Skip to main content

Full text of "R. p. Francisci Suarez ... Opera omnia"

See other formats


3K 


Digitized  by  the  Internet  Archive 

in  2011  with  funding  from 

Boston  Library  Consortium  Member  Libraries 


http://www.archive.org/details/rpfranciscisuare22suar 


11  P.  FBANGISGI 


S   SOCIETATE  JESU 


OPERA  OMNIA.      "^jjj 


TOMUS    VIGESIMUS    SECUNDUS   COMPLEGTENS 


COMENTARIA  1N  TERTIAM  PAKTEM  D.  THOM.E,  A  QUyESTIONE  LXXXIV  USQUE  AD  FINEM, 
ET  DISPUTATJONES  DE  VIRTUTE  POENITENTLE.  DE  CLAVIBUS,  DE  SACRAMENTIS  POENITENTL-E  ET  EXTREM.E  UNCTIONIS, 

DE  PURGATORIO,  SUFFRAGIIS  ET  INDULGENTIIS. 


CU51    1ND1CIBUS   NKCliSSAHlIS. 


CAEN.  —  IMPfllMLfUE  B.    POISSOS, 


R.  P.  FRANCISCI 


s 


E  SOCIETATE  JESU 


EDITIO  NOVA,   A  CAROLO  BERTON, 

CATHEDRALIS  ECCLESI.E  AMBIANENSIS   VICARIO, 

INNUMERIS    VETERUM   EDITIONUM  MENDIS   EXPURGATA,    ADNOTATIONIBUSQUE 
IN  ULTIMUM  TOMUM  RELEGATIS  ILLUSTRATA, 

REVERENDISSLMO  ILL.  DOMINO  SERGENT,  EPISCOPO  CORISOPITENSI,  DICATA. 


TOMUS  VIGESIMUS  SEGUNDUS 


PARISIIS 


APUD  LUDOVICUM  VIVES,  BIBLIOPOLAM  EDITOREM, 

Via  vulgo  dicta  Delambre,  5, 


«S5CS» 


MDCCCLXJ 


572G 


Illlll         |||rmiTTinTF"»»»"J**'»l»WIIIMI''™"l'MMIll,^'»"^Ml^,^^»u^»^'J'^JP»< i«g— ■miMMW P M 


Possem,  benigne  lector,  multa  oratione  uti,  qua  me  vellemexcusatum,  quod  tam- 
diu  intermisi  meos  in  tertiam  partem  D.  Thomso  Commentarios,  reliquam  de  Sacra- 
mentis  tractationem  persequendo,  quam  sanclusDoctor  fe!iciniortepraeventus,nonah- 
solvit.  Neque  vero  me  deficerent  rationes,  quibus  crederem  a  me  tibi  satisfactum  iri, 
quibusque  adductus  intelligeres,  non  mihi  voluntatem,  sed  opportunitatem  defuisse. 
Verum  libi  moleslus  esse  nolo,  varias  occasiones  receusendo  natas  e  rebus  domesti- 
cis  ac  privatis,  quee  fortasse  mihi  impedimento  esse  potuerunt.  Unum  illud  non  omit- 
to,  hujus  materide  gravitatem  ct  ampiitudinem  tanlam  esse,  ut  ea  sola  mihi  posset 
tam  diuturnas  moras  interponere,  adeo  ut  putem,  non  tam  meam  cunctalionem  ex- 
cusationibus  indigere,  quam  meam  festinationem  in  rebus  adeo  gravibus  evulgandis, 
prsesertim  cum  me  aliae  juxta  graves  occupationes  retardarent.  Quare  in  hac  re 
duntaxat  oro,  quaesoque  lectorem,  ut  meum  sludium  communi  utilitati  consulendi, 
boni  consulat,  et  si  quam  festinandi  temeritatem  me  senserit  incurrisse,  eam  quiarei 
communis  causa  sussepta  cst,  modeste  patiatur. 

De  hoc  vero  libro  nihil  novi  habeo,  quod  seorsim  moneam :  in  eo  namque  eamdem 
methodum,  rationemque  doclrince  teneo,  quam  in  caeteris.  Solum  adverto,  quod 
attinet  ad  Commentarios  in  D.  Thom.,  cum  illos  hactenus  persecutus  fucrim  usque 
ad  id,  quod  sanctus  Doctor  de  hoc  Pcenitentiae  sacramento  in  Summa  scriptum  reii- 
quit,  non  tamen  hbuisse  eos  ulterius  producere,  illuslrando  id,  quod  in  quarto  Sen- 
tenliarum  de  eadem  maleria  scripsit,  tum  quia  neque  gravitatis  neque  aucloritalis 
lanlte  est,  utcum  Summa  exaequelur  ;  tum  etiam  quia  non  servat  eum  ordinem, 
modumque  doclrinse,  ad  quem  interprelis  labor  se  totum  debeat  referre,  et  confor- 
mare.  Unde  satius  visum  est,  omissis  Commenlariis,  quidquid  hujus  operis  reliquum 
erat,  nostris  disputationibus  includere,  quo  etiam  putavi  et  facililati  opcris  et  bre- 
vitali  doctrinae  maxime  consulendum. 

Quamvis,  ut  fatear  ingenue,  brevitas  in  hoc  opere  tanta  esse  non  potuit,  quantam 
ferebat  animus  ;  nam  praeterquam  quod  conlinet  bonam  parlcm  mullaespeculalionis 
plenam,  gravibusque  foetam  qusestionibus,  quarum  singulae  sine  assiduacommenla- 
tione  nequeunt  pro  dignitale  expediri,  complecliturprsetereamulto  piures  difficullates 
ad  mores  pertinentes,  in  quibus  mirum  est,  quam  sit  difficile  brcvilalem  seclari,  si 
perinde  ac  res  postulat,  gravilerac  uliliter  traclanche  sunt.  Imprimis  enim  opus  est, 
principia  communia  plenius  illuslrare,  ut  doctrina  scientia  videatur,  non  historia  : 
deinde  seque  necessarium  est,  ad  nonnulla  particuiaria  descendere,  ne  tractatio  sua 
illa  communitate  contenta,  minoris  sit  utilitatis;  nam,  ut  inquit  Aristoteles,  utilitas 
doclrinse  moralis  sita  est  in  universalibus  ad  parlicularia  deducendis,  ct  particulari- 
bus  ad  universalia  revocandis.  Et  plcrumque  homines  non  sunt  suoplc  ingenio  salis 
instrucli  ad  generalia  principia  singularibus  casibus  applicanda,  nisi  in  libris  inve- 
niant  certas  regulas,  a  quibus  lanquam  manu  deducanlur.  Acccdit,  quod  ad  Docto- 
rem  Theologum  speclat,  alitpiando  in  hujusmodi  maieriis  uWra  suos  lerminos  cva- 
gari,  et  Docloris  Canonici  munus  exercere,  difficiilima  juns  loca  suis  momentis  ex- 
pendendo  ;  quaetiamin  re  curavimus  diligenter,  nequis  nostramoperam  desideraret, 


rati,  ex  his  lanquam  fundamentis  facilem  nobis  aditum  ad  multas  qusestiones  enodan- 
das  affuturum.  Hinc  cffeclum  est,  ut  cum  in  limine  tomi  tertii,  quartum  duntaxat 
promisisscm,  qui  omnem  de  poenitenlia,  censurisque  doctrinam  contineret,  punc 
maleriae  uberlas,  alio  meum  consilium  inflectat,  et  in  quartum  ac  quintum  cogat 
bipartiri  ;  unus  enim  insanse  magnitudinis  videretur.  Prtestare  tamen  possum,  fore, 
ut  nihil  otiosum,  nihil  alienum  ab  eo,  quod  res  poslulat,  in  utroque  includatur. 

Nunc  ordinem  accipias,  in  quem  hujus  libri  materiae^ligeruntur.  Primum  enim 
tractatui  de  sacramento  pcenitentiae,  alter  prsemittitur  de  virtute  pcenitentise  tan- 
quam  ad  illius  intelligentiam  requisilus,  et  ad  qusestiones  D.  Thomae  accommo- 
datus  ;  alter  subjungitur  de  sacramento  extremse  unctionis  veluti  appendix  ad  pceni- 
tentiaB  sacramentum.  Quibus  accedunt  tresalia?  materine  de  purgatorio,  suffragiis,  et 
indulgentiis,  qua?  sunt  media,  quibus  anima,  qiue  suis  operibus  in  integrum  non 
satisfecit,  vel  in  hac  vila,  vel  in  futura,  vel  inutraque  omnino  expiatur.  Verum  ih 
quinlum  tomum  doclrinam  de  censuris,  irregularitateque  suppono,  quee  licet  magna 
ox  parte  ad  forum  externum  Ecclesiasticum  perlineant,  tamen  sacramento  pceniten- 
tise  adeo  sunl  affines,  ut  seorsim  ab  eo  tractari  minime  palianlur.  Unde  licet  hitomi 
numero  duo  sint,  vinculo  tamen,  nexuque  doctrinae  unus  idemque  est.  Quare  nixus 
sum,  ul  uterque  simul  in  lucem  edereiur,  idqueita  spero  secundo  numinc  futurum; 
jam  enim  quinlus  sub  preelo  constitutus  feiiciter  procedit.  Superest,  benigne  lector, 
u t  si  quid  in  hoc  opere  offenderis ,  quod  te  offendat,  benevole  dissimules  ;  si 
quid  quod  libi  gialum  sit,  gratiam  Deo  habeas  ;  mihi  tuis  precibus  conferas  adju- 
mentum,  ut  deinceps  ex  meis  laboribus  Dco  gloria,  tibi  utilitas  oriatur.  Yale. 


INDEX  QILESTIONUM  ET  ARTICULORUM 


QIJiE   IN   HOC   TOMO   EXPONUNTUR. 


QU.LSTIO  LXXXIV. 

Da  sacramento  pcenilenliw. 

Art.  I.  Utrum  pocnitenlia  sit  sacramentum,  6 

Arh  II.  Ulrum  peccata  sint  propria  materia  hujus 
sacramenti.  8 

Art.  III.  Utrum  hsec  sit  forma  hujus  sacramenti :  Ego 

te  absolvo.  9 

Art.  IV.  Utrum  impositio  manuum  sacerdolis  rcqui- 

ratur  ad  hoc  sacramenlum.  12 

Art.  V.  Utrum  hoc  sacramenlum  sit  dc  necessitate 

salutis.  13 

Art.  VI.  Utrum  pcenitcntia  sil  secunda  tabula  post 

naufragium.  14 

Art.  VII.  Utrum  hoc  sacramenlum  fuerit convenien- 

ler  in  nova  lege  inslitulum.  15 

Art.  VIII.  Utrum  pcenilenla  debeat  durave  usquead 

finemvitse.  20 

Art.  IX.  Utrum  pcenilentia  possil  cssc  continua.  22 
Art.  X.  Uirum  sacramentum  pcenitentife  debeat  ite- 

rari.  23 

QU.LSTIO  LXXXV. 

De  sacramento  pcenitcntice  secundum  cjuocl  eslvirlus. 
Art.  I.  Utrum  pcenitentia  sit  virtus.  26 

Art.  II.  Utrum  pcenitentia  sit  specialis  virlus.  114 
Art.  III.  Utrum  virtus  poenitenlise  sit  spccialis  justi- 

tioa.  .117 

Art.  IV.  Utrum  volunlas  sit  proprie  subjeetum  pcc- 

nitentiae.  119 

Art.  V.  Utrum  principium  pcenitentiee  sit  cx  timo- 

re.  120 

Art.  VI.  Ulrum  pcenitenlia  sit  prima  virtutum.  122 

QU/ESTIO  LXXXVI. 

De  efjectu  pcenitenlice  cjuoacl  morlcdium  peccalorurn 
remissionem. 

Arl.  I.  Ulrum  per  pcenitentiam  omnia  peccata  re- 

moveantur.  130 

Art.  II.  Utrum  sinc  pcenilenlia  peccatum  remitii  pos- 

sit.  147 

Art.  III.  Ulrum  possit  per  pocnitentiam  unum  pecca- 

tum  sine  alio  remilli.  172 

Art.  IV.  Utrum  remissa  culpa  per  pcenitentiam,  re- 

mittatur  reatus  pcense.  175 

Art.  V.  Ulrum  remissa  culpa  mortali,  tollantur  om- 

nes  reliquise  peccati.  178 

Art.  VI.  Utrum  remissio  culpse  sit  effectus  pcenilen- 

lise.  180 

QUyESTIO  LXXXVII. 

De  remissione  venialium  peccalorum. 

Art.  I.  Utrum  peccatum  vcniale  possit  remitti  sine 
pcenitenlia.  193 


Art.  II.  Utrum  ad  remissionem  veniaiium  peccato- 
rum  requiratur  graii?e  infusio.  197 

Art.  III.  Ulrum  venialia  peccata  remittantur  per  as- 
persionem  aqiue  bencdictse,  elc,  hujusmodi.    222 

Art.  IV.  Utrum  veniale  pcccatum  possil  remitti  sine 
moriali.  224 

QU.LSTIO  LXXXVIII. 
De  reditu  peccalorum  per  pcenitenliam  remissorum. 

Art.  I.  Uirum  pcccata  dimissa  redeant  per  sequens 
peccatum.  235 

Art.  II.  Utrum  peccata  dimissa  redeant  per  ingrali- 
ludinem ,  qiue  specialitcr  est  secundum  odium 
fraternum,  apostasiam  a  iide,  conlemptum  con- 
fessionis,  ct  dolorem  de  pcenitenlia  habita.      239 

Art.  III.  Utrum  per  ingratitudinempeccatiscquentis, 
consurgat  lantus  reatus,  quantus  fuerat  peccato- 
rum  prius  climissorum.  241 

Arl.  IV.  Utrum  ingratitudo,  ratione  cujus  sequens 
peccalum  facit  rcdire  pcccata  prius  dimissa ,  sit 
speciale  peccatum.  242 

QU.BSTIO  LXXXIX. 
De  virtulum  recupcralione  per  pamilentiam. 

Art.  I.  Utrum  per  pcenitentiam  virtules  reslituan- 

tur.  262 

Art.  II.  Utrurn  post  pcenitenliam  resurgat  homo  in 

aequali  virlute.  265 

Art.  III.  Utrum  per  pcenitentiam  restituatur  homo 

in  prislinam  dignitatem. .  268 

Art.  IV.  Utrum  opera  virlntum  in   charitale  facta, 

possint  mortiricari.  273 

Art.  V.  Utrum  opera  mortiflcata  per  peccalum,  per 

pcenitentiam  reviviscant.  274 

Art.  VI.   Ulrum   per  pcenilentiam   subsequentem  , 

etiam  opera  mortua  viviflcenlur.  277 

QU^ESTIO  XC. 

De  parlibus  pcenilentics  in  cjenerali. 

Art.  I.  Utrum  pcenitentise  debeant  parles  assigna- 
ri.  279 

Art.  II.  Utrum  convcnienter  assignenlur  partes  pce- 
nitenfe,  contritio.  confessio  etsatisfaclio.       281 

Art.  III.  Ulrum  prredicta  tria  sint  partcs  integrales 
pcenitenlias.  284 

Art.  IV.  Utrum  convcnienler  dividatur  poenitentia 
in  pccnitentiam  ante  baptismum,  pccnilentiam 
morlalium,  et  pcenilenliam  venialium.  286 


INDEX 


DISPUTATIONUM  AC   SECTIONUM 


QVJE  IN  HOC  VOLUMINE  GONTINENTUR. 


DISPUTATIO  I. 
De  pcenitentia  in  communi. 

Sect.  I.  Qucb  sint  ea  t»  quibus  virlus  et  sacramen- 
tum  peenilentioe  conveniunt.  2 

Sect.  II.  Quibus  modis  differant  sacramentum  et  virtus 
paenitentice.  4 

DISPUTATIO  II. 

De  objecto  virlulis  pcenitentia3. 

Sect.  I.  Quod  sit  materiale  ohjectum  virluUs  pceniten- 

tia;.  27 

Sect.  II.  Utrum  bonum  opus  et  Deus  ipse  cadanl  sub 

objeclum  virlutis  pcenitentice.  32 

Sect.  III.  An  hcec  virtus  habeat  proprium  objectum 

formale,  et  quod  illud  sit.  33 

Sect.  IV.  An  hajc  virtus  detestelur  peccata ,  ut  rationi 

conlraria.  37 

DISPUTATIO  III. 

De  actibus  virtutis  pccnitentise  in  communi. 

Sect.  I.  Ulrum  actus  pcenilentia;  sH  actus  voluntatis, 

etquotuplex.  40 

Sect.  II.  Utrum  virtus  poenitentice  habeal  actus  tenden- 

di  in  bonum  el  recedendi  a  malo.  41 

Sect.  III.  Utrum  aclus  pcenitentiod  absolulus  sit  el  ef(i~ 

cax.  43 

Sect.  IV.  An  detestatio  peccali  sil  actus  elicitus  a  poi- 

nitentia  vel  charitate.  45 

Sect.  V.  Utrum  actus  poenitentice  honestus  sit.  48 
Sect.   VI.    Ulrum   aclus    poenitentim   supernaturalis 

sit.  50 

Sect.  VII.  An  delur  aliqua  pamitentia  naluralis.  55 
Sect.  VIII.  Utrum  verus  poenitenliae  actus  esse  debeat 

universalis  de  omnibus  peccatis.  57 

Sect.  IX.  Utrum  aclus  pmnitentia?  sit  detestalio  pec- 

cali  supra  omne  aliud  malum.  62 

Sect.   X.    Ulrum    unum  peccatum  sit   detestabilius 

alio.  fi6 

DISPUTATIO  IV. 

De  contritione  secundum  se. 

Sect.  I.  An  contritio  sil  formalis  actus  pceniten- 
tice.  70 

Sect.  II.  Utrum  ad  veram  contritionem  requiralur 
amor  Dei  super  omnia.  72 

Sect.  III.  Utrum  propositum  formale  non  peccandi  in 
futurum  sit  de  ratione  contritionis,  etanconlritio  sit 
unus  simplex  aclus.  78 

Sect.  IV.  An  ad  conlritionem  requiralur  intensio.   82 


123 
128 


Sect.  V.  Utrum  ad  contritionem  requiratur  aliqua 
duratio.  85 

Sect.  VI.  An  conlritio  petat  recogitationem  peccato- 
rum.  90 

Sect.  VII.  An  contrilio  semper  gralia  formetur.       95 

DISPUTATIO  V. 

De  attritione. 

Sect.  I.  In  quo  differal  allritio  a  contritione.  99 

Sect.  II.  Quomodo  .-iit  honesta  attritio.  102 

Sect.  111.  Ulrum  altritio  possit  fieri  conlritio.        107 

DISPUTATIO  VI. 

De  actu  exteriori  pcenitentise. 
Sect.  I.  Quis  sit  aclus  proprius  exlerior  pceniten- 
tice.  111 

Sect.  II.  Quotuplex  sit  hujusmodi  actus.  113 

DISPUTATIO  VII. 

De  habitu  virtutis  pcenitentia?. 

Sect.  I.  An  pamitentia  sit  virtus  moralis. 
Sect.  II.  An  pamitentia  a  religione  diffcrat. 

DISPUTATIO  VIII. 

De  primo  eftectu  poenitentise,  qui  est  remissio  pec- 
catorum  mortalium. 

Sect.  I.  An  pcenilenlia  tollat  peccata  mortalia.       131 

Sect.  II.  An  in  hac  vila  semper  sit  locus  poenilen- 

ti03.  137 

Sec!.  III.  Quomodo  pamitentMremUtatpeccalum.  143 

DISPUTATIO  IX. 

De  necessitate  pcenitcntise  ad  hunc  primum  cftec- 
tum  rcmittendi  peccatum  morlale. 

Sect.  I.  De  necessitate  pumitentice  ad  morlalis  remis- 

sionem.  150 

Sect.  II.  Ulrum  de  polentia  absoluta  possint  peccata 

mortalia  sine  pmnilenlia  remilti.  155 

Sect.  III.  An  mortale  possit  sine  infusione  gratiaj  re- 

mitli.  158 

Sect.  IV.  An  possit  peccatum  remilli  sine  physica  mu- 

tatione  peccatoris.  164 

DISPUTATIO  X. 

De  perfectione  remissionis  peccati  mortalis ;  qua- 
tenus  a  pcenitenlia  fit. 

Sect.  I.  An  remisso  uno  mortali ,  omnia  remiltan- 
tur.  M 


INDEX  DISPUTATIONUM  ET  SEGTIONUM. 


XI 


Sect.  II.  Utrum  per  poenitentiam  remiltatur  celerna 
pcena.  184 

Sect.  III.  Utrum  per  pomitentiam  lola  posna  tempora- 
lis  remitialur.  186 

DISPUTATIO  XI. 

De  remissione  vcnialium  peccalorum,  prout  est  ef- 
fectus  peenitentise. 

Sect.  I.  An  remissio  venialis  sit  opus  gratice.  199 
Sect.  II.  Utrum  ad  remissionem  venialis  pecoali  habi~ 

tualis  gratia  requiratur.  202 

Sect.  III.  An  ad  remissionem  veniaHum  pcenitentia  re- 

quiratur.  211 

Sect.  IV.  De  remissionevenialisposthancvilam.  217 

DISPUTATIO  XII. 

De  remissione  venialium  per  alia  opera. 

Scct.  I.  De  remissione  venialium  per  sacramenta.  225 
Sect.  II.  De  remissione  venialium   per  sacramenta- 
lia.  230 

DISPUTATIO  XIII. 

De  perfectione  dicti  effectus  pcenitentise. 

Seet.  I.  De  redilu  peccalorum  quoad  culpam  per  sub- 

sequens  peccalum.  243 

Sect.  11.  De  redttu  peccatorum  quoad  pcenam.       246 

Sect.  III.  An  peccata  remissa  virtute  redeant.       256 

DISPUTATIO  XIV. 

De  effectu  poenilcnlise,  quoad  reparanda  merila 
deperdila. 

Itemitlitur  in  librum  Opusculorum.  279 

DISPUTATIO  XV. 

De  prseceptis  virtutis  poenitentiee. 

Secl.  I.  Utrum  qui  morlaliter  peccavil  tenealur  sub 

prceceplo  ds  peccato  conleri.  290 

Sect.  II.  Silne  impmnitenlia  speciale  peccatum.  295 
Sect.  111.  Utrum  prccceptum  pcenitentiai  nalurale  sil 

vel  positivum.  301 

Sect.  IV.  Ulrum  prcecephnn  pcenikntue  semel  tanlum 

in  vita  obliget.  307 

Sect.  V.  Utrum  prceceplum  contritionis  obliget  slalim 

post  commissum  peccatum.  313 

Sect.  VI.  Pro  quo  lempore  obtiget  hoc  pcenitenliw  prce- 

ceptum.  326 

Sect.  VII.  An  teneaiur  homo  in  hac  vita  salisfacere 

pro  pcena  temporali.  333 

DISPUTATIO  XVI. 

Dc  poteslate  clavium. 

Secl.  I.  An  fuerit  dala  ministris  Ecclesia.  336 

Sect.  II.  An  sil  quoad  culpas  vel  quoad  pcenas  tan- 
tum.  341 

Sect.  111.  An  sit  ordinis  vel  jurisdictionis.  346 

Sect.  IV.  An  sil  clavis  regni  coilorum.  357 

DISPUTATIO  XVII. 

De  institutione  sacramenti  pcenitentiae. 

Sect.  I.  An  fuerit  instilutum  a  Christo  ab  aliis  dis- 
tinclum.  361 

Scct.  II.  De  necessitale  illhis  ad  remissionem  morta- 
lis  post  baptismum.  364 

Sect.  III.  An  suf/iciat  de  voto.  379 


DISPUTATIO  XVIII. 

De  essentia  sacramenti  pcenitentiae. 

Sect.  1.  Quce  sit  ejus  materia  remota.  382 

Sect.  II.    An  constet  materia  et   forma    sacramen- 

lali.  385 

Sect.  III.  Ex  qua  maieria  et  forma  constet.  390 

Sect.  IV.  An  sit  iterabile.  892 

Sect.  V.  Sitne  in  illo  aliquid ,  quod  sit  res  et  sacra- 

mentum  simul.  395 

Sect.  VI.  Sitne  in  illo  aliquis  ritus  necessarms.    399 

DISPUTATIO  XIX. 

De  forma  sacramenti  pcenitentias. 

Sect.  I.  Utrum  de  essenlia  hujus  formo?  sint  ho3C  sola 

verbavoce  prolata,  Absolvo  te.  400 

Sect.  II.  Quis  sit  sensus  verborum  formo3.  409 

Sect.  III.  An  possil  dirigi  ad  personam  absentem.  416 

DISPUTATIO  XX. 

De  dolore  ad  hoc  sacramentum  necessario. 

Sect.  I.  An  hoc  sacramenlum  faciat  ex  atlrito  con- 

trilum.  421 

Scct.  II.  Qux  altritio  necessaria  sil,  et  sufficiat.  429 
Sect.  III.  An  ad  ejus  valorem  sola  voluntas  confitendi 

suffxcial.  433 

Sect.  IV.  Quis  dolor  sil  de  ejus  valore.  435 

Sect.  V.    De  confessione   informi   ex   defectu    dolo- 

ris.  447 

Scct.  VI.  An  in  confessione  de  solis  venialibus  neces- 

saria  sit  aliqua  allritio.  458 

DISPUTATIO  XXI. 

De  confessione. 

Sect.  I.  Quis  sit,  ct  quas  conditiones  requirat.  455 

Sect.  II.  De  auriculari  confessione.  457 

Sect.  III.  An  debeat  fieri  voce  humana.  460 

Sect.  IV.  An  debeat  fieri  sacerdoti  pro?senti.  462 

DISPUTATIO  XXII. 

De  integritatc  confessionis. 

Sect.  I.  An  debeat  esse  de  omnibus  morlahbus.  465 
Sect.  II.  An  omnes  malitiae   specie  distincla?  conft- 

lendce  sint.  469 

Sect.  III.   An  circumslanliai  non    mulantes  speciem 

sint  aperiendo3.  471 

Sect.  IV.  Quomodo  singuhe  circumslantice  sint  de  nc- 

cexsitaie  confessionis.  477 

Scct  V.  Utrum  necesse  sit  numerum  peccalorum  dis- 

tincle  explicarc.  484 

Sect.  VI.  Utrum  necesse  sit  peccata  jam  rite  confessa 

dicere  495 

Scct.  VII.  De  confessione  non  ileranda.  498 

Sect.  VIII.  Utrum  necesse  sit  venialia  pcrcata  confi- 

ieri.  501 

Sect.  IX.    Ulrum  necesse   sit   conjiteri   peccata  du- 

bia.  303 

Sect.  X.  Ulrum  sit  conlra  inlcgriialem  aliquid  addere 

pro3ter  verilalem.  505 

Sect,  XI.  Ulrum  necesse  sit  ex  integritate  confessionis 

confderi  omnia  peccata.  508 

DISPUTATIO  XXIII. 

De  integritate  formali  confessionis. 

Sect.  I.  An  in  mortis  periculo  sufficiat  confessio  non 
integra.  509 


1NDEX  DISPUTATIONUM  ET  SEGTIONUM. 


Sect.  II.  An  aliquando  liceat  peccalum  morlale  in  con- 

fessione  omillere.  513 

Sect  III.  Quce  confessio  sit  formaliter  inlegra.        516 

Sect.  IV.  Quce  integriias  suffxciat  ad  valorem  confes- 

sionis.  517 

DISPUTATIO  XXIV. 

De  ministerio  confessionis  in  communi. 

Sect.  I.  Vtrum  mirdster  hajus  sacramenti  sit  sacer- 
dos.  519 

Sect.  II.  Utrum  omnis  sacerdos  sit  minister  hujus  sa- 
cramenti.  523 

DISPUTATIO  XXV. 

De  minislro  hujus  sacramenti  ex  ordinaria  pote- 
state. 

Sect.  I.  Qui  sint  ministri  ordinarii   hujus    sacra- 

menli.  527 

Sect.  II.  Quis  sit  proprius  sacerdos.  532 

DISPUTATIO  XXVI. 

De  ministro  hujus  sacramenli  es  clelegata  po- 
testale. 

Sect.  I.  Qui  possintjurisdictionemdelegatamdarevel 

recipere.  537 

Sect.  II.  ln  quibus  sit  jurisdictio  delegata.  542 

Sect.  III.  Quam  sit  dwabilis  hcec  jurisdictio.  546 

Sect.  IV.  An  in  articulo  mortis  quilibet  sacerdos  ha- 

beat  delegatamjurisdiclionem.  549 

Sect.  V.  De  jurisdiciione  ad  absolvendum  a  solis  ve- 

nialibus.  551 

Sect.  VI.  _An   sufficiat  dubia   vel   probabilis  juris- 

dictio.  553 

DlSPUTATiO  XXVII. 

De  facultate  eligendi  confcssorem. 

Sect.  I.  Quis  possit  facultatem  eligendi  confessorem 
concedere.  557 

Sect,  II.  Quibus  hcec  facullas  a  jure  sil  concessa.    559 

Sect.  III.  An  alicui  ex  consuetudine  concedatur  hcec 
facultas.  366 

Sect.  IV.  Qualis  debeal  esse  facultas  eligendi  confes- 
sorem.  568 

DISPUTATIO  XXVIII. 

Dc  sacerdotc  idonco,  ut  cligalur. 

Scct.  I.  Utrum  in  sacerdole  requiraiur  bonitas,  ut  sit 

idoneus,  576 

Sect.  II.  An  requiralur  scientia.  577 

Sect.  III.  Utrum  jus  anliquum  amplius  requirat.  584 
Sect.  IV.  Quis  sit  idoneus  juxta  Trident.  Concil.  586 
Sect.  V.  A  quo  sit  danda  approbatio.  593 

Sect.    VI.    Cujus    Episcopi   approbatio     necessaria 

sit.  597 

Secl.  VII.    An    unius  Episcopi  approbatio  pro  lola 

Ecclesia  sufficial.  603 

Sect.  VIII.  An  approbatio  semel  concessa  possit  revo- 

cari.  611 

DISPUTATIO  XXIX. 

De  ministro  quoad  casus  reservatos. 

Sect.  I.  An  sit  in  Ecclesia-  potestas  reservandi  pec- 

cata.  613 

Sect.  II.  An  sola  peccata,  quce  habent  excommunica- 

tionem  annexam ,  reservari  possint.  616 

Sect.  III.  Utrum  omnia  peccaki  morlalia  reserven- 

tur.  619 

Sect.  IV.  An  peccata  possint  reservari  pro  arbitrio 

superioris.  624 


DISPUTATIO  XXX. 

De  ministro  direclo  quoad  reservata. 

Sect.  I.  Quis  possit  directe  absolvere  a  reservatis.  627 
Sect.  II.  Quis  per  generalem  delegalionem.  629 

Sect.  III.  Uirum  in  casibus  exlraordinariis  possit  in- 

ferior  absolvere.  634 

Sect.  IV.  Utrum  debeat  superior  dare  facullalem  sub- 

dito  pelenti.  693 

Sect.  V.  An  debeat  superior  facullalem  dare  abso- 

lute.  64  3 

DISPUTATIO  XXXI. 

De  modo  absolvendi  a  reservatis. 

Sect.  I.  Utrum  possil  superior  a  solis  reservalis  ab- 
solvere.  654 

Sect.  II  An  inferior  possit  a  solis  non  reservatis  ab~ 
solvere.  657 

Sect.  III.  Quid  in  casu  necessiialis  faciendum  sit.  660 

Sect.  IV.  Absolulio  superioris  an  reservationem  tol- 
lat.  664 

DISPUTATIO  XXXII. 

De  obligationibus  ministri. 

Sect.  I.  Quis  sacerdos  leneatur  ftdelium  confessiones 
audire.  673 

Sect.  II.  Quomodo  certus  fiat  de  dispositione  pceniten- 
tis.  675 

Sect.  III.  Quam  diliqenliam  teneatur  adhiberc.      677 

Sect.  IV.  Quid  aget  si  pcenitens  ignorantiam  sit  in 
statu  malo.  679 

Sect.  V.  An  debeat  absolvere  in  opinionum  diversi- 
tate.  681 

Sect.  VI.  Quid  agel,  si  male  absolval  pcenitenlem.  682 

Sect.  VII.  Utrum  aliqua  pcena  sit  ipso  jure  imposita 
propter  indebitam  administralionem  hujns  sacra- 
menti.  683 

DISPUTATIO  XXXIII. 

De  sigillo  confessionis. 

Sect.  I.  Quojure  teneatur  confessor  illud  scrvare.  686 
Secl.  II.  Ex  qua  confessione  oriatur.  691 

Sect.  III.  Circa  quam  materiam  proprieversetur.  694 
Sect.  IV.  Quas  personas  cbligat  hoc  sigilium.  697 
Sect.  V.  .4it  confessor  possit  toqui  cum  pcenitente  de 

auditis.  699 

Sect.  VI.  Quomodo  servandum  sit.  704 

Sect.  VII.  An,  et  quando  liceal  uti  notilia  in  confes- 

sione  comparata.  700 

Sect.  VIII.  Quce  pcena  propter  fraclionem  sigilli  in- 

curralur.  710 

DISPUTATIO  XXXIV. 

De  secreto  circa  complicem. 

Sect.  I.  An  possit  pcenitens  complicem  aperire  in  con- 

fessione.  712 

Sect.  II.  An  possil  revelari  a  poenitente  propter  inte- 

gritatem  confessionis.  713 

Sect.  III.  An  teneatur  confessor  servare  sub  sigillo 

peccatum  iliius.  720 

Sect.  IV.  An  possit  confessor  de  licentia  pcenitentis 

corrigere  complicem.  724 

DISPUTATIO  XXXV. 

Dc  prsecepto  divino  confessionis. 

Sect.  I.  Ulrum  confessio  sit  de  jure  divino.  732 

Sect.  II.  Quas  personas  obliget.  739 

Sect.  III.  Quo  lempore  obtiget,  ul  divinum  est.       740 


1NDEX  DISPUTATIONUM  ET  SECTIONUM. 


XI 


Scct.  IV.  Per  quam  confessionem  implealur  hoe  divi- 
num  prceceptum.  745 

DISPUTATIO  XXXVI. 

De  prseceplo  Ecclesiaslico  annuse  confessionis. 

Scct.  I.  An  sit  lalum  ab  Ecclesia.  746 

Sect.  II.  Ulrum  baptlzati  habenles  peccalum  illo  obli- 

genlur.  749 

Scct.  III.  Quomodo  annus  compulandus  sit.  751 

Sect.  IV.  An  qui  confitetur  in  uno  anno,  ieneaiur  con- 

fiteri  in  sequenli.  755 

Scct.  V.  An   teneanlur  fideles    aulicipare  confessio- 

nem.  758 

Sect.  VI.  Quibus  modis  homo  excuseiur.  760 

Sect.  VII.  Per  quam  confessionem  implealur.  762 
Scct.  VIII.  De  pcena  imposita  transgressoribus.     763 

DISPUTATIO  XXXVII. 

De  satisfactione  secundum  se. 

Sect.  I.  An  possimus  conseqviremissionempcence  tem- 

poralis.  765 

Scct.  II.  Utrum  ad  satisfaciendum  requiratur  cjralia 

viatoris.  768 

Scct.  III.  Utrum  requirat  opus  liberum  et  moraliler 

bonum,  ad  satisfaciendum  faclum.  771 

Scct.  IV.  Anpossit  fieriper  opera  prcecepia.  773 

Scct.  V.  An  fi-at  per  solos  actus  internos,  vel  exter- 

nos.  774 

Sect.  VI.  Vlriim  opus,  per  quod  salisfactio  fd,  debeat 

essepcenaie.  775 

Sect.  VII.  An  possit  fieii  pcr  ea,  quce  necessario  pa- 

timur.  778 

Sect.  VIII.  Ulrum  ad  nosiram  satisfaclionem  requira- 

tur  divina  promissio  et  acceplalio.  781 

Sect.  IX.  Utrumnostrasaiisfactiositdecondigno.  783 
Sect.  X.  An  per  eam  remitlalur  pcena  purgatorii.  784 

DISPUTATIO  XXXVIIf. 
Dc  sacramentali  satisfactione. 

Secl.  I.  An  sit  pars  necessaria  hujus  sacramenli.  78(3 
Sect.  II.  An  habeat  aliquem  effectum   ex  opere  ope- 

ralo.  787 

Sect.  III.  An  confessor  tenealur  illum  imponere  pceni- 

tenti.  790 

Scct.  IV.  Quam  mensuram  servare  debeat  confessor  in 

iila  imponenda.  791 

Scct.  V.  Uirum  consisial  in  indivisibili.  793 

Sect.  VI.  Quce  opera  sint  in  satisfaciionem  imponen- 

da.  794 

Scct.  VII.  An  leneatur  pcenitens  iilam  acceplarc.  796 
Sect.  VIII.  An  implenda  sit  in  statu  gralice.  798 

Sect.  IX.  An  sit  omnino  personalis.  800 

Sect.  X.  Quis  possit  illam  tollere,  vel  mutare.       801 

DISPUTATIO  XXXIX. 
De  insututione  cxlremee  unclionis. 

Sccl.  I.  An  sit  in  Ecclesia  late  sacramentum,  807 
Scct.  II.  An  fuerii  a  Christo  institulum.  811 

DISPUTATIO  XL. 

De  cssentia  sacramenli  exlremse  unctionis. 

Soct.  I.  De  maleria  remota  hujus  sacramenli.  813 

Sect.  II.  Demaleria  proxima.  817 

Sect.  III.  Quce  sit   legitima    hujus   saoramenti  for- 

ma.  820 


Sect.  IV.  De  ejus  definitione,  unitale,  atque  itera- 
iione.  824 

DISPUTATIO  XLI. 

Dc  cffeclu  ct  finc  hujussacramenti. 

Sect.  I.  Quis  sit  effeclus  graiice  hujus  sacramenti.  827 
Sect.  II.  Quando  hoc  sacramentum  conferat  gratice 

effeclum.  837 

Sect.  III.  An  inlerdum  delur  sine  omnibus  unclioni- 

bus.  842 

Sect.  IV.  An  per  iltud  tribuatur  corporis  sanilas.  S4  5 

DISPUTATIO  XLII. 

Dc  subjeclo  cui  dandum  esthoc  sacrameuliim. 

Sect.  I.  Utrum  sit  solus  baptizaius  uiens  ratione.  848 

Sect.  II.  Utrum  sit  solus  infirmus  corpore  el  ani- 

mo.  851 

Scct.  III.  Quce  partes  corporis  sint  nngeudw.         855 

DISPUTATIO  XLIII. 

De  ministro  extremge  unctionis. 

Sect.  I.  Ulrum  sil  sacerdos.  857 

Scct.  II.  Utrum  sint  plures  sacerdoles.  8»9 

DISPUTATIO  XLIV. 

De  prteceptis,  et  ritu  extremfe  unctionis. 

Sect.  I.  Utrum  detur  prceceptum  suscipiendi  hoc  sa- 

mentum;  863 

Scct.  II.  De  prcecepiis  miiiistri  hujus  sacramenti.  868 

Sect.  III.  An  parochus  tenealur  ministrare  cum  peri- 

cuto  vitce.  S70 

DISPUTATIO  XLV. 

Dc  purgatorio,  an,  et  ubi  sit. 

Sect.  I.  Delurne  aiiquis  locus,  in  quo  animce  purgen- 

tur.  879 

Sect.  II.  An  sit  unus  purcjatorii  locus.  896 

DISPUTATIO  XLVI. 

De  genere,  et  acerbitate  pcense  purgatorii. 

Sect.  I.  Utrum  animce  purgalorii  pcenam  clamni,  et 
sensus  palianlur.  903 

Sect.  II.  An  pcena  sensus  purgalorU  sil  a  vero  igne 
et  quomodo  fial.  908 

Sect.  III.  Quam  sil  acerba  pcena  damni.  916 

Sect.  IV.  Quam  sit  cliuturna  purgalorii  pasna.       920 

DISPUTATIO  XLVII. 
De  stalu  gratiae  animarum  purgatorii. 

Scct.  I.  An  careant  omni  cuipa.  924 

Sect.  II.  An  sint  in  slalu  merendi.  928 

Sect.  III.  An  sint  certce  de  sua  ceteraa  salute.        931 

DISPUTATIO  XLVIII. 

De  suffragiis. 

Sect.  I.  Possintne  fideies  ab  aiiis  per  suffragia  ju- 

vari.  936 

Scct.  II.  Possitne  verus  fideiis  pro  alterius  pcena  sa- 

lisfacere.  939 

Scct.  III.  Utrum  vivis  infallibiliter  prosint.  946 

Scct.  IV.    Utrum  vivorum  suffragia  defunctis  pro- 

sint.  950 

Sect.  V.  Quibus  modis    prosini  animabus  purgato- 

rii.  957 

Sect.  VI.  An  prosint  defunclis  cxjusiitia.  962 


XII 


LNDEX  DISPUTATIONUM  ET  SECTIONLM. 


Sect.  VII.  De  conditionibus  ex  parte  ejus,  pro  quo  of- 
ferunlur.  967 

Sect.  VIII.  De  conditionibus  requisitis  ex  parte  offe- 
rcntis  illa.  969 

DISPUTATIO  XLIX. 

De  potestate  concedendi  indulgentias. 

Sect.  I.  An  sit  iu  Ecclesia.  979 

Sect.  II.  Quam  sit  anliquus  in  Ecclesia  induUjenlia- 
rum  usus.  987 

Sect.  III.  Silne  ordinis,  an  jurisdiclionis.  993 

Sect.  IV.  Quid  sit  indulcjentia.  996 

Sect.  V.  Qualis  sit  usus  indukjentice.  1003 

DISPUTATIO  L. 

De  eftectu  indulgentiarum. 

Sect.  1.  An  extendatur  ad  culpce  remissionem.      1005 
Sect.  II.  Quam  poenam   temporalem  tollat  indulcjen- 
tia.  1011 

Sect.  III.  Quam  pamam  inclulgenlia  remittat.       1016 
Sect.  IV.  Quotuplex  sil.  1024 

Sect.  V.  De  indulcjenlia  parlicdi.  1028 

DISPUTATIO  LI. 

De  thesauro  Ecclesite,  qui  per  indulgentias  jlispen- 
salur. 

Sect.  I.  Utrum  in  Ecclesia  sit  spirilualis  thesaurus, 
qui  per  indulgentias  dispensari  valeat.  1037 

Sect.  II.  Vtrum  thesaurus  Ecclesice,  qui  per  inclul- 
gentias  dispensatur,  conslet  eliam  ex  satisfactioni- 
bus  Sauclorum.  1040 

Sect.  III.  Utrum  indulgenlicv  lantum  conccdi  possint 
ex  thesauro  EccIesUe.  1048 

Secl.  IV.  An  Ecclesia>  thesaurus  solum  per  indulgen- 
tiosdispensetur.  1 036 

DISPUTATIO  Lll. 

De  iidelibus  \iventibus,  quibus  prodesse  po&suul 
indulgentiie. 

Sect.  I.  Ulrum  indulgenlia  solis  hominibus  concedi 
possd,  et  quomodo  dividalur  in  localem,  realem  el 
personalem.  1058 

Sect.  II.  Quce  hdbitualis  clispositio  requiratur  in  eo, 
qui  indulgentiam  lucralurns  csl.  1067 

Sect.  111.  An  ad  indidgcnlice  effectum  sit  neccssariu 
confessio.  1075 

Sect.  IV.  Utrum  acluulis  dispositio  necessaria  sit  ad 
effectum  indulgenlice  consequendum.  1080 

Sect.  V.  An  el  quomodo  prcestandum  sit  opus  expres- 
sum  tn  forma  indulgenlice,  ut  fructusobtinealur.  10^2 

Sect.  VI.  .4)1  opus  ad  induUjentiam  poslulalum,  ho* 
neslum  in  individuo  requiralur.  1086 

Sect.  VII.  Utrum  inler  viventes  possit  indulgentia  ab 
uno,  per  opus  ab  cdio  factum  comparari.  1088 

Sect.  VIII.  Utmm  omnes  facientcs  opus  ad  indulgen- 
tiam  requisilum,  stalim,  el  cequaliter  fructum  ejus 
consequantur .  1091 

Sect.  IX.  Utrum  prceter  graliam,  el  opus  injunctum 
requiratur  idiqua  cdia  disposilio  actualis  vel  ha- 
bitualis  ex  parte  recipienlis  indulgenticif  fruc- 
tum.  1095 


DISPUTATIO  LIII. 

Dc  defunctis  quibus  indulgenti?e  prodesse  possunt. 

Scct.  I.  Ulrum  animce  defunctorum  sinl  capaces  fruc- 
lus  indulgentiarum.  1098 

Scct.  II.  Utrum  indidgentice  valeant  defunclis  per  mo- 
dum  absolulionis ,  vel  tanlum  per  modum  suffra- 
gii.  1100 

Sect.  111.  Quid  sil  indidgentiam  concedi  defunclis  per 
modum  suffragii,  et  quomodo  ab  induUjentia  per 
modum  absolutionis  differat.  1103 

Sect.  IV.  Quce conditiones  requiranlur  advcdorem  in- 
dulgenlia>  pro  defunclis.  1110 

DISPUTATIO  LIV. 

De  causa  finali ,  propler  quam  concedi  possunt  ac 
debent  indulgentiaj. 

Secl.  I.  Utrum  ucl  concedenda.n  indulgentiam  neces- 
saria  sil  aliqua  causa  finalis  ,  quce  moveal  conce- 
dentem.  1114 

Scct.  II.  Ulrum  legitima  causa  ila  sit  necessaria  ad 
indulgentiam,  ut  siue  illa  concessa,  sit  nulla.     1117 

Secl.  III.  Ulrum  ad  indulgentice  valorem  requiratur 
causa  non  solum  jusla  .  sed  etiam  proportiona- 
ta.  1124 

Sect.  IV.  Utrum  ncccsse  sit  causam  indulgentice  esse 
publicam,  seu  acl  commune  bonum  perlinere.    1132 

DISPUTATIO  LV. 

Dc  causa  cfficiente  indulgenliarum. 

Sect.  I.  An  solus  Summus  Pontifexhabeatdivinojnre 
poleslalem  concedendi  induUjentias.  1137 

Sect.  II.  Ulrum  inferiores  sacerdotes,  vel  saitem  Epi- 
scopi  habeant  jure  divino  polestalem  concedendi  in-  ' 
dulgentias  cdiquibus  personis  vel  locis.  1140 

Sect.  111.  Ulrum  Episcopi  possint  indulgenlias  conce- 
dere  ordinario  jure  humano.  1143 

Sect.  IV.  Quid  possint  humano  jurc  ordinario  inferio- 
res  Prcelati,  aut  sacerdotes  circa  indulgenliarum 
concessionem.  1152 

Scct.  V.  Quid  possinl  PrcelalircUgionum  circaiudul- 
genlias  concedendas.  1155 

Sect.  VI.  In  quibus  sit,  vel  esse  possd  potestas  dele- 
gala  acl  inclulgenlias  concedendas.  1160 

DISPUTATIO  LVI. 
De  forma  in  concedendis  indulgentiis  servanda. 

Sect.  I.  Ulrum  acl  incluUjcntiam  concedendam,  seuef- 
ficiendam  necessaria  sil  aliqua  forma,  eaquc  deler- 
minala.  1162 

Sect.  II.  Utrum  indulgentice  forma  slricto,  vel  favora- 
bili  jure  inlerpretanda  sit.  1171 

Sect.  III.  Utrwn  forma  induUjcniice  tantum  valeal, 
quanlumsonat.  1174 

DISPUTATIO  LVII. 

De  duratione  cl  revocalionc  indulgetilne. 

Sect.  I.  An  indulgentia  s:l  perpelua.  1173 

Sect.  II.  Qnibus  modis  cessetindulgentiu.  il81 


PARTIUM  QUyE  IN  HOG  TOMO 


CONTINENTUR  SUMMA. 


De  Pcenitentiw  virtute. 
J)e  Poenitentia  sacramento, 
De  Extrema  imctione. 


De  Purgatorio. 


De  Suflragiis. 
De  Indulaentiis. 


Disputationes  XV. 
Disputationes  XXIII. 
Disputationes  VI. 
Disputationes  III. 
Disputatio  I. 
Disputationes  IX. 


mKmKtmrmmwammummiuitjmivmsni&PBeegaBaBa 


w,umm.i'»IM— wbbwwmiiiiii  i  n  ii i.iMWMiii.-lMU  ii.in  iuniamnBniMMae^. 


AG  DISPUTATIONES 

P.  D.  FRANCISCI  SUAREZ  E  SOCIETATE  JESU 
IN  TERTTAM  PARTEM  D.  THOMJJ,  A  QTLESTIONE  OCTOGESIMA  QUARTA  USQUE  AD  FINEM. 

CTJM   DISPUTATIONIRUS    UB    SAGRAMENTIS    CONFESSIONIS,     ET    EXTREMiE     UNCTIONIS,     DE    PURGATORIO, 

SUFFRAGIIS.    ET   INDULGENTIIS. 


I.  In  sacramentoruni  tractatu  et  cloctrina 
quartum  locum  tenet  pcenitentia ,  ut  constat 
ex  usu  Scholasticorum  omnium,  quem  sua 
auctoritate  confirmavit  Goncilium  Trid.,  ses- 
sion.  14,  ut  omittam  antiquiores  Patres  et 
Concilia,  quse  superius  indicavi  in  3  tom.  3 
partis,  in  initio  q.  73.  Hic  autem  ordo  non 
fnndatur  in  dignitate  ;  in  hac  enim  sacra- 
mentum  hoc  non  tenet  quartum  locum,  sed 
quintum,  vel  fortasse  sextum  ,  ut  traditur 
etiam  3  p. ,  q.  65 ;  sed fundatur  in  usu  hujus  sa- 
cramenti ;  nam,  per  se  loquendo,  est  quar- 
tum  in  usu  ;  necessario  enim  prsecedit  hap- 
tismus,  ut  per  se  notuni  est ;  deinde  confir- 
matio  et  Eucharistia,  cum  sint  sacramenta 
vivormn,  ac  per  se  loquendo,  peccatum  non 
supponant.  Quia  vero  spiritualis  vita  in  homi- 
nibus,  vel  frequenter  amittitur,  vel  levioribus 
culpisfacile  maculatur,  ideo  post  prsedicta  sa- 
cramenta,  statim  sequitur  usus  poenitentise. 
De  qua  disputant  Theologi  cum  Magistro  in 
4,  ad.  14  usque  ad22,  etibi  pnecipueD.  Tho- 
mas,  et  nonnulla  4  contra  Gcnt.,  cap.  71  et 
72,  et  in  3  part. ,  qusest.  84,  materiam  hanc 
inchoavit,  sed  felici  morte  prseventus  absol- 
vere  non  potuit.  Antiqui  etiam  Patres,  et  qui 
his  temporibus  contra  hsereticos  scribunt, 
multa  de  hoc  sacramento  tradunt,  quos  suis 
locis  indicabo ;  et  eos  in  summam  redegit 
Bellarminus,  2  tomo,  contr.  4,  lib.  1,  cap.  10. 
Etnonnulla  notavit  Pamclius,  ad  lib.  Tertuli. 
xxu. 


dePoenit.,  in  princ,  multaque  congessit  Gra- 
tianus  in  septem  distinct.  de  Pcenit. ;  et  in  De- 
cretalibus  tam  in  antiquis,  quaminSext.  sunt 
multa  decreta  dePoenit.  et  remis.,  ubi  etiam 
Jurisperiti. 

2.  Est  autem  in  his  auctoribus  observan- 
dum,  eos  simul  agere  de  virtute  et  de  sacra- 
mento  poenitentiae,  quoniam  in  lege  gratite' 
adeo  sunt  conjuncta,  ut  nec  virtus  prodesse 
valeat  sine  sacramento,  vel  ordine  ad  sacra- 
mentum,  nec  sacramentum  sine  virtute  con- 
sistere.  Et  ideo  sub  utraque  ratione  nobis 
etiamde  poenitentia  disserendum  erit.Utvero 
distinctius  procedamus,  dicemus  prius  de  vir- 
tute,  quffi  prior  est,  et  de  se  independens  a 
ratione  sacramenti;  postea  vero  de  sacra- 
mento  tractabimus,  quod  ex  iustitutione  ini- 
tium  habuit.  Et  in  priori  parte  explicanda 
scrvabimus  eam  scribendi  metliodum,  quam 
in  superioribus  tomissupertertiamD.  Thom. 
partem  tenuimus,  explicando  queestiones , 
quas  ipse  in  eadem  3  part.  de  hac  materia 
scripsit ;  posteriorem  vero  partem,  sicut  et 
ceetera  omnia,  quee  ad  quartum  librum  Sen- 
tentiarum  spectant,  omissis  commentariis, 
quoniam  proprium  D.  Thomee  textum  non 
habemus,  quem  exponamus,  solis  disputatio- 
nibus  prosequemur.  Quia  vero  D.  Thomas  in 
qu£estione  prima  hujus  materise  generatim 
disputat  de  poenitentia,  veluti  abstrahendo  a 
ratione  virtutis  et  sacramenti,  icleo  pro  hujus 


2  DISPUTA.T. 

materiee  introductione,  et  ad  illius  qusestionis 
declarationem  sequentem  disputationem  prse- 
mittemus. 

DISPUTATIO  I. 

DE  PGENITENTIA  IN  COMMUNI. 

Duo  in  prsesenti  disputationebreviter  ano- 
bis  tradenda  sunt.  Primum,  quse  sint  com- 
munia  virtuti  et  sacramento  poenitentise. 
Deinde  quse  sint  unicuique  propria,  atque 
adeo  in  quibus  inter  se  differant.  Ita  enim 
utriusque  ratio  saltem  imperfecta  et  confusa 
haberi  poterit,  ut  ex  illa  ad  exactam  utrius- 
que  cognitionem  progrediaruur. 

SECTIO  I. 

Quae  sint  ea,  in  quibus  virtus  et  sacramentum 
pcenitentice  conveniunt. 

1.  Nominis  pamitentice etymologia  et  signa. 
—  Primum  omnium  illis  commune  est  poeni- 
tentise  nomen,  de  cujus  etymologia  multaLa- 
tini  auctores,  et  D.  August.,  lib.  de  vera  et 
falsa  Pcenit.,  c.  19;  Isid.,  lib.|3  Etymol.,  cap. 
ult.;  qui  conveniunt,  pcenitentiam  dictam  esse 
a  poena,  ut  idem  sit  pcenitere,  quod,  pcenam 
tenere,  et  pcenitentia  (inquit  Augustinus)  sit 
pcsnce  tenentia,  vel  ut  Isidorus,  idem  sit  quod 
pmientia  ;  quia  vero  pcena  dolorem  ac  tristi- 
tiam  infert,  vel  potius  ipse  dolor  facti  com- 
missi  est  prima    ac  prsecipua    poenitentia , 
ideo  pcenitentise  nomen  prsecipue  significare 
solet  dolorem  et  retractationem  prioris  facti. 
Cum  vero  loquimur  de  priori  facto,  omissio- 
nem    etiam    comprebendimus  ;    nam    sicut 
iUa  esse  potest  vera  culpa,  ita  de  illa  esse 
potest  vera  pcenitentia.   Solet  autem  inter- 
dum  hsec   vox  significare  per  extensionem, 
odium  et  tsedium  de  aliqua  re,  etiamsi  buma- 
na  operatio  non  sit ;  in  significatione  tamen 
propria  solum  versatur  circa  actionem  buma- 
nam.   Rursus  abquando   dicitur  poenitentia, 
retractatio  prioris  voluntatis,  etiam  si  mala 
non  fuerit,  quomodo  per  metapboram  tribui- 
tur  Deo  pcenitentia,  Genes.  6  :  Pcenitet  me 
fecisse  hominem.  Et  Jurisperiti  distinguunt  du- 
pbcem  poenitentiam,  unam  contractus,  aliam 
criminis,  ut  videre     licet  in  glos.  ad  1.  Qui 
ea ,   67  ,    ff.  de    Furtis.  Proprio    tamen   et 
theologico  more  pcenitentia  solum  dicitur  do- 
lor  de  peccato  commisso.  Nam,  ut  Augusti- 
nus  notavit,  pcena  proprie  respondet  culpse ; 
et  ideo  poenitentia  proprie  dicta  est  ab  illa 
poena,  quse  propter  culpam  sumitur.  Quapro- 


I.  SECT.  I. 

pter  bujusmodi  pcena  voluntaria  etiam  esse 
debet,  seu  voluntarie  sumpta ;  nam  quae  ab 
alio  infligitur,  et  invite  sustinetur,  non  po- 
test  dici  pcenitentia,  sed  pura  vindicta.  Quare 
Augustinus  et  Isidorus   aiunt,   pcenitentiam 
esse  pcenam,  qua  aliquis  in  se  punit,  quod 
peccando  commisit,  ut  sicutvoluntariepecca- 
vit,  ita  voluntarie  se  affligat.  Unde  etiam  fit, 
ut  poenitentia  solum  dicatur  proprie  de  dolore 
bonesto,  et  rationi  consentaneo.  Nam  vera 
pcenitentia  est  culpse  retractatio  ;  si  autem 
ipse  dolor  sit  iniquus,  non  erit  proprie  culpse 
retractatio,  sed  nova  potius  culpse  commis- 
sio ;  neque  igitur  erit  A^era  pcenitentia.  Debet 
igitur  pcenitentia  esse  bonestus  dolor.  Atque 
ita  tandem  hac  voce  significari  concluditur, 
virtutem  quamdam  seu  actum  virtutis  ;  nunc 
enim  in  bac  amplitudine  utimur  nomine  vir- 
tutis.  Quia  vero  hic  dolor  pars  est  cujusdam 
sacramenti,  ideo  hsec  vox  ad  illud  sacramen- 
tum  significandum  translata  est,  a  parte  to- 
tum  nominando.  Atque  ita  constat,  hoc  no- 
men  commune  esse  et  sacramento  et  virtuti. 
2.  Calumnia  hcereticorum  refellitur.  —  Tan- 
dem  in  hoc    puncto    addendum  est,  keere- 
ticos  hujus  temporis  non   admittere   dictam 
hujus    vocis    etymologiam    et     significatio- 
nem  ;  sed  poenitentiam  aiunt,  nihil  aliud  es- 
se,  quam  novam  vitam  ,  seu  resipiscentiam. 
Quod  ideo  faciunt,  ut  inducant  errorem,  quo 
riegant  necessitatem  doloris  et  afflictionis  ob 
peccatum  commissum.    Sed,    quod  ad  rem 
spectat,  improbabimus  hunc  errorem  infra. 
Quodvero  pertinet  ad  nomen,  hseretici  gratis 
loquuntur,  et  contra  omnes  auctores  Latinos 
et  SS.  Patres,  ut  vidimus,  imo  etiam  contra 
usum  Scripturse,  ut  intelligi  potest  ex  verbis 
Job  ult.  :  Idcirco  <me  reprehendo,  et  ago  pceni- 
tentiam in  favilla  et  cinere.  Et  Matth.  \\  \  In 
cilicio  et  cmerepcenitentiam  egissent.  In  quibus 
verbis  et  aliis  conjunguntur  cum  pcenitentia 
actiones,  quse  vel  corpus  affligunt,  vel  tristi- 
tiam  indicant,  ut  significetur ,  poenitentiam 
vel  includere,  vel  consistere  in  dolore  animi 
de  peccato  commisso.  Quamvis  etiam  ad  il- 
lam  pertineat  novse  vitse  propositiun,  juxta 
defmitiones  Gregorii  et  Ambrosii,  quas  in  d. 
14  adducitMag.,  et  eas  inferius  ex  professo 
explicaturi  sumus,  agentes  de  actibus  virtu- 
tispcenitentice. 

3.  Necessitas  pcenitentice.  —  Secundo  con- 
veniunt  virtus  et  sacramentum  pcenitentiee 
in  ratione  medicinse  utilis  ad  delendum  pec- 
catum  actuale ,  et  necessarise,  si  illud  mor- 
tale  sit,  et  cum  debita  proportione  applice- 


DISPUTAT. 
tur.  Hanc  assertionem  sumo  ex  D.  Thoma, 
qua^st.  85,  articulo  5,  quam  ipse  ,  prceserthn 
quoad  necessitatem,  probat  ex  illo  Lucre  3  : 
Nisi  pcenitentiam  egeritis,  omnes  simul  peri- 
Utis.  Quoe  verba  videntur  posse  exponide  sola 
virtute,  et  cum  dicta  sint  a  Christo  Domino 
in  lege  nova,  non  videntur  satis  convincere 
generatim  de  omni  tempore.  Quare  afferri 
etiam  possunt  alia  testimonia  ex  Veteri  Tes- 
tamento,  ut  Ezech.  18  et  33,  et  ssepe  alias. 
Item  ad  necessitatem  sacramenti  confirman- 
dam  uti  possumus  verbis  Ghristi,  Joan.  20  : 
Accipite  Spiritum  Sanctum,  quorum  remise- 
ritis  peccata,remittuntureis,  etc.  Dequo  tes- 
timonio  late  inferius.  D.  Thomas  autem  recte 
accommodat  etexponitilla  verba  :  Nisipceni- 
tentiam  egeritis ,  ut  inteUigantur  de  pceniten- 
tia  a  Deo  preescripta,  et  designata  in  una- 
quaque  lege  ettempore.  Nam  quod  pceniten- 
tia  sit  medicina  peccati,  non  habet  sine  divina 
lege,  acceptatione,  et  promissione  :  et  ideo  in 
unaquaque  lege  talis  pcenitentia  vel  utilis  , 
vel  necessaria  est,  qualis  a  Deo  postulatur. 
De  peccatis  ergo  venialibus  postulat  Deus  pce- 
nitentiam,  non  quidem  ut  omnino  necessa- 
riam,  si  de  poenitentia  formali  sermo  sit,  sed 
ut  utilem  ;  de  mortalibus  vero  requirit  illam 
ut  necessariam  ;  quia  cum  mortale  avertat  a 
Deo,  et  convertat  hominem  adcreaturam,me- 
rito  exigitur  ab  homine  formalis  detestatio  ta- 
lis  peccati.  Quam  necessitatem  Christus  Do- 
minus  in  lege  nova  posuit  in  sacramento  pce- 
nitentiae  propter  hujus  status  perfectionem  ; 
et  ita  satis  constat  tota  conclusio  pro  hujus 
loci  opportunitate.  Dixi  tamen,  servata  pro- 
portione,  quia  pcenitentia  virtus  simpliciter 
est  utilis,  vel  necessaria  ad  omnia  peccata  ac- 
tualia  ;  sacramentum  autem  pcenitentiee  so- 
lum  ad  ea  peccata,  quse  post  baptismum  sus- 
ceptum  commissa  sunt ;  nam  priora  non  sub- 
duntur  clavibus  Ecclesice,  quoniam  extra  Ec- 
clesiam  committuntur ;  at  vero  virtus  pceni- 
tentiee  omnia  peccata  complectitur,  sive  an- 
tecedant,  sive  sequantur  baptismum.  Loqui- 
mur  autem  nunc  de  virtute  pcenitentise  in 
communi ,  ut  ab  attritione  vel  contritione 
abstrahit  :  sic  enim  necessaria  est  etiam  cum 
baptismo  in  aclulto ,  qui  peccatum  mortale 
commisit. 

4.  Pcenitentia  secunda  tabula  cur  dicatur. 
—  Tertio  communis  est  utrique  illa  metapho- 
ra,  qua  pcenitentia  dicitur,  secunda  tabulapost 
naufragium.  Per  illam  enim  nihil  aliud,  quam 
necessitas  pcenitentise  significatur.  Eam  vero 
tradunt  Magist.,  d.  14,  et  D.  Thom.,  dict.  q. 


1.  SECT.  I.  3 
84,  art.  6,  sumptaque  est  ex  Hieron.  Isa.,  3, 
epist.  8  ad  Demetriad.  ;  et  illam  etiam  indi- 
cat  Tertull.  in  principio  lib.  de  Pcen. ;  et  Am- 
bros.,  adVirgin.  lapsam,  c.  18;  quam  probavit 
Concil.  Trid.,  sess.  8,  c.  14,  c.  2,  contra  hoe- 
reticos  hujus  temporis,  qui  hanc  metaphoram 
irrident,quia  baptismus  (inquiunt)  non  frangi- 
tur,ut  secunda  tabulanecessaria  sit ;  illi  vero 
solum  intendunt  excluclere  necessitatem  pce- 
nitentice,  qua3  per  iUam  metaphoram  optime 
declaratur.Potest  autem  duobus  modis  exponi, 
primo,  si  per  naufragium  intelligamus  lapsum 
totius  naturse  humaiice  in  primo  parente ; 
sic  enim  baptismus  erit  primatabula,  qua  li- 
beramur  ab  illo  naufragio  ;  pcenitentia  vero 
erit  secunda  ;  quia,  licet  baptismus  in  sefran- 
gi  non  possit,  in  suo  tamen  effectu  amitti  po- 
test,  quia  per  peccatum  mortale  effectus  gra- 
tia?  in  baptismo  comparatus  amittitur  ;  recu- 
peratur  autem  per  solam  pcenitentiam ,  et 
ideo  optime  dicitur  secunda  tabula.  Nec  tertia 
tabula  necessaria  est,  nam  licet  saepius  homo 
cadere  possit,  heec  tabula  prfesto  semper  est, 
cuipotestpeccator  adhaerere,  si  velit,  pceniten- 
tiam  iterum  atque  iterum  agendo.  Quam  ex- 
positionem  indicavit  Gabr.  in  4,  dist.  14,  q. 

2,  art.  3,  dubit.  2,  et  optime  convenit  sacra- 
mento  pcenitentice.  Secundo  vero  modo  expo- 
nitur  aD.  Thoma  supra,  qui  universe  intelli- 
git,  pcenitentiam  quamcunque  comprehendi 
subilla  appellatione,  ac  per  naufragium  in- 
telligit  quodlibet  peccatum  mortale.  Unde 
primum  remedium,  et  quasi  navem  ad  con- 
sequendam  salutem  Eeternam  dicit  esse  vitse 
innocentiam  et  integritatem,  quod  navigium 
frangitur  per  quodlibet  peccatum  mortale  , 
a  quo  liberat  sola  pcenitentia,  et  ideo  dicitur 
secunda  tabula ;  ita  ut  illa  dictio,  secunda , 
non  dicat  ordinem  ad  priorem  tabulam,  sed 
ad  prius  remedium  atque  navigium  ;  et  ideo 
interdum  non  secunda,  sed  simpliciter  tabula 
appellatur.  Sic  TertuUianus  supra  :  Pceniten- 
tiam  ita  amplexare,  sicut  naufragus  alicujus 
tabuXce  fidem.  Et  Ambrosius  :  Tu,  qucejam  in- 
gressa  es  agonem,  pcenitentice  insiste  misera, 
fortiter  inhare  tanquam  naufragus  tabulce.  At- 
quehoc  modo,  tam  virtuti,  quam  sacramento 
pcenitentice  convenit  hsec  metaphora  ;  et  ita 
generatim  loquuntur  dicti  Patres,  et  speciali- 
ter  Hier. ,  epist.  48  ad  Sabinianum,  ubi  hanc 
posteriorem  expositionem  magis  significa 
vit. 

5.  Materia pcenitentice,  quw.  —  Quarto  con- 
veniunt  virtus  et  sacramentum  pcenitentise  in 
materia,  circa  quam  versantur,  quia  scilicct 


4  DISPUTAT. 

utrumque  versatur  aliquo  modo  circa  pecca- 
tum  actuale,  ut  sumitur  ex  D.  Thom.,  q.  84, 
art.  2,  et  q.  85,  art.  d,  et  in  4,  d.  17,  q.  2, 
art.  1  et  2.  Et  probatur  facile  ex  dictis,  quia 
virtus  pcenitentiee  detestatur  peccatum,  quia 
respicit  illud  ut  materiam,  seu  objectumma- 
teriale,  de  quo  plura  disput.  sequente  ;  sa- 
cramentum  autem  pcenitentice  institutum  est 
per  modum  cujusdam  judicii,  in  quo  causa?. 
peccatorum  tractantur;  in  unoquoque  au- 
temjudicio  causa,  vel  res  de  qua  agitur,  est 
materia  illius.  Dixi  autem  materiam  circa 
quam,  non  ex  gua,  quia  virtus,  cum  sit  forma 
simplex,  non  babet  propriam  materiam  ex 
qua  constet ;  sacramentum  autem,  prsesertim 
in  nova  lege  babet  propriam  materiam  ex 
qua  constat  ,  quod  etiam  convenit  sacramen- 
to  pcenitentice  ;  tabs  autem  materia  non  cst 
peccatum  ipsum,  sed  est  confessio  peccato- 
rum,  ut  infra  latius  dicturi  sumus.  Unde 
etiam  distingui  solet  duplex  materia  sacra- 
menti  pcenitentice,  remota  scihcet,  et  proxi- 
ma  ;  et  peccata  dicuntur  materia  remota,  ac- 
tus  vero  pcenitentis  materia  proxima  ,  ut  D. 
Tbom.  bic  etiam  inclicavit. 

6.  Posnitentice  subjecium.  —  Quinto  conve- 
niunt  aliquo  modo  in  subjecto,  quia  utraque 
babere  potest  suum  actum  tantum  in  bomine 
adulto,  quia  solus  ille  esse  potest  capax  ac- 
tualis  peccati.  Intervenit  tamen  discrimen  ; 
nani  pcenitentice  virtus  locum  habet  in  quo- 
hbet  homine  capaci  actuabs  peccati;  sacra- 
mentum  autem  solum  in  bomine  baptizato, 
quia,  ut  supra  dixi,  boc  sacramentum  soium 
estmcdicina  peccatorum  actualium,  qua3  post 
baptismum  commissa  sunt. 

7.  Iteratur  pcenitentia.  —  Uitimo  conve- 
niunt,  quia  utraque  pcenitentia  iterari  potest. 
Sumitur  ex D.  Tbom. ,  dict.  q. ,  a.  1 0,  et Magist. , 
dist.  14.  Et  ad  eam  explicandam  adverten- 
dum  est,  duobus  modis  intelligi  posse,  pceui- 
tentiam  iterari  :  primo  circa  unum  et  idem 
peccatum  semel  tantum  commissum.  Et  boc 
modo  per  se  notuni  est,  virtutem  pcenitenticB 
quoad  actus  suos  iterari  posse  circa  idem  pcc- 
catum  ;  qiicelibet  enim  potentia,  et  quselibet 
virtus  potest  repetere  actus  suos  circa  idcm 
numero  objectum,  ut  patet ;  idem  ergo  po- 
test  virtuspcenitentia3.  Et  quidem  fructuose, 
quia,  licet  forsan  tale  peccatum  per  primum 
pcenitentice  actum  ablatum  sit,  tamen  secun- 
dus  deservirepotest  ad  majorem  satisfactio- 
nem,  velad  majoremcertitudinem  de  conse- 
cuta  venia,  vel  certe  ad  majus  meritum.  Sa- 
cramentum  pcenitentice  versari  quidem  po- 


I.  SECT  II. 
test  Scepius  circa  idem  numero  peccatum, 
non  tamen  circa  eamdem  confessionemejus  ; 
nam  cum  confessio  sit  materia  proxima,  ut 
tale  sacramentum  iteretur,  necesse  est  con- 
fessionem  ejusdem  peccati  iterari,  quod  uti- 
literfieri  potest,  propter  easdem,  quas  dixi- 
mus,  causas.  Secundo  autcm  modo  potest 
intelligi,  pcenitentiam  esse  iterabilem,  quia 
iterum  committuntur  peccata,  veleadem,  vel 
specie  diversa.  Etboc  etiam  modo  est  de  fide 
certum,  pcenitentiam  tam  virtutem,  quam  sa- 
cramentum,  iterum  atque  iterum  exerceri 
posse,  quoties  nova  peccata  fiunt,  quia  mi- 
sericordia  Dei  nunquam  deest  agentibus  pce- 
niteniiam  peccatoribus.  Quse  rcs  longiorem 
postulat  disputationein  contra  Novatianos  et 
alios  haereticos  ;  et  ideo  inferius  ex  professo 
tractanda  est. 

SECTIO  II. 

Quibus  modis  differant  sacramcnium  el  virlus 
pa?nilcntise. 

■1 .  Pceniteniia  sub  quo  penere  slt.  —  Priucir 
pio  assignare  possumus  differcntias  inter  hsec 
duo  juxta  omnes  convenieniias  adductas  in 
sectione  prtecedente.  Nam,  siiba?  attente  con- 
siderentur,  ita  se  habent  illa  omnia  in  vir- 
tutc  et  sacramento,  ut  simul  ibidem  declara- 
vimus.  Praiter  hsec  vero  primum  discrinien 
assignari  potest  in  ipsis  rationibus  sacra- 
menti  et  virtutis ;  nam  sacramentum  ut  sic 
constituitur  in  genere  signi,  ut  supra  in  prin- 
cipio  tertii  tomi  cum  D.  Thom.  tradidimus ; 
virtus  vero  constituitur  in  genere  actus,  vel 
habitus.Unde  D.Tbom.,q.  84,  art.  1,  probat, 
pcenitentiam  esse  sacramentum,  quia  pceni- 
teutia ,  prout  in  Ecclesia  agitur,  scibcet  ex 
Gbristi  institutionc,  est  signum  quoddam  sen- 
sibile  interioris  satisfactionis  et  remissionis 
peccati,  quam  preecipue  significat  ct  perficit 
absolutio  sacerdotis ;  et  ideo  illa  est  forma  ta- 
bs  sacramenti,  ut  art.  3  docet.  Simul  tamen 
signibcatur  ille  effectus  per  confessionem  et 
actus  pcenitentis,  cjui  propterea  sunt  materia, 
ut  docet  art.  2.  Tota  autem  signiticatio  et  ef- 
bcacia  in  his  duobus  consistit,  et  ideo  ha^c 
pertinentadconstitutionem  ejus ;  reliqua  vero, 
ut  impositio  manuum,  et  similia,  accidentalia 
sunt,  ut  docet  D.  Tbom.,  art.  4.  At  vero  infe- 
rius,  q.  85,  art.  1,  probat  idemD.  Thomas, 
pcenitentiam  esse  virtutem,  non  quatenus  si- 
gnificare  potest  dolorem,  vel  passionem  sen- 
sibiiem,  scd  quatenus  est  libera  et  voluntaria 
detestatio  peccati  commissi ;  sic  enim  est  hu- 


DISPUTAT. 
manus  actus  rectse  rationi  consentaneus  ;  et 
ideb  et  ipse  est  actus  virtutis,  et  habitus  illi 
respondcns  estvirtus.  Gonstat  igitur,  ha^c  duo 
primario  differre  in  propriis  rationibus  saera- 
menti  et  virtutis. 

2.  Pcenitentia  interior  et  exterior.  —  Unde 
fit,  ut  etiam  differant  in  aliquibus  proprietati- 
bus,  qua?  lias  rationes  comitantur ;  atque  ita 
Magister,  d.  i4,  docet,  in  eo  etiam  differre, 
quod  pcenitentia,  ut  sacramentum,  est  actus 
exterior;  ut  virtus,  est  actus  interior.  Quod 
etiam  docuitVincentius  in  3  tomo  seu  inSpe- 
cul.  moral.,  lib.  2,  p.  40,  d.  1.  Nam  cum  sa- 
cramentmn  sit  signum  sensibile,  necesse  est 
ut  consistat  in  exteriori  actu,  quia  solus  inte- 
rior  non  objicitur  sensibus ;  virtus  autem  in 
interiori  actu  animse  potissimum  consistit. 
Hoc  vero  discrimen  aliqua  explicatione  indi- 
get,  nam  virtus  pcenitentiseita  est  in  interiori 
actu  cordis,  ut  etiam  in  exteriorem  procleat, 
illum  imperando  ;  dicitur  autem  esse  interius, 
tum  quia  in  solo  interiori  actu  salvatur  per- 
fecta  ratio  hujus  virtutis;  tum  etiam  quia  tota 
bonitas  et  honestas  virtutis  dimanat  ab  actu 
interiori  in  exterictrem,  ita  ut  exterior  actus 
non  habeat  rationem  virtutis ,  nisi  prout  sub- 
est  interiori ,  et  ab  eo  informatur.  Simili 
modo  sacramentum  pcenitentise  non  ita  dici- 
tur  esse  in  exteriori  actu,  ut  nullo  modo  in- 
teriorem  includat ;  nam  etiam  contritio  est 
pars  hujus  sucramenti.  Dicitur  ergo  esse  in 
exteriori  actu,  quia  solus  interior  nunquam 
sufficit  ad  rationem  sacramenti  constituen- 
dam ;  imo  ut  ipsa  contritio  interior  aliquo 
modo  sit  pars  sacramenti,  necesse  est  ut  ad 
exteriorem  actum  extendatur,  per  illum  ali- 
quo  modo  fiat  sensibilis,  ct  exterius  manifes- 
tetur. 

3.  Pcenileniice  xirtus  pars  sacramenti.  — 
Hiuc  potest  teriia  dfferentia  constitui,  quo- 
niam  virtus  et  sacramentum  poenitentise  com- 
parantur  ut  totum  et  pars,  nam  virtus  per  ac- 
tum  suum  est  pars  sacramenti  pcenitentise, 
quod  componitur  ex  actibus  poenitentis  etab- 
soiutione  sacerdotis.  Sicut  autem  sacramen- 
tum  non  habet  suum  esse  ex  natura  rei,  sed 
ex  impositionc  divina,  ita  virtus  pcenitentia.'. 
non  habet  quod  sit  pars  sacramenti  ex  na- 
tura  sua.  Unde  ante  legem  gratise  non  erat 
pars,  neque  etiam  nunc  est  in  homine  non 
baptizato  ;  tamen  ex  divina  institutione  habet 
hanc  habitudinem,  quia  sacramentum  est  vc- 
luti  quoddam  artificiale  ;  ssepe  tamen  contin- 
git,  ut  quod  ex  natura  sua  est  quoddam  to- 
tum,  fiat  pars  alicujus  entis  arte  facti. 


I,  SECT.  II.  g 

-4:  Quomodo  clet  gratiam.  — Ex  eodem  etiam 
principio  differunt  quarto  in  modo  causandi 
remissionem  peccati  et  gratiam ;  utrumque 
enim,  ut  notat  Magister  supra,  est  causa  gra- 
tise  et  remissionis  peccati,  tamen  diverso  mo- 
do  :  nam  virtus  tantum  est  causa  disponens; 
sacramentum  vero  est  causa  efficiens.  Unde 
dicitur  conferre  gratiam  ex  opere  operato;  vir- 
tus  vero  proprie  non  dicitur  conferre  gratiam, 
qua  remittitur  peccatum,  sedobtinere,etqua- 
si  impetrare  illam  ex  dispositione  operantis  ; 
non  tamen  proprie  exmerito,  scilicet  de  con- 
digno  ,  nam  de  congruo  probabile  est,  ut  ali- 
bi  latius  tractandum  est. 

5.  Origo  pcenitentice .  —  Ultimo  differunt  in 
origine,  antiquiiate,  et  quodammodo  in  diu- 
turnitate.  Primam  partem  sumo  exD.  Thom., 
dict.  q.,  art.  7,  ubi  hoc  discrimen  ponit,  quod 
sacramentum  pcenitentiae  ortum  habuit  ex 
institutione  divina ,  virius  autem  (inquit)  est 
de  jure  naturce,  quod  etiam  habet  Vincent. 
ubi  supra.  Et  primum  quidern  per  se  no- 
tum  est  ex  generali  doctrina  sacramentorum  ; 
omnia  enim  sunt  ex  Christi  institutione.  Item, 
quia  potestas  remittendi  peccata  non  poterat 
hominibus  convenire  ex  natura  rei,  nisi  a 
Christo  data  fuisset.  Secundmn  aufem,  scili- 
cet,  quod  virtus  pcenitentise  sit  ex  jure  natu- 
rse,  difficile  visum  est  Cajetano,  art.  6,  et  ideo 
nonnulla  explicatione  opus  est. 

6.  Sitne  pcenitentia  de  lege  naturce.  —  Ad- 
vertendum  ergo  est,  jus  naturse  duobus  mo- 
dis  sumi  posse  :  primo  pro  dictamine  ratio- 
nis  naturalis  pure  sumptse,  absque  illustra- 
tione  gratise ;  secundo  pro  dictamine  conna- 
turali  ipsi  gratise,  seu  rationali  naturse,  ut  il- 
luminatas  lumine  fidei ;  quomodo  distinguun- 
tur  a  Theologis  tres  status,  seu  leges  humani 
generis,  scilicet  status  legis  naturse,  et  vete- 
ris,  ac  legis  gratiae .  Primus  enim  status  gratiam 
et  fidem  includebat.  Dicitur  autem  fuisse  le- 
gis  naturae,  quia  in  ea  tantum  erant  prsecepta 
connaturalia  gratise  et  naturse.  Si  ergo  in  prse- 
dicta  differentia  lex  naturse  hoc  posteriori 
modo  sumatur,  res  est  facilis  ;  ita  enim  pce- 
nitentia  dicitur  esse  de  lege  naturse,  sicut  fi- 
des  et  charitas ;  nam  ratio  illustrata  lumine 
fidei  et  prudentise  infusse,  connaturaliter  dic- 
tat,  honestum  et  rectum  esse  agere  pceniten- 
tiam  de  peccatis  commissis;  dictat  etiam  hujus- 
modi  pcenitentiam  non  solum  esse  honestam  et 
rectam,  sed  etiam  esse  debitam,  ut  infra  dice- 
mus,  agentes  de  prcecepto  contritionis.  Deni- 
que  dictat  esse  utilem  et  convenientem  dispo- 
sitionem  ad  obtinendam  a  Deo  veniam  de  of- 


6 


QILEST.  LXXXIV   ARTIC.  I. 


fensa  commissa  in  ipsum ;  et  ideo  agere  pceni- 
tentiam  cum  spe  veniee  semper  fuit  hominibus 
necessarium,  etiam  instatu  legis  naturae.  Hoc 
vero  jus,  quamvis  clicatur  connaturale  gratise, 
non  excluclitclivinamordinationem,  etpromis- 
sionem  de  remittendo  peccato  homini  veram 
pcenitentiam  agenti ;  hsec  enim  orclinatio  ne- 
cessaria  simpliciter  est,  ac  pendens  ex^  spe- 
ciali  gratia  Dei,  ut  infra  suo  loco  dicam  ;  est 
tamen  consentanea  et  proportionata  tali  dis- 
positioni,  et  quasi  connaturalis  illi;  et  ideo  di- 
citur  esse  de  jure  naturse  in  prsedicta  signifi- 
catione. 

7.  At  vero,  si  jus  naturse  alio  modo  suma- 
tur,  multa  quidem  sunt  in  virtute  pceniten- 
tise,  quee  non  possunt  esse  illo  modo  de  jure 
naturee,  preesertim  loquendo  de  pcenitentia 
infusa  ;  illam  enim  nuda  ratio  naturalis  co- 
gnoscere  non  potest,  ut  possibilem  homini, 
nedum  ut  utilem  et  necessariam.  Item  satis 
incertum  est,  an  sola  ratione  naturali  cognos- 
ci  possit,  peccatum  hominis  esse  injuriam  et 
offensam  Dei,  ratione  cujus  sit  iUi  necessaria 
pcenitentia.  Nihilominus,  si  pcenitentia  late 
sumatur  pro  quacunque  displicentia,  vel  do- 
lore  commissi  peccati,  cadere  potest  sub  co- 
gnitionem  rationis  naturalis.  Primo,  quia  ta- 
lis  displicentia  naturaliter  existimari  potest 
et  possibilis  et  honesta  ;  quia  eadem  ratio, 
quee  dictat  bonum  esse  amare  vel  exercere 
justitiam,  dictat  etiam  honestum  esse  odisse 
vitium  contrarium,  et  consequenter  detestari 
iUud,  sicommissum  sit;  item  quod  possit  esse 
utihs  ex  natura  rei  ad  bonos  mores  et  ad  vitee 
emendationem.  Atque  ita  simphciter  queeli- 
bet  pcenitentia  dici  potest  suo  modo  de  jure 
naturee,  et  habere  in  ipsa  natura  fundamen- 
tum  aliquod,  ratione  cujus  habet  maximam 
proportionem  cum  iUa. 

8.  Antiquitas  pcenitentia?.  —  Ex  quo  etiam 
constat,  cur  hsecdicantur  antiquitate  differre; 
nam  virtus  pcenitentiee  longe  antiquior  est  sa- 
cramento  :  hoc  enim  in  lege  nova,  etiam  post 
Ghristi  mortem,  initiumhabuit,ut  infra  osten- 
dam  ;  iUa  vero  ab  initio  mundi,  etiam  ipsum 
primum  hominem  eduxit  a  delicto  suo,  ut  su- 
mitur  ex  Sapientiee  1 0,  et  in  omni  lege  per- 
mansit,  ac  necessaria  fuit,  et  cum  ipso  etiam 
sacramento  permanet.  Unde  etiam  addidi,  dif- 
ferre  diuturnitate  seu  permanentia,  propter 
ea  preesertim,  quge  docet  D.  Thom.,  dict.  q., 
art.  8  et  9,  ubi  ait,  interiorem  pcenitentiam 
debere  durare  usque  ad  finem  vitse  ;  de  exte- 
riori  vero,  sub  qua  sacramentum  prsecipue 
intelligit,  negat  id  esse  necessarium,  aut  con- 


venientius,  seu  semper  utilius.  Quod  intelli- 
go,  per  se  loquendo,  nam  interior  pcenitentia 
ratione  suee  honestatis  et  utilitatis,  et  quia  est 
internus  cultus  Dei,  exerceripotest  usque  ad 
mortem  :  et  moraliter  loquendo  potest  ita 
fieri  secundum  rectam  pruclentiam ;  quod  non 
ita  est  in  exteriori,  vel  sacramentali  pceniten- 
tia,  quse  requirit  semper  aliquam  vel  necessi- 
tatem,  vel  peeuliarem  occasionem,  et  conve- 
nientem  etiam  mensuram,  ut  exerceatur.  Et 
ideo  pcenitentia  virtus,  seu  interior,  diutur- 
nior  existimatur.  Quee  et  continua  dici  potest, 
quia  semper  habenda  est,  non  quidem  in  ac- 
tu,  sed  saltem  in  habitu,  ut  D.  Thom.  decla- 
rat,  dict.  art.  9. 

QUiESTIO  LXXXIV. 

DE  SACRAMENT0   PCENITENTLE ,  IN    DECEM  ARTI- 
CULOS  DIVISA. 

Consequenter  considerandum  est  de  sacra- 
mento  pcenitentiw.  Circa  quod  primo  conside- 
randum  est  de  ipsa  pcenitentia ;  secundo  de  ef- 
fectuipsius ;  tertio  de  partihus  ejus;  quarto  de 
suscipientihus  lioc  sacramentum ;  quinto  depo- 
testate  ministrorum,  quoe  ad  claves  pertinet ; 
sexto  de  solemnitate  hujus  sacramenti. 

Circa  primum  queeruntur  decem. 

1 .  Utrum  pcenitentia  sit  sacramentmn. 

2.  De  propria  materia  ejus. 

3.  De  forma  ipsius. 

4.  Utrum  impositio  manus  requiratur  ad 
hoc  sacramentum. 

5.  Utrum  hoc  sacramentum  sit  de  necessi- 
tate  salutis. 

6.  De  ordine  ejus  ad  alia  sacramenta 

7.  De  institutione  ejus. 

8.  De  duratione  ipsius. 

9.  De  continuitate  ejus. 

10.  Utrum  possit  iterari. 

ARTICULUS  I. 

Utrum  pcenitentia  sit  sacramenUm l. 

\.  Adprimumsic  proceditur.  Videtur  quod 
pcenitentia  non  sit  sacramentum.  Qregorins 
enim  dicit,  et  habetur  in  Decreto,  l,  q.  1 2:  Sa- 

1  4,  d.  U,  q.  1,  a.  I,  q.  1,  et  d.  22,  q.  2, 
art.  3,  q.  2,  corp. 

2  C.  Multi  seecularium  circa  medium. 


QILEST.  LXXXIV.  ARTIC.  I. 


cramenta  sunt  baptismus,  cJtrisma,  corpus  et 
sanguis  CJiristi ;  qu<e  ob  id  sacramenta  dicun- 
tnr,  quia  sub  tegumento  corporalium  rerum, 
divina  virtus  secretius  operatur  salutem.  Sed 
Jwc  non  contingit  in  pcenitentia,  quia  non  ad- 
hibentur  aliquce  corporales  res,  sub  quibus  di- 
vina  virtus  operetur  salutem.  Ergo  pcenitentia 
non  est  sacramentum. 

2.  Prceterea ,  sacramenta  Ecclesice  a  mi- 
nistris  CJiristi  exJdbentur,  secundum  illud  1 
Cor.  4  :  Sic  nos  existimet  Jwmo,  ut  ministros 
CJiristi  et  dispensatores  mysteriorum  Dei.  Sed 
povdtentia  non  exJdbetur  a  ministris  CJiristi , 
sed  interius  a  Deo  Jiominibus  inspiratur,  se- 
cundum  illud  Hierem.  31:  Postquam  conver- 
tisti  me,  egi  pcenitentiam.  Ergo  videtur  quod 
pcenitentia  non  sit  sacramenhim. 

3.  Prceterea,  in  sacrameniis  de  quibusjam 
supra  diximus ,  et  aliquid,  quod  est  sacra- 
mentum  tantum;  aliquid  quod  est  res  etsacra- 
mentum;  aliquid  quod  est  res  tantum,  ut  ex 
prcemissis  patet1.  Sed  Jioc  non  invenitur  in 
pccnitentia.  Ergo  pcenitentia  non  est  sacra- 
mentum. 

Sed  contra  est  quod  sicut  baptismus  adJii- 
betur  adjmrt/icandum  a  peccato,  ita  et  pceni- 
tentia:  TJnde  et  Petrus  dixit  Simoni,  Act.  8  : 
Pcenitentiam  age  ab  Jiac  nequitia  tua.  Sed 
baptismus  est  sacramentum,  ut  supra  Jiabitum 
est1.  Ergo  pari  ratione  et  pcenitentia. 

Respondeo  dicendum,  quod  sicut  Gregorius 
dicit  in  c.  supradicto 3,  sacramentum  est  in  ali- 
qua  celebratione,  cum  res  gesta  ita  fit,  ut  ali- 
quid  significative  accipiamus,  quocl  sancte  ac- 
cifiendum  est.  Manifestum  est  autem,  quod  in 
pcenitentia  ita  res  gesta  fit,  quod  aliquidsanc- 
tum  significatur,  tam  ex  parte  peccatoris  pce- 
nitentis,  quam  ex parie  sacerdotis  absohentis; 
nam peccator  pcenitens,  per  ea  quce  facit  ei  di- 
cit,  ostendit  cor  suum  apeccato  recessisse.  Si- 
militer  etiam  sacerdos  per  ea  quce  agit  et  dicit 
circa  pcenitentem,  significat  opus  Dei  remit- 
tentis  peccata.  TJnde  manifestum  est  quodpce- 
nitcntia,  quce  in  Ecclesia  agitur,  est  sacra- 
mentum. 

Ad  primum  ergo  dicendum,  quod  nomine 
corporalium  rerum  intelliguntur  large  etiam 
ipsi  exteriores  actus  sensibiles,  qui  ita  se  Jia- 
bent  in  Jioc  sacramento,  sicut  aqua  in  baptismo, 
vel  cJirisma  in  confirmatione.  Est  autem  at- 
tendendum,  quod  in  illis  sacramentis,  in  qui- 

1  Q.  66,  a.l. 

2  Q.  66. 

3  Refertur  loco  cit.  in  arg. 


lus  confertur  excellens  gratia,  quce  superabun- 
dat  omnem  facultatem  Jiumani  actus,  adJiibe- 
tur  aliqua  corporalis  materia  exterius ;  sicut 
in  baptismo,  ubi  fit  plena  remissio peccatorum 
et  quantum  ad  culpam  et  quantum  ad pcenam, 
et  in  confirmatione,  ubi  datur  plenitudo  Spiri- 
>tus  Sancti;  et  in  extrema  unctione,  ubi  con- 
fertur  perfecta  sanitas  spiritualis,  quce  pro- 
venifex  viriute  CJiristi,  quasi  ex  quodam  ex- 
trinseco  principio.  TJnde,  si  qui  actus  Jiumani 
sunt  in  talibus  sacramentis,  non  sunt  de  essen- 
tia  sacramentorum,  secl  dispositive  se  Jiabent 
ad  sacramenta.  In  illis  autem  sacramentis, 
quce  Jiabent  cffecium  correspondentem  Jiuma- 
nis  actibus,  ipsi  actus  Jiumani  sunt  loco  mate- 
rice,  ut  accidit  in  pcenitentia  et  matrimonio. 
Sicut  etiaminmedicinis  corporalibus  qucedam 
sunt  res  exterius  adJdbitce.  sicut  emplastra  et 
electuaria  ;  qucedam  vero  sunt  actus  sanando- 
rum,  puta  exercitationes  qucedam. 

Ad  secundum  dicendum,  quod  in  sacramen- 
tis,  quce  Jiabent  corporalem  materiam,  oportet 
quocl  illa  materia  adJdbeatur  a  ministro  Ec- 
clesice,  qui  gerit  personam  Christi,  insignum, 
quod  excellentia  virtutis  in  sacramento  ope- 
rantis  est  a  CJiristo .  In  sacramento  autempce- 
nitentice  (sicut  dictum  est  *)  sunt  actus  humani 
pro  materia,  qtd  provenitmt  ex  inspiratione 
interna.  Unde  materia  non  adJdbetur  a  minis- 
tro,  sed  a  Deo  interius  operante.  Sed  comple- 
mentum  sacramenti  exJdbet  minisier,  dum  poe- 
nitentem  absolvit. 

Ad  tertium  dicendum,  quod  etiam  in pccni- 
tentia  est  aliqitid  quod  est  sacramentum  tan- 
tum,  scilicet,  actus  exterius  exercitus,  tamper 
peccatorem pcenitentcm,  quam  etiamper  sacer- 
dotem  absolventem, ;  resautem  et  sacramentum 
est  pcenitentia  interior  peccatoris;  res  autem 
tantum,  et  non  sacramentum,  est  remissio pec- 
cati.  Quorum  primum  totum  simul  sumpUmi, 
est  causa  secundi ; primum  autem  etsecundum, 
sunt  quodammodo  causa  tertii. 

COMMENTARIUS. 

Supponit  D.  Thomas  in  hoc  articulo,  esse  in 
Ecclesia  cseremoniam  quamdam  sensibilem, 
seu  actionem  externam,  per  quam  remissio 
peccatorum,  quse  post  baptismum  commissa 
sunt,  et  significatur  et  confertur.  Quam  veri- 
tatem,  ut  certam  et  apud  Catholicos  manifes- 
tam,  supponit  ex  usu  Ecclesiae.  Ideoque  de 
hujusmodi  cseremonia  seu  actione,  quam  no- 

1  In  solut.  prsec. 


8 


QILEST.  LXXXIV.  ARTIC.  II. 


mine  poenitentioeintitulo  articuli  significave- 
rat,  optime  concludit  esse  sacramentum;  nam 
illi  convenit  definitio  sacramenti  superio- 
ri  tomo  tradita,  cum  de  sacramento  in  com- 
muni  ageremus,  ut  per  se  notum  est.  Et  ob 
hanc  causam,  cum  in  titulo  simpliciter  inter- 
rogasset,  an  pcenitentia  sit  sacramentum,  in 
fine  corporis  articuli  cum  limitatione  conclu- 
dit :  Unde  manifestum  est,  quod  pcenitentia, 
quw  in  Eeclesia  agitur,  est  sacramentum,  id 
est,  non  omnis  pcenitentia,  sed  illa,  quse  ex- 
teriori  ritu  a  Ghristo  instituta  in  Ecclesia  fit, 
et  per  potestatem  a  Christo  collatam  confer- 
tur  atque  perficitur.  Atque  ita  est  clara  lit- 
tera  corporis  articuli.  In  solutionibus  autem 
argumentorum  exponit  D.  Thomas  quomodo 
actus  pcenitentis  sint  materia  hujus  sacra- 
menti,  et  quid  in  eo  sit  res  tantum,  sacra- 
inentum  tantum,  et  res  et  sacramentum  si- 
mul ;  quse  omnia  inferius  a  nobis  explicabun- 
tur. 

ARTICULUS  II. 

Utrum  peccata  sint  propria  materia  hvjus 
sacramenti. 

\,  Ad secundum sicproceditur.  Videtur  quod 
pcccata  non  sint  propria  materia  kujus  sacra- 
menti.  Materia  enim  in  aliis  sacramentis  per 
aliqua  verba  prolata  sanctificatur,  et  sanctifi- 
cata  effcctum  sacramenti  operakir.  Peccata 
av.tem  non possunt sanctificari,  eoquod  contra- 
riantur  effectui  sacramenti,  qui  est  gratia  re- 
mittens  peccata.  Ergopeccata  non  suni  mate- 
ria  propria  hujus  sacramenti. 

2.  Prceterea,  Augustinus  dicit  in  lib.  de 
Pcenitentia ' :  Nullus potest inchoare  novam  vi- 
tam,  nisi  eum  veteris  vitce  pceniteat.  Sed  ad 
vetustatem  vitce  pertinent,  non  sotum  peccata, 
sed  etiam  pcenalitates  pr/esentis  vitce.  Non  er- 
go  peccata  sunt propria  materia  pcenitentice. 

3.  Prceterea,  peccatorum,  quoddam  est  ori- 
ginale,  quodclam  mortale,  quoddam  veniale 
Sed  pcenitentia?  sacramentum  non  ordinatur 
contra  originale  peccatum,  cjuod  tolliiur  per 
laptismum,  neque  contra  peccatum  mortale, 
quod  tolliiur  per  confessionem  peccitoris ,  nec 
etiam  contra  veniale,  quod  tolliturper  tunsio- 
nempecioris,  et  per  aquam  benedictam,  et  alia 
hujusmodi.  Ergo  peccata  non  sunt  proprin 
materia  pcenitentice. 

Sed  contra  est  quod  Apostolus  dicit  2  Cor. 

1  Lib.  deMedicina  pcenitent.,c.  2,  nonlon- 
ge  a  princip.,  tom.  9  (est  hom.  27  inter  50). 


12:  Non  egerunt  pceniteniiam  super  immun- 
ditia  et  fornicatione,  et  impudicitia,  quam  ges- 
serunt. 

Respondeo  dicendum,  quod  duplex  est  mate- 
ria  ,  scilicet  proxima  et  remota,  sicut  statuce 
proxima  materia  est  metailum,  remota  vcro 
aqua.Dictum  est  azitem1,  quod  materiaproxima 
hujus  sacramenti  sunt  actus  pceniientis ;  cujus 
maieria  sunt  peccata,  de  quilus  dolet,  et  quce 
confitetur,  et  pro  quihis  satisfacit.  Unde  re- 
linquitur ,  quod  remota  materia  pcenitentice 
sunt  peccata,  non  acceptanda,  secl  detestanda 
et  destruenda. 

Acl  primum  ergo  dicendum,  quod  ratio  ilia 
procedit  de  proxima  materia  sacramenti. 

Ad  secundum  dicendum ,  quod  vetus  et  mor- 
talis  vita  esi  objectum,  pcenitentice,  non  ratione 
pcence,  sed  ratione  cutpce  annexce. 

Ad  tertium  dicendum,  quod pcenitentia  quo- 
dammodo  est  de  quolibet  peccatorum  genere ; 
non  tamen  eoclem  modo.  Nam  de  peccato  ac- 
tualimortali  est  pcenitentia  proprie  et  princi- 
paliter.  Proprie  qvAdem,qnia  proprie  dicimur 
pcenitere  de  his,  quce  nostra  voluntate  commi- 
simus ;  principatiter  auicm,  quia  ad  detetio- 
nem  peccati  mortalis  hoc  sacramentum  estprin- 
cipaliter  institutum.  De  peccatis  autem  venia- 
libus  est  quidem  pcenitentia  proprie,  in  quan- 
tum  sunt  nostra  voluntate  /acta  ;  non  tamen 
contra  hcec  principaliter  est  hoc  sacramentum 
instituium.  De  pcccato  vero  originali  pceni- 
tentia  nec  principaliter  est  (quia  contra  ipsum 
non  ordinatur  hoc  sacramentum,  sed  magis 
lapiismus),  nec  etiam  proprie  ,  quia  peccatum 
originale  non  est  nostra  voluntate  peractum, 
nisi  forte  in  quantum  votuntas  Adce  reputatur 
nostra,  secundum  modum  loquendi,  quo  Apos- 
tolus  dicit  Rom.  5  :  In  quo  omnes  peccaverunt . 
In  quantum  tamen  iarge  accipitur pcenitentia, 
pro  quacunque  detestatione  rei  prceteritw,  po- 
test  dici  pcenitentia  de  peccato  originali ,  si- 
cut  toquitur  Augustinus  in  lib.  de  Pceni- 
tentia  l. 

COMMENTARIUS. 

Quoniam  sacramenta  novse  legis  ex  mate- 
ria  et  forma  constant,  ut  in  superioribus  vi- 
sum  est,  ideo  D.  Thomas  postquam  in  com- 
muni  explicuit  rationem  hujus  sacramenti,  in 
hoc  et  sequenti  articulo  declarat  essentiales 
partes  ejus.  Hic  vero  recte  distinguit  dupli- 


Et 


Art.  prsec,  ad  1  et  2. 
1  In  lib.  de  Vera  et  falsa  pcenit.  8,  tom.  4. 
in  lib.  de  Poenit.  medicina,  c.  2,  tom.  9. 


QILEST.  LXXXIV.  ARTIC.  III. 


9 


cem  materiam,  proximam  et  rcmotaru,  docet- 
qiic  matcriam  proximam  hujus  sacramenti 
essc  actus  pcenitentis,  quibus  peccata  detes- 
tatur,  confitetur,  ac  punit ;  remotam  vcro 
esse  ipsa  peccata,  principaliter  quidem  mor- 
talia,  consequenter  vero,  et  quasi  secundario 
venialia.  Non  declarat  autem  D.  Thomas  quo- 
modo  actus  poenitentis  sint  materia  sacra- 
menti ;  intelligcndum  vero  est,  in  his  actibus 
contineri  essentialem  materiam  hujus  sacra- 
menti,  non  vero  omnes  pertinere  ad  essen- 
tiam  ejus,  sed  quosdam  esse  essentiales,  ni- 
mirnm  confessionem  et  contritionemaliquam; 
alios  vero  pertinere  ad  integritatem,  vel  per- 
fectionem  ,  nimirum  satisfactionem  et  perfec- 
tam  contritionem.  Quod  vero  D.  Thomas  ait, 
peccata°esse  materiam  remotam,  declaratur 
in  solut.  ad  3  ,  intelligendum  esse  de  peccatis 
actualibus,  non  originali ;  nam  cle  originali 
peccato  ,  cum  non  consistat  in  actione  huma- 
na ,  non  est  proprie  pcenitentia.  Addendum 
vero  est,  D.  Thom.  inteliigendum  esse  de  pec- 
catis  actualibus  post  baptismum  commissis , 
nam  htec  sola  sunt  materia  confessionis  sa- 
cramentalis,  ut  inferius  ostendemus.  Unde  , 
sicut  Div.  Thomas  superiori  articulo  ciixit , 
pcenitentiam,  qiue  in  Ecclesia  tit,  esse  sacra- 
mentum,  ita,  cum  in  preesenti  ait,  peccata 
esse  materiam,  intelligit  dc  pcccatis  intra 
Ecclesiam  commissis ,  quia  de  solis  illis  fit 
pcenitentia  in  Ecclesia  ,  nam  de  illis  tantum 
Eccksia  judicat;  Sunt  autcm  hsec  peccata , 
illa  quse  a  baptizatis  committuntur,  nam  om- 
nes  ,  qui  baptismo  carent,  extra  Ecclesiam 
sunt ,  ct  similiter  extra  Ecclesiam  peccant. 

ARTICULUS  III. 

Utrum  hcec  sit  forma  hvjus  sacramenti : 
Ego  te  absolvo  l. 

1.  Ad  tertium  sic  proceditur.  Videtur  quod 
livc  11011  sit  formct  hujus  sacramenii :  E 'go  te 
absolvo.  Formcs  enim  sacramentorum  ex  insti- 
tutione  Christi,  et  Ecclesia?  usu  habentur.  Sed 
Christus  non  Iccjitur  hanc  formam  instituisse, 
neque  etiam  in  communi  usu  habetur;  quinimo 
in  quibusdam  absolutionibus,  quce  in  Ecclesia 
publice  fiunt  (sicut  in  Prima,  et  Complctorio, 
ei  in  Ccenct  Domini)  absolvens  non  utitur  ora- 
tione  indicativa,  ut  dicat  :Ego  vos  absolvo,  sed 
oratione  deprccativa ,  cum  dicit  :  Misereatur 

1  4,  d.  22,  q.  2,  art.  2,  q.  2  et  3,  et  in 
opusc.  22. 


vestri  omnipotens  Deus,  vel :  Absolutionem  et 
remissionem  tribuat  vobis  omnipotens  Deus. 
Ergo  hccc  non  est  forma  hvjus  sacrcnnenti  .• 
Ego  te  absolvo. 

2.  Praderea,  Leo  Papa  dicit1,  quod  indul- 
gentia  Dei  nisi  swpplicationibus  sacerdotum 
nequit  obtineri.  Loquitur  autem  de  indulgentia 
Dei,  qucc  prcestatur  pcenitentibus.  Ergo  forma 
hujus  sacramenti  debet  esse  per  modum  de- 
precationis. 

3.  Prceterea,  idem  est  absolvere  a  peccctto, 
quocl  peccatum  rcmittere.  Sed  solus  Deus  pec- 
catum  remittit,  qui  etiam  solus  interius  homi- 
nem  a  peccato  mundat,  ut  Augusiinus  dicit  4 
super  Joann.  Ergo  videtur  quocl  solus  Deus  a 
peccato  absolvat.  Non  ergo  debet  sacerdos  di- 
cere :  Ego  te  absolvo,  sicut  non  dicit :  Ego  tibi 
peccata  remitto. 

4.  Prceterea,  sicut  Dominus  dedit  potesta- 
tem  discipulis  absolvendi  a  peccatis,  itct  etiam 
dcdit  eis potesiatem  curandi  infirmitatcs,  et  ut 
dcemonia  ejicerent ,  et  tit  languores  sanarent, 
ut  habetur  Matth.  10  et  Luc.  8.  8ed  sanando 
infirmos,  Apostoli  11011  utebantur  his  verbis : 
Ego  te  sano,  sed  :  Sanet  ie  Dominus  Jesus 
Christus,  sicut  Petrus  dixit  paralyiico,  ut  ha- 
betur  Actor.  0.  Ergo  videtur,  qucd  sacerdotes 
habentcs  potestatem  Apostotis  a  Christo  tradi- 
tam,  non  debeant  uti  hac  forma  vcrboritm : 
Ego  te  absolvo,  sed :  Absolutionem  tribuat  tibi 
Christus. 

5.  Prccterea,  quiclam  hac  forma  utentes  sic 
eam  exponunt :  Ego  te  absolvo,  id  est,  absolu- 
tum  ostendv.  Sed  nec  hoc  etiam  sacerdos  facere 
potest,  nisi  ci  dkinitus  reteletur ,unde  ut  tegi- 
tur  Mat.  16,  antequam  Petro  diceretur :  Quod- 
cunque  solveris  super  terram,  etc,  dictum  est 
ei :  Beaivs  es  Simon  Bctr-Jona,  quict  caro  ct 
sanguis  non  rcvelavit  tibi,  sed  Pater  meus, 
qui  in  ccelis  est.  Ergo  videtur  quod  sacerdos, 
cui  11011  est  fctctct  rcvelatio  ,  prcesumptuose  di- 
cat  :  Ego  te  absotvo ,  etiamsi  exponatur ,  icl 
est,  absolutum  ostendo. 

Secl  contra  est  quocl  sicut  Dominus  clixit 
discipulis,  Matt.  utt.  :  Evntes  doccte  omnes 
gentes,  baptirantes  eos,  ita  dixit  Petro,Matt. 
16  :  Quodcunque  solveris  super  terram.  Scd 
sacerdos  auctoritate  illorum  verborum  Christi 
fretus,  dicit  :  Ego  te  baptizo.  Ergo  eadem 
auctoritate  dicere  debet  in  hoc  sacramento :  Ego 
te  absolvo. 

1  Rcferlur  de  Pcenit.,  d.  1,  cap.  Multiplex, 
non  procul  a  principio,  et  dicitur  esse  in 
epistola  ad  Theodorum,  qua?.  est  89  in  Leone. 


10 


QILEST.  LXXXIV.  ARTIC.  III. 


Respondeo  dicendum,  quod  in  qualibet  re 
perfectio  attribuitur  formce.  Dictum  est  autem 
supra  l ,  quod  hoc  sacramentum  perficitur  per 
ea,  quce  sunt  ex  parte  sacerdotis.  Unde  opor- 
tet,  quod  ea,  quce  sicnt  ex  parte  pcenitentis,  si- 
ve  sint  verla,  sive  facta,  sint  qucedam  materia 
hujus  sacramenti;  ea  vero,  quce  sunt  ex  parte 
sacerdotis,  se  habeant  per  modum  formce.  Cum 
autem  sacramenta  nova?  legis  efficiant  quod 
figurant  (ut  supra  dictum  est  2J  oportet,  quod 
forma  sacramenti  significet  id,  quod  in  sacra- 
mento  agitur,  proportionaliter  materia?  sacra- 
menti.  Uncle  forma  baptismi  est :  Bgo  te  la- 
ptizo ;  et  forma  confirmationis  est :  Consigno 
te  signo  crucis,  et  confirmo  te  clirismatis  salu- 
tis;  eo  quod  hujusmodi  sacramenta  perficiun- 
tur  in  usu  materice.  In  sacramento  autem  Eu- 
charistice,  quod  consistit  in  ipsa  consecratione 
materice,  exprimiturveritas consecrationis ,  cum 
dicitur :  Hoc  est  corpus  meum.  Hoc  autem  sa- 
cramentum,  scilicet  pcenitentice,  nonconsistitin 
consecrationealicujus  materice ,necinusu  alicu- 
jus  materice  sanctificat®,  sed  magis  in  remo- 
tione  cujnsdammaterice ,scilicet peccati,  prout 
peccata  dicuntur  esse  materia  pcenitentice ,  ut 
ex  supra  dictis  patet  3.  Talis  autem  remotio 
significatur  a  sacerdote,  cum  dicitur :  Ego  te 
absolvo.  Nam  peccata  sunt  quccdam  vincula, 
secundum  illud  Prov.  5  :  Iniquitates  suce  ca- 
piunt  impium,  et  funibus  peccatorum  suorum 
quisque  constringitur ;  et  itludPsat.  118 :  Fu- 
nes  peccatorum  circumplexi  sunt  me.  Undepa- 
tet,  quod  licec  est  convenientissima  forma  Imjus 
sacramenti:  Ego  te  absolvo. 

Adprimum  ergo  dicendum,  quod  ista  forma 
assumitur  ex  ipsis  verbis  Christi,  quibus  Pe- 
tro  clixit :  Quodcunque  solveris  supcr  terram, 
erit  solutum  et  in  ccelis.  Et  tati  forma  Eccle- 
sia  utitur  in  sacramentali  absolutione.  Hujus- 
onodi  autem  absotutiones  in  publico  factce ,  non 
sunt  sacramentales,  sedsunt  orationes  qucedam 
ordinatce  ad  remissionem  veniatium  peccato- 
rum.  Unde  in  sacramentali  absolutione,  non 
sufficeret  dicere :  Misereatur  tui  omnipotens 
Deus,vel :  Absotutionemetremissionem  tribuat 
tibi  Deus,  quia  per  hcec  verba  sacerdos  absolu- 
tionem  non  significat  fieri ,  sed  petit  ut  fiat. 
Prcemittitur  tamen  in  sacramentati  absotutio- 
ne  tatis  oratio,  ne  impediatur  efifectus  sacra- 
menti  ex  parte  pcenitentis,  cujus  actus  mate- 
riatiter  quodammodo  se  habent  in  hoc  sacra- 


mento,  non  autem  in  baptismo,  vel  confirma- 
tione. 

Ad  secundum  dicendum,  quod  verbum  Leo- 
nis  Papce  in  ep.  ad  Theod.,  (videticet,  miseri- 
cordia  Dei  ita  lapsibus  subvenit  hnmanis,  ut 
qui  regenerationis  donum  viotassent,proprio  se 
judicio  condemnantes  ad  remissionem  crimi- 
num  pervenirent,  sic  divince  bonitatis  prcesidiis 
ordinatis,  ut  indutgentia  Dei,  nisi  supplicatio- 
nibus  sacerdotum,  nequeat  obtineri)  est  intet- 
ligendurn,  quantum  ad  deprecationem,  quce 
prcemittitur  absotutioni,  non  autem  removet, 
quin  sacerdotes  absotvant. 

Ad  tertium  dicendum,  quod  solus  Deus per 
auctoritatem,  et  apeccato  absolvit,  et  peccatum 
remittit.  Sacerdotes  tamen  utrumc/ue  faciunt 
per  ministerium ,  in  quantum,  sciticet,  verba 
sacerdotis  in  hoc  sacramento  instrumentatiter 
operantur  in  virtute  divina,  sicut  etiam  in  atiis 
sacramentis.  Nam  virtus  ctivina  est,  quce  inte- 
rius  operatur  in  omnibus  sacramentalibus  si- 
gnis,  sive  sint  res,  sive  verba ,  sicut  ex  supra 
dictis  patet  *.  Unde,  et  Dominus  expressit 
utrumqtie,  nam  Matth.  16  dixit  Petro:  Quod- 
cunque  soheris  super  terram,  erit  sotutum  et 
in  ccetis.  Et  Joan.  20,  dixit  disciputis:  Quo- 
rum  remiseritis  peccata,  remittuntur  eis.  Ideo 
tamen  sacerdos  potius  dicit :  Ego  te  absoho, 
quam  :Ego  tibipeccata  remitto,  quia  hoc  magis 
congruit  verbis,  qnm  Dominus  dixit  virtutem 
clavium  ostendens,  per  quas  sacerdotes  absot- 
vunt.  Quia  tamen  sacerdos  sicut  minister  ab- 
solvit,  convenienter  apponitur  aliquid,  quod 
pertineat  adprimam  auctoritatem  Dei,  sciticet 
ut  dicatur :  Ego  te  absotvo  in  nomine  Patris, 
et  Fitii,  et  Spiritus  Sancti,  vel,  per  virtutem 
passionis  Christi,  vel  auctoritate  Dei,  sicut 
Dionys.  exponit,  3  c.  Ccelestis  hierar. 2.  Quia 
tamen  lioc  non  est  determinatum  ex  verbis 
Christi,  sicut  in  baptismo,  tatis  appositio  re- 
linquitur  arbitrio  sacerdotis. 

Ad  qnartum  dicendum,  quod  Apostolis  non 
est  data  potestas,  ut  ipsi  sanarent  infirmos, 
sed  ut  ad  eorum  orationeminfirmisanarentur. 
Est  autem  eis  cottata  potestas  operandi  instru- 
mentaliter,  sive  ministeriatiterinsacramentis. 
Et  ideo  magis  possunt  in  formis  sacramenta- 
tibus  exprimere  actum  suum,  quam  in  sanatio- 
nibus  infirmitatum.  In  quibus  tamennon  sem- 
permodo  deprecativo  utebantur,  sed  quandoque 
modo  indicativo,  et  imperativo,  sicut  Act.  3 


1  Art.  1  hujus  q.,  ad  2. 

2  Q.  60,  art.  2,  et  q.  62,  art.  1  et  3. 


Art.  prseced. 


1  Q.  62,  art.  4,  et  64,  art.  1  et  2. 

2  Et  c.  7  Eccl.  hier.,  non  multum  procul 
a  fine. 


QUjEST.  LXXXIV.  ARTIC.  III 

legitur,  quod  Petrus  dixit  claudo.-Quodhabeo,     formam  :  Absolvatur  Petrus,  etc 


lioc  tibi  do  :  in  nomine  Jesu  Christi  Nazareni, 
surge,  et  ambula. 

Ad  quintum  dicendum,  quod  ista  expositio: 
Ego  te  absolvo,  id  est,  absolutum  ostendo, 
qnankim  ad  aliquid  quidem  vera  est,  non  ta- 
mcn  est  perfecta.  Sacramenta  enim  novm  legis 
non  solum  signific%nt,  sed  etiam  faciunt  quod 
significant.  Unde  sicut  sacerdos,  baptizando 
aliquem,  ostendit  Iiominem  interius  ablutum 
per  verba  et  facta,  et  non  solum  significative, 
sed  etiam  effective,  ita  etiam  cum  dicit :  JEgo 
te  absolvo,  ostendit  Iwminem  absolutum,  non 
solum  significative,sed  etiam  effective.  Nec  ta- 
menloquitur  quasi  de  re  incerta;  quia  sicut 
alia  sacramenta  novcs  legis  Iiabent  de  se  cer- 
tum  effectum  ex  virtute  passionis  Gliristi  (licet 
possit  impediri  ex  parte  recipientis),  ita  etiam 
et  in  hoc  sacramento.  Unde  Augustinus  dicit 
in  lib.  de  Adult.  conjug. l  :  Non  est  turpis, 
nec  difficilis,  post  patrata,  et  purgata  adulte- 
ria,  reconciliatio  conjugii,  uli  perclaves  regni 
ccelorum,  non  dubitatur  fieri  remissio  peccato- 
rum.  Unde  nec  sacerdos  indiget  speciali  re- 
velatione  sibi  facta,  sed  sufficit  generalis  re- 
velatio  fidei,  per  quam  remittuntur  peccata. 
Underevelatio  fidei  dicitur  Petro  facta  fuisse. 
Esset  autem  perfectior  expositio :  Ego  te  ab- 
solvo,  idest,sacramentum  absolutionis  tibi  im- 
pendo . 

COMMENTARIUS. 


1.  Responsio  D.  Tliomse  est,  hanc  esse  for- 
mam  essentialem  hujus  sacramenti;  quam 
primum  colligit  ex  Christi  verbis,  Matt.  16,  et 
ex  potestate,  quam  dedit  Joan.  20  dicens : 
Quorum  remiseritis  peccata,  remittuntur  eis. 
Deinde  in  corpore  articuli  convenientiratione 
et  congruentia  declarat,  quomodo  tota  heec 
forma  sit  essentiahs  huic  sacramento,  quiani- 
mirum  est  proportionata  materise  ejus,  et  to- 
ta  est  necessaria,  et  aptissima  ad  significan- 
dum  effectum  ejus.  In  solutionihus  autem  ar- 
gumentorum,  prsesertim  in  quatuor  primis, 
rationem  reddit,  eur  hrec  forma  per  modum 
indicativum,  aut  imperativum,  et  non  per  mo- 
dum  deprecativum  tradatur,  et  diserte  docet, 
si  hsec  verha  formee  in  deprecativa  mutentur, 
insufficientem  esse  formam,  ut  si  sacerdos 
dicat  :  Remittat  tibi  Deus  peccata,  vel  aliquid 
simile.  Unde  etiam  consequi  videtur,  ex  sen- 
tentia  D.  Thomse  hanc   esse  insufficientem 


1  L.  2,  c.  9. 


41 

Quod  ve- 

rum  est,  si  in  sensu  deprecativo  proferatur ; 
an  vero  in  sensu  imperativo  possit  esse  suf- 
ficiens  forma,  postea  suo  loco  disputabitur. 
Imo  significat  D.  Thom.  in  solut.  ad  quartum, 
verba  per  modum  deprecationis  solum  pro- 
ferri  convenienter  extra  actus  sacramentales, 
quinon  procedunt  ex  potestate  ministeriah 
operantis.  Sed  hoc  aliqua  limitatione  indiget, 
propter  sacramentum  extrema?  unctionis,  in 
quo  certum  est  formam  proferri  per  modum 
deprecativum.  Sensus  autem  D.  Thomse  est, 
per  se  ac  regulariter  loquendo,  indicativum 
vel  imperativum  modum  esse  magis  accom- 
modatum  ad  exprimendos  actus  procedentes 
a  potestate  ministeriali ;  ideoque  formas  sa- 
cramentorum  communiter  ita  esse  institutas; 
hoc  tamen  non  impedit,  quominus  ob  spe- 
cialem  causam  aliqua  forma  instituta  sit  per 
modum  deprecationis.  Qua3  autem  fuerit  heec 
causa  in  sacramento  extremse  unctionis,  dice- 
mus  infra,  cum  de  illo  disseremus. 

2.  Atque  hinc  ulterius  coUigit  D.  Thomas 
in  sol.  ad  3,  preeter  illa  verba  form.Ee,  nuha 
alia  esse  essentialia,  quia  illis  sohs  verbis 
sufficienter  explicantur  actus  et  effectus  hu- 
jus  sacramenti ;  neque  ex  verbis,  aut  insti- 
tutione  Christi  plura  coUiguntur.  Atque  id- 
circo  ait,  licet  possit  sacerdos  addere  invo- 
cationem  Trinitatis,  vel  aliquod  ahud  ver- 
bum  apponere,quo  indicet,  se  non  absolvere 
ut  principalem  auctorem  remissionis  peccati, 
sed  ut  ministrum,  nihilominus  hoc  non  esse 
essentiale,  quia  non  est  a  Christo  prsescrip- 
tum,  neque  fuit  necessarium,  cum  res  es- 
set  per  se  satis  clara.  Denique  in  solu- 
tione  ad  quintumdeclarat  D.  Thomas  sensum 
illius  verbi  formse,  Absolvo,  refertque  eorum 
expositionem,  qui  ita  interpretantur,  Absolvo, 
id  est,  absolutum  ostendo ;  quam  merito  rejicit, 
quia  sacerdos  non  solum  ostendit,  sed  etiam 
facit  absolutum ;  et  ideo  meliorem  sensum 
esse  ait  :  Te  absolvo,  id  est,  sacramentum  ab- 
solutionis  tibi  impendo  ;  qui  sensus  etiam  ha- 
bet  difficultatem,  quia  sacerdos  non  solum 
significat  se  impendere"  sacramentum,  sed 
etiam  effectum  sacramenti.  Verumtamen  non 
fuit  mensD.  ThoniEehocexcludere,  sedutrum- 
que  comprehendere,  ita  tamen,  ut  intelliga- 
tur  sacerdos  id  affirmare,  quoad  effectum, 
quantum  est  ex  se,  et  ex  virtute  sacramenti, 
si  suscipiens  obicem  non  apponat ;  nam  hoc 
ipsum  est  impendere  absolutionis  sacramen- 
tum,  et  consequenter  remissionem,  aut  gra- 
tiam  remissivam  peccati,  si  eam  poenitens 


12  QILEST.  LXXXIV.  AUTIC.  IV. 

non  iinpediat,  ut  inferius  in  disputationibus    Sancti,  ei  in  sacramcnto  Orclinis, 

latius  dicemus. 


ARTIGULUS  IV. 

Uirv.m  impositio  manuurn  sacerdotis  req7.11- 
ratv.r  ad  Jioc  sacramcntum  K. 

4.  Ad  quartum  sic  proceditur .  Videtur quod 
impositio  manuum  sacerdotis  requiratur  ad 
Jwc  sacramenium.  Dicitur  cnim  Marc.  ult.  : 
Super '  tegros  .manus  imponent ,  ct  bene  Jiabe- 
bunt.JZgri  autem  spiritualiter  suntpeccatores, 
qui  recipiunt  bonam  Jiabiludinem  per  hoc  sa- 
cramcntum.  Ergoinlioc  sacramento  est  manus 
impositio  facienda. 

2.  Prceterca,  in  sacramento  pcenitentice  re- 
cuperat  liomo  Spiritum  Sanctum  amissum ; 
unde  expersona  poenitentis  dxciiur  inPsal.  50: 
Hedde  miJii  icetitiam  salutaris  tui,  et  Spiritu 
principali  confirma  ine.  Secl  Spiritus  Sanctus 
datur  pcr  impositioncm  manuum  ;  legitur  enirn 
Act.  8,  quod  Apostoti  imponebant  manus  su- 
per  illos,  et  accipiebant  Spiritum  Sanctum; 
et  MattJi.  49  dicitur,  quod  oblati  sunt  Domino 
parvuli,  ut  eis  manus  imponeret.  Ergo  in  Jioc 
sacramento  est  facienda  manus  impositio. 

3.  Prceterea,  verba  sacerdotis  in  Jioc  sa- 
cramento  non  sunt  majoris  efficacice,  quam  in 
aliis  sacramentis.  Scclin  aliis  sacramentis  non 
sufficiunt  verba  ministri,  nisi  aliqucm  actum 
exerceat ; sicut  inbaptismo  simul  cum  Jiocquod 
sacerdos  dicit  :  Ego  te  baptizo ,  requiritur 
corporatis  ablutio.  Ergo  etiam  simul  cum  Jioc, 
quod  sacerdos  dicit :  Ego  te  absolvo,  oportet, 
quod  aliquem  actum  exerceat  circapcenitentem, 
imponendo  ei  manus. 

Sed  contra  est  quod  cum  Dominus  dixit  Pe- 
tro  :  Quodcunque  solveris  super  terram,  etc. , 
nullam  mentionem  de  manus  impositione  fecit, 
nequc  ctiam  cum  omnibus  Apostotis  simut 
dixit :  Qjiorum  remiseritis  peccata,  remittun- 
tnr  eis.  Non  ergo  ad  Jioc  sacramcntnm  requi- 
ritur  impositio  manuum . 

Respondeo  dicencium,  qtrod  imposiiio  ma- 
nuuminsacramentis  Ecclesice  fit  ad  designan- 
dum  aliquem  copiosum  gro.ticc  effectum,  quo 
itli,  quihus  manus  imponuntur,  quodammodo 
per  quamdam  similitudinem  continuantur  mi- 
nistris,  in  quibus  copia  gratice  esse  debet.  Et 
ideo  manus  impositio  fit  in  sacramento  confir- 
mationis,  in  quo  confertur ptenitudo  Spiritus 


4  contra  Gent.;  cap.  74  ,   et  Opusc.  22, 


cap.  4, 


n  quo  con- 
fcrtur  qucedam  exccllcntia  potestatis  in  divi- 
nis  mysteriis.  Uncie  ct  2  ad  Timot.  4  dicitur: 
Resuscites  gratiam  Dei,  qua?  est  in  te,  perim- 
positionem  manuum  mearum.  Sacramentum 
autcm  pcenitentia?  non  ordinatur  ad  consequcn- 
dam  aliquam  cxceltentiam  gratice,  sed  act  rc- 
motionem  peccatorum.  Et  idco  ad  Jioc  sacra- 
mentum  non  requiritur  manuum  impositio,  si- 
cut  etiam  nec  ad  bapiismum ,  in  quo  tamen  fit 
plenior  remissio  pcccaiorum. 

Ad  primum  ergo  dicendum,  quod  ilta  manus 
impositio  non  est  sacramentalis ,  sed  ordinatur 
admiracula  perficienda  ;ut  sciiicet  per  contac- 
tum  manus  Jiominis  sanctificati,  etiam  corpo- 
ralis  infirmitas  totlatur.  Sicut  etiam  legitur 
de  Domino  Mat.  6,  quod  infirmos  manibus  im- 
positis  curavit ;  ei  MattJi.  8  tegitur,  quod  le- 
prosum  mundavit  per  contactum. 

Ad  secundum  dicendum,  quod  non  qucelibet 
acceptio  Spiritus  Sancti  requirit  manus  im- 
positionem ;  quia  ctiam  in  laptismo  accipit  Jio- 
mo  Spiritum  Sanctum,  ncc  tamen  fit  ibi  ma- 
nus  impositio.  Sed  acceptio  Spiritus  Sancti 
cum  plcnitudine  requirit  manus  impositionem, 
quod  pertinet  acl  confirmationem. 

Acl  tertium  diccndum,  quod  in  sacramentis, 
quie  perficiuntur  in  usu  materice,  minister  Jia- 
bct  atiqucm  acturn  corporalem  exercere  circa 
cura,  qui  suscipit  sacramcntum,  sicut  in  baptis- 
mo,  ct  confirmatione,  et  extrcma  unctione.  Sed 
Jioc  sacramcntum  non  consistit  in  usu  alicv.jus 
maierice  exterius  apposiice,  sed  loco  materice  se 
Jtabent  ca,  quce  sunt  ex  parte  pcenitcntis.  Un- 
desicut  in  EucJiaristia  sacerdos  sola  prolatio- 
ne  verborum  super  materiam  perficit  sacra- 
me.ntum  ,  ita  etiam  sota  verba  sacerdotis  ab- 
sohentis  supcr  pceniteniem,  perficiunt  absotu- 
tioiiis  sacramentum.  Et  si  aliquis  actus  cor- 
poralis  essct  cx  parte  sacerdotis  necessarius, 
non.  minus  competeret  crucis  signatio  ,  quie 
adhibetur  in  EucJiarisiia,  quam  manus  impo- 
sitio,  in  signum,  quod  per  sanguinem  Crucis 
CJiristi  remitiuntur  peccata.  Et  tamen  non  est 
de  necessitate  Jiujus  sacramenti,  sicut  nec  de 
necessitate  EucJiaristice . 

GOMMENTARIUS. 

Non  satis  fuit  D.  Thom.  ostendisse  in  arti- 
culo  pifecedenti,  nulla  alia  yerba  sacerdotis, 
pra>ter  illa  :  Ego  te  absotvo ,  esse  de  essentia 
hujus  sacramenti,  sed  ulterius  etiam  in  prae- 
senti  articulo  ostendere  voluit,  nullam^aliam 
actionem    saccrdotis  ,    prseter    prolationem 


QlkEST.  lxxxiv.  aktic.  V. 


d3 


dictorum  verborum,  esse  ad  hoc  sacranien- 
tum  perficicndum  necessariam.  Et  quia  hoc 
maxime  dubitari  poterat  de  impositione  ma- 
nuum,  vel  quia  in  aliquibus  sacramcntis  nc- 
cessaria  est,  vel  quia  nonnulli  sacerdotes  in 
hoc  sacramento  traclendo  illa  utuntur,  ideo 
in  corpore  articuli  in  particulari  de  liac  ca1- 
remonia  id  ostendit.  In  solut.  autem  ad  3 
sermonem  extendit  ad  crucis  signum,  seu 
bencdietionem,  ac  dcnique  ad  quamcunque 
aliam  actionem  saccrdotis.  Fundamentum 
autem  D.  Thom.  a  priori  est,  quia  neque  ex 
Cbristi  institutione,  aut  verbis,  aliquid  tale 
eolligitur,  neque  etiam  ex  natura,  seu  effectu, 
finc,  aut  materia  liujus  sacramenti,  ut  satis 
distincte  ipse  declarat,  partim  in  corpore, 
partim  in  solutione  ad  3.  Non  declarat  autem 
D.  Tliom.,  esto,  illa  creremonia  impositionis 
manimm  non  sit  essentialis,  an  sit  saltem 
necessaria  ex  pra:cepto,  vel  saltem  sit  magis 
congruum,  illam  adhibere ;  nam,  licet  Sotus 
in  4,  d.  14,  qua^st.  1,  art.  4,  intelligat  D. 
Thom.  hoc  loco  non  solum  negare  necessita- 
tem  esseniia?,  sed  etiam  prrecepti,  imo  ct 
congruentiam,  et  utilitatem,  tamen  re  vera 
D.  Thom.  solum  excludit  necessitatem  sacra- 
menti,  reliqua  vero  pra?termittit,  quia  facile 
ex  illo  principio  definiri  possunt,  ut  vidcbi- 
mus  infra,  agentes  de  ca?remoniis  hujus  sa- 
crameuti. 

ARTICULUS  V. 

Utrum   Jigc  sacramentum  sit  de  necessitate 
salutis  l. 

3 .  Ad  quintum  sic proceditur.  Videtur  quocl 
lioc  sacramentum  nonsit  de  necessitate  salutis. 
Quia  super  illud  Psalm. :  Qui  seminat  in  la- 
crymis,  etc. ,  dicit  Grtoss. 2 :  Noli  esse  tristis,  si 
adsit  tibi  bona  votuntas,  unde  metitur  pax.  Sed 
tristitia  est  de  ratione  poenitentics ,  secundum 
ilhul  1  Corinth.  7  :  Quce  sccunclum  Deum  cst 
tristitia, pceniientiam  in  salutcm  stabitem  ope- 
ratur.  Ergo  lona  voluntas  sine  pmnitentia  suf- 
ficit  ad  salutem. 

2.  Prctterea,  Provero.  10  dicitur  .•  Universa 
delicta  operitcharitas,  et  infra,  c.  15  :  Permi- 
scricordiam  et  fidem  purgantur  peccata.  Sed 
Iioc  sacramentutn  non  est,  nisi  acl  purgandum 
peccata.  Ergo  habendo  charitatem  et  ficlem,  et 

1  Supv  q.  6o,  art.  i,  corp.,  et  art.  2,  ad  h, 
et  avt.  A,  corp.;  ct  4,  dist.  14,  q.  <Z,  art.  5,  et 
in  princ.  expos.  lit  ;  et  4  cont.,  cap.  71. | 

2  August.  iii  hoc  loco,  tom.  8. 


misericordiam,  potest  quisque  salutem  conse- 
qui,  etiam  sine  pcenitentice  sacramento. 

3.  Prwterea,  sacramenta  Ecclesice  initium 
habent  ab  institutione  Christi;  secl  sicut  legi- . 
tur  Joann    8,  Christus  muliercm  adulteram 
absolvit  absque  pcenitentia.  Ergo  videtur,quod 
pcenitentia  non  sit  cle  necessitate  salutis. 

Sed  contra  est  quocl  Dominus  dicit  Luc.  8  : 
Si  pcenitentiam  non  habueritis,  omnes  simul 
peribitis. 

llispondeo  dicenclum,  quod  aliquid  est  ne- 
cessarium  ad  salutem  dupliciter  :  uno  modo 
absolute;  alio  modo  ex  suppositione .  Absolute 
quidem  necessarium  est  acl  salutem  illud,  sine 
quo  nullus  saluiem  consequi  potest,  sicut  gra- 
tia  Christi,  et  sacramentum  baptismi ,  per 
quocl  aliquis  in  Christo  renascitur.  Ex  sup- 
positione  autem  est  necessarium  sacramentum 
poenitcnticn,  quod  quidem  est  necessarium  non 
omnibus  ,  secl  peccato  subjacentibus.  Dicitur 
enim  2  Paralip.  ult. :  Et  tu,  Deus  justorum, 
tion  posuisti  pcenitentiam  justis,  Abraham, 
Isaac  et  Jacob,  his  qui  tibi  non  peccaverunt. 
Pcccatum  autem  cum  consummatum  fuerit , 
generat  mortem ,  ut  dicitur  Jacob.  1,  et  icleo 
necessarium  esi  ad  salutem  peccatoris ,  quod, 
peccatum  removeatur  ab  co.  Quod  quidem  non 
potest  fieri  sine  pcenitcnticc  sacramento,  in  quo 
operatur  virtus  passionis  Christi  per  absolu- 
tionem  sacerdotis,  simulcum  opere  pcenitcntis, 
qui  cooperatur  graticc  acl  destructionem  pec- 
cati.  Sicut  cnim  dicit  Auguslinus supcr  Joann. , 
qui  creavit  te  sine  te,  non  justificabit  te  sine 
te  l.  TJncle  patet,  quod  sacramentum  pceniten- 
tice  est  necessarium  ad  salutem  pcst  peccatum, 
sicut  medicatio  corporis,  postquam  liomo  in 
morbum  periculosum  inciderit. 

Acl  primum  ergo  dicendum,  quocl  Gfloss.  illa 
videtur  csse  intelligencla  de  eo,  cui  adest  bona 
voluntas  sine  interpolatione  quoe  fit  per  pec- 
catum ;  talis  enim  non  habet  tristitice  causam. 
Scd  ex  quo  bona  voluntas  tollitur  per  pecca- 
tum,  non  potest  rcstitui  sine  trislitia,  qua  quis 
dolet  cie  pcccato  prceterito ,  quod  periinet  acl 
pcenitentiam. 

Ad  secundum  dicendum,  quod  ex  quo  ali- 
quis  peccatum  incurrit,  chariias,  ficles  ct  mi- 
sericordia  nonliberant  hominem  a peccato sive 
pccnitentia.  Requirit  enim  charitas,  quod  homo 
doteat  cle  o/fensa  in  amicum  commissa,  et  quod 
amico  homini  studeat  satisfacere.  Requirit 
etiam  ipsa  fides,  ut  per  virtutem  passionis 
Christi,  qucu  in  sacramentis  Ecciesice  opera- 

1  Ex  Iract.  72  colligitur,  tom.  9. 


14 


QUVEST.  LXXXIV.  ARTIC.  VI. 


tur,  qucerat  justificari  a  peecatis.  Requirit 
etiam  et  ipsa  misericordia  ordinata,  ut  liomo 
subveniat  pcenitendo  suce  miserice,  quam  per 
peccatumincurrit ,  secundum  illud  Proverb .14: 
Miseros  facit  populos  peccatum .  Unde  Ec- 
cles.  30  dicitur  ■■  Miserere  animce  tuce  placens 
Deo. 

Acl  tertium  dicendum,  quod  ad  potestatem 
excellentice ,  quam  solus  Cliristus  Jiabuit  (ut 
supra  clictum  est  {)  pertinuit,  quod  CJiristus 
efifectum  sacramenti  pcenitentiie,  quiest  remis- 
sio  peccatorum,  contulerit  mulieri  adulterce 
sine  exterioris  pcenitentice  sacramento,  licet 
non  sine  interiori  pcenitentia,  quam  ipse  in  ea 
per  gratiam  est  operatus. 

COMMENTARIUS. 

Respondet  D.  Thomas  hoc  sacramentum 
esse  necessarium  non  omnihus,  sed  peccato- 
ribus.  Quod  intelligendum  est  de  iis,  qui  post 
haptismum  in  peccatum  mortale  inciderunt, 
juxta  doctrinam Conc.  Trid.,  sess.  14,  c.  1  et  2. 
Nam,  ut  supra  notavimus,  nec  peccata,  ante 
baptismum  commissa,  sunt  materia  hujus  sa- 
cramenti,  ut  per  illud  tollenda  sint,  neque 
venialia  peccata  necessitatem  inducunt  hujus 
sacramenti,  cum  vitam  spiritualem  non  au- 
ferant.  Quamvis  autem  D.  Thomas  hanc  sen- 
tentiam  ut  certam  doceat,  nullam  tamen  ejus 
prohationem  affert,  nisi  hanc  solam,  quod 
virtus  passionis  Christi  operatur  in  hoc  sacra- 
mento  per  absolutionem  sacerdotis,  et  opus 
pcenitentis,  ad  destructionem  peccati.  Qua?, 
ratio  ad  summum  prohat,  hoc  sacramentum 
esse  utile,  aut  efficax  ad  salutem,  vel  remis- 
sionem  peccati,  non  tamen  probat,  esse  ne- 
cessarium,  quia  ad  hoc  non  satis  est,  ut  vir- 
tus  passionis  Christi  in  hoc  operetur  sacra- 
mento,  sed  necesse  est,  ut  per  solum  illud 
talem  effectum  conferat;  nam  si  sint  alia 
media  sufficientia  ad  talem  effectum,  non  erit 
hoc  necessarium.  Rla  vero  propositio  exclu- 
siva,  neque  a  D.  Thoma  probata,  neque  as- 
sumpta  est.  Dicendum  vero  est  D.  Thom.  in 
eo  sensu  propositionem  illam  sumpsisse,  sci- 
licet,  sacramentum  esse  unicum  instrumen- 
tum  a  Christo  institutum,  ut  per  illud,  vel 
in  ordine  ad  illud,  virtus  passionis  ejus  ad 
hunc  effectum  prEestandum  operetur.  Ad  hoc 
autem  prohandum  rationem  illam  indicat  D. 
Thomas,  quam  superiori  disp.,  sect.  \ ,  n.  3, 
explicatam  reliquimus. 

1  Q.  64,  art.  3. 


ARTICULUS  VI. 


TJtrum  poenitentia  sit  secunda  tabula  post  nau- 
fragium  ', 

1.  Ad  sextum  sic  proceditur .  Videtur  quod 
pcenitenlia  non  sit  sccunda  tabulapost  naufra- 
gium.  Quia  super  illud  Isai.  2  :  Peccatum 
suum  quasi  Sodoma  prcedicaverunt  ,  clicit 
(xloss.  2 :  Secunda  tabula  post  naufragium  est 
peccata  abscondere.  Pcenitentia  autem  non  abs- 
conclit  peccata,  sed  magis  ea  revelat.  Ergo 
pcenitentia  non  est  secunda  tabula. 

2.  Prceterea,  fundamentum  in  cedificio  non 
tenet  secundum,  sed  primum  locum.  Pceniten- 
tia  autem  in  spiirituali  cedificio  est  fundamen- 
tum,  secundum  illucl  Hebr.  6  :  Non  rursusja- 
cientes  fundamentum  pceniientice  ab  operibus 
mdrtuis.  Unde  et  prcececlit  ipsum  baptismum, 
secundumilludActor.1'.  Pcenitentiam]agite,  et 
baptizetur  unusquisque  vestrum.  Ergo  pceni- 
tentia  non  debet  esse  secunda  tabula. 

3.  Prceterea,  omnia  sacramenta  sunt  quce- 
dam  tabulce,  id  est,  remedia  contra  peccatum. 
Sed  pcenitentia  non  tcnet  secundum  locum  in- 
ter  sacramenta,  sed  magis  quartum ,  ut  ex  su- 
pradictis  patet3.  Ergo  pcenitentia  non  debet 
dici  secunda  tabula  post  naufragium. 

Sed  contra  est  quod  Hieronymus  dicit,  quocl 
secunda  tabula  post  naufragium  est  pceniten- 
tia  4. 

Bespondeo  dicendum,  quod  id,  quod  est  per 
se,  naturcditer  prius  est  eo,  quod  est  per  acci- 
dens,  sicut  et  substantia  prior  est  accidente. 
Sacramenta  autem  qucedam  per  se  ordinantur 
ad  salutem  Jwminis,  sicut  baptismus,  qui  est 
spiritualis  generatio,  et  confirmatio,  quce  est 
spiriiuale  augmentum  ,  et  EucJiaristia,  quce 
est  spirituale  nutrimentum.  Pcenitentia  autem 
ordinatur  ad  salutem  Jwminis,  quasiper  acci- 
dens ,  supposito  quodam,  scilicet  ex  supposi- 
tione  peccati.  Nisi  enim  Jiomo  peccaret  ac- 
tualiter,  pcenitentia  non  indigeret ;  indigeret 
tamen  baptismo,  et  confirmatione ,  et  EucJia- 
ristia.  Sicut  et  in  vita  corporali  non  indigeret 
Jiomo  medicaiione,  nisi  infirmaretur  ;  indige- 

1  4,  dist.  2,  q.  1,  art.  3,  ad  5,  et  d.  14, 
q.  \,  art.  2,  q.  4,  et  d.  16,  q.  4,  art.  i,  q. 
1,  ad  1. 

2  Glos.  Hier.  in  illum  locum,  tom.  5. 

3  Q.  65,  a.  1  et2. 

4  Loco  citato. 


QILEST.  LXXXIV.  ARTIC.  VII. 


15 


ret  autem  homo  per  se  ad  vitam  gencratione, 
augmcnto  et  nutrimcnto.  Et  ideo  pcenitentia 
tenet  sccundum  locum  respectu  status  integri- 
tatis,  qui  confertur  et  conservatur  per  sacra- 
menta  prmdicta.  Unde  et  mctaphorice  dicitur 
secunda  tabuta  post  naufragium.  Nam  pri- 
mum  remedmmm,arc  transeuntibus  est,  ut  con- 
serventurin  navi  integra.  Secundum  autem  re- 
medium  est,  post  navem  fractam,  iit  quis  ta- 
bulce  adlwrcat,  Ita  etiam  primum  remedium 
in  mari  hujus  vitce  est,  quocl  homo  integrita- 
tem  servet;  secundum  autem  remedium  est,  si 
per peccatum  integritatem  perdiderit ,  quoclper 
pcenitentiam  redeat. 

Adprimumergo  dicendum,  quod  absconderc 
peccata  contingit  dupliciter.  Uno  modo,  dum 
ipsa  peccata  fiunt.  Est  autem  pejus  peccare  pu- 
blice,  quam  occulte,  tum  qitia  peccator  pnllicus 
videtur  ex  majori  contemptupeccare,  tum  etiam 
quia  peccat  cum  scandalo  aliorum.  Et  ideo 
quoddamremediumest  inpeccatis,  quod  aliquis 
in  occulto  peccet.  Et  secunclum  hoc  clicit  Grlos- 
sa  l,  quod  secunda  tabula  post  naufragium  est 
peccata  absconclere,  non  quod  per  hoc  tollatur 
peccatum,  sicut  per  pcenitentiam,  sed  quiaper 
hoc peccatum  fit  minus.  Alio  modo  aliquisabs- 
conclit pcccatum  prius  factum  per  negligentiam 
confessionis,  et  hoc  contrariatur  pcenitentice. 
Et  sic  abscondere  peccatum,  non  est  secunda 
tabula ,  sed  magis  contrarium  tabulce.  Dicitur 
enim  Prov.  28:  Qui  abscondit  scelera  sua,  non 
dirigetur. 

Ad  secundum  dicendnm,  quod  pcenitentia 
nonpotest  dici  fundamentum  spirituatis  cedi- 
ficii  simpliciter,  id  est,  in prima  cedificatione; 
sed  est  fundamentum  in  secunda  readifica- 
tione,  quce  fit  per  clestructionem  peccati.  JVam 
primo  redcuntibus  ad  Deum  occtcrrit  pceniten- 
tia.  Apostolus  tamen  ibi  loquitur  de  funda- 
mento  spiritualis  doctHna?.  Pcenitentia  autem, 
qua?  baptismum  prcecedit,  non  est  pcenitentia? 
sacramentum. 

Ad  tertium  dicendum,  quod  tria  prwceden- 
tia  sacramenta  pertinent  ad  navem  integram, 
id  est,  ad  statum  integritatis,  respectu  cujus 
pcenitentia  dicitur  secuncla  tabula. 

Hic  articulusnon  indiget  alio  commentario, 
prseter  illum,  qui  sumi  potest  ex  dictis  supe- 
riori  disputatione,  sect.  1,  num.  4. 

4  Citat.  in  arsrum.  1. 


ARTICULUS  VII. 


Utrum  hoc  sacramentum  fuerit  convenienter 
in  nova  lege  institutum{. 

1.  Acl  septimum  sic proceditur .  Videtur quod 
hoc  sacramentum  non  fuerit  convenienter  in- 
stitutum  in  nova  lege.  Ea  enim,  qu&  sunt  cle 
jure  naturali,  institutione  non  indigent.  Sed 
pcenitere  de  malis  quce  quis  gessit,  est  de  jure 
noMirali;  non  enim  potest  aliquis  bonum  dili- 
gere,  quin  de  contrario  doleat.  Ergo  pceniten- 
tia  non  fuit  convenienter  instituta  in  nova 
lege. 

2.  Prceterea,  illucl  quocl  fuit  in  veteri  lege, 
instituendnm  non  fuit  in  nova;  sed  etiam  in 
veteri  lege  fuit  pcenitentia;  unde  et  Dominus 
conqueritur  Hierem.  18  clicens :  Nullus  est  qui 
agat  pcenitentiam  super  peccato  suo,  dicens : 
Quid  feci?  Ergo  pcenitentia  non  debuit  in- 
stitui  in  nova  lege. 

3.  Prceterea,  pcenitentia  consequenter  se  ha- 
bet  acl  baptismum,  cum  sit  secuncla  tabula,  ut 
supra  dictum  est 2.  Sed  pcenitentia  videtnr  a 
Domino  instituta  ante  baptismum;  nam  in 
principio  prcedicationis  sum  dixisse  Dominus 
legitur  Matth.  4  :  Pcenitentiam  agite,  appro- 
pinquavit  enim  regnum  ccelorum.  Ergo  hoc 
sacramentum  non  fuit  convenientcr  insiitutum 
in  nova  lege. 

4.  Prceterea,  sacramenta  novce  legis  insti- 
tutionem  habent  a  Christo,  ex  cujus  virtute 
operantur,  ut  supra  dictum  est 3.  JSed  Chris- 
tus  non  videtur  instituisse  hoc  sacramentum, 
cum  ipsc  non  sit  usus  eo,  sicut  aliis  sacramen- 
tis,  qua?  ipse  instituit.  Ergo  hoc  sacramentum 
non  fuit  convenienter  institutum  in  nova 
lege. 

Sed  contra  est  quocl  dicit  Dominus,  Luc.  ult.: 
Oportebat  Christum  pati,  et  resurgere  a  mor- 
tuis  clie  tertia,  et  pradicari  in  nomine  ejus 
pcenitentiam  ct  remissionem  peccatorum  in 
omnes  gentes. 

Respondeo  dicendum,  quod  (sicut  supra  clic- 
,  tum  estK)  in  hoc  sacramento,  actus  pcenitentis 
se  habet  sicut  materia;  id  autem,  quod  est  ex 
parte  sacerdotis ,  qui  operatur  ut  minister 
Christi,  se  habet  ut  formalc  et  completivum 
sacramenti.  Materia  vero,  etiamin  aliissacra^ 

1  4,  dist.  22,  q.  5,  art.  3. 

2  Art.prsec. 

3  Q.  62,  art.  5,  et  q.  64,  art.  1. 

4  Art.  1  liujus  qusest. 


16 


QUiEST.  LXXXIV.  AHTiC.  VII. 


mentis,  prceexistit  anatura,  ut  aqua,  vel  ab 
arte,  ut  panis ;  secl  quod  talis  materia  ad  sa- 
cramentum  assumatur ,  institutione  indiget 
hoc  dcterminante.  Secl  forma  sacramenii,  et 
virtus  ipsius  totaliter  est  ex  institutione  Cliri- 
sti,  cx  cujus  passione  procedit  virtus  sacra- 
mentorum.  Sic  ergo  hvjus  sacramenti  materia 
prccexistit  a  natura  (ex  naturali  enim  ratione 
homo  movetur  acl  pceniicndum  cle  malis,  quce 
fecit),  sed  quocl  hoc,  velillo  modo  homo  pceni- 
tentiam  agat,  est  ex  institutione  divina.  Undc 
et  Dominus  in  principio  prccdicationis  suce  in- 
dixit  hominibus,  ut  non  solum  poenitercnt,  scd 
eiiam  pcenitentiam  agerent,  significans  cleter- 
minatosmodos  actuum,  qui  requiruntvr  acl  hoc 
sacramentum.  Sed  id  quod  pertinet  aci  officium 
ministroncm,  dcterminavit  Mat.  \  6,  ubi  dixit 
Petro  :  Tibi  clabo  claves  regni  ccelorum,  ctc, 
Efficaciam  autem  hujus  sacramenti  ct  origi- 
nem  viriutis  ejus  manifestami  post  resurrec- 
tionem,  Luc.  21.lt.,  ubidixit,  quod  oportet  prcc- 
dicari  in  nomine  ejus  poenitcntiam  et  remissio- 
nem  peccatorum  in  omnes  gentes,  prcemisso  de 
passione  et  de  resurrcciione ;  ex  virtute  enim 
nominis  Jcsu  Christi  paiientis  et  rcsurgentis, 
hoc  sacramcntum  efficaciam  habet  inremissio- 
nem  peccatorum.  Et  slc  patet,  convenienter 
hoc  sacramenium  in  nova  lege  institutum 
fuissc. 

Acl  primum  ergo  dicendum,  quod  cle  jure 
naturali  cst,  quod  aliquis  pceniteat  de  malis 
qucc  fecit,  quantum  ad  hoc,  quocl  clolcat  se  fe- 
cisse,  et  doloris  rcmcdium  qucerat  per  aliqucm 
modum,  ct  quodetiam  aliqua  signa  doloris  os- 
tendat,  sicut  et  Ninivitcc  fccerunt,  u.t  Joan.  3 
lcgitur.  In  quibus  tamen  aliquid  fuit  ad.junc- 
tum  fidci,  quam  concepcrant  ex  prtcdicatione 
Jonce,  ut  scilicct  hoc  agerent  sub  spe  vcnice 
consequend<e  a  Dco ,  sccundum  illud,  quod  ibi 
legitur :  Quis  scit,  si  convertalur,  et  ignoscat 
Deus,  ct  rcvertatur  a  furore  irce  suce.  ct  non 
p:>ribimus?  Sed,  sicut  atia,  quce  sunt  cle  jure 
mturali,  determinationem  acccpcrunt  ex  insti- 
tutione  legis  divina?  (ut  in  secunda  parte  clic- 
tum  est  '),  ita  etiam  ct  pcenitcntia. 

Ad  sccunclum  dicendum,  quod  ea,  quce  sunt 
juris  naturalis ,  diversimode  detcrminationem 
accipiunt  in  vctcri  ct  in  nova  lege,  secundmn 
quod  congruit  imperfectioni  vcleris  lcgis,  ct 
pcrfectioninovce.  Unde,  ct  pcenitcnlia  in  veteri 
lege  aliquam  determinationem  habuit,  quan- 
tum  quidcm  acl  dolorem,  ut  esset  magis  incor- 
de,  quam  in  exterioribus  signis ,  secundum  il- 

1  \ .  %  q.  91 ,  a.  4,  et  q.  93,  a.  2,  ct  q.  99. 


lud  Joel.  2  :  Scindite  corda  vestra,  et  non  ves- 
timenta  vcstra.  Quantum  autem  ad  remcdium 
doloris  qumrcndum,  ut  aliquo  modo  ministris 
Dei  peccata  sua  confiterentur,  ad  minus  in  ge- 
nerali,  unde  Dominus  Levit.  5  dicit :  Anima, 
quce  peccavcrit  per  ignorantiam,  offeret  arie- 
tem  immaculatum  cle  gregibus,  sacerdotijuxta 
mensuram,  cestimationemque peccati ;  qui  ora- 
bit  pro  eo,  quod  nescicns  fccerit,  ct  dimittetur 
ei.  In  hoc  enim  ipso,  quod  oblalionem  faciebat 
aliquis  pro  pcccato  suo,  quodammodo  suum 
peccatum  sacerdoti  confitebatur ;  et  secunclum 
hoc  dicitur  Proverb.  28 :  Qui  abscondit  scelera 
sua,  non  dirigetur;  qui  autem  confessus  fuerit, 
ct  reliquerit  ea,  misericordiam  consequetur. 
Nondum autcm  erat  instiluta  potestas  ciavium, 
quce  a  passione  Christi  dcrivatur ;  et  per  con- 
sequens  nondum  erat  institutum,  quod  aliquis 
dolcret  de  peccato,  cum  proposito  subjiciendi 
se  per  confcssionem  et  satisfactionem  ctavibus 
Ecclcsice,  sub  spe  consequendce  venice ,  virtute 
passionis  Christi. 

Ad  tertium  dicendum  quod,  si  quis  recte 
considcrct,  quce  Dominus  clixit  de  necessitate 
baptismi  Joann.  3,  tempore  prceccsserunt,ea, 
quce  dixit  Mati.  4  de  neccssitate  pcenitentice ; 
nam  id,  quod  clixit  Nicodemo  de  baptismo, 
fuit  ante  incarcerationem  Joannis,  de  quo  po- 
stea  subditur,  quod  baptizabat ;  itlud  vero; 
quod  de  pocnitcntia  dixit  Matth.  4,  fuit  post 
incarcerationem  Joannis.  Si  tamcn  prius  ad 
pcenitentiam  induxisset,  quam  ad  baptismum , 
hoc  ideo  esset,  quia  etiam  ante  bapthmum  rc- 
quiritur  qiucdam  pcenitcntia ;  sicut  ct  Petrus 
clicit  Act.  2  :  Pcenitentiam  agite,  et  baptizclur 
unusquisque  vestrum. 

Ad  quarium  dicendum,  quod  Christus  non 
est  usus  baptismo,  quem  ipse  instituit ,  sccl  est 
baptizatus  hapiismo  Joann.,  ut  supra  dictum 
est '.  Sed  nec  ctiam  active  usus  est  suo  minis- 
terio,  quia  ipse non  baptizabat  communiter, sccl 
discipuli  c.jus ,  ut  dicitur  Jocai.  4.  Quamvis 
credendum  sit,  quod  discipulos  suos  baptizave- 
rit,ut  AugustinusdicitadSeIeucianum°L.  Usus 
autem  hvjus  sacramenti  ab  eo  instituti  nuilo 
modo  sibi  compctebat.  Ncc  quantum  aci  hoc, 
quod  ipse  pceniteret ,  in  quo  peccatum  non  fuit, 
neque  qnantum  acl  hoc,  quod  lioc  sacramentum 
aliis  prceberet ,  quia  ad  ostendendam  miscri- 
cordiam  et  virtutem  suam,  e/fectum  hujus  sa- 
cramenti  sine  sacramenlo  prcebebat,  ut  supra 

1  Q.  39,  art.  1  et  2. 

2  In  epist.  108,  lora.  2.  Habetur  etiam  1.  3 
de  Anima  et  ejus  origine,  c.  9,  tom.  7. 


diclum  cst  '.  Sacramentum  aule 

tice,  et  ipse  sumpsit  et  aliis  dedit,  tum  ad  com- 

mendandam  excellentiam   hujus  sacramenti, 

tum  quia  lioc  szcramentum  est  memoriale  sua? 

passionis ,  in  qua   Christus  cst  sacerdos  et 

hostia. 

COMMENTARIUS. 

1.  Primus  gueestionis  sensus.  —  Multiplex 
esse  potest  sensus  qusestionispropositee  inhoc 
articulo.  Inquiri  enini  potest  congruentia  in- 
stitutionis,  priraum  quantum  ad  res  ipsas  sen- 
sibiles,  qua?.  designatse  sunt,  ut  ex  eis  hoc  sa- 
cramentum  constet ;  et  hic  sensus,  non  est 
intentus  a  D.  Thoma,  quia  hoc  nihil  est  aliud, 
quam  quasrere  rationem  et  congruentiam  ob 
quam  talis  materia  et  talis  forma  ad  hoc  sa- 
cramentum  componendum  designatae  sunt, 
quod  in  articulis  prrecedentibus  jam  est  tra- 
ditum. 

2.  Secundus  sensics.  —  Secundo  inquiri  po- 
test  congruentia  institutionis  quantum  ad 
tempus,  idque  dupliciter.  Primo  compara- 
tione  prseteriti  temporis  legis  veteris,  aut  na- 
turse,  id  est,  an  congrue  fuerithoc  sacramen- 
tum  institutum  tempore  legis  gratire,  et  non 
antea  ;  et  quamvis  D.  Thomas  hunc  sensum 
directe  non  intendat,  illum  tamen  attingit  in 
solutione  ad  primum  ct  secundum,  in  quibus 
aliqua  dicit  notatu  digna.  Primum  est,  pceni- 
tentiam  esse  de  jure  natura? ,  non  quidem 
quantum  ad  rationem  sacramenti ,  quod  ma- 
nifestum  cst,  sed  quantum  ad  tria  :  primum 
ut  is ,  qui  peccavit  ,  doleat  se  peccasse ; 
deinde  ,  ut  aliquod  remedium  doloris  quce- 
rat ;  denique  ut  aliqua  signa  doloris  osten- 
dat.  Et  videtur  D.  Thom.  loqui  de  ratione 
naturali  nuda,  et  solo  lumine  naturse  utente, 
nam  adhibens  exemplum  de  Ninivitis  subdit, 
proeter  illa  tria  aliquid  aliud  ab  eis  fuisse  ad- 
junctum  ex  fide  ,  scilicet  ut  ea  o.gerent  spe 
veniae  consequendce  a  Deo. 

3.  Pcenitentia  quibus  modis  sit  de  jure  na- 
turce.  —  Sentit  ergo,  illa  tria  priora  ita  esse 
de  jure  natura3,  ut  sint  ex  pura  ratione  natu- 
rali ;  quod  tamen  hic  Cajet.  difficiie  creditu 
visum  est,  utin.fine  praeced.  disput.  indicavi. 
Sed  ex  ibi  dictis  deelaratur  facile.  Dicitur 
enim  dolor  de  peccato  commisso,  esse  con- 
formis  naturali  rationi ,  primo  ,  quia  natu- 
ralis  ratio  dictat,  dolorem  de  peccato  com- 
misso  ,  et  possibilem  esse  ,  et  ex  se  hones- 
tum  ac  rectum  ,    et  utilcm   etiam  ad  mo- 


QU.€ST.  LXXXIV.  ARTIG    VII. 

i  Bucharis-    ralem  vitam 


17 


Art.  5  hujus  q. 
XXII. 


ad3. 


quia  cum  peccatum  sit  quod- 
dam  malum  ipsius  naturre,  et  tale  cognosca- 
tur,  ac  judicetur  per  rationem  naturalem  ,  et 
natura  possit  dctestari  et  dolere  de  ceeteris 
malis ,  et  incommodis  suis  ,  quid  mirum  est, 
quod  possit  detestari  malum  morale,  et  de 
illo  dolerc,  si  commissum  fuit  ?  Et  eadem 
ratione  potest  de  illo  dolere  ,  vel  ex  eo 
solum  quod  tale  malum  est  ,  quod  cst 
honestum  ac  rcctum  ,  cum  tale  motivum 
consentaneum  rationi  sit.  Nam  ejusdem 
rationis  est,  amare  honestum  bonum,  quia 
tale  est  ,  et  odisse  aut  detestari  opposi- 
tum  malum  ,  etiam  quia  tale  est.  Unde 
etiam  fit ,  talem  dolorem  merito  existimari 
posse  utilem  ad  morales  actiones,  quia  homo 
statim  vitare  cupit  ea,  quaB  dolorem  ingerunt 
ac  fristitiam  ,  et  ideo  sicut  est  utile  peccata 
vitare,  itaetiamde  peccatiscommissisdolere, 
et  utrumcjue  est  naturali  ratione  conspicuum. 

4.  Ulterius  vero  intelligi  potest,  etiam  esse 
de  jure  naturas  hunc  dolorem,  quantum  acl 
obligationem  habencliillum  ;  ita  ut  naturalis 
ratio  per  se  sola  dictare  possit,  esse  prse- 
ccptum  dolendi  de  peccatis  commissis  ;  et 
hoc  D.  Thomas  non  asseruit.  Et  quantum  ad 
id,  merito  Cajetanus  ait  esse  difficile  creditu. 
Vel  quia  sola  ratione  naturali  non  satis  con- 
stat,  actionem  hominis  peccaminosam,  esse 
divinam  offensam.  Vel  certe,  quia,  licet  hoc 
cognoscatur,  nullum  apparet  naturale  princi- 
pium,  quo  constet  ad  illam  offensam  tollen- 
dam,  vel  ad  satisfaciendum  pro  iUa,  neces- 
sarium  esse  hujusmodi  dolorem,  ut  inde  in- 
telligi  possit  naturale  prceceptum  habendi 
illum.  Igitur  cpioad  hanc  partem  potius  vide- 
tur  esse  pcenitenlia  de  supernaturali  jure 
intrinseco  et  connaturali  ipsi  gratice  ac  fidei, 
quam  ex  puro  jure  seu  ratione  naturali. 
Quanquam  servata  proportione ,  possit  pro- 
babilitcr  dici,  ctiam  pra^ceptum  naturalis  do- 
loris  de  peccato  esse  natm-ale,  sicut  est  natu- 
rale  prseceptum  amoris  Dei  naturahs,  quam- 
vis  difficile  et  a  paucis  cognoscatur  solo  na- 
turali  discursu,  cle  quo  plura  inferius  in  dis- 
putationc  dicemus. 

5.  Quod  ve.ro  D.  Thomas  addit  de  remedio 
talis  doloris,  quod  scilicet  de  jure  naturae  sit 
iUud  queerere,  obscurius  est.  Duobus  autem 
modis  potest  intelligi.  Primo ,  quod  solum  sit 
naturale,  quaercre  remedium  ipsius  doloris, 
id  est,  modum  aiiquem  leniendi  hujusmodi 
dolorem,  et  yitandi  similem  dolorcm  in  futu- 
rum;  et  sic  res  est  facilis,  quia  valde  natu- 
ralis  est  homini   inclinatio   ad  cmaerendum 


\g  QILEST.  LXXXIV.  ARTIC.  VII. 

hujusmodi  remedium  in  omni  dolore  et  tris-    turam  sumere 

titia,  non  solum  exteriori,  sed  etiam  et  niaxi- 

me  in  interiori;   hoc  autem  remedium  in 

prsesenti  maxime  connaturale   esse  videtUr 

propositum  aliquod,  et  spes  fugicndi  causas 

similis  doloris,  et  spes  etiam  vitandi  damna 

vel  incommoda,  quee  ex  preecedenti  peccato 

oriri  possunt.  Igitur  quantum  ad  heec  omnia, 

res  est  facilis.  Nec  D.  Thomas  amplius  dixit, 

nisi  de  jure  naturee   esse  doloris  remedium 

queerere  per  aliquem  modum.  Quod  si  hoc 

extendamus ,  et  iilterius  intelligamus  de  re- 

medio  ipsius  peccati,  difficile  erit  ad  expli- 

candum,  quomodo  sola  ratio  naturalis  dictet 

peccatum  commissum,  ut  sic,  indigere  reme- 

dio,  cum  jam  transactum  sit,  nec  possit  ratio 

naturalis  cognoscere,  quod  aliquo  modo  ma- 

neat,  et  difficilius  assequi  possit  naturalis  ra- 

tio ,  quale  futurum   esset  illud  remedium , 

etiamsi  necessarium  esse  existimaret.  Quo- 

circa  ita  in  hoc  sentiendum  est,  sicut  unus- 

quisque  senserit  de  cognitione  peccati  ex  vi 

luminis  naturalis,  prEesertirn  quantum  ad  di- 

vinam  offensionem.  Nam  in  re  ipsa  non  est 

dubium,  quin  peccatum,   preesertim  grave, 

seu  mortale,  etiam  sistendo  in  mera  ratione 

naturali,  sit  offensio  Dei,  ut  est  fmis  natura- 

ralis  a  quo  avertit  tale  peccatum.  Undc  ctiam 

in  re  ipsa  constat,  necessarium  esse  aliquod 

remedium  homini  sic  peccanti,   ut  effugiat 

divinam  offensionem,  et  reliqua  mala,  quse 

illam  sequuntur.  Qui  crgo  cognoverit  natu- 

rali  lumine  hanc  rationem  divinee  offensionis 

in  peccato  suo,  etiam  naturaliter  judicabit, 

necessarium  sibi  esse  aliquod  remcdium  sui 

peccati;  et  hoc  sensu  diciturhoc  esse  dejure 

naturee,  tametsi  tale  jus,  et  fundamentum 

ejus  a  paucis  possit  naturaliter  cognosci.  Un- 

de  qui  ignoraverit  iii  peccato  hanc  rationem 

divinee  offensionis,  nihil  etiam  cogitare  potc- 

rit  de  remedio  peccati  commissi,  quantum 

ad  rationem  culpee ,  sed  solum  quantum  ad 

alia  damna,  seu  pericula  relicta  ex  tali  pec- 

cato,  quee  facile  possunt  cognosci;  pertinent 

enim  ad  humana  incommoda,  vel  temporalia 

damna,  vel  ad  occasionem,  vel  facilitatem 

committendi  similia  peccata.  Unde  respectu 

horum  nocumentorum  facile  etiam  erit  cogno- 

scere  quee  remedia  proportiouata  sint;  res- 

pectu  vero  divinee  offensionis,  in  eo,  qui  na- 

turaliter  illam  cognosceret,  difficillimum  es- 

set  assequi  vel  cognoscere  medium  propor- 

tionatum  ad  illam   offensionem  tollendam  , 

aut  veniam  obtinendam,  sed  ad  summum  li- 

ceret  ex  rebus  humanis  et  moralibus  conjec- 


pctendo  veniam,  et  dolendo 
de  offensa  facta,  posse  illius  veniam  obti- 
neri. 

6.  Atquc  huc  etiam  spectare  videtur,  quod 
ulterius  addidit  D.  Thomas,  etiam  esse  de  jure 
naturee  aliqua  signa  doloris  ostendere.  Quod 
etiam  Cajetano  visum  est  creditu  difficile, 
quia  si  peccatum  non  fuit  scandalosum,  aut 
manifestum  aliis  hominibus,  nulla  apparet 
sufficiens  ratio,  ob  quam  talia  signa  doloris 
exhibere  necesse  sit.  Quod  mihi  etiam  ita  esse 
videtur,  si  intelligantur  heec  signa  ita  esse  de 
jure  naturee,  ut  sint  etiam  jure  naturee  pree- 
cepta.  D.  Thomas  autemhocnon  dixit;  potest- 
que  satis  inteUigi ,  heec  dici  de  jure  naturee, 
quia  sunt  consentanea  rationi  naturali,  et  ita 
conjuncta  cumanimidolore,  et  internahumi- 
liatione,  etpetitione  veniee,  ut  vix  possint  ab 
illa  separari.  His  igitur  modis  satis  explicatur 
primum  D.  Thomee  dictum,  nimirum,  pceni- 
tentiam  de  peccato,  in  communi  sumptam, 
ct  generaliter  loquendo ,  esse  de  jure  na- 
turee. 

7.  Modus  pcenitentice  unde  fuerit  definitus. 
—  Addit  vero  secundo  loco  D.  Thomas  in  ea- 
dem  solutione  ad  primum,  ex  vi  juris  natura- 
lis  non  fuisse  determinatum  modum  hujus 
pcenitentice,  sed  eum  accepisse  exinstitutione 
alicujus  legis  divinee,  scilicet,  veteris,  aut 
novee.  Sed  hoc  intelligendum  est  de  pceniten- 
tia  exteriori,  seu  de  signis  poenitentiee  ;  nam 
heec  non  sunt  determinata  ex  natura  rei,  ut 
per  se  constat,  et  ex  dictis,  superiori  tomo, 
de  sacrificiis  et  sacramentis  legis  naturee.  At 
vero  poenitentia  interior  etiam  in  lege  naturee 
habuit  dcterminationem  aliquam.  Et  quidem 
si  loquamur  de  lege  naturee,  ut  nunc  de  facto 
includebat  fidem  et  gratiam,  et  preecepta  eis 
naturalia,  certum  est,  in  illa  lege  interiorem 
poenitentiam  determinatam  fuisse  ad  veram 
animi  contritionem,  ut  in  disputationibus  la- 
tius  dicemus.  Si  vero  loquamur  de  lege  pure 
naturali,  fmgendo  hominem  in  puris  natura- 
libus,  sic  necessaria  etiam  esset  aliqua  deter- 
minatio,  ut  homo  posset  aliquod  peccato  re- 
medium  adhibere ;  quee  determinatio  (quan- 
tum  conjcctare  possumus )  esset  naturalis 
contritio,  qualis  per  naturam  haberi  posset, 
tum  quia  nullus  apparet  actus  magis  propor- 
tionatus ;  tum  etiam  quia  non  possmnus  me- 
lius  de  illo  statu  conjecturam  facere,  quam 
per  proportionem  ad  statum  gratiee.  Est  au- 
tem  heec  differentia  inter  pcenitentiam  inte- 
riorem,  et  exteriorem,  quod  illa  prior  est  per 
se  et  intrinsece  requisita  ad  tollendam  of- 


QU/EST.  LXXXIV.  ART.  VII.  49 

fensionem  et  veniam  obtineiidam ;  exterior  etiam  quia  illud  opus  externum  non  contine- 
yero  solumrequiriturut  signuminterioris,  vel  bat  virtutem  meritorum,  et  passionis  Gbrisli, 
ob  aliquam  satisfactionem  pro  pcena  debita     quce  possit  peccatum  delere. 


culpee ;  et  ideo  in  interiori  pcenitentia  semper 
fuit  necessaria  aliqua  determinatio,  non  vero 
in  extcriori.  Illa  vero  determinatio  pceniten- 
tia'  interioris,  quse  esset  in  statu  legis  natu- 
ra\  diceretur  esse  aliquo  modo  de  jure  natu- 
ree,  non  quia  non  penderet  ex  aliquo  arbitrio 
Dei,  et  acceptatione  divina;  nam  revera  pen- 
deret,  cum  posset  Deus  majorem  vel  mino- 
rem,  aut  plures  vel  pauciores  actus  exigere, 
vel  acceptare  in  remedium  culpee ;  sed  qnia 
talis  poenitentia  interior,  scilicet  contritio,  ex 
natura  rei  est  maxime  proportionata  ad  bunc 
finem ;  et  ideo  creditur  Deus  ex  providentia 
connaturali,  aut  gratiee ,  aut  naturee  ( servata 
proportione),  illam  pro  eo  statu  determinare 
et  acceptare. 

8.  Tertio  addit  D.  Thomas  in  sol.  ad  2,  in 
lege  veteri  babuisse  pcenitentiam  exinstitutio- 
ne  divina  aliquam  determinationem,  non  ta- 
men  perfectam,  neque  sacramentalem.  Hoc  de- 
clarat,  quia  quantum  ad  ipsum  dolorem  poeni- 
tentise  detiniebat  lex  vetus,  ut  magis  esset  in 
corde,  quam  in  signis  externis,  juxta illud  Joel. 
2 :  Scindite  corda  vestra,  et  non  vestimenta  ves- 
tra.  Verumtamen  heec  determinatio  non  fuit 
propria  legis  veteris ;  imo  non  pertinet  ad  le- 
gem  positivam  divinam,  sed  ad  naturalem ; 
nam ,  ut  dicebam ,  pcenitentia  interior  est 
per  se,  et  propter  se  necessaria,  exterior  ve- 
ro  secundario  et  consequenter ,  et  ideo  in 
lege  naturee  fuit  hoc  etiam  necessarium  , 
quamvis  in  lege  veteri  fuerit  etiam  scriptum, 
et  expresse  traditum.  Quantum  ergo  ad  pce- 
nitentiam  interiorem  nulla  videtur  fuisse  dif- 
ferentia,  nisi  fortasse  in  ordine  ad  exterio- 
rem,  ut  jam  declarabo.  Quoad  exteriorem 
ergo  pcenitentiam,  ait  D.  Thomas  habuisse 
hanc  determinationem  in  lege  veteri,  quod 
in  ea  fuerunt  determinata  certa  sacrificia  of- 
ferenda  pro  peccato,  quse  erat  queedarn  vir- 
tualis  confessio  peccati  coram  sacerdote,  sal- 
tem  in  generali,  nam  qui  offert  sacrificium 
pro  peccato,  quoclammodo  ipsum  peccatum 
confitetur.  Unde  fit,  ut  ad  veram  pcenitentiam 
interiorem,  eo  tempore  necessariam,  oporte- 
ret  in  ea  includi  propositum  confitendi  illo 
modo  suum  peccatum  coram  sacerdote,  seu 
offerendi  sacrificium  pro  peccato  in  lege  pree- 
scriptum,  quod  non  habebat  locum  in  lege 
naturee.  Heec  vero  determinatio  legis  veteris 
dicitur  imperfecta ,  tum  quia  non  includebat 
distinctam    peccatorum  confessionem ;  tum 


9.  Sacramentum  pcenitentice,  legis  gratice 
proprium.  —  Atque  hinc  ultimo  tacite  conclu- 
dit  D.  Thomas,  et  respondet  ad  secunclum 
sensum  qusestionis  propositas,  convenienter 
fuisse  hoc  sacramentum  institutum  in  lege 
gratiee,  et  non  antea,  tum  quia  lex  vetus  fuit 
imperfecta,  lex  autem  gratiee  est  perfecta  ,  et 
ideo  pcenitentia  in  hac  lege  instituta  debuit 
habere  perfectam  determinationem ;  tum  ma- 
xime  quia  ante  adventum  Christi  non  debuit 
potestas  clavium  concedi  hominibus  ,  quia 
nondum  erant  Christi  merita  exhibita  ,  in 
quorum  virtute  illa  potestas  operatur ;  in  lege 
autem  nova  ,  congruum  fuit  dari  illam  potes- 
tatem  propter  excellentiam  meritorum  Chri- 
sti ,  et  perfectionem  status  gratiee ;  sacra- 
mentum  autem  hoc  respicit  potestatem  cla- 
vium,  et  in  ea  fmidatur  tanquam  actus  ejus  ; 
ideoque  institutio  hujus  sacramenti  merito  in 
hoc  tempus  reservata  est. 

10.  Tertius  sensus  qucestionis  articuli.  — 
Tertius  sensus  qucestionis  propositee  in  hoc 
articulo  est  ,  an  institutio  hujus  sacramenti 
fuerit  convenienti  tempore  facta  per  compara- 
tionem  ad  eetates  seu  annos  vitee  ipsius  Chri- 
sti,  institutoris  ejus,  idest,  an  congruumfue- 
rit,  hoc  sacramentum  institui  ante  mortem 
Christi,  vel  post  resurrectionern  ejus.  Et  hunc 
sensum  videtur  intendere  D.  Thomas  in 
articulo,  et  in  genere  respondet,  congruam 
fuisse  institutionem.  Declarat  autem  ejus 
congruentiam  in  hunc  modum.  Nam  quia  ma- 
teria  hujus  sacramenti,  in  communi  sumpta, 
est  aliquo  modo  a  natura,  quatenus  ipsa  ratio 
dictat,  dolendum  esse  de  malis  commissis,  ut 
declaratum  jam  est,  ideo  Christus  a  principio 
prcedicationis  siifiB  ccepit  pcenitentiam  indi- 
cere,  Matt.  4,  dicens  :  Pcenitentiam  agite.  In 
quibus  verbis  ponderat  D.  Thomas  ccepisse 
Christum  indicare  futuram  determinationem 
actuum  pcenitentiee  ad  hoc  sacramentum  ne- 
cessariee,  quia  non  solum  pcenitentiam,  sed 
actionem  pcenitentiee  preedicare  ccepit.  Nescio 
vero,  an  in  verbis  iltis :  Pcenitentiam  agiie, 
aliquod  hujusmodi  mysterium  fundari  possit 
satis,  nam  perinde  fuit  dicere  :  Pcenitentiam 
agite,  quod  pcenitemini,  quo  verbo  usus  est 
Marcus,  cap.  1,  eamdem  prasdicationem  refe- 
rens,  cum  tamen  greece  in  utroque  loco  sit 
idem  verbum,  fjisTavoEiTs.  Adjunxit  vero  Mar- 
cus  :  Posnitemini,  et  credite  Etangelio ,  quo 
posteriori  verbo  indicat,  etiam  pcenitentiam 


20 


QUiEST.  LXXXIV.  ABTIC.  VIII. 


nobis  esse  agendain,  qute  per  Evangelii  prse- 
dicationem  proposita  fuerit. 

\  I .  Rursus ,  quia  forma  hujus  sacramenti, 
et  efficacia  cjus  futura  erat  ex  voluntate  et 
meritis  ipsius  Christi ,  icleo  inquit  D.  Thomas 
ante  mortem  indicasse  Christum  illam  for- 
mam  ,  promittendo  potestatem  clavium  , 
Matth.  46  ,  post  mortem  vero  et  resurrectio- 
nem  ejus  efficaciam  manifestasse  dicens,  Luc. 
ultimo,  oportere  in  nomine  suo  prcedicari  pce- 
nitentiam  et  remissionem  peccatorum  in  om- 
nes  gentes ,  quia  efficacia  hujus  sacramenti 
ex  morte  Christi  manavit ;  et  ideo  potestas 
clavium  ad  conficiendum  illud  usque  ad  re- 
surrectionem  ejus  dari  non  dehuit. 

12.  Sacramentum  pcenitenticz  quando  insti- 
tutus.  —  D.  Thomas  autem  non  videtur  in 
toto  articulo  expresse  declarare,  an  hoc  sa- 
cramentum  institutum  fuerit  ante,  vel  post 
passionem  ,  et  (quod  maxime  mirandum  est) 
non  aiiert  potissimum  testimonium  de  insti- 
tutione  hujus  sacramenti,  scilicet  Joan.  20  : 
Quorum  remiseritis  peccata,  remittuntur  eis. 
Verumtamen  satis  indicavit  D.  Thomas  Chri- 
stum  Dominum  ante  mortem  suam  solum  ve- 
luti  adumhrasse,  et  preedixisse,  seu  promi- 
sisse  institutionem  hujus  sacramenti,  post  re- 
surrectionem  vero  dedisse  illi  effkaciam,  ct 
prceceptuin  ejus  tradidisse,  quod  fuit  proprie 
illud  instituere.  Et  idem  significaverat  supra, 
art.  3,  ad  3,  ubi  adduxit  verba  Joannis,  qu&3 
Iiic  prcetermisit  ,  indicans  eis  dedisse  Chri- 
stum  potestatem  sacerdotibus,  et  consequen- 
terinstituisse,  ut  eorum  verba  essent  efficacia 
ad  rcmittenda  peccata.  Cujus  rei  majorem 
explicationem  forte  servabat  in  qucestionem 
iuferius  tractandam  de  potestate  clavium,  ubi 
nos  latius  rem  hanc  tractaturi  sumus. 

13.  In  tertio  et  quarto  argumento  attingit  D. 
Thomas  duas  qutestiones  notatu  dignas.  Prior 
est,  an  Christus  prius  prcedicaverit,  aut  insti- 
tuerit  pcenitentiam,  quam  baptismum;  et  res- 
pondet  duo  in  solut.  ad  3.  Primum  est,  Chri- 
gtum  prius  prcedicasse,  aut  sermonem  fecisse 
dc  baptismo,  quam  de  pcenitentia;  nam  Joan. 
3  dixit  :  Nisi  quis  renatus  fuerit,  etc;  Matth. 
autemi  dixit  :  Pcemtentiam  agite,  etc.  Id  au- 
tem  quod  Joannes  narrat,  priori  tempore  ac- 
tum  est,  nam  Christus  protulit  iUa  verba  de 
baptismo  ante  incarcerationem  Joannis,  ut  ex 
Joan.  3  constat;  alia  autem  verba  de  pceni- 
tentia  dixit  post  traditum  Joannem  in  carce- 
rem,  ut  expresse  dicitur  Marc.  2.  Secundo  di- 
cit  D.  Thomas  quod  licet  Christus  preedicasset 
pcenitentiam  ante  baptismum ,  nihil  referret, 


quia  etiam  ad  ipsum  baptismuni  recte  reci- 
piendum  est  aliqua  pcenitentia  necessaria; 
in  quo  clare  sentit  verba  ilia  :  Pcenitentiam 
agite,  proprie  non  intelligi  de  sola  pcenitentia 
sacramentali,  sed  absolute  de  poenitcntia  uni- 
cuique  statui  et  conditioni  accommodata. 

14.  Altera  queestio  a  D.  Thoma  tacta  est , 
cur  Christus  hoc  sacramentum  pcenitentice 
nec  susceperit,  nec  per  seipsum  dederit,  sicut 
dedit  sacramentum  baptismi,  suscepit  autem 
et  dedit  sacramentuin  Eucharistice.  Et  in  sum- 
ma  respondet ,  Cbristum  non  suscepissc  hoc 
sacramentum,  quia  illo  non  indiguit,  nec  erat 
capox  ejus ,  cum  peccatum  non  habuerrt.  Et 
eadem  ratione  non  suscepit  suum  baptismum, 
neque  aliquod  aliud  saeramentum  ab  ipso  in- 
stitutum  prfeter  Eucharistiam,  quam  suscepit, 
non  propter  indigentiam,  sed  propter  excel- 
lentiam  illius  sacramenti,  et  singularem  signi- 
ficationem  intimce  unionis,  quce  per  illud  fit. 
Quanquam  autem  de  suscepiione  illius  sacra- 
menti  nonnulli  dubitent,  sententia  vero,  quam 
D.  Thomas  supponit,  verior  est,  ut  superiori 
tomo  tractavi  late  '.  Nec  etiam  dedit  Christus 
Dominus  per  seipsum  hoc  sacramentum  (aifr 
D.  Thomas),  quia  decuit,  ut  potestatem  ex- 
cellentia?,  quam  habcbat  ad  remittenda  pec- 
cata,  ostenderct,  id  pnestando  absque  minis- 
terio  sacramenti.  Adcle  etiam  neque  alia  sa- 
cramenta  Christum  Dominum  per  seipsum 
contulisse ,  prceter  Eucharistiam ,  propter  ex- 
cellcntiam  ejus,  etbaptismum  non  communi- 
ter,  sed  quoad  nonnullas  singulares  pcrsonas 
propter  speciales  causas ,  ut  late  in  superiori 
tomo  tractavimus  2.  Sacramenta  item  confir- 
mationis  et  Ordinis  proprie  non  contulit,  licet 
eflectus  eorum  altiori  moclo  prcestiteint  :  de 
cceteris  vero  res  est  per  se  manifesta. 

ARTICULUS  VIII. 

Utntm  pceniientia   debeat  durare  v.sque  ad 
finem  vitce3. 

1.  Ad  octcmim  sic  proceditur.  Videtur 
quod  pcenitenlia  non  deheat  durare  usque  ad 
finem  vitcc  Pamitentia  cnim  ordinatur  ad  de- 
letionem  peccati.  Sccl  pcenitens  statim  conse- 
quitur  remissioncm  pcccatorum ,  secundum  il- 
ludEzech.  18:  Si  impius  cgerit  pceniteniiam 

1  Q.  81,  art.  1,  disp.  75,  sect.  1. 

2  Disp.  19,  sect.  1. 

3  Infr.  art.  9,  ad  1,  et4,  d.  11,  q.  2,  art.  4, 
q.  1  et2. 


QILEST.  LXXXIV.  ART.  Vllf. 


21 


ab  omnibus  peccatis  suis,  quce  ojperatus  est,  vita 
vivct,  et  non  morieiur.Ergo  non  oportet  ulte- 
rius  pocnitentiam  protendi. 

2.  Prceteroa ,  pcenitentiam  agere,  pertinct 
acl  statumincipientium.  Sed  Jwmo  de  hoc  statu 
dolct  proccdere  ad  statum  proficientium ,  et 
uitcrius  acl  statum  perfectorum.  Ergo  non  de- 
bct  liomo  poenitentiam  agere  usque  ad  finem 
vit<e. 

3.  Prceterea,  sicut  in  aliis  sacramcnti*  Jio- 
mo  habet  servare  statuta  Ecclesice,  ita  et  in 
hoc  sacramonto .  Sed  secundum  canones  deter- 
minata  sunt  tempora  pceniiendi,  ut  scilicet-,  ille 
qui  hoc  vel  illud  peccatum  commiserit,  tot 
auuis  pceniteat.  Ergo  videtur,  quod  non  sit 
poenitentia  extendenda  usque  ad  finem  vitce. 

Scd  contra  esi  quod  Augustinus  dicit  in  lib. 
de  Pcen.  {  :  Qjuid  restat  nobis,  nisi  scrnper  do- 
lere  in  vita?  ubi  enim  dolor  finitur,  deficit 
pmnitentia.  JSi  vero  pcenitentia  finitur,  quid 
derelinquitur  de  venia . 

llcspondeo  dicendum,  guod  duplex  esl pceni- 
tentia,  scilicet  interior  et  cxterior.  lnterior 
qvidem  pcenitentia  est,  qua  quis  dolet  de  pec- 
cato  commisso.  Et  talis  poeniteniia  debet  du- 
rarc  usque  ad  finem  vitcc.  Semper  enim  debet 
homini  displicere  quod  peccavit ;  si  enim  ci  pla- 
ccret  peccasse,  jam  cx  hoc  ipso  peccatum  incur  - 
rerct,  ct  fructum  venice  perderet.  Displicentia 
avtcm  dolorem  causat  in  eo,  qi/i  est  suscepti- 
vus  doloris  ,  qualis  cst  fiomo  in  liac  vita ;  post 
hanc  vita.m  aulcr.i  Sancti  non  sunt  susccptki 
doloris.  Uncle  displicebunt  cis  peccata  prcete- 
rita  sine  omni  tristitia  ,  sccundum  illv.d  Isa. 
65  :  Obtivioni  traditce  sunt  angusiia-  priores. 

Pcp.nitentia  vero  exterior  est,  qua  quis  exle- 
riora  signa  doloris  ostendit,  et  verbo  tenuspec- 
cata  sua  confitctur  sacerdoii  ahsolventi,  et 
juxta  ejvs  arbiirium  satisfacit.  Et  talispceni- 
teutia  non  oportet,  quod  duret  usque  ad  fincm 
vitce,  sed  usque  ad  clctcrminatum  tcm-pus  secun- 
dum  mensuram  pcccati. 

Ad  primum  ergo  dicendum,  quod  vcra  poe- 
nitentia  non  solam  removet  pcccata  praderita, 
sed  etiam  prceservat  hominem  a  peccatis  futu- 
ris.  Quawis  igitur  homo  in  primo  instauti 
vcrce  pceniientuv  remissionem  consequaturpr:'- 
teritorum peccatorum,  oportct  tamenin  Jiomi- 
ne  perseverare  poenitentiam,  ne  iicrum  incidai 
in  pcccatum. 

Ad  secundum  dicendum,  quod  agere  posni- 
tentiam  interiorem  simul  et  exteriorem  pcrtinet 

1  In  lib.  cle  \era  et  falsa  poenv  c.  13,  circa 
medium,  tom.  4. 


ad  statum  incipientium,  qui  scilicet  cle  nsvo 
redeunt  apcccato.  Sed  foenitentiainteriorha- 
bet  iocum  etiam  in  pro ficientibus  et  perfectis, 
secundum  itiud  Psat.  :  Ascensiones  in  cord 
suo  disposuit  in  valle  iacrymarum.  Unde  et 
ipse  Pauius  dicebat  1  Cor.  15  :  Non  snm  di- 
gnus  vocariApostolus,  quoniam  persecutus  sum 
Ecclesiam  Dei. 

Ad  tertium  dicendum ,  quocl  Ula  tempora 
prcefiguntur pcenitentibus ,  quantum  acl  actio- 
nem  exterioris  pcenitentia?. 

GOMMENTARIUS. 

\ .  Pcenitentia  interior  quomodo  semper  du- 

rare  debeat.  —  Qusestio  hujus  articuli  non  est 

propria  sacramenti  pcenitentise,  sed  generalis 

de  qualibet  pcenitentia,  qute  in  qualibet  lege 

aut  statu  locurn  habuit.  Distinguit  autem  D. 

Thomas  inter  pceniteniiam  interiorem  et  ex- 

teriorem.  De  interiori  affirmat  durare  debe- 

re  usque  ad  finem  vitse,   etiam  in  viris  per- 

fectis,  ut  addit  in  solut.  ad  2,  de  exteriori  ve- 

ro  negat.  Sed  circa  priorem  partem  adver- 

tendum  est,  duobus  modis  posse  intelligi,  in- 

teriorem  pcenitentiam  durare  usqne  ad  finem 

vitse  :  primo  moraliter  tantum,   scilicet,  quia 

non  retractatur,  nec  peccatum,  quod  semel 

displicuit,  iterum  placet ;  et  hoc  sensu  mani- 

festum  est,  necessarium  esse,  ut  pcenitentia 

duret  usque  ad  fmem  vitee,  et  hoc  solum  pro- 

bat  D.  Thomas  in  art.,  scilicet :  Semper  debet 

homini  dispiicere  quodpeccavit ;  si  enim  ei  pla- 

ceret  pcccasse,jam  ex  lioc  ipso  peccatum  incur- 

reret.  Heec  enim  ratio  solum  probat,  perseve- 

randum  semper  esse  in  interiori  pcenitentia 

semel  concepta,  virtualiter,  et   quasi  negati- 

ve,  id  est,   nunquam  retractando  illam  per 

contrarium  actum.  Alio  vero  modo  potestpce- 

nitentia  s.emper  durare  usque  ad  fmem  vitffi 

positive  et  realiter ;  quod  cum  humano  mo- 

do  non  possit  fieri  per  durationem  ejusdem 

actus,  ut  per  se  notum  est,  intelligendum  erit 

per  repetitionem,  vel  frequentiam  similium 

actuum  displicentise  de   peccatis.  Et  de  hoc 

genere  durationis  D.   Thomas  nihil  dicere  vi- 

detur  in  corpore  articuli.  De  illo  tamen  ve- 

rum  est,  quod  in  solut.  ad  2  dicit,  interiorem 

pcenitentiam  pertinere  etiam  ad  statum  per- 

fectorum.  Nam  si  homo  iterum  atque  iterum 

incidit  in  peccatum,  tunc   necessaria  illi  est 

iteratio  pcenitentias.  Si  vero  a  peccando  ces- 

sat,  tunc  non  est  quidem  simpliciter  necessa- 

ria  hsec  duratio  pcenitentiae  circa  eadem  pec- 

cata  commissa,  si   perfecta  pcenitentia  inte- 


22 


QILEST.  LXXXIV.  ARTIC.  IX. 


rior  semel  hahita  est ;  quia  illa  snfficiens  fuit 
ad  delendam  culpam ;  est  tamen  valde  utilis 
propter  rationesprsecedente  disputatione  tac- 
tas,  quas  hic  attigit  D.  Thomas  in  sol.  ad  1. 

2.  Duratio  exkerioris  pwniteniice,  quanta. — 
Sedtunc  difficile  est  ad  explicandum,quod  D. 
Thomas  dicit  de  pcenitentia  exteriori ;  negat 
enim  durandum  esse  in  illa  usque  ad  finem 
vita? ;  et  in  hoc  differentiam  constituit  inter 
poenitentiam  interiorem  et  exteriorem,  cum 
tamen  nulla  esse  videatur.  Quia,  si  peccata 
iterentur  (de  mortalibus  loquimur)  toties  pce- 
nitentia  exterior  iteranda  est  ,  maxime  in 
lege  gratise,  ut  D.  Thomas  loquitur.  Si  vero 
peccata  non  iterentur,  etrespectu  eorumdem 
peccatorum  loquainur,  sicut  non  est  neces- 
sarium  iterare  exteriorem  pcenitentiam,  ita 
etiamneque  interiorem,utdixi.  Ete  converso, 
sicut  estutile,  iterare  interiorem  pcenitentiam, 
etiam  ultra  mensuram  delicti,  vel  etiam  si 
credatur  plene  remissum,  ita  etiam  est  utile 
iterare  pcenitentiam  exteriorem,  preesertim 
quoad  corporis  afflictiones  ;  imo  etiam  quoad 
confessionem  potest  esse  utile,  licetnullaalia 
nova  materia  occurrat.  Et  auget  difficultatem, 
quod  D.  Thomas  in  sol.  ad  2,  agens  de  statu 
incipientium,  proficientium  et  perfectornm, 
in  primo  dicit  hahere  locum  pcenitentiam  in- 
teriorem  et  exteriorem  ;  in  secundo  vero,  et 
in  tertio  interiorem ;  quasi  vero  non  sit  etiam 
utilis,  et  moraliter  necessaria  viris  etiamper- 
fectis  exterior  pcenitentia. 

3.  Respondeo  primo,  D.  Thom.  potissime 
loqui  de  pcenitentia  exteriori  sacramentali,  et 
per  confessionem.  Et  de  hac,  moraliter  ac  re- 
gulariter  loquendo,  verum  est,  neque  esse 
necessarium,  neque  utile  in  ea  durare  usque 
ad  finem  vitae,  nisi  quatenus  peccata,  saltem 
levia,  usque  adfinem  vitae  iterantur,  velqua- 
tenus  prseteritorum  peccatorum  confessio  non 
satis  perfecta  existimatur,  quod  in  interiori 
pcenitentia  secus  est,  ut  dixi.  Et  simili  modo 
hujusmodi  pcenitentia  exterior  per  se  non 
habetlocum  instatu  proficientium  et  perfec- 
torum,  nimirum  circa  peccata  prseteritEe  vitse; 
nam  de  ratione  illorum  statuum  est,  ut  illa 
peccata  sint  perfecte  purgata ;  secus  vero  est 
de  peccatis,  quee  in  illis  statibus  committun- 
tur,  utperse  constat.  At  vero,  si  loquamur 
absolute  de  pcenitentia  exteriori,  parva  qui- 
dem  est  differentia  inter  illam  et  interiorem, 
ut  ratio  tacta  declarat.  Nihilominus  tamen  est 
nonnulla,  nam  interior  pcenitentia,  supposita 
ejus  materia,  est  per  sese  honesta,  et  perti- 
nens  ad  divinum  cultum,  et  quantum  est    ex 


se,  nullam  requirit  mensuram,  nisi  per  acci- 
dens  aliquid  aliud  impediat,  aut  corpori  no- 
cumentum  afferat.  At  vero  exterior  corporis 
afflictio,  quam  nomine  pcenitentise  exterioris 
intelligimus,  si  formaliter  sumatur,  ut  est  pce- 
nitentia  prioris  delicti  commissi,  solum  esse 
debet  juxta  mensuram  delicti.  Quod  si  quis 
velit  illam  mensuram  excedere,  ut  id  honeste 
faciat,  necesse  est  ut  ex  alio  fine  utilitatem 
et  honestatem  queerat  in  illo  opere,  nimirum 
quod  sit  medicina  prseservans  a  peccatis  futu- 
ris,  vel  quod  pro  alienis  peccatis  satisfactoria 
esse  possit,  vel  quod  animum  provocet  ad  hu- 
militatem,  devotionem,  charitatem,  aut  ali- 
quid  simile.  Et  ideo  licetin  statu  perfectorum, 
et  multo  magis  proficientium,  utraque  pceni- 
tentia  sit  utilis,  et  moraliter  necessaria,  ta- 
men  interior  per  se,  et  propter  se.  Accedit 
etiam,  quod,  quia  exterior  ex  se  magis  nocet 
corpori,  majorem  etiam  mensuram  requirat; 
et  ideo  quando  jam  cessat  necessitas  ejus, 
velinratione  satisfactionis,  vel  in  ratione  me- 
dicinae  prseservantis,  censetur  minus  perti- 
nere  ad  talem  hominis  statum  ;  nunquam  ta- 
men  omnino  excludenda  est,  sed  quandiu 
oportuerit,  juxta  uniuscujusque  conditionem 
et  exigentiam  adhibenda.  Neque  D.  Thomas 
hoc  loco  aliud  intendit.  Et  hsec  sufficiunt  etiam 
pro  sequenti  articulo,  qui  fere  eamdem  doc- 
trinam  continet. 

ARTIGULUS  IX. 

Utrum  pcenitentia  possit  esse  continua  l. 

1.  Ad  nonum  sic  proceditur.  Videtur  quod 
pcenitentia  non  possit  esse  continua.  Dicitur 
enim  Hier.  31  :  Quiescat  vox  tua  a  ploratu,  et 
ocnli  tui  a  lacrymis.  iSed  Jioc  esse  non  posset, 
si  panitentia  continuaretur,  qum  consistit  in 
ploratn  et  lacrymis.  Ergo  pcenitentia  non  po- 
test  continuari. 

2.  Prwterea,  de  quolibet  bono  opere  debet 
Jiomo  gaudere,  secundum  illud  Ps.  99  :  Servite 
Domino  in  lcetitia.  Sed  agere  pcenitentiam  est 
bonum  opus ;  ergo  de  Jioc  ipso  debet  liomo  gau- 
dere.  Sed  nonpotest  Jiomo  simulgaudereet  tris- 
tari,  ut  patet  per  PJiilos. ,  in  9  EtJi. ,  c.  4.  Ergo 
non  potest  esse,  quod  pcenitens  continue  triste- 
tur  de  peccatis  prceteritis,  quod  pertinet  ad  ra- 
tionem  pceniteniice.  Ergo  pcenitentia  non  po- 
test  esse  continua. 

3.  Praterea,  2  ad  Cor.  2  Apostolus  dicit : 

1  4,  dist.  14,  q.  \,  art.  4,  q.  1. 


QILEST.  LXXXIV.  ARTIC.  X. 


23 


Consoiamini,  scilicet  pcenitentem ,  ne  forte 
abundantiori  tristitia  absorbeatur,  qui  hujus- 
modi  est.  Sed  consoiatio  depellit  tristitiam, 
quce  pcrtinct  ad  rationem  pcenitentice.  Ergo 
pcenitentia  non  debet  esse  continua. 

Sed  contra  est  quod  Augustinus  dicit  in  lib. 
dePcenit.  l :  Dolor  inpcenitentia  continue  cus- 
todiatur. 

Respondeo  dicendum,  quod  panitere  dicitur 
dupliciter,  secundum  actum,  et  secundum  Mbi- 
tum.  Actu  quidem  impossibile  est ,  quod  homo 
continue  pceniteat ;  qnia  necesse  est,  quocl  actus 
pcenitentis,  sive  interior,  sive  exterior,  inter- 
poletur  ad  minus  somno,  et  aliis,  quce  ad  ne- 
cessitatcm  corporis  pertinent.  Aiio  modo  clici- 
tur  pcenitere  secundum  habitum.  Et  sic  opor- 
tct,  quod  homo  pceniteat,  et  quantum  ad  hoc, 
quod  continue  homo  nunouam  aiiquid  contra- 
rium  pcenitentice  faciat,  per  quod  habituaiis 
dispositio  pcenitentis  tollatur ;  et  quantum  ad 
hoc,  quod  debet  homo  in  proposito  gerere,  quod 
semper  sibi  prceterita  peccata  dispticeant. 

Acl  primum  ergo  dicendum,  quod  ptoratus, 
et  lacrymce  ad  actum  exterioris  pcenitentice 
pertinent,  qui  non  solum  non  debet  esse  conti- 
nuus,  sed  nec  etiam  oportet,  quod  cluret  usque 
acl  finem  vitce,  ut  dictum  est 2.  Unde  et  signan- 
ter  ibi  subditur :  Quia  est  merces  operi  tuo.Est 
autem  merces  operis  pcenitentis  plena  remissio 
peccati,  et  quantum  ad  cutpam,  et  quantum  ad 
pcenam,  post  cujus  consecutionem  non  est  ne- 
cesse,  quod  homo  ulterius  exteriorem  pceniten- 
tiam  agat.  Per  hoc  tamen  non  exctuditur  con- 
tinuitas  pcenitentice,  quatis  clicta  est%. 

Acl  secundum  dlcendum,  quocl  cle  dolore  et 
gaudio  dupliciter  loqui  possumus.  Uno  modo, 
secundum  quod  sunt  passiones  appetitus  sensi- 
tivi.  Et  sic  nullo  modo  possunt  esse  simul,  eo 
quocl  sunt  omnino  contrarice,  vel  ex  parte  ob- 
jecti  (puta  cum  sunt  cle  eodem),  vel  saltem  ex 
parte  motus  cordis ;  nam  gaudium  est  cum  di- 
latatione  corclis,  tristitia  vero  cum  constric- 
tione.  Et  hoc  modoloquitur Philos ;in9 Eth.A ; 
Alio  modo  possumus  loqui  de  gaudio  et  tristi- 
tia,  secundum  quod  consistunt  in  simpiici  actu 
votuntatis,  cui  aiiquid  piacet,  vet  dispiicet. 
Et  secundum  hoc  non  possunt  habere  contra^ 
rietatem,  nisi  cx  parte  objecti,  puta,  cum  sunt 
de  eodem,  et  secundum  idem.  Et  sic  nonpos- 

1  In  lib.  de  Vera  et  falsa  poenit.,  c.  13, 
circa  finem,  tom.  4. 

2  Art.  preeced. 

3  Art.  prsec, 

4  G.  citato  in  arg.  2. 


sunt  simui  esse  gaudium  et  iristitia,  quia  non 
potest  simut  idcm  secundum  idem  ptacere  et 
dispiicere.  Si  vero  gaudium  et  tristitia  sic  ac- 
ccpta  non  sint  de  eodem  secundumv  iciem,  sed 
vel  de  diversis,  vei  de  eodem  secundum  diversa, 
sic  non  est  contrarietas  gaudii  et  tristitice.  Un- 
de  nihit.  prohibet,  hominem  simut  gaudere  et 
tristari;  puta,  si  vicicamus,  justum  affligi,  si- 
mut  ptacet  nobis  ejus  justitia,  et  dispiicet  ejus 
afjlictio.Ethoc  modo  simui  potest  aiicui  ciispti- 
cere  quodpeccavit,etpiacerequodhoc  ei  dispticet 
cum  spe  venice,  ita  quod  ipsa  tristitia  sit  ma- 
tcria  gaudii.  Unde  et  Augustinus  dicit  in  iib. 
de  Pcenitentia  l  :  Semper  doteat  pcenitens,  et 
de  dotore  gaudeat.  Si  tamen  tristitia  nuito 
modo  compatcretur  sibi  gaudium ,  per  hoc  non 
toileretur  habituaiis  continuitas  pcenitentice, 
sed  actuaiis. 

Ad  tertium  dicendum,  quod,  secundum  Phi- 
ios.  in  2  Ethic.  2  acl  virtutem  pcrtinet  tenere 
medium  in  passionibus ;  Tristitia  autem,  quce 
in  appetitu  sensitivo  pcenitentis  conscquitur  ex 
dispticentia  voiuntatis ,  passio  qucedam  est. 
Unde  moderanda  est  secundum  virtutem,  et 
ejus  supcrfluitas  est  vitiosa,  quia  inducit  in 
desperationem.  QjUod  significat  Apostotus  ibi- 
dcm,  dicens :  Ne  majori  tristitia  absorbeatur, 
qui  ejusmodi  est.  Et  sic  consotatio,  de  qua  ibi 
Apostohis  ioquitur,  est  moderativa  iristilice, 
non  autem  totatiter  ablativa. 

Huic  articulo  non  oportet  addere  commen- 
tarium,  ut  dixi  in  fine  preecedentis.  Notanda 
vero  est  solutio  ad  2  de  contrarietate  gaudii 
et  tristitiEe,  et  quomodo  possint  esse  simul.  De 
qua  re  videri  possunt ,  quee  scripsimus  in  1 
tom.  hujus  3  partis,  disput.  38,  sect.  3. 

ARTICULUS  X. 

Utrum  sacramentum  pcenitentice  debeat 
iterari  3. 

1.  Ad  decimum  sic  proceditur.  Vicletur 
quod  sacramentum  pcenitentice  non  debeat  ite- 
rari.  Dicit  enim  Apostot.,  Hebr.  6  :  Impossi- 
biie  est,  eos  qui  semet  sunt  ittuminati,  et  gusta- 
verunt  cceleste  donum,  et  participes  sunt  facti 

1  In  lib.  de  Vera  et  falsa  poenit.,  c.  43,  in 
iine,  tom.  4. 

2  Ex  cap.  3,  6,  7  et  9,  haberi  potest,  to- 
mo  5. 

3  k,  dist.  14,  q.  \,  art.  k,  q.  3,  et  art.  5, 
q.  2,  et  Heb.  6. 


24 


QILEST.  LXXXIV.  ARTIC.  X. 


Spiritus  Sancti  ,  et  prolapsi  sunt  ,  renova- 
ri  rursus  ad  pcenitentiam.  Sed  quicunque 
pcenituerunt ,  sunt  illuminati ,  et  acceperunt 
donum  Spiritus  Sancti.  Ergo  quicunque  pcc- 
cat  post  pcenitentiam,  non  potest  iterato  pceni- 
tere. 

2.  Prceterea,  Ambrosius  dicit  in  lib.  dePce- 
nitentia  l :  Reperiuntur  qui  scepius  acjkndam 
pcenitentiam  putant,  quiluxuriantur  in  C/iri- 
sto,  nam  si  vere  pcenitentiam  agerent,  iteran- 
dam  postea  non^putarent ;  quia  sicut  unum  est 
baptisma,  ita  una  est  pcenitentia.  Sed  baptis- 
mus  non  iteratur  ;  ergo  nec  pcenitentia. 

3.  Prceterea.  miracula,  quibus  Dominus  in- 
firmitates  corporales sanavit ,  significant  sana- 
tiones  spiritualium  infirmitatum,  quibus  scili- 
cet  liomines  liberantur  a  peccatis.  Sed  non  le- 
gitur,  quod  Dominus  aliquem  ccecum  bis  illu- 
minaverit,  vel  quod  aliquem  leprosum  bis  mun- 
daverit,  aut  aliquem  mortuumbis  suscitaverit. 
Ergo  videtur,  quod  nec  alicui  peccatori  bis  per 
pcenitentiam  veniam  largiatur. 

4.  Prceterea,  Gregorius  dicit  in  Jwm.  Qua- 
dragesimce  2 :  Pcenitenlia  est,  anteacta  pec- 
cata  deflere,  et  fienda  iterum  non  committere. 
Et  Isidorus  dicit  in  lib.  de  Summo  bono  3 :  Ir~ 
risor  est,  et  non  pcenitens,  qui  adhuc  agit  quod 
pcenitet.  Si  ergo  aliquisverepceniteat,  non  ite- 
rum  peccabit.  Ergo  non  potest  esse  cjuod  pceni- 
tentia  iteretur. 

5.  Prceterea,  sicut  baptismus  habet  effica- 
ciam  ex  passione  Christi,  ita  et  pcenitentia. 
Sed  baptismus  non  iteratur  propter  unitatem 
passionis,  et  mortis  Christi.  Ergo  pari  ratione 
nec  pcenitentia  iteratur. 

6.  Prceterea,  Ambrosius  dicit  4,  quod  faci- 
litas  venice  hicentivum  prcebet  delinquendi. 
Si  ergo  Deus  veniam  frequenter prcebet  per pce- 
nitentiam,  videtur,  quodipse  hominibus  prce- 
beat  incentivum  delinquendi.  Et  sic  videretur 
delectari  in  peccatis,  quocl  ejus  bonitati  non 
congruit.  Non  ergo  potest  pcsnitenlia  ite- 
rari. 

Secl  contra  est  quod  homo  inducitur  ad  mi- 
sericordiam  exemplo  divinv  misericordice,  se- 
cundum  iltudZuc.  6  :  Estote  misericordes,  si- 
cut  et  Pater  vester  misericors  cst.  Sed  Domi- 

1  In  lib.  2,  c.  10,  post  medinm,  tom.  i. 

2  Hom.  34  in  Evang.,  post  med.  illius. 

3  Lib.  2,  c.  16,  inprinc,  et  habetur  de  Poe- 
nit.,  d.  3,  c.  lrrisor. 

4  Hochabet  Amb.  ser.  8,  in  Ps.  118,  ante 
med.,  t.  4;  refertur  23,  q.  4,  c.  Est  injusta, 
et  dicilur  esse  Amb. 


nus  hanc  misericordiam  discipulis  suis  imponit , 
ut  scepius  remittant  fratribus  contra  se  pec- 
cantilus ;  unde,  sicut  dicitur  Matt.  18,  Petro 
qucerenti:  Quoties  peccabit  in  me  frater  meus, 
et  dimittam  ei?  iisque  septies?  respondit  Je- 
sus :  Non  dico  tibi  usque  septies,  sed  usque  ad 
septuagies  septies.  Ergo  etiam  Deus  per  pceni- 
tentiam,  veniam peccantibus prcebet ,  prcesertim 
cum  doceat  nos  petere  :  Dimitte  nobis  debita 
nostra,  sicut  et  nos  dimittimus  debitoribusnos- 
tris. 

Respondeo  dicendum,  quod  circa  pceniten- 
tiam  quidam  erraverunt ,  dicentes,  non  posse 
hominem  per  pcenitentiam  secundo  consequi  ve- 
niam  peccatorum ;  quonm  quiclam ,  scilicet 
Novatiani,  hoc  in  tantum  extenderunt,  ut  di- 
cerent,  post  primam  pcenitentiam,  quce  agitur 
in  baptismo ,  peccantem  non  posse  perpceniten- 
tiam  iterato  restitui.  Alii  vero  fuerunt  hcere- 
tici  (ut  Augustinus  dicit  in  lib.  de  Pceniten- 
tia  l)  qui  post  baptismum ,  dicebant  quidem 
esse  utilem  pcenitentiam,  non  tamen  pturies, 
sed  semel  tantum. 

Videntur  autem  hujusmodi  errores  ex  duo- 
bus  processisse.  Primo  quidem  ex  eo,  quod  er- 
rabant  circa  rationem  verce  pcenitentice.  Cum 
enim  ad  veram  pcenitentiam  charitas  requira- 
tur  (sine  qua  non  delentur  peccata)  credebant, 
quod  charitas  semel  habita  non  possit  amitti, 
et  per  consequens  pcenitentia ,  si  sit  vera,  nun- 
quam  per  peccatum  tollatur,  ut  sic  sit  necesse 
eam  iterari.  Sed  hoc  improbatum  est  in  se- 
cuncla  parte  2,  ubi  ostensum  est,  quocl  charitas 
semel  habita  propter  libertatem  arbitrii  potest 
amilti,  et  per  consequens  post  veram  pceniten- 
tiampotest  aliquis  peccaremortaliter .  Secundo 
ex  eo,  quod  errabant  circa  cestimationem  gra- 
vitatis  peccati;  putabant  enim  adeo  grave  esse 
peccatum,  quod  aliquis  committit  post  veniam 
impetratam,  quod  non  sit  possibile  ipsum  re- 
mitti.  In  quo  quidem  errabant ,  et  ex  parte 
peccati  (quod  etiam  post  remissionem  consecu- 
tam,  potest  esse  et  gravius  et  levius,  quam  fue- 
rit  primum  peccatum  remissum),  et  multo  ma- 
gis  contra  infinitatem  divince  misericordice , 
quce  superat  omnem  numerum  et  magnitudi- 
nem  peccatorum,  secundum  illud  Psal.  50  : 
Misereremei,  Deus,  secundum  magnam  mise- 
ricordiam  faiam,  et  secundum  multitudinem 
miserationum  tuarum  dele  iniquitatemmeam. 
Uncle  reprobatur  verbum  Cain,  dicentis,  Gen. 

1  In  lib.  de  Vera  el  falsa  pcenit.,  cap.  5, 
tom.  4. 

-  2.  2,  q.  24,  art.  11. 


OU.-EST.  LXXXIV.  AIVTIC.  X 


9K 


-4  :  Jitf/or  ea?  iniquitas  mea,  quam  ut  veniam 
merear.  Et  ideo  misericordia  Dei  peccantibus 
per  posnitentiam  veniam  prcebet  absque  ullo 
termino ;  unde  dicitur  2  Par.  ult. :  Immen- 
sa  ct  investigabilis  misericordia  promissionis 
tuce  super  malitiam  liomimm.  Unde  mani- 
festum  est,  quod  pcenitentia  pluries  cst  itera- 
lilis. 

Adprimum  ergo  dicendum,  quod  quia  apucl 
Judceos  erant  secundum  legem  qucedam  lava- 
cra  instituta,  in  quibus  pluries  se  ad  immundi- 
tiis  purgabant ,  credebant  aliqui  Judceorum, 
quod  etiamper  lavacrum  baptismi  aliquis plu- 
ries  purificari  posset.  Ad  quod  excludendum 
Apostolus  scribit  Hehrceis,  quod  impossibile 
cst,  eos,  qui  semcl  sunt  illuminati,  scilicet  per 
baptismum,  rursum  renovari  ad pcenitentiam, 
scilicet  per  baptismum,  qui  est  lavacrum  regc- 
ncrationis,  et  rcnovationis  Spiritus  Sancti,  ut 
dicitur  ad  Tit.  3.  Ft  rationcm  assignat  ex  hoc, 
quod  per  baptismum  liomo  Christo  commoritur , 
unde  subdit :  Rursus  crucifigentes  sibimet  ipsis 
Filium  Dei. 

Adsecundum  dicendv.m,  quod  Ambrosius  lo- 
quitur  de  pcenitentia  solemni,  quce  in  Ecclesia 
non  iteratur,  ut  infra  dicetur. 
.  Ad  tcrtium  dicendum,  quocl  sicut  Augusti- 
nus  dicit  in  lib.  de  Pcenitentia  l,  multos  ccecos, 
et  in  diverso  tempore  Dominus  illuminavit ,  et 
mulios  debiles  confirmavit,  ostendcns  in  diver- 
sis  illis  eidem  scepe  peccata  dimitti.  ut  quem 
prius  sanavit  leprosum,  alio  tempore  illuminet 
ccectcm.  Ideo  enim  tot  sanavit  ccpcos,  clauclos 
et  aridos,  ne  desperet  de  sc  peccator.  Idco  non 
scribitur,  aliquem  nisi  semel  sanasse,  ut  qui- 
libet  iimeatjungi  pcccato  ;  mcdicum  se  vocat, 
et  non  sanis,  sed  male  liabentibus  opportumim. 
Scd  qualis  hic  medicus,  qui  malum  iteratum 
nesciret  curarc  ?  medicorum  est,  centies  infir- 
mum  xenlies  curare ;  qui  cceteris  minor  cssct, 
si  aliis  possibilia  ignoraret. 

Ad  quartum  dicendtcm,.  quod  pcenitere  esl 
anteacta  pcccata  dcflere,  et  flenda  non  com- 
mittere,  scilicet,  simul  dum  flet,  vel  actu,  vel 
proposito.  Ille  enim  est  irrisor,  et  non  pceni- 
lens,  qui  simul  clum  poenitet ,  agit  quod  pceni- 
tet,  vel  proponit  iterum  se  facturum  quocl  ges- 
sit,  vel  etiam  actualiter peccat  eodem  vel  alio 
genere  peccati. 

Quod  autem  aliquis  postea  pcccat,  vel  actu, 
vet  proposito,  non  excludit,  quin  prima  pceni- 
tentia  vera  fuerit ;  nunquam  enim  veritas  prio- 

1  In  lib.  de  Vera  et  falsa  pcenit.,  c.  5,, 
tom.  4. 


ris  actus  excluditur  per  actum  contrarium  sub- 
sequentem.  Sicut  enim  vere  currit,  qui  postea 
scdet,  ita  vere  pcenituit,  qui  postea  peccat. 

Ad  quintnm  dicendum,  quocl  baptismus  ha- 
bel  virtutem  ex  passione  Christi,  sicut  quwdam 
spiritualis  gcneralio  cum  spiritualimorte  prce- 
cedentis  vitce.  Statulum  autem  est  hominibus 
scmcl  mori,  et  semel  nasci.  Et  ideo  semel  tan- 
tum  debet  homo  baptizari.  Sed  pcenitentia  ha- 
bet  virtutem  cx  passione  Christi,  sicut  spiri- 
tualis  medicatio,  quce  frequcntcr  iterari  po- 
test. 

Ad  sextum  diccndum,  quod  sccundum  Au- 
gustinum  inlib.  cle' Pcenitentia  ',  constat  Deo 
multum  displiccre  peccata ,  qui  semper  prasto 
est  ca  destruere,  ne  solvatur  quod  creavit,  nec 
corrumpatur  quod  amavit,  scilicet,  per  despe- 
rationem. 

COMMENTARIUS. 

1.  Quamvis  D.  Thoraas  qntestionein  hanc 
moveat  cle  sacramento,  communis  tamen 
etiam  est  virtuti  poenitentia?,  et  locum  habuit 
in  statu  legis  veteris,  et  naturse.  Potest  autem 
intelligi,  ut  supva  dixi,  de  iteratione  pceniten- 
tise  circa  idem  peccatum,  vel  circa  diversa 
peccata,  ut  quando  homo  iterum  incidit  in 
peccatum,  postquam  alterius  poanitentiam 
egit.  D.  Thomas  igilur  hunc  tantum  poste- 
riorem  sensum  intendit ;  et  ita  defmit  contra 
ha?reticos  Novatianos  et  alios,  pcenitentiam  to- 
ties  posse  utiliter  et  debere  iterari,  quoties 
peccatum  iterum  eominissum  fuerit,  sive  in 
eadem ,  sive  in  quavis  alia  specie  peccati, 
etiam  gravissima.  Quam  fidei  veritatem  optimc 
D.  Thomas  confirmat  ex  Scripturse  testimoniis, 
et  ex  infmita  Dei  misericordia.  Et  in  sohitio- 
nibus  argumentorum  clarissirne  dissolvit  om- 
nia,  qufe  in  contrarium  objici  possunt.  Inter 
quas  solum  habet  difficultatem  locus  ad  Hebr. 
6,  quem  infra  in  disputatione  de  hac  re  ex 
professo  traetabimus,  cum  aliis  similibus,  qui 
ad  eamdem  qusestionem  pertinent. 

2.  De  alio  vero  sensu  qusestionis  merito  hic 
D.  Thomas  nihil  dicit,  quia  ex  praecedentibus 
articulis  defmitus  est.  Distinguendum  enim 
est  verbum  illud,  debeat,  in  titulo  articuli  po- 
situm.  Nam  potest  dicere  aut  solam  potesta- 
tem,  aut  etiam  necessitatem  et  obligationem : 
priori  modo  certum  est  ex  dictis  pcenitcntiam 
posse  iterari  eirca  eadem  peccata,  et  infra  os- 
tendemus,  peccatum  semel  rite  confessum 
posse  esse  materiam  iteratae  confessionis  et 

1  Loco  citato, 


26 


QU^ST.  LXXXV.  ARTIC.  I. 


sacramenti.  Posteriori  autem  sensu  clarum 
est  etiam,  post  semel  actam  pcenitentiam  per- 
fectam  alicujus  peccati  non  esse  necessarium, 
seu  prseceptum,  illam  iterare,  neque  in  sa- 
cramento,  neque  extra  illud.  Quse  omnia  in- 
fra  suis  locis  ex  professo  probabimus. 

3.  Observandum  tandem  est  circa  litteram 
hujus  articuli  in  fine,  D.  Tli.  referre  qusedam 
verba  ex  cap.  ult.,  lib.  2  Paral.,  quse  ibinon 
reperiuntur,  neque  in  aliquo  libro  canonico. 
Sumpta  vero  sunt  ex  Oratione  Manassse,  quse 
extra  canonem  librorum  sacrorum  ponitur. 
Solebatautem  poni  adfinem  librorumParal., 
et  ideo  D.  Thomas  illo  modo  ipsam  allegat, 
et  quamvis  canonica  non  sit,  est  sine  dubio 
optima,  et  verba,  quse  D.  Thomas  ex  ea  sum- 
psit,  sunt  ad  rem  prsesentem  valde  accommo- 
data. 

QILESTIO  LXXXV. 

DE  SACRAMENTO   PGENITENTLE,   SECUNDUM  QUOD 
EST    VIRTUS,    IN   SEX   ARTICULQS   DIVISA. 

Deinde  considerandum  est  de  pcenitentia  se- 
cundum  quod  est  virtus. 

Et  circa  hoc  quseruntur  sex. 

1 .  Ulrum  pcenitentia  sit  virtus. 

2.  TJtrum  sit  virtus  specialis. 

3.  Sub  qua  specie  virtutis  contineatur. 

4.  De  subjecto  ejus. 

5.  De  causa  ipsius. 

6.  De  ordine  ejus  ad  alias  virtutes. 

ARTICULUS  I. 

Utrum  pcenitentia  sit  virtus  l. 

\.Ad primum sic proceditur.  Videtur  quod 
pcenitentia  non  sit  virtus.  Pcenitentia  enim  est 
quoddam  sacramentum  aliis  sacramentis  con- 
oiumeratum,ut  exsupra  dictis patet% .  Sed  nul- 
lum  aliud  sacramentorum  est  virtus.  Ergone- 
que  pcenitentia  est  virtus. 

2.  Prceterea,  sectmdum  Philosoph. ,  &  Ethic.z , 
verecundia  non  est  virtus  ,  tum  quia  est  passio 
habens  corporalem  immutatio?iem,  tum  etiam, 
quia  non  est  dispositio  perfecti,  cum  sit  de  turpi 
facto,  quod  non  habet  locum  in  homine  virtuo- 
so.  Sed  similiter  pcenitentia  est  qucedam  pas- 

1  4,  d.  24,  q.  \,  art.  \,  q.  2,  et  art.  3, 
q.  1,  corp.  et  ad  2,  et  q.  2 ,  et  4. 

2  Q.  proec,  art.  \,  et  q.  65,  artic.  1. 

3  C.  ult.,  lom.  5. 


sio  habens  corporalem  immutationem,  scilicet 
ploralum  (sicut  Gregorius  dicit 4  ,  quodpceni- 
tere  est  peccata  prceterita  plangere);  est  etiam 
de  turpibus  factis,  scilicet,  de  peccatis,  quce 
non  habent  locum  in  homine  virtuoso.  Ergo 
pcenitentia  non  est  virtus. 

3.  Prceterea,  secundumPhilosoph.,k  Ethic}, 
nullus  est  stultus  eorum  qui  sunt  secundum 
virtuiem.  Sed  stultum  videtur  dolere  de  com- 
misso  prceterito,  quod  non  potest  non  esse,  quod 
tamen  pertinet  ad  pcenitentiam.  Ergo  pceni- 
tentia  non  est  virtus. 

Sed  contra  est  quod  prcecepta  legis  dantur 
de  actibus  virtutum,  quia  legislator  intendit 
cives  facere  virtuosos,  ut  dicitur  2  Ethic. 3. 
Sed  prceceptum  divince  legis  est  pcenitentia , 
secundum  illud  Matt.  4  :  Pcenitentiam  agite, 
etc.  Ergo  pcenitentia  est  virtus. 

Respondeo  dicendum,  quodsicut  ex  dictispa- 
tetk,pcenitere  estde  aliquo prius  ase  facto  do- 
lere.  Dictum  est  autem  supra 5,  quod  dolor,  vel 
tristitia  dupliciter  dicitur.  Uno  modo  secun- 
dum  quod  est  passio  qucedam  appetitus  sensi- 
tivi,  et  quantum  ad  hoc  pcenitentia  non  est  vir- 
tus,  sed passio.  Alio  modo  secundum  quodcon- 
sistit  in  voluntate;  et  hoc  modo  est  cum  qua- 
dam  electione.  Quce  quidem  si  sit  recta,  ne- 
cesseest  quodsit  actus  virtutis  ;  dicitur  enim  2 
Ethic.  6,  quod  virtus  est  habitus  electivus  se- 
cundum  rationem  rectam.  Pertinet  autem  ad 
rationem  rectam,  ut  aliquis  doleat,  de  quo 
dolendum  est,  et  eo  modo  et  flne,  quo  dolendum 
est.  Quod  quidem  observatur  in  pcenitentia,  de 
qua  nunc  loquimur ;  nam.pcenitens  assumit 
moderatum  dolorem  de  peccatis  prceteritis  cum 
intentioneremovendiea.  Unde  manifestum  est , 
quocl  pcenitentia,  de  qua  nunc  loquimur,  vel 
est  virtus,  vel  actus  virtutis. 

Adprimum  ergo  dicendum,  quod  (sicut  dic- 
tum  est n)  in  sacramento  pcenitentics  materiali- 
ter  se  habent  actus  humani;  quod  non  contin- 
gitinbaptismo  vel  confirmatione.  Et  ideo  cum 
virtus  sit  principium  alicujus  actus,  potius  pce- 
nitentia  est  virtus,  vel  cum  virtute,  quam  bap- 
tismus,  seu  confirmatio. 

Ad  secundum  dicendum,  quod poenitentia  se- 

1  Hom.  34  in  Evang.,  post  med.  Et  in  Reg., 
lib.  9,  c.  39,  non  longe  a  fine. 

2  G.  3. 

3  C.  1,  a  medv  t.  5. 

4  In  isto  art.  ex  arg.  2,  et  q.  prsec,  ad  4. 

5  Q.  prsec,  a.  9. 
e  C.  2  et  6,  t.  5. 

7  Q.  prsec,  art.  1,  2,  3. 


DISPTJTAT. 

cunclumquod  estpassio,  non  est  virtus,  ut  dic- 
tum  est *  ,sic  autem  liaoct  corporalem  transmuta- 
tionemadjunctam.  Est  tamenvirtus  secundum 
quocl  liabet  ex  parte  voluntatis  electionem  rec- 
tam.  Quod  tamenmagis potest  dici  cle  poeniten- 
tia,quamdeverecundia;  nam  verecundia  respi- 
cit  turpe  factum,  v.tiyrcesens,pro  quo  timet  con- 
fundi;  pcenitentia  vero,  ut  prceteritiim.  Est 
autem  contra  perfectionem  virtutis,  quocl  ali- 
quis  inprcesenti  luibeat  turpe  factum,  de  quo 
oporteat  eum  verecundari ;  non  est  autem  con- 
tra  perfectionem,  virtutis,  quod  aliquis  prius 
commiserit  turpia  facta,  de  quihus  oporteat 
eumpcenitere,  cum  ex  vitioso  fiat  aliquis  vir- 
tuosus. 

Ad  tertium  dicendum,  quod  dolere  de  eo, 
quodprius  factum  est,  cum  intentione  conandi 
ad  lioc,  quocl  factum  non  fuerit,.  esset  stultum. 
Hoc  autem  non  intendit  pccnitens,  secl  dolor  ejus 
est  displicentia,  seu  reprobatio  facti  prceteriti, 
cum  intentione  removendi  sequelam  ipsius ,  sci- 
licet  offensam  Dei,  et  reatum  pcence.  Et  hoc 
non  est  stultum. 

COMMENTARIUS. 

Responclet  D.  Thomas  pcenitentiam  aut  esse 
virtutem,  aut  actum  virtutis ;  virtus  enim  sim- 
plieiter  dicta  habitum  significat,  et  ideo  ha- 
hitualis  pceuitentia  virtus  erit,  exercitiuni  au- 
tem  ejus  erit  actus  virtutis.  Adhibet  vero  D. 
Thomas  limitationem,  dicens  :  Pcenitentia  de 
qua  nunc  loquimur,  etc,  quia  potest  etiam  esse 
aliqua  pcenitentia,  qua3  non*sit  virtus;  tamen 
nunc  loquimur  de  pcenitentia,  quse  fit  secun- 
dum  rectam  rationem,  et  illam  dicimus  esse 
virtutem.  Unde  duo  in  prffisenti  resolutione 
continentur  :  unum  est,  posse  dari  aliquam 
pcenitentiam,  in  ohjecto  et  circumstantiis  con- 
formem  rectee  rationi ;  secundum  est  ad  hoc 
consequens,  talem  pcenitentiam  esse  virtu- 
tem.  Csetera  in  sequentihus  disputationibus 
exponentur. 

DISPUTATIO  II. 

DE   OBJEGTO   VIE.TUTIS  PCENITENTLE . 

Quamvis  in  disputatione  prsecedente  locuti 
fuerimus  de  virtute  pcenitentiee,  ut  indifferens 
est  ad  actum,  vel  habitum  ,  hic  jam  agimus 
de  propria  virtute,  seu  de  habitu  ipso,  cui 
nomen  virtutis  simpliciter  attribuitur.  Quia 
vero  habitus  et  potentia  ab  objecto,  mediis 

1  In  corp.  art. 


II.  SECT.  I.  27 

actibns,  speciem  sumit ,  ideo  ad  explicandam 
naturam  et  essentiam  hnjus  virtutis,  primo 
tractandum  est  de  objecto,  deinde  de  actibus 
ejus,  postea  de  habitu,  ac  denique  de  causis 
et  effectibus  illius.  In  ohjecto  autem  distin- 
gui  solet  materiale  et  formale  ;  quae  a  nobis 
sigiDatim  explicanda  sunt. 

SECTIO  I. 

Quocl  sit  materiale  objectitm  virtutis  pcenilentise. 

\.  Duplex  acceptio  pcenitentiw  virtutis.  — 
Pcenitentiavirtus  duobus  modis  accipi  potest : 
primo  generatim,  ut  dicit  principium  eliciens 
quarncunque  honestam  detestationem  peccati 
per  modum  habitus  inclinantis  ad  illam ;  quo 
modo,  ut  inferius  videbimus,  pcenitentia  non 
dicit  unam  solam  virtutem,  sed  varias  com- 
plectitur,  juxta  multiplicem  rationem  detes- 
tandi  peccatum.  Alio  modo  pcenitentia  virtus 
quasi  per  antonomasiam  appellatur  specialis 
qucedam  virt*s,  quse  sub  propria  ratione  de- 
testatur  peccatum,  ut  Deo  injuriosum.  Et  hoc 
posteriori  modo  hic  prsecipue  agimus  de  hac 
virtute ;  attingemus  vero  semper  ea,  quse  ne- 
cessaria  fuerint  ad  priorem  significationem 
explicandam. 

2.  Alia  nominis  divisio  notanda.  —  Rursus 
ipsametvirtuspcenitentieeduobus  modis  spec- 
tari  potest.  Primo  quatenus  exercet  hoc  mu- 
nus  detestandi  peccatum  commissum,  et  do- 
lencli  de  illo  ac  destruendi  iUud,  preecise  in 
his  actibus  sistendo.  Secundo  modo  tractare 
possumus  de  hac  virtute  adaaquate  secundum 
completam  rationem  suam,  et  secundum  om- 
nes  actus,  quos  exercere  valet ;  nam,  ut  su- 
pra  dixi,  hsec  vox,  Pcenitentia,  solum  signifi- 
cat  in  rigore  retractationem  preeteriti  facti. 
Unde,  si  haee  virtus  sumatur,  ut  prsecise  sub- 
stat  huic  voci,  et  conceptui  ejus,  solum  exten- 
ditur  ad  eos  actus,  qui  respiciunt  praeteritum, 
seupeccatumcommissum;  fieritamen  potest, 
ut  eadem  virtus,  secundum  integram  et  adoe- 
quatam  rationem  suam,  aliahabeat  officia,  et 
ita  universaliorem  habeat  materiam,  quod  a 
nobis  videndum  est.  Ultimo  vero  observari 
oportet,  duplicem  materiam  posse  assignari 
virtuti.  Alteram,  ut  fugiendam  vel  vitandam, 
quo  modo  illicita  delectatio  potest  dici  materia 
castitatis ;  alteram,  ut  amplectenclam  et  aman- 
dam ,  quomodo  corporis  puritas  dicitur  ma- 
teria  castitatis. 

3.  Prima  assertio.—  Dico  ergo  primo  :  ma- 
lum  culpee  seu  peccatum  est  materiale  objec- 
tum  pcenitentiee,  ut  destruendum,  seu  vitan- 


28 


QU/EST.  IXXXV.  ARTfC.  I. 


dum.  Haec  est  cefta  et  communis  veritas.  Su- 
mitur  exD.  Thoma,  in  hoc  art. ,  et  in  seq. ,  ad  I , 
etex  qua3st.  preeced.,  art.  2.  Ubi  dicit,  actus 
peccatoris  (utique  quatenus  pcenitens  est)  esse 
proximam  materiam  sacramenti  pcenitentire  ; 
materiam  autem  illorum  actuum  esse  ipsa 
peccata  ;  at  vero  tales  actus  sunt  pcenitentiaa 
actus.  Idem  in  4,  dist.  17,  qusest.  2,  art.  \  et 
3;  Sot.,qu£est.  1,  art.  2,  et  alii  Doctores  cum 
Magistro  tum  ibi,  tum  dist.  14.  Et  loquendo 
in  communi,  et  maxime  de  peccato  mortali, 
est  res  clara  ex  dictis  supra  de  significatione 
pcenitentiee  ;  nam  virtus  pcenitentise  est  prin- 
cipium  retractationis  prioris  faeti,  ita  ut  re- 
tractatio  ex  objecto  lionesta  sit ;  bujusmodi 
autera  retractatio  versatur  circa  culpam  com- 
missam;  ergoilla  estmateriale  objectum  ejus. 
Et  ideo  cum  Scriptura  de  pcenitentia  in  hac 
proprietate  loquitur,  pcccatoribus  illam  attri- 
buit,  ut  Matth.  9  :  Non  veni  vocare  justos,  sed 
peccatores  ad  poenitentiam.  Et  in  OrationeMa- 
nasses(licetin  canone  non  recipiatur)  dicitur : 
Non  posuisti  poenitentiam  justis,  qui  tibi  non 
peccaverunt.  Unde  tit,  hujusmodi  peccatum 
esse  propriissimam  et  proximam  materiam, 
circaquam  versatur  pcenitentiarigorose  sum- 
pta,  per  ordinem  ad  actum,  per  eam  vocem 
propriissime  indicatum,  qui  est  retractatio  et 
displicentia  mali  commissi ;  nam,  ut  ex  ipsis 
terminis  constat,  hujusmodi  actus  proxime 
versatur  circa  ipsum  malum  prins  commissum, 
quod  est  peccatum. 

4.  Objectio  solvitur.  —  Dices,  non  proxime 
versari  circa  illud ,  sed  circa  destructionem 
ejus,  quam  intendit.  Respondetur  primo,  li- 
cet  hoc  demus  respectu  illius  intentionis,  non 
tamen  id  procedere  respectu  displicentiee  vel 
tiistitia?  de  tali  peccato,  qui  etiam  sunt  actus 
eliciti  ab  hac  virtute.  Ut  autem  aliquod  ob- 
jectum  dicatur  esse  proxima  materia  alicujus 
virtutis ,  satis  est,  quod  per  aliquem  actum 
suum  circa  illud  immediate  versetur.  Deinde 
dicitur,  etiam  respectu  ipsius  intentionis,  pec- 
catum  ut  destruendum  esse  proximum  objec- 
tum  illius  actus,  sicut  e  converso  bonum  ut 
obtinendum  dicitur  esse  proximum  objectum 
intentionis,  seu  spei,  aut  desiderii.  Neque  ibi 
sunt  proprie  duo  objecta,  sed  unum  cum  res- 
pectu  ad  subjectum,  cui  obtinendum  est,  vel 
a  quo  est  expellendum.  Dico  auteni,  non  esse 
duo,  respectu  ipsiusmet  formalis  inhsesionis, 
vel  expulsionis,  de  qua  objectio  procedebat, 
nam  respectu  subjccti,  vel  mediorum,  alia  ra- 
tio  et  consideratio  esse  potest,  quse  ad  pree- 
sens  non  spectat. 


Sitne  culpa  venialis  materi  a  pGenUentite. 

5.  De  hac  vero  materia  seu  culpa,  qualis 
esse  debeat,  nonnulla  breviter  expediri  pos- 
sunt.  Primum,  an  sub  hoc  materiali  objecto 
comprehendatur  peccatum  veniale.  Et  ratio 
dubii  est,  quia  hujusmodi  peccatum  non  est 
vera  offensio  Dei,  sed  solum  quoddam  ma- 
lum  morale.  Dicendum  vero  est,  poenitentiam 
late  sumptam,  prout  comprehendit  omnem 
habitum,  qui  honeste  et  secundum  rectam 
rationem  detestatur  prius  factum,  extendi  ad 
venialia;  nam  heec  merito  displicent,  vel  pro- 
pter  turpitudinem,  qnam  in  propria  specie 
habent,  quomodo  mendacium  leve  displicet 
ex  virtute  veritatis ;  vel  quia  impediunt  fer- 
vorem  charitatis ,  quomodo  ad  charitatem 
spectat  dolere  de  omni  peccato  veniali.  Addo 
prceterea ,  hoc  peccatum  comprehendi  sub 
objecto  adrequato  propriee  et  specialis  virtu- 
tis  poenitentiae,  quia  licet  non  sit  tam  propria 
offensio  Dei,  sicut  mortale,  re  tamen  vera  est 
aliqualis  injuria,  tum  quia  aliquo  modo  pu- 
gnat  cum  voluntate  et  lege  Dei;  tum  etiam 
quia  neque  ordinatur ,  neque  ordinari  potest 
in  Deum  ut  in  ultimum  fmem ,  cum  tamen 
debitum  sit  Deo,  ut  omnia  referantur  in  ip- 
sum,  et  ideo  tale  peccatum  etiam  retardat 
hominem  ab  ingressu  beatitudinis.  Compre- 
henditur  ergo  sub  objecto  materiali  hujus 
virtutis. 

Qjtid  de  actu  exteriori. 

G.  Secundo  inquiri  potest,  an  actus  exte- 
rior  peccati  comprehendatur  sub  hoc  objec- 
to.  Et  ratio  dubii  est,  quia  in  exteriori  actu 
non  est  intrinsecc  aliqua  formalis  malitia,  et 
ideo  dicitur  non  addere  maljiiani  actui  inte- 
riori,  1 .  2,  quffist.  20.  Respondetur  etiam  hunc 
actum  esse  suo  modo  detestabilem  per  vir- 
tutem  pcenitentia? ,  atque  ita  comprehendi 
sub  ejus  adsequato  objecto,  quia  simpliciter 
est  actus  moralis  et  peccaminosus  ,  non  qui- 
dem  omnino  distinctus  ab  interiori  sub  mo- 
rali  consideratione,  sed  unum  cum  illo  con- 
stituens,  sicut  corpus  cuin  anima  constitr.it 
unum  hominem.  Ex  quo  quidem  lit,  ut  actus 
exterior  non  sit  detestabiiis  per  pcenitentiam 
nisi  ratione  interioris  ;  tamen  ut  illi  conjunc- 
tus,  ea  ratione  detestabilis  est;  quod  sufficit, 
ut  sub  objecto  materiali  pcenitentise  compre- 
hendatur,  sicut  corpus  comprehenditur  sub 
objecto  charitatis  proximi,  vel  potius  sicut 
imago  comprehenditur  sub  objecto  religionis, 
vel  dulia?.  Et  potest  declarari  a  simili ,  nam 


DISPVjTAT. 
etiam  in  ipso  interiori  actu  possumus  duo 
distinguere,  scilicet  materialem  entitatem  ac- 
tus,  et  malitiam  ejus ;  ex  quibus  illa  prior  se- 
cundum  se  bona  cst;  ut  tamen  iriforinatur 
posteriori,  est  deiestabilis.  Et  boc  satis  est, 
ut  non  solum  malitia,  sed  etiam  ipsa  eniitas 
actus  sit  proxima  materia  pceniteidhe ;  imo 
entitas  ipsa  videtur  csse  proprium  objectum 
materiale ;  malitia  vero  quasi  formale,  modo 
infra  explicando.  Quamvis  sola  etiam  malitia, 
quatenus  abstracte  sumpta  potest  propter 
sese  odio  haheri,  vel  displicere,  possit  simul 
esse  materiale  objcctum ;  quia  in  bis  poten- 
tiis,  preesertim  spiritualibus,  quando  perve- 
nitur  ad  simplicissima  objecta,  ac  per  sese 
talia,  non  rcpugnat  idem  esse  simul  quo  et 
quod,  licet  in  eis  dentur  etiam  alia  objecta 
materialia,  quse  per  se  non  sufficiunt,  nisi  ut 
eonjuncia  fOrnialibus.  Ad  liuuc  ergo  modum 
actus  exterior,  licet  per  sese,  et  absque  inte- 
riori  nonhabeatunde  per  pcenitentiam  displi- 
ceat,  tamen  ut  informatus  moraliter  per  actum 
iuteriorem,  est  vera  materia  pcenitentia?  vir- 
tutis,  sicut  etiam  esse  potest,  et  debet  mate- 
ria  sacramenti  pcenitentia1,  ut  suo  ioco  dice- 
tur. 

7.  Solum  ergo  est  differentia  inter  actum 
interiorem  et  exteriorem,  quod  interior,  eo 
quod  per  se,  et  sine  informatione  alterius  ac- 
tus  bumanus  est,  potest  pcr  se  esse  integra 
materia  pceuiientiffi  ;  actus  vero  exterior,  so- 
lum  ut  interiori  conjunctus,  potest  esse  quasi 
partialis  materia  pcenitentia:.  Et  quod  de  ac- 
tibus  dicimus,  proportionaiiter  semper  est  de 
omissionibusmoralibusintelligendum.  Dices : 
interdurn  displicet  actus  cxterior  ex  objccto 
pravtis,  etiamsi  pravc  facius  non  sit,  id  est, 
licetnonfuerit  conjunctus  interiori  actui  ma- 
lo,  neque  ab  illo  prodierit  ;  verbi  gratia,  me- 
rito  quis  dolet,  quod  comederit  carnes  die 
prohibito,  etiamsi  ex  ignorantia  invincibili 
boc  fecerit,  et  eodem  modo  bonestc  quis  do- 
let  de  nocturna  pollutione.  Respondetur,  hu- 
jusmodi  displicentiam  de  tali  facto  seu  pas- 
sione  non  esse  propriam  pcenitentiam,  quia 
non  est  de  actu  humano,  ut  humanus  est  ; 
pcenitentia  vero  in  propria  significationc  res- 
picit  actum  humanum,  ut  sic.  Tamen  sicut  de 
aliis  rcbus,  quee  non  sunt  lmmanee  actiones, 
potcst  csse  aliquando  tsedium  vel  displicen- 
tia,  etiam  ex  amore  alicujus  boni  honesti, 
quod  tfedium,  latc  loquendo,  aliquando  etiam 
vocatur  pcenitentia,  ut  supra  notavi,  ita  di- 
cendmn  est  de  illa  displicentia. 


JI.  SECT.  I, 


t\) 


Quid  de  peccato  nondum  comnnsso. 


8.  Tcrlio  inquiri  potest,  an  solum  pecca- 
tum  jam  commissum  possit  esse  objectura 
hujus  virtutis,  vel  etiam  peccatum,  quocl 
committi  potest  et  vitandum  cst.  Ratio  dubii 
oritur  ex  dictis  cle  significationc  vocis,  P&ni- 
teniia  ;  proprie  enim  significat  retractationem 
voluntatis,  quee  soiumversari  potest  circavo- 
luntatem,  vel  opus  jam  commissum.  Atque 
ita  definire  vidcntur  Tlieologi,  cum  de  con- 
tritionc  tractant  in  i,  dist.  17.  Nihiloniiuus 
distinctione  utendum  est  :  nam  si  loquamur 
de  virtute  pcenitentiee  solum  juxta  rigorosam 
vocis  significationem ,  ct  secundum  actum 
proximum,  et  coneeptum  qui  illi  respondet, 
sic  versatur  solum  circamala  jam  commissa  ; 
quo  sensu  locuti  sunt  Theologi  decontritione. 
At  siloquamur  c!e  pcenitenthe  virtute  secun- 
dum  totain  acla^quatam  rationem  ejus,  sic  di- 
ccndum  est,  non  solum  peccatum  jam  com- 
missum,  sed  peccatum  quod  cavendum  est, 
comprehendi  sub  objecto  hujus  virtutis.  Quod 
ostenditur  ex  officiis  ejusdem  virtutis.  Ad  il- 
lam  enim  spectat,  non  solum  dolere  de  com- 
missa  offcnsa  Dei,  sed  etiam  odio  haberc  il- 
lam,  et  proponere  nunquam  iterum  commit- 
tere.  Ha?c  autem  duo  non  respiciunt  pecca- 
tum,  ut  commissum,  sed  vel  simpliciter,  vel 
in  orcline  ad  tempus  futurum  ;  igitur.  Majo- 
rem,  quoad  priorem  partem,  sumo  ex  D.  Tho- 
ma  circa  illa  verbaPaul.,  2  ad  Cor.  7  :  Truti- 
tia,  qum  secnndum  Deuni  est,  pcenitentiam  in 
salutem  stabilem  operatur.  Dubitat  enim  quo- 
modo  tristitiapcenitentiamoperetur,  cum  pce- 
nitentia  nihil  aliud  sit,  quam  tristitia  quee- 
dam  ;  et  respondet,  pcenitentiam  non  solum 
includere  actunitristitiee,  sed  etiam  alios  ac- 
tus,  nimirum  odium  peccati,  et  secundum 
unum  actum  posse  aiium  operari.  Hinc  Tri* 
dentinum  sa?pc  declarat  pcenitentiam  per 
odium  peccati.  Ratio  denique  cst,  quia  tris- 
titia,  seu  dolor  de  preesenti  malo,  oritur  ex 
odio  ipsius  mali  secundumse;  et  ideo  ejus- 
dem  virtutis  est,  detestari  illucl  malum,  si  sit 
pra)sens,  ct  odio  habere  illud. 

9.  Atque  simili  raodo  facile  probari  potcst 
altera  pars  illius  uiajoris,  quam  etiam  dispu- 
tatione  sequenti  exprofessotractaturi  sumus; 
eamque  docet  Trident.,  scss.  li,  c.  4,  dirm 
ait,  verampcenitentiam  includere  propositum 
non  peccancli  de  caMero  ;  nam  ejusdem  ra- 
tionis  et  honestatis  cst  vitare  malum  prius- 
quam  insit,  et  abjicere  illucl,  si  jam  adest. 
Minor  autem  propositio  constat   ex  generali- 


30 


QU^ST.  LXXXV.  ARTIC.  I.  3 


bus  principiis  doctrinee  moralis.  Nam  hoc 
differt  inter  tristitiam,  odium  etfugam,  quod 
tristitia  est  de  malo  prfesenti,  vel  quod  ut  ta- 
le  apprehenditur ,  cujusmodi  existimatur  ma- 
lum  commissum  ;  ideo  pcenitentia  prout  exer- 
cet  hoc  munus,  circa  hujusmocli  peccatum 
versatur.  Odium  vero  respicit  malum  secun- 
dum  se,  abstrahendo  a  praesentia  etabsentia. 
Desiderium  autem,  quod  in  malis  potius  est 
fuga,  vel  propositum  cavendi  illa,  respicit 
malum  ahsens,  quod  futurum  timetur.  Ergo 
pcenitentia,  quatenus  haec  duo  munera  exer- 
cet,  hahet  pro  objecto  materiali  peccatum  vel 
absolute  sumptum,  vel  ut  futurum,  seu  im- 
minens. 

Quid  de  peccatis  alienis. 

10.  Atquehinc  expediturquartum  dubium, 
an  sola  peccata  propria,  vel  etiam  aliena  sub 
hoc  objecto  comprehendantur.  Communiter 
enim  dici  solet  pcenitentiam  solum  esse  de 
peccatis  propriis,  ut  patet  ex  D.  Thoma  et  aliis 
in4,  d.  17,  q.  2,  art.  2.  Quia  alias  virtus  pce- 
nitentiaj  in  Christo  esse  potuisset ;  ille  enim 
aliena  peccata  perfectissime  detestabatur.  Ni- 
hilominus  utendum  est  distinctione.  Nam  il- 
lud  vulgare  dictum  intelhgendum  est  de  pce- 
nitentia  stricte  sumpta,  secundum  rigorosam 
vocis  significationem,  atque  de  contritione 
proprie  dicta.  At  vero  virtus  luec,  quam  pce- 
nitentiam  nominamus,  ut  est  justitia  qufedam 
ad  Deum,  etiam  potest  aliquo  modo  versari 
circa  peccata  aliena,  saltem  per  odium  illo- 
rum,  quia  malum  peccati,  ubicunque  sit,  est 
odio  dignum  secundum  rectam  rationem,  et 
ideo  eadem  virtus,  quse  illud  odio  habet  in 
proprio  subjecto,  etiam  odit  illud  ubicunque 
sit.  Et  declaratur  a  simili  ex  justitia  humana  : 
nam  homo  ex  inclinatione  justitiee  non  solum 
odio  habet  injuriam,  ut  a  se  committendam, 
sed  simpliciter  ubicunque  illam  intuetur  , 
quia  illa  honestas  in  se  eadem  est.  Itaque  sub 
hac  consicleratione  etiam  hujusmocli  pecca- 
tum  sub  hoc  objecto  comprehenditur. 

11.  Et  ratio  a  priori  est ,  quia  honestas 
uniuscujusque  virtutis,  objective  sumpta,  per 
ipsammet  virtutem  amabilis  est,  sive  nude 
consideretur,  sive  in  proprio,  sive  in  alieno 
subjecto.  Et  sic  charitas  amat  honestatem  et 
dignitatem  divini  amoris  ubicunque  illl  pro- 
ponatur.  Ergo  pari  ratione  unaqueeque  virtus 
detestatur  malum  suse  honestati  contrarium, 
ubicunque  illud  proponatur  ;  nam,  ut  statim 
dicam,  ejusdem  virtutis  est  odisse  malum  et 
diligere  bonum.  Ergo   proportionali  ratione 


pcenitentia  odio  habet  turpitudinem  peccati, 
ubicunque  ihi  proponatur,  non  quidem  per 
modum  retractationis,  nam  hic  aflectus  imbi- 
bit  respectum  ad  proprium  actum  commis- 
sum,  sed  per  modum  simplicis  odii  et  abomi- 
nationis.  Illa  enim  turpitudo,  quee  displicet 
pcenitenti,  ut  sic,  in  proprio  actu,  displicet 
etiam  in  alieno  ex  inclinatione  ejusdem  vir- 
tutis ;  quia  illa  ratio,  quaacunque  illa  sit,  po- 
test  esse  adrequata  alicui  virtuti,  quia  in  illo 
motivo  eadem  formalis  honestas  reperitur; 
non  est  autem  alia  virtus  magis  accommo- 
data  ad  quam  pertineat.  Adde  etiam  inter 
illos  actus  simplicis  odii  vel  merito  censean- 
tur  ab  eadem  iiiclinatione  habituali  procede- 
re,  ut  infra  latius  declarabimus.  Objectio  au- 
tem,  quae  insinuabatur  de  anima  Christi  Do- 
mini,  infra  iterum  occurret,  cum  agemus  de 
subjecto  hujus  virtutis.  Nunc  breviter  dicitur, 
pcenitentiam  in  proprietate  sumptam,  qua  si- 
gnificat  virtutem,  quse  retractat  peccatum 
commissum,  et  quae,  quantum  est  in  se,  in- 
tendit  destructionem  ejus,  et  ad  illam  dispo- 
nit  operantem,  non  fuisse  in  Christo  Domino. 
An  vero  eadem  virtus  secundum  substantiam 
in  illo  fuerit,  postea  dicemus. 

Quidde  habituali  et  originali  peccato. 

■12.  Quinto  :  hinc  etiam  facile  constat,  quid 
dicendum  sit  de  peccato  habituali ;  nam  hsec 
virtus,  non  solum  fugit  committere  actu  pec- 
catum,  sed  etiam  statum  peccati,  atque  adeo 
habituale  peccatum.  Unde  D.  Thomas  hac 
qu83st.,art.  2,  ad  1,  dicit,  proprium  munus 
hujus  virtutis  esse,  intendere  destructionem 
peccati,  utique  etiam  habitualis,  quod  ma- 
nere  dicitur  quantum  ad  reatum  et  maculam; 
nam  actuale  peccatum  statim  transit ;  et  ideo 
necesse  non  est  amplius  illud  destruere.  Ra- 
tio  vero  est,  quia  sicut  actus,  et  habitus  vir- 
tutis  conveniunt  in  eadem  honestate  virtutis, 
et  ideo  eodem  actu,  et  operamur  actum  vir- 
tutis,  et  diligimus  ipsam  virtutem,  ita  pro- 
portionali  modo  peccatum  actuale  et  habi- 
tuale  conveniunt  in  eodem  genere  deformi- 
tatis,  et  ideo  ejusdem  virtutis  est  utrumque 
vitare. 

13.  Dices  :  ergo  etiam  peccatum  originale 
comprehenditur  sub  hoc  objecto  pcenitentise, 
quia  nihil  aliud  est,  quam  quoddam  peccatum 
habituale.  Consequens  autem  repugnat  com- 
muni  doctrinee  Theologorum,  ut  D.  Thomae, 
q.  84,  art.  2,  ad  3,  et  in  4,  d.  17,  q.  2,  art.  2, 
q.  2;  D.  Bonav.,d.  16,  art.  1,  q.  1  ;  Richard. 
ibi,  art.  4,  q.  1,  ad2;  Ledes.,in4,  p.  l,q.  25, 


DISPUTAT. 
art.  %  diib.  3;  Soto,  d.  U,  q.  i,  art.  2,  et  d. 
17,  q.  2,  art.  2,  qui  iii  hoc  sequiparat  pecca- 
tum  originale  et  maluui  pcense ;  de  quo  sta- 
tim  dicemus.  Et  ratio  hujus  communis  sen- 
tentice  est,  quia  peccatum  originale  neque  est 
actio  nostra,  neque  in  nobis  ex  peccato  Ache, 
et  ita  sub  neutro  respectu  videtur  esse  apta 
materia  virtutis  pcenitentice.  Quapropter  res- 
ponderi  posset,  negando  paritatem  rationis, 
quia  peccatum  originale  non  respicit  pro- 
prium  actum  per  quem  sit  voluntarium ;  pec- 
catum  autem  habituale  est  homini  volunta- 
rium  per  proprium  actum ;  et  ideo  magis  po- 
test  pertinere  ad  pcenitentiam.  Qua3  quidem 
responsio  optime  procedit  de  pcenitentia  prse- 
cise  considerata,  ut  exercet  actum  contritio- 
nis,  vel  retractationis  prioris  facti.  De  qua  vi- 
dentur  loqui  Theologi  citati.  Et  multo  magis 
loquuntur  de  sacramento  pcenitentice ;  nam 
peccatum  originale  nullo  moclo  pertinet  ad 
materiam  illius  sacramenti. 

14  At  vero  si  hanc  virtutem  considere- 
mus  secundum  simplicem  affectum  justitise 
ad  Deum,  etiam  potest  habere  odio  omnem 
statum  injustitice,  quacunque  ratione  contrac- 
tum  sit.  Et  hoc  modo  non  est  inconveniens, 
objectum  ejus  ampliari  etiam  ad  originale 
peccatum.  Et  confirmatur ,  quia  charitas  ex 
proprio  motivo  divino  potest  detestari  pecca- 
tum  originale  et  statum  illius ;  ergo  pari  mo- 
do  justitia  ad  Deum  potest  detestari  talem 
statum  injustitia3:,  et  hac  ratione  odio  habere 
tale  peccatum.  Eo  vel  maxime  quod  illa  vo- 
luntas  Adee,  a  qua  nostra  culpa  originem  tra- 
hit,  quodammodo  nostra  reputatur,  quatenus 
in  illo  eramus,  et  in  illo  peccavimus.  Ergo 
possumus  dolere ,  eo  quod  humanum  genus 
in  primo  parente  Deum  offenclerit.  Ergo  sub 
ea  ratione  potest  etiam  peccatum  originale 
per  pcenitentiam  displicere.  Atque  ita  sentit 
aperte  D.  Thomas  in  4,  loco  proxime  citato. 
Imo  significat,  potuisse  Deum  iUum  dolorem 
exigere,  ut  satisfactionem  ,  vel  dispositionem 
necessariam  ad  remissionem  peccati  origi- 
nalis  ;  quod  etiam  sentit  Soto  ibi ,  supponens 
illum  actum  esse  possibilem,  negans  vero 
esse  necessarium.  Ac  merito,  quia  nullum 
latum  est  de  eo  pra?ceptum,  nec  dari  opor- 
tuit,  quia  sicut  unius  Adee  voluntate  commis- 
sum  est ,  ita  unius  Christi  voluntate  pro  illo 
satisfactum  est ;  et  sicut  generatione  naturali 
contrahitur,  ita  etiam  per  regenerationem  in 
Christo  deletur.  Quapropter  addi  etiam  po- 
test,  originale  peccatum,  etiamsi  (rem  spe- 
culative  considerando )  possit  esse  materia 


II.  SEGT.  I.  31 

seu  objectum  alicujus  odii  vel  displicentice 
pertinentis  ad  virtutem  pcenitentiae,  qui  actus 
utilis  esse  potest  ad  perficiendum  affectum 
erga  Deum,  seu  circa  innocentiam,  et  justi- 
tiam  coram  Deo,  nihilominus,  non  esse  ma- 
teriam,  necessariam,  neque,  practice  loquen- 
do,  moraliter  utilem  ad  corrigendos  et  emen- 
dandos  mores,  qui  sunt  proprii  fmes  virtutis 
pcenitentia:. 

Assertio  secunda  de  malo  pcena?. 

15.  Dico  secundo  :  non  solum  malum  cul- 
pse,  sed  etiam  malum  pcenee  comprehenditur 
sub  objecto  materiali  hujus  virtutis,  quamvis 
diverso  modo.  Duobus  modis  explico,  et  con- 
firmo  hanc  conclusionem.  Prior  est,  cjuia  vir- 
tutes  morales  voluntatis  respiciunt,  ut  mate- 
riam  proximam,  actus  exteriores  humanos  in 
quibus  versantur,  ut  hic  etiam  notavitD.  Tho- 
mas,  q.  85,  art.  3,  ad  1,  loquens  de  justitia, 
cui  cequiparat  pcenitentiam  :  justitia  enim, 
cum  sit  in  voluntate,  immediate  elicit  voli- 
tionem  operandi  juste  ;  operatur  autem  juste 
per  actus  exteriores,  qui  sunt  proximum  ma- 
teriale  objectum  interioris  actus.  Ita  ergo  se 
gerit  pcenitentia  virtus,  dum  vult  interiores 
afflictiones  et  dolores,  ut  Deo  pro  peccatis  sa- 
tisfaciat.  Ergo  hujusmodi  afflictiones  et  dolo- 
res  comprehenduntur  sub  objecto  adcequato 
pcenitentice ;  hsec  autem  sunt  qutedam  mala 
pcenee.  Secunda  ratio  est,  quia  ejusdem  vir- 
tutis  est,  intendere  finem,  et  eligere  media 
apta  ad  fmem  illum,  ut  talis  est ;  sed  virtus 
pcenitentice  intendit  destruere  peccatum,  et 
resarcire  divinam  injuriam,  et  ad  hoc  conse- 
quenclum  utitur  aliquo  malo  pcenee,  quod  as- 
sumit  in  vindictam  clehcti  commissi ;  ergo  il- 
lud  malum  spectat  etiam  ad  objectum  talis 
virtutis. 

16.  Discrimen  inter  maluin  culpce  etpcenw. 
— Ex  quo  intelligitur,  quanta  sit  diversitas  in- 
ter  malum  culpee  et  pcence,  prout  in  illis  hsec 
virtus  versatur  ;  nam  malum  culpa3  respicitur 
ab  hac  virtute,  ut  destruendum  ;  malum  vero 
pcenre  potius  ut  amplectendum,  quia  est  sim- 
pliciter  bonum,  et  potens  ad  destruenclum 
malum  culpa3.  Unde  etiam  intelligitur,  non 
quoclcunque  malum  pcense,  sed  id  quod  ho- 
nestumest,  accommodatumque  adillumfinem 
esse  materiam  hujus  virtutis.  Rursus  etiam 
intelligitur,  non  solum  malum  pceiice,  quod 
consistit  in  actione  humana,  sed  etiam  quod 
consistit  in  passione,  et  quod  provenit  etiam 
ab  extrinseca  causa,  esseaccommodatamma- 
teriam,  et  comprehendi  sub  hoc  objecto ;  nam 


32 


QUiEST.  LXXXV.  ARTIC.  I. 


segritudo,  vel  uliud  simile  maluui,  si  ex  affec- 
tu  hujus  justitiffi  acceptetur,  erit  aptuui  me- 
dium  ad  satisfacieudum  Deo,  quod  est  munus 
hujus  virtutis.  Denique  coliigitur  ex  dictis, 
non  solum  actiones  externas  corporis,  sed 
etiarn  aliquas  actiones  internas  vomntatis 
posse  sub  hoc  objecto  comprehendi ;  nam  vo- 
luntas,  sicut  intellectus,  est  potentia  reflexi- 
va  ;  unde  potest  per  unum  actum  suum  velle 
seu  imperare  alium  ;  atque  hoc  modo  unus 
actus  voluntatis  esse  potest  objectum  alterius, 
atque  ita  ex  affectu  pcenitentiee,  vel  voluntate 
destruendi  peccatum,  potest  eadem  voluntas 
in  semetipsa  excitare  dolorem  et  tristitiam  de 
peccato  commisso,  quse  tristitia  est  quoddam 
malum  pcena±  contentum  sub  objecto  vel  ma- 
teria,  circa  quam  versari  potest  virtus  pceni- 
tentise. 

17.  Interrogaiioni  satisfit,  —  Dices  :  illa 
tristitia  est  actas  elicitus  ab  ipsa  virtute  pce- 
nitentise ;  quomodo  ergo  contineri  potest  sub 
objecto  materiali  illius  ?  Respondetur  primo, 
fieri  posse,  ut  illa  tristitia  non  sit  elicita  a 
virtute  pcenitentiee,  sed  charitatis,  ut  aperte 
docet  D.  Thomas,  art.  seq.,  ad  1.  Deinde  , 
quamvis  concedamus  illam  tristitiam  posse 
elici  a  virtute  pcenitentise,  quocl  infra  videbi- 
mus,  nihilominus  fieri  potest,  ut  actus  unius 
virtutis  voluntatis  sit  objectum  alterius  actus 
ejusdem  virtutis,  quatenus  voluntas  per  unum 
actum  potest  vellc  alium,  et  hoc  modo  se- 
cundum  diversos  respectuspotestactus  unius 
virtutis  contineri  sub  ejus  adrequato  objecto 
materiali. 

18.  Alia  oljectio  sohitur. — Contra  hanc 
vero  assertionem  objici  potest  communis  mo- 
dus  loquendi  Theologorum,  ut  videre  licet  in 
D.  Thoma  in  4,  d.  17,  qiuest.  2,  art.2,  quses- 
tiuncul.  1,  et  aliis  ibi,  qui  dicunt,  pcenitentiam 
veram  non  esse  de  malo  pceiue,  sed  culpce. 
Dicendum  vero  est,  illos  esse  locutos  in  omni 
rigore  et  proprietate  de  pcenitentia,  quantum 
ad  actum  retractandi,  et  quantum  ad  illud 
malum,  quod  destruere  intendit :  tum  quia 
pcena  magis  consistit  in  passione  cpiam  in  ac- 
tione  ;  retractatio  autem  est  de  propria  ac- 
tione ;  ct  si  interdum  est  de  passione,  est  in 
quantum  in  aliqua  nostra  actione  fundatur ; 
tum  etiam  quia  malumpoenoe  non  est  simpli- 
citer  malum,  nec  per  se  est  offensio  Dei  ;  et 
ideo  ex  se  non  est  materia  detestabilis,  ut  sic 
dicam,  per  virtutem,  nisi  sub  aliqua  speciali 
ratione  actus  honestetur. 


SECTIO  II. 

Utrum  bonum  opus ,   et  Deus  ipse  cadant  sub 
objectum  virtulis  pcenitentice. 

1 .  Assert.  1 .  —  Supposita  distinctione  data 
inprincipio  sectionis  proecedentis,  dicendum 
est  primo,  considerando  adsequatam  ratio- 
ncm,  et  naturam  hujus  virtutis,  non  tantum 
comprehondere  subobiecto  suomalum,  icl  est 
peccatum,  sed  etiam  bonum  opus.  Ad  pro- 
bandambanc  assertionem  sumimus  aliud  prin- 
cipium  communiter  receptum,  scilicet,  ejus- 
dem  virtutis  officium  esse,  malum  fugere,  et 
contrarium  bonum  prosequi.  Hoc  in  specie  de 
pcenitentia  asseruerunt  Alexander,  2  p.,  q. 
175,  et3  p.,  q.  76,  memb.  2  et3  ;  Durand.,  4, 
d.  14,  q.  1 ,  n.  7  ;  Cajetan.,  hac  q.  85,  art.  2 ; 
et  sumitur  ex  D.  Thom.  ibi,  ad  1 ,  quatenus  di- 
cit,  ejusdem  charitatis  esse  velle  bonumDei, 
et  odio  habere  peccatum,  quatenus  illi  bono 
contrarium  est.  Idem  apertius sentitD.Thom., 
1.  2,  q.  113,  art.  5,  ad  1.  Ex  quo  sumitur 
generalis  regula  communis  omnibus  virtuti- 
bus,  scilicet  unamquamque  liabere  odio  ma- 
lum  sibi  contrarium ;  et  e  converso  omnem 
virtutem,  cpue  odio  habet  aliquod  malum  , 
multo  magis  diligere  contrarium  bonum.  Quod 
principium  supponunt  in  bac  materia  Soto  iri 
4,  d.  14,  q.  2,  art.  2 ;  Cano,  in  relect.  de  Pce- 
nitentia.  Et  fundari  potest  in  D.  Tliom.,  2.  2, 
q.  79 ,  ubi  duas  dicit  esse  partes  justitise , 
scilicet,  declinare  a  malo,  et  facere  bonum  , 
quas  dicit,  inveniri  non  tantum  in  justitia  par- 
ticulari,  sed  etiam  in  universali,  et  generali- 
ter  sumpta,  id  est,  in  omni  virtute.  Cum  er- 
go  pcenitentia  sit  qusedam  virtus,  et  qusedam 
justitia,  ad  eam  spectabit,  non  tantum  decli- 
nare  a  malo,  id  est,  peccato,  sed  etiam  facere 
bonum,  seuid  vellc.  Et  ratio  est  clara,  quia 
malum,  cum  sit  privatio  boni,  non  habetur 
odio,  nisi  ratione  boni.  Ergo  omn'-;  virius  , 
quae  odit  aliquod  malum,  ideo  est,  >Luia  incli- 
nat  ad  aliquod  bonum.  Et  confirmatur  a  si- 
mili  de  lmmanajustitia,  qua?  nontantum  odit 
injuriam,  sed  etiam  amat  et  facit  quod  jus- 
tum  est.  Ergo  idem  erit  in  ea  justitia,  quse  in 
nobis  esse  potest  respectu  Dei,  quee  est  ipsa 
pcenitentia.  Confirmatur  naturali  exemplo  , 
quia  omnis  facultas ,  inclinatio,  et  actio  prin- 
cipalius  est,  et  prius  ordinatur  ad  terminum 
ad  quem,  quam  ad  recessum  a  termino  a 
quo  ;  in  virtutibus  autem,  malumse  habetut 
terminus  a  quo  vohmtas  recedit,  seu  sepa- 
ratur  ;  bonum  autem  ut  terminus  ad  quem 
tendit.  Ergo,  etc. 


DISPIJTaT. 

2.  Ex  hoc  autem  principio  sic  probato 
aperte  cohcluditur  assertio  posita  :  quia  ob- 
jectum  materiale  virtutis  est  res  illa,  ad  quam 
virtus  tendit ,  seu  in  qua  versatur ;  virtus  au- 
tem  pcenitentiee  non  tantum  versatur  circa 
malum,  fugiendo  illud,  sed  etiam  tendit  in 
bonum ,  inclinando  in  illud.  Ergo  illud  conti- 
netur  et  clauditur  sub  objecto  ejus  virtutis. 
Quod  si  inquiras,  quodnam  sit  illud  bonum, 
respondetur  tam  late  patere,  et  tam  esse  uni- 
versale,  sicut  malum  culpte  illi  oppositum, 
quod  pcenitentia  odio  liabet;  hoc  enim  pari 
modo  sequitur  ex  principio  posito.  Quomodo 
autem  possit  hsec  virtus  tam  generalem  mate- 
riam  habere ,  postea  declarabo ,  tractando  de 
formali  objecto  ejus.  Est  autem  in  hac  asser- 
tione,  quod  in  cseteris  annotavimus,  conside- 
randum,  eam  procedere  de  pcenitentia  secun- 
dum  adaequatam  rationem  ejus,  et  conside- 
rando  in  iUa  omnia  munera,  quae  exercere 
potest.  Quanquam  praecise  considerando  in 
illa  rationem  detestationis,  materia  ejus  sit 
malum,  et  non  bonum:  quomodo  frequenter 
Theologi  loquuntur.  Sicut  respectu  misericor- 
diae,  miseria  proximi  ut  expellenda  est  mate- 
ria  ejus ;  beneficentia  tamen,  qua  subvenitur 
proximo  ,  ut  a  miseria  exeat ,  et  multo  magis 
qua  prsevenitur,  ne  in  miseriam  incidat,  est 
etiam  materia  misericordite.  Ita  ergo  virtus 
pcenitentia?,  ethabet  pro  materia  peccatum  ut 
destruendum  ,  et  bonum  illud,  quod  confert, 
vel  ad  illud  peccatum  expellendum,  vel  ad 
ipsum  vitandum,  et  praeveniendum  ne  com- 
mittatur,  in  ordine  ad  diversos  actus  suos, 
quos  infra  magis  explicaturi  sumus. 

Pcenitentiam  aliquo  modo  Deum  atlingere. 

3.  Assertio  secunda.  —  Secundo  dicendum 
est,  quamvis  directe  et  proxime  materiale 
objectum  hujus  virtutis  contineatur  in  quibus- 
dam  actionibus  et  passionibus  humanis ,  et 
rebus  creatis,  indirecte  tamen  et  quasi  in  obli- 
quo  comprehendere  Deum  sub  objecto  suo. 
Declaratur,  nam  inter  virtutes  morales,  qua?- 
dam  sunt,  qua?  dicuntur  tendere  ad  alterum, 
ut  justitia,  quse  servat  jus  et  Eequalitatem  al- 
terius ;  unde  duplex  censetur  habere  objec- 
tum  :  unum  est  actio  ipsa,  qua  facit  aequali- 
tatem  ;  aliud  persona  illa,  cui  reddit  requale, 
seu  jus  suum.  Primum  est  objectum  proxi- 
mum,  quia  est  id,  quod  proxime,  immediate, 
ac  directe  voluntas  vult.  Secundum  autem  est 
quasi  indirectc  objectum,  quia  ad  illud  aliquo 
modo  prius  objectum  terminatur.  Verum  qui- 
dem  cst,  D.  Thom.  in  hac  q.  85,  art.  3,  ad  1, 

XXII. 


II.  SEGT.  II.  33 

insinuare  ,  in  hujusmodi  virtutibus  personam 
illam,  ad  quam  ordinatur,  seu  dirigitur  actus 
virtutis,  non  esse  proprie  objectum,  vel  ma- 
teriam  talis  virtutis  ;  sed  intelligendus  est,  de 
materia  directa  et  proxima ,  qiue  intelligi  so- 
let  nomine  materice  simpliciter  dictse  ;  ncgari 
tamen  non  potest,  quin  illa  persona,  ad  quam 
dicitur  esse  virtus,  pertineat  aliquo  modo  ad 
objectum  ejus,  tum  quia  modo  aliquo  cadit 
sub  illam  voluntatem ,  per  quam  homo  vult 
circa  illam,  vel  ad  illam  operari;  tum  etiam 
quia  illa  est  aliquo  modo  terminus  propensio- 
nis  talis  virtutis.  Unde  Theologi  solent  mate- 
riam  proximam  vocare  objectum,  quod  vult 
voluntas  et  ab  ea  amatur;  ipsam  autem  per- 
sonam,  objectum  cui ;  quo  modo  religionis  ob- 
jectum  proximum  est  cultus  Dei  ;  remotum 
vero  et  obliquum,  Deus. 

4.  Ex  hac  vero  declaratione  manifesta  est 
conclusio,  quia  munus  hujus  virtutis  est,  esse 
quamdam  justitiam.  Est  ergo  ad  alterum,  et 
non  nisi  ad  Deum,  tum  quia  in  hoc  distingui- 
tur  a  justitia  humana ;  tum  etiam  quia  ejus 
opus  est,  satisfacere  Deo,  prout  potest,  et  ita 
quantum  in  ipsa  est,  resarcire  et  destruere 
injuriam  Dei;  vel,  quod  perinde  est,  reddere 
jus  suum  Deo.  Compleetitur  ergo  dicto  modo 
ipsum  Deum  sub  objecto  suo.  Neque  hic  oc- 
currit  aliqua  difficultas  prseter  inferius  trac- 
tandas. 

SECTIO  III. 

An  hsec  virtus  habeat  proprium  objectum  formale, 
et  quod  illucl  sit. 

] .  Ratio  dubitandi.  —  Prima  opinio.  —  Ob- 
jectum  formale  in  unaquaque  virtute  est  pro- 
ximum  et  intrinsecum  motivum  ejus,  ut  nunc 
suppono  ex  1.  2,  qucest.  1,  art.  3,  et  proprius 
q.  18,  per  totam,  quia  hujusmodi  motivum  est 
proprius  et  intrinsecus  finis  virtutis,  et  fmis 
est,  qui  in  moralibus  dat  speciem.  Hinc  oritur 
ratio  dubitandi,  quiamotivum  ad  detestandum 
peccatum  multiplex  esse  potest ,  interdum 
quidem  honestum,  aliquando  indifferens,  ut 
cum  quis  tristatur  de  peccato  ob  infamiam  vel 
pcenam  temporalem;  imo  quandoque  csse 
potest  turpe,  ut  si  displiceat  unum  peccatum, 
quia  impedivit  aliud  delectabilius,  vel  utilius. 
Quod  si  dicas,  hic  agi  de  motivo  honesto  in- 
trinseco,  ac  per  se;  nam  ea,  qua?  sunt  pcr 
accidens ,  non  cadunt  sub  scientiam,  et  quia 
agimus  de  vera  et  propria  pcenitentia,  quee 
non  est  nisi  honesta ,  ut  in  principio  totius 
materice  supposuimus ;  adhuc  urgct  difficul- 
tas,  quia  etiam  motivum  honestum  ad  detes- 

3 


34 


QILEST.  LXXXV.  ARTIC.  I 


tundum  peccatum  potest  esse  multiplex  pro 
varietute  virtutum  et  diversitute  rutionum, 
quibus  potest  peccutum  existimuri  contrurium 
bono.  Propter  quam  difficultutem  nonnulli 
Tlieologi  dixerunt,  nullum  esse  peculiurem 
rationem  detestandi  peccatum,  quse  proprium 
et  quasi  specificum  objecturn  poenitentiee  con- 
stituut ,  sed  hirjusmodi  rutionem  communem 
esse  omnibus  virtutibus ,  et  ex  purte  singulis 
convenire.  Itu  refert  D.  Thom.,  4,  d.  14,  q.  2, 
art.  2,  q.  3.  Tenet  Muj.  ibi,queest.  3;  inclinut 
Scot.  ibi,  q.  1 ,  et  ulios  referum  infru,  disput.  7. 
Alii  vero  Theologi  udmittentes  hunc  rutionem 
speciulem,  obscure  illum  explieunt;  Bonuv.  et 
Pulud.  ibi;  Alens.,3  p.,  q.  12,  memb.  -!,  urt. 
1,§2. 

•  2.  Assertio  prima.  —  Breviter,  suppositu 
distinctione  de  pcenitentiu,  speciuliter,velge- 
neruliter  sumptu,  clicendum  est  pcenitentium 
sumptum  generuliter,  non  hubere  unum  defi- 
nitum  et  specificam  rationem  formalem  ob- 
jecti,  sed  generuliter  et  confuse  respondere 
illi  motivum  honestum  ud  detestandum  pec- 
catum,  sub  quo  varia  continentur.  Probatur 
ratione  clubitandi  supra  posita;  etquia  objec- 
tum  dcbet  esse  proportionatum  virtuti  seu  fa- 
cultati  cui  assignatur.  Pcenitentia  autem  illo 
modo  sumpta  non  est  una  diffinita  virtus,  sed 
plures  sub  illa  confusa  ratione  complectitur; 
ergo  idem  est  cle  objecto.  Unde  fit,  loquendo 
in  communi,  duplicem  esse  rationem  hones- 
tam  detestandi  peccutum :  unum purticulurern 
et  proprium  alicui  virtuti,  ut  est  in  intempe- 
rantia  oppositio  quam  habet  ad  honestutem 
temperantice ,  etc;  aliam  generalem  et  com- 
munem  omnibus  peccatis,  ut  quod  avertant  a 
Deo.  Quundo  ratio  est  prioris  generis,  pertinet 
ad  illam  peculiurem  virtutem ,  cui  opponitur 
tale  peccatum,  ex  illo  generali  principio  supra 
posito,  ejusdem  virtutis  esse  fugere  malum, 
cujus  est  prosequi  ct  amplecti  bonum.  Et  hac 
ratione  optime  dixerunt  multi  Theologi,  de- 
testationem  peccuti,  quce  est  propter  specifi- 
cum  mulitium  ejus,  quse  dici  solet  mulitia  con- 
versionis,  elici  a  propria  virtute  illi  vitio  con- 
traria,  ut  patet  ex  Durando  in  4,  d.  14,  q.  2, 
et  Ruard.,  art.  4  contra  Lutlier. ,  non  longe  a 
principio. 

3.  Aliud  vero  motivum  generale  subdistin- 
gui  potest,  num  quoddum  est  generule  per  in- 
formutionem,  ut  sic  dicam,  scilicet,  quia  est 
mulitiu  aliqua  vel  deformitas,  in  se  quidem 
unu,  et  quusi  specifica,  generuliter  tumen  af- 
ficiens  omnia  peccata,  ut  est,  verbi  gratia, 
aversio  ab  ultimo  fine,  quae  est  in  omnibus 


peccatis  mortalibus,  et  hic  etium  numerari  po- 
test  clignitas  pcense.  Et  virtus,  a  qua  elicitur 
actus  detestationis  sub  hoc  motivo  potest  es- 
se  vel  charitas,  vel  spes,  aut  alia  similis  vir- 
tus,  quse  licet  in  se  una  sit  specie,  causalitate 
autem,  imperio,  et  materia  est  universalis,  et 
aliquo  moclo  generalis.  Aliud  vero  motivum 
generale  esse  potest  per  solam  abstractionem 
et  prsecisionem  mentis,  ut  si  quis  detesta- 
tur  peccatum,  solum  quia  turpe  est  et  contra 
rectum  rutionem  ;  hoc  enim  motivum  includi- 
tur  in  omnibus  peccutis,  tunquam  queedam 
generulis  ratio,  et  confusa,  de  quadifficile  est 
ad  explicandum,  ad  quam  virtutempertineat. 
Dicendum  vero  est,  hunc  actum  pertinere  ad 
illum  habitum,  per  quem  homo  redditur  fa- 
cilis  ad  exercendos  actus  circa  bonum  hones- 
tum  in  communi,  et  quibus  vult  secundum 
rectam  rationem  operari  prrecise  et  abstracte 
propter  conformitatem  ad  illam.  Nam  hic 
etiam  cum  proportione  applicandum  est  illud 
principium,  detestationem  mali  consequi  ex 
amore  boni,  et  ideo  in  eodem  principio  seu 
habitu  rudicuri.  Quis  vero  sit  ille  habitus , 
quanquum  ud  hujus  loci  muterium  udmoclum 
necessurium  non  sit,  tumen  quiu  difficultutem 
habet,  et  ad  multa  utile  esse  potest,  neque 
habet  certum  aliquein  locum  in  Theologia  , 
ideo  in  fme  hujus  sectionis  illud  adjnngemus. 

FormaU  odjectum  pamitentice  exponitur. 

4.  Assert.  2. — Dico  secundo  :  loquendo  cle 
speciali  et  propria  pcenitentia,  motivum  spe- 
cificumejus  etproprium  estdivinumjus,  qua- 
tenus  ex  peculiari  debito  justitiae  servandum 
est ;  per  quee  verba  explicatur  hoc  objectum 
in  ordine  ad  hanc  virtutem,  secundnm  adse- 
quatam  rationem  suam  ;  si  tamen  velimus  il- 
lud  declarare  respectu  ejusclem  virtutis,  ut 
exercet  peculiare  munus  detestandi  peccata 
commissa,  sic  proprium  motivum  erit,  resar- 
cire  divinam  injuriam.  In  hac  assertione  ne- 
cessario  convenire  debent  omnes  Theologi, 
qui  cum  D.  Thoma,  q.  85,  art.  2,  clocent  pce- 
nitentiam  esse  specialem  virtutem,  quos  infra 
suo  loco  afferemus.  Et  magis  sumitur  ex  eo- 
dem  D.  Thoma,  art.  3,  dicente,  virtutem  pce- 
nitentiee  esse  quamdam  justitiam.  Constat 
enim  ex  eodem  D.  Thoma,  2.  2,  q.  57,  jus 
esse  objecturnjustitise.  Ergo  servata  propor- 
tione,  objectum  proprium  determinatae  justi- 
tiee  esse  debet  determinatum  jus.  Ergo  cum 
haec  virtus pcenitentiee  sit  qusedam  justitia  ad 
Deum,  objectum  ejus  erit  jus  divinum.  Et  ad 
eumdem  modum  intelligendum  est,  quod  D. 


DISPUTAT. 

Thom.  ibidem,  ad  2,  et  in  -i,  d.  14,  q.  1,  art. 

1,  qucestiunc,  3,  et  Palud.  ibid.,  q.  2,  Soto  et 
Cano  supra,  et  passim  Thoinistce  dicunt,  pec- 
catum  ut  destruendum,  ut  expiabile,  vel  ut 
compensabile,  esse  objectum  formale  pceni- 
tentice.  Loquuntur  enimprimo  de  pcenitcntia 
secundum  preecis^am  considerationem,  et  lia- 
bitudinem  ad  peccatum  praeteritum,  quam 
vox  pcenitentia  in  rigorosa  significatione  in- 
cludit.  Deinde  exponendi  sunt  de  expia- 
tione  peccati,  quam  ratio  injuriee  ex  proprio 
dcbito  etratione  recniirit,  quce  melius  explica- 
tur  illa  voce  recompensationis .  Injuria  enim, 
quantum  est  ex  se,  non  tollitur  nisi  per  satis- 
factionem,  vel  propriam,  velqualem  exhibere 
potestis,  qui  inj ariam  intulit,  sicutinaequahtas 
non  tollituriiisi  per  sequalitatem.  Dico  autem, 
quantum  est  ex  se,  quia  potest  is,  qui  passus 
estinjuriam,  eammere  liberaliter  condonare, 
nihil  ab  offensore  exigendo  ;  secl  hoc  extrin- 
secum  est,  praeter  rei  debitum.  Virtus  ergo 
pcenitentia?  inclinat  ad  destructionem  peccati, 
faciendo  quantum  est  in  potestate  peccatoris 
cum  auxilio  Dei,  ut  postea  dicam ;  et  hoc  mo- 
do  intendifc  recompensare,  velresarcire  inju- 
riam;  nam  alias,  ut  recte  Cano  supra  notavit, 
intendere  destructionem  peccati  pertinere 
posset  ad  amorem  concupiscentia?,  atque  etiam 
prsecise  ad  amorem  amicitise  divinse.  Et  hoc 
idem  videntur  voluisse  Alens.  et  Bonavent. 
supra,  licet  obscure.  Recte  ergo  exponitur 
dicto  modo  objectum  formale  hujus  virtutis. 
Eo  vel  maxime  quodnullus  aliusoccurritmo- 
dus,  quo  possit  commodehoc  objectumexpli- 
cari.  Unde  suppositis  qua?  diximus,  potest  a 
sufficienti  partium  enumeratione  preedicta 
sententia  conclucli. 

S.Objectio. — Dices  :  in  peccato  tantum  est 
malitia  conversionis,  quam  detestatur  una- 
quteque  privata  virtus,  ut  dictum  est  cum  Du- 
rando,  et  aliis,  et  malitia  aversionis  ab  ulti- 
mo  fme,  quam  detestatur  charitas,  ut  cum  D. 
Thom.  hic,  art.  2,  ad  \ ,  affirmant  Soto,  d.  14, 
q.  2,  art.  2,  et  Cano,relect.  dePcen.,conclus. 

2,  et  reatus  etiam  poena?,  quem  fugit  timor, 
vel  spes,  ut  ex  eodem  principio  supra  posito, 
quod  est  omnium  fundamentum,  colligitur, 
scilicet,  quia  ejusdem  virtutis  est  fugere  ma- 
lum,  cujus  est  diligere  bonumoppositum;  nul- 
la  ergo  superest  malitia ,  quam  secundum 
propriam  rationem  detestetur  pcenitentia.  Et 
connrmatur,  nam  ad  observanda  singula  pra?- 
cepta  non  obligat  justitia,  sed  velpropria?  le- 
ges  singularum  virtutum,  vel  generalis  lex 
charitatis  aut  obedientia?.  Ergo  e  converso  in 


II.  SECT.  III.  35 

peccato,  quod  est  transgressio  legis,  non  est 
peculiaris  ratio  injurige,  cujus  detestatio  sub 
hac  speciali  ratione  ad  propriam  virtutem 
poenitentia?,  vel  justitige  pertineat. 

G.  Responsio. — Respondetur,  in  omni  pec- 
cato ,  quatenus  est  contra  Deum ,  inveniri 
propriam  quamclam  rationem  injuria?  altioris 
rationis,  quam  sit  omnis  injuria  humana,  si- 
cut  jus  divinum  altius  et  excellentius  est.  Id 
quod  confirmat  modus  loquendi  Scriptura?, 
qua?  frequenter  vocat  peccatum  injuriam  et 
offensionem  Dei.  Debet  autem  Scriptura  pro- 
prie  intelligi ,  cum  commode  potest.  Et  ideo 
ab  homine  exigit  satisfactionem  et  conversio- 
nem  in  Deum,  non  utcunque  debitam  ex  lege 
solius  charitatls,  sed  etiam  ex  justitia.  Ac 
propterea  Christus  ex  perfecta  justitia  pro 
peccatis  hominum  satisfecit,  ut  omne  illorum 
debitum  plenissime  solveret.  Denique  decla- 
rari  hoc  potest  quodam  proportionali  exem- 
plo ;  debet  enim.  subclitus  principi  tributum 
et  honorem  ex  justitia ;  multo  ergo  magis 
homo  debet  Deo  recognitionem  et  honorem 
ultimi  fmis  ,  cniem  illi  denegat  dum  peccat ; 
imo  quantum  est  in  affectu  peccatoris,  pri- 
vat  Deum  dignitate  ultimi  finis,  et  alium  con- 
stituit,  si  mortale  peccatum  sit.  Igitur  infert 
Deo  propriam  et  magnam  injuriam.  Quocirca 
hcec  ipsa  malitia  et  ratio  injuriee  in  aversione 
a  Deo  includitur  ,  vel  potius  ha?c  est  propria 
ratio  formalis  illius  malitise.  In  ea  vero  conti- 
netur  oppositio  ad  charitatem  ex  generali  ra- 
tione  illius  virtutis ,  sicut  injuria  proximi  etiam 
est  contra  charitatem  proximi ;  non  tamen 
hsec  est  proxima  et  formalis  ratio  illius  mali- 
tia?,  sed  est  contra  justitiam.  Atquehocmodo 
servare  unumquodque  prseceptum  ad  aliam 
virtutem  pertinens,  sub  peculiari  ejus  ratione 
spectat  acl  aliam  virtutem  privatam ;  nihilomi- 
nus  ratio  generalis  servandi  prfecepta,  ut  jus 
suum  Deo  servetur,  ad  hanc  virtutem  per- 
tinet. 

Quomodo  posnitentia  vindictam  intendat. 

7.  Sed  superest  difficultas,  quia  etiam  per- 
tinet  ad  pcenitentiam ,  velle  satisfacere  pro 
poena,  et  tamen  ibi  non  intervenit  motivum 
iUud  resarciendi  divinam  injuriam,  nani  haec 
jam  supponitur  ablata.  Propter  hoc  Scotus,  4, 
d.  24,  q.  \  et  2,  constituit,  ad  eliciendunibunc 
actum,peculiarem  virtutem  pcenitentia?,  quam 
vocat  justitiam  vindicativam  specialem,  eique 
nullum  alium  actum  tribuit,  et  significat  praa_ 
ter  hanc  nullam  aliam  esse  rationern  ad  spe- 
cialem   virtutem    pceniteiitise    assignandam. 


36 


QUvEST.  LXXXV.  ARTIC.  I. 


Ego  vero  cxistimo  lmnc  actuni  esse  ejusdem 
virtutis,   cujus   est,  velle  resarcire  injuriam 
Deo,  atque   ita  esse   actum  proprice  virtutis 
pcenitentiee,  quamvis  secunclarium.  Iclque  su- 
mo  ex  Augustino,  de  Vera  et  falsa  poenit.,  c.  8, 
ubi  ait  :  Pcenite?itia  est  doloris  vindicta  pu- 
niens  in  se,  quod  dolet  commisisse.  Ubi  non  so- 
lnm  dolorem  ,  sed  etiam  vindictam  ex  dolore 
dicit  pertinere  ad  hanc  virtutem,   et  conse- 
quenter  ad  formale  motivmn  ejus.  Et  sumitur 
etiamexD.  Thom.,  q.  85,  art.  1,  ad3,  ubiait: 
Dolor  pmnilentice  est  reprolalio  prioris  facti 
cum  intentione  expellendi  sequelam,  scilicet,  of- 
fensionem  et  reatum  ;  hoc  autem  ultimum  non 
expellitur  nisi  per  vindictam  et  pcenitentiam. 
Idem  sentit  in  art.  3,  ad  3.  Igitur  hcec  volun- 
tas  satisfaciendi  pertinet  ad  virtutem  pceni- 
tentice.  Necesse  est  ergo  ,  ut  per  eam  aliquo 
modo  intendatur  recompensatio  divina3  inju- 
ria3  integra,  et,_ut  ita  dicam,  omni  ex  parte  ; 
nam  punitio  ejus,  qui  injuriam  intulit,  reclun- 
dat  in  honorem  et  ampliorem  satisfactionem 
ejus,  qui  injnriam  passus  est.  Nam,  si  aliquis 
velit  satisfacere  pro  pcena ,  solum  ut  illam 
evitet  et  fugiat,  esse  poterit  actus  spei,  vel  ad 
summum  charitatis  proprice,  non  tamen  spe- 
cialis  virtutis  pcenitentice.  Et  ex  humanis  de- 
clarari  potest  :  nam  inter  homines  vindicare 
delictum  pertinet ,  vel  ad  justitiam  commuta- 
tivam  ,    vel   quoad   servandam   cequalitatem 
pcenoe  ad  culpam,  vel  quatenus  judex  ex  offi- 
cio  ad  hoc  tenetur ;  licet  possit  pertinere  ad 
legalem ,  ut  respicit  bonum  commune ,   vel 
habcrc  modum  distributionis,  in  quantuni  fit 
inter  plures  ;  ita  respectu  Dei ,   quocl  homo 
vindicet  in  se  injuriam,  quam  Deo  fecit,  per- 
tinet  ad  eam  justitiam,  quse  esse  potest  homi- 
nis  ad  Deum  ,  qufe  assimilatur  commutativce 
in  hoc,   quod  servat  proportionem  pceiice  ad 
culpam ,   et  legalem  cequalitateni  inter  illas. 
Hic  vero  non  habet  iocum  ratio  justitice  lega- 
lis,  quia  nullum  esse  potest  altius ,  magisque 
commune  bonum,    quam  sit  divinus  honor, 
seu    plena   recompensatio    divhice    injurice. 
Quod  vero  hic  actus  ordinetur  ad  cxemplum, 
vel  emendationem  aliorum,  est  valde  extrin- 
secum,  magisque  pertinet  ad  munus  superio- 
ris  et  gubernatoris,  quam  ipsius  privati  homi- 
nis  de  se  sumentis  vindictam.  Sic  igitur  con- 
stat,  licet  primarium  motivum  paenitentice  sit 
destructio  culpse,  secundario  vero  etiam  ad 
illam   pertincre    destruere    omnem    reatuin 
poence  ,  et  utrumque  adtequate  contineri  sub 
hoc  motivo  plene  compensandi  divinam  inju- 
riam. 


Censura  prioris  opinionis. 

8.  Ex  his  igitur  facile  est,  judicium  ferre 
de  priori  sententia  superius  relata,  negante 
dari  speciale  motivum  pcenitentice,  sub  quo 
una  virtus  omnia  peccata  detestetur.  Duobus 
enim  modis  potest  id  intelligi.  Primus  est, 
nullum  esse  motivum,  in  se*quidem  unicum 
et  speciale,  generale  autem  quasi  per  infor- 
mationem,  sub  quo  possit  aliqua  virtus  una, 
peccata  omnia  detestari  quasi  unico  motu.  Et 
hic  sensus  est  plane  falsus  et  improbabilis, 
alias  nunquam  posset  homo  unico  simplici 
actu  omnia  peccata  detestari ;  et  ita  morali- 
ter  loquendo,  non  possemus  habere  in  uno 
momento  universalem  pcenitentiam  omnium 
peccatorum;  quod  esse  falsum  experimento 
constat,  et  infra  latius  tradetur.  Sequela  pa- 
tet,  quia  non  posset  homo  simul  tam  varios 
actus  detestandi  peccata,  et  sub  variis  moti- 
vis  perfecte  elicere.  Undc  eadem  experientia 
docet,  quando  homo  simul  detestatur  omnia 
peccata,  uno  simplici  motu  ab  illis  averti,  et 
alicui  rationi  omnibus  communi  inniti.  Tan- 
dem  in  ipsis  peccatis  constat  reperiri  aliquam 
convenientiam,  velinordine  ad  rectam  ratio- 
nem,  cui  opponuntur;  velinordine  adDeum, 
a  quo  avertunt,  et  cujus  legem  transgrediun- 
tur ;  vel  in  ordine  ad  pcenam,  etc.  Et  sccun- 
dum  quamcunque  convenientiam  ex  his  po- 
test  consurgere  sufficiens  ratio  communis 
omnibus  peccatis  ad  detestanda  illa.  Et  hoc 
modo  diximus  supra,  virtutem  charitatis,  et 
spei  sub  propriis  motivis  posse  detestari  om- 
nia  peccata. 

9.  Alter  sensus  esse  potest,  non  dari  mo- 
tivum  speciale  in  se,  et  generalc  dicto  modo, 
quod  specialem  virtutem  requirat  distinctam 
a  charitate,  spe,  religione  et  obedientia.  Et 
hoc  sensu,  magis  probabilis  est  illa  sententia; 
sed  nobis  etiam  videtur  esse  faisa,  ut  diximus, 
et  distinctius  concludemus  infra,  disp.  7.  Alter 
vero  sensus  excogitari  posset,  qui  non  est  ab 
illis  auctoribus  intentus,  scilicet,  motivum  il- 
lud,  quod  pra^cise  inducit  ad  detestationemu 
peccati,  et  intentionem  destruendi  illud,  non 
esse  ita  proprium  alicujus  virtutis  ,  ut  non 
supponat  aliud  primarium  ,  in  quo  virtute 
contineatur.  Qui  sensus  recte  declaratus  ve- 
rus  erit,  juxta  secundam  assertioncm  posi- 
tam,  et  juxta  illud  principium ,  quod  virtus, 
quse  est  ad  tollendum  malum,  vel  resarcien- 
dam  injuriam,  per  se  primo  est  ad  aliquod 
bonum  prosequendum ;  sicut  in  prcesenti  di- 
cimus  jus  divinum,  ut  tuendum,  seu  illa^sum 


DISPUTAT. 
servandum ,  esse  primarium  objectum  hujus 

virtutis. 

SECTIO  IV. 

Qux  virtus  delestetur  peccata  ut  rationi  contraria. 

1.  Prima  opinio.  —  Jam  vero  superest,  ut, 
quod  supra  promisimus ,  explicemus,  videli- 
cet ,  cujusnam  virtutis  sit  detestari  peccata 
omnia  sub  illa  pra?cisa  ac  generali  ratione, 
quod  contra  rationem  sunt.  Et  ratio  difficul- 
tatis  est,  nam  objectum  illud  formale  non  est 
specifieum,  sed  genericum,  et  ideo  non  vide- 
tur  posse  constituere  defmitam  speciem  vir- 
tutis.  Nam  si  iilam  constituat,  aut  erit  tem- 
pcrantia,  aut  justitia,  aut  alia  similis ;  nulla 
autem  bujusmodi  esse  potest.  Unde  dici  pos- 
set,  illum  actum  ad  nullam  determinatam  vir- 
tutem  pertinere,  sed  ab  omnibus,  et  a  quali- 
bet  seorsim  elici  posse,  quia  omnes  versantur 
circa  aliquod  bonestmn  bonum,  in  quo  com- 
munis  ratio  bones  boni  includitur,  et  ideo 
quselibet  potest  propter  illam  rationem,  etiam 
prsecise  sumptam,  operari.  Sicut  species  in- 
telligibilis  reprsesentans  specificam  naturam, 
potest  esse  principium  sufficiens  ad  cogno- 
scendam  naturam  genericam,  ut  sic,  suppo- 
sita  virtute,  et  efficacia  potentia?  ad  prsescin- 
dendum. 

2.  Yerumtamen  ha?c  responsio  sustineri 
non  potest,  quia  constat  ex  metaphysica,  ra- 
tiones  formales  objectorum,  qua?  in  esse  rei 
generica?  sunt,  respectu  actuum  mentis  posse 
assumi  ut  specificas  in  ratione  objectorum 
formalium ;  ut  contemplatio  hominis,  ut  sic, 
individua  est  et  singularis ,  etiamsi  objectum 
ejus  sit  natura  universalis;  et  conceptus  ani- 
malis,  prout  est  formaliter  in  mente,  specifi- 
cus  est,  et  diversus  in  specie  a  formali  con- 
ceptu  hominis  ut  sic,  quamvis  ratio  objectiva 
ejus  generica  sit  in  re;  idcmque  proportio- 
naliter  invenitur  etiam  in  rationibus  univer- 
salioribus,  vel  etiam  in  transcendentalibus. 
ldem  ergo  sine  ulla  dubitatione  invenitur  in 
actibus  voluntatis ;  nam  illa  etiam  est  univer- 
salis  potentia,  qua?  communes  rationes  pra?- 
cisas  et  abstractas  attingit;  unde  illa?  objec- 
tive  sumpta?  comparantur  ad  actus  voluntatis 
ut  speciiica?,  etiamsi  in  esse  rei  sint  vel  ge- 
nerica?,  vel  communiores.  Sic  igitur  actus, 
quo  voluntas  amat  bonum  absolute,  vel  bo- 
num  honestum,  ut  sic,  est  quidam  actus  spe- 
cificus,  quia  non  potest  esse  in  rerum  natura, 
quin  in  aliqua  ultima  specie  constitutus  sit. 
111  e  autem  actus  distinctus  est  in  specie  ab 
omnibus  actibus  virtutum  particularium,  ut 


II.  SECT.  IV.  37 

temperantia?,  justitise,  et  similium,  quia  nec 
potest  esse  ejusdem  speciei  cum  omnibus 
illis,  cum  illi  inter  sc  specie  distinguantur ; 
neque  ctiam  potest  esse  ejusdem  speciei  cum 
aliquo  illorum  tantum,  cum  non  sit  major 
ratio  cle  uno  quam  de  alio,  sed  a?qualis  sit 
distinctio  in  objectis.  Est  ergo  ille  actus  in 
quadam  propria  et  determinata  specie  ultima 
actus  honesti  voluntatis,  cujus  objectum  for- 
male  est  ratio  honestatis,  ut  sic,  quatenus  su- 
mitur  iit  proprium  et  particulare  motivum, 
sub  qua  consicleratione  induit  rationem  spe- 
cifici  objecti  formalis.  Et  idem  est  de  alio  ac- 
tu,  qui  huic  correspondet  circa  mahun,  seu 
peccatum,  detestando  illud  sub  hac  pra?cisa 
ratione,  quia  turpe  est,  et  contrarium  rationi; 
sunt  enim,  ut  dixi,  hi  actus  inter  se  connexi, 
eademque  est  utriusque  ratio.  Unde  obiter 
constat,  non  esse  simile  exemplum  quod  su- 
pra  adducebatur  de  specie  intelligibili,  etiamsi 
gratis  demus  id  quod  assumitur;  nam  species 
intelligibilis  cum  sit  quasi  semen  objecti ,  cu- 
jus  vicem  gerit,  illi  secundum  se  commensu- 
ratur,  et  ideo  potest  esse  principium  ad  co- 
gnoscendum  illud ,  vel  adsequate ,  vel  se- 
cundum  rationem  aliquam  communem ,  et 
quasi  partialem;  habitus  autem  commensu- 
ratur  actibus,  a  quibus  generatur,  et  non  ten- 
dit  in  objectum,  nisi  sub  formali  ratione  ob- 
jectiva  illorum. 

3.  Dicta  peccati  detestatio  ad  particulares 
tirlutes  non  spectat.  —  Si  ergo  hic  actus  ali- 
quem  habitum  in  voluntate  producit,  talis  ha- 
bitus  non  poterit  esse  aliqua  virtus  particu- 
laris ,  seu  qua?  versetur  circa  particularem 
rationem  boni  honesti,  ut  temperantia,  justi- 
tia,  etc.  Sed  erit  specialis  quidam  habitus  bo- 
nus  distinctus  ab  his  omnibus.  Quod  facile 
patet,  tum  quia  actus  generat  habitum  sibi 
commensuratum  ;  tum  etiam  quia  ratio  facta 
de  actu  applicari  potest  ad  habitum,  scilicet, 
quod  nec  potest  esse  ejusclem  speciei  cum 
omnibus  virtutibus  simul,  cum  illa?  inter  se 
distinguantur,  nec  potest  esse  ejusdem  spe- 
ciei  cum  una  potius,  quam  cum  aliis.  Deni- 
que  quia  ille  actus  non  tendit  in  objecta  alia- 
rum  virtutum  secundum  proprias  rationes 
earum.  Ergo  non  potest  inducere  habitus  pro- 
prios  talium  virtutum.  Unde  ulterius  e  con- 
verso  concluditur,  lmjusmodi  actum  non  elici 
ab  habitibus  aliarum  virtutum ,  sed  si  ab  ali- 
quo  habitu  elicitur,  solum  est  a  proprio  et 
specifico  habitu  sibi  commensurato.  Primum, 
quia  talis  actus  ab  illo  tantum  habitu  elicitur, 
qui  per  similes  actus  introduci  potest.  Secun- 


38 


QILEST.  LXXXV.  ARTIC.  I. 


dum,  quia  talis  actus  nec  potest  elici  ab  om- 
nibus  virtutibus  simul,  cum  illse  solum  ope- 
rentur  sub  propriis  rationibus  et  motivis,  quse 
sunt  varia  et  clistinctissima ;  neque  etiam  elici 
potest  ab  aliqua  determinata  virtute  ex  om- 
nibus  illis  ,  tum  quia  non  est  major  ratio  de 
una  quam  de  alia,  tum  etiam  quia  motivum 
operandi  longe  diversum  est  in  illo  babitu  et 
actu,  quam  sit  in  caeteris  virtutibus  particula- 
ribus.  Unde  propriam  etiam  habet  difficulta- 
tem,  quam  nulla  particularis  virtus  habet,  eo 
quod  confuse  saltem,  etimplicite,  omnia  com- 
plectatur. 

4.  Secunda  opi?iio. — Non  est  Ikbc  detestatio 
actus  cliaritatis.  —  Hinc  vero  sumpserunt  ali- 
qui  occasionem  dicendi ,  illum  actum  elici  a 
virtute  charitatis  ,  quia  illa  est  virtus  univer- 
salis,  virtute  complectens  omne  bonum,  unde 
proprius  illius  actus  est,  velle  placere  Deo  in 
omnibus,  qui  actus  ejusdem  rationis  est  cum 
eo,  de  quo  aginms.  Cui  sententise  favere  vi- 
detur  D.  Thom.,  art.  seq.,  ad  1 ,  dum  ait,  dili- 
gere  bonum,  et  gaudere  de  illo,  et  tristari  de 
opposito  malo,  esse  actus  elicitos  a  charitate. 
Sed  contra  hanc  sententiam  eeque  procedunt 
rationes  factaa  ,  quia  charitas,  licet  virtute  et 
causalitate  sit  aliquo  modo  universalis ,  ta- 
men  in  ratione  objectiva  respicit  determina- 
tam  rationem  boni  divini,  ut  sic ;  unde  actus 
proprius  charitatis  non  minus  distinguitur  ab 
actu  ,  qui  versatur  circa  bonum  honestum  in 
communi,  quam  actus  justitiee,  temperantice, 
et  similium  virtutum.  Ergo  non  potest  chari- 
tas  elicere  talem  actum.  Et  confirmatur  pri- 
mo ,  nam  charitas  essentialiter  est  amicitia ; 
uncle,  quidquid  per  se  proxime  operatur,  est 
sub  ratione  amicitiee,  et  consequenter  cum 
habitudine  acl  Deum,  quem  respicit,  ut  su- 
premum  bonum  et  amicum ;  ille  autem  actus, 
de  quo  agimus,  nuUo  modo  pertinet  ad  ami- 
citiam,  sed  solum  ad  rationem  boni  honesti, 
quatenus  honestum  est.  Ergo  non  potest  hic 
actus  a  charitate  elici.  Alioqui  (quae  est  se- 
cunda  confirmatio)  talis  actus  amandi  bonum, 
utsic,  etdetestatiopeccati,  quia  repugnat  rec- 
titudini  rationis ,  aut  fidei ,  esset  sufficiens  ad 
charitatem  obtinendam,  sine  proprio  et  pecu- 
liari  respectu  ad  Deum,  quod  est  plane  fal- 
sum. 

5.  Non  est  actws  oledientice,  aut  justitice 
legalis,  contra  opinionem  tertiam.  —  Atque 
his  et  similibus  rationibus  convinci  potest,  lm- 
jusmodi  actum  non  pertinere  ad  virtutem 
obedientiee,  vel  justitioe  legalis,  ut  alicui  vi- 
deri  posset ,  eo  quod  illre  virtutes  sint  etiam 


universales,  quatenus  versari  possunt  circa 
quascunque  materias  virtutum,  aut  vitiorum. 
Nam  hse  virtutes  in  his  materiis  respiciunt 
propria  et  specialia  motiva  contenta  sub  ge- 
nerali  ratione  boni  honesti ,  ut  particularia 
sub  universali,  qualia  sunt  subdi  superiori, 
et  praecepto  ejus,  quod  est  formale  motivum 
obedientiae,  et  servare  communia  jura  seu 
commune  bonum  reipublicce,  quod  est  for- 
male  motivum  justitiee  legalis,  si  recte  intelli- 
gatur.  Et  ideo  aeque  distinguuntur  hee  virtu- 
tes  ab  habitu  operante  ex  sola  ratione  boni 
honesti ,  ut  sic,  ac  ahse  virtutes  particulares, 
quamvis  in  quadam  universalitate  habeant 
majorem  convenientiam,  quaa  solum  materia- 
lis  est,  quatenus  in  eisclem  fere  materiis  ver- 
sari  possunt,  licet  sub  diversa  ratione  for- 
mali. 

6.  Quarta  opinio  negans  dictum  actum  elici 
al)  Jiabitu.  —  Posset  vero  aliquis  dicere,  his 
rationibus  potius  concludi  illos  actus  ad  nul- 
lum  omnino  habitum  pertinere  ,  neque  illum 
in  voluntate  generare,  quia  sicut  voluntas  per 
sese,  et  natura  sua,  est  satis  propensa  ad 
amandum  bonum  in  communi,  et  fugiendum 
malum,  ut  sic,  ita  etiam  est  propensa  ad  bo- 
num  honestum  in  communi ,  et  ad  detestan- 
dum  contrarium ;  neque  in  his  objectis  vel 
actibus,  ut  sic,  invenitur  difficultas,  ob  quam 
vincendam  habitus  necessarius  sit.  Omnis 
enim  difficultas  provenit  ex  particularibus  ob- 
jectis,  seu  materiis,  quse  per  proprios  habitus 
virtutum  particularium  tollitur;  unde,  si  quis 
habeat  justitiam,  temperantiam,  et  similes 
virtutes,  nullam  certe  difficultatem  sentiet  in 
amando  bono  honesto  quatenus  tale  est,  et 
contrario  malo  detestando.  Tribuiturque  haec 
sententia  D.  Thomse,  q.  16  de  Verit.,  art.  1, 
ad  7.  Sed  ibi  nihil  dicit ,  potiusque  favet  op- 
positas  sententiae,  quatenus  ponit  in  intellectu 
habitum  syndoeresis  a  potentia  distinctum , 
quamvis  illum  ponat  naturalem,  de  quo  alias. 
Citatur  etiam  in  3,  d.  27,  q.  2,  art.  3,  ad  5, 
ubi  ait,  phiiosophos  non  posuisse  in  volun- 
tate  Aurtutem  moralem  in  ordine  ad  ultimum 
finem,  quorum  sententiam  probare  videtur. 
Tamen,  ut  vera  sit,  intelligenda  est  de  ultimo 
fme  formali ,  seu  de  bono  in  communi ,  nam 
respectu  particularis  finis  ultimi,  veri,  et  effi- 
caciter  prosequendi,  revera  est  aliquis  habitus 
necessarius  ,  etiam  infra  terminos  finis  natu- 
ralis,  ut  alibi  latius  ostendendum  est.  Aliis 
verolocis  docet  generatim  D.  Thoni.,  in  vo- 
luntate  non  esse  virtutes,  nisi  vel  ad  superna- 
turale  bonum,  vel  ad  illud  ,  quod  est  ad  alte- 


DISPUTAT. 
rum,  ut  patet  iii  1 .  2,  q.  56,  art.  6,  et  q.  1  de 
Virtut.,  art.  5.  Verumtamen  hsec  ^sententia 
D.  Thomffi  quoad  hanc  partem  magnam  habet 
difficultatem  alibi  tractandam.  Et  prceterea 
dici  potest,  bonum  honestum,  ut  sic,  extendi 
etiam  ad  illud,  quod  est  ad  aiterum,  et  ex  hac 
parte  postulare  habitum.  Itaque  D.  Thomas 
in  hac  parte  nihil  expresse  locutus  est.  Ille 
autem  modus  dicendi ,  quantum  spectat  ad 
presentem  qusestionem  de  objecto  formali 
pcenitentise ,  non  multum  refert ,  quia  sive 
principium  talium  actuum,  ex  parte  volunta- 
tis,  semper  sit  sola  potentia,  quatenus  per  se 
est  satis  propensa  ad  illos,  sive  sit  habitus  ac- 
quisitus  per  tales  actus  ,  semper  verum  est, 
objectum  formale  talium  actuum,  esse  ipsum 
generale  motivum  honestatis,  secundum  se, 
ac  praecise  sumptae. 

7.  Refellitur. —  Difficile  tamen  creditu  est, 
perhujusmocli  actus  nullum  habitum  gene- 
rari.  Primo,  quia  videtur  hoc  experientice  re- 
pugnare,  nam  ex  ipso  usu  et  exercitio  inte- 
riorum  actuum  virtutis  constat,  hos  actus  uni- 
versales  multum  conferre  ad  facilitatem  ac- 
quirendam  in  operatione  virtutis  ;  signum  est 
ergo,  relinquere  habitum,  nam  hoc  indicio 
probamus  per  alios  actus  acquiri  habitus, 
Deinde  objectum  horum  actuum  per  scse  con- 
sideratum,  est  difficile,  nam  respectu  illius 
est  qusedamrepugnantia  inclinationunietpro- 
pensionum  voluntatis.  Ergo  hoc  satis  est,  ut 
acquiratur  habitus.  Antecedens  declaratur, 
nam  licet  in  voluntate  sit  magna  propensio 
naturalis  ad  honestum,  ut  sic,  tamen  etiam 
est  naturalis  inclinatio  ad  bonum  commo- 
dum  et  delectabile  ipsi  naturce,  et  ipsi  corpo- 
ri.  Nam  cum  anima  rationalis,  ut  sic,  sit  for- 
ma  corporis,  ad  ipsius  commodum  est  pro- 
pensa,  etiam  per  voluntatem,  quce  est  pro- 
prius  appetitus  animce  rationalis  quatenus  ta- 
lis  est.  Ex  hac  autem  inclinationum  diversi- 
tate  oriri  solet  difficultas  in  operando,  et  inde 
etiam  oritur  necessitas  aliarum  virtutum  mo- 
ralium.  Unde  probatur  etiam  prima  conse- 
quentia,  quia  habitus  bonus,  et  virtutis,  circa 
objectum  bonum,  et  difficile,  necessarius  est. 
Nec  refert,  quod  hsec  difficultas  ex  materiis, 
seu  objectis  particularibus  oriatur ;  hoc  enim 
verum  est  in  exercitio  particularium  actio- 
num  ;  provenitque  ex  eo,  quod  rationes  uni- 
versales  non  existunt,  neque  exercentur  nisi 
iri  particulari ;  nihilominus  tamen,  sicut  ex 
objectis  particularibus  colligimus  difficulta- 
tem  objecti  specifici,  ita  etiam  colligere  pos- 
sumus  difficultatem  objecti  in  genere,  seu  in  * 


11.  SECT.  IV.  39 

majori  abstractione  aut  universali tate  propo- 
siti.  Atque  ita  bonum  honestum,  ut  sic,  dif- 
ficile  concipitur,  non  ex  solis  rationibus  par- 
ticularibus,  sed  ex  hac  communi,  quod  re- 
pugnat  aliquo  modo  sensui,  et  inferiori  natu- 
ree.  Loquimur  autem  de  bono  bonesto  com- 
paratione  actus  voluntatis  efficacis,  et  propo- 
siti  absoluti  exequencli  illud,  et  vitandi,  ac 
detestandi  oppositum,  solum  quia  turpe  est. 
Nam  respectu  alicujus  simplicis  affectus  et 
complacentice,  nulla  apparet  in  illo  objecto 
difficultas,  et  propter  hunc  actum  non  esset 
forte  necessarius  habitus  ;  at  vero  respectu 
absoluti  propositi  arduum  est  et  difficile  ob- 
Jectum,  ut  experimento  etiam  mtelligi  potest. 
Sicut  amor  simplicis  complacentise  ad  Deum 
difficilis  non  est ;  amor  autem  obedientialis, 
cum  absoluto  proposito  placendi  illi  in  omni- 
bus,  satis  difficilis  est;  idemque  fere  est  de 
aliis  actibus  universalibus. 

8.  Nihil  autem  refert  quod  hsec  difficultas 
possit  minui  per  alias  particulares  virtutes, 
tum  quia  respectu  horum  actuum  universa- 
lium  unaquceque  ad  summum  potest  mode- 
rari  difficultatem,  quse  expropria  materia  na- 
scitur,  non  vero  illam,  quce  est  quasi  adce- 
quata  his  actibus  ;  tum  etiam  quia,  licet 
omnes  illce  virtutes  simul  sumptse  videantur 
ad  hoc  concurrere,  tamen  id  est  quasi  per 
accidens,  seu  per  aliud,  non  vero  immecliate, 
et  ex  vi  talinm  actuum,  neque  unquam  ita 
omnino  tollunt  illam  difficultatem,  quin  mul- 
tum  juvari  possint  per  proprium  habitum 
commensuratum  -  his  actibus  universalibus. 
Sicut  e  converso  quamvis  voluntas  sit  natura- 
liter  propensa  ad  delectabilia,  potest  hsee  in- 
clinatio  magis  ac  magis  augeri  per  habitus 
vitiorum,  quibus  propensio  ad  virtutem  quo- 
dammodo  minuatur.  Unde  si  homo  vitiosus 
exercet  universales  actus  sequendi  suum  ap- 
petitum  in  omnibus,  quamvis  ad  particulare 
objectum  non  descendat,  acquiret  sine  dubio 
aliquem  habitum,  quasi  universalem,  quo  et 
propensior  ad  vitia,  et  ad  virtutem  difficilior 
redclatur.  Denique  si  consideremushos  actus  in 
ordinesupernaturali,nonvideturdubicim,quin 
etiam  sub  illisrationibus  universalibus  possint 
actus  honesti  et  supernaturales  fieri,  quorum 
principium  proportionatum  et  intrinsecum 
non  invenitur  in  sola  voluntatis  natura.  Ergo 
necesse  est,  ut  in  illo  ordine  talibus  actibus 
aliquis  habitus  respondeat,  quia  voluntas  per 
se  ac  nuda  non  est  intrinsece  proportionata 
aliquibus  actibus  supernaturalibus.  Ille  au- 
tem  habitus  non  erit  charitas,  neque  aliavir- 


40  QILEST.  LXXXV.  ARTIC 

tus,  quce  versetur  circa  aliquam  particularem 
rationem  boni  honesti ;  ergo  in  ordine  habi- 
tuum  infusorum  datur  specialis  habitus  attin- 
gens  hujusmodi  rationes  universales.  Ergo 
similis  dari  poterit  in  ordine  habituum  acqui- 
sitorum. 

9.  Vera  sententia.  —  Est  ergo  valde  proba- 
bilis  sententia,  qiue  affirinat  hos  actus  gene- 
rare  habitum  proprium  et  particularem  ,  ha- 
bentem  propriam  speciem  sumptam  ex  habi- 
tudine  ad  tales  actus,  et  tale  objectum,  sub 
prcecisa  ac  generali  ratione  sumptum,  quod 
in  ratione  objecti  induit  specialem  rationem 
distinctam  a  particularibus  bonis  et  objectis 
aliarum  virtutum;  sicut  in  scientiis  contingit, 
aliam  esse  circa  transcendentalem  rationem, 
et  aliam  circa  genericam,  et  aliam  circa  speci- 
ficam.  Atque  hanc  sententiam  de  illo  habitu 
indicavit  Medina,  Cod.  de  Poenitent.,  tract.  1, 
q.  1,  ad4.-Neque  obstat,  quod  Aristoteles, 
D.  Thom.  et  alii  Philosopbi  morales  tractando 
de  virtutibus  nullam  mentionem  de  hoc  habi- 
tu  fecisse  videntur;  fortasse  enim  causa  fuit, 
quod  hic  habitus  non  videatur  esse  perfecta 
virtus,  sed  quasi  inchoata,  eo  quod  ad  execu- 
tionem  propriarum  et  particularium  virtutum 
non  descendat,  vel  certe  quia  ex  propriis  ra- 
tionibus  singularum  virtutum  poterat  hcec 
quasi  universalis  intelligi ;  neque  enim  ne- 
cesse  est,  ut  omnia  fuerint  ab  aliis  auctoribus 
distincte  explicata. 

10.  Objectio. — Responsio. — Dices:  hocmodo 
possunt  multiplicari  habitus  circa  rationes 
universales,  quasi  subalternas ;  ut  unum  esse 
habitumcirca  bonum  honestum,  ut  sic;  alium 
circa  bonum  justum,  quod  est  magis  contrac- 
tum  et  condistinctum  a  bono  temperantife. 
et  similibus,  abstrahit  vero  abobjecto  justitife 
commutativce,  distributivfe  et  legalis;  et  sic 
de  aliis.  Respondetur,  idem  fere  in  scientiis 
reperiri ;  unde  sicut  in  illis  id  admittitur, 
quando  rationes  formales  objectorum  conve- 
nienter  sumuntur  et  abstrahuntur,  ita  etiam 
n  habitibus  voluntatis  id  admitti  posset,  nul- 
ilum  enim  est  inconveniens.  Nam  ubi  actus 
multiplicantur  ex  distinctione  formali  objec- 
torum,  possunt  etiam  habitus  multiplicari, 
praesertim  loquendo  de  habitibus,  qui  siht 
simplices  qualitates,  ut  ex  principiis  meta- 
physicaa  constat.  Sed  de  hoc  habitu  hcec  suffi- 
ciat  obiter  dixisse. 


DISPUTATIO  ffl. 

DE   ACTIBUS    VIRTUTIS   POENITENTLE   IN   COMMUNI. 

De  his  actibus  sub  hac  ratione  pauca  scri- 
bunt  Theologi,  sed  fere  solum  de  contritione, 
et  attritione  in  particulari;  mihi  tamen  res 
necessaria  visa  est,  tum  ad  melius  cognoscen- 
das  rationes  particulares  dictorum  actuum, 
tum  ad  comprehendendam  naturam  hujus 
virtutis.  Dicam  igitur,  cujus  facidtatis  sit  hic 
actus,  quotuplex,  qualis,  et  quam  efficax,  et 
quam  universalis  sit. 

SEGTIO  I. 

Vtrum  aclus  poenitentice  sit  aetus  voluntatis  et 
quotuplex. 


1.  Varia?  sententice. — Vulgi  opinio  esse  vi- 
detur,  actum  pcenitentice  esse  appetitus  sensi- 
tivi ;  nam  si  dolorem  sensibilem  non  sentiant, 
vel  etiam  lacrymas  non  fundant,  nunquam 
putant  se  verum  actum  pcenitentife  elicuisse ; 
e  contrario  vero  hferetici  hujus  temporis  asse- 
runt,  fere  nullum  esse  actum  poenitentife,nisi 
intellectus  tantum,  illum  videlicet,  quo  homo 
resipiscit,  et  cognoscit  ac  judicat  se  male 
egisse.  Quibus  occasionem  prsehuit  Erasmus 
circa  id  Matth.  3  :  Pcenitentiam  agite,  conten- 
dens  non  pcenitentiam  ,  scd  resipiscentiam 
fuisse  vertendum.  Quod  si  hceretici  aliquem 
actum  voluntatis  adjungunt,  solum  est  «pro- 
positum  bene  vivendi  in  posterum,  nam  de- 
testationem  prceteriti,  ut  otiosam,  vel  prfe- 
sumptuosam  reprobant,  ut  potest  videri  in 
Roffensi,  art.  6,  7,  et  Rellarm.,  lib.  1  de  Pceni- 
tentia,  cap.  7.  Catholici  vero,  licet  conveniant 
hunc  esse  actum  voluntatis,  in  ejus  tamen 
qualitate  explicanda  dissentiunt,  ut  videbi- 
mus. 

2.  Assertio  prima. — Dico  primo  :  actus  pce- 
nitentife  est  actus  a  voluntate  elicitus,  suppo- 
nens  actum  intellectus  sibi  proportionatum, 
et  regulariter  habens  conjunctum  actum  ap- 
petitus  sensitivi ,  ut  consequentem  ipsum. 
Prima  pars  conclusionis  est  certa  ex  D.  Thoma 
hic,  art.  4,  et  in  4,  d.  17,  q.  2,  ubi  communi- 
ter  Theologi  idem  docent.  Sumitur  ex  Triden- 
tino,  sess.  6,  c.  6,  ibi :  Dum  peccatores  se  esse 
intelligeutes,  moventur  adversus  peccata  per 
odium  aliquod,  et  detestationem,  etc;  et  can.  4, 
definit  liberum  arbitrium  effective  cooperari 
in  conversione  peccatoris ;  liberum  autem  ar- 
fjifrium  est  ipsa  vohmtas.  Idem  colligitur  ex 


DISPUTAT. 
sess.  14,  cap.  4.  Et  ex  Scriptura  exigente  ab 
liomine  conversionem  seu  poenitentiam  ex 
toto  corde,  Joel.  2,  nam  nomine  cordis  volun- 
tatem  intelligit,  juxta  id  Matth.  2  :  Diliges 
Dominum  Deum  tuum  ex  toto  corde  tuo.  Ratio- 
nes  sunt  manifestee.  Prima,  quia  actus  poeni- 
tentice  est  quidam  actus  justitice ;  at  justitia 
voluntatis  est.  Secunda,  actus  pcenitentice  ali- 
quo  modo  attingit  Deum  quatenus  peccatis 
offenditur;  hoc  autem  objectum  solum  potest 
attingi  per  ratiouem  superiorem,  atque  adeo 
per  voluntatem.  Tertia,  quia  actus  pcenitentice 
opponitur  peccato,  quatenus  peccatum  est;  at 
peccaturn  voluntatis  est  actus,  et  contraria 
versantur  circa  idem. 

3.  Satisfit  oljectioni.  —  Pcena,  qua?  est  in 
pcenitentia,  quomodo  voluntaria. —  Dices:  pce- 
nitentia  est  qucedam  pcena;  pcena  autem  esse 
debet  involuntaria ;  ergo  et  pcenitentia;  ergo 
non  potest  esse  actus  voluntatis ,  qui  est  in- 
trinsece  voluntarius.  Respondetur,  potius  esse 
de  ratione  pcenitentise,  ut  pcena  per  illam  as- 
sumpta  voluntaria  sit,  juxta  Augustinum,  de 
Vera  et  falsa  pcenitentia,  cap.  18  et  19.  Quia 
debet  pcenitentia  esse  proportionata  culpce ; 
hcec  autem  voluntaria  fuit.  Nec  est  de  ratione 
pcence,  ut  sit  simpliciter  vel  omnino  involun- 
taria,  sed  satis  est,  ut  sit  repugnans  sensui, 
vel  commoditati  naturse ,  etiamsi  assumatur 
vohmtarie,  vel  acceptetur. 

4.  Hinc  faciles  sunt  alice  partes  assertionis, 
nam  omnis  actus  voluntatis  supponit  propor- 
tionatum  actum  intellectus.  Naturale  etiam 
est  animse  humance  conjunctee  corpori,  ut  dum 
operatur  per  vires  superiores,  secum  moveat 
inferiores;  sic  enim  verum  est  illud  :  Necasse 
est  intelligentem  phantasmata  speculari;  ita 
ergo  voluntas,  dum  de  peccato  dolet,  secum 
trahit  appetitum  inferiorem,  ut  aliquem  dolo- 
rem  concipiat.  Sicut  etiam  dicitur  Psalm.  83  : 
Cor  meum  et  caro  mea  exultaverunt  in  Deum 
tivum ,  nam  devotio  voluntatis  etiam  redun- 
dare  solet  in  appetitum  sensitivum.  Ideni  er- 
go  est  cle  doiore.  Et  hunc  dolorem  appetitus 
vocavit  passionem  pcenitentiee  D.  Thoru.  hoc 
art.,  ad  4.  In  4  vero,  d.  14,  q.  2,  art.  1,  et  d. 
17,  q.  2,  art.  1,  illum  vocat  actum  virtutis; 
sed  illud  prius  habet  intrinsece  et  secundum 
se  ;  hoc  vero  posterius  per  denominationem 
extrinsecam,  et  ut  subest  studiosce  electioni 
voluntatis,  ut  recte  Palud.,  d.  14,  q.  2,  art.  2, 
et  constat  ex  generalibus  principiis  primse  se- 
eundce. 

5.  Pcenitentia  non  semper  liabet  effectus  in 
corpore.  —  Advertendum  est  autem,  hunc  ef- 


III.  SECT.  I.  41 

feetum,  cum  fiat  in  corpore,  scepe  posse  vel 
omnino,  vel  magna  ex  parte  impediri  ob  cor- 
poris  dispositionem;  et  ideo  carentia  hujus 
affectus  in  sensu,  non  est  signum  certum  im- 
pomitentise  vohmtatis,  id  est,  quod  voluntas 
careat  pcenitentia,  sicut  e  contrario,  lacrymce 
et  alise  motiones  sensibiles  non  semper  sunt 
certa  signa  verse  pcenitentice  voluntatis,  quia 
possunt  ex  variis  causis  oriri. 

6.  Dico  secundo  :  omnibus  modis,  quibus  vo- 
luntas  potest  tendere  in  bonum,  potest  etiam 
actus  virtutis  pcenitentice  exercere ;  et  ita  pos- 
sunt  varii  actus  in  hac  virtute  distingui.  Possu- 
mus  autem  hos  actus  in  voluntate  distinguere 
vel  ex  modis  operandi  communibus  appetitui 
sensitivo,  quos  prosequitur  D.  Thom.,  1.  2, 
q.  23  et  sequentibus,  et  sic  distinguuntur 
amor,  desiderium  et  delectatio ;  vel  juxta  mo- 
dos  magis  proprios  ipsi  voluntati,  et  sic  dis- 
tinguitursimplexvoluntas,  intentio,  et  electio, 
ex  D.  Thorn.,  1 .  2,  q.  8  et  sequentibus.  Rursus 
per  hos  actus  interdum  tendit  voluntas  in  bo- 
num,  quod  per  se  tale  est,  et  nullum  malum 
supponit;  interdum  vero  ad  tollendum,  vel 
impediendum  nialum,  nam  boc  etiam  sub 
ratione  alicujus  boni  comprehenditur.  Virtus 
igitur  pcenitentice  omnibus  his  modis  potest 
operari,  et  ita  varios  actus  elicere,  quos  pau- 
latim  explieabimus. 

SECTIO  II. 

Ulrum  virtus  pcenitentiae  habeat  actus  tendendi  in 
bonum,  et  recedendi  a  malo. 

1 .  Ratio  dubitandi  oritur  ex  communi  modo 
loquendi  de  pcenitentia ;  dicitur  enim  esse 
displicentia  peccati  commissi,  unde  nec  circa 
bonum,  nec  circa  omne  malum  versari  vide- 
tur,  sed  solum  circa  pravum  actum  jam  fac- 
tum. 

2.  Nihilominus  dicendum  est  primo,  pceni- 
tentiam  posse  elicere  omnes  actus,  quibus 
voluntas  in  bonum  tendit.  Probatur  sigilla- 
tim.  Nam  imprimis  potest  poenitentia  elicere 
simplicem  voluntatem  seu  amorem  circa  ho- 
nestatem  justitiae  ad  Deum;  deinde  deside- 
rium  operandi  hujusmodi  justitiam,  ad  quod 
pertinet  propositum  servandi  mandata  ;  prce- 
terea  gaudium  de  tali  justitia,  vel  observa- 
tione  mandatorum,  vel  etiam  de  satisfactione 
exhibita  pro  peccatis,  juxta  id  Aug.,  de  Vera 
et  falsa  pcenitentia,  c.  13  :  Pcenitensde  pecca- 
to  doleat,  et  de  dolore  gaudeat.  Similiter  huc 
pertinet  intentio  destruendi  peccatum,  ut  do- 
cetD.  Thom.  hic,  art.  2,  ad  1 ,  et  art.  4,  et  vo- 


42 


QILEST.  LXXXV.  ARTIC.  I. 


luntas  noil  peccandi  amplius,  et  satisfaciendi 
pro  peccato  comniisso,  et  utendi  mediis  ad 
hunc  fmem  accommodatis  ;  quae  omnia  clara 
sunt  exiis,  quee  diximus  de  objecto  hujus  vir- 
tutis,  et  ex  comparatione  ad  justitiam  huma- 
nam,  quam  ibi  ssepe  fecimus,  et  ex  conne- 
xione,  quee  reperitur  inter  hos  actus  sub  eo- 
dem  motivo  et  honestate.  Ex  hoc  enim  prin- 
cipio  optime  colligitur  varietas  actuum  sub 
eadem  A7irtute,  ut  sumitur  exD.  Thom.,  2.  2, 
queest.  28,  art.  1,  ubi  ex  illo  principio  colligit 
gaudium  et  amorem  esse  actus  charitatis. 

Propositum  sitne  aclus  pmnitentice . 

3.  Solum  potest  dubitari  de  actu  propositi, 
vel  desiderii  in  futurum.  Nam  quidam  negant 
esse  actum  hujus  virtutis.  Quod  indicat,  licet 
obscure,  Albertus,  in-4,  d.  44,  art.  42  ;  D.  Th. 
etiam,  d.  17,  q.  2,  art.  1,  subobscure  loqui- 
tur,  dicens,  pcenitentiam  non  exercere  hunc 
actum  nisi  prout  habet  adjunctam  pruden- 
tiam.  Verumtamen  ex  hoc  eodem  dicto  col- 
ligo  hunc  actum  esse  hujus  virtutis,  quia  so- 
la  prudentia  non  elicit  illum,  sed  dirigit,  vel 
imperat ;  ergo  pcenitentia  est  quse  illum  eli- 
cit,  cum  sit  actus  voluntatis  et  ejusdem  ho- 
nestatis.  Dices  :  eodem  modo  potuisset  dice- 
re  D.  Thom.,  pcenitentiam  non  detestari  pec- 
catum,  nisi  ut  habet  prudentiam  adjunctam ; 
imo  hoc  commune  est  omnibus  virtutibus  vo- 
luntatis  in  exercendis  actibus  suis.  Respondeo 
in  re  ita  esse,  fortasse'tamen  D.  Thom.  usum 
fuisse  illo  modo  loquendi,  ut  indicaret  pceni- 
tentiam  non  exercere  illum  actum  secundum 
prsecisam  rationem  seu  denomi^ationem  pce- 
nitentiae,  sed  secundum  adaequatam  rationem 
talis  virtutis,  quse  prout  habet  adjunctam  pru- 
dentiam,  non  solum  medetur  praeteritis,  et 
moderatur  prsesentia,  sed  etiamprrecavet  seu 
providet  futuris.  Quod  clarius  docuit  Alens., 
4  p.,  qusest.  12,  memb.  3,  art.  9,  §  2.  Alias, 
q.  69,  art.  2,  memb.  9.  Ubi  etiam  recte  ad- 
vertit  omnem  virtutem  in  sua  materia  et  sub 
honestate  sua  exercere  hunc  actum ;  quia  ad 
perfectionem  virtutis  pertinet  perseverantia 
in  illa ;  et  ideo  velle  semper  castitatem  ser- 
vare,  sub  hac  ratione  est  actus  castitatis,  et 
sic  de  aliis  ;  idem  ergo  est  cum  proportione 
in  hac  virtute.  Quod  etiam  supra  insinuavi- 
mus  agentes  de  objecto,  ubi  alias  rationes, 
et  Conc.  Trid.  adduximus. 

G-audium  quomoclo  a  pmnitentia  sit. 

4.    Dubitant  etiam  aliqui  de  actu   gaudii, 
tum  quia  D.  Thom.  bic,  art.  2,  ad  1 ,  gaudium 


de  bonis  operibustribuitcbaritati ;  tum  etiam 
quia  gaudium  videtur  repugnare  dolori,  et  il- 
lum  excluclere ;  proprius  autem  pcenitentise 
actus  est  clolor.  Dicendum  est  tamen,  gau- 
dium  de  bonis  operibus,  quatenus  cedunt  in 
Dei  gloriam,  et  in  illum,  ut  in  finem  superna- 
turalem,  velut  in  talem  amicum  referuntur, 
sic  pertinere  ad  charitatem;  gaudium  autem 
de  sequitate  justitice  vel  conservata,  vel  resti- 
tuta,  ad  hanc  virtutem  pertinere,  ut  ex  dis- 
cursu  facto  satis  constat.  Nec  verum  est  om- 
ne  gaudium  excludere  omnem  dolorem,  sed 
si  sint  ejusdem  rei  ;  hic  autem  dolor  pceni- 
tentiae  est  de  peccato,  ut  commisso,  gauchum 
de  remissione  peccati,  vel  etiam  de  satisfac- 
tione  pro  peccato. 

5.  Occurritur  odjectioni.  —  Dices  :  licet 
tale  gaudium  non  omnino  tollat  dolorem, 
minuit  tamen,  saltem  ex  generalibus  rationi- 
bus  gaudii  et  tristitiee,  et  ex  diversis  nioclis 
afficiendi  subjectum.  Respondet  Durand.,  d. 
14,q.  4,  non  esse  hocinconveniens,  quia  non 
oportet  dolorem  pcenitentise  esse  omnibus 
modis  maximum.  D.  Thom.  autem  in4,  d.  17, 
q.  2,  art.  1 ,  negat  assumptum,  quia  hoc  gau- 
diiim  est  consequens  ipsummet  dolorem  pce- 
nitentia?.  Dico  tamenhoc  maxime  verum  esse 
cle  ipsa  detestatione  peccati ;  hsec  enim  nullo 
modo  minuitur,  neque  impeditur  propter 
gaudium  consequens  ;  dolor  autem,  in  rigore 
sumptus,  quamvis  non  minuatnr  ex  gaudio 
consequente,  ut  sic,  potest  tamen  inupediri, 
ne  ulterius  progrediatur. 

Asseriio  secunda.  De  actibus  pcenitentice  circa 
malum. 

6.  Dico  secundo  :  virtus  pcenitentire  fugit 
malum  seu  peccatum  omnibus  modis,  quibus 
voluntas  solet  malum  refugere,  et  ita  etiam 
distinguuntur  plures  alii  actus  hujus  virtutis. 
Ha?.c  assertio  constat  ex  dictis  de  objecto,  et 
ex  prrecedente,  nam  omnia  ibi  dicta  possunt 
hic  cum  proportione  applicari.  Ut  autem  ali- 
quas  difficultates  expediam ,  notandse  sunt 
voces,  quibus  hi  actus  significari  solent,  sci- 
licet  odium,  detestatio,  displicentia,  dolor  et 
tristitia;  his  enim  utitur  Trid.  sess.  44,  et  com- 
muniter  Doctores.  Est  autem  in  eis  observan- 
dum,  aliquando  vel  omnes  vel  aliquas  ex  his 
vocibus  sumi  ut  generales.  Displicentia  enim 
dici  potest,  tum  de  oclio,  tum  de  dolore,  vel 
detestatione,  et  eodem  modo  quilibet  ex  his 
actibus  dici  potest  aversio  a  peccato,  vel  fuga 
illius;  dolor  etiam  et  tristitia  in  preesenti  idem 


DISPUTAT. 
sunt.  Tres  crgo  vocos  seu  actus  explicancli  a 
nobis  sunt  secundum  proprias  rationes  suas, 
scilicet  odium,  detestatio  et  dolor,  quibus 
etiam  adjungemus  propositum,  seu  intentio- 
nem  destruendi  peccatum. 

7.  Odium  et  detestatio  peccati  quomodo  dis- 
tinguantur.  —  Primo  igitur  inquiri  potest,  an 
odium  et  detestatio  peccati  commissi  sint  ac- 
tus  diversi.  Et  ratio  dubitandi  esse  potest, 
quia  peccatum  commissum  jam  consideratur, 
seu  apprebenditur  ut  malum  proescns ;  odium 
autemtantum  potest  distingui  a  detestatione, 
tanquam  fuga  mali  absolute  sumpti,  a  fuga 
mali  praesentis ;  ergo  solum  potest  distingui 
a  tali  detestatione  illud  odium,  quod  versatur 
circa  peccatum  absolute,  abstrahendo  ab  hoc 
quod  sit  commissum;  ergo,  si  utrumque  su- 
matur,  ut  cadit  in  peccatum  commissum,  non 
possunt  distingui. 

8.  Nihilominus  dicendum  est,  illos  actus  es- 
se  distinctos*  quia  etiam  odium  potest  versari 
circa  malum  quod  jam  inest,  quia  quod  insit, 
non  tollit  absolutam  rationem  mali;  etipsa- 
met  pcenitentia  potest  odio  haberi,  non  pree- 
cise  quia  prcesens  est,  sed  absolute,  quia 
quoddam  malum  est.  Rursus  circa  hujusmodi 
malum  potest  insurgere  desiderium  quod  non 
insit,  et  affectus  voluntatis  ad  hoc  ut  tale  ma- 
lum  non  fuerit  commissum  ;  hic  autem  actus 
diversus  est  a  praBcedente  ,  ut  patet  tum  ex 
modo  tendendi  et  operandi;  tum  etiam  ex 
effectu,.  nam  ad  odium  ,  ut  sic,  non  sequitur 
tristitia,  sequitur  autem  ex  illa  detestatione, 
ut  notavit  D.  Thom.  in4,  d.  17,  q.  2,  art.  1, 
qusestiunc.  1,  ad  3.  Denique  circa  bonum 
quod  possidetur,  prseter  amorem  potest  homo 
habere  desiderium  nunquam  carendi  tali  bo- 
no;  ergo  e  contrario  hic  actus  desiderii,  vrtle 
nunquampzccasse,  est  distinctus  ab  odio.  Qua- 
propter  in  hoc  actu  cernitur  propria  ratio 
pcenitentiae  secundum  rigorosam  hujus  vocis 
significationem,  ut  ex  D.  Thoma  supra  sumi- 
tur,  et  hic,  q.  84,  art.  8,  et  hoc  art.,  ad  3,  et 
infra  art.  4  ;  et  ex  Palud.,  dict.  d.  17,  q.  1, 
art.  1  et2;  Sot.,  q.  l,art.l;  Ledesm.,  l,p.  4,  q. 
32,  art.  1 ,  du  b.  2;  Navarro,  inSum.,  c.  1,  n.2; 
clarius  Cajet,  tom.  1  Opusc.,tract.  4,  q.  1;  qui 
agente.s  de  contritione,  vel  de  attritione,  di- 
cunt  proprie  consistere  in  detestatione,  et  ab 
effectu  declarant,  quia  dolor  proxime  sequi- 
tur  ex  detestatione,  ut  dictum  est,  et  latius 
infradicemus.  Et  favet  Concilium  Trid.,  sess. 
14,  c.  2,  dicens  pcenitentiam  esse  detestatio- 
nem  peccati  cum  pio  animi  dolore  ;  et  eodem 
feremodo  loquit^r  Conc.  Coloniense,  titulo  de 


III.  SECT.  II.  43 

Pcenitentia,  in  principio,  et  Augustin.,  lib.  2 
ad  Simplicianum,  q.  2. 

9.  Quis  sit  ordo  inter  dictos  actus.  —  Quod 
si  de  ordine  inter  illos  actus  interrogetur,  re- 
sponcleo,  odium  esse  natura  sua  priorem  ac- 
tum,  quia  respicit  objectum  secundum  ratio- 
nem  magis  abstractam  et  absolutam.  Non  vi- 
cletur  tamen  necessarium,  ut  in  executione 
seu  ordine  temporis  semper  ocliuni  antecedat; 
nam  consiclerata  turpitudine  peccati  com- 
missi,  potest  voluntas  statim  detestari  pecca- 
tmn,  desiderando  nunquam  illud  commisisse  ; 
quia  in  ipso  objecto  est  sufficiens  ratio  et 
fundamentum  ad  talem  actum ,  et  in  illo  in- 
cluditur  virtute  ipsum  odium ,  quod  satis  est. 

SECTIO  III. 

Vtrum  actus  pcenitentice  absolutus  sit  et  efficax. 

1.  Ratio  dubitandi  oritur  ex  preecedenti  sec- 
tione.  Nam  ex  ibi  dictis  sequitur  proprium 
actum  pcenitentice  esse  solum  voluntatem 
quamclani  conditionatam ,  quani  velleitatem 
appellant;  consequens  est  falsum;  igitur.  Se- 
quela  patet,  quia  objectum  illius  actus  est  im- 
possibile,  nimirum  prseteritum  non  fuisse ; 
circa  objectum  autem  impossibile  non  potest 
eSse  voluntas,  nisi  conditionata.  Minor  autem 
probatur,  quia  voluntas  conditionata  est  inef- 
ficax.  Unde  non  potest  omnino  avertere  vo- 
luntatem  a  peccato ,  quod  est  de  ratione  actus 
pcenitentiae. 

2.  Varice  sententice.  —  In  hac  difficultate 
tres  invenio  dicendi  nioclos.  Primus  est,  il- 
lum  actum  esse  absolutum ,  qui  explicatur 
hac  voce,  volo,  non  illa,  vellem.  Ita  Medin., 
Codice  de  Pcenitent.,  tract.  1 ,  q.  1,  et  sumpsit 
ex  Alens.,  4  p.,  q.  12,  memb.  1,  art.  2,  §  2, 
alias  q.  54,  memb.  2,  art.  3,  infine;  et  Albert. 
in  4,  d.  14,  art.  2.  Quorum  ratio  est,  quia 
peccatum  commissum  non  fuisse  non  est  im- 
possibile  simpliciter  ,  secl  tantum  ex  supposi- 
tione  ;  circa  hujusmodi  autem  impossibile 
versari  potest  actus  absolutus.  Secunda  sen- 
tentia  est ,  illum  actum  esse  conditionatum. 
Est  D.  Thom.  in  4,  dist.  17,  q.  2,  art.  1,  q.  1, 
ad3,  quem  Sot.,  d.  14,  q.  2,  art.  1,  et  d.  17, 
q.  I,  art.  I,  et  Ledesm.,  1,  p.  4,  q.  32,  art.  I, 
dub.  3,  et  alii  sequuntur.  Et  ratio  est,  quia, 
licet  illud  objectum  tantum  sit  impossibile  ex 
suppositione ,  tamen  voluntas  non  versatur 
circa  illud  per  talem  actum ,  nisi  ex  prasclicta 
suppositione  ;  et  ideo  perinde  se  habet,  ac 
simpliciter  impossibile.  Tertia  sententia  est 
Adriani  in  4,  q.  1,  de  Pcenitentia,  illiun  ac- 


44  QUiEST.  LXX 

tum  non  esse  absolutum,  propter  rationem 
D.  Thomse,  neque  esse  conditionatmn,  quia 
jam  conditio  posita  est,  et  non  ignoratur ; 
quando  autem  cognita  est  conditio,  vel  volun- 
tas  nullum  elicit  actum,  vel  elicit  absolutimi. 
Unde  concludit  illum  actum  esse  simplicem 
affectum  displicentise  peccaticommissi;  atqae 
ita  parum  videtur  illum  distinguere  ab  actu 
odii. 

3.  Acius  voluntatis  quomodo  absolutus  vel 
conditiunatus  dicatur.  —  Ut  vero  caveatur 
a?quivocatio,  in  qua  videtur  Adrianus  versa- 
tus,  oportet  distinguere  illam  vocem,  conditio- 
natus,  cum  conjungitur  cum  actu  voluntatis; 
interdum  enim  sumi  potest  ex  parte  subjecti, 
seu  potius  voluntatis  ,  ut  cum  aliquis  profert 
hanc  conditionalem  :  Si  Petrus  hoc  a  me  pe- 
teret,  vellem  id  facere ;  tunc  enim  voluntas 
de  pro?senti  non  vult ,  sed  homo  affirmat  se 
voliturum,  si  id  accideret ;  et  ita  conditio  sus- 
pendit ,  seu  tollit  omnem  actum  voluntatis  in 
praBsenti ;  et  ideo  improprie  talis  dicitur  actus 
conditionatus ,  quia  revera  nullus  est,  sed 
esset,  si  conditio  poneretur.  Unde  in  contra- 
rio  sensu  omnis  actus  voluntatis,  qui  de  prte- 
senti  exercetur,  potest  dici  absolutus,  quam- 
vis  non  semper  proprie,  ut  patebit.  Alio  igi- 
tur  modo  et  magis  proprio  dicitur  actus  con- 
ditionatus  ex  parte  objecti,  quia,  licet  volun- 
tas  in  pra^senti  illum  exerceat ,  tamen  per  il- 
lum  non  tendit  in  objectum  absolute  sum- 
ptum,  sed  vestitum  aliqua  conditione.  Ut  cum 
testator  legat  centum  Petro,  si  hoc  fecerit, 
revera  vult  donare  ,  tamen  sub  ea  condi- 
tione.  Cujus  signum  est,  quia  expleta  illa 
conditione  ,  illa  voluntas  habet  effectum  sine 
novo  actu.  Actus  vero  absolutus  contrarius 
huic  conditionato  erit  ille,  qui  nec  ex  parte 
subjecti,  neque  ex  parte  objecti  habet  appo- 
sitam  conditionem ;  et  hic  est  proprius  usus 
iUius  vocis. 

4.  Resolutio  de  actu  poenitentue.  —  Actus 
ergo  poenitentiee  non  potest  dici  conditionatus 
priori  modo  ;  aiioqui  non  esset  verus  et  realis 
actus ;  et  si  hoc  tantum  voluit  Adrianus,  recte 
dixit ;  debuisset  tamen  vocare  illum  actum 
absolutum,  ut  cum  proportione  et  sine  eequi- 
vocatione  vocibus  uteretur ;  debuisset  etiam 
mentionem  facere  actus  conditionati  ex  parte 
objecti.  Unde  si  de  hoc  sit  sermo,  recte  D. 
Thom.  dixit  actum  pcenitentise  esse  conditio- 
natum ;  quia  vel  expresse,  vel  implicite  inclu- 
dit  hanc  conditioncm,  si  milii  esset  possibile. 
Et  hoc  recte  concludit  ratio  D.  Thomse. 

5.  Actus  conditionatus  quid  operetur,  —  Ut 


XV.  AKTIC.  I. 

vero  satisfaciamus  difficultati  de  inefficacia  ta- 
lis  actus,  advertendum  est,  actum  conditiona- 
tum  voluntatis,  quamvis  non  sit  efficax  quoad 
omnia,  quandiu  conditio  non  est  impleta,  esse 
tamen  posse  efficaceni  quoad  aliqua,  respectu 
quorum  habet  vim  actus  absoluti.  Quodvariis 
modis  contingere  potest  pro  actuum  et  objec- 
torum  diversitate.  Aliquando  enim  potest 
conditio  posita  in  objecto  esse  possibilis ,  oc- 
culta  tamen  et  pendens  exfuturo.  Et  tunc  po- 
test  esse  voluntas  efficax  de  se  ;  si  autem  con- 
ditio  sit  de  futuro  ,  erit  suspensa  quoad  effec- 
tum.  usque  ad  talem  conditionem,  ut  cum  volo 
dare  centum,  si  hoc  feceris ;  et  ideo  talis  vo- 
luntas  non  per  vellem,  sed  per  volo  explica- 
tur.  Si  vero  conditio  in  re  sit  posita,  et  igno- 
retur,  voluntas  statim  habet  effectum,  ut  cum 
volo  absolvere,  si  es  dispositus.  Et  de  tali  vo- 
litione  verum  est,  quod  ait  Adrian.,  si  condi- 
tio  sit  in  re  posita,  et  cognoscatur,  non  posse 
volitionem  esse  conditionatam.  Et  e  converso 
etiam  verum  est,  si  sciatur  talem  conclitionem 
non  esse  in  re,  vel  non  esse  futuram,  non 
posse  haberi  voluntatem  illam  conditionatam 
ita  efficacem,  sed  ad  summum  per  modum 
velleitatis.  Unde  in  divite  hic  actus,  vellem 
dare  eleemosynam,  si  possem,  licet  videatur 
esse  sub  conditione  ,  quaj  illi  nota  est ,  re  ta- 
men  vera  plus  includit,  videlicet,  si  possem 
vincere  meum  affectiim,  vel  possem  sine  diffi- 
cultate,  vel  aliquid  simile ;  necesse  est  enim, 
ut  talis  conditio  ex  aliqua  parte,  vel  non  sit 
posita,  vel  saltem  sit  ignorata,  aut  non  consi- 
derata  ;  alias  actus]necessario  transibit  in  ab- 
solutum. 

G.  Detestatio  peccati  commissi  quomodo  effi- 
cax.  —  Aliquando  vero  contingit  objectum 
esse  impossibile,  vel  sintpliciter,  ut  me  esse 
Deum,  vel  ex  suppositione,  ut  prseteritum  non 
fuisse,  velhominem  salvari  sine  observatione 
mandatorum.  Et  in  his  omnibus  semper  sub- 
inteUigitur,  vel  expresse  additur  conditio,  si 
fieri  posset,  et  actus  non  est  volo,  sed  vellem, 
ut  recte  D.  Thomas  dixit,  et  experientia  do- 
cet.  Ideoque  talis  actus  est  simpliciter  ineffi- 
cax  respectu  objecti  impossibilis ,  ut  sic  :  ta- 
men  si  quantum  ad  aliquid  possibile  sit ,  res- 
pectu  illius  potest  habere  aliquam  efficaciam. 
Atque  ita  contingit  in  preesenti  actu  detesta- 
tionis,  de  quo  loquimur ;  nam  est  quidem  ille 
actus  inefficax,  quantum  ad  hoc  ut  efficere 
possit  quominus  illud  peccatum  factum  non 
fuerit ;  et  quoadhoc  dixit  D.  Thom.  hic,  ad  3, 
stultum  esse  conari  ad  hoc ,  ut  peccatum  com- 
missum  non  fuerit,  Est  autem^efficax  ilie  actus 


DISl»LTrAT.  ii 

ad  separandam  ct  avertendam  voluntatem  ab 
affectu  pcccati.  Unde  impossibile  est  cum  tali 
actu ,  si  ex  plena  determinatione  voluntatis 
liat,  simul  esse  affectum  peccandi.  Et  idco 
etiam  includit  ille  actns  efficaciam  acl  des- 
truendum  peccatum  commissum ,  quatenus 
aliquo  modo  permanet  habitualiter  seumora- 
liter,  ut  in  clicta  solutione  ad  3  D.  Tliom.  ad- 
dit.  Et  hoc  satis  est  ad  veram  et  perfectam 
rationem  actus  pcenitentire ,  qui  vel  formali- 
ter,  vel  virtute  includit  propositum  emen- 
dandi  Deo  illud,  quod  contra  ipsum  commis- 
sum  est,  ut  sumiturex  D.  Thom.  infra,art.  4. 
Nam  per  hujusmodi  detestationem  ita  abomi- 
natur  homo  peccatum  commissum,  ut  ex  vi 
illius  vellet,  si  posset,  facere  ut  non  fuisset; 
ergo  etiam  vult  illud  destruere  saltem  quan- 
tum  acl  rationem  culpa? ,  quce  moraliter  ma- 
net;  quantum  acl  hoc  enim  objectum  possi- 
bile  est ,  et  ideo  respectu  illius  potest  talis 
actus  efiicaciam  habere.  Sicut  etiam  ob  eam- 
dem  causam  talis  actus  efficaciter  avertit  vo- 
luntatem  a  peccato  fnturo ,  quantum  est  ex 
se,  quia  habet  cum  illo  formalem  aut  virtua- 
lem  incompossibilitatem  ,  quam  significavit 
Concilium  Trid.,  sess.  14,  cap.  4,  dicens  :  Si 
voluntafem  peccandi  excludat. 

7.  Et  quantum  ad  hsec,  in  quibus  actus  ille 
est  efiicax,  potest  in  bono  sensu  verum  esse, 
quod  Alensis  ait,  actum  illum  non  tantum 
esse  nolUm,  sed  etiam  nolo.  Quanquani  sub 
hoc  verbo  indicativi  melius  explicatur  ille  ac- 
tus  in  ordine  ad  peccatum,  ut  sic.  Recte  enim 
dicet  aliquis ,  nolo  peccatum ,  non  autem  sic, 
nolo  peccasse,  sed  nollem.  Et  idcirco  respectu 
talis  objecti,  id  est,  peccati  commissi,  ut  sic, 
recte  appellatur  ab  Adriano  ille  actus  simplex 
affectus  absolutus  aliquo  moclo  ,  quatenns 
actu  inest ;  imo  ct  aliquo  moclo  efficax ,  qua- 
tenus  per  iilum  voluntas  ex  vero  et  toto  af- 
fectu  avertitur  a  malitia  peccati ,  et  eo  modo 
quo  potest  vult  illam  non  esse.  Nihilominus 
tamen  simpliciter  non  caret  omni  conditione, 
neque  habet  efficaciam  quantum  ad  proprium 
objectum,  cruod  est  facere,  ut  peccatum  com- 
missum  non  fuerit. 

Detestatio  peccati ,  et  intentio  desiruendi  illud 
quomodo  differant. 

8.  Hinc  vero  suboritur  difficultas ,  nam  vi- 
dctur  ex  dictis  sequi  hunc  actum  detestationis 
peccati  non  esse  diversum  ab  actu  intentionis 
seu  propositi  destruendi  peccatum,  quia  to- 
tam  hanc  vim  et  efficaciam  includit  ille  actus, 
ut  clixi.  Consequens  autem  repugnat  D.  Th., 


I.  SECT.  111.  45 

q.  85,  art.  2,  ad  1,  ubi  distinguit  illos  actus 
pcr  modum  imperantis  et  imperati.  Et  (quod 
difficilius  est)  illos  tribuit  divcrsis  virtutibus, 
nirairum  intentionem  poenitentice,  detcstatio- 
nem  autem  charitati.  Quod  etiam  est  contra 
ea  quse  diximus  ;  nam  inter  actus  elicitos 
pcenitentice  detestationem  posuimus. 

9.  Ad  priorem  partem  hujus  difficultatis 
respondeo  negando  sequelam,  et  simpliciter 
cum  D.  Thoma  concedendo  illos  actus  secun- 
dum  formalcs  rationes  suas  esse  distinctos, 
quamvis  in  virtute  vel  efficacia  convenire  vi- 
deantur,  ut  probat  ratio  facta.  Ratio  vero  dis- 
tinctionis  est,  quia  unus  est  per  modum  fugse 
et  aversionis  voluntatis  ,  scilicet  detestatio ; 
alter  est  per  modum  prosecutionis  et  intentio- 
nis.  Uncle  ille  prior  immediate  versatur  circa 
peccatum  commissum,  ut  sic  ;  -posterior  vero 
propinquius  tenclit  ad  resarciendam  divinam 
injuriam,  ideoque  versatur  circa  satisfactio- 
nem,  seu  recompensationem  peccati.  Et  ita 
D.  Thom.  hic,  art.  3,  ad  4,  et  scepe  alias,  vocat 
illum  actum  intentionem,  seu  propositum  sa- 
tisfaciendi,  seu  emendandi  quod  commissum 
est.  Unde  etiam  illi  cluo  actus  ita  sunt  inter  se 
connexi,  ut  invicem  possint  unus  ab  alio  oriri 
secundum  diversas  rationes,  seu  causalitates; 
nam  si  detestatio  peecati  consideretur  ut 
meclium  accommoclatum  acl  satisfaciendum 
Deo  aliquo  modo  pro  offensa ,  sic  potest  im- 
perari  ab  illo  proposito,  sicut  electio  ab  in- 
tentione.  At  vero,  si  consideretur  ille  actus  ut 
dispositio  qucedam  subjecti,  sic  potest  prcece- 
dere  et  pra?parare  voluntatem ,  ut  efficaciter 
conetur  ad  dcstruendum  peccatum.  Sicut  in 
humanis,  quia  segritudo  displicet,  ideo  inten- 
clit  homo,  et  conatur  illam  expellere  ;  et  utro- 
que  modo  potest  intelligi  D.  Thomas  citato 
loco. 

SECTiO  IV. 

An  detestatio  peccati  sit  actus  elicitus  a  pccniten- 
tia,  vel  charitate. 

1.  Hcec  qurestio  proponitur  propter  alteram 
partem  difficultatis  posita?,  in  qua  alic|ui  ab- 
solutc  conccdunt  hanc  detestationem  peccati 
non  posse  esse  actum  a  pcenitentia  elicitum, 
sed  a  charitate.  Quod  sentitD.  Thomas  citato 
loco,  et  expresse  in  1.  2,  q.  113,  art.  5,  ad  1, 
quia  ejusdem  virtutis  cst  detestari  mala,  cujus 
est  gaudere  de  bonis;  hoc  autem  charitatis 
est.  Verumtamen  si  ejus  sententice  sensus  es- 
sei,  posse  charitatem  sub  proprio  niotivo,  et 
ratione  elicere  aliquam  detestationem  pecca- 
ti,  eamque  perfectissimam,  probanda  omnino 


46 


QILEST.  LXXXV.  ARTIC.  I. 


esset;  nain  hoc  ad  minimum  docetD.  Thom., 
et  lioc  convincit  ratio  ejus.  Imo  fortasse 
si  sermo  esset  de  contritione,  quae  per  se  sit 
sufficiens  dispositio  ad  gratiam,  probabile  est 
requirere  hanc  detestationem  a  charitate  eli- 
citam.  At  vero  si  hsec  sententia  intelligat  nul- 
lam  detestationem  peccati ,  et  sub  nulla  ra- 
tione  posse  esse  actum  elicitum  a  propria 
virtute  pcenitentiee ,  nullo  modo  eam  probare 
possumus ;  quia  in  superioribus  satis  osten- 
sum  est,  esse  in  peccato  aliquani  rationem 
malitiae,  sub  qua  potest  virtus  pcenitentise  il- 
lud  detestari.  Et  hoc  ipsum  convinci  potest 
ex  aho  actu  pcenitentice,  quem  prseclicti  auc- 
tores  adnhttunt;  nam  si  haec  virtus  potest 
intendere  destructionem  peccati  et  recom- 
pensationem  ejus,  ergo  aliquani  propriam" 
rationem  mali  invenit  in  illo  peccato,  ratione 
cujus  illud  destruere  conatur ;  ergo  ob  eam- 
clem  rationem  potest  illud  detestari.  Et  con- 
firmatur  a  simili  ex  justitia  humana ,  cujus 
officium  est  intendere  recompensationem  in- 
jurise  facta?  proximo  ;  nam  hinc  fit,  ut  ipsam 
injuriam  detestetur,  et  ut  illi  virtuti  talis  ma- 
litia  displiceat.  Imo  hoc  ipsum  videtur  natura 
sua  prius,  nam  ob  eam  causam  vult  injuriam 
destruere,  et  compensare  illam,  quia  displi- 
cet ;  ergo  idem  est  dicendum  in  prtesenti ;  est 
enim  eaclem  omnino  ratio.  Denique  alias  vir- 
tus  pcenitentise  non  haberet  illum  actum,  qui 
in  propria  et  rigorosa  significatione  per  hanc 
vocem  significatur,  nam,  ut  supra  ostensum 
est,  proprie  significat  retractationem  prioris 
facti.  Item  ex  proprio  actu  hujus  virtutis  non 
sequeretur  dolor  et  pcena,  nisi  valde  remote ; 
nam  dolor  proprie  comitatur  detestationem, 
ut  dixi,  et  iterum  dicam.  Unde  non  solum 
Theologi,  sed  etiam  Goncilia  etPatres  pceni- 
tentiam  per  detestationem  et  dolorem  defi- 
niunt,  ut  patet  exTridentino,  sess.  14 ,  c.  2, 
clicente,  pcenitentiee  actum  esse  detestationem 
cum  pio  animi  dolore.  Et  eodem  fere  modo 
loquitur  Concilium  Coloniense,  titulo  cle  Pce- 
nitentia ,  in  principio,  et  Augustinus,  lib.  2 
Quoestionum  ad  Simplic,  q.  2  :  Opus  ( inquit ) 
pcenitendi  est  cum  reperitur  voluntas  mutandi 
cum  animi  dolore.  Propter  quod  in  Jib.  de 
Veraet  falsa  pcenitent.,  cap.  2  et  3,  pceniten- 
tiam  simpliciter  dolorem  vocat,  et  similia 
multa  leguntur  in  decretis,  de  Pcenitent., 
dist.  1. 

Dolor  et  detestatio  quomodo  clistinguantur. 

2.  Sed  tunc  insurgit  ultima  difficultas  de 
actu  doloris  comparato  ad  actum  detestatio- 


nis,  quomodo  ab  illo  distinguatur.  Videtur 
enim  esse  iclem  actus  ;  teste  enim  Aug.,  14  de 
Civit. ,  c.  15  ,  dolornihil  aliud  est,  quam  dis- 
plicentia  de  his ,  quce  noiis  nolentibus  acci- 
^«^yhujiismodi  autem  est  detestatio  peccati 
commissi ;  est  enim  displicentia,  et  de  re  no- 
bis  involuntaria,  non  quidem  secundum  eam 
voluntatem,  qua  peccatum  commissum  est, 
sed  secundum  eam,  qua  est  affectus  pceni- 
tens,  quando  peccatum  detestacur,  ut  notavit 
D.  Thom.  in  4,  d.  17,  q.  2,  art.  1,  qusestiunc. 
1 ,  ad  2.  Unde  idem  Augustin.,  lib.  de  Vera  et 
falsa  pcenit.,  c.  2  et  3,  hunc  dolorem  displi- 
centiam  vocat.  Et  eodem  modo  loquitur  D. 
Thom.  hoc  art.  1 ,  ad  3,  et  Durand.  in  4,  dist. 
14,  q.  2,  et  ibi  alii.  Et  denique  Trident.,  sess. 
14,  cap.  4,  dicit,  contritionem  esse  detesta- 
tionem  et  dolorem  ,  indicans  has  cluas  voces 
unum  actum  significare,  quia  contritio  uni- 
cus  actus  est. 

3.  Nihilominus  clicendum  est,  physice  lo- 
cruendo,  hos  duosactusesse  distinctos,  quam- 
vis  moraliter  ita  sint  conjuncti  in  homine  via- 
tore ,  ut  per  modum  unius  reputentur.  Hoc 
probatur  primo  ex  communi  sententia  Theo- 
logorum  tractantium  de  actibus  humanis,  et 
passionibus  aninise ;  distinguunt  enim  amo- 
rem  a  gauclio,  et  gaudium  a  desiderio,  ea- 
deinque  ratione  distinguunt  dolorem  ab  odio, 
et  desiderio  fugiendi  malum ;  hic  autem  clolor 
comparatur  ad  detestationem  tanquam  ad  fu- 
gam,  seu  desiderium  carendi  illo  malo.  Quod 
acleo  verum  existimavit  Scot.  ut  crediderit  do- 
lorem  non  esse  actum  elicitum  a  vohmtate  , 
sed  meram  passionem  in  illa  exortam  ex  prio- 
ri  actu.  In  quonon  probamus  ejus  sententiam, 
quia  dolor  est  actus  vitge  ;  et  icleo  necesse 
est,  ut  a  facultate  vitali  effective  prodeat.  In 
hoc  autem  quamdam  similitudinemhabet  cum 
passione,  quod  non  est  per  se  primo  existens 
in  facultate  voluntatis,  seu  appetitus,  sed  re- 
sultat  semper  mediante  actu  fugae,  seu  displi- 
centice,  nontamen  sine  concursu  actuali  ejus- 
dem  voluntatis.  Hinc  vero  satis  cernitur  dis- 
tinctio  inter  illos  affectus.  Unde  confirmatur, 
nam  detestatio  est  causa  doloris  ;  ergo  distin- 
guunturinter  se.  Antecedens  docuitD.  Thom. 
in  4,  d.  17,  q.  2,  art.  1 ,  q.  1 ,  ad  3.  Et  bene  Ca- 
jet.,  tom.  1  Opuscul.,tract.  4,  q.  1;  et  patet  ex 
clictis,  quia  non  resultat  in  nobis  nisi  media 
detestatione.  Imo  hic  effectus  talis  est,  utim- 
pediri  possit  ex  indispositione  subjecti,  ut  no- 
tavit  D.  Thom.,  q.  prseced.,  art.  8,  ubi  in- 
quit,  in  beatis  esse  displicentiam,  seu  deles- 
tationem  absque  dolore,  quia  sunt  incapaces 


DISPUTAT.  III.  SECT.  IV. 


47 


illius,  quod  est  sufficiens  arguinentuni  distinc- 
tionis.  Tandem  declaratur  ex  illamet  descri- 
ptione  Augustini :  Dolor  est  displicenlia  de  his, 
quce  nobis  nolentibus  accidtmt ;  supponit  ergo 
dolor  actum,  quo  objectum  doloris  sit  noli- 
tum  ;  qui  actus  in  preesenti  materia  non  est 
nisi  ille,  quo  peccator  nollet  peccasse,  ut  D. 
Thom.  in  citato  loco  4  declaravit ;  ille  autem 
actus  est  ipsa  detestatio  peccati ;  ergo  dolor 
supponit  illam,  et  ab  illa  distinguitur.  Quo- 
circa,  cum  dolor  dicitur  displicentia,  vel  ha3C 
vox  sumitur  in  quadam  generali  significatio- 
ne,  qua  dicitur  de  omni  actu  voluntatis  circa 
malum,  ut  in  principio  notavi ;  vel  effectui 
tribuitur  nomen  causse  ;  cum  vero  contritio 
dicitur  dolor,  denominatur  a  proprietate  con- 
sequente,  sine  qua  neque  nomen,  neque  ra- 
tionem  contritionis  habere  censetur,  ut  infra 
declarabo. 

Corollarium,  et  censura  cujusdam  opinionis 
Scoti. 

4.  Atque  ex  omnibus  clictis  in  his  sectio- 
nibus  colligere  licet,  quid  sentiendum  sit  de 
quadam  enumeratione  actuum  pcenitentice, 
quam  habet  Scotus  in4,  d.  14,  q.  1  et  2.  Ubi 
quatuor  ponit  actus  pcenitentiae,  vel,  ut  ipse 
laquitur  ,    quatuor  acceptiones  poenitentice. 
Primus  actus  est,  velle  in  se  punire  pecca- 
tum,  applicando  causas  doloris  ;  secundus  est 
nolle  peccasse  ;  tertius  acceptare  punitionem 
ab  alio  inflictam ;  quartus  (inquit)  est  patien- 
ter  illam  ferre.  Ex  quibus  solum  primum  esse 
dicit  cujusdam  justitite  vindicativce ;  secundum 
autem  non  pertinere  ad  aliquam  singularem 
virtutem,  sedad  omnes  respective,  seu  in  sua 
materia  ;  tertium  ait,  esse  charitatis  vel  spei ; 
quartum  patientise.  Heec  vero  distinctio  impri- 
mis  nulla  methodo  aut  ratione  data  est ;  hoc 
enim  modo  posset  distinguere  innmneros  pce- 
nitentise    modos.  Deinde   immerito   attribuit 
pcenitentise  illum  primum  actum,  ut  prima- 
rium  ;  prior  enim  est  detestatio  ipsius  peccati 
commissi ,  includens  propositum  destruendi 
illucl,  nam  hinc  oritur  illa  voluntas  vindican- 
cli,  et  puniendi  in  se  peccatum.   Quod  recte 
insinuavit  D.  Thom.  hic,  ad  4,  dicens,  dolorem 
peccati  esse  displicentiam ,  seu  reprobationem 
facti  prceteriti  cum  intentione  removendi  sc- 
quelam  ipsius,  scilicet  offensam  Dei,  et  reatum 
pcence  •  in  quibus  verbis  sentit  hoc   ultimum 
esse  etiam  ultimo  intentuni  in  actu  pceniten- 
tise,  scilicet,  auferre  reatum  pcenEe,  quod  fit 
per  vindictam  et  puiiitionem,  et  applicando 
causas  doloris.  Et  ratio  est  manifesta,  nam 


prior  est  satisfactio  pro  culpa,  quam  pro  pre- 
na.  Imo  haec  videtur  esse  quasi  secundarium 
quid  in  virtute  pcenitentise,  ut  latius  infra  di- 
cemus,  agentes  dc  satisfactione,  et  de  actu 
exteriori  pcenitentia?. 

5.  Unde  ulterius immerito  negat  Scotus,  se- 
cundum  actum  pertinere  ad  specialem  virtu- 
tem;  non  enim  consideravit  objectum  formale 
proprium  virtutis  pcenitentice  ;  imo  nec  moti- 
vum  charitatis  considerasse  videtur,  sub  quo 
potest  etiam  ille  actus  abuna  virtute  singulari 
elici,  imo   et  a  virtute  spei,  vel  obedientise, 
ut  ex  superius  dictis  de  virtute  pcenitentiee 
manifestum  est.  Ei  ex  eo  quod  Scotus  dicit 
de  tertio  actu  convinci  potest ;  nam  si  quis 
potest  acceptare  pcenitentiam  pro  peccato  ex 
charitate  ,  et  spe  ,  multo  magis  potest  odis- 
se  ipsum  peccatum,  vel  nolle  peccasse.  Et 
eadem  omnino  ratione  deberet  etiam  fateri 
illuni  tertium  actum  esse   posse    a  virtute 
pcenitentice,  si  sub  proprio  ejus  motivo  eli- 
ciatur,  ut  fieri  potest;  potest  enim  quis  ac- 
ceptare  pcenam  ex  affectujustitise.  Quod  etiam 
confirmari  potest  ex  primo  actu,  nam  ejus- 
dem  rationis  est  velle  se  pTmire,  et  velle  ac- 
ceptare  pcenam  ab  alio  inflictam,  si  sub  eo- 
dem  motivo  fiat,  nam  reliqua  differentia  pla- 
ne  materialis  est.  Et  idem  fere  est  de  quarto 
actu ,  si  idem  motivum  operandi  servetur ; 
quanquam  verum  sit  sub  propria  ratione  pos- 
se  etiam  illum  actum  ad  pcenitentiam  perti- 
nere.  Itaque  ex  hac  doctrina  nulhun  novum 
actum  virtutis  pcenitentiae  habemus,  praeter 
eos,  quos  explicuimus,  nisi  voluntatem  satis- 
faciendi  pro  peccatis  commissis,  vel  volunta- 
rie  eligendo  pcenam,  vel  impositam  accep- 
tando,  vel  illatam  voluntarie  sustinendo  (li8ec 
enim  omnia,  ut  clixi,  materialiter  diversa  sunt 
in  ordine  ad  motivum  posnitentice);  hunc  ergo 
actum  sub  propria  ratione  elicitum  fatemur 
esse  hujus  virtutis  actum,  secundarium  ta- 
men,  et  minus  principalem,  loquendo  de  sa- 
tisfactione  pro  temporali  pcena. 

6.  Qjiicedam  sententia  Cani  expenditur.  — 
Quapropter  mihi  etiam  non  probatur  quod 
scripsit  Cano  in  sua  relectione  de  Pcenit., 
part.  2,  primarium  actum  hujus  virtutis  esse 
dolorem  ipsum  peccatorum,  quatenus  nobis 
pcenalis  est,  nam  principalius  (inquit)  a  nobis 
exigit  Deus  in  recompensationempeccati,  ut  nos 
ipsos  torqueamus  per  dolorem  et  tristitiam . 
quam  ut  ipsum  honoremus,  quia  nostram  quce- 
rit  utilitatem.qucein  pcenis  voluntarie  sumptis 
pro  peccatis  maxima  est.  Ehec,  inquam,  doc- 
trina  mihi  non  probatur,  nam  si  loquimur  de 


48 


QU/EST.  LXXXV.  ARTIC.,1. 


dolore  et  tristitia  cum  omni  rigore  et  proprie- 
tate  sumpta,  ut  distinguitur  a  displicentia  seu 
detestatione  peccati,  sic  falsum  est  dolorem 
esse  primarium  actum  pcenitentiae,  aut  prin- 
cipalius  intentum ;  jam  enim  sect.  prseced. 
ostendi,  principaliorem  actum  esse  ipsam  de- 
testationem  peccati.  Et  sine  dubio  hoc  est, 
quod  preecipueintenditDeus  in  nobis,  ut,  sci- 
licet,  vomntatem  nostram  omnino  a  peccato 
avertamus,  et  in  ipsum  Deum  eam  converta- 
mus  ;  dolorem  autem  requirit,  tum  ut  effec- 
tum  consequentem  ad  illum  affectum,  tum  ut 
illo  juvemur  ad  magis  detestandum  ipsum 
peccatum,  et  perseverantius  cavendum  illud. 
Quod  si  (ut  est  frequens)  doloris  nomine  ip- 
sam  detestationem  intellexit  Cano,  immerito 
dixit  Deum  magis  intendere  per  hunc  actum 
afflictionem  nostram,  quam  honorem  suum ; 
nam  propter  quod  unumquodque  tale,  etillud 
magis ;  sed  Deus  intendit  nostram  pcenam  et 
affiictionempropterhonorem  suum;  ergohunc 
magis  intendit.  Unde  licet  etiam  nostram  uti- 
litatem  intendat,  hanc  tamen  utilitatem  nos- 
tram  ordinat  ad  eumdem  suum  honorem,  quia 
omnia  ordinat  ad  se,  tanquamad  ultimumfi- 
nem,  cui  nulla  utilitas  accrescere  potest,  sed 
tantum  gloria  et  honor.  Item  nos  ipsi,  ut  per- 
fecte  operemur,  etiam  dum  nos  affligimus  et 
castigamus,  totum  referre  debemus  in  divi- 
num  honorem  tanquam  in  prsecipuum  sco- 
pum,  quia  ipse  divinus  honor  majoris  esse 
debet  apud  nos  aestimationis ,  quam  nostra 
utilitas.  Pra^terea  in  satisfactione  magis  in- 
tenta  esse  debet  satisfactio  pro  injuria,  quam 
pro  poena  debita,  quia  illud  est  primarium  in 
negotio  justificationis,  reliquum  vero  est  con- 
sequens;  satisfactio  autempro  injuria  divina, 
quatenus  a  nobis  exhiberi  potest,  principalius 
lit  per  detestationem  peccati,  quatenus  ex 
amore  Dei  procedit,  et  ex  intentione  resar- 
ciendi  divinum  honorem,  quantum  in  nobis 
est ;  ergoboc  est  magis  intentum  etiam  a  Deo, 
quam  afflictio  nostra,  quatenus  est  nobis  poe- 
nalis  ,  et  ut  sic  est  satisfactoria  pro  pcena. 
Est  ergo  hic  actus  pcenitentia!,  sed  secunda- 
rius,  ut  diximus. 

SECTIO  V. 

Vtrum  actus  prmitentice  lionestus  sit. 

1.  Contrarii  errores. — In  hac  et  sequenti- 
bus*sectionibus  specialiter  loquar  de  proprio 
actu  detestationis  peccati,  qui  ad  rem  prse- 
sentem  est  magis  proprius,  et  quia  facile  erit 
ad  reliquos  accommodare,  quee  de  hoc  dixe- 


rimus ,  servata  proportione.  Lutherani  ergo 
hunc  actum  rejiciunt,  vel  ut  otiosum  et  inu-  . 
tilem,  quia  est  conatus  quidam  contra  praete- 
ritum  factum,  de  quo  jam  dolere  inutile  est, 
vel  etiam,  ut  praesumptuosum,  quia  oritur  ex 
voluntate  satisfaciendi  Deo^  ac  si  nobis  possi- 
bile  hoc  esset.  Pelagiani  autem,  approbantes 
hunc  actum,  naturalibus  viribus  liberi  arbi- 
trii  illum  attribuunt,  dicentes,  hoc  modo  posse 
hominem  suis  viribus  liberari  a  peccato. 

2.  Actumpcznitenticehoncstum  esse. —  Asser- 
tio  prima.  —  Dicendum  vero  est  primo,  actum 
christianse  pcenitentiae  esse  honestum  et  san- 
ctum.  Conclusio  est  definita  in  Tridentino, 
sess.  14,can.  5,  et  sumitur  ex  Scriptura,  qua- 
tenus  et  consulit,  et  praecipit  hunc  actum,  ut 
patet  Ezech.  18  et  33,  Matth.  3  et  4 ;  et  sub 
nomine  compunctionis  Psal.  4 ,  et  Mich.  4 ; 
et  sub  nomine  tristitia?  ac  poenitentiae,  2  ad 
Cor.  7.  Quod  autem  Deus  praDcipit,  honestum 
est;  unde  Tertull.,  lib.  de  Pcenit.,  c.  4  :  Bonum 
est  pcenitere,  an  non  ?  quid  revolvis  ?  Deus  prce- 
cipit.  Et  August.,  lib.  de  duabus  Animabus 
contraManich.,  c.  14:  Bonum  (mquitj  estpce- 
nitere:  quicl  necesse  est  Scripturas  afferre? 
vox  est  ipsa  naturce.  Unde  etiam  Aristotel.,  7. 
Ethic,  cap.  7  :  Quem  non  pcenitet  (inquit),  ine- 
menclalilis  est. 

3.  Hcereticorum  evasio. — Refcllitur. — Ratio 
aprioriredditur. — Satisfit  Lutlier. — Ad  bcec, 
et  similia  Scripturae  testimonia  (quod  semel  an- 
notare  necesse  est)  respondent  lueretici,  quo- 
ties  Scriptura  de  pcenitentia  loquitur,  non  de 
detestatione  peccati  commissi,  sed  de  sola  mu- 
tatione  vitce  futura3,  quae prius per  jiropositum, 
postea  peripsamobservationem  mandatorum 
sufficienter  fit,  sermonem  facere  ;  quod  con- 
firmant  exverbograeco  f/.et:dvoKx,  quod  rcsipis- 
ccntiam  significat.  Verumtamen  ex  interpre- 
tatione  omnium  Patrum,  et  ex  collatione  plu- 
rium  testimoniorum  constat,  sermonem  esse 
de  propria  pcenitentia  a  nobis  expiicata^  cam- 
que  illa  voce  significari,  quse  proptereanunc 
doloris  nomine ,  nunc  gemitus ,  nunc  com- 
punctionis  et  conversionis  exprimitur.  Et  Joel. 
2,  et  Ezech.  18,  distincte  preecipitur  pceni- 
tentia,  etnovavita.  Etquamvis  demus  vocem 
graecam  resipiscentiamsignificare,  tamenhajc 
ipsa  resipiscentia  non  fit  sine  animi  et  affcc- 
tus  mutatione,  ut  notavit  Lactantius,  lib.  6  de 
Vera  sapientia,  c.  24 ,  et  Tertullian. ,  lib.  2 
contra  Marcion.,  c.  24,  in  fme.  Mutatio  enim 
animi  requirit  recessum  ab  uno  termino ,  et 
accessum  ad  alium.  Unde  non  satis  est  no- 
vum  opus  inchoare ,  quia  per  hoc  mutatur 


DISPUTAT. 

opus,  noii  vero  animus ;  num  post  multa  pec- 

cata,  ut,  verbi  gratia,  post  sumptam  ab  ini- 

mieo  vindictam,  potcstquismutare  opnscirca 

illimi,  ei  benefaciendo,  non  mutando  animum 

circa  priorem  vindictam.  Propter  quod  dixit 

August,  1.  dePcenitentiannedicina,  inprinc: 

Nemo  potest  novam  vitam  inchoare,  nisi  eum 

mperioris  vitcc  pceniteat.  Et  eodem  tendunt 

verba  Aristotelis  superius  citata.  Non  ergo 

sufficit  propositmn  novae  vitae  ad  veram  ani- 

mi  mutationem,  nisipriorvita,  quae  placebat, 

displicere  incipiat.  Propter  quod  aiebat  Eze- 

chias,  Isaiae  38  :  Recogitabo  tibi  omnes  annos 

meos  in  amaritudineanimce  mece.  Et  Sapiens, 

Ecclesiast.  21 :  Fili,  peccasti,  ne  adjicias  ite- 

rum,  et  de  prceteritis  deprecare,  ut  tibi  dimit- 

tantur.  Ubietiam  insinuatur  optima  ratio  hu- 

jus  honestatis ,  nam,  licet  peccata  preeterita 

sint  actu,  manent  tamen  reatu,  ut  dixit  Au- 

gust.,  lib.   de  Nuptiis,  c.  26.  Et  ideo   ad  il- 

lorum  veniam  obtmendam  medium  optimum 

est  illa  cum  dolore  recognoscere,  juxta  illud 

Psal.  30 :  Quoniam  iniquitatem  meam  ego  co- 

gnosco ,  etc.  Ratio  tandem  a  priori  est,  quia 

objectum  illius  actus  est  per  se  bonum,  ut 

satisin  superioribus  declaratum  est;  et  potest 

cum  debitis  circumstantiis  fieri ;  nam  omne 

objectum  honestum  ex  se  habet  has  circum- 

stantias ,  et  voluntas  recta  ratione  utens,  et 

adjuta  divina  gratia ,  potest  illas  observare. 

Falsum  est  ergo  hunc  actum  esse  otiosum, 

aut  inutilem,  quianon  tendit  ad  hoc,  ut  quod 

factum  est,  non  fuerit  factum  ;  sed  ad  hoc,  ut 

voluntas ,  et  avertatur  ab  illo  malo,  et  des- 

truat  illud,  quatenus  aliquo  modo  permanet, 

qui  finis  est  valde  honestus,  et  ad  illum  obti- 

nendum  valde  utilis  est  hujusmodiactus,  nam 

ut  dixit  August.,  lib.  de  Vera  et  falsa  pceni- 

tentia,  c.  20 :  Q.ui  convertitur,  necessario  do- 

let  habere,  quod  gaudet  perdere.  Unde  merito 

Chrysost.,hom.  5  ad  Populum,  tristitiam fere 

ad  nihil  aliud  utilem  esse  dixit,  nisi,  ut  de 

peccatis  habeatur.  Quapropter  neque  pree- 

sumptuo  sus  est  talis  actus,    quia   non  pro- 

priis  viribus,  sed  divina  gratia  concedi  credi- 

tur,  ut  jam  dicam.Et  quia  nonfit  animo  satisfa- 

ciendi  Deo  ad  aequalitatem ,  aut  ex  perfecta 

justitia,  sed  solum  faciendiquod  in  nobis  est, 

ut  a  Deo  obtineamus  misericordiam ;  hoc  au- 

tem  totum  valde  consentaneum  rationi  est. 

JPcenitejitiam  posse  habere  diversas  honeslates. 

■4.  Honestas  ex  genere  actus  requirit  debitum 
modum.  —  Dubium. —  Solvitur.  —  Est  autem 
considerandum  ex  superius  dictis,  et  ex  ge- 

XXII. 


lll   SECT.  v.  i\) 

nerali  doctrina  de  moralibus  actibus,  hujus- 
modi   detcstationcm  diversas   posse   habere 
honcstates,  seu   species  virtutis,  juxta  varia 
motiva  honesta,  ex  quibus  procedcre  potest. 
Namsi  peccatmn  furti,  verbi  gratia,  displiceat 
ob  turpitudinem,  quam  habet   contra  jusii- 
tiam  humanam,  motivum  illud,  ut  supra  dixi, 
pertinet  ad  justitiam,  et  consequenter  actus 
ille   habet  rectitudinem  et  honestatem  justi- 
tiae ;  et  simili  modo  pertinebit  acl  rectitudinem 
charitatis,  si  peccatum  displiceat  proxime  et 
immediate,  ut repugnat amicitiae  divinae,  et  sic 
de  aliis  virtutibus  ;  unde,  ut  habeat  specialem 
honestatem  pcenitentiae  ,  oportet ,  ut  sit  ex 
motivo  destruendi,  seu  removendi  peccatum, 
ut  est  injuria  Dei.  Ha?c  autemhonestas,  quae 
est  ex  objecto,  et  dicitur  honestas  ex  genere 
actus,   requirit  debitum  modum,  et  ceeteras 
circumstantias  morales  ;  nam  cum  bonuufsit 
ex  integra  causa,  non  est  actus  moraliter  bo- 
nus,  nisi  cum  bono  objecto  habeat  bonas  et 
proportionatas  circumstantias.  Quia  vero  cir- 
cumstantise  sunt  accidentia,  objectum   vero 
per  se  convenit  actui,  ideo  quando  definimus 
aliquem  actum  esse  bonum,  quia  scientia  est 
de  iis  quse  sunt  per  se,  intelligitur  ex  vi  pro- 
prii  et  formalis  objecti ;  subinteliigitur  autem 
conditio,  Si  debitw  circumstantue  non  desint ; 
quas  possibiles  esse,  imo  et  debitas  tali  actui, 
ut  certum  supponitur  ,  tanquam  necessario 
consequens  exvi  talis  objecti.  Imo,  loquendo 
de  actu  interiori  virtutis,    ut  nunc  loquimur, 
probabileis   credimus  ,  juxta   vera  principia 
moralia,  non  posse  interiorem  actum  versari 
circa  objectum  honestum  formaliter,  et  ut  ho- 
nestumest,  quin  simul  habeatomnes  circum- 
stantias  debitas  tali  actui,  tum  quia  si  motivum 
honestum  movet  ad  operandum,  simul  etiam 
movet  ad  debite  operandum ;  tum  etiam  quia 
ipsahonestas  objecti,  ut  hic  et  nunc  proposi- 
ta,  aliquomodo  pendet  ex  circumstantiis ;  sed 
de  hoc  alias.  Unde,  quod  ad  prresens  spectat, 
dubitari  non  potest  de  actu  pcenitentiae,  si 
debito  modo  exerceatur,  cum  ostensum  sit 
habere  posse  honestum  motivum,  etnon  tan- 
tum  unum,  sed  rnultiplex.  Dubitari  vero  pos- 
set  imprimis,  quis  debitus  modus  servandus 
sit,  autquaa  circumstantiai  adhibendse,  ut  talis 
actus  habeat  honestatem.  Sed  hoc  vel  non 
habet  peculiarem  difficultatem,  prseter  gene- 
ralem  doctrinam  de  actibus  moralibus  ;  vel 
si  quid  proprium  est  huic  actui,  in  discursu 
materise  tradendum  erit,  abi  ostendemus  quis 
modus  servandus  sit  in  agenda  pcenitentia,  et 
quo  tempore  sit  agenda,  et  similia.  Ex  moti- 


50 


vis  autem  ad  poenitendum,  specialem  habet 
quaestionem  motivum  illud,  quo  sse.pe  excita- 
mur  ad  agendam  pcenitentiam  ob  timorem 
pcena3;dequo  in  particulari  dicemus  inferius, 
disput.  5,  quse  erit  de  attritione. 

SEGTIO  VI. 
Utrum  actus  pcenitentiw  supernaturalis  sit. 

1 .  Probatur  ex  Scriptura  et  Patribus.  — 
Omissis  variis  opinionibus,  quas  iufra  com- 
modius  attingemus,  dicendum  est  primo,  ac- 
tum  christianse  pcenitentire  supernaturalem 
esse.  In  hac  assertione  conveniunt  Theologi 
omnes,  ut  videre  licet  in  Div.  Thom.  hic,  art. 
5,  et  1.  2,  q.  109,  art.  6,  q.  113,  art.  3  ;  et 
Bonav.  in  2,  d.  28,  art.  2,  q.  1  ;  Gregor. ,  d. 
26,  q.  1  ;  Marsil.,  q.  17.  Et  ex  recentioribus 
videri  potest  Vega,  hb.  6  in  Trident.,  c.  13,  et 
Opusc.  de  Justific,  q.  11;  Bellarmin.,  lib.  1  de 
Pcenit.,  c.  3  ;  et  Soto  in  4,  dist.  14,  q.  2 ;  et 
Ruardus,  art.  6  et  7  contra  Luther. ;  etJacobus 
Latomus,  lib.  1  de  Justific,  c.  3.  Estque  iUa 
pars  de  fide,  nimirum  hunc  actum  talem  esse, 
ut  sine  divina  et  supernaturali  gratia  exerce- 
ri  non  possit ;  hujusmodi  autem  actum  su- 
pernaturalem  vocamus.  Et  probatur  primo  ex 
Scriptura  sacra  et  Patribus,  nam  in  divina 
Scriptura  sicut  fides  et  charitas,  ita  etiam  pce- 
nitentia  dicitur  esse  donum  Dei,  quo  loquen- 
di  modo  explicari  solent  supernaturalia  et 
gratuita  dona  ;  ergo.  Major  patet  2  ad  Ti- 
mot.  2  :  Nequando  Deus  det  illis  pcenitentiam 
ad  cognoscendam  verilatem,  et  resipiscant  a 
diaboti  laqueis ;  ex  quo  testimonio  banc  veri- 
tatem  confirmat  Fulgent. ,  lib.  de  Fide  ad  Petr. , 
c.  31 ;  et  Aug.,  lib.  5  contra  Julian.,  c.  3,  di- 
cens  :  Nisi  ipse  dederis ,  quis  agit  pceniten- 
tiam  ?  Et  LeoPapa  ,epist.  91,  dicens  :  Pceni- 
tentiam  ex  Dei  credimus  inspiratione  conce- 
ptam,  dicente  Apostolo,  Nequando  Deus  det  il- 
lis  pcenitentiam.  Quod  optime  confirmatur  ex 
illo  Actor.  5  :  Hunc  principem  et  salvatorem 
Deus  exaltavit  dextera  sua  ad  dandam  pceni- 
tentiam  Israeli ,  et  remissionem  peccatorum. 
Utrumque  ergo  est  donum  Dei,  quod  nobis 
per  merita  Christi  conceditur.  Et  hoc  ipsum 
est ,  quod  Ezech.  6  promittitur  :  Dalo  volis 
cor  novum,  et  spiritum  novum  ponam  in  medio 
vestri,  et  avferam  cor  tapideum  de  carne  ves- 
tra,  et  dabo  vobis  cor  carneum  ;  quod  testimo- 
nium  spepe  Augustinus  ad  hocpropositum  ex- 
ponit,  prsesertim  1  lib.  contra  duas  epist.  Pe- 
lagianorum,  c.  20.  Idemque  sumitur  ex  om- 
nibus  locis,  in  quibus  a  Deo  petimus,  ut  nos 


QtLEST.  LXXXV.  ARTiC.  I. 


convertat,  ut  admonuit  Conc.  Trident.,  sess. 
6,  c.  5;  et  prius  Hieronym.  in  id  Jerem.  31  : 
Convcrte  me,  Domine,  et  convertar,  postquam 
enim  convertisti  me,  egi  pceniientiam .  Et  Cce- 
lestinus  P.  in  ep.  adEpiscopos  Galliee,  c  11, 
ex  simihbus  Ecclesiee  orationibus  id  confir- 
mat. 

2.  Probatur  assertio  ex  Conciliis. — Pr&clu- 
ditur  evasio. — Secundo  probatur  ex  Conciliis, 
et  defmitionibus  Ecclesise,  nam  Concilium 
Arausic  II,  can.  4,  sic  inquit  :  Si  quis,  ut  a 
peccato  purgeonur,  voluniatem  nostram  Deum 
exspectara  contendit,  non  autem,  ut  etiam  pur- 
gari  velimus,  per  Sancti  Spiritus  infusionem 
et  operationem  fieri  confitetur,  resistit  Spiri- 
tv.i  S.  dicenti,Prceparatur  voluntas  a  Domino, 
etc,  etcan.  7  et  25  habentur  definitionesge- 
nerales,  de  actibus  ad  salutem  pertinentibus. 
Expressius  vero  hoc  docet  ac  definit  Conci- 
lium  Trident..,  sess.  6,  c  6,  et  can.  3:  Siquis 
(inquit)  dixerit  sine  prceveniente  Spiritus  S. 
inspiratione,  atque  ejus adjutorio  hominemcre- 
clere,  sperare,  diligere,  autpcenitere,  sicutopor- 
tet,  ut  eijustificationis  gratia  conferatur,  ana- 
thema  sit.  Ubi  eodem  modo  docet  gratiam 
essc  necessariam  ad  actum  pcenitentia^,  sicut 
ad  actum  fidei,speiac  dilectionis;  ergo  sentit 
eodem  modo  esse  supernaturalem.  Nec  dici 
potest,  pcenitentiam,  qualenus  fidei  et  amori 
conjunctam,  esse  supernaturalem,  non  quia 
in  se  supernaturalis  sit,  sed  quia  vel  directio 
fidei,  vel  amoris  imperium  seu  ordinatio  su- 
pernaturalis  est.  Hoc  (inquam)  dici  non  po- 
test,  tum  quia  alias  eodem  modo  dicere  quis 
posset  spem,  vel  amorem  non  esse  in  se  ac~ 
tus  supernaturales,  sed  solum  quoad  direc- 
tionem  fidei ;  vel  e  conversofidem  secundum 
se  non  esse  supernaturalem,  sed  ut  informa- 
tam  charitale.  Tum  etiam  quia  Concil.  non 
tantum  copulatim  seu  complexive  definit, 
gratiam  esse  necessariam  ad  collectionem  il- 
lorum  actuum,  sed  divisim  et  copulalive  ad 
singulos  illorum  actuum  esse  necessariam 
gratiam  ;  et  ideo  non  sine  causa  utitur  dic- 
tione  disjunctiva,  aut.  Nonpotest  ergo  secun- 
dum  fidem  negari,  quin  pcenitentia,  simpli- 
citer  loquendo,  actus  sit  supernaturalis.  De 
qua  verilate  legi  possunt  multa  apud  Inno- 
cent.  P.,  ep.  25  et  26 ;  Leonem,  ep.  84,  alias 
86;  Augustin.,  lib.  2  contra  duas  ep.  Pelag., 
c  10,  et  lib.  de  Gratia  et  libero  Arbit.,  c  17; 
Amhros.,  lib.  10  in  Lucam,  circa  illa  verba  : 
Cvnversus  Dominus  respexit  Petrum;  et  Chry- 
sost.j  hom.  41adPopulum. 
3.  Asseriio  probatur  ratione.—  Objcctio.  — 


DISPUTAT. 

Sohitur. — Tertio  probatur  ratione  suinpta 
ab  effectu,  et  ex  principiis  fidei.  Nam  aliquis 
actus  poenitentiae  estultima  dispositio  ad  gra- 
tiam  ;  debet  autem  esseactus  supernaturalis; 
ergo  actus  pcenitentise  est  supernaturalis. 
Diceturfortasse,dispositionem  ad  gratiam  de- 
bere  essesupernaturalem  ex  dilectione  cha- 
ritatis  ,  includit  enim  detestationem  peccati 
propter  Deum  summe  dilectum  ;  atque  ita 
non  concludi  actum  pcenitentise  esse  super- 
naturalem,  nisi  quoad  hanc  relationem.  Sed 
contra  priino,  nam  ostensum  est  singulos  ac- 
tus  in  illa  dispositione  inclusos,  esse  super- 
naturales,  ex  doctrina  Concilii  Tridentini.  Et 
ratione  etiam  ostendi  potest,  quia  ad  ulti- 
mam  dispositionem  ad  gratiam  non  solum 
non  sufficit  actus  naturalis.,  verum  etiamnul- 
lus  naturalis  actus  per  se  necessarius  est , 
tum  quia  tota  ultiraa  dispositio  est  ejusdem 
ordinis  cum  forma  ;  tum  quia  si  aliquis  na- 
turalis  actus  esset  per  se  necessarius  ad  dis- 
positionem  talem,  illum  posset  homo  naturae 
viribus  inchoare  et  perficere,  per  se  loquen- 
do,  et  seclusis  extrinsecis  impedimentis,  vel 
diffieultatibus;  atque  ita  per  illum  posset  suee 
salutis  initium  efficere,  quod  est  contra  sa- 
nam  doctrinam.  Secundo,  quia  eadem  est  fere 
ratio  de  actu  poenitentiae  et  amoris,  ut  statim 
ostendemus. 

4.  Quorumdam  Theologorum  opi?iio  de  su- 
pernaturalitate  pceniteniice .  —  Fundamentum 
eorum.  —  Conftrmatur. —  Confirmatioalia. — 
Confirmatur  tandem. — Ut  autem  veritatem 
hanc  et  ^declaremus  amplius  et  probemus  , 
sciendum  est  ,  nonnullos  Theologos  asse- 
ruisse  actum  pcenitentia?  secundum  se,  et  se- 
cundum  totam  entitatem  suam  ,  naturalem 
esse  ,  ideoque  fieri  posse  per  naturales  vires 
liberi  arbitrii,  licet  prout  exigitur  a  Deo  ad 
salutem,  aliquid  supernaturale  necessarium 
sit,  quod  a  divina  gratia  pendet.  Ita  sentit 
Durand.  in  2,  d.  28,  q.  5  ;  Scot.,  in  4,  d.  14 , 
quffist.  2,  art.  1 ;  Gabriel,  qusestione  prima  ;  et 
Cajet.,  t.  1  Opusc,  tract.  4,  q.  1.  Fundamen- 
tum  eorum  esse  potuit,  quia  hoc  satis  est  ad 
intelligendam  Scripturam  ,  et  defmitiones 
Concil. ;  ideo  enim  Trident.  addit  particulam  il- 
lam,  sicut  oporlet,  ut  significet  gratiam  esse 
necessariam,  non  propter  pcenitentiam  abso- 
lute,  sed  propter  specialem  modum,  quem 
Deus  requirit;  alioqui  vero  nulla  apparet  ra- 
tio,  propter  quam  voluntas  non  possit  suis  vi- 
ribus  detestari  quod  turpe  est,  et  contra  ra- 
tionem;  imo  tanto  facilius  id  poterit,  quanto 
ratio  malitiae  major  fuerit,  cum  naturalis  pro- 


III.  SECT.  VI.  51 

pensio  voluntatis  ~sit  ad  honestatem  ;  crgo 
qusecunque  detestatio  peccati,  quantunivis 
perfecta  ex  parte  motivi,  erit  actus  naturahs ; 
hic  autem  est  actus  pcenitentiae,  de  quo  agi- 
mus.  Et  potest  hoc  confirmari,  nam  licet  for- 
tasse  de  virtutibus  theologicis  et  actibus  ea- 
rum  certius  sit  esse  per  se  supernaturales  , 
tamen  de  virtutibus  moralibus,  id  est  valde 
incertum,  et  multi  probabilius  esse  credunt, 
nullas  esse  per  se  infusas  :  virtus  autem  pce- 
nitentise  moralis  est ;  ergo  est  virtus  acquisi- 
ta  tantum  ;  ergo  actus  ejus,  secundum  se , 
naturalis  est.  Quod  si  ab  his  auctoribus  inqui- 
ras  quid  sitillud  supernaturale,  quodin  actu 
pcenitentiaa  requiritur,  Scot.  et  Gabr.  nihil 
aliud  esse  dicunt  prseter  denominationem 
quamdam,  quse  est  acceptari  a  Deo,  seu  in- 
formari  gratia.  Cajetan.  dicit  esse  quamdam 
habitudinem  ad  causam,  nimirum,  quod  pro- 
cedat  ab  speciali  auxilio  Dei ;  et  idem  fere 
dicit  Durand.,  qui  ineo  magis  errat,  quod  so- 
lum  requirit  auxilium  extrinsecum  seu  occa- 
sionem  bene  operandi  ex  speciali  Dei  provi- 
dentia  praeparatam.  Et  confirmari  potest  haec 
sententia,  nam  peccatum  esse  offensam  Dei, 
et  detestabile  secundum  rectam  rationem,  et 
maxime  propter  illud  motivum  tantum,  est 
objectum,  quodnaturali  ratione  cognoscitur  ; 
ergo  etiam  potest  voluntas  sua  naturali  vir- 
tute  in  illum  actum  efficaciter  prodire ;  quia 
potest  voluntas  naturaliter  conformari  dicta- 
mini  practico  rationis  naturalis.  Tandem  ar- 
gumentatur  Cajetan.,  quia  alias  posset  quis 
esse  certus  de  sua  justificatione  etremissione 
peccati ;  nam  est  certus  se  detestari  pecca- 
tum  efficaciter  et  propter  Deum ;  ergo  si  alio- 
qui  est  certus,  hunc  actum  esse  supernatura- 
lem,  et  ex  gratia,  experimento  cognosceret 
homo  in  se  justificationem  suam. 

5.  Refellitur  Jwc  opinio,  et  contraria  sen- 
tentia  roboraiur.  — Eziilicaturvis  rationis. — 
Ad  excludendam  hanc  sententiam  dico  se- 
cundo  hunc  actum  esse  supernaturalem  in- 
trinsece,  id  est,  in  iis,  quae  illi  vere  et  rea- 
liter  insunt,  ac  denique  in  ejus  entitate. 
Quam  partemprobo  ex  illis  verbis  Concil.  Tri- 
clent.,  sess.  6,can.  3:  Siquis  dixerit,  sineSjri- 
ritus  S.  inspiratione,  et  ejus  adiutorio  posse 
aliquem  poeniterc,  sicut  oportet,  anatliema  sit. 
In  quo  canone  suppono,  quatuor  illa  verba, 
quae  Concilium  ponit,  scilicet  credere,  spera- 
re,  diligere,  et  pcenitere,  non  srnni  complexi- 
ve,  seu  collective,  sed  divisive,  seu  copulati- 
ve,  ut  dixi,  quia  intentio  Concilii  non  est  de- 
finire  illa  Dei  auxilia  esse  necessaria  ad  om- 


52 


«ILEST.  LXXXV.  ARTIC.  I. 


nes  hos  actus  simul  suuiptos ,  sed  etiam  ad 
eorum  singulos ;  alioqui  non  esset  de  fide,  ad 
credendum,  ut  sic,  esse  necessariam  gratiam, 
et  similiter  acl  amandum,  quod  est  manifeste 
falsum,  ut  constat  ex  toto  discursu  Concilii 
in  tota  illa  sessione,  et  ex  aliis  antiquioribus, 
Arausicano,  et  Milevit.,  et  ex  communi  con- 
sensu  Patrum  et  Theologorum.  Igitur  juxta 
hanc  defmitionem  Concilii  actus  pcenitentiee 
talis  est,  ut  sine  gratia  excitante  et  adjuvante 
fieri  non  possit ;  ergo  est  in  se  supernatura- 
lis.  Patet  consequentia,  quia  actus  naturalis 
fieripotest  sine  hujusmodi  auxiliis  ;  nam,licet 
auxilium  gratise  possit  esse  utile  ad  facilius 
efficienclum  naturalem  actum,  non  tamen  est 
simpliciter  necessarium,  loquendo  de  singu- 
lis  actibus,  ut  late  1.  2,  q.  409,  art.  2  et  3. 
Et  explicatur  yis  hujus  rationis,  nam,  si  ac- 
tus  pcenitentiae  quoad  omnia  intrinseca  est  na- 
turalis,  solumque  dicitur  esse  supernatura- 
lis  per  acceptationem  extrinseeaniDei,  id  est, 
quia  acceptatur  a  Deo,  ergo  ad  eliciendum 
illum  actum  non  requiritur  Spiritus  Sancti 
inspiratio,  ejusque  speciale  adjutorium,  quod 
est  contra  defmitionem  Concil.  Trid.  Sequela 
probatur,  quia  homo  potest  suis  viribus  eli- 
cere  illum  actum,  et  quidquid  intrinsece  in 
illo  est ;  ergo  ad  hoc  non  requiritur  illa  in- 
spiratio  vel  adjutorium.  Rursus  postquamho- 
mo  suis  viribus  elicuit  talem  actum,  Deus  sua 
voluntate  gratuita  potest  illum  acceptare  , 
adeo  ut  Cajetau.  dicat,  stante  aequali  opera- 
tione  et  actione  duorum  hominum ,  Deum 
acceptare  pro  sua  voluntate  actum  unius  ut 
sufficientem  dispositionem,  et  non  alterius  ; 
sed  ad  hanc  acceptationem  non  est  necessa- 
ria  inspiratio,  vel  adjutorium  SpiritusSancti, 
quia  itla  acceptatio  non  est  hominis  operatio, 
ad  quam  illa  auxilia  requiri  solent ,  sed  est 
sola  Dei  voluntas  extrinsecus  acceptans;  un- 
de  illa  acceptatio  non  est  principium  effieien- 
di  actum,  sed  ordine  naturae  supponit  actum 
jam  effectum.  Eademque  ratio  est  de  infor- 
matione  gratiae,  nam  haec  solum  consistit  in 
krfusione  habitualis  gratiae,  quae  sanctificando 
personam,  morali  quodam  modo  dignificat  et 
sanctificatactum,  ethocmodo  dicitur  informa- 
re  illum.  Ad  hanc  ergo  informationem  nibil 
novi  operatur  homo,  sed  jam  passive  se  ha- 
bet,  supposita  priori  efficientia  actus;  ergo  ad 
iilam  informationem  non  est  necessaria  gra- 
tia  excitans ,  vel  actjuvans  ;  si  ergo  neque 
propter  efficientiam  ipsius  actus  necessaria 
est,  non  est  cur  sit  necessaria. 
6.  Argumentwm  ad  hominem  contra  Sco- 


tum.  —  Urgetur.  —  Evidenter  rejicitur.  — 
Accedit  contra  utramque  sententiam  ;  nam 
rogo  ab  Scoto,  an  actus  pceniteirtiee  acceptc- 
tur  a  Deo,  seu  informetur  gratia,  quia  super- 
naturalis  est ;  vel  e  converso  ideo  tantum  sit 
supernaturalis ,  quia  acceptatur  a  Deo,  vel 
informatur  gratia.  Si  primum,  ergo  superua- 
turalitas  actus  non  consistit  in  sola  accepta- 
tione  vel  informatio  ne  extrinseca,  sed  est  ali- 
quid  aliucl,  quod  in  actu  supponitur,  ratione 
cujus  est  acceptabilis,  et  proportionatus ,  ut 
informetur  gratia ;  illud  ergo  cst  aliquid  in- 
trinsecum  actui.  Si  secundum,  aperte  repu- 
gnat  Concilio,  quia  acceptari  a  Deo,  vel  in- 
formari  gratia,  non  est  aliquid,  quod  fieri  a 
nobis  debeat,  sed  a  solo  Deo ;  ergo  in  tali 
actu  nihil  est  efficiendum,  propter  quod  gra- 
tia  excitans ,  vel  adjuvans  necessaria  sit. 
Deinde  Concilium  ait ,  si  quis  dixerit ,  ali- 
quem  sine  preedictis  auxiliis  gratiae  posse  ita 
pcenitere,  ut  ei  justificationis  gratia  confera- 
tnr,  errare  in  fide  ;  ergo  requirit  auxilium  ad 
actum  illum ,  ut  supponitur  acl  collationem 
gratiae ,  et  est  ratio  seu  causa  in  suo  gene- 
re  ,  ob  quani  gratia  confertur.  Hanc  enim 
vim  habet  illa  particula  Concili,  sicut  oportet, 
scilicet  in  ipso  actu  aliquid  fieri  ex  vi  auxilii 
divini,  ratione  cujus  est  sufficiens  dispositio 
ad  gratiam.  Praeterea  est  ratio  evidens,  quia 
alias  actus  pcenitentiae  prout  est  dispositio  ad 
gratiam,  esset  actus  mere  naturalis,  quia,  ut 
sic ,  antecedit  informationem  gratiae  ,  per 
cjuam  solam  constituitur  in  esse  actus  super- 
naturalis.  Et  similiter  talis  actus  ex  sola  natu- 
rali  dignitate  esset  acceptabilis  Deo  ,  quia 
solum  est  supernaturalis  quatenus  acceptatur; 
ergo  quidquid  in  illo  supponitur,  ut  accepta- 
bilis  sit,  est  mere  naturale.  Haec  autem  om- 
nia  non  admittentur  a  Theologis  Catholicis , 
quia  Pelagianum  sapiunt  errorem.  Et  ideo  ipse 
Scotus,  inl,  d.  44,  dixit,'ideo  posse  peccato- 
rem  salvari,  quia  Deus  potest  eum  sua  gra- 
tia  praevenire,  et  in  4,  d.  22,  q.  unica,  art.  2, 
ait,  hominem  resurgere  a  peccato,  quia  Deus 
dat  illi  gratiam  ad  resurgendum ,  et  videtur 
loqui  de  operante  et  cooperante  gratia. 

7.  Ad  hominem  contra  Cajetanum. —  Du- 
rand.  impugnatur.  —  Simili  modo  argumen- 
tamur  contra  Cajetanum,  interrogando,  an 
actus  pcenitentiee  sit  supernaturalis  ,  quia 
procedit  ab  auxilio,  vel  e  converso,  ideo  ad 
illum  sit  necessarium  auxilium,  quia  super- 
naturalis  est.  Si  secundum ,  habemus  quod 
intendimus,  nam  supernaturalitas  actus  non 
erit  sola  relatio  ad  auxilium,  sed  erit  aliquid 


DISPUTAT.  III 
absolutum  in  actu,  ratione  cujus  requiritur 
auxilium.  Et  revera  Concilia  ideo  acl  hujus- 
modi  actus  requirunt  auxilia  gratise,  quia  vi- 
res  liberi  arbitrii  sunt  imbecilles,  et  insuffi- 
cientes  ad  illos  efficiendos.  Unde  si  Cajetanus 
eligat  priorem  partem ,  parum  consentanee 
loquitur  ad  doctrinam  Conciliorum  ;  nam  se- 
quitur,  acl  hujusmodi  actuni  non  esse  neces- 
sarium  auxilium  gratise,  ut  fiat  in  sensu  divi- 
so,  sed  solum  in  sensu  composito,  ut  ab  auxi- 
lio  gratise  procedat ,  esse  necessarium  tale 
auxilium ,  quod  absurdum  est.  Cur  enim  exi- 
geretur  a  nobis  talis  operandi  modus  ,  si  ac- 
tum  ceque  bonmn  per  nos  ipsos  operari  pos- 
semus  ?  aut  cur  Concilia  dicerent ,  absolute 
non  posse  nos  nostris  viribus  hunc  actum  ef- 
ficere  ?  Et  prseterea  sequitur  ex  sententia  Ca- 
jetani  fieri  posse,  ut  duobus  hominibus  eli- 
cientibus  actum  pcenitentise  seque  perfectum 
in  se,  uni  remittatur  peccatum,  et  non  alteri, 
solum  quia  unus  facit  actum  per  auxilium,  et 
alius  suis  viribus  ;  quocl  consequens  Cajeta- 
nus  concedit ;  mihi  autem  videtur  valde  fal- 
sum ,  tum  quia  esset  magna  improportio  et 
quasi  injustitia  cpiaedam,  quantum  hic  inter- 
venire  potest.  Nam,  si  is,  qui  est  destitutus 
auxilio,  actum  seque  perfectum  elicit,  ac  alius 
cum  auxilio,  plus  facit  quod  in  se  est,  quam 
alius;  ergo  magis  esset  illi  remittenda  culpa. 
Maxime  quia  Scriptura  seque  promittit  remis- 
sionem  omnibus  vere  pcenitentibus  ;  in  eo  au- 
tem  casu  tam  vcre  pcenitet  unum,  sicut  alium. 
Denique  juxta  sententiam  Cajetani,  quod  ad 
hos  actus  sit  necessaria  gratia,  non  est  con- 
naturale  ipsis  actibus ,  neque  est  propter  aii- 
quarn  necessitatem  ex  parte  subjecti,  sed  est 
propter  solam  extrinsecam  legem  Dei ;  hoc  au- 
tem  est  prseter  omnem  modum  operandi  divi- 
nce  providentiae,  et  prseter  omnem  modum  lo- 
quendi  Conciiiorum  et  Patrum  de  necessitate 
gratise.  Atque  hsec  argumentaproceclunt  etiam 
contra  Durand. ,  et  eo  fortius,  quod ipse  non  re- 
quirit  auxilium  internum,  et  consequenter 
non  requirit  inspirationem  in  rigore  sumptam. 
Et  prseterea  nec  potest  requirere  intrinsecum 
auxilium  adjuvans  per  modum  concursus  sn- 
jpernaturaiis  ,  quia  ad  efficiendam  naturalem 
entitatem  semper  sufficit  naturalis  concursus, 
quse  ratio  contra  omnes  dictas  sententias  effi- 
caciam  habet.  Relinquitur  ergo ,  ex  necessi- 
tate  gratise  ad  hunc  actuni  optime  concludi 
illud  esse  in  se  et  intrinsece  supernaturale. 

8.  Pcenitentice  actum  esse  supernaiuralem 
in  entitate  probatur.  —  ]?ienitentia  non  est  su- 
pernaturalis  ratione  iniensionis . — Nec  ratione 


.  SECT.  VI.  53 

durationis.  —  Nec  raiione  extensionis.  — Ra- 
tio  a  priori.  —  Ex  hoc  vero  ulterius  concludo, 
quod  in  3  p.  conclusionis  posui,  hunc  actum 
essesnpernaturalem  in  entitate,  id  est,  in  sua 
essentia  et  specie,  ita  ut  talis  actus  ejusdem 
speciei  fieri  non  possit  sine  auxilio  gratise 
excitante  et  adjuvante.  Probalur,  quia  su- 
pernaturalitas  istius  actus  est  aliquid  intrin- 
secumiili;  sed  boc  non  potest  esse  modus 
aliquis  vel  accidens  illius  actus;  est  ergo  en- 
titas  et  essentia  ejus.  Minor  probari  potest 
discurrendo  per  omnia,  quse  in  illo  actu  praa- 
ter  essentiam  et  entitatem  ejus  considerari 
possunt.  Unum  est  intensio ;  at  vero  nulla  in- 
tensio  certa,  aut  determinata  necessaria  est 
ad  verum  pcenitentise  actum,  etiam  ad  illum 
qui  est  sufflciens  dispositio  ad  gratiam,  ut 
infra  ostendam ;  ergo  ratione  solius  intensio- 
nis,  non  potest  actus  dici  supernaturalis,  ne- 
que  propter  eam  solam  causam  potest  gratia 
esse  necessaria  ad  illum.  Maxime,  quia  si  in- 
tensio  sit  connaturalis  actui,  per  eamdem  fa- 
cultatem  fieri  potest,  per  quam  substantia  ac- 
tus ;  si  autem  talis  intensio  fingatur  extraor- 
dinaria,  et  excedens  naturam  actus,  illa  nec 
recruiritur,  nec  frequenter  habetur  a  vere  pce- 
nitentibus ;  ergo  ratione  illius,  neque  est  ne- 
cessaria  gratia,  neque  actus  est  supernatura- 
lis.  Alius  modus  hujusmodi  actus  esse  potest 
duratio  ejus,  de  qua  eadem  argumenta  fieri 
possunt,  quia  nuUa  definita  duratio  necessaria 
est  ad  verum  pcenitentise  actum,  etiam  ut  esse 
potest  dispositio  ad  gratiam,  quocl  infra  os- 
tendemus;  et  prseterea  eadem  virtute,  qua 
liomo  elicit  aliquem  actum,  potest  in  illo  du- 
rare  per  aliquod  tempus;  et  id  satis  est  ad 
actum  pcenitentiee.  Nam  licet  ad  extraordina- 
riam,  vel  diuturnam  perseverantiam  in  iilo 
actu  sit  etiam  extraordinaria  gratia,  aut  virtus 
necessaria,  hoc  tamen  impertinens  est,  quia 
hujusmodi  diuturna  duratio  ad  virtutem  vel 
effectum  pcenitentise  necessaria  non  est.  De- 
nique  dici  posset  modus  talis  actus  extensio 
ejus  ad  plura  objecta,  seu  peccata  ;  tamen 
juxta  vera  principia  philosophise,  hsec  exten- 
sio  non  est  aliud  ab  ipsa  entitate  indivisibili 
actus,  quse  habitudinem  habet  ad  talia  objec- 
ta.  Et  prseterea  in  prsesenti  actus  pcenitentiee 
habet  extensionem  ad  objectum  juxta  exigen- 
tiam  motivi  in  quo  fundatur,  ut  sequente  sec- 
tione  exponam.  Ex  quo  motivo  habet  etiam 
suam  essentiam  et  speciem ;  et  ideo  hic  mo- 
dus  non  est  accidentalis,  neque  in  reipsa  dis- 
tinctus  ab  essentia,  vel  entitate  ipsius  actus. 
Prseter  bos  autem  modos  nullus  alius  excogi- 


54 


QILEST.  LXXXV.  ARTIC.  I. 


tari  potest  in  actu,  qui  sit  illi  intrinsecus,  seu 
in  illo  inhserens,  a  quo  habeat  actus  quod  su- 
pernaturalis  sit;  ergo  .hoc  hahet  ex  vi  suse 
essentise  et  speciei.  Et  ratio  a  priori  sumenda 
est  ex  eo  quod  nunc  dicebam,  nimirum  moti- 
vum  talis  actus  esse  superioris  ordinis,  et  ex- 
cedens  omne  naturale  motivum  ;  actus  autem 
debet  esse  proportionatus  motivo,  seu  objecto 
formali,  et  ideo  etiam  est  superioris  et  su- 
pernaturalis  ordinis.  Quod  amplius  explicabo 
respondendo  fundamento  contrarise  senten- 
tise. 

9.  Fundamento  contrario  satisfit,  —  In  quo 
ponant  aliqvA  modum  perfectum  pcenitendi.  — 
Refellitur.  —  Quid  dicendum  sit.  — Ad  funda- 
mentum  ergo  superius  positum  respondetur 
imprimis,  falsum  esse  per  solum  illum  modum 
habituclinis,  seu  denominationis  extrinsecse, 
satis  explicari  doctrinam  Conciliorum  et  Pa- 
trum,  ut  satis  a  nobis  ostensum  est.  Deinde 
dicitur,  ex  nuha  ratione  naturali  colligi  posse 
hunc  actum  esse  in  entitate  sua  naturalem, 
quia,  licet  voluntas  virtute  sua  naturali  pos- 
set  aliquo  modo  detestari  peccatum,  ut  statim 
dicam,  non  tamen  omni  modo,  prsesertirn 
perfecto.  Pcenitentia  autem  Christiana ,  de 
qua  agimus,  esse  debet  perfectus  actus  sal- 
tem  in  specie  et  in  ordine  virtutis.  Nonnulli 
autem  hanc  perfectionem  in  hoc  solum  po- 
nunt,  quod  voluntas  ex  parte  sua  elevatur  ad 
altiorem  modum  operandi,  quamvis  ex  parte 
objecti  nihil  sit,  quod  non  posset  efficaciter 
et  formaliter  attingi  per  naturales  actus  vo- 
luntatis ;  nam  circa  idem  omnino  objectum 
materiale  et  formale  potest  Deus  elevare  vo- 
luntatem  ad  eliciendum  actum  supernatura- 
lem  quoad  substantiam,  etiamsi  voluntas  cir- 
ca  illucl  idem  posset  naturalem  actum  effi- 
cere.  Sed  hoc  mihi  non  omnino  probatur, 
tum  quia,  licet  fortasse  id  possit  facere  Deus, 
tamen  non  est  consentaneum  naturis  rerum , 
et  consequenter  nunquam  talis  modus  ope- 
randi  exigitur  secunclum  ordinariam  legem  ; 
tum  etiam  quia  verius  existimo,  juxta  doctri- 
nam  Conciliorum  et  Patrum  in  materia  de 
gratia,  non  posse  aliquem  operari  perfecte 
circa  objecta  supernaturalium  actuum  ex  for- 
malibus  motivis  eorum  sine  auxilio  gratise. 
Et  ideo  in  prsesenti  dicendum  est ,  dari  in 
actu  Christianse  pcenitentise  motivum  adeo 
supernaturale,utnon  possit  voluntas,  suis  vi- 
ribus,  in  illo  solo  fundata,  efficaciter  detestari 
peccatum ;  quale  autem  illud  sit,  declaro. 


Prima  confirmatio  sohitur. 

10.  Ad  primam  igitur  confirmationem  de 
virtute  morali,  dicendum  imprimis  est,  dari 
quemdam  actum  pcenitentise  ,  id  est,  detesta- 
tionis  peccati,  elicitum  a  virtute  theologali, 
scilicet  charitate.  Et  in  rigore  ad  doctrinam 
fidei  defendendam,  et  intelligendam  defini- 
tionem  Concilii  Tridentini  sufficit  confiteri, 
hunc  actum  esse  supernaturalem ;  nam  quan- 
do  Concilia  loquuntur  de  pcenitentia,  non 
tractant  de  virtute  illa  speciali,  quam  voca- 
mus  justitiam  ad  Deum;  quod  enim  detur 
talis  virtus,  non  pertinet  ad  doctrinam  fidei. 
Tractant  ergo  de  pcenitentia  absolute  pro  de- 
testatione  peccati,  et  prsesertim  de  illa,  quse 
ad  remissionem  peccati  disponit ,  ad  quod 
maxime  confert  detestatio  ex  charitate.  Hsec 
ergo  supernaturalis  est  ex  eodem  motivo,  ex 
quo  ipsa  charitas,  scilicet  ex  bonitate  divina, 
quatenus  est  in  Deo,  ut  estfinis  supernatura- 
lis  ita  excedens  humanam  naturam ,  ut  non 
habeat  cum  illo  naturalem  connexionem,  nec 
dependentiam,  aut  inclinationem ;  nam  hinc 
provenit,  ut  cliligere  hunc  finem  super  omnia 
propter  solam  bonitatem  suam,  excedat  vires 
hurnanse  naturse  ;  et  inde  etiam  est,  ut  detes- 
tari  peccatum  efficaciter,  et  super  omnia,  so- 
lum  quia  huic  bonitati  repugnat,  sit  supra 
easdem  vires.  Secundo  dicitur,  probabilius 
esse,  dari  virtutes  morales  per  se  infusas,  in 
quibus  etiam  potest  assignari  objectum  for- 
male  supernaturale  ex  conformitate  ad  su- 
pernaturalem  rationem,  seu  legem,  in  qua 
semper  fundantur  proprii  actus  harum  virtu- 
tum.  Quod  clarius  apparet  in  virtute  religio- 
nis,  quae  aliquo  modo  attingit  Deum  ipsmn. 
Unde  etiam  illum  respicit,  ut  supernaturalem 
finem,  et  cultum  proportionatum  illi  tribuit ; 
pcenitentia  autem  vel  est  ipsa  religio,  vel  in 
hoc  sequalis,  et  ejusdem  rationis  cum  religio- 
ne,  nam  etiam  attingit  Deum,  ut  supernatu- 
ralem  finem,  a  quo  peccatum  avertit ;  unde 
aliquid  supernaturale  respectu  illius  efficaci- 
ter  vult,  scilicet,  recompensare  offensam,  et 
illam  expeUere,  etc.  Et  ideo  merito  Concilium 
Arausic.  ita  defmit  hanc  voluntatem  esse  su- 
pernaturalem,  sicut  voluntatem  credendi.  Pe- 
titur  autem  in  illa  confirmatione  aliud  du- 
bium,  quod  in  sequente  sectione  commodius 
explicabitur. 


DISPUTAT. 

SEGTIO  VII. 

An  delur  aliqua  pcenitentia  naturalis. 

1.  Painitentia  reqicisita  duplex. — Duobus 
modis  solet  accipi  pcenitentia,  ut  in  superio- 
ribus  dislinximus,  scilicet  Jate  et  generatim  , 
et  prout  habet  specialem  honestatem.  Si  ergo 
loquamur  late  de  pcenitentia,  prout  est  gene- 
ralis  virtuSj  sic  quselibet  virtus  sub  propria 
ratione  potest  detestari  peccatum  sibi  contra- 
rium.  Et  ideo  sicut  datur  virtus  moralis  ac- 
quisita,  quse  potest  elicere  naturalem  actum 
virtutis,  ita  potest  eadem  virtus  elicere  natu- 
ralem  detestationem  et  odium  vitii  sibi  con- 
trarii.  Hoc  ergo  modo  clarum  est  posse  dari 
naturalem  pcenitentiam.  Et  de  hac  naturali 
pcenitentia  prsecipue  videtur  loqui  Augusti- 
nus,  lib.  de  Duab.  animab.,  c.  14  et  15,  cujus 
verba  supra  citavimus.  Et  de  eadem  loquitur 
Arist.  7,  Ethic,  c.  1,  cujus  verba  etiara  supra 
retuli.  Et  fortasse  in  eodem  sensu  dixit  Plato 
9  de  Legibus ,  seepe  aliquem  nova  peccata 
committere,  quia  non  expiavit  commissa. 

2.  Quid  de  peccato,  ut  offensa  Dei  est. — Ra- 
tione  naturali  cognoscitur  peccatum  esse  offen- 
sionem  Dei. — Ratio  redditur. —  At  vero,  si 
loquamur  de  detestatione  peccati,  quatenus 
offensa  Dei  esf,  difficilius  est,  an  possit  aliquo 
modo  naturaliter  haberi.  Nam  aiiqui  Theolo- 
gi  dubitant,  an  possitrationenaturali  cognos- 
ci,  nostris  peccatis  Deum  offendi.  Et  partem 
negantem  indicant  Scot..,  in  4,  d.  14,  q.  3,  et 
Durand.,  q.  1,  qui  consequenter  aiunf,  illam 
detestationem  non  posse  haberi  absolute  ex 
sola  ratione  naturali,  quamvis  supposita  illa 
cognitione,  undecumquehabeaiur,  dicant  ex 
parte  voluntatis  detestationem  illam  posse 
naturaliter  haberi.  Mihi  .tamen  probabilius 
videtur,  ratione  naturali  cognosci^  peccatum 
esse  offensionem  Dei,  ut  est  auctor,  guberna- 
tor,  et  finis  naturee.  Quod  sentit  Vega,  lib.  13 
in  Trident.,  c.  Sso,  etinsinuat  Tertull.,lib.  de 
Poenit.,  c.  5,  dicens  :  Ignorantes  Domimcm 
nulla  exceptio  tueatur  a  poena ,  quia  Deus  in 
aperto  constitutus  est,  et  vel  ex  ipsis  relus  com- 
preliensibilem  ignorare  non  licet.  Ubi  non  lo- 
quitur  tantum  de  cognitione  Dei  absolute  , 
sed  quatenus  nostris  peccatis  offenditur  ;  hsec 
enim  cognitio  est,  quse  non  excusat  a  propria 
pcena  peccato  debita.  Favet  etiam  D.  Thom., 
superioriquEest.,  art.  7,  ut  ibi  attigi  in  Gom., 
et  disp.  1,  sect.  2.  Ratio  vero  est,  quia  di- 
vina  providentia  lumine  naturali  cognoscitur, 
et  consequenter  Deum  esse  universalem  gu- 


III.  SECT.  VII.  55 

bernatoremetlegislatorem ;  item  cognoscitur 
Deum  esse  finem  ultimum  naturalem  homi- 
nis  supra  omnia  diligendum,  in  cujus  conse- 
cutione  naturalis  hominis  beatitudo  consistit. 
Ex  his  autem  principiis  non  obscure  colligi- 
tur,  Deum  offendi  peccatis  hominum,  velquia 
ejus  praBceptum,  et  obedientia  contemnitur, 
velquia  in  ratione  finisultimi  aliquid  ei  prce- 
fertur. 

3.  Naturaliter  poiest  liomo  detestari  pecca- 
tum,ut  est  offensa  Dei. —  Hac  igitur  cognitio- 
ne  supposita,  sive  ex  propria  scientia,  sive  ex 
humana  fide  et  traditione  eomparetur,  etiam 
potest  homini  naturaliter  displicere  pecca- 
tum  commissum,  ob  hanc  peculiarem  ratio- 
nem,  quod  cedat  in  offensionem  Dei.  Proba- 
tur,  quia  etiam  illa  ratio  mali  est  propter  se 
detestabilis,  imo  et  detestabilior  quam  alise, 
cum  sit  gravior  cseteris;  estque  repugnans 
ipsi  naturse  et  naturali  rationi  ;  ergo  potest 
homo,  per  se  loquendo,  illam  detestari  actu 
naturali.  Et  confirmatur,  ac  declaratur,  nam 
homo  potest  viribus  naturse  diligere  Deum, 
ut  finem  ultimum  et  naturalem  ;  ergo  potest 
odisse  quidquid  contrarium  est  huic  dilectio- 
ni ;  sed  peccatum,  ul  sic,  est  contrarium  di- 
vina3  dilectioni  ;  ergo  potest  etiam  dolere  de 
peccato  quatenus  offensa  Dei  est.  Qui  enim 
amat  aliquem  ,  facile  dolet  quod  eum  offen- 
derit,  et  qui  ad  unum  terminum  accedit , 
etiam  virtute  potest  a  contrario  recedere.  Qui 
ergo  cognoscit  peccatum  esse  contrarium 
Deo,  qua  virtute  potest  Deum  diligere,  potest 
etiam  peccatum  detestari. 

i.Primum  corollarium. —  Sicut  amor  Dei, 
ita  detestatio  peccati,  et  proposiium  non  pec- 
candi  naturaliter  haberi  potest.  —  JSemper  ta- 
men  cum  duplici  imperfectione. —  Prima. — 
Secunda.  — Ex  quo  colligitur,  ita  sentiendum 
esse  de  hac  naturali  detestatione  peccati,  et 
de  proposito  iterum  non  peccandi,  ejusque 
efficacia  et  perfectione,  sicut  aliquis  senserit 
de  naturali  dilectione  Dei,  utest  finis  naturse, 
nam  eadem  est  utriusque  actusratio,  eteam- 
dem  servant  inter  se  proportionem,  quam  si- 
miles  actus  supernaturales  servant  inter  se. 
Est  autem  probabile,  posse  hominem  pro  ali- 
quo  instanti.,  aut  brevi  tempore,  diligere  Deum 
auctorem  naturae  super  omnia  absoluto  actu  et 
efficaci,  quantum  est  ex  parte  sui  affectus,  pro 
illo  brevi  tempore ;  eodem  ergo  proportionali 
modo  poterit  detestari  peccatum,  ut  illi  con- 
trarium,  quia  objectum  totum  naturale  est, 
et  consequenter  etiam  actus  et  causa  ejus  ; 
impedimenta  vero  et  difficultates,  qua?  pos- 


36  QU^EST. 

sunt  homini  occurrere  ad  talem  actum  eli- 
ciendum,  non  pro  unoquoque  instanti,  aut 
brevi  tempore  occurrunt;  et  ideo  simpliciter 
non  repugnat  hujusrcodi  actum  elicere.  Sem- 
per  tamen  habet  hujusmodi  actus  duplicem 
imperfectionem,  si  intra  limites  purae  naturae 
sistamus.  Prima  est  cujusdam  inefficacise  in 
ordine  ad  effectum,  propter  quam  absolute 
incflicax  dici  solet,  quia  talis  amor,  dolor, 
aut  propositum,  per  sese  consideratum ,  et 
auxiliis  gratiee  destitutum,  non  potest  esse 
constans,  nec  diu  suis  coutrariis  resistere, 
quia  non  potest  homo  suis  viribus  totam  na- 
turse  legem  multo  temporeimplere.  Secunda 
imperfectio,  quse  ex  hac  nascitur,  redundat 
aliquo  modo  in  determinationem  ipsius  effec- 
tus,  quatenus  ipsamet  perseverantia,  vel  pec- 
cati  carentia  potcst  objective  cadere  in  pro- 
positum  voluntatis,  et  virtualiter  includi  in 
odio,  seu  detestationepeccati.  Sic  enim,  nisi 
propositum  illud  nitatur  aliquo  modo  in  spe 
auxilii  divini,  non  potest  omnino  absolute 
ferri  in  illud  objecturo,  quod  homini  secun- 
dum  se  moraliterimpossibile  est;  spes  autem 
talis  auxilii  supernaturalis  est,  et  ideoex  hac 
parte  detestatio  peccati  ex  auxilio  gratise  per- 
fectior  est,  magisque  absoluta ;  illa  vero,  quse 
naturalis  est,  aliquo  modo  est  imperfecta, 
quamvis  continere  possit  absolutum  odium 
peccati,  includens  propositum  cavendi  illud, 
quantum  est  ex  parte  sua,  id  est,  conandi 
et  faciendi  quod  potuerit,  ad  vitandum  pec- 
catum. 

5.  Secundum  corollarium. — Hinc  vero  ul- 
terius  colligi  videtur,  posse  hominem  stando 
in  pura  ratione  naturali,  postquam  peccavit, 
et  Deum  offendit,  habere  etiam  naturale  de- 
siderium  placendi  Deo  et  expellendi  a  se  pec- 
catum,  prsesertim  siiutelligeret,  se  non  posse 
consequi  suam  naturalem  beatitudinem,  in 
statu  peccati  existentem.  Quia  cum  natura- 
liter  appetat  esse  beatus ,  naturaliter  etiam 
desiderare  potest,  impedimenta  beatitudi- 
nis  auferri.  Item  quia  si  quis  hominem  of- 
fendit,  ex  naturali  inclinatione  et  honestate 
appetit  placare  illuin  ;  multo  ergo  magis 
Deum, si  ejus  offensio  cognita  sit.  Item,  quia, 
si  homo  naturaliter  cognoscit  providentiam 
Dei,  cognoscit  etiam  peccatorum  vindictam  ; 
ergo  vel  hac  ratione  desiderabithabere  Deuin 
placatum.  Unde  fit,  ut  his  etiam  rationibus  et 
motivis  induci  possit  ad  naturale  odium  pec- 
cati  ac  detestationem  ejns. 

6.  Objectio. — Dices  :  non  potest  homo  natu- 
raliter  cognoscere,  esse  sibi  possibile  placare 


LXXXV.  ARTIC.  I. 

Deum  offensum;  ergo  neque  potest  idappe- 
tere,  neque  ob  eam  causam  detestari  pecca- 
tum.  Antecedens  palet,  tum  quianullum  me- 
dium  cognoscitur  pcr  naturalem  rationem  , 
quo  possit  homo  placare  Deum  offensum ;  tale 
enim  medium  non  potest  esse  naluree,  sed 
gratiee,  etideo  nonpotest  esse  naturaliter  co- 
gnitum;  tum  etiam  quiaalias  etiam  spescon- 
sequendi  veniam  peccati  commissi  essetactus 
naturalis,  quodrepugnatnonsolum  D.Thom., 
quaestione  preecedenti,  art.  1,  adl,  sed  eliam 
Concil.  Trid.,  sess.  14,  cap.  4,  ubi  ait,  pceni- 
tentiam  cum  spe  veniee  esse  Spiritus  Sancti 
donum. 

7.  Solvitur.  — Respondetur  :  si  sit  sermo 
de  venia  peccati,  quse  vere  tollit  culpam,  et 
restituit  homlnem  in  Dei  gratiam  et  benevo- 
lentiam ,  non  oportet  ut  homo  per  lumen 
naturse  cognoscat  ,  hujusmodi  veniam  esse 
possibilem,  aut  datum  esse  aliquod  medium 
ad  illam  obtinendam  ;  nihilominus  tamen, 
ut  bene  notat  Ledes.,  1  p.  quarti,  q.  26,  art. 
\,  non  repugnat  cognoscere,  vel  potius  sus- 
picarij  posse  Deumremittere  peccati  pcenam, 
et  consequenter  etiam  tollere  debitum  ejus 
per  moralem  condonationem,  nihil  cognos- 
cendo  de  ordine  gratiaa.  Et  similiter  conjec- 
tare  posset  homo,  nullum  esse  medium  ma- 
gis  accommodatura  ad  hancreinissionem  ob- 
tinendam,  quam  sit  detestatio  ac  dolorpec- 
cati  commissi  ;  quo  modo  etiam  Ovidius  in 
lib.  1  de  Ponto,  dc  suis  diis  dixit  : 

Saepe  levant  poenas,  ereplaque  lumina  reddunt, 
Dum  bene  peccati  poenituisse  vident. 

Unde,  quod  attinet  ad  spem,  dicendum  est, 
spem  veniae  supernaturalis,  per  gratieeet  jus- 
titiae  restitutionem,  non  posse  cognosci  aut  ha- 
beri  lumine  aul  viribus  naturee.  Addo  eliam, 
illius  imperfectse  veniai  nonpossehaberi  cer- 
tam  spem,  quia  hoec  fundatur  in  verbo  et 
promissione  Dei,  quae  non  potest  lumine  na- 
turali  cognosci.  Sedde  hac  re  latius  agitur  in 
1.  2,  q.  109,  ubi  disseritur,  et  quam  efficax 
possit  esse  ille  actus,  et  quantum  valere  pos- 
sit  ad  remissionem  peccati,  vel  nunc,  vel  in 
statu  puree  naturse. 

8.  Occurritur  tacitce  oljectioni.  —  Nec  vero 
doctrina  hsec  repugnat  dictis  in  preecedenti 
sectione  (ut  in  quadam  objectione,  seu  con- 
fiimatione  ibi  relicta  opponebatur),  quia  mo- 
tivum  detestandi  peccatum,  non  tantum  na- 
turale,  sedetiam  supernaturale  esse  potest; 
et  illud  quod  supernaturale  est,  excellentius 
est  et  efficacius  ad  convertendam  voluntatem 


DISPUTAT.  III.  SECT.  VIII. 


ct  omncm  peccati  malitiam  detcstandam.  Est 
autem  minus  prop.or.tiona.tum  imbecillitati  hu- 
mana?  naturse,  eo  quod  supernaturalis  regu- 
la,  et  finis  etiam,  ac  legislator  supernaturalis 
naturam  cxcedant,  et  cum  illa  non  habeant 
necessariani  connexionem,  et  multa  complec- 
tantur,  qua?  impossibilia  sunt  per  natura?  vi- 
res;  et  ideo,  sicut  perfectus  amor  charitatis 
supernaturalis  est ,  ita  etiam  perfectus  dolor 
pcenitentiai.  Hinc  vero  facile  etiam  evitatur 
inconveniens ,  quod  supra  inferebat  Cajeta- 
nus  de  certitudine  justificationis.  Ut  enim  jus- 
tificatio  sit  incerta,  satis  est,  quod  possit  dari 
aliquis  naturalis  actus  pcenitentia?.  Eo  vel 
maxime,  quod  de  ipsis  etiam  actibus  naturali- 
bus  vix  potest  homo  certum  judicium  ferre, 
qua  ratione  aut  motivo  pra?cipue  fiant ;  unde 
multo  minus  potest  perspicere  qualitatem  ac 
modum  et  gradum  sui  actus  seu  dispositionis. 
Item,  quia  de  ipsomet  actu  supernaturali  in- 
certum  est,  quando  et  quomodo  ad  remissio- 
nem  peccati  sufficiat,  ut  videbimus  disputat. 
seq. 

SECTIO  VIII. 

Utrum  verus  pcenitentice  actus  esse  debeat  univer- 
salis  cle  omnibus  peccatis. 

1.  Ratio  duUtandi.  —  Ratio  dubitandi  est, 
quia  voluntas  nihil  amat,  nec  detestatur,  nisi 
quod  illi  per  actualem  cognitionem  proponi- 
tur;  saspe  autem  exercet  homo  actum  pceni- 
tcntite  non  cogitans  de  omnibus  peccatis,  sed 
de  uno,  vei  altero  tantum ,  ut  experientia 
constat;  ergo.  In  contrarimn  est,  quia  vera 
pcenitentia  averlit  voluntatem  simpliciter  a 
peccato  ,  et  inde  est,  ut  non  possit  unum 
peccatum  sine  alio  tolli;  ergo  non  potest 
unum  sine  alio  displicere ;  ergo  vera  displi- 
centia  peccati  ex  pcenitentia ,  necessario  est 
de  omnibus  peccatis. 

2.  Duplex  potest  esse  universalis  detestatio 
peccati.  —  Duobus  modis  intelligi  potest,  de- 
testationem  peccati  esse  universalem,  scilicet 
formaliter,  vel  virtualiter.  Formaliter  voco, 
quando  ad  talem  detestationem  antecedit  in 
intellectu  recognitio  peccatorum  omnium,  si- 
ve  illa  distincta  sit  per  expressam  propositio- 
nem  singidorum  peccatorum,  sive  confusa, 
ita  tamen  ut  formalem  distributionem  conli- 
neat.  Virtualiter  autem  erit  dolor  universalis, 
quando,  licet  peccatum,  de  quo  cogitatur, 
particulare  sit,  ratio  tamen  detestandi  illud 
est  sufficiens  ad  avertendam  voluntatem  ab 
omni  peccato.  Solet  quidem  citari  Cajet.  quod 
universaliter  neget,  posse   affectum   contra 


peccata  esse  universalem,  nisi  peccata  ipsa 
distincte  recogitentur ,  vel  saltem  confuse  et 
universaliter;  quod  sumi  posse  videtur  ex 
tom.  1  Opusculorum,  tract.  4,  q.  2,  in  fine. 
Sed  ibi  non  declarat,  qualis  possit  esse ,  vel 
necessario  sit  actus  pcenitentia?  secundum  se 
consideratus,  sed  quam  universalitatem  re- 
quirat  ad  rationem  contritionis,  et  disposi- 
tionis  ad  gratiam,  quod  postea  tractaturi  su- 
mus.  Loquendo  ergo  absolute  de  actu  pceni- 
tentise,  non  videtur  dubium,  quin  sit  capax 
hujus  universalitatis  virtualis  ratione  objecti 
formalis.  Cujus  signum  erit,  si  ex  vi  detesta- 
tionis  peccati  sub  tali  ratione,  voluntas  ita 
maneat  affecta,  ut  impossibile  sit,  cum  tali 
detestatione  simul  esse  actualem  complacen- 
tiam  alterius  peccati,  etiam  si  specie  diver- 
sum  sit.  In  quo  est  etiam  distinguendum  d'? 
peccato  veniali  et  mortali ;  est  enim  de  illis 
diversa  ratio,  ut  videbimus.  Est  etiam  distin- 
guendum  de  ratione  aut  motivo  detestandi, 
an  sit  universale,  aut  particulare,  quas  voces 
supra  declaravi.  Ac  denique  distinguendum 
est  de  pcenitentia  generatim  sumpta,  vel  spe- 
cialiter  provirtute  speciali. 

Assertio  1. 

3.  Primo  igiturcertum  est,  nonomnem  ac- 
tum  pcenitentise  esse  formaliter  universalem 
ex  parle  objecti  actu  cogitati.  Hoc  convincit 
prima  ratio  dubitandi  proposita. 


Assertio  2. 

4.  Dcinde  certum  est ,  non  omnem  veram 
detestationem  peccati  esse  universalem  vir- 
tualiter.  Nam  quoties  motivum  est  particula- 
re,  et  pertinens  ad  determinatam  virtutem, 
detestatio  non  extenditur,  etiam  virtualiter, 
ad  peccata  contraria  aliis  virtutibus.  Facile 
patet  exemplis,  nam  qui  detestatur,  verbi  gra- 
lia,  adulterium,  propter  propriam  turpitudi- 
nem  ejus  ,  non  propterea  odio  habet  furtum; 
imo  cum  illa  detestatione  potest  simul  esse 
propositum  furandi;  et  ita  est  in  aliis.  Ratio 
vero  est,  quia  illa  vitia  nec  sunt  contraria  tali 
virtuti,  neque  habent  necessariam  connexio- 
nem  cum  illo  motivo  deiestandi. 

Assertio  3. 

5.  Declaratur  primo  ex  assensu  fidei.  — Di- 
co  tertio  :  quando  ratiodetestandi  ahquodpec- 
catum  est  communisomnibus  mortalibus  pec- 


58  QILEST.  LXXXV.  ARTIC.  I. 

catis,  et  omnino  similis  et  ejusdem  rationis    absolute  intendit  vitare  pcenam 


cum  illis,  tunc  licet  detestatio  peccati  sit  par- 
ticularis  formaliter,  et  in  objecto  materiali, 
nihilominus  est  universalis  virtualiter,  etsim- 
pliciter  avertit  voluntatem  ab  affectu  morta- 
lispeccati.  Hoc  sumoex  D.  Thom.,  queestione 
sequente,  art.  3,  et  rationem  insinuat,  quia 
ubi  est  eadem  ratio,  est  idem  effectus.  Decla- 
rari  autem  potest  imprimis  a  simiii,  ex  as- 
sensu  fidei;  nam  licet  interdum  versetur 
circa  definitam  aliquam  veritatem  ,  si  tamen 
sit  ex  puro  motivo  fidei,  semper  est  univer- 
salis  virlualiter,  id  est,  includens  hunc  affec- 
tum  ex  parte  credentis^  nimirum,  illum  esse 
paratum  ad  credendum  quamcunque  aliam 
veritatem  sub  illo  motivo  sufficienter  propo- 
sitam  :  quia  motivum  est  omnino  idem  in 
omnibus  particularibus  objectis  materiahbus; 
et  in  eo  talem  habent  connexionem  omnes  il- 
lee  veritates  particulares,  ut  non  possit  una 
negari,  quin  destruantur  omnes.  Quod  a  con- 
trario  etiam  explicatur,  qnia  propter  hanc 
causam  non  potest  aliquis  vera  fide  credere 
unum  articulum,  si  alium  sufficienter  propo- 
situmneget;  idem  ergo  erit,  quoties  moti- 
vum  simile  fuerit. 

6.  Declaratur  secundo  ex  propria  materia, 
— Secundodeclaratur  inpropria  materiamam 
qui  detestatur  unum  peccatum  mortale  prop- 
ter  timorem  eeternee  pcense,  necesse  est,  ut 
virtute  detestetur  omnia  mortalia,,  quia  per 
quodlibet  incurritureeternee  pceneereatus;  et 
per  unum  contrahitur  non  minus  quam  per 
omnia,  quamvis  quoad  gravitatem  et  inten- 
sionem  pcense  non  sit  eequalitas;  quo  modo 
intelligi  potest  illud  Jacobi  2  :  Qni  in  uno  of- 
fendit.  factus  est  omnium  reus.  Similiter,  qui 
detestatur  unum  mortale,  quia  est  ita  con- 
trarium  charitati,  ut  dissolvat  amicitiam  cum 
Deo,  virtute  detestatur  omnia,  quia  in  omni- 
bus  est  malitia,  seu  aversio  simiiis,  quoad  il- 
lam  rationem.  Ex  quibus  exemplis  potest  du- 
plex  formariratio.  Prima  est,  nam  qui  effi- 
caciter  intendit  aliquem  finem,  virtute  et  im- 
plicite  vultmedia  necessaria  ad  illum  finem, 
eteconverso,  qui  efficaciter  odio  habet  ali- 
quod  malum,  et  intendit  omnino  fugere  il- 
lud,  virtute  vult  vitare  quidquid  inducere 
potest  tale  malum;  quia  voluntas  efficax  se- 
cum  affert  executionem,  quantum  est  in  po- 
testate  volentis;  sed  in  preesenti  qui  detesta- 
tur  unum  peccatum  efflcaciter  propter  ali- 
quod  ex  dictis  motivis  universalibus,  intendit 
absolute  vitare  tale  malum  formaliter;  utqui 
detestatur  furtum  propter  metum  gehennee, 


seternam,et 

sic  de  ceeteris  ;  ergo  virtute  vult  vitare  omnia, 
quae  inferunt  talis  pcenee  reatum.  Secunda 
ratio  est,  quia  hoc  molivum  est  (ut  ita  dicam) 
totum  in  singulis,  et  totum  in  omnibus  pec- 
catis,  et  omnia  peccata  talem  habent  conne- 
xionem  respectu  illius,  ut  non  possit  illud 
odio  haberi  absolute,  nisi  in  singulis  et  omni- 
buspeccatis  odio  habeatur  ;  sed  per  veram 
detestationem  alicujus  peccati  propter  tale 
motivum,  perfecte  et  absolute  odio  habetur 
ipsummet  motivum  ;  ergo  in  illo  virtute  dis- 
plicent  omnia  peccata,  quee  induunt  talem 
rationem  mali. 


Assertio  4.  —  Actum  pcemtentice  specialiter 
sumptce  esse  virtualem  detestationem  omnium 
mortalium. 

7.  Atque  hinc  possumus  quarto  probabili- 
terconcludere,  actum  pcenitentiee  specialiter 

sumptee,  ut  est  queedam  justitia  ad  Deum,  si 
sit  perfectus,  absolutus  et  efficax,  esse  vir- 
tualem  detestationem  omnium  mortalium, 
etiamsi  expresse  circa  unum  tantum  verse- 
tur.  Probatur  ex  pieecedente  assertione,  nam 
motivumhujus  virtutis  universale  est  omni- 
bus  peccatis  mortalibus,  et  est  ejusdem  ra- 
tionis  in  omnibus  illis,  quatenus  omnia  et  sin- 
gula  continent  gravem  offensionem  et  inju- 
riam  Dei,  quam  heec  virtus  detestatur.  Ergo 
detestando  unum  peccatum  preecise  propter 
vitandam  hanc  injuriam^  virtute  detestatur 
omnia  cretera.  Et  confirmari  potest,  nam  si 
quis  non  doleat  expresse  de  omnibus  pecca- 
tis_,  nec  materialiter  de  uno,  vel  alio,  sed  in- 
definite  doleat  solum  quod  offenderit  Deum 
propter  malitiam  talis  offensionis,  ibi  virlute 
dolet  dequalibet  offensione,  quia  non  est  mi- 
nor  ratio  de  una,  quam  de  alia  ;  ergo  qui  de- 
testatur  aliquod  peccatum  propter  divinam 
offensionem  preecise,  virtute  detestatur  om- 
nia,  quia  per  illum  actum  simpliciter  efc  ab- 
solute  dolet  de  ipsa  divina  offensione. 

8.  Contra  quartam  assertionem  opinatur 
Medina.  —  Exemplis  confirmatur.  —  Contra 
hanc  vero  assertionem  opinatur  Medina  in 
Cod.  de  Pcenit,  tract.  1,  q.  12,  art.  2,  in  qua- 
dam  solutione  ad  2 ,  ubi  quadam  distinctione 
utitur,  dicens,  aliud  esse  dolere  de  peccato 
quatenus  offensa  Dei  est,  aliud,  quia  offensa 
Dei  est ;  et  in  priori  modo  admittit  conclusio- 
nem  a  nobis  positam,  non  vero  in  posteriori, 
quia  in  priori  modo  per  illam  reduplicativam 


DISPUTAT.  III.  SECT 
denotatur,  dolorem  illum  virtualiter  haberi  de 
omnibus  peccatis,  saltem  confuse,  et  in  ge- 
nere  ;  in  posteriori  autem  modo  solum  indu- 
citur  causa,  ex  qua  non  satis  colligitur  virtua- 
lis  detestatio  omnium  peccatorum.  Ratio  au- 
tem  est,  quia  in  voluntate,  prseter  rationem, 
quae  est  ex  parte  objecti,  concurrit  libertas 
voluntatis,  ex  qua  sola  provenire  potest,  ut 
existente  eadem  ratione  operandi  circa  duo 
objecta ,  velit  unum,  et  non  aliud .  Ergo, 
quamvis  voluntas  ex  sua  libertate  amet,  vel 
odio  babeat  aliquod  objectum  quia  tale  est, 
non  sequitur,  quod  velit  omnia,  quee  talia 
sunt,  quia  licet  ex  parte  objecti  illa  sit  causa, 
tamen  simpliciter  non  est  causa  totalis  sic  vo- 
lendi,  cum  una  ex  prsecipuis  causis  sit  liber- 
tas  ipsius  voluntatis.  Quod  his  exemplis  con- 
firmat,  nam  possum  velle  aliquid  operari, 
quia  est  consentaneum  rationi ;  ex  quo  non 
sequitur,  ut  velim  operari  quidquid  est  ra- 
tioni  consentaneum,  quia  sum  liber  ad  volen- 
dum  unum,  et  non  aliud.  Item  possum  velle 
aliquid  facere ,  ut  IPetro  inferam  injuriam  ; 
nec  propterea  cogor  ,  uf  velim  omnem  inju- 
riam  facere  Petro.  Item  non  sequitur :  Lego 
Francisco  centum,  quia  filius  meus  est ;  ergo 
cuilibet  filio  lego  centum.  Nec  sequitur : 
Video  Joannem,  quia  est  mihi  praesens  ;  ergo 
video  omnes  mihi  preesentes.  Ergo  similiter 
non  sequitur :  Detestor  furtum,  quia  offensa 
Dei  est;  ergo  detestor  omnem  Dei  offensio- 
nem. 

9.  Q^iue  difftcultates  oriantur  ex  Medime 
sententia.  — Sed  in  hac  sententia  difficilis  est 
ad  explicandum  illa  distinctio  de  propositione 
reduplicativa,  et  causali,  ad  rem  prsesentem 
applicata,  quia  omnis  propositio  reduplica- 
tiva  denotat  causam  et  rationem  ob  quam 
tale  preedicatum  subjecto  convenit.  Unde 
semper  potest  in  causalem  resolvi,  seu  per 
causalem  explicari,  ut,  si  homo  est  risibilis, 
quatenus  est  rationalis,  recte  etiam  dicitur  esse 
risibilis,  quiaest  rationalis.  Ergo  quoties  homo 
detestaturpeccatum,  quatenus  offensaDei  est, 
vere  etiam  ac  proprie  dicetur  detestari  pecca- 
tum,  quia  offensa  Dei  est.  Ha3c  autem  causa- 
lis  propositio  non  indicat ,  neque  in  praesenti 
materia  indicare  potest  aliam  causam  nisi  ra- 
tionem  formalem  objecti,  et  proprium  et  adae- 
quatum  motivum  detestandi  peccatum,  alio- 
qui  actus  ille,  cujus  causa  assignatur,  non 
erit  verus  pcenitentiae  actus  ;  nam  cle  ratione 
hujusmodi  actus  est,  ut  ex  illo  motivo  adae- 
quate  eliciatur.  Alioqui  si  causalis  illa  non  in- 
dicat  hujusmodi  causam  motivam,  sed  condi- 


VIII.  59 

tionem  sine  qua  non,  aut  quippiam  simiie 
oportebit,  actum  illum  habere  aliud  objectum 
formale,  et  ita  non  erit  actus  pcenitentiae,  de 
quo  loquimur.  Quocirca  vel  duae  illae  proposi- 
tiones  in  pra^senti  materia  eumdem  sensum 
referunt,  vel  illa  causalis  non  explicat  pro- 
priam  causam  actus  pcenitentiae,  ratione  cu- 
jus  dicimus,  esse  virtualem  displicentiam  om- 
nium  peccatorum. 

10.  Primum  notabile  pro  responsione.  — 
Secundum  notabile.  —  Si  ratio  detestandi 
unum  mortale  est  adcequata,  non  potest  volun- 
ias  pro  eodem  tempore  complacere  in  aliquo. 
—  Ut  vero  respondeamus  ad  rationem  in 
oppositum  ,  et  ad  omnia  exempla  ,  adver- 
tendum  imprimis  est  ,  nos  non  dicere  , 
eum ,  qui  vult  aliquod  objectum  sub  ra- 
tione  universah  adrequata  ,  ex  necessitate 
velle  formaliter  omnia  similia  objecta  ,  sed 
virtualiter  tantum.  Quamvis  autem  libertas 
voluntatis  possit  conferre  ad  volendum  for- 
maliter  unum  objectum,  et  non  aliud,  non 
tamen  potest  separare  virtualem  inclusionem 
unius  in  alio  ,  et  consequenter  nec  separare 
potest  virtualem  volitionem  unius  a  formali 
volitione  alterius,  quam  habere  supponitur  ex 
libertate  sua.  Ut  potest  voluntas  pro  sua  li- 
bertate  efficaciter  intendere  finem,  et  non 
velle  formaliter  aliquod  medium ,  non  tamen 
potest  non  velle  virtualiter  media,  si  intendit 
efficaciter  fmem.  Et  propter  hanc  causam 
exempla,  quee  afferuntur,  non  sunt  ad  rem, 
praeter  alias,  quas  statim  declarabimus.  Dein- 
de  est  considerandum ,  nos  loqui  de  causa 
adoequata  et  praecisa  ratione  volendi  aliquod 
objectum,  nam  si  illa  est  omnino  eadem  in 
omnibus  particularibus  objectis,  fieri  non  po- 
test,  moraliter  loquendo,  ut  voluntas  unum 
eorum  velit,  et  alia  nolit  actu  positivo  et  re- 
pugnante  ;  quod  maxime  verum  est,  quando 
illa  ratio  talis  est,  ut  in  ea  quodammodo  con- 
nectantur  omnia  materialia  objecta,  in  quibus 
illa  ratio  reperitur.  Primum  horum  declaratur 
in  illo  exemplo  de  patre  legante  uni  filio 
centum;  nam  si  iUe  singulariter  ea  legat, 
revera  praecise  et  adsequate  non  movetur 
ex  eo  quod  filius  ejus  est,  sed  ex  eo  quocl 
talis  filius  est,  seu  quia  cum  conditione  filii 
conjunguntur  alise ,  qua3  plus  movent  ad  le- 
gandum  illi,  quam  aliis.  Quod  si  quis  fingat, 
nullam  omnino  esse  rationem  ex  parte  ob- 
jecti,  quse  movere  possit,  praeter  rationem  fi 
liationis  ,  et  ex  sola  libertate  determinari  vo- 
luntatem  patris  ad  unum  potius  quam  ad 
alium,  illud  certe  moraliter  non  potest  acci- 


CO  OU&ST.  LXXXV.  ARTIC 

dere,  saltem  in  hominibus  ;  et  adhuc  illo  casu    tari   conti 

admisso ,  tunc  non  est  sola  filiatio  adeequata 

ratio  volendi,  sed  cum  illa  conjuhgitur  affec- 

tus  ad  utendum  propria  libertate,  et  dominio 

suorum  actuum  et  rerum  suarum.  Sed  quid- 

quid  sit  de  illo  primo  punclo,  nos  non  consi- 

deramus  hic  solam  convenientiam  omnium 

objectorum  materialium  in  eodem  formali, 

sed  maxime  connexionem  eorum  in  eodem 

indivisibili  motivo  formali ,  ad  quod  voluntas 

simpliciter  et  absolute   atficitur,   vel  a  quo 

avertitur  per  actum  efficacem,  ut  constat  in 

exemplis  positis  de  objecto  formali  fidei,  et 

de  voluntate  assentiendi  prima;  veritati,  vel 

dissentiendi  ab  aliqua  re  testificata  a  prima, 

veritate.  Idem  est  iu  primario  objecto  chari- 

tatis,  et  in  efficaci  amore  Dei  super  omnia 

quateuus  connexionem  habet  cum  observa- 

tione  mandatorum,  et  in  universum  de  inten- 

tione  finis,  quse  virtute  continet  rnedia  neces- 

saria.  Sic  ergo  detestatio  cujuslibet  peccati 

mortalis  ex  hac  prsecisa  ratione,  quod  est  gra- 

vis  injuria  Dei,  vel  quia  hominera  a  Deo  se- 

parat,   continet  in  se  absolutum  et  efficax 

odium  divinse  offensionis,  ut  sic,  et  nisi  hoc 

habeat,  non  erit  proprius  actus  pcenitcntia?, 

de  quo  agimus;  cum  illo  autem  objecto  ha- 

bet  intrinsecam  connexionem  detestatio  cu- 

juslibet  peccati  mortalis,  etideo  virtualiter  in 

illo  actu  continetur;  nec  per  arbitrii  liberta- 

tem  potest  excludi  hsc  virtualis  continentia, 

ut  jam  declaravi,  quamvis  possit  voluntas  pro 

sua  libertate  propositum  mutare,  et,  post  il- 

lumdetestationis  actum,  inaliquo  aliopeccato 

complacere ;  sicut  potest  etiam  iterum  reverti 

ad  illud  idem  peccatum ,  quod  formaliter  de- 

testata  est.  Oportet  enim  in  hac  materia  at- 

tente  considerare ,  aliud  esse  loqui  de  his  ac- 

tibus  pro  diversis  temporibus  ,  aut  pro  eo- 

dem  ;  nam  priori  modo  clarum  est,  posse  vo- 

luntatem  nunc  virtuale  habere  odium ,  imo 

et  formale  omnium   peccatorum ,    et  paulo 

post  complacere  iu  aliquo,  nam  hoc  nascitur 

ex  mutabilitate  voluntatis. 

11.  Argumentum  ad  hominem  contra  Medi- 
nam.  —  At  vero  pro  eodem  tempore,  si  ratio 
volendi ,  vel  nolendi  sit  adsequata ,  et  ha- 
beat  universalitatem  supra  positam,  et  ope- 
rans  non  ignoret  efficaciam  illius  rationis, 
fieri  non  potest  ut  voluntas,  dum  unum 
objectum  odio  habet  sub  tali  ratione,  si- 
mul  aliud  amet  ,  quia  libertas  voluntatis 
non  sufficit ,  ut  simul  habeat  repugnantes 
actus  ;  illi  autem  repugnant,  ut  ostensum 
est.    Possumusque    ad   hominem  argumen- 


I. 

x  Medinarn  ,  nam  si  quis  homi- 
cidium  ac  perjurium  commisit,  et  postea  est 
omnino  oblitus  perjurii,  censetur  sufficienter 
detestari  omnia  peccata  sua,  si  homicidium 
detestetur,  quia  offensa  Dei  est,  ut  infra  os- 
tendemus,  et  ipse  Medina  fatetur  q.  3,  cirra 
fmem;  quamvis  significet ,  rationem  esse  , 
quia  de  peccatis  oblitis  nulla  pcenitentia  ne- 
cessaria  est,  quod  omnino  falsum  esse  infra 
ostendam.  Ratio  ergo  est  propter  continen- 
tiam  virtualem  in  formali  motivo  ;  quod  sicut 
universale  estper  iuformationem  et  connexio- 
nem ,  ita  universalitatem  quamdam  actui  tri- 
buit. 

12.   Primo   exemplo  Medince  fit  satis.  — 
Ad  primum  ergo  exemplum  respondetur,  il- 
lud  motivum  volendi,  vel  operandi  aliquid, 
quia  est  consentaneum  rationi ,  accipi  posse, 
vel  prout  dicit  conformitatem  ad  rationem  in 
determinata   materia ,   scilicet  justitioe,   vel 
temperantise,  et  tunc  non  licet  argumentari 
ad  alios  dissimiles  actus,  velmateriam,  ut  per 
se  constat.  Vel  sumi  potest  secundum  prseci- 
sam  et  absolutam  rationem  boni  honesti,  ut 
sic,  ex  eo  solum  quod  est  rationi  consenta- 
neum.  Et  ex  tali  modo  operandi  recte  coliigi 
potest  virtualis  inciusio,  saltem  quantum  ad 
hoc,  ut  stante  illo  efficaci  actu  non  possim 
velle  aliquid  turpe,  et  rectse  rationi  contra- 
rium,   et  consequenter  ut  virtualiter  velim 
quidquid  ad  rectitudinem  rectse  rationis  sim- 
pliciter  necessarium   est ,   quamvis  necesse 
non  sit,  ut  velim  ea  omnia,  quse  sunt  rationi 
conformia  ,  si  alioqui  non  sunt  necessaria  ad 
rectitudinem  rationis  ,  quia  illa  non  sunt  ne- 
cessario  connexa  cum  illa  priori  intentione. 
Ad  alia  vero  exempla  non  est  nccessarium  si- 
gillatim  respondere,  quia  in  eis,  vel  non  assi- 
gnatur  propria  ratio,  et  causa  operandi,  vel 
non  talis,  ut  csetera  omnia  habeant  in  illa  ne- 
cessariam  connexionem. 


Assertio  5.  —  Delestationem  mortaliumpro- 
pier  motivum  commune  illis  non  semper  esse 
mrtualem  venialium. 

13.  Ratio.  — Quinto  addendum  est,  et  se- 
quitur  etiam  ex  dictis,  detestationem  morta- 
lium  peccalorum  propter  motivum  commune 
omnibus  iliis,  non  semper  esse  virtualem  de- 
testationem  venialium  peccatorum.  Patet 
primo,  quia  cum  tali  detestatione  potest  esse 
actualis  voluntas  peccandi  venialiter,  et  ideo 
possuntetiam  mortalia  remitti   sine  veniali- 


DISPUTAT.  III.  SECT.  VIII. 


61 


bus.Ratio  denique  est,  quia  peccatum  venia- 
le  non  continet  in  se  motivum  illud;  ut  verbi 
gratia,  si  motivum  sit  timor  inferni,  peccatum 
veniale  non  est  dignum  pcena  aeterna  ;  si  ve- 
ro  sit  divina  charitasseu  amicitia,  peccatum 
veniale  non  dissolvit  illam. 

14.  Objectio  contra  superiorem  conclusio- 
nem.  —  Hinc  vero  nascitur  objectio  co.itra 
superiorem  conclusionem,  quia  sicut  veniale 
peccatum  est  in  hoc  dissimile  mortali,  ita 
mortalia  inter  sesunt  dissimilia  et  inasquaha, 
eliam  in  ratione  divinae  offensionis ,  nam 
unum  est  gravius  alio ;  ergo  potest  voluntas 
specialiter  detestari  unum  peccatum  gravis- 
simum,  quatenus  est  talis  offeusa  Dei,  et  tam 
gravis;  ettunc  per  illum  actum  nec  formali- 
ter,  nec  virtute  detestabitur  alia  leviorn  pec- 
cata,  quia  non  sunt  similia  in  adtequata  ra- 
tione  nolendi ;  et  tamen  ille  actus  est  pceni- 
tentiae,  quia  non  est  alia  virlus  ad  quamper- 
tineat ;  ergo  non  semper  actus  poenitentise 
est  virtualis  detestatio  omnium  mortalium 
peccatorum. 

-15.  Enodatur.  —  Alio  modo  solvitur.  — 
Respondetur  primo,  probabiliterconcedi  pos- 
se  totum  quod  in  argumento  sumitur;  nec 
propterea  concludet  contra  praecedentem  as- 
sertionem,  in  qua  agimus  de  actu  perfecto 
pcenitentiae  ;  hic  autem  actus,  qui  non  respi- 
cit  formalem  rationem  mortalis  offensionis 
Dei,  sed  praecipue  nititur  in  excessu,  seugra- 
vitate  talis  offensionis,  est  valde  imperfectus, 
ita  ut  vix  mereaturpcenitentiae  nomen.  Unde 
dicitur  secundo,  probabilissimum  esse,  non 
posse  dari  actum  verre  pcenitentife,  qui  ver- 
setur  circa  mortale  peccatum,  et  solum  de- 
tesletur  illud  propter  peculiarem  gravita- 
tem,  quam  habet,  et  non  principalius  prop- 
ter  ipsara  rationem  mortalis  offensionis.  Quod 
quidem  certius  mihi  videtur  de  actu  detes- 
tationis,  qui  ex  charitate  procedit ;  nam  cum 
cbaritas  sit  amicitia  ad  Deum,  primo  ac  per 
se  detestatur  quidquid  hanc  amicitiam  dis- 
solvit,  quod  est  commune  omni  peccato  mor- 
tali,  ut  sic.  Deinde  etiam  in  ilia  detestatione, 
quse  est  ex  metu  eeternae  pcense,  est  hoc  satis 
clarum,  quia  nullus  fugit  poenam  aeternam 
primo  ac  per  se  propter  intensivam  seu  acci- 
dentalem  gravitatem,  sed  propter  seternita- 
tem  poeuee,  et  quia  perpetuo  privat  beatitu- 
dine.  De  alia  vero  detestatione,  quae  est  ex 
motivo  justitiae,  est  hoc  minus  certum;  lamen 
etiam  est  valde  probabile,  quia  id  quod  est 
preecipuura  in  omni  peccato  mortali,  est  quod 
contineat  talem  Dei  injuriam,  qua?  sufficiens 


sit  ad  avertendura  hominem  aDeo,et  consti- 
tuendum  alium  ullimum  finem,  quantum  est 
in  hominis  aifectu  ;  et  ideo  illa  virtus  juslitias 
primo  ac  per  sc  hoc  respicit,  reliqua  vero,  ut 
accidentalia,  seu  secundaria;  et  ideo  quoties 
bomo  in  detestando  peccato  prfecipue  move- 
tur  ex  gravitate  particulari  alicujus  peccati 
mortalis,  signum  est,  non  moveri  ex  puro 
motivo  justitiae,  sed  ex  aliquo  alio  incommo- 
do  velratione  privata;  quod,  saltem  morali- 
ter  et  regulariter  loquendo,  verum  esse 
censeo. 


Assertio  6.  —  Potentiam   venialium   virtuie 
continere  pcenitentiam  mortalium. 

16.  Objcclio.  —  Solvitur. —  Ullimo  dicen- 
dum  est,  poenitentiam  venialis  peccati,  ex  eo 
praecise  quod  otfensa  Dei  est,  virtualiter  con- 
tinere  pcenitentiam  mortalium.  Probatur  pri- 
mo,  quia  fieri  non  potest,  ut  qui  actualiter 
ita  detestalur  veniale,  habeat  complacentiara 
in  mortali.  Deinde,  quia  qui  efucaciter  vult 
non  retardari  a  fine  consequendo,  a  forliori 
implicite  vult  non  averti  a  tali  fine  ;  sicut  qui 
efficaciter  fugit  eegritudinem,  a  fortiori  fugit 
raortem,  quantum  estex  vi  illiusactus.Et  qui 
efficaciter  odio  habet  pcenam  temporalem, 
multo  magis  eeternam  ;  et  qui  odio  habct  re- 
missioiiem  virtutis,  multo  magis  amissionem; 
peccatum  autem  veniale  impedit  fervorem 
charitatis  ;  mortale  autem  tollit  charilatem  ; 
ergo.  Dices,  malitia  vel  offensio  venialis  pec- 
cati  est  diversae  ratiouis  a  malitia  mortalis  ; 
ergo  non  est,  cur  detestatio  unius  virtute  con- 
tineat  cletestationem  alterius.  Respondetur, 
negando  consequentiam,  quiailla  duo  babent 
inter  se  subordinationem  quamdam  et  analo- 
gianx,  ita  ut  veniale  in  ordine  ad  mortale,  vel 
per  quaradam  participationem  ejus,  habeat 
rationem  offensionis;  et  ideo  in  detestatione 
ilhus  a  fortiori  continetur  implicite  seu  vir- 
tualiter  detestalio  alterius.  Unde  tandem  fit, 
non  esse  idem  de  venialibus  peccatis  inter  se 
collatis,  quia  non  habent  inter  se  talem  ha- 
bitudinem  ;  qnare  etiampotest  unumsinealio 
remitti,etiamsi  simul  sint,  cum  tamenveniale 
non  possit  sine  mortali,  juxta  probabiliorem 
D.  Thom.  sententiam. 


62 


QU/EST.  LXXXV.  ARTIC.  I. 


SECTIO  IX. 


Utrum  actus  pamitentiae  sit  detestatio  peccati  supra 
omne  aliucl  malum. 

1 .  De  dhisione  mali  in  mahim  culpcv,  etpcena?, 
videri  potest  disput.  11  Met.  —  Supposita  vul- 
gari  distinctione  mali  in  culpee  et  poenee,  du- 
plex  comparatio  liic  fieri  potest.  Una  est  in- 
terdetestationem  peccati,  et  mali  pcense:  alia 
inter  peccata,  seu  mala  culpee  inter  se;  et  de 
priori  breviter  dicam  in  hac  sectione,  de 
posteriori  autem  in  sect.  seq.,  advertendo, 
malum  poenee  non  debere  hic  sumi  formaliter 
cum  relatione  ad  culpam,  propter  quam  solet 
pcena  infligi,  sed  absolute,  pro  detrimento 
iilo  seu  incommoclo,  quod  per  pcenam  infer- 
tur. 

2.  Malum  culpce  detestabilius  malo  pcence,— 
Deinde  snmo  tanquam  certuin,  malum  culpee 
de  se  detestabilius  esse  malo  pcenee.  Tta  D. 
Thom.,  1  part.,  q.  48,  artic.  6,  et  2.  2,  q.  19, 
art.  1,  et  alii  Theologi  communiter  in  4;  Bo- 
nav.,  d.  16,  art.  2,  q.  1 ;  Palud.,  d.  17,  q.  1, 
art.  6;  Alens.,  4  p.,  q.  68,  membr.  i,  art.  6 ; 
et  Petrus  Soto,  lect.  4  de  Poenit. ,  in  Institut. 
sacerdotum.  Et  ratio  est,  quia  malum  culpee 
est  malum  simpliciter;  malum  pcenee,  secun- 
dum  quid;  nam  illud  repugnat  Deo  secundum 
se,  et  rectse  rationi,  hoc  vero  per  se  non  est 
contra  rectam  rationem,  eslque  solum  incom- 
modum  ipsi  homini.  Unde  fit,  ut  malum  pcenee 
eligi  possit  et  debeat  ad  vitandum  malum 
culpee,  e  converso  autem  nullo  modo ;  nam 
sicut  Paulns  ait  ad  Rom.  3  :  Non  sunt  facien- 
da  mala,  ut  inde  veniant  bona,  ita  non  sunt 
facienda  mala  culpee,  ut  vitentur  mala  pcena?, 
alias  culpa  jam  non  esset  culpa,  quia  jam  es- 
set  licita. 

3.  Objectioni  occurritur. —  Dices  :  interdum 
licet  furari  ad  vitandam  mortem,  ut  in  extre- 
ma  necessitate.  Respondetur,  id  non  esse  fur- 
tum,  sed  uti  jure  proprio,  quod  unusquisque 
habet  ad  usum  rerum  in  articulo  illius  neces- 
sitatis.  Unde  est  valde  advertendum ,  ali- 
quando  propter  vitandum  temporale  dam- 
num,  licitum  esse  facere  id,  quod  alias  esset 
malum,  et  contra  prseceptum,  propterea  quod 
tunc  tollitur  malitia,  vel  quia  illud  erat  ma- 
lum  solum  quia  prohibitum,  et  pro  tunc  ces- 
sat  prohibitio.  quo  modo  licet  omittere  sa- 
crum  in  die  festo  propter  vitandum  periculum 
mortis;  vel  quia  tunc  objectum  actus  morali- 
ter  mutatur,  ut  in  dicto  exemplo  de  casu  ex- 
tremse  necessitatis,  in  quo  bona  alioqui  pro- 


pria  fmnt  communia  quoad  usum;  at  vero,  si 
actus  sit  per  se  malus,  et  semper  retineat 
idem  objectum,  nunquam  potest  fieri  propter 
vitandum  malum  pcenee;  ut  non  licet  mentiri 
propter  vitandam  mortem. 

4.  Replica. — Quorumdam  responsio. — Dicet 
aliquis,  esto  heee  vera  sint  de  malo  temporali, 
non  vero  de  malo  eeternee  pcense,  nam  hoc 
nunquam  est  eligibile,  etiam  comparatione 
mali  culpee.  Aliqui  putant,  ita  esse  hmitandam 
doctrinam  positam,  et  tribuunt  Durando  in  4, 
d.  17,  q.  5;  ille  vero  solum  ait,  comparatio- 
nem  illam  non  esse  prudentem,  neque  fa- 
ciendam  secundum  rectam  rationem,  quia 
malum  eeternes  pcense  nunquam  est  eligibile 
propter  vitandam  culpam.  D.  Thom.  autem, 
Quodlib.  1 ,  art.  9,  simpliciter  docet ,  malum 
culpa1  detestabilius  esse  malo  eeternee  pcenee ; 
addit  vero  illam  comparationem  in  particulari 
non  esse  faciendam,  propter  periculum  et 
fragilitatem  hominis. 

5.  Gfermana  solniio.—Ratione  illustratur. 
—  Et  quiclem  iilud  prius  simpliciter  verum 
est,  nam  rationes  tactee  eeque  procedunt  de 
hoc  modo,  et  quia  pejus  est,  esse  dignum 
pcena  quam  poenam  pati;  propter  malum  au- 
tem  culpee  fit  homo  dignus  eeterna  poena. 
Quod  vero  attinet  ad  comparationem  illam 
exercendam ,  verum  quidem  est,  in  ordine 
ad  absolutam  electionem  nunquam  posse 
malum  eeternee  pcenee  eligi  propter  vitandum 
malum  culpse,  quia  nunquam  potest  esse  me- 
dium  ad  illum  fmem  aceommodatum,  saltem 
secundumlegem  ordinariam,  quidquid  sit  de 
potentia  absoluta.  At  vefo  in  ordine  ad  sim- 
plicem,  seu  conditionatum  affectum,  quamvis 
illa  comparatio  consulenda  non  sit,  preeser- 
tim  hominibus  infirmioribus  et  fragilibus,  ta- 
men  simpliciter  non  est  mala,  et  in  homine 
perfecto  potest  esse  utilis  ad  ponderandam 
gravitatem  culpee,  et  explicandum  affectum 
odii  circa  illam.  Unde  illara  reperio  inAnsel- 
mo,  lib.  de  Similit.,  c.  190,  dicente :  Si  Mnc 
peccati  pudorem,  et  illinc  cernerem  inferni  hor- 
rorem,  et  uni  eorum  necessario  haberem  im- 
mergi,  potius  me  in  gehennam  immergerem, 
quam  peccatum  in  me  immitierem;  rnallem 
enim  a  peccato  purus  infernum  intrare ,  quam 
peccati  sorde  poliutus  ccelorum  regna  tenere. 
Et  ita  sentiunt  Theologi  superius  citati.  Et 
ratione  declarari  potest,  quia  si  per  possibile, 
vel  impossibile,  alterutrumnecessarioeligen- 
dum  esset,  scilicet,  vei  culpa,  vcl  aeterna  poe- 
na,  quantum  ad  id  preecise  quod  pcena  est, 
eligendapotiusesset  pcena,  quam  culpa,pro- 


DISPUTAT.  III.  SECT.  IX. 


63 


pter  rationem  tactam,  quod  culpa  est  contra 
Dcum,  poena  tanlum  nocet  homini.  Etenim, 
licet  poena  inferat  verum  nocumentum  ho- 
mini,  culpa  vero  non  inferat  reale  nocumen- 
tnm  Deo,  tamen  quodlibet  detrimentum  pro- 
prium  eligendum  potius  esset,  quam  queeli- 
het  injuria  vel  offensio  Dei ;  imo  et  quam  ipsa 
turpitudo  mali  moralis  ,  quatenus  est  hones- 
tati  et  recta?.  rationi  contraria.  Gujus  rei  opti- 
mum  argumentum  illud  est,  quod  heec  facit 
dignum  poena;  pejus  autem  est,  esse  clignum 
pcena,  quam  illam  sustinere. 

6.  Alia  dbjectio.  —  Solutio.  —  Peccatum 
non  est  eligibile  ad  vitandam  cetemampcenam. 
—  JVoii  repugnat  Deum  obli gare  Jiominem  ad 
eligendam-  ceternam  pcenam  sub  peccato. — Non 
tamen  sub  ratione  pcence. —  Nisijam  suppo- 
natur  culpa  in  liomine.  —  Dices,  impruden- 
tem  et  inutilem  esse  illam  comparationem, 
quia  involvit  repugnantiam ,  quod  occurrat 
necessitas  eligendi  malum  culpae  propter 
vitandam  seternam  damnationem,  cum  potius 
ipsum  malum  culpee  faciat  dignum  eeterna 
damnatione;  neque  e  contrario  eligere  ma- 
lum  eeternee  damnationis,  potest  esse  me- 
dium  ad  vitandum  malum  culpse,  cumpotius 
timor  et  fuga  illius  pcenee  avertat  voluntatem 
a  culpa ,  eo  quod  illa  sola  possit  esse  causa 
talis  pcenee.  Quod  si  quis  dicat,  heec  quidem 
esse  vera  ex  natura  rei,  Deum  autem  posse 
hominem  in  eo  articulo  necessitatis  consti- 
tuere,  scilicet,  ut  velit  aternis  gehennee  do- 
loribus  cruciari,  nisi  velit  culpam  et  offensio- 
nem  ejus  commiltere,  respondet  Durandus, 
hanc  hypothesim  esse  impossibilem,  et  divi- 
nee  voluntati  repugnare,  quia  hoc  modo  in- 
duceret  Deus  hominem  ad  peccatum  per  ti- 
morem  inferni,  quod  repugnat  divinee  boni- 
tati.  Verumtamen  licet  verum  sit,  in  re  ipsa,  et 
in  ordine  ad  operationem,  et  efficacem  elec- 
tionem,  peccatum  nunquam  esse  posse  eli- 
gibile  ad  vitandam  eelernam  pcenam ,  neque 
e  converso  a^ternam  pcenam  esse  eligibilem 
ad  vitandam  culpam,  ut  ratio  tacta  optime 
probat,  tamen  in  orcline  ad  divinam  poten- 
tiam  aliqua  distinctione  opus  est.  Quod  enim 
peccatum  sit  eligibile  ad  vitandam  eeternarn 
pcenam,  non  videtur  sane  possibile,  neque 
intelligibile,  quia  neque  ex  se  potest  esse  me- 
dium  proportionatum  ad  illum  finem,  nec 
Deus  potest  ut  medium  illud  constituere,  aut 
ordinare,  nam  manifeste  repugnat  divinee  sa- 
pientiee  etbonitati,  ut  recte  probatum  est,  et 
in  se  involvit  repugnantiam.  Nam,  si  Deus 
voluntate    sua  hominem  in  ea  necessitate 


constituat,  ut  ad  vitandam  ceternam  pcenam 
peccandum  illi  sit,  eo  ipso  non  peccabit  id 
faciendo,  quia  operaref.ur  juxta  voluntatem 
divinam,  id  volendo,  quod  Deus  vellet  eum 
velle.  Est  ergo  quoad  hanc  partem  repugnan- 
tia.  At  vero  e  converso  non  est  tam  aperta 
repugnantia,  ut  Deus  constituat  hominem  in 
ea  necessitate,  in  qua  aut  velit  eeternam  dam- 
nationem,  aut  incurrat  culpam ,  quia  Deus 
habet  supremum  dominium  in  hominem ;  er- 
go  pro  sua  voluntate  potest  hominem  ad 
eetema  tormenta  clestinare  sine  alia  causa, 
nisi  ut  se  dominum  ostendat;  ergo  potest  ho- 
mini  preecipere,  ut  voluntarieacccptet,  et  eli- 
gat  illud  tormentum,  et  nisi  id  faciat,  culpam 
incurrat;  ergo  in  eo  casu  (  qui  nullam  certe 
contradictionem  involvit)  esset  homo  consti- 
tutus  in  eo  cliscrimine,  ut  acl  vitandam  cul- 
pam,  eligenda  esset  illi  aaterna  poena.  Est 
autem  animadvertendum,  aliudesseloqui  de 
poena  sub  relatione  pcenee,  aliud  de  ipso  ma- 
lo,  quod  est  pcena ;  in  casu  enim  posito  pree- 
cipue  loquimur  de  hoc  posteriori  sensu;  nam 
in  sensu  priori,  cum  pcena,  utsic,  dicat  rela- 
tionem  ad  culpam,  non  potest  homini  pree- 
cipi  absolute  ,  et  nulla  suppositione  facta,  ut 
velit  poenam;  quia  hoc  esset  virtute  obligare 
illum  ad  volendam  culpam,  seu  (  quod  idem 
est)  ad  volendum  seipsum  reddere  dignum 
posna,  quod  involvit  contradictionem.  Tamen 
sub  conditione,  vel  ex  suppositione  prioris 
culpee,  recte  potest  Deus  hominem  obligare, 
ut  velit ,  seu  ut  voluntarie  acceptet  eeternam 
poenam  propter  priorem  culpam,  et  alioqui 
novam  culpam  incurrat;  in  hoc  enim  nulla 
involvitur  absolute  repugnantia,  etiam  si  il- 
lucl  prius  de  divino  dominio  satis  alienum  vi- 
deatur  a  divina  benignitate  et  bonitate,  esto, 
non  sit  omnino  contrarium;  hoc  autem  pos- 
terius  de  punitione  valde  etiam  rigorosum 
est,  quamvisetiam  non  repugnet  justitiee. 

7.  DetestaUlius  esse  peceatum  cetevna  pcena. 
—  Non  est  inutilis  affectus  eligendi  ceternam 
pcenam  potius  quam  culpam.  — Ex  hoc  autem 
inteliigimus,  simpliciter  loquendo,  detestabi- 
lius  malum  esse  peccatum  eeterna  pcena, 
quandoquidem  heec  potest  esse  objecUmi  vo- 
luntatis  rectee,  illud  vero  minime.  Rursus 
etiam  intelligitur ,  quod  licet  de  facto  et  se- 
cunclum  legem  ordinariam,  ac  connaturalem 
rebus  ipsis,  nunquam  possit  occurrere  occasio 
necessario  eligendi  inter  culpam  et  eeternam 
poenam  ,  nihilominus  non  ?it  imprudens,  nec 
inutilis  illa  comparatio  ,  quas  fit  per  simpli- 
cem,  seu  conditionatum  affectum,  quo  uti 


QILEST.  LXXXV.  ARTIC.  I. 


possumus  ad  ponderandam  uniuscujusque 
malitia^  gravitatem  ,  et  explicandam  disposi- 
tionem,  seu  appretiationem  nostrse  volunta- 
tis.  Et  hoc  modo  recte  dicitur ,  quod  si  opor- 
teret  poenam  seternam  sustinere  ad  vitandam 
culpam,  id  esset  eligendum,  et  praescindendo 
unam  malitiam  ab  alia,  dicimus,  si  poena 
seterna  preescindatur  a  culpa,  esse  prse  illa 
eligendam.  Et  hujusmodi  conditionales  affcc- 
tus  sunt  frequentes  apud  sanctos  viros,  ut  ex 
Anselmo  retulimus,  st  multi  etiam  ita  expo- 
nunt  illa  verba  Moysis  :  Aut  dimitte  eis  hanc 
noxam,  aut  si  non  facis ,  dele  me  de  libro  tuo, 
quem  scripsisti,  Exod.  32;  et  illa  Pauli  :  Op- 
tabam  ego  anathema  esse  a  Christo  pro  fratri- 
lus  meis,  adRom.  9,  de  quo  alias. 

Proponitur  difficultas. 

8.  Hoc  ergo  supposito,  difficultas  est ,  an 
per  actum  poenitentise  detestemnr  peccatum 
supra  omne  malum  pcense.  Et  ratio  dubitandi 
est,  quia  cum  detestamur  peecatum,  non  fa- 
cimus  lianc  comparationem,  neque  hoc  ne- 
cessariumest  ad  actum  pcenitentias ;  imo  ne- 
que  etiam  oportet,  ut  semper  detestemur  il- 
lud,  quantum  detestabile  est,  nam  quidam 
inagis,  alii  minus  illud  detestantur.  In  contra- 
rium  autem  facere  potest,  quia  cum  pceniten- 
tia  recte,  et  studiose  detestetur  peccatum, 
videtur  necessarium,  ita  illud  detestari,  sicut 
ipsum  est  detestabile ;  sed  est  detestabile  phis 
quam  malum  poenoe;  igitur.  Priorem  partem 
negativam  sequi  videntur  Cajetan.  in  tom.  1 
Opusc,  tract.  4,  q.  1,  et  tract.  5,  q.  5 ;  et  Na- 
var.,  in  Sum.,  cap.  1  ,  n.  34  et  35 ;  et  in  cam- 
deminclinatVega,  lib.  13inTrident.,c  23,  et 
sumi  potest  exeodem,  lib.  6,  c  30.  Posterior 
vero  pars  affirmativa  videtur  magis  consen- 
tanea  cseteris  Theologis,  praesertim  respectu 
contritionis,  nam  de  actu  poenitentias  in  com- 
muui  pauca  dicunt.  Ila  loquitur  D.  Thom., 
dicto  Quodlib.,  et  in  4,  dist.  17,  q.  2,  ubi  Pa- 
lud.,  Soto,  et  alii;  et  Bonaw,  d.  16,  in  2  p.  il- 
lius,  art.  4;  et  Alens.,  4  par.,q.  17,  memb.2. 

9.  Actum  pcenitentiw  dctestari  peccatum  su- 
pra  omne  malum  pcenw.  —  Excessus  hic  non 
consistit  in  intensione  actus.  —  Neque  in  for- 
niali  comparatione  inter  ciclpam  et  pcenam.  — 
In  hac  re  dicendum  censeo,  actum  pceniten- 
iia3,  seu  detestationis  peccati,  semper  esse 
supra  omne  malum  pcenaj ,  illo  tantum  ex- 
cepto,  qui  solum  est  propter  vitandam  poe- 
nam.  Priorem  partcm  hnjus  assertionis  de- 
claro  prius  in  perfecta  detestatione,  quaj  est 
ex  charitate  propter  bonum  Dei  in  se,  quia 


Scriptura  illam  vocat  poenitentiam,  seu  con- 
versionem  ex  toto  corde  ;  et  eodem  modo  lo- 
quuntur  Patres,  ut  videbimus  disputatione 
sequente  ;  per  illum  autem  modum  loquendi 
explicatur  affectus  super  omnia,  ut  conslat  ox 
affectu  charitatis,  juxta  illud  :  Diliges  Doud- 
num  Deum  tuum  ex  toto  corde  tuo,  elc.  Unde 
sumitur  confirmatio,  nam  heec  detestatio  est 
proportionata  amori,  ex  quo  oritur  ;  sed  ille 
est  super  omnia;  igitur.  Ratione  denique  ita 
declaratur,  quia  ut  hoec  detestatio  sit  de  malc 
culpai  supra  malum  poena3,  non  est  necessa- 
rium  ut  ille  excessus  consistat  in  intensione 
actus,  ut  quidam  putarunt,  contra  quos  os- 
tendam  disputatione  sequente  nullam  inten- 
sionem  esse  per  se  necessariam  ad  actum 
pcenitentia3,  et  ita  illum  excessum  non  requi- 
ri.  Deinde  non  consistit  in  formali  compara- 
tione,  ut  prima  ratio  dubitandi  recte  probat ; 
et  quia  in  amore,  ut  sit  super  omnia,  non 
oportet  ut  bonum  divinum  cum  aliis  bonis 
expresse  conferatur,  eisque  prasferatur;  quia 
hoc  neque  usitatum  est,  neque  alicubi  pra3- 
ceptum,  neque  semper  consulendum,propter 
infirmiores,  et  quia  objectum  talis  amoris  se- 
cundum  se  absolutum  est,  et  perfectum;  ergo 
potest  etiam  ex  vi  illius  perfectus  amor  elici 
sine  formali  comparatione  ;  sicut  etiam  reli- 
gio  colitDeum  supra  omne  adorabile,  et  fides 
divina  credit  supra  omne  credibile,  absque 
formali  comparatione;idem  ergo  esse  poterit 
in  detestatione  poenitentias.  Ac  propterea 
communiter  auctores  docent,  has  formales 
comparationes.  non  solum  non  esse  necessa- 
rias,  verum  etiam  nou  semper  esse  utiles, 
neque  peccatoribus  facile  proponendas.  Pra3- 
sertim  quando  comparatio  fit  in  specie  cum 
aliquo  malo  sensibili,  ut  est  mors,  gravis  in- 
juria,  autcontumelia,  etc  Quiahomines,  re- 
gulariter  loquendo,  multum  moventur  ab  his 
sensibilibus;  etideo  verendumest,ne,dum  hje 
comparationes  illis  formaliter  proponuntur, 
in  novo  periculo  peccandi  constituantur.  Et 
quantum  ad  hoc,  verum  habet  quod  Navarr. 
supra  ait,  nec  Scripturam,  nec  Concilia  ,  aut 
Sanctos  Patres  a  nobis  exigere  illas  compara- 
tiones  et  reflexiones,  paucissimis  cognitas  ct 
paucissimis  usitatas ;  quod  etiam  annotarunt 
Palud.,  d.  17,  q.  1,  a.  5,  etSoto,  q.  2,  art.  4, 
et  sumitur  ex  D.  Thom.  dict.  Quodl.  1,  art.  9. 
Cum  ergo  formalis  comparatio  necessaria 
non  sit,  et  aliunde  constet  rationibus  tactis 
esse  excessum  in  illo  actu ,  necesse  est  ut 
sit  secundum  virtualem  comparationem. 
10.  Consisterein excellentiamotivi. — Dccla- 


DISPUTAT. 
ratur  ex  proposito  vitandi  peccatum. — Gonsis- 
tit  autem  hic  excessus  in  cxcellentia  motivi, 
seu  rationis  operandi,  quse  talis  est,  ut  cle  se 
sit  potentior  acl  firmandam  voluntatem  in  tali 
affectn,  vel  intellectum  in  tali  assensu;  hoc 
enim  satis  est,  ut  in  tali  actu  contineatur  vir- 
tualis  comparatio,  et  excessus  supcr  alia.  Sic 
autem  est  in  detestatione,  de  qua  agimus  ; 
avertit  enim  voluntatem  a  peccato  ob  supre- 
ronm  rationem  mali,  quse  in  illo  est;  et  ideo 
quantum  est  de  se,  est  detestalio  supra  omne 
malum  pcense.  Et  confirmatur,  ac  declaratur 
ex  proposito  vitandi  peccata  in  futurum,  quod 
diximus  supra  etiam  esse  actum  pcenitentise, 
si  fiat  sub  ratione  vitandi  divinam  offensio- 
nem.  Hoc  autem  propositutn,  ut  sit  efficax  et 
verus  actus  pcenitentise,  includere  debet  ab- 
solutam  voluntatem  nunquam  amplius  pec- 
candi,  saltem  mortaliter,  propter  ullara  cau- 
sam  vel  occasionem;  alioqui  non  esset  uni- 
versale  propositum  et  absolutum.  In  hoc  ergo 
proposito  aperte  includitur  virtuale  odium, 
et  fuga  peccati  futuri  seu  possibiiis,  supra 
omne  aliud  malum.  Patet  consequenlia,  quia 
in  amplitudine  illius  objecti  incluclitur,  ut 
peccatum  non  committatur  ex  quacunque 
occurrente  occasione;  ergo  etiam  si  necesse 
sit  quodlibet  ahud  malum  pati;  ergo  pramo- 
nitur  secundum  talem  affectum  et  propositum 
vitatio  divinse  offensionis  carentise  cujuscun- 
que  alterius  mali.  Ergo  pari  ratione  respectu 
prseteriti  peccati  detestatio  ejns  ex  vera  pce- 
nitentia  includit  virtualem  voluntatem,  qua 
nollet  quis  commisisse  illud,  etiam  si  necesse 
esset  pati  quodlibet  aliud  malum ;  nam  illa 
delestatio  sub  eadem  ratione  concipitur,  ideo- 
que  eumclem  modum,  seu  gradum  displicen- 
tise  et  odii  in  virtute  continet. 

11.  0'i'jectio. — Enodatur. —  Dices^  non  esse 
parem  rationem  de  peccato  prseterito,  et  futu- 
ro;  nam  illud  cum  jam  prseterierit,  et  non  sit, 
neque  amplius  essepossit,  apprehenditur  sub 
ratione  minoris  mali,  quam  peccatum  futu- 
rum,quod  habetur  odio  in  orcline  ad  actualem 
existentiam  ejus  adhuc  possibilem;  et  ideo 
majori  appretiatione  videtur  fugiendum  pec- 
catum  futurum,  quam  prseteritum.  Unde,  si 
beato  daretur  optio  ,  ut  vel  beatitudinem 
amitteret,  vel  peccatum  committeret,  potius 
deberet  eligere  privari  beatitudine ,  quam 
peccare;  at  vero  e  converso,  si  comparatio 
fiat  ad  peccatum  prius  commissum,  et  jam 
plene  remissum,  non  habebit  beatus  hunc 
actum  :  Mallem  non  peccasse ,  quam  esse 
beatus,  quia  illud  malum  jam  non  est,  neque 

XXII. 


III.  SliCT.  IX.  65 

iterum  esse  potest;  hoc  aulcm  bonum  est 
prsesens  et  maximum.  Respondetur,  quacun- 
que  ratione  peccatum  consideretur ,  sive  ut 
prseteritum,  sive  ut  futurum,  sive  absolute,  et 
secundum  se,  eamdem  malitiam  includere, 
et  ideo  esse  a?que  detestabile  et  dignum  odio. 
Solura  ergo  est  differentia  inter  futurum  pec- 
catum  et  praetcritum,  quod  futurum,  quia  est 
simpliciter  possibile,  et  caveri  potest,  vel 
committi  per  voluntatem  humanam,  et  ideo 
actus  fugse,  et  propositi,  qui  circa  illud  ver- 
satur,  est  per  modum  intentionis,  vel  electio- 
nis  operativse;  at  vero  respectu  peccati  jam 
commissh,  ut  sic,  solum  est  per  modum  sim- 
plicis  affectus  et  displicentise,  ut  supra  decla- 
ratum  est. 

12.  Duo  distinguenda  in  peccato  prceteri- 
to.  —  Sunt  etiam  in  peccato  prseterito  duo 
distinguenda  :  unura  est  positivum ,  scili- 
cet,  quod  illud  peccatum  commissum  fuerit, 
et  hoc  est  summe  detestabile  in  peccato  ; 
aliud  est  negativum,  scilicet,  quod  illud  pec- 
catum  jam  non  est,  et  ut  sic  non  contristat, 
neque  liabet  rationemmali,  sed  potius  absen- 
tise  mali,  quae  sub  ea  ratione  potius  potest 
causare  gaudium.  Quod  maxime  locum  ha- 
bet,  si  tale  peccatum  jamsit  remissum  ;  nam 
si  adhuc  maneat  reatu,  ut  sic  non  est  prse- 
teritum,  sed  praesens  malum  ;  quando  vero 
est  remissum,  jam  omnino  non  est,  et  ideo 
sub  ea  ratione  non  contristat,  licet  fecisse 
illud  semper  displiceat  super  omne  aliud  ma- 
lum.  Quse  displicentia  duobus  modis  explica- 
ri  potest :  primo  per  modura  propositi  condi- 
tionati,  nirairum,  quia  homo,  velformaliter , 
vel  virtute  habet  hanc  voluntatem,  quod  si 
esset  in  sua  potestate,  vel  sinunc  esset  in  ea 
occasione  in  qua  priusfuit,  habet  animum  vi- 
tandi  illam  offensionem  absolute  et  simplici- 
ter  potius  quam  quodlibet  aliud  malura.  Se- 
cundo  per  modum  doloris  et  displicentise  , 
scilicetj  quia  displicet  homini,  quod  in  ea 
oecasione  non  ita  se  gesserit,  ut  potius  quod- 
libet  aliud  malum,  quam  divinam  offensio- 
nem,  admiserit. 

13.  Satisfit  ewemplo  objectionis.  —  Ex  quo 
facile  patet  responsio  ad  illud  exemplum  de 
homine  beato  :  illa  enim  comparatio  in  ordine 
ad  futurura,  est  ex  hypothesi  absolute  impos- 
sibili  ;  fieri  enim  non  potest,  ut  beatus  con- 
stituatur  in  eo  discrimine,  vel  peccandi,  vel 
amittendi  beatitudinem,  quiafieri  non  potest, 
ut  ratio  amittendi  beatitudinem  sit  quia  non 
peccat,  aut  e  converso  quod  peccare  sit  me- 
dium  ad  non  amittendam  beatitudinem  ;  et 

5 


66 


QILEST.  LXXXV.  ARTIC.  I. 


ideo  non potest illa  eoinparatio fieri per  modum 
electionis;  per  modum  autem  simplicis  et  con- 
ditionati  affectus  id  non  repugnat,  ad  exagge- 
randam  et  declarandam  aversionem  a  peccato. 
Quoad  liocvero  non  videtur  habereJocum  iila 
comparatiocircapeccatumpr£eteritum,utpr8e- 
teritum  est,  et  omnino  reniissum,  prout  con- 
sideratur  a  beato,  quia,  utsic,jam  non  consi- 
deratur  ut  praesens  vel  imminens  malum.  Si 
autem  consideretur  in  ordine  ad  suum  tem- 
pus  preesens,  et  ad  electionem,  quae  in  illo 
tempore  facienda  fuisset  secundum  rectam 
rationeni,  et  ut  sic  fingatur  beatus  habere 
nunc  actum  conditionatum  circa  peccatum 
preeteritum,  necesse  est  ut  illud  etiam  detes- 
tetur  plusquam  carentiam  beatitudinisabsque 
culpa,  quia  illa  conditionalis  habet  hunc  sen- 
surn,  quod  sinunc  occurreret  illud  idem  tem- 
pus,  et  occasio  in  qua  peccavit,  potius  elige- 
ret  non  peccare,  quam  quolibet  alio  carere 
malo. 

14.  Betestationem  peccati  ex  motivo  justitice 

esse  supra  omne  malum  pcenw.  —  Atque  hinc 

proportionali  ratione  constat,  eliam  illam  de- 

testationem  peccati,  quee  est  ex  virtute  justi- 

tiee  ob  vitandam  vel   destruendam  injuriam 

Dei,  esse  de  tali   malo  supra  omne   malum 

pcenee,  quia  etiam  fundatur  in  quadatn  ra- 

tione  mali  superante  omne  incommodum  pce- 

nee,  et  consequenter  in  se  habente  efficaciam 

ad  firmandam  magis  voluntatem  in  illo  affec- 

tu.  Et  ob  eamdem  rationem  idem  dicendum 

erit,  quoties  motivum  detestationis  est  ma- 

lum  aliquod  morale,  quatenus  rectee  rationi 

repugnat;  quia  hujusmodi  malum  de  se  semper 

est  gravius  et  altioris  ordinis,  quam  sit  ma- 

lum  pcenee.  Nec  refert,  quod  post  hujusmodi 

detestationem  vel  affectum,  oblata  occasione 

facile  homo  convertitur  ad  peccatum,  etiam 

propter  vitandum  aliquod  temporale  incom- 

modum.  Hoc  enim  non  ideo  est,  quia  prior 

affectus  ex  se  non  fuerit  firmus  et  sufficiens 

(suppono  enim  fuisse  ex  perfecta  cognitione 

et  eestimatione  talis  mali,  et  ex  absoluto  et 

efficaci  affectu  voluntalis  ),  sed  provenit  ex 

mutabilitate  ipsius  voluntatis,  et  ex  eo  quod 

mutata  opportunitate  vel  occasione,  et  insur- 

gente  aliqua  passione,  non  ita  considerat  il- 

lud  motivum,  quod  prius  fortiter  movebat. 

Atque  lta  satis  patet  tota  prior  conclusionis 

pars. 

45.  Pcenitentia  ex  motivo  poena?  non  detes- 
tatur  peccatwQ.  plusquam  poenarn.  —  Addidi 
vero  exceptionem  de  actu  fundato  in  timore 
malipcenee,  quia  fierinon  potest  ut  actus  ex- 


cedat  motivum  in  quo  fundatur,  cum  ab  illo 
habeat  totam  suam  rationem  et  speciem;  er- 
go  si  homo  solum  detestatur  peccatum  pro- 
pter  vitandum  malum  pcenee,  non  potest  plus 
detestari  peccatum,  quam  ipsum  malum  pce- 
nse.  Quin  potius  hic  habetlocum  illud  Arist. : 
Propter  quod  unumquodque  tale ,  et  illud  ma- 
gis.  Si  ergo  homo  detestatur  culpam  propter 
pcenam,  non  plus  detestatur  culpam  ;  imo  vi- 
detur  concludi ,  plus  detestari  pcenam.  Ex 
quo  siatim  potest  oriri  difficuitas  in  ratione 
dubitandi  tacta,  quomodo  possit  talis  detesta- 
tio  esse  honesta,  cum  magis  sit  de  pcena, 
quam  de  culpa  :  tamen  quia  difficultatem 
hauc  infra  sum  explicaturus  tractando  de  at- 
tritione  ,  nunc  sufficiat  responsio  superius 
insinuata,  iude  solum  concludi,  illam  detesta- 
tionem  esse  imperfectam,  non  vero  malam  ; 
quia  solum  actualiter,  seu  ex  vi  illius  actus 
magis  displicet  pcena,  quam  cutpa,  non  vero 
simpliciter  et  appretiativerespectu  totius  ef- 
fectus  ipsius  operis.  Et  hasc  sint  satis  de  prima 
comparatione. 

SEGTIO  X. 

Utrum  unum  peccatum  sit  detestabilius  alio. 

\ .  Ralio  dulitandi.  —  In  secunda  compa- 
ratione  malorum  culpse  inter  se  ratio  dubi- 
tandi  esse  potest,  quia  cum  pervenitur  ad 
summum;  non  potest  dari  magis,  vel  minus  ; 
omnia  autem  mala  culpee  sunt  detestabilia  in 
summo  secundum  appretiationem,  quia  prop- 
ter  nullam  causam  sunt  eligibilia,  nec  mini- 
mumpeccatum  potest  recte  eligi  propter  vi- 
tandum  etiam  maximum ;  ergo  pcenitentia 
aeque  detestatur  omnia  peccata,  et  non  unum 
plus  quam  aliud. 

2.  Peccatum  quo  gravius,  eo  esse  detestaU- 
lius. — Ralio  redditur. — Nihiiominus  commu- 
nis  sententia  Theologorum  est,  et  vera,  pec- 
catum,  quo  gravius,  eo  esse  detestabilius,  at- 
que  ita  etiam  magis  detestandum  per  veram 
poenitentiam.  Ila  D.  Thom.,  d.  \1,  q.  2,  art. 
3,  queestiunc.  3 ;  Soto,  q.  2,  art.  2,  concl.  5, 
ubi  bene  declarat,  hoc  esse  intelligendum  de 
comparatione  in  appretiatione,  non  in  inten- 
sione.  Et  idem  est  sensus  aliorum  auctorum, 
licet  interdum  nomine  intensionis  utantur, 
utDurand.,  eadem  d.,  q.  k,  n.  5;  Bonav.,  d. 
46, 1  p., art.  4,  q.  2 ;  Alens.,  4  p.,q.  47,  memb. 
2,  art.  4,  §  2.  Ratio  vero  est,  quia  peccatum 
detestabiie  est,  quia  malum ;  ergo  quo  fuerit 
gravius  malum  in  suo  ordine,  eo  erit  detesta- 
biiius  per  actum,  qui  fugit  malum  illius  ordi- 


DISPUTAT. 

nis  ;  hujusmodi  autem  est  actus  pcenitentiae, 
de  quo  agimus,  nimirum  quo  aliquis  fugit 
culpam  quatenus  culpa  est;  nam  qui  illam 
fugit  solum  propter  poenam  ,  eam  culpam 
magis  detestabitur,  qua;  inducit  reatum  gra- 
vioris  poena?,  propter  eamdem  proportio- 
nalemrationem.  Unde  confirinatur  ex  dictis, 
nam  hsec  major  detestatio  fundatur  in  gra- 
viori  et  majori  motivo;  sed  in  peccato  gra- 
viori  est  majus  motivum  ad  detestandum  il- 
lud;  ergo  pcenitentia,  quoe  in  tali  motivo  fun- 
datur,  est  de  se  major  deteslatio.  Undefit,  si 
in  eodem  peccato  sint  plures  deformitates,seu 
rationes  mali  culpee,  eam  esse  majorem  detes- 
tationem  talis  peccati,  quee  est  ex  graviori  de- 
formitate  et  malitia,  ac  denique  illam  esse 
maximam  detestationem,  quee  estex  maxima 
deformitate  et  malitia ;  in  his  enim  omnibus 
est  eadem  ratio  et  proportio. 

3.  Rationi  dubitandi  fit  satis.  —  Potest 
consuli  peccatum  levius,  ut  vitetur  gravius. — 
Non  autem  fieri.  —  Ad  rationem  dubitandi 
concedendum  est,  in  ordine  adabsolutam  vo- 
luntatem,seu  eleclionem,  esse  quamdam  ee- 
qualitatem  inter  omniapeccata,  quia  nullum 
eorum  est  absolute  eligibile,  ut  probat  ratio 
tacta  ;  quia,  si  esset  eligibile  secundum  rec- 
tam  rationem,  jam  non  esset  malum  culpas. 
Neque  obstat,  quod  Theologi  communiier  do- 
cent,  posse  interdum  consuli  peccatum  le- 
vius,  ut  vitetur  gravius.  Aliud  est  enim  de 
consilio,,  quod  alteri  datur,  et  aliud  de  elec- 
tione,  qua?,  ab  ipso  operante  fit ;  nam  illud 
consilium  supponit  in  alio  definitum  affectum 
ad  gravius  peccatum,  et  ideo,  qui  consilium 
pra?bet,  cum  non  possit  utrumque  vitare, 
reete  consulit,  ut  saltem  minuatur  malum  il- 
iud,  quse  intentio  recta  est;  et  medium  est 
etiam  accommodatum,  quia  non  est  de  ma- 
lo,  ut  malum  est,  sed  ut  minus  est,  et  ex  sup- 
positione,  qnod  non  possit  totum  vitari.  At 
vero  qui  eligit,  semper  babet  inpotestatesua 
utrumque  vitare,  nec  fieri  potest,  ut  commis- 
sio  levioris  peccati  sitnecessaria  ad  vitandum 
gravius,  quia  est  aperta  contradictio  :  et  ideo 
in  ipso  eligente,  nunquam  potest  ille  actus 
esse  bonus. 

4.  Objectio.  —  Responsio.  —  Replica.  — 
Enodatur.  —  Dices  :  interdum  potest  illa  ne- 
cessitas  oriri  non  ex  roalitia,  sed  ex  ignoran- 
tia,  ut  si  quis  putet  mentiendum  sibi  esse  ad 
vitandum  homicidium,  sinmlque  existimat, 
sic  mentiri  peccatum  esse,  majustamen  fore, 
si  non  liberetur  proximus  ab  homicidio.  Res- 
pondetur,  hanc  ipsam  ignorantiam  esse  cul- 


III.  SECT.  X.  67 

pabilem,  et  ideo  mirum  non  esse,  quod  per 
illam  constituatur  homo  in  quadarn  necessi- 
tate  peccandi.  Sed  urgebis,  quia  non  repu- 
gnat  illam  ignorantiam  esse  invincibilem. 
Respondeo  prirno,  fieri  quidem  posse,  ut  ali- 
quis  inculpablliter  putet  mentiendum  sibi  es- 
se,  si  necessarium  sit  ad  liberandum  inno- 
centemamorte;  quodautemsimuljudicetineo 
casuidsibi  esse  omnino  faciendumsecundum 
rationem,et  in  eo  nihilominus  peccare,vix  po- 
test  in  humanam  cogitationem  cadere,  neduni 
inculpabiliter  ignorari,  quia  est  clara  repu- 
gnantia  in  terminis.  Si  tamen  hujusmodi 
ignorantiam  invincibilem  admittamus,  conce- 
dendum  est,  illum  hominem  peccaturum  ex 
conscientia  erronea,  quee  ssepe  potest  esse  oc- 
casio  peccandi,  etiamsi  alioqui  ipsa  ignoran- 
tia  inculpabilis  sit.  Neque  hoc  est  contra  dic- 
ta,  in  quibus  simpliciter,  ac  per  se  loquimur, 
consideratanatura  et  proprietate  peccati.  At- 
que  tunc  eligere  potius  levius  peccatum  com- 
mittere,  quam  gravius  non  esset  bonum,  sed 
minus  malum.  Ex  illa  enim  suppositione  mi- 
rum  nonest,quodtalishomo  sitconstitutus  in 
quadam  perplexitate,  et  necessitate  peccandi. 
Absolute  igitur  loquendo,  nunquam  pecca- 
tum  est  eligibile  secundum  rectam  rationem, 
propter  aliud  malum  vitandum. 

5.  Alia  oijectio.  —  Responsio.  —  Guber- 
oians  potest  permittere  minus  malum  ad  vitan- 
dum  majus.  —  Sed  dicet  tandem  aliquis,  esto 
unum  peccatum  nunquam  sit  per  se  necessa- 
rium  ad  vitandum  aliud,  posse  tamen  esse 
utile ;  ergo  id  satis  erit  ut  sit  eligibile  ;  non 
enim  tantum  media  necessaria ,  sed  etiam 
utilia  eligibilia  sunt.  Antecedens  patet,  quia 
fornicatio  simplex  est  utilis  ad  vitanda  alia 
peccata  contra  naturam,  vel  contra  justitiam; 
hac  enim  de  causa  licitum  est  in  republica 
permittere  meretrices.  Respondetur,  eamdem 
fere  solutionem  hic  esse  accommodandam  ; 
aliud  est  enim  loqui  de  ipso  eligente  et  vo- 
lente,  aliud  de  permittente  et  extrinsecus  gu- 
bernante.  Ipse  enim  eligens  et  operans  non 
tantum  tenetur  hoc  vel  illud  peccatum  vita- 
re,  sed  simpliciter  omnia  peccata,  estque  id 
positum  in  voluntate  et  potestate  ejus_,  sal- 
tem  cum  divina  gratia  ;  ideoque  non  licet  illi 
levius  peccatum  eligere  ad  vitandum  gravius, 
etiam  si  tale  medium  propterea  censeatur 
utile,  quia  illo  adhibito  facilius  erit  vitare 
aliud  peccatum ;  tamen  quia  illa  electio  non 
est  permissio  tantum,  sed  volitio  peccati  in 
ipso  eligente,  ideo  non  estilli  licita,  sed  quae- 
rendum  illi  est  aliud  medium,  etiamsi  diffici* 


68 


QUrEST.  LXXXV.  ARTIC.  I. 


lius,  vel  aspcrius  sit,  ad  vitandum  utrumque 
peccatum.  At  vero  qui  extrinsece  gubernat, 
vel  non  semper  potest  omnia  aliorum  pec- 
cata  vitare,  vel  certe  non  tenetur  omnia  me- 
dia  adhibere,  sed  quse  sunt  suo  muneri  et 
officio  consentanea,  ideoque  potest  eligere 
permiltere  minusmalum  advitandum  majus, 
per  quam  electionem  ipse  non  vult  peccatum, 
sed  permissionem  peccati,  quse  non  est  in- 
trinsece  mala.  Sic  igitur  peccatum,  per  se  lo- 
quendo,  nunquam  est  eligibile,  sed  summe 
detestabile. 

6.  Quale  peccatum  sit  prcoeligere  culpam 
graviorem.  —  Nihiiominus  appretiative  recte 
dictum  est,  peccatum  gravius  esse  detestabi- 
lius,  nosque  per  actum  pcenitentise  magis  il- 
lud  detestari,  vel  formaliter,  vel  virtualiter. 
Probatur  ratione  tacta,  quia,  sicut  simplici- 
ter  ad  simpliciter,  ita  magis  ad  magis.  Item 
quia  actus  virtutis  proportionem  servat  cum 
formali  objecto.  Item  hoc  recte  explicatur  ex 
dictis  ;,quia  licet  nulium  peccatum  simplici- 
ter  sit  eligibile  propter  vitandum  aliud,  ta- 
men  quacunque  ratione,  vel  ex  quacunque 
supposilione  fingatur,  aut  veniat  necessitas 
eligendi  inter  grave  et  leve  peccatum,  et  al- 
terutrum  eorum  committendi,  semper  est  vi- 
!andum  potins  grave,  quam  leve ;  ergo  signum 
est  appretiative  eo  magis  odio  haberi  aliquod 
peccatum,  quo  gravius  est.  Quapropter  recte 
polest  hic  affectus  seu  appretiatio  declarari 
per  illam  conditionalem  :  Si  non  possem  si- 
inul  utrumque,  potius  grave,  quam  leve  pec- 
catum  vitarem ,  et  contrarius  affectus  esset 
inordinatus.  Ut,  si  quis  haberet  hunc  actum  : 
Mallem  esse  homicida,  quam  fur_,  in  eo  aclu 
peccarel,  etiamsi  alioqui  haberet  animum 
absolutum  neutrum  peccalum  committendi. 

7.  Addit  tamen  Soto,  ex  illa  comparatione, 
si  iiat  inler  peccata  mortalia,  non  incurri 
peccatum  grave,  quiapraecipua  gravitaspec- 
cati  mortalis  est  in  aversione  divina,  et  in 
hac  omnia  conveniunt,  ideoque  inordina- 
tio  illa,  quae  esset  in  electione  condiliona- 
tii  gravioris  peccati  prse  minus  gravi,  non 
videtur  esseadeo  gravis,  utsufiiciat  ad  pec- 
catum  mortale.  Quee  sententia  posset  proba- 
biliter  admitti,  quando  peccata  mortalia  non 
essent  admodum  inaequalia  ;  regulariter  ta- 
men  loquendo,  gravis  quidem  videtur  illa 
inordinatio,  et  contraria  ordini  charitatis  ac 
justitise  ad  Deum.  Maxime  tamen,  et  sine  ulla 
controversia  illudesset  peccatum  mortale,  si 
inter  mortale  et  veniale  comparatio  fieret. 
TJt  si  quis  deprehensus  in  furto  levi  haberet 


hujusmodi  actum:  Maluissem  deprehendi  in 
adulterio,  vel  homicidio,  sine  dubio  peccaret 
mortaliter,  quia  praeferret  minorem  infamiam 
suam  majori  injurise  divinse.  Hoc  autem  in- 
telligendum  est,  si  comparatio  illa  et  electio 
caderet  in  ipsam  culpam  etnon  tantum  in  in- 
famiam;  nam  si  quis  haberet  solum  hunc  ac- 
tum  :  Mallem  existimari  adulter  aut  homici- 
da,  quam  fur,  non  esset  grave  peccalum;  se- 
cus  vero  esset,  si  propter  illam  hominum 
exis'iimationem,  vellet reipsa  potius  commit- 
tere  homicidium,  vel  aduiterium,  quam  leve 
furtum. 

8.  Ohjectio.  —  Solvitur.  —  Sed  objiciet  ali- 
quis  contra  dicta.  In  hac  conditionata  volun- 
tate :  Si  ad  vitandum  mendacium  oporteret 
sacrilegium  committere,  id  facerem ,  nullam 
esse  deformitatem  seu  inordinationem,  quia 
per  illammet  conditionem  excluditur  ab  illo 
objecto  omnis  pravitas,  vel  malitia ;  quoties 
autem  conditio  talis  est,  consensus  in  actum 
sic  conditionatum  nullam  habet  deformita- 
tem;ergo.  Antecedens  quoad  priorem  partem 
probatur,  quia  hoc  ipso  quod  sacrilegium  esset 
necessarium  advitandumaliud  pcccatum,jam 
ipsum  non  esset  peccatum.  Minorvero  patet, 
nam  hic  actus  non  est  malus  :  Si  vindicta 
de  inimico  non  esset  prohibita,  vellem  illam,  et 
idem  est  de  omnibus  similibus.  Et  ratio  est , 
quia  per  conditionero  praiscinditur  ab  objec- 
to  turpitudo,  et  ita  voluutas  nullo  inodo  fer- 
tur  inillud  ut  malum.  Respondetur,  negando 
majorem,  quia  hypothesis  illa,  sub  qua  fit 
preesens  comparatio,  non  est  talis,  ut  exclu- 
dat  malitiam  ab  altero  extremo  ,  nam  polius 
fit  comparatio  inter  gravius  peccatum,  et  mi- 
nus  grave,  ex  suppositione  quod  utrumque 
peccatum  sit.  Unde,  licet  in  re  verum  sit,  ad 
vitandum  unum  peccatum  non  posse  esse  ne* 
cessarium  aliud  peccatum,  et  ideo  in  re  ipsa 
bene  inferatur,  si  actus  est  necessarius  ad  vi- 
tandum  peccatum,  non  posse  ipsum  actum 
esse  peccatum,  tamen  in  praesenti  conditio- 
nalis  illa  sumitur  ex  tali  hypothesi  impossi- 
bili,  ut  unum  peccatum,  retinens  propriam 
malitiam  et  deformitatem,  apprehendatur  ut 
necessarium  ad  vitandum  aliud ;  et  tunc  di- 
cimus  esse  valde  inordinatum  affectum,  ac- 
ceptare  potius  gravius  peccatum  sacrilegii, 
quam  levius  mendacii,  etiam  sub  illa  condi- 
tione  et  hypothesi  propositum;  nam  per  il- 
lam,  ul  sic,  non  excluditur  malitia  objecti 
respectu  hominis  sic  operantis,  vel  apprehen- 
dentis  illud,  ut  declaratum  est. 


DISPLTAT. 

Duiium  incidens  de  comparatione  inler  pro- 
prium,  et  alienum  peccatum. 

9.  Sed  quferi  hie  solet  obitcr ,  an  gravius 
peccatum  alienum  magis  sit  detestandum, 
quam  levius  peccatum  proprium,  preecipue 
si  ulrumque  ex  charitate  homo  detestetur. 
Et  ratio  dubilandi  esse  potest,  quia  charitas 
respicit  bonum  divinum  secundumse,  et  pro- 
pteripsum;  ergo  eodem  modo  fugit  malum 
oppositum  ;  ergo  majus  malum  divinum  ma- 
gis  fugit,  a  quocunque  inferatur  ;  sed  gravius 
peccaium  alienum  est  gravius  malum  Dei , 
quam  proprium  peccatum  leve;  ergo  illud  ex 
charitate  magis  est  detestandum  quam  hoc. 

10.  Proprium  peccatum  appretiative  esse 
magis  detestandum  quam  gratius  alienum.  — 
Potius  est  permittendum  gravissimum  pecca- 
tum  alienum,  quam  proprium  levissimum  com- 
tnittendum. —  Cooperatio  gravior  adpeccatum 
est  detestdbilior  leviori  peccato  proprio.  —  Ni- 
hilominus  dicendum  est,  proprium  peceatum 
appretiative  semper  esse  magis  detestandum., 
etiamsi  levius  sit.  Ita  docent  communiter 
Theologiin4,  dist.  17,  ubi  Palud.,  q.  l,art.  5; 
Soto,  q.  2,  art.  4  ;  Ledesm.,  2p.  quarti,  q.  2, 
art.  3.  Et  probatur  primo  ,  quia  peccatum 
alienum  tribusmodis  potest  ad  me  compara- 
ri,  scilicet,  ut  permittendum,  vel  ut  aliquo 
modo  efficiendum  a  mo,  vel  ut  quoddam  ob- 
jectum  non  pertinens  ad  me  ut  aliquid  fa- 
ciendum,  vel  vitandum,  sed  solum  in  ordine 
ad  simplicem  affectum,  quatenus  in  eo  potest 
complacere  voluntas,  vel  illud  odio  habere.  Si 
loquamur  primo  modo,  certum  est  potius  esse 
permittendumquodcunquepeccatumalienum 
etiam  gravissimurn,  quam  proprium  pecca- 
tum,  etiam  levissimum,  committendum.  Pro- 
batur,  quia  permittere  peccatuin,  per  se  non 
est  malum,  sed  potest  esse  bonum  ;  commit- 
tere  autem  peccatum  semper  est  malum  et 
fugiendum.  Item  non  sunt  facienda  raala,  ul 
veniantbona;  ergo nec pcccandum  est, ut  alius 
non  peccet ;  est  enira  eadem  repugnantia,  nam 
si  secundum  rectam  rationem  peccandum 
mihi  esset,  ne  alius  peccaret,  illud  non  esset 
in  me  peccatum  ;  repugnat  enim  esse  secun- 
dum  rectam  rationem  faciendum,  et  esse  pec- 
catum  ;  si  autem  secundum  rectam  rationem 
faciendum  non  est,  ergo  secundum  rectam 
rationem  potius  est  permittendum  alienum 
peccatum,  quam  proprium  committendum. 
At  vero  si  peccatum  alienurn  secundo  modo 
consideretur,  sic  jam -  non  consideratur  ut 
alienum,  sed  utproprium,  quia  consideratur, 


III.  SECT.  X.  c,9 

ut  a  me  efficiendum,  vel  coefficienduin,  etsic 
jam  constituitur  extra  prsesentem  compara- 
tionem  ;  eritque  ulterius  considerandum,  an 
illa  cooperatio  ad  peccatum  alienum  sit  in  me 
gravior  culpa,  quam  commissio  alterius  pec- 
cati  proprii,  et  quae  fuerit  mihi  gravior,  erit 
mibi    detestabilior,  juxta  principia  superius 
posita.  Denique  si  alienum   peccatum  tertio 
modo  consideretur ,  ut   objectum    quoddam 
simplici  affectu,  amore,  vel  odio  prosequen- 
dum,  sic  quidem  appretiative  magis  est  odio 
prosequendum    peccatum    proprium  ,    quia 
quantum  in  me  est,  plus  conari  debeo,  ut  il- 
lud  non  sit  in  rerum  natura,  quanquam  ob- 
jective  aliud  sit  majus  malum.  Sicut  etiam 
ex  ordine  charitatis  ,  magis  tenetur  unus- 
quisque    seipsum    diligere  in    spiritualibus, 
quam  alium ;  nam  prima  inclinatio  charitatis 
est,  ut  subjectum  ipsum,  in  quo  est,  inclinet 
ad  diligendum  Deum ;  et  ideo  charitas  non 
semper  magis   appretiative    diligit  illud  bo- 
num  divinum  quod  in  se  est  majus  objective, 
sed  quod  sibi  est  magis  conjunctum,  quod- 
que  ab  ipsa  procedit,  et  in  quo  ipsamet  cha- 
ritas,  seu  qui  habet  illam ,  magis  glorificat 
Deum.  Sicigitur  e  converso  magis  etiamodio 
habet  charitas  peccatum  proprii  supposili , 
quam  alieni,  etiamsi  objective  illud  majus  sit. 
Eademque  ratio  procedit  intra  rationem  jus- 
titise,  si  consideretur  peccatum,  quatenus  illi 
repugnat  :  nam  justitia  potius  inclinat  ad  vi- 
tandam  injuriam,  etiam  levem,  qure  a  me, 
seu  a  proprio  supposito  inferri  potest,  quam 
quse  ab  altero  fieri  potest ;  imo  illa,  quce  ab 
alio  fit,  respectu  mei  non  est  injuria,  nisi  ego 
ad  illam  aliquo  modo  cooperer. 

11.  Aliud  dulium.  —  Pesponsio.  —  Sed 
urgent  amplius  aliqui  ulterius  interrogan- 
do,  si  ex  hypothesi  impossibili  hasc  conditio- 
nalis  proponatur  :  Aut  mihi  peccandum  est, 
autDeus  ipse  verum  aliquod  malum  patietur, 
quia  vel  non  erit,  vel  inordinatum  aliquid 
aget,  vel  aliquid  simile,  quid  horum  detesta- 
bilius  sit,  malum  culpa?  propriura,  an  verum 
aliquod  malum  in  ipso  Deo.  Ad  quod  respon- 
detAlens.,  4par.,  q.  68,  memb.  l,art.  6,  de- 
testabilius  esse  malum  in  ipso  Deo  quam  in 
se  ;  ideoque  sub  hac  hypothesi  impossibil 
acceptari  posse  malum  culpse  interiori  affectu 
conditionato,  scilicet,  si  illudnecessarium  es- 
set  ad  conservandum  re  ipsa  bonum  Dei  in 
se,  vel  vitandum  oppositum  malum;  quia 
quacunque  ratione  consideretur  malum  ip- 
sius Dei  respectu  mei,  scilicet,  ut  iuferendum, 
vel,ut  permittendum,  et  a  fortiori  ut  aman- 


70  QUiEST.  LXXXV.  ARTIG.  I 

dum,  magis  est  a  me  vitandum,  quam  quod- 
cunque  aliud  malum,  eo  quod  divinum  bonuni 
in  re  ipsa  existens,  et  prout  in  se  est,  super 
omnia  est  a  nobis  diligendum.  Quse  ratio  op- 
tima  est;  ex  illa  vero  sequitur  in  ea  compa- 
ratione  non  praeferri  peccatum  proprium  ma- 
lo  alieno,  ut  alienum  est,  sed  ut  ad  nos  spec- 
tat  illud  impedire.,  vel  oppositum  bonum  pro- 
curare,  et  quatenus  omissio  talis  officii,  vel 
obligationis,  respectu  mei  majus  peccatum 
censetur.  Verumtamen  hae  conditionales  ex 
rebus  adeo  impossibilibus,  et  quae  simul  im- 
plicare  videntur  affectum  adaliquam  culpam, 
vitandse  sunt,  nam  et  sunt  parum  utiles,  et 
possunt  facile  imprudenter  fieri. 

12.  Dubltatio  Paludan. —  Data  distinctione 
explicatur. — Tandem  vero  inquirunt  Palu- 
dan.  et  Soto,  citatis  locis,  an  peccatum  alie- 
num  magis  detestandum  sit  quam  quodlibet 
malum  proprium,  quod  culpam  non  includat. 
Et  respondent  afBrmando ,  quia  offensa  di- 
vina,  etiam  aliena,  ex  charitate  potius  vitanda 
sit,  quam  quselibet  pcena  propria.  Sedhocde- 
claratione  indiget  juxta  distinctionem  trimem- 
brem  superius  a  nobis  positam.  Si  enim  alie- 
num  peccatum  ad  me  comparetur  in  ratione 
effectus,  id  est,  ut  a  me  aliquo  modo  effi- 
eiendum.,  sic  manifestum  est  plus  esse  a  me 
detestandum  quam  omne  malum  poenee,  quia 
sub  ea  ratione  jam  non  est  tantum  peccatum 
alienum,  sed  etiam  proprium.  Rursus  si  pec- 
catum  alienum  praecise  consideretur  in  ra- 
tione  objecti  amabilis  vel  detestabilis ,  sic 
etiam  detestabilius  est  quolibet  malo  pcense, 
quia  malum  pcena?  etiam  proprium  honeste 
amari  potest,  saltem  complacendo  in  illo  ; 
malum  vero  culpae  etiam  alienum  nulla  ra- 
tione  potest  honeste  placere ;  alioqui  per  hu- 
jusmodi  complacentiam  jam  fieret  aliquo 
modo  proprium.  Atvero  sialienum  peccatum 
consideretur  tantum  ut  permittendum ,  sic 
quidem  ex  genere  suo  bonum  et  melius  est 
admittere  in  se  malum  pcense,  quam  permit- 
tere  peccatum  in  alio,  quia  id  est  maxime 
consentaneum  ordini  charitatis,  tum  Dei,  tum 
etiam  proximi.  Hocvero  non  semper  cadit  in 
obligationem,  sed  sub  certa  lege  ac  men- 
sura ;  tantum  enim  esse  potest  proprium  de- 
trimentum  et  incommodum,  uL  charitas  non 
obliget  ad  sustinendum  vel  admittendum  il- 
lud  propter  vitandum  quamcunque  alterius 
culpam,  quia  cum  culpa  sitjalteri  voluntaria, 
non  teneor  ego  cum  tanto  discrimine  illam 
impedire,  aut  occasionem  ejus  auferre;  de 
qua  re  latius  tractatur  in  2.  2,  q.  26  et  32. 


DISPUTATIO  IV. 

DE   C0NTRIT10NE   SECUNDUM   SE. 

De  contritione  duplex  est  consideratio,  sci- 
licet,  quatenus  actus  virtutis  est,  et  quatenus 
est  pars  sacramenti.  Hanc  posteriorem  reser- 
vamus  in  secundam  partem  principalem  hu- 
jus  tractatus  ;  priorem  vero  hic  expedire 
necesse  est,  ut  ratio  hujus  virtutis  integretra- 
datur.  Solet  autem  contritionis  nomen  dupli- 
citer  accipi  :  primo,  generatim,  ut  compre- 
hendit  attritionem,  quod  sumi  potest  ex  Tri- 
dentino,  sess.  14,  cap.  4,  quem  locum  ad  rem 
prsesentem  explicuilate  in  primo  tomo  hujus 
3  part.,  disput.  4,  sect.  8.  Nunc  vero  jam  non 
loquimur  de  contritione  hoc  modo,  quia  fere 
idem  est  quod  actus  pcenitentiae,  de  quo  agi- 
mus.  Aliter  ergo  sumitur  contritio  pro  quodam 
actu  perfecto,  et  sufficiente  ad  remissionem 
peccati  in  ratione  dispositionis,  etiam  absque 
reali  susceptione  sacramenti;  et  ita  nunc  de 
illa  agimus.  Unde  duo  in  illa  considerari  pos- 
sunt,  scilicet,  quid  sit  necessarium  ad  esse 
illiuSj  quid  vero  ut  sufficienter  disponat  ad 
gratiam  :  quse  duo  formaliter  quidem  distincta 
sunt,  ita  vero  conjuncta,  ut  vix  possint  dispu- 
tatione  separari,  quare  utrumque  declarabi- 
mus. 

SECTIO  I. 

Utrum  contritio  sit  formalis  posnitentice  actus,  et 
quisnam  sit. 


1.  Contritio  quid  significet.  —  Unde  sumpla 
vocis  metapliora. — Contritio  juxta  communem 
Ecclesise  conceptionem  significat  perfectam 
aversionem  voluntatis  a  peccato  commisso. 
qua  homo  se  prseparat  ad  reconciliandam 
amicitiam  cum  Deo,  si  illa  careat.  Haec  signi- 
ficatio  constat  ex  communi  usu  Theologorum, 
et  ex  Tiident. ,  sess.  14,  c.  4.  Et  sumitur  ex 
Scriptura  ,  in  qua  vox  hsec  aliquando  in  ma- 
lam  partem  accipitur,  pro  gravi  afflictione  et 
pcena,  Psal.  13  :  Contritio,  et  infeticitas  in  viis 
eorum ;  Isaiae  65  :  Pra?  contritione  spiritus 
ululalant.  Frequentius  vero  accipitur  in  prse- 
dicta  significatione,  Psal.  50  :  Cor  contritum 
et  humiliatum,  etc;  Daniel.  3  :  In  spiritu  hu- 
militatis,  et  in  animo  contrito ;  Psal.  etiam 
146  :  Qui  sanat  contritos  corde,  et  alligat  con- 
tritiones  eorum.  Quee  verba  de  quacunque  af- 
flictione  intelligi  possunt.  Augustinus  tamen, 
quasi  per  antonomasiam  ea  intelligit  de  con- 
tritione  peccatorum,  dicens  :  Sanat  contritos 


DISPUTAT. 

corde,  id  est,  Jmmiliatos  corde,  confitentes, 
seipsos  punientes.  Ac  tandem  concludit  :  Qui 
cor  11011  conterunt,  non  sanantur.  Et  enarratio- 
ne  in  Psal.  74  :  Tritura  cordis  (inquil),  pietas, 
humilitas.  Qui  se  conterit,  irascitur  sibi,  se 
Jtabetiratum,ut  Deuvi  habeat  propitium.  Idem 
fere  de  Vera  et  falsa  pcenit.,  c.  15.  Et  optime 
Bernard.j  serm.  12  inCant.:  0 p timum  [inquit) 
unguentum  contritio,  quod  ex  recordatione  pec- 
catorum  conficitur.  Est  autem  hujus  vocis  me- 
taphora  ex  eo  sumpta,  quod  conterere  signifi- 
cat  rem  aliqnam  duram  in  minutissimas  par- 
tes  dividere  et  comminuere ;  peccatum  autem 
solet  cor  peccatoris  obdurare;  et  ideo  perfec- 
ta  divisio  cordis  et  aversio  a  peccato,  contri- 
tio  nominata  est. 

2.  Controversia.  —  Ex  qua  nominis  signifi- 
catione  satis  constat  contritionem  esse  aliquo 
modo  actum  pcenitentiaa,  quia  per  pceniten- 
tiam  avertimur  a  peccato  et  disponimur  ad 
ejus  remissionem.  Solet  autem  inter  auctores 
controverti,  an  sit  de  ratione  contritionis,  ut 
sit  formalis  actus  pcenitentise ,  vel  sufficiat 
virtualis.  Navarrus,  in  Sum.„cap.  1,  num.  5, 
contendit  posse  salvari  verum  contritionis 
actum  absque  formali  actu  poenitentias.  Fun- 
damentum  ejus  est,  quia  potesl  homo  disponi 
sufficienter  ad  remissionem  peccati  absque 
formali  actu  pcenitentiye,  scilicet,  per  amorem 
Dei  super  omnia;  sed  sufficiens  dispositio  ad 
remissionem  peccati  mortalis  est  contritio; 
ergo  potest  salvari  vera  contritio  absque  for- 
mali  pcenitentia  cum  sola  virtuali,  quoe  in 
amore  includitur.  Hanc  vero  sententiam  acri- 
ter  impugnat  Soto  in  4,  d.  15,  q.  1,  art.  2,  et 
d.  17,  q.  1,  art.  1 ,  ex  contrario  fundamento, 
quia  nemo  polest  sufficienter  disponi  ad  re- 
missionem  peccati ,  nisi  per  formalem  aver- 
sionem  et  detestationem  ejus,  qucc  est  forma- 
lis  actus  pcenitentias,  sine  quo  existimat  amo- 
rem  nunquam  posse  sufficere. 

3.  Duplex  sensus  controversire.  —  Actus 
amoris,  ut  prcescinditur  a  formali  poenitentia, 
non  est  formalis  contritio.  —  Contritio  est  ac- 
tus  pcenitentice .  —  Sed  in  hac  re  aliquid  esse 
potest  pertinens  ad  veram  quaestionem  de  re 
ipsa,  aliquid  vero  pertinens  ad  qusestionem 
de  nomine,  seu  de  usu  vocis.  Primum  est  il- 
lud,  quod  in  fundamentis  aliarum  opinionum 
tangitur,  scilicet,  an  peccator  possit  interdum 
justificari  per  solum  actum  amoris  Dei  super 
omnia,  absque  formali  actu  pcenitentiae  simul 
et  in  re  ipsa  elicito.  In  qua  queestione  Navar- 
rus  affirmat,  Soto  vero  negat.  Et  mihi  placet 
sententia  Navarri.  Eam  vero  probare  et  ex- 


IV.  SEGT.  I.  71 

plicare  non  est  hujus  loci,  sed  infra,  dispu- 
tando  de  effectibus  pcenitentiee,  id  agendum 
est.  Secundus  est,  an  solus  amor,  quando 
separatur  a  formali  pcenitentia,  et  justificat, 
sit  dicendus  propria  et  formalis  contritio,  ut 
etiam  Navarrus  loquitur  ;  sed  in  hoc  ejus 
sententia  mihi  non  probatur,  quia  juxta  ao 
ceptum  usum  illius  vocis,  contritio ,  significat 
aut  perfectum  dolorem  de  peccato,  aut  per- 
fectam  delestationem  cum  dolore;  etita  Con- 
cilium  Tridentinum,  definiens  contritionem, 
per  formales  actus  pcenitentise  illius  rationem 
explicat.  Unde  sicut  amor  prsecise  sumptus 
non  est  formalis  pcenitentia,  sed  dicitur  vir- 
tualis,  ita  non  est  formalis  contritio,  sed  dici 
poterit  virtualis.  Dicendum  ergo  est  contri- 
tionem  formaliter  et  essentialiter  esse  actum 
pcenitentise ,  quamvis  virtualiter  contineri 
possit  in  superiori  actu  qui  non  sit  formalis 
pcenitentiae.  Neque  amplius  probat  funda- 
mentum  Navarri,  nam  supposita  sententia 
priori  de  actu  amoris,  consequenter  dicendum 
est  contritionem  quidem  semper  esse  dispo- 
sitionem  ad  gratiam,  non  tamen  omnem  suf- 
ficientem  dispositionem  ad  gratiam  esse  sem- 
per  formalem  contritionem ;  interdum  enim 
esse  potest  solus  amor  super  omnia. 

Quisnam  actus  pcenitentia  sit  contritio. 

4.  Contritionem  formaliter  esse  ipsani  de- 
tesiationem  peccati.  —  Statim  vero  occurrit 
declarandum,  quisnam  ex  actibus  pcenitentiae 
supra  numeratis  contritio  sit;  et  prsesertim 
inquiri  potest  de  illis  quatuor  actibus,  qui 
sunt  voluntas  destruendi  peccatum  commis- 
sum,  odium  peccati,  detestatio  ejus,  et  dolor 
de  illo.  Et  dicendum  breviter  est  contritionem 
formaliter,  et  (ut  ita  dicam)  in  recto^,  esse  de- 
testationem  ipsam;  reliquos  vero  actus  regu- 
lariter  comitari  illam,  vel  antecedenter,  vel 
consequenter,  et  virtute  semper  includi  in 
illa,  non  tamen  esse  de  substantia  contrilio- 
nis,  nec  semper  necessarios  ad  illam^quatenus 
ab  ipsa  detestatione  formaliter  seu  realiter 
distincti  sunt.  Ita  sumitur  ex  communi  Theo- 
logorum  doctrina,  D.  Thom.  hic,  artic.  seq., 
prcesertim  in  solutionibus  argumentorum,  et 
superiori  quaest.,  artic.  8,  et  in  A,  d.  17,  tota 
fere  quaest.  2;  et  ibi  aliorum;  et  Alens.,  4  p., 
q.  17,  memb.  1 ;  Cajet.,  tom.  1  Opusc,  tract. 
4  ,  q.  1 ;  Vega,  lib.  13  in  Trident. ,  c.  25.  Et 
probatur  breviter  ex  supra  dictis,  nam  con- 
tritio  est  propriissimus  et  perfectissimus  actus 
pceuitentiae;  sed  talis  actus  in  detestatione 
consistit,  ut  supra  probatum  est;  ergo.  Item 


72 


OILEST.  LXXXV.  ARTIC.  I. 


contritio  parit  dolorem,  ut  Tridentinum  signi- 
ficat,  sess.  14j  cap.  4,  dum  contritionem  per 
detestationem  et  dolorem  definit;  et  constat 
ex  omnibus  Theologis  et  ex  communi  conce- 
ptione  omnium.  Parit  etiam  affectum  punien- 
di  et  vindicandi  culpam  in  seipso.  Unde  est 
illud  August. ,  Psal.  4  :  Qui  conteritur ,  iras- 
citur  sibi;  sed  hi  sunt  proprii  effectus  detes- 
tationis  et  displicentise  de  peccato  commisso; 
ergo.  Deindc  contritio  scindit  cor,  Joel.  2, 
separando  illud  ab  affectu  commissi  peccati; 
hoc  autem  primario  ac  formaliter  fit  per  de- 
testationem;  ergo. 

5.  Voluntatem  resarciendi  divinam  injuriam 
non  esse  contritionem. — Voluntatem  resarcien- 
di  divinam  injuriam  non  esse  de  ratione  con- 
tritionis.  —  Differentia  inter  satis faciionem 
Deo,  et  homini  exhibitam. — Ultimo,  declarari 
potest  discurrendo  breviter  per  cseteros  ac- 
tus;  nam  sola  voluntas  destruendi  peccatum 
aut  resarciendi  divinam  injuriam,  si  prsecise 
sumatur,  ut  condistinguilur  a  detestatione, 
non  satis  est  ad  veram  contritionem,  tum 
quia  illa  sola  non  sufficienter  disponit  ad  gra- 
tiam ;  tum  etiam  quia  illa,  ut  sic,  nondum 
exequitur  ipsam  qualemcunque  satisfactio- 
nem,  quam  homo  exhibere  potest  ad  resar- 
ciendam  injuriam;  contritio  autem  dicit  hu- 
jusmodi  dispositionem  et  satisfactionem.  Un- 
de  D.  Thomas,hac  quaest.,  art.  2,  ad  1,  dicit, 
ex  illa  voluntate  oriri  detestationem,  per  quam 
completur  seu  mandalur  executioni  illa  vo- 
luntas.  Unde  fit  ut  illa  voluntas,  quando  for- 
maliter  habetur,  saltem  ordine  naturse  anle- 
cedenter  se  habeat  ad  contritionem.  An  vero 
ad  illam  sit  semper  necessaria,  dicendum  est 
(sicut  supra  de  actu  pcenitentise  in  communi 
dixi)  primo  hanc  voluntatem  formaliter  sum- 
ptamnon  esse  de  substantia  contritionis,  quia, 
sicut  velle  amare,  ut  esse  potest  actus  dislinc- 
tus  ab  ipso  amore,  non  est  desubstantia  amo- 
ris,  quia  sufficit  quoddam  voluntarium  in  ipso 
amore  intrinsece  inclusum,  ita  velle  detestari 
peccatum  per  actum  distinctum,  non  est  de 
essentia  detestationis;  et  consequenter  neque 
est  de  substantia  perfectos  pcenitentice,  seu 
contritionis.  Et  ideo  fortasse  Tridentin.,  sess. 
6,  c.  6,  et  sess.  14,  c.  4,  non  fecit  specialem 
mentionem  hujus  aclus,  quanquam  frequen- 
ter  antecedat  tanquam  intentio  fiiiis,  vel  tan- 
quam  actus ,  quo  voluntas  efficaciter  se  mo 
vet,  sibique  imperat  difficilem  actum  contri- 
tionis,  quem  actum  significasse  videtur  David 
in  illis  verbis  :  Dixi:  Confitebor  adversum  me, 
etc.  Deinde  non  semper  esse  necessariam, 


etiam  ut  extrinsecam  causam  imperantem 
conlritionem,  seu  detestationem  peccati,  quia 
actus  elicitus  a  voluntate ,  cum  per  se  et  in- 
trinsece  sit  voluntarius,  per  se  non  requirit 
actum  distinclum  imperantem.  In  quo  diffe- 
rentia  intercedit  inter  satisfactionem,  quee  Deo 
vel  homini  exhibetur ;  nam  homini  satisfit  per 
actus  externos,  quos  necesse  est  a  voluntate 
imperari;  et  ideo  necesse  est  ut  talis  satisfac- 
tio  procedat  a  propria  voluntate  satisfaciendi : 
Deo  autem  satisfit  per  ipsummet  actum  inter- 
num  voluntatis,  et  ideo  potest  quasi  in  actu 
exercito  talis  satisfactio  exhiberi,  etiamsi  non 
preecedat,  quasi  in  actu  signato,voluntas  for- 
malis  satisfaciendi. 

6.  Odium  peccati  non  sufficere  ad  rationem 
contritionis .  —  Rursus  odium  peceati,  quate- 
nus  versalur  circa  peccatum,  ut  sic,  et  abs- 
trahit  a  commisso  vel  non  commisso,  non  po- 
tesl  sufncere  ad  rationem  contritionis  forma- 
liter,  ac  proprie  loquendo ;  sicut  non  sufficit 
ad  rigorosum  actum  pcenilentise  propriissime 
sumptse,  ut  superius  dictum  est.  Et  rationes 
ibi  factse,  et  hicin  probatione  conclusionis, 
hoc  satis  ostendunt,  quia  odium  per  se  non 
parit  tristitiam  neque  vindictam,  etc.  Potest 
tamen  odium  antecedere,  etmultum  conferre 
ad  veram  contritionem.  Addo  etiam,  virtute 
semper  includi  in  absoluta  et  efficaci  detes- 
tatione,  qualis  esse  debet  contritio,  juxta  su- 
pra  dicta  de  actu  pcenitentiai  in  communi.  An 
vero  aliquod  odium  peccati  possit  esse  suffi- 
ciens  dispositio  ad  gratiam,  etiamsi  non  sit 
formaliter  ac  physice  contritiu,  dicemus  infe- 
rius ,  disputando  de  effeclibus  pcenitentise. 
Certum  denique  est,  hunc  actum,  ut  distinc- 
tum  a  detestatione,  non  esse  per  se  necessa- 
rium  ad  contritionem,  quia  neque  ex  Scrip- 
tura,  neque  ex  Patribus  ostendi  potest  talis 
necessitas.  Neque  etiam  est  ulla  ralio  ejus, 
cum  per  detestationem  ejus  satis  avertatur 
voluntas  a  peccato,  et  ideo  illud  odio  habeat , 
satisque  diflicile  sit  hos  actus  distinguere. 

7.  Contritionem  non  esse  dolorem  proprie 
sumptum.  —  Tandem  de  dolore  proprie  sum- 
pto,  ut  distinguitur  a  detestatione,  jamin.  su- 
perioribusostensum  est,  essequidconsequens 
ad  illam;  et  ideo,  supposita  illa  distinctione, 
certum  est  apud  omnes  auctores,  hujusmodi 
dolorem  comitari  quidem  contritionem  se- 
cundum  essentiam  ejus,  non  vero  illam  in- 
trinsece  constituere.Unde,  cum  Tridentinum, 
sess.  14,  c.  4,  dicit,  coutritionem  esse  detes- 
tationera  et  dolorcm,  cum  dehita  proportione 
accommodandum  est ;  est  enira  contritio  es- 


DISPIJTAT. 
sentialiter  detestatio ;  dolor  autem  concomi- 
tanter,  seu  causaliter  ;  quod  idem  Trident., 
c.  2,  insinuaverat  in  illis  verbis,  delestatio- 
nem  cum  pio  animi  dolore.  Ex  quo  intulit  Vega 
supra,  si  contingeret  peccatorem  detestari 
peccatum  efficaciter,  et  nullum  resultare  do- 
lorein,  nihilominus  illam  fore  veram  pceni- 
tentiam  et  sufficientem  contritionem ,  quod 
quidem  intellectum  de  dolore  appetitus  sen- 
sitivi  indubitatum  est,  quia  actus  appetitus 
sensitivi  per  se  non  spectant  ad  gratice  dispo- 
sitionem  ;  intellectum  autem  de  dolore  ipsius 
voluntatis  est  magis  dubium;  tamen  quan- 
tum  pertinet  ad  dispositionem  gratiee ,  illa 
conditionalis  simpliciter  vera  est,  quia,  ut 
supra  dixi,  sola  detestatio  est  per  se  ac  pro- 
prie  in  potestate  liberse  voluntatis ;  dolor  vero, 
soJum  ut  ex  detestationeresultat.  Quapropter 
si  talis  resultantia  ex  quacunque  extrinseca 
causa  impediatur,  non  potest  volunlati  impu- 
tari,  nam  ipsa  perfecte  ronvertilur  ad  Deum, 
et  avertitur  a  peccato  per  detestationem;  et 
ideo  impedimentum  illud  non  potest  tollere 
sufficientem  dispositionem  ad  gratiam.  Exis- 
timo  tamen  in  bomine  rnortali,  seclusis  mira- 
culis,  vix  possc  illud  accidere;  secus  vero  in 
homine  beato,  quia  est  incapax  doloris,  ut 
notavit  D.  Thomas,  dicto  art.  8.  Unde,  si  de 
nominis  primaria  impositione  et  significa- 
tione  loquamur,  satis  etiam  probabile  est  il- 
lum  actum,  quando  non  habet  conjunctum 
dolorem,  non  mereri  nomen  contritionis. 

SEGTIO  II. 

Vtrum  ad  veram  contritionem  requiratur  formalis 
amor  Dei  super  omnia,  et  quocl  detcstatio  pec- 
cati  in  illo  fundetur. 

1.  Explicata  substantia  seu  essenlia  contri- 
tionis  secundurn  generalem  rationem,  viden- 
dum  paulatim  est  quas  perfectiones  requirat, 
ut  statum  et  efficaciam  contritionis  habere 
possit;  quarum  preecipua  esse  videtur,  quod 
sit  conjuncta  et  annexa  cum  amore,  et  cum 
bac  simul  explicabiturex  quo  motivo  elici  de- 
beat  illa  detestutio,  quseest  proprie  et  intrin- 
sece  contritio. 

2.  Contritionem  debere  esse  ex  amore  Dei 
super  omnia.  —  Quod  igitur  contritio  esse  de- 
beat  aliquo  modo  ex  amore  Dei  super  om- 
nia,  atque  adeo  quod  ipsa  etiara  esse  debeat 
super  omnia ,  seu  detestatio  peccati  super 
omne  detestabile,  certa  et  communis  senten- 
tia  esse  videtur.  Nam  prior  sumitur  ex  D. 
Thoma  hic,  art  5  et  6,  et  q.  86,  art.  3,  et  1. 


IV.  SECT.  U.  73 

2,  q.  113,  art.  4,  5  et  8,  et  in  4,  d.  17,  ubi  Pa- 
lud.  et  alii ;  Bonav.  et  Richar.,  d.  15  et  16; 
Scotus,  d.  14,  q.  2,  ad  ultimum,  et  d.  15,  art. 
16,  ubi  etiam  Durand.;  Alens.,  4par.,  q.  17, 
memb.  2;  Cajet.,  dict.  q.  1  ;  et  Petrus  Soto, 
lect.  14  de  Pcenitentia  ;  et  Vega,  lib.  6  in  Tri- 
dentinum,  c.  30,  et  lib.  13,  c.  21  etseq.,  qui 
admittit  necessitatem  amoris,  dubitat  autera 
de  illa  particula,  super  omnia.  Sed  ut  supra 
dixi,  immerito  dubitat,  si  recte  intelligatur 
absque  formali  cornparalione,  ut  supra  nota- 
vi.  Habet  etiam  fundamenlum  lisec  sententia 
in  Scriptura,  1  Joann.  3:  Quinon  diligit,ma- 
net  inmorte,  et  1  ad  Cor.  13:  Sine  charitate 
nihil  sum.  Hunc  autem  amorem  debere  esse 
super  omuia,  satis  declarant  illa  Christi  ver- 
ba :  Diliges  Dominum  Deum  tuum  ex  toto  cor- 
de  tuo ,  quibus  solet  etiam  in  Scriptura,  vera 
contritio  proponi,  ut  patet  ex  Joel.  et  aliis  lo- 
cis.  Sunt  autem  optima  verba  Deuteron.  4  : 
Cum  qucesieris  Dominum  Deicm  tuum,  inve- 
nies  eum;  si  tamen  ex  toto  corde  tuo  qua>sieris 
eum,  et  tota  perturbatione  anima?  tw.e.  Ubi  in 
prioribus  verbis  significari  videtur  dilectio  ;  in 
posterioribus  poenitentia,  quee  ex  amore  ha- 
bet  valorem  suum,  et  quod  sit  simpliciter  su- 
per  omnia.  Et  ideo  Lucse  7,  quamvis  Magda- 
lena  et  amaverit,  et  doluerit,  nihilominus 
charitati  tribuitur  remissio  peccatorum  ejus: 
Remittuntur  eipeccatamulia,  quia  dilexit  mtil- 
tum.  Unde  etiamTrident.,  sess.  6,  cap.  6,  ad 
perfeclam  dispositionem  requirit  amorem  ; 
ibi  autem  veram  contritionem  describit,  ut 
iatius  explicui  in  1  tomo  hujus  3  part.,  dis- 
put.  4,  sect.  8,  et  idco  se?s.  14,  c.  4,  ait  oon- 
trilionem  perfeclam  cbaritate  formari.  Atque 
adeo  ad  eumdem  modum  loquuntnr  Sancti 
Patres,  Augustinus,  lib.  de  Vera  et  falsa  pce- 
nit.,  c.9  etl'7  :  Sine  amore  nemo  unquam  gra- 
tiam  invcnit,  nec  xeniam  assecutus  est.  Opti- 
mus  etiarn  locus  est  lib.  2  contra  Crescon., 
c.  12:  Qna  si  absit,  c<etera  frustra  fiunt;  lo- 
quitur  de  dilectione.  Et  tamen  subdii,  peccata 
mundari  sacrificio  contriti  cordis;  ergo  intel- 
ligit  ignem  hujus  sacrilicii  esse  ipsam  dilec- 
lionem.  Unde  serm.  7  deTempore  concludit : 
Veram  poenitcntiam  non  facit  nisi  odium  pec- 
cati  et  amor  Dei.  Similia  habet  14  de  Civit., 
c.  ult.,  et  lib.  21,  c.  27,  ubi  ait :  Si  pro  uno 
scelere  omnia  sua  distribuant  indigenttbus , 
nisi  desistant  a  peccitis  habendo  charitatem, 
quce  non  agit  perperam ,  nihil  eis  prodesse  %>■)- 
test.  Alia  referuntur  in  cap.  Si  charitas,  de 
Pcenit.,d.  2,  et  in  cap.  ult.  de  Pcenit.,  dist.  3. 
Praeterea  Greg.,  hom.  ult.  in  Ezech.,  circa  fi- 


QILEST.  LXXXV.  ARTIG.  I. 


nem,  duplicem  compunctionem  distinguit , 
unam  ex  timore,  alteram  ex  amore  profec- 
tam ;  et  hanc  posteriorem  dicit  esse  perfec- 
tain,  ad  quam  comparatur  via  per  priorem. 
Videri  etiam  potest  lib.  3  Dialog.,  c.  34,  et 
lib.  6  Regist,  Ep.  23,  alias  c.  187;  et  Ber- 
nard.,  serm.  116  in  Cantica. 

3.  Ratio  a  priori  redditur.  —  Confirmatur. 
—  Contritionem  detestari  peccatum  supra  om- 
ne  detestabile  probatur.  —  Ratio  vero  a  priori 
est,  quia  contritio  dicit  sufficientem  disposi- 
tionem  ad  remissionem  peccati,  qnse  remis- 
sio  secundum  legem  ordinariam  non  fit,  nisi 
simul  restituatur  homo  in  amicitiam  Dei  et 
elevetur  ad  statum  gratiee  et  charitatis;  ergo 
talis  dispositio  non  consummatur  sine  vera 
dilectione  Dei.  Probatur  consequentia,  tum 
quia  amicitia  non  est  sine  mutuo  amore  :  pec- 
cator  autem  prius  non  amabat;  ergo  ut  con- 
stituatur  amicus,  necesse  est  ut  amando  con- 
vertatur;  tum  etiam  quia  inimicitia  per  amo- 
rem  expelli  debet.  Et  confirmatur ;  nam  pec- 
cator,  cum  delinquit,  se  avertit  a  Deo,  ut  ab 
ultimo  fine;  ergo  ut  tollatur  haec  aversio,  per 
se  necessaria  est  formalis  conversio  in  ulti- 
mum  finem,  juxta  illud  :  Convertimini  ad  me, 
et  ego  convertar  advos  ;h&c  autem  conversio 
non  fit  nisi  per  amorem.  Et  ex  eisdem  testi- 
moniis  et  rationibus  probari  potest  altera 
pars,  quam  iidem  auctores  docent,  prseser- 
tim  D.  Thorn.,  in  4,  d.  17  ,  q.  2,  art.  3,  quses- 
tiunc.  1,  ad4;  et  Palud.,  q.  1,  a.  6;  D.  Bonav., 
d.  16,  art.  2,  q.  4;  et  Alens.  supra,  alias,  4par., 
q.  68,  memb.  1 ,  a.  6;  Cajet.,  dict.  Opusc;  et 
Navarr.,  in  Summ.,  cap.  1,  n.4.  Et  convinci- 
tur  etiam  ex  his,  quse  diximus  de  actu  pceni- 
tentioe  in  communi.  Nam  si  ille  juxta  gra- 
dum  suse  perfectionis  est  aliquo  modo  super 
omne  detestabile,  contritio ,  quae  est  perfec- 
tissimus  actus  pcenitentiee,  erit  simpliciter  et 
perfecte  supra  omne  detestabile.  Quapropter 
immerito  Vega,  lib.  13  in  Tridentinum,  cap. 
25,  in  hoc  reprehendit  Gajetanum ;  nam  si  lo- 
quatur  de  formali  comparatione,  Gajetanus 
nunquam  de  hac  locutus  est;  si  vero  inten- 
dit  negare  virtualem  inclusam  in  perfeclione 
talis  actus,  ipse  potius  reprehensione  dignus 
est. 

Difficultas  qucestionis  proponitur. 

4.  Prima  opinio.  —  Hoc  igilur  supposito, 
difficultas  est,  an  hic  amor,  ad  contritionem 
necessarius,  esse  debeat  formalis  actus  amo- 
ris,  directe  tendens  in  Deum,  ut  in  objectum 
quod  supra  omnia  diligitur,  et  consequenter, 


an  talis  amor  necessario  esse  debeat  actus 
distinctus  a  detestatione  peccati,  constitueus 
illam  in  esse  contritionis,  vel  per  extrinsecam 
et  moralem  informationem,  vel  solura  per 
quamdam  conjunctionem ,  ita  ut  contritio  sit 
quid  moraliter  constans  ex  illis  duobus  acli- 
bus.  In  qua  difficultate  Theologi  superius  ad- 
ducti  sentire  videntur  partem  affirmativam, 
et  hoc  sensu  communiter  solet  defmiri  con- 
tritio,  quod  sit  dolor  de  peccato  propter  Deum 
summe  dilectum.  Et  locutiones  adductee  ex 
Scriptura,  Conciliis,  et  Patribus,  multum  fa- 
vent  huic  sententiee;  nam  sine  dubio  loquun- 
tur  de  formali  amore. 

5.  Probatur  ratione. — Confirmatio.  —  Con- 
firmatio  secunda. — Et  potest  addi  nova  ratio, 
quia  detestatio  peccati,  ut  sit  contritio,  debet 
esse  propter  Deum  summe  dilectum ,  ut  ex- 
presse  docet  D.Thom.,  quaest.  seq.,  art.  3.Et 
probari  potest  illis  mediis  ,  quibus  supra  os- 
tendimus,  debere  esse  detestationem  super 
omnia.  Nam  cum  hoc  commune  sit  actui  poe- 
nilentiae,  debet  simpliciter  ac  perfectissime 
contritioni  convenire  ;  ergo  id  habet  ex  per- 
fectissimo  objecto  formali ,  quod  est  Deus 
ipse,  ut  super  omnia  dilectus ;  ergo  talis  de- 
testatio  supponit  necessario  dilectionem  Dei 
super  omnia,  quia  omnis  actus  supponit  ob- 
jectum  suum.  Et  confirmatur  ac  declaratur, 
quia  ha?c  detestatio  comparatur  ad  dilectio- 
nem  illam  sicut  recessus  ab  uno  termino  ad 
accessum  ad  oppositum;  sed  in  omni  muta- 
tione  recessus  ab  uno  termino  supponit  ac- 
cessum  ad  alium  terminum;  ergo.  Et  ideo 
D.  Thom.  hic,  art.  6,  ait,  in  mutatione  pecca- 
toris  primum  actum  natura  sua  esse  motum 
in  Deuin;  ergo  non  potest  esse  vera  contri- 
tio,  nisi  supponat  vel  includat  formalem  mo- 
tum  perfectse  dilectionis  in  Deum.  Et  confir- 
matur,  quia  cum  amor  Dei  sit  perfectissimus 
actus,  a  quo  omnes  alii  participant  virtutem 
et  perfectionem,  non  videtur  posse  virtute 
contineri  in  aliquo  alio  actu  minus  perfecto ; 
ergo  si  talis  amor  necessarius  est ,  oportet  ut 
per  formalem  actum  exerceatur. 

6.  Secunda  opinio.  —  Probatur. —  Nihilo- 
minus  est  secunda  sententia,  negans  semper 
requiri  ad  veram  contritionem  formalem  ac- 
tum  amoris,  sed  posse  perfici  simplici  actu 
detestationis.  Hanc  opinionem  insinuavit  D. 
Thora.  in  4,  d.  14,  q.  1,  art.  2,  qusestiunc.  2; 
et  Palud.  ibi,  q.  3 ;  et  expresse  Gabr.,  q.  I, 
art.  2,  conclus.  5;  ubi  Soto,  q.  2,  art.  5,  ad4, 
illam  indicat,  quia  non  requirit  ad  contritio- 
nem  alium  actum  charitatis  pra^ter  odium 


DISPUTAT. 

peccati,  perodium  detestationem  intelligens. 
Quod  expressius  docuit  lib.  2  de  Natura  et 
gratia,  c.  16  et  17.  Idem  sentit  Vega,  lib.  13 
in  Tridentinum,  c.  21.  Probatur  autem  hoec 
sententia  :  nam  si  homo  habeat  hujusmodi 
dctestationem  perfectam  peccati ,  ante  for- 
malem  amorem  justificabitur ;  ergo  illa  erit 
vera  contritio,  quia  secluso  formali  amore, 
nemo  potest  justificari  extra  sacramentum, 
ut  loquimur,  nisi  per  contritionem ;  sed  po- 
test  homo  habere  hanc  detestationem  anle 
formalem  amorem  ;  ergo  et  contritionem;  er- 
go  formalis  amor  non  est  de  necessitate  con- 
tritionis.  Minor  probari  potest  ex  dictis  supra 
de  actu  pcenitentia? ,  ubi  ostendimus  displi- 
centiam,  vel  odium  peccati,  non  semper  sup- 
ponere  positivam  tendentiam  in  oppositum 
terminum,  quia  in  ipso  peccato  est  sufficiens 
inalitia,  propter  quam  est  odio  dignum ;  et 
ideo  ut  habeatur  odium  ejus,  nullus  alius  ac- 
tus  necessario  supponitur.  Neque  est  inter 
hos  actus  ahqua  alia  necessaria  connexio,  ra- 
tione  cujus  non  possit  illa  detestatio  haberi, 
nisi  snpposito  amore.  Eo  vel  maxime  quod 
potest  preecedere  actus  intentionis ,  seu  vo- 
luntatis  destruendi  peccatum,  qui  non  est 
amor  Dei  formalis,  sed  potius  est  proprius 
actus  pcenitentiee  virtutis;  et  ex  illo  potest 
immediate  oriri  detestatio  peccati  tanquam 
medium  accommodatum  acl  illam  intentio- 
nem  exequendam.  Et  ita  D.  Thomas,  hac 
qusest.  85,  art.  2,  ad  1,  tantum  hos  duos  ac- 
tus  ponit,  significans,  illis  solis  posse  perfici 
conversionem  peccatoris.  Potest  ergo  haberi 
perfecta  displicentia  ante  formalem  amorem 
Dei. 

7.  Ratione  prolatur. — Jam  vero  probanda 
est  major,  seu  prima  conditionalis  sumpta. 
Primo  ex  Scriptura,  quse  remissionem  peccali 
promittitdetestanti  illud,  utique  detestatione 
perfecta.  Ezech.  33  :  Si  averterit  se  peccaior 
abinjustitia  sua,  etc;  Psal.  31  :  Dixi :  Confi- 
ieuor  adversum  me  injustitiam  meam  Domino, 
et  tu  remisisti  impietatem  peccati  mei.  Unde 
2Reg.  12,  solum  legimus  dixisse  David  :  Pec- 
cavi,  Domine ;  quse  verba  solum  significant 
recognitionem  et  odium  culpa?  contra  Deum 
commissee.  Et  tamen  statim  subditur  :  Domi- 
nus  quoque  transtulit  peccatum  tuum;  ergo 
ille  motus  sufficit  ad  remissionem  peccati  ob- 
tinendam.  Ratio  autem  est,  quia  illa  est  vera 
et  perfecta  pcenitentia,  cui  remissio  peccati 
promissa  est.  Unde  in  Tridentino,  sess.  14, 
c.  4,  in  defmitione  contritionis  nulla  fil  rnen- 
tio  amoris.  Nam  quod  postea  ibi  dicitur,  per- 


IV.  SEGT.  II.  75 

fectam  contritionem  informari  charitate,  non 
oportet  intelligi  de  actu,  sed  de  infusione  gra- 
tia3,  et  charitatis,  per  quam  formatur  con- 
tritio,  utinfra  dicam.  Denique  in  sess.  6,  c.  6, 
plures  actus  Gonciiium  numerat  in  disposi- 
tione  peccatoris,  quos  necesse  non  est,  sem- 
per  omnes  formaliter  concurrere,  sed  sufficit 
virtualiter,  seu  imphcite,  ut  actum  spei;  et  de 
actu  propositi  multi  idem  sentiunt ;  ergo  ea- 
dem  ratione,  licet  numeret  amorem ,  satis 
esse  poterit ,  quod  virtualiter  habeatur.  At 
vero  in  illa  detestatione  virtualiter  habetur, 
quia  odium  mali  est  virtualis  amor  boni  op- 
positi ;  ergo  hoc  sufficiet,  neque  est  cur  gra- 
vius  onus  imponatur  peccatori.  Alias  oporte- 
ret  semper  illum  elicere  plures  actus,  ut  se  ad 
gratiam  disponeret.  Et  ita  nunquam  posset 
subito  justificari ,  quod  non  est  etiam  Scri- 
pturis  consentaneum;  ergo  et  Scripturse  ,  et 
ceetera  omnia  satis  intelligentur  de  virtuali 
amore. 

Assertio  1.  —  Formalem  amorem,  per  se  lo- 
quendo,  esse  necessarium  ad  justificationem, 
ut  medium. 

8.  In  hac  re  primum  dicendum  censeo, 
formalem  amoremDei,  per  se  loquendo,  esse 
necessarium  ad  justificationem  peccatoris  tan- 
quam  medium,  et  rebus  ipsis  consentaneum, 
et  a  Deo  requisitum.  Hanc  assertionem  mihi 
sufficienier  probant  quee  in  principio  sectio- 
nis,  et  quee  in  confirmationem  primee  senten- 
tice  adduxi;  nam  Scriptura,  cum  tradit  pra> 
cepta  autmedia  ad  salutem  necessaria,  pro- 
priissime  loquitur,  proponens  hominibus  eas 
actiones  quas  exercere  debent.  Neque  opor- 
tet  mirari  eo  quod  Scriptura  aliquando  pro- 
mittat  remissionem,  vel  salutem  uni  actui, 
quamvis  plures  sint  neeessarii,  quia  nunquam 
excluduntur  concomitantia,  sed  potius  sub- 
intelliguntur.  Quanquam  fortasse  necessa- 
rium  non  sit,  ut  hic  amor  formalis  Dei  exer- 
ceatur  per  actum  realiter  distinctum  ab  ipsa 
detestatione  peccati ,  quse  ex  illo  nascitur, 
quia,  cum  illa  duo  objecta  sint  ita  connexa, 
ut  unum  sit  aliquo  modo  propter  aliud,  pro- 
babile  est  fieri  posse  ut  uno  actu  simplici 
utrumque  attingatur.  Sed  heec  speculatio  non 
multum  refert  ad  praxim  et  executionem  ac- 
tuum  de  quibus  agimus;  nam  sive  ille  sit 
unus  actus,  sive  duo  per  modum  unius,  po- 
terit  voluntas,  quantum  est  ex  parte  sua,  si- 
mul  illos  elicere,  si  ex  parte  intellectus  ob- 
jectum    sit    sufiicienter  propositum  ;   et  ita 


QILEST,  LXXXV.  ARTIC.  I. 


quamvis  sit  difficile,  non  tamen  videtur  im- 
possibile,  hominem  subito  justificari  per  for- 
malem  actum  amoris  simul  cum  detestatione 
peccati. 

Assertio  2.  —  Peccatorem  posse  justificarl 
alsque  formali  amore,  mrtute  tamen  incluso 
in  detestatione  peccati. 

9.  Dico  secundo,  fieri  posse,  ut  peccator 
justificetur  absgue  proprio  et  formali  actu 
amoris  Dei  in  re  ipsa  tunc  elicito,  per  detesta- 
tionem  perfectam  peceati,  quae  et  virtualiter, 
et  voto  amorem  includat.  Atque  hoc  modo 
explicatam  probo  secundam  sententiam,  quae 
vel  ex  eo  fit  probabilis  ,  quod  hoc  modo  et 
omnino  satisfit  omnibus  testimoniis  proban- 
tibus  necessitatem  amoris,  ct  alioquin  haec 
sententia  est  valde  conformis  suavitati  di- 
vinaeprovidentiae  et  humanse  conditioni,  quia 
non  potest  homo  sine  magna  difficultate  ad 
plura  simul  advertere  et  circa  illa  operari,  et 
maxime  in  re  tam  gravi,  et  ardua. 

10.  Qucedam  notanda  pro  explicalione  as- 
sertionis.  —  Ut  autem  hoc  magis  explicemus, 
pleniusque  omnibus  testimoniis  satisfacia- 
raus,  inquirere  oportet  qualis  futura  sit  illa 
detestatio,  quse  sufficere  possit  absque  amo- 
re  formali  reipsaelicito.  In  quo  nonnulla  pos- 
sumus  sumere  ut  certa  ex  dictis  de  actu 
poenitentiae.  Nam  cum  hoec  detestatio,  quam 
contritionem  appellamus,  perseipsam,  et  non 
tantum  ex  adjuncto  amore  formali,  sit  per- 
fectissimus  aclus  poenitentiae  ,  habere  debet 
omnia  quae  perfectionis  sunt  in  actu  poeni- 
tentiae,  nimirum  quodsitactusvirtutis  ex  mo- 
tivohoneslo,  etquod  supernaturalissit.  Dein- 
de  oportet  ut  ex  vi  sua  et  sui  motivi  univer- 
salis  sit,  quia  debet  voluntatem  omnino  aver- 
tere  ab  affectu  peccati,  ut  illam  satis  dispo- 
nat  ad  justitiam  assequendam.  Unde  omnis 
detestatio,  quee  est  ex  motivo  alicujus  parti- 
cularis  virtutis,  quod  non  est  commune  om- 
nibus  peccatis  mortalibus,  non  potest  hujus- 
modigradumet  perfectionem  contritionis  ha- 
bere,  quia  talis  detestatio  non  est  universalis, 
ut  supra  dictum  est.  Rursus  ex  motivis  uni- 
versalibus,  illud,  quod  est  universale  preedi- 
calione,  seuabstractione,  nimirum,  quia  pec- 
catum  est  contra  rectam  rationem,  non  est 
sufficiens  ad  hujusmodi  detestationem,  tum 
quia  illa  detestatio  non  respicit  Deumipsum, 
nec  peccatum,  ut  est  offensa  ejus,  et  ideo 
imperfecta  est ;  tum  etiam  quia  talis  detesta- 
tio  ex  vi  illius  motivi  non  est  supernaturalis, 


et  ideo  non  potest  per  se  ad  gratiam  dispo- 
nere. 

41.  Neque  existimo,,  limitationem,  quam 
circa  hoc  adhibuit  Vega,  lib.  13  in  Trident., 
cap.  25,  esse  probabilem,  dicens,  in  homine, 
qui  invincibiliter  ignorat,  Deum  offendi  pec- 
catis  hominum,  et  cognoscit  illa  esse  CGntra 
rectam  rationem,  sufficere  posse,  ad  gratiam 
recuperandam,  detestalionempeccatorum  so- 
lum  quatenus  sunt  contra  rectam  rationem; 
quia  si  in  eo  casu  sufficit  agere  contra  rectam 
rationem  ad  gratiam  amiltendam ,  sufficit 
dolere  ex  recta  ratione  ad  gratiam  recupe- 
randam.  Quae  ratio  est  valde  infirma,  nam 
multo  facilius  amittitur  gratia,  quam  repare- 
tur,  et  ad  illud  prius  sufficiunt  humanoe  vi- 
res,  non  vero  ad  hoc  postcrius  sine  divina 
gratia;  unde  illa  sententia  valde  mihi  dis- 
plicet,  nam  illa  dispositio  ex  se  est  mere 
naturalis.  Quapropter  potest  etiam  esse  inho- 
mine  gentili,  qui  fide  careat ;  sine  fide  autcm 
impossibile  est  ad  gratiam  disponi.  Quod  si 
talis  homo  supponaturhabere  fidem,  vix,  aut 
nullo  modo  potest  ignorantiam  invincibilem 
habere,  quod  Deus  peccatis  offendatur.  Et 
quamvis  hoc  gratis  admittatur,  semper  ex 
parte  voluntatis  necessaria  est  dispositio  su- 
pernaturalis,  ut  supra  ostendi.  Neque  igno- 
rantia  potest  illam  supplere,  quia  haec  non 
est  tantum  necessitas  praecepti,  sed  etiam 
mcdii,  de  qua  re  plura  in  materia  de  Gratia; 
et  in  materia  etiam  de  Peccatis  latins  expli- 
candum  est,  quale  esset  peccatum  illius  ho- 
minis  talem  ignorantiam  habentis. 

12.  Praeterea  de  illa  detestatione  univer- 
sali,  quae  est  ex  motivo  aeternae  pjenae  vitan- 
dae,  etiam  est  clarum  non  sufficere  per  se  ad 
contritionem  constituendam,  quia  etiam  est 
imperfecta,  et  non  rcspicit  Deum  sccundum 
se.  Et  ideo  merito  Tridentinum  eam  vocavit 
iraperfectam  contritionem. 

Dulium  de  detestatione  universali  ex  motho 
justitice. 

13.  Quorumdam  senUntia.  — Majus  dubium 
est  de  altera  detestatione  universali,  quae  est 
ex  proprio  motivo  justitiae  ,  quam  diximus 
elici  ab  speciali  virtute  poenitentiae;  illa  enim 
est  vaide  perfecta,  quia  est  de  offensa  Dei, 
quatenus  talis  est.  ltem  est  propria  et  specia- 
lis  poenitenlia,  cui  solet  attribui  contrilio  tan- 
quam  proprius  ejus  actus.  Item  illa  est  per- 
fecfa  aversio  a  culpa ;  huic  autem  promittitur 
in  Scriptura  remissiopeccati.  Denique  illa  vi- 


DISPUTAT. 
detur  continere  virtualiter  amorem  Dci  , 
quandoquidem  super  oronia  detcstatur  cjus 
offensam ,  solum  quia  talis  esl.  Proptcr  quae 
aliquibns  probabiliter  visum  est,  hunc  actum, 
per  se  et  sine  formali  amore,  sufficere  ad  ra- 
tionem  contritionis.  Et  est  quidem  sententia 
grobabilis,,  et  aliquando  mihi  simpliciter  pla- 
cuit.  Nunc  autem  re  melius  inspecta,  videlur 
contraria  sententia  eligenda,  propler  ea  qua; 
stalim  proponam. 

14.  Ddestationcm  pcccati,  quatenus  est  con- 
tra  bonum  Dei,  esse  propriam  contritionem. — 
Superest  igitur  alia  detestatio  peccati,  quate- 
nns  est  contra  bonum  Dei  in  se,  ejusque  dis- 
solvit  amiciliam.  Hsec  igitur  erit  propria,  et 
per  se  contritio.  Et  hane  assertionem  intendit 
D.  Thomas,  ubicunque  docet  veram  displicen- 
tiam  peccati  esse  actum  elicitum  charitatis, 
ut  art.  seq.,  ad  1,  et  1.  2,  q.  113,  a.  5,  ad  1, 
et  ssepe  alias;  loquitur  enim  de  displicentia 
remissiva  ,  et  per  se  expulsiva  peccati  in  ra- 
tione  dispositionis.  Deinde  illa  displicentia 
vere  dici  potest  essepropter  Deum  summe 
dilectum,  quia  est  elicita  ex  charitate  ejus,  et 
respiciendo  solum  ad  bonitatem  et  amicitiam 
ejus.  In  quo  differt  multum  a  prsecedente  de- 
testatione,  de  qua  proxime  dictum  est ;  illa 
enim  non  respicit  bonitatem  Dei  in  se,  sed 
solum  conformitatem  ad  rationem  in  servan- 
da  sequitate  justitise  ;  et  ideo  etiam  non  est 
shnpiieiter  super  omnia  ,  quia  non  est  ex  su- 
premo  motivo,  sicut  heec  detestatio  de  qua 
nunc  agimus.  Quare  etiam  illa  non  coutinet 
virtualem  amorem,  sicut  lieec,  quia  est  infe- 
rioris  rationis  et  virtutis.  Ac  denique  in  illa 
vim  habent,  quse  pro  priori  sententia  adduxi- 
mus  ;  cessant  autem  in  hac  perfectissima  de- 
testatione. 

15.  Soti  dictam.  —  Non  probatur.  —  Ex 
quibus,  ut  opinor,  declaratum  reiinquitur 
quomodo  hsec  detestatio  virtualiler  contineat 
amorem  Dei  super  omnia.  Imo  significat  Soto 
eam  esse  formalem  amorem;  et  ideo  nullum 
alium  esse  necessarium,  etiam  per  se  loquen- 
do.  Quod  mihi  non  probatur,  quia  ilie  actus 
non  tendit  directe  in  Dcum,  ut  in  objectum 
quod  ,  sed  quo ,  id  est,  solum  respicit  illum, 
ut  rationem  proximam  detestandi  peccatum. 
Item  ille  actus  formaliter  non  est  actus  pro- 
seeutionis,  sed  fugse ;  amor  autem  formaliter 
sumptus  ,  est  qusedam  prosecutio  sui  objecti, 
el  quasi  virtualis  conjunctio  ad  illud.  Unde, 
ut  actus  dicatur  formalis  amor  Dei,  non  satis 
est,  quod  sit  elicitus  a  charitate,  quia  charitas 
habet  unum  objeetum  primarium,  quod  est 


IV.  SECT.  H.  77 

Deus,  et  alia  secundaria,  ex  quibus  quscdam 
amat  propter  Deum,  ut  proximum  ;  alia  odio 
habet,  ut  pcccatum;  est  crgo  illa  detestatio  vir- 
tualis  tautum  amor  Dei. 

16.  In  contritione  debere  includi  voium 
amoris  super  omnia,  probalur.  —  Proptcr  hoc 
ergo  addidi  in  conclusione,  in  illo  actu,  ut 
habeat  rationem  et  vim  coutritionis  ,  debere 
includi  votum  formalis  amoris  Dei  super  om- 
nia,  non  quidem  quod  necesse  sit  explicite 
habere  hoc  propositum  in  particulari ,  sed 
quod  implicite  includaturin  contritione,  qua- 
tenus  cum  ea,  vel  in  ea  inesse  debet  proposi- 
tum  servandi,  vel  faciendi  omnia,  qnse  suut 
ad  salutem  necessaria  ,  ut  sectione  sequente 
dicam.  Et  ita  explicata  haec  pars  sequitur  ex 
prseeedente  assertione ;  nam,  si  amor,  per 
se  loquendo,  necessarius  est,  et  actu  non  ad- 
hibetur  quando  homo  convertitur,  quod  ex 
naturali  inconsideratione  ssepe  accidere  po- 
test  sine  culpa,  necesse  est ,  ut  homo  babeat 
propositum  eliciendi  illum  debito  tempore  in 
quo  alias  necessarium  esset  ex  praecepto  il- 
lum  elicere,  per  se  loqucndo,  ad  justitiam  ob- 
tiiiendam.  Quod  autem  hoc  sufficiat ,  etiamsi 
amor  sit  medium  nccessarium,  declarari  po- 
test  ex  aliis  mediis  exterioribus ,  quse  etiam 
necessaria  sunt,  ut  baptismus ,  vel  confes- 
sio,  et  nihilominus  aliquando  in  voto  suffi- 
ciunt. 

17.  Objectio.  —  Confirmatio.  —  Responsio. 
—  Satisfit  confirmationi.  —  Dicet  aliquis,  iJla 
media  externa  et  corporalia  esse  talia ,  ut  et 
magnam  temporis  successionem  requirant, 
et  ssepe  ab  aliis  hominibus  pendeant,  ut  exe- 
cutioni  mandari  possint,  et  ideo  merito  pro- 
visum  fuisse,  ut  justificatio  non  semper  pen- 
deat  ab  his  mediis  iu  re  ipsa  exhibitis;  secus 
autem  esse  in  mcdiis  internis,  quoe  posila  sunt 
in  sola  hominum  voluntate ,  cura  divina  gra- 
tia,  quae  preesto  est,  et  subito  operari  potest. 
Et  confirmatur,  quia  si  de  actu  interno  suffi- 
ceret  votum,  etiam  de  ipsa  fide  posset  suffi- 
cere,  atque  ita  possel  homo  justificari  sine 
actu  fidei  in  re  exhibito,  per  votum,  vel  desi- 
derium  ejus,  quod  nullus  admittet,  cum  ta- 
men  eequalis  videatur  ratio.  Respondetur  ad 
priorem  partem,  quamvis  in  actibus  internis 
non  sit  idem  modus  necessitatis,  qui  est  in 
externis ,  esse  tamen  sufficientem  cx  aliis 
principiis,  seu  ex  alia  hominis  fragilitate,  vel 
impotenlia  ortam,  quia  non  potesthomo  sem- 
per  attendere  ad  omnia  quse  sibi  necessaria 
sunt,  prsesertim  si  illa  sunt  et  ardua,  et  valde 
diversa.  Et  eadem  ratione  non  potest  semper 


78 


QU^ST.  LXXXV.  ARTIC.  I. 


per  voluntatem  operari  circa  multa,  etiam 
cum  subordinatinoe  eorum  inter  se ;  et  ideo 
seepe  exercet  unum  actum  ,  et  non  alium. 
Quapropter  si  talis  actus  perfecte  separet  vo- 
luntatem  a  peccato  sub  suprema  et  divina  ra- 
tione,  disponet  illam  sufficienter,  et  contine- 
bit  in  virtute  et  in  voto  alium  actum  volunta- 
tis,  etiamsi,  per  se  loquendo,  necessarius  sit. 
Est  autem  advertendum  (ut  ad  secundam 
partem  respondeamus),  actum  illum,  qui  di- 
citur  in  voto  continere  aliud  medium  neces- 
sarium  ad  salutem,  esse  debere  supernatu- 
ralem  ,  quia  alias  non  disponet  ad  justitiam , 
et  ideo  ad  totam  fidem  non  potest  sufficere 
votum  ejus,  quia,  ut  in  voluntate  sit  actus  su- 
pernaturalis  continens  tale  votum,  necessario 
supponi  debet  in  intellectu  aliquis  actus  fidei ; 
ct  ideo  sine  fide  re  ipsa  exhibita  per  aliquem 
actum  non  potest  comparari  justitia.  Si  au- 
tem  aliqua  expressa  cognitio  fidei  multarum 
rerum  esset  medium  necessarium  ad  salutem, 
ut  multi  putant  esse  in  lege  Evangelica  ex- 
plicitam  Gbristi  fidem  ,  tunc  posset  aliquando 
satis  esse  unus  actus  fidei  in  re  exbibitus  cum 
voto  expressioris  fidei ,  dummodo  actus  ille 
fidei  sufficienter  proponeret  voluntati  Deum, 
ut  auctorem  et  finem  supernaturalem.  Idem 
ergo  proportione  servata  in  prsesenti  satis 
est. 

18.  Formalem  amorem  Dei  non  esse  de 
essentia  contritionis.  —  Ex  quibus  omni- 
bus  respondendo  directe  ad  titulum  quees- 
tionis,  concludo  ultimo,  formalem  amorem 
Dei  non  esse  de  essentia  contritionis.  Proba- 
tur,  nam  id  sine  quo  res  potest  aliquando 
existere,  non  est  de  essentia  ejus,ut  est  per 
se  notum  ex  Metaphysica  ;  sed  potest  in  re 
ipsa  aliquando  esse  contritio  sine  formali 
amore,  ut  ex  dictis  constat,  quia  potest  esse 
pcenitentia,  quae  sufficienter  disponat  ad  gra- 
tiam  et  remissionem  peccati  sine  formali 
amore  re  ipsa  exhibito  ;  et  banc  pcenitentiam 
contritionem  vocamus  :  ergo  formalis  amor 
non  est  de  essentia  contritionis.  Et  quoniam 
hsec  ratio  est  demonstratio  suppositis  princi- 
piis  dictis,  non  oportet  alias  addere,  neque 
ad  fundamenta  aliarum  respondere,  quia  ex 
parte  illa  acceptamus,  et  quatenus  nobis  ob- 
stant,  sufficienter  soluta  sunt.  Solum  adverto, 
hanc  ultimam  assertionem  procederedecon- 
tritione  illa,  quee  per  sese  et  ex  vi  solius  de- 
testationis  talis  est ;  an  vero  aliee  detestatio- 
nes,  qua-3  per  se  non  sunt  contritiones,  per 
conjunctionem  ad  amorem  tales  fiant ,  et 
respectu  illarum  amor  sit  necessarius  tan- 


quam  forma  essentialis  illas  constituens  in 
esse  talis  contritionis,  alia  quaestio  est.  Quee 
partim  de  re,  partim  de  nomine  esse  potest. 
Et  quod  ad  rem  spectat,  verum  est  juxta 
principia  posita  nullam  aliam  detestationem 
peccati,  per  se  solam,  et  sine  amore,  sufficere 
ad  contritionem,  cum  nulla  per  se  sit  suffi- 
ciens  dispositio  ad  gratiam.  Certum  item  est, 
si  cuicunque  universali  et  efficaci  detestatio- 
ni  peccati  adjungatur  amor  Dei  super  omnia, 
id  sufficere  ad  gratiam  et  remissionem  pec- 
cati  obtinendam,  An  vero  illa  detestatio  ,  ut 
informata  amore  ,  vere  dicatur  contritio, 
queestio  est  de  nomine  ,  quam  sequenti  dis- 
putatione,  in  fine,  expediemus. 

SECTIO  III. 

Utrum  propositum  formale  non  peccandi  in  futu- 
rum  sit  de  ratione  contritionis  ;  et  consequenter, 
an  contritio  esse  possit  unus  simplex  actus. 

1.  Antiqui  Theologi  requirunt  propositum 
vitce  futurcB  adcontritionem.  — Qui  requirant 
formale. — Probatur  ex  Scriptura. — Probatur 
ex  Patribus. — Probatur  ex  Conciliis. — Proba- 
turratione. — Heecqueestiosimilisestpreeceden- 
ti,  et  eadem  proportione  definienda,  et  ideo 
brevius  expediri  potest.  Antiqui  ergo  Theo- 
logi  omnes  rcquirunt  propositum  vitae  futurss 
ad  contritionem.  D.  Thomas  seepe  hac  queest. 
85,  et  q.  86,  et  3contra  Gentes,  c.  158,  etlib. 
4,  c.  2,  et  in  4,  d.  17,  q.  2 ;  et  Albertus  Mag., 
d.  14,  art.  11  ;  ubi  Bonavent.,2  p.,  art.  1,  q. 
1  ;  et  Alens.,  4  p.,  q.  12  et  16.  Moderni  au- 
tem  distinctius  explicarunt  hoc  propositum 
debere  esse  formale  et  expressum,  Cajetan., 
tom.  1  Opuscul.,  tract.  4,  q.  1  ;  et  Soto,  in  4, 
d.  15,  q.  1,  art.  2,et  d.  17,  q.  2,  art.  1,  et  2 
de  Natur.  et  grat.,  c.  14,  ubi  contrarium  vocat 
pemiciosum  errorem.  Idern  tenet  Can.,  rel.  de 
Pcenit.,p.  1  ;  Ruard.,  art.  8  contra  Luther. ; 
et  Bellarmin.,  1  de  Pcenit.,  c.  6  et  7;  Gerson, 
Alphabeto  15,  lit.  G,  dicit,  hanc  sententiam 
esse  probabiliorem,  licet  contraria  mitior  sit. 
Fundamentahujus  sententiee  sunt,  primo  lo- 
cutiones  Scripturee,  inquibusad  veram  pceni- 
tentiam  nova  vita  postulatur,  Ezech.  18  et 
33,  et  Psalm.  50,  ac  denique  Apocalyps.  2: 
Et  nova  opera  fac.  Heec  autem  nova  vita 
non  potest  postulari  ad  poenitentiam,  ut  ac- 
tu  exercenda,  quia  hocpendet  ex  futuro  tem- 
pore;  ergo  postulatur  propositum  ejus.  Se- 
cundo  ,  eodem  modo  afferuntur  testimonia 
Sanctorum,  quipropterea  in  deiinitione  veree 
poenitentiee  ponunt  hoc  propositum,  ut  vide- 


DISPUTAT 
re  licet  in  Mag.  hic,  d.  14,  et  in  c.  Pceni- 
tentia,  ct  c.  Poenitcntiam,  de  Pcenit.,  d.  3,  ex 
Gregorio ,  1.  9  Registri,  Epist.  39,  et  hom.  34 
in  Evangelia;  et  Ambr.,  lib.2  dePcenit.,  c.  5; 
Isidor.,Iib.  2  de  Pcenit.,  cap.  16  ;  et  August., 
serm.  66  de  Tempore.  Tertio   magis    urget 
Tridentinurn,  nam  sess.  6,  c.  6,  in  dispositio- 
ne  ad  gratiam  ponit  hoc  propositurn,  ut  dis- 
tinctum  ab  amore  Dei,  et  odio,  ac  detestatione 
peccati.  Unde  sessione  decima  quarta,  capite 
quarto  ,   concludit  contritionem  esse  detesta- 
tionem  cum  proposito.  Goncilium   Florenti- 
num  in  decreto  Eugenii  ait,  primam  partem 
pcenitentice  esse  contritionem,  ad  quam  per- 
tinet  dolor  de  peccato  commisso  cum  propo- 
sito   non  peccandi   de  Ccetero.  Quarto ,   ad- 
jungitur  ratio,  quia  hoc  propositum  est  ne- 
cessarium  ad  perfectam  et  ullimam  disposi- 
tionem  ad  gratiam  ;  ergo  ad  contritionem. 
Consequentia  est  clara  ex  dictis,  quia  cmnis 
contritio,  de  qua  agimus,  est  ultima  disposi- 
tio  ad  gratiam  ;  ergo,  quidquid  est  de  neces- 
sitate  dispositionis  ultimee,  est  etiam  de  ne- 
cessitate    contritionis.  Antecedens  praecipue 
debet  auctoritate  fundari,  quia  modus  dispo- 
sitionis  requisitse  ad  gratiam  maxime  pendet 
ex  ordinatione,  et  voluntate  divina ;  et  ideo 
qualis  ille  sit,  preecipue  debet  nobis  constare 
divina  revelatione,  quse  auctoritate  proponi- 
tur.  Possumus  tamen  rationem  et  congruen- 
tiam  hujus  ordinationis  afferre,  scilicet,  quia 
dispositio   ad  gratiam  debet  esse   per  con- 
versionem    perfectam  voluntatls;   non  con- 
vertitur  autem  perfecte  per  solum  recessum 
a  malo  ,  quod  facit  per  detestationem,  nisi 
etiam  convertatur  ad  bonum,  quod  facit  per 
propositum.  Quia,  cum  illi  sint  tanquam  duo 
termini  a  quo  et  ad  quem,  non  minus  re- 
quiritur  ad  perfectam  conversionem  formalis 
accessus  ad  bonum  per  propositum,  quam 
recessus  a  malo  per  detestationem.  Unde  Au- 
gustinus,  de  Vera  et  falsa  pcenitenlia,  c.  17  : 
Convertitur  (inquit)  quijam   totus ,  et  omnino 
vertitur.  Et  confirmatur,  nam  quod  Deus  ma- 
xime  intendit  in  justificatione  peccatoris,  est 
rectitudo  vitee  futurse  ;  ergo  non  minus  pos- 
tulavit  formale  propositum  illius,  quam  de- 
testationem  vitse  prajteritse. 

2.  Qui  existiment  sufficere  virtualem. — Eo- 
rum  fundamentum.  —  Nihilominus,  multi  et 
graves  Doctores  existimant  ad  contritionem 
sufficere  virtuale  propositum,  quodin  efficaci 
et  perfecta  detestatione  includi  putant.  Ita 
Major  et  Almain.  in  4,  d.  14,  q.  1  ;  Vega,  lib. 
13  in  Tridentm. ,  c.  21.  Idem  Medina,  G.  de 


IV.  SECT.  III.  79 

Pcenitent.,  tract.  l,q.  3;  Petrus  Soto,  lect.  17 
de  Pcenitent.;  Navarr.  in  Summ.,  c.  1,  n.  15; 
Adrian.,in  4,q.  1  cle  Pcenitent.  Ubihoc  sensu 
ait,  necessarium  esse  propositum  saltem  im- 
plicitum ;    exponens    quod   absolute   dixerat 
Quodlib.  5,  art.  3,  ad  contritionem  requiri 
propositum.  Ftmdamentuin  hujus  sententiaj 
est,  quia  formale  propositum  non  est  semper 
necessarium  ad  ultimam  dispositionem  gra- 
tiee,  etiam  secluso  formali  amore  ;   ergo  ne- 
que  est  necessarium  ad  contritionem.  Conse- 
quentia   probatur ,  quia  sine  actu  formalis 
amoris  nullus  actus  est  dispositio   sufficieus 
ad  gratiam,  nisi  iila  pcenitentia,  quse  est  con- 
tritio.  Antecedens  vero  probatur,  quia  ne- 
que  ex  natura  rei,  neque  cx  speciali  ordina- 
tione  divina  potest  illa  necessitas  sufficienter 
colligi.  Quod  ita  declaratur,  nam  testimonia, 
quibus  divina  ordinatio  ostenditur,  non  sunt 
sufficientia;  nam  Scriptura  in  illis  locis  non 
loquitursoium  de  iis  quse  necessaria  sunt  ad 
primam  gratiam,  sed  simpliciter  ad  salutem 
et  vitam  aeternam;  et  eodem  modoloquuntur 
Sancti.  Unde  inquiunt  non  esse  utilem  pceni- 
tentiam,  quse  subsequentibus  peccatis  macu- 
latur,  quod  non  potest  esse  verum  de  utiiitate 
ad    preesentaneam   remissionem    peccati  et 
justitiam  ;  debet  ergo  intelligi  de  utilitate  ad 
fructutn  vita3  8eternae  cum  effectuconsequen- 
dum.  Rursus  Tridentinum  ita  exigit  nunc  in 
lege  gratioe  propositum  confitendi,  sicut  pro- 
positum  bene  vivendi;  at  constat  non  esse  ne- 
cessarium  propositum  formale  confitendi ;  er- 
go  nec  oportere  intelligi  de  proposito  formali 
bene  vivendi.  Quod  vero  spectat  ad  rei  natu- 
ram,  sola  displicentia  peccati  perfecta  perfec- 
te  dividit  et  separat  cor  hominis  a  peccato  , 
non  tantum  prseterito,  sed  etiam  secundum 
se;  quia,  ut  supra  dixi,  virtute  includit  odium 
peccati,  et  fundatur  in  suprema  ratione  de- 
testandi,  quse  complectitur  omne  peccatum  ; 
ergo  etiam  includit  odium  et  aversionem  om- 
nis  peccati,  quod  potest  esse  in  futura  vita. 
Hoc  autem  est  virtuale  et  sufficiens  proposi- 
tum  amplius  non  peccandi,  et  consequenter 
servandi  mandata  ;  ergo,  considerata  natura 
talis  actus,  est  satis  proportionata  dispositio. 
Considerata  autem  hominis  natura,  est  etiam 
valde  consentaneurn,  ut  ab  eo  non  requiran- 
tur  simul  plures   actus,  juxta   dicta  sectione 
prsecedenti  ;  ergo   etiam  est  consentaneum 
providentiseDei,  utilla  dispositione  contentus 
sit. 


?0 


QU^ST.  LXXXV,  ARTIC.  I. 


Assertio  4.  —  Formale  propositum,  per  se  lo- 
quendo ,  necessarium  esse  ad  remissionem 
peccati. 

3.  Prima  congruentia. — Secunda. — Tertia. 
— Hae  sententise  probabiles  sunt;  intereas  vero 
censeo  judicandum,  sicut  de  amore  in  prse- 
cedente  sectione  dixi.  Itaque  primo  asseren- 
dum  est,  formale  propositum,  per  se  loquen- 
do,  necessarium  esse  ad  consequendam  gra- 
tiam  ,  et  remissionem  peccati.  Est  enim  hsec 
pars  securior,  et  ita  populo  prsedicanda.  Et 
teslimonia  adducta  satis  illam  confirmant,  si 
considerentur  quse  in  simili  dixi  proecedente 
sectione  ,  nam  revera  simpliciter  et  absolute 
requirunt  hoc  propositum.  Necessitas  autem 
talis  actus  auctoritate  magis  quam  ratione 
probanda  est,  cum  ex  divina  ordinatione  sim- 
pliciter  pendeat.  Possunt  autem  hujus  ordi- 
nationis  non  leves  congruentise  ex  dictis  sumi. 
Prima  est ,  quia  unus  ex  prsecipuis  finibus 
poenitentioe  est  correctio  et  emendatio  vitse 
prseteritse  ;  merito  ergo  prascipitur  peccatori, 
ut  voluntatem  et  intentionem  expressam  ha- 
beat  corrigendi  mores  et  servandi  mandata ; 
nam  ad  assequendum  finem  aliquem  nullus 
actus  aptior  est  quam  intentio  et  definitum 
propositum  obtinendi  illum.  Unde  unum  ex 
mediis  utilioribus  ad  emendalionem  peccato- 
ris  est  hoc  proposilum  formale;  merito  ergo 
ei  proecipitur.  Secunda ,  quia  hic  actus  ex 
natura  rei  est  valde  proportionatus  ad  recom- 
pensandum  in  suo  ordiue  divinam  injuriam  ; 
quid  enim  est  raagis  consentaneum  humanse 
naturee  et  rationi  ad  impetrandam  veniam  in- 
jurise  factae,  quam  ut  is,  qui  illam  intulit,  pro- 
ponat  omnino  a  similibus  injuriis  abstinere? 
merito  ergo  exigit  Ueus  a  peccatore  hujus- 
modi  actum.  Tertia ,  quia,  ut  ostendimus, 
pcccator  ,  ut  in  Dei  amicitiam  redeat ,  illum 
debet  amare  super  omnia  proprio  et  formali 
amore ,  per  se  loquendo  ;  hic  autem  amor, 
prout  a  nobis  in  hac  vita  exerceri  potest,  vix 
intelligi ,  aut  esse  potest  perfectus  sine  for- 
mali  proposito  servandi  divina  mandata ,  aut 
(quod  idem  est)  placendi  Deo  in  omnibus,  vel 
implendi  ejus  voluntatem,  quia  hic  amor  non 
est  tantum  simplex  complacentia  de  bonis 
Dei  in  se,  quam  etiam  peccatores  habere  pos- 
sunt,  sed  esse  debet  amor  obedientialis,  qui 
voluntatem  Dei ,  praesertim  prsecipientem  , 
prsefert  rebus  omnibus ;  includit  ergo  talis 
amor  propositum  formale  implendi  hujus- 
modi  voluntatem. 


4.  Duo  notanda  pro  intelligentia  conclusio- 
nis.  —  Unde  observare  oportet  assertionem 
propositam  proprie  habere  locum  ,  et  intelli- 
gendam  esse  ,  quando  ipse  amor  Dei  non  ita 
exercetur,  ut  satis  formaliter  contineat  hoc 
propositum  ;  nam  amor  Dei  in  hac  vita,  ut 
dixi,  esse  debet  obedientialis,  qui  habet  ad- 
junctam  voluntatem  placendi  Deo  in  omni- 
bus,  ejusque  voluntatem  implendi ;  quse  vo- 
luiitas  est  sufficiens  propositum  non  peccandi 
de  ceetero.  Quando  vero  contingit  habere  for- 
malem  amorem,  scilicet,  non  hunc  obedien- 
tialem  ,  sed  benevolentise,  aut  complacentise 
in  Deo  et  bonis  ejus,  tunc,  per  se  loquendo, 
ut  dicebam,  requiritur  hoc  propositum.  Dein- 
de  observo  hoc  videri  intelligendum  regulari- 
ter,  quando  reliquum  est  aliquod  tempus 
prsesentis  vitse  ;  nam  si  homo  in  ipso  mortis 
articulo  poenitentiam  agat ,  non  est  quod  cle 
proposito  vitse  futursefsollicitus  sit ;  nec  enim 
obligandus  est  ad  habendum  illud  proposi- 
tum  sub  conditione,  ISi  vixero,  tum  quia  hi 
actus  conditionales  circa  futura,  per  se  et  ab- 
solute  loquendo,  non  sunt  necessarii  ad  salu- 
tcm  ;  tum  etiam  quia  fieri  potesl ,  ut  vita  fu- 
tura  jam  sit  moraliter  desperata ;  et  ideo  nulla 
ratio  poslulat  ut  talis  actus  sit  tunc  simpliciter 
necessarius.  Et  hoc  etiam  confirmat  usus  ; 
nam  si  hominem  damnatum  ad  morlem  ex- 
hortemur  ad  poenitentiam,  non  multum  cu- 
ramus  de  futuris  actibus  in  prsesenti  vita,  sed 
de  dolore  prseteritorum,  quia,  licet  aliquan- 
tulum  vitse  supersit,  moraiiter  tamcn  quasi 
nihil  reputatur;  nam  quod  parum  distat,  ni- 
hil  distare  videtur;  et  perseverando  eo  tem- 
pore  in  dolore  ,  et  detestatione  prseteritse 
vitse,  satis  proponitur  observantia  mandato- 
rum  pro  eo  brevi  tempore. 

5.  Objectio.  —  Solvitur.  —  Sed  objicitur  , 
nam  hoc  propositum  non  peccandi  de  csetero 
longotempore  multis  hominibus  videtur  im- 
possibile,  quia  apprehendunt  oi  jcetum  illud, 
ut  impossibiie;  quod  magis  videtur  urgere 
in  peccatis  venialibus,  quia  impossibilius  est 
omnino  illa  vitare.  Respondent  aliqui,  ideo 
de  venialibus  non  esse  necessarium  tale  pro- 
positum,  de  mortalibus  vero  satis  esse  id  pro- 
ponere  pro  aliquo  tempore,  pro  quo  id  exis- 
timetur  possibile.  Sed  hoc  non  recte,  nec  suf- 
ficienter  dicitur,  nam  propositum  vitandi  pec- 
cata  mortalia  debet  esse  absolutum,  et  de  se 
perpetuum  ex  parte  objecti ;  alioqui  non  ex- 
cluderet  voluntatem  peccandi  raortaliter  quo- 
libet  tempore.  Et  ideo  negandum  est  talem 
actum  esse  impossibilem,  aut  de  objecto  im- 


DISPUTAT.  IV.   SGCT.  III. 


81 


possibili  cura  diviaa  gralia^  in  cujus  spc,  et 
fiducia  fundari  debettalis  aclus  ;  quod  si  ali- 
cui  homini  proptcr  pravam  consuetudinem 
appareat  tam  diflicilis?  ut  quasi  impossibilem 
illum  cxislimet,  sibi  imputct ;  necessarium 
enim  ±111  est  talem  difficultatem  superare. 
Oportet  vero  prudenter  advertere,  aliud  esse 
proponere  non  peccare  in  futurum,  aliud  sibi 
persuadere  et  judicare  se  perseveraturum.  II- 
lud  prius  est  voluntatis,  pendens  tantum  ex 
prresenti  proposito  ;  et  ideo  illud  solum  ne- 
cessarium  est.  Hoc  vero  posterius  est  intel- 
lectus,  et  pendet  ex  futuro  eventu,  et  ideo 
non  solum  non  est  necessarium,  verum  etiam 
consulendum  est  fragilioribus  hominibus,  ut 
nihii  de  illo  curent  aut  cogitent.  Quod  atti- 
net  ad  venialia,  nonfit  satis  respondendo  il- 
lud  propositumnon  esse  necessarium,  quia  et 
est  utilissimum,  et  in  ordine  ad  confessionem 
potest  interdum  esse  aliquo  modo  necessa- 
rium,  utsuo  loco  dicetur.  Duplicia  ergo  sunt 
peccata  venialia,  qucedam  quee  plena  liberta- 
te  committuntur,  et  de  iis  omnibus  vitandis 
potest  homo  habere  absolutum  propositum  ; 
quia  est  possibile  cum  gratiaDei,  quee  secun- 
dura  legem  ordinariam  confertur  digne  pe- 
tentibus,  seu  preeparantibus  se  ad  illam.  Alia 
vero  sunt  peccata  venialia,  quee  dicuntur  ex 
subreptione,  seu  imperfecte  deliberata,  quo- 
rum  collectionem  totam  vitare  longo  tempore 
possibile  non  est  sine  speciah  privilegio;  et 
ideo  circa  tale  objectum  non  potest  haberi 
propositum  omnino  absolutum  ;  potest  taraen 
horao  proponere  omnemdiligentiam  adhibere 
ad  illa  vitanda,  vel  minuenda,  quantum  hu- 
mano  modo  potuerit,  et  hoc  semper  satis  est. 

AssertioQ.  — Aliquando  posse  detestationem 
sine  formali  proposito  esse  sufficientem  dis- 
positionem  ad  gratiam. 

6.  Dicosecundo:  aliquando  potest  sola  de- 
testatio  peccati  sine  proposito  formali  esse  suf- 
ficiens  dispositio  ad  gratiam.  Hcec  assertio 
sufficienter  probatur  ratione  facta  in  favorein 
secundce  sententiee,  et  explicari  potest  ex  fac- 
to  David,  2  Reg.  12,  ubi  proposito  sibi  pec- 
cato  per  Prophetam  Nathan,  solum  protulit 
illa  verba,  Peccavi  Domino, elsVdiim  justifica- 
tus  est.  Ubi  nulla  facta  est  mentio  futurse  vi- 
tee  ;  eL  quantura  colligi  potest  ex  circum- 
stantiis,  quee  ibi  referuntur,  pro  tunc  solum 
habuit  vehementem  detestationem  divinse  of- 
fensee  a  se  coinmissee,  ut  Chrysostcmus  decla- 
rat  tom.  5,  homii.  6  de  Poenit.  Igitur  indicat 

XXII. 


Scriptura  hoc  salis  essc  posse  ad  gratiamcon- 
sequcndam.  Denique  hic  potest  applicari 
discursus  factus  in  sectione  preecedente,  quia 
non  repugnat  habere  unum  actum  sine  alio  ; 
et  si  talis  actus  eliciatur,  in  eo  est  sufficiens 
proportio  et  virtus  in  ratione  dispositionis. 
Utrumque  autem  horum  salis  ostendi  potest, 
hic  applicando  quse  ibi  diximus  ;  oportet 
tamen  eamdem  proportionern  servare  in  ex- 
plicandis,  et  virtuali  conlinentia,  atque  etiam 
voto  tormalispropositi. 

7.  Formale  proposiium  non  peccandi,  non 
esse  de  ratione  contritionis.  —  Assertio  tertia. 
—  Unde  tertio  et  ultimo  concludilur,  formale 
propositum  non  peccandi  de  ceetero  non  esse 
de  essentia,  et  formali  ratione  contriLionis  ; 
atque  ita  essentiam  contritionis  in  unico 
simplici  actu  consistcre.  Utrumque  facile 
conslat;  nam  id,  sine  quo  res  esse  potest. 
non  estdeessentia  ejus ;  seclusa  autem  neces- 
sitate  formalis  amoris,  et  propositi  ad  esscn  - 
tiam  contritionis,  manet  illa  in  sola  simplici 
detestatione  perfecta  de  peccatis  commissis. 

Quid  dicendum  de  prcposito  satisfaciendi. 

8.  Ex  quibus  etiam   facile  definitur  quid 
dicendum  sit  deproposito  satisfaciendi;  nam 
de  hoc  etiam  contendunt  doclores,  prcesertim 
moderni.  Soto,  1.  2  de  Nat.  et  Grat.,  c.  14,  et 
Can.,  dict.  rclect.,  p.  3,  omnino  exigunt  hoc 
propositum,  quia  Scriptura  petit  facere  judi- 
cium  et  justitiam,  Ezech.  33  ;  illud  autem  fit 
per  satisfactionem.  At  vero  Vega,  lib,  13  in 
Tridentinum  ,  c.  22,  negat  necessitatem  hu- 
jus  propositi.  Et  mihi  quidem  certum  est  non 
esse  necessarium  distinctum  a  proposito  ser- 
vandi  mandata;  est  enim  superfluum  multi- 
plicare  actus,  praesertim  sub  obligatione,  et 
sine  fundamento.  Nam  illa  verba  Ezechielis, 
preeter  alias  expositiones,  quas  habere  pos- 
sunt,  sufficirnfcr  implentur  per  ipsara  contri- 
tionem;  nnm  illa  est  actus  judicii  et  justitiiu, 
ut  ex  superioribus  facile  constat.  An  vero  in 
ipso   proposito   servandi    mandata   implicite 
contineatur  propositum  satisfaciendi,   etiam 
est  inccrtum ;  quia  si  sit  sermo  de  salisfac- 
tione  pro  culpa  et  pcena  eeterna,  homo  non 
potest  condigne  pro  illa  satisfacere;  et  eo 
modo,  quo  imperfecte  (ut  aiunt),  et  de  con- 
gruo  potest,  jam  id  facit  per  contritionem. 
Undc  non  est  quid  circa  hoc  amplius  propo- 
nat.  Si  vero  sit  sermo  de  satisfactione  pro 
pcena  temporali,  probabile  est,  ex  natura  rei, 
et  secluso  sacramento  confessionis  non,  esse 
impositum  homini  tale  preeceptum,  sed  posse 

6 


82 


QILEST.  LXXXV.  ARTIC.  I 


hoc  committerc  judicio  divino,  et  velle  satis 
pati  in  purgatorio.  Et  si  hoc  verum  est,  con- 
stat,  in  proposito  servandi  mandata  non  con- 
tineri  tale  propositum  satisfaciendi,  neque  il- 
lud  esse  necessarium,  quia  non  est  de  re  prse- 
cepta.  Si  vero  quis  defendat  jure  naturse  im- 
positum  esse  homini  boc  praeceptum  satisfa- 
ciendi  etiam  pro  pcena,  dicat  consequenter 
contineri  implicite  et  sufficienter  in  propo- 
sito  servandi  mandata.  Sicut  nunc  etiam  in 
lege  nova  dicendum  est  de  proposito  confi- 
tendi ;  est  enim  necessarium,  non  vero  ex- 
pressum,  sed  sufficit  implicite  contentum  in 
illo  generali  proposito.  Neque  illud  dici  po- 
test  solum  propositum  virtuale,  sed  formale, 
quamvis  sub  confusa  et  generali  ratione. 

Dubivm  de  ordine  actuum  detestaiionis  etpro- 
positi  inter  se. 

9.  DuMi  resolutio.  —  Quseret  vero  hic  ali- 
quis,  quando  actus  propositi  et  detestationis 
simul  concurrunt  ad  contritienem  seu  dispo- 
sitionem  ad  gratiam,  quis  illoruin  antecedat, 
saltem  ordine  naturee.  Nam  D.  Thomas  in  bac 
quaest.,  art.  5,  exphcans  ordinem  omnium 
actnum ,  quibus  ad  contritionem  pervenitur, 
dicit  prsecedere  filialem  timorem  et  esse  quasi 
principium  contritionis ;  explicans  autemhunc 
timorem  filialem,  ait  esse  actum  quo  pecca- 
tor  propter  reverentiam  Dei  proponit  emen- 
dam.  In  contrarium  vero  est,  quia  Conc.  Trid ., 
sess.  6,  cap.  6,  describens  ordinem  justifica- 
tionis,  prius  tradit  actum  detestationis  pecca- 
torum  ,  et  postea  propositum  non  peccandi. 
Unde  dicendum  videtur,  simpliciter,  ex  neces- 
sitate  quasi  physica,  neutrum  ex  his  actibus 
necessarioantecedere  alium,  sed  posse  volun- 
tatem  pro  libertate  sua,  si  habeat  paratum  di- 
vinum  auxilium,  quemvis  eorum  sine  alio, 
seu  ante  alium  elicere;  quia  neuter  ex  bis  ac- 
tibus  est  causa  necessario  requisita  ad  alium ; 
quia  et  in  peccato  futuro  secundum  se  est 
sufficiens  ratio,  ut  vitetur  seu  vitari  propona- 
tur  sine  respectu  ad  praeterita,  et  e  converso, 
quod  per  se  notum  videtur.  Nibilominus  ta- 
men  in  ordine  ad  justificationem  magis  con- 
sentaneum  est,  et  regulariter  fortasse  ita  con- 
tingit,  ut  homo  incipiat  a  detestatione  pec- 
cati;  nam  ad  impetrandam  veniam  de  injuria 
commissa,  nulla  est,  moraliter  loquendo,  ma- 
gis  accommodata  via,  vel(ut  ita  dicam)magis 
immediata  dispositio,  aut  aptior  satisfactio, 
quam  displicentia  de  injuria  facta ;  ad  quam 
statim  consequitur  voluntas  et  propositum 
nunquam  iterum  injuriam  faciendi.  Et  ita 


existimo  locutum  esseConcilium.NecD.  Tho- 
mas  refragatur,  ut  in  commentario  illius  ar- 
ticuli  explicabimus. 

• 

SECTIO  IV. 

Utrum  ad  veram  contritionem  requiratur  certa 
aliqxta  intensio  talis  actus. 

i .  Prima  opinio.  —  Ejus  fundamentum.  — 
Eejicitur.  —  Replica.  —  Enodatur.  —  Expli- 
cavimus  essentiam  contritionis;  declaranda 
consequenter  est  quantitas  ejus.  Quse  cogitari 
potest  vel  intensiva,  vel  extensiva,  et  haec  vel 
in  duratione,  vel  in  objecto;  et  de  iis  tribus 
sigillatim  dicendum  est.  In  proposita  ergo 
queestione  fuit  quorumdam  sententia,  ad  ve- 
ram  contritionem  necessariam  esse  summam 
inlensionem  actus,  quam  homo  exhibere  po- 
test  per  totum  conatum  sibi  possibilem.  Hoc 
sensit  Adrianus  in  4,  q„  2  de  Poenit.,  et  solet 
tribui  D.  Thomee  ibi  d.  17,  q.  2,  et  Alens.,  4 
p.,  q.  17,  quia  in  verbis  ita  loquuntur;  sed 
in  alio  sensu,  ut  statim  declarabo.  Funda- 
mentum  hujus  sententiee  est,  quia  non  putat 
posse  Deum  diligi  super  omnia,  nec  peccatum 
displicere  super  omnia,  nisi  summa  intensione 
et  conatu  amor  et  detestatio  eliciantur.  Ve- 
rumtamen  et  fundamentum  infirmum  est , 
et  sententia  improbabilis ;  imponit  enim  ho- 
mini  gravissimum  onus,  et  difficillimam  facit 
contritionem,  sine  Scripturse,  aut  Conciliorum 
fundamento;  imo  contra  illa,  ut  probando 
veram  sententiam  ostendam.  Deinde  interro- 
go,  de  quo  conatu  loquatur :  aut  enim  de  illo, 
qui  solis  naturae  viribus  a  voluntate  exhiberi 
potest.  Et  hic  est  impertinens;  nam  contritio 
non  fit  per  hunc  dbnatum,  sed  per  illum  quem 
adbibere  potest  voluntas  cooperando  divinae 
gratiee.  Quod  si  de  hoc  sit  sermo,  in  illo  nul- 
lus  est  terminus,  sed  quocunque  dato  potest 
voluntas  majorem  exhibere  cum  gratia  Dei; 
et  ideo  juxta  veram  doctrinam  actus  charita- 
tis  infusae  non  habet  terminum  versus  maxi- 
mum  in  intensione.  Dici  potest  hoc  esse  ve- 
rum  de  absoluta  potestate;  de  lege  tamen 
ordinaria  dari  definita  auxilia,  cum  quibus 
potest  homo  summe  operari,  et  hoc  modo  re- 
quiri  summam  intensionem  in  contritione. 
Sed  haec  etiam  fuga  non  habet  probabilita- 
tem,  quia  non  obligat  Deus  hominem,  ut 
summo  conatu,  et  (ut  ita  dicam)  ad  eequalita- 
tem  respondeat  vocationi  ejus,  sed  solum  ut 
respondeat  et  consentiat.  Alias  non  sufficeret 
eadem  intensio  actus  in  duobus  peccatori- 
bus ;  nam  potest  alter  vehementius  vocari,  et 


DISPUTAT.  IV.  SECT.  JV. 


83 


habere  paratum  majns  auxilium  Dei ;  ergo 
oportebit  illum  vehementius  conari  ut  conte- 
ratur.  Idemque  erit  etiam  si  ille  minus  pecca- 
verit.  Hoc  autem  est  preeter  rationem  justi- 
tire,  ut  plus  exigatur  ab  eo,  qui  minus  debet. 
Est  etiam  contra  modum  loquendi  Scripturee, 
nam  absolute  eamdem  contritionem  ab  om- 
nibus  petit.  Accedit  denique,  quod  illa  ratio 
explicandi  nec  fundari  potest  in  illo  principio 
de  dilectione  super  ornnia,  nec  satis  esset  ad 
illud  implendum,  si  illud  super  omnia  consis- 
teret  in  intensione,  ut  magis  ex  dictis  con- 
stabit. 

2.  Dices  :  contritio  est  sufficiens  dispositio 
ad  gratiam ;  sed  in  hac  dispositione  merito 
requiritur  summa  intensio  ,  tum  quia  pecca- 
tor  summe  offendit  Deum,  tum  etiam  quia 
cum  non  possit  reddere  condignum,  merito 
exigitur  ab  eo  ,  ut  reddat  quantum  potest  ex 
toto  conatu  sibi  possibili;  ergo,  etc.  Respon- 
detur  negando  minorem,  nam  peccator,  licet 
faciat  maximam  offensionem  considerata  di- 
gnitate  personee  offensee ,  non  tamen  semper 
peccat  cum  summo  conatu  intensivo  ;  neque 
est  necesse  ut  in  disposilione  ad  gratiam  talis 
intensio  postuletur ;  quia,  ut  statim  dicam, 
minima  gratia  sufficit  ad  remissionem  cujus- 
cunque  peccati,  et  ideo  satis  est  etiam  dispo- 
sitio  illi  proportionata,  quaa  in  substantia  et 
essentia  doloris  est  rnaxima,  et  in  hoc  est 
proportionata  culpge.  Et  quoad  hoc  etiam 
postulatur  ab  homine^  ut  quanlum  in  ipso  est 
faciat,  non  vero  quoad  intensionem,  quia  et 
accidentaria  est,  et  non  expediebat  salutis 
viam  adeo  difficilem  fieri. 

3 .  Secunda  opinio.  —  Fundamentum.  —  Est 
ergo  secunda  opinio ,  quee  etiam  affirmat  ne- 
cessariam  esse  maximam  intensioneni,  non 
quidem  absolute,  sed  comparative,  id  est,  ut 
homo  majori  intensione  doleat  de  peccato 
quam  de  quolibet  alio  malo,  et  quam  diligat 
quodlibet  creatum  bonum.  Ita  Petrus  Soto, 
lect.  14  et  15  de  Pcenit.,  et  in  verbis  videtur 
favere  Bonaventura  in  4,  d.  16,  art.  2 ,  q.  1. 
Dicit  enim  displicentiam  peccati  quoad  inten- 
sionem  non  oportere  essemaximam  simplici- 
ter ;  comparatione tamen  facta  ad  alios  dolores 
debere  esse  maximam.  Et  eodem  fere  modo 
loquuntur  Durandus  ,  d.  17  ,  q.  4  ;  Hichard., 
a.rt.  1,  q.  5,  ad3.  Fundamentum  est,  quia  te- 
nemur  detestari  peccatum  super  omnia  ;  illud 
autem  magis  detestatur  voluntas ,  quod  ma- 
jori  conatu  et  intensione  odio  habet. 

4.  Rejioitur  secunda  opinio  exponendo  com- 
parationem  in  ea  insinuatam. — Heec  vero  opi- 


nio  non  est  probabilior  quam  preecedens,  nam 
et  debili  nititur  fundamento,  prseter  Scriptu- 
ram  et  Patres,  et  non  solum  difficillimam  con- 
stituit  viam  salutis,  sed  etiam  obscuram  et 
perplexam  ;  nam  vix  potest  intelligi,  quomo- 
do  fieri  debeat  illa  comparatio.  Interrogo 
enim  an  fieri  debeat  cum  qualibet  detesta- 
tione,  seu  dolore  possibili  homini,  et  hoc  dici 
non  potest ;  alias  coincidit  hsec  opinio  cum 
preecedente  ,  ut  per  se  constat;  vel  compara- 
tio  est  facienda  cum  dolore ,  quem  homo  ali- 
quando  habuit,  vel  de  preesenti  habet  quando 
conteritur.  Et  quidem  si  sermo  sit  de  prae- 
senli  dolore,  impertinens  est  collatio ;  tunc 
enim  vix  potest  homo  de  alia  re  cogitare.,  ne- 
dum  alium  intensum  dolcrem  habere  in  vo- 
luntate  ipsa  ;  nunc  enim  non  agimus  de  do- 
lore  sensibili ,  qui  ex  passione  corporis  nasci 
potest;  et  ideo  loquendo  de  propriis  actibus, 
mirum  non  est,  quod  tunc  contritio  sit  magis 
intensa,  quam  quilibet  alius  actualis  affectus ; 
nam  id  non  provenit  ex  necessitate  intensio- 
nis  ad  contritionenx,  sed  ex  eo  quod  ad  exer- 
cendam  contritionem  moraliter  necessarium 
est,  ut  homo  eo  tempore  non  sit  intentus  aliis 
actibus  exercendis ;  quod  maxime  verum  est 
de  actibus  peccaminosis,  qui  repugnant  con- 
tritioni.  Si  autem  per  possibile  vel  impossibile 
admittamus  simul  cum  contritione  habere 
hominem  alium  actualem  affectum  non  ma- 
lum,  etiam  tunc  non  est  necessaria  illa  com- 
paratio ,  neque  ille  excessus  in  intensione, 
quia  etiam  Deum  ipsum  non  tenemur  diligere 
magis  intensive,  quam  omnes  alias  res ,  sed 
appretiative ,  ut  reliqui  omnes  Theologi  do- 
cent;  quia,  ut  supra  dicebam  ille  excessus  ap- 
pretiationis  non  sumitur  ex  intensione^  sed  ex 
excellentia  motivi,  et  consequenter  ex  sub- 
stantia  et  essentiaipsiusmet  actus,  qui  nobi- 
liori  modo  tendit  in  tale  objectum ;  et  ideo 
ex  natura  sua  magis  conjungit  [voluntatem 
cum  illo.  Quin  potius  ipsamet  charitas  tam  in- 
tense  diligit  proximum,  sicut  Deum,  quia  tota 
ipsa  secundum  omnes  gradus  suos  inclinat  ad 
diligendum  proximum  ;  nihilominus  tamen 
plus  diligit  Deum  quam  proximum  ,  quia 
Deum  propter  se,  et  proximum  propter  Deum; 
et  ideo  S.  Bonav.  supra,  art.  A,  q.  i,  hanc  ap- 
pretiationem  vocavit  intensionem  ex  parte 
objecti,  seu  objectivam.  Unde,  quando  anti- 
qui  hanc  vocant  intensionem,  eequivoce  lo- 
quuntur,  et  non  de  illa  intensione,  quee  con- 
sistit  in  latitudine  graduum  ex  parte  subjecti 
et  ex  conatu  potentiee.  Et  ideo  interdum  etiam 
requirunt  summam  intensionem  doloris  pec- 


84 


QILEST.  LXXXV.  ARTIG.  I. 


cati  in  voluntate,  et  non  in  appetitu  sensitivo, 
nimirum  ,  quia  iii  sensu  proprie  solum  habet 
locum  intensio  subjectiva,  quia  non  potest 
sensus  ita  ponderare  et  expendere  excellen- 
tiam  objectivam  ,  sed  hoc  pertinet  ad  superio- 
rem  rationem  ;  et  ideo  illa  intensio  objectiva, 
seu  appretiatio  ,  censetur  propria  voluntatis. 

5.  Ex  quibus  a  fortiori  constat,  si  compa- 
ratio  fiat  ad  dolores  vel  affectus,  quos  pecca- 
tor  babuit  in  vitasuperiore,etmanentin  habi- 
tuvelvirtute,  etiamrespectueorumnon  requi- 
ri  illum  excessumintensionis.Primo  quidem, 
quia  tota  illa  intensio  per  excellentiam  actus 
contritionis  superatur,  etideotalisejus  inten- 
sio  non  postulatur.  Secundo  quia  alias  ssepe 
esset  necessaria  intensior  contrilio  in  eo,  qui 
minus  peccavit ,  vel  quia,  licet  affectus  pec- 
cati  fuerit  intensior,  simpliciter  potuit  esse 
peccatum  minus  grave  ratione  levioris  objec- 
ti ;  vel  certe,  quia  is,  qui  minus  peccavit,  po- 
tuit  habere  alios  affectus  ad  creaturas,  non 
malos,  sed  intensiores,  quam  fueritpeccatum 
gravius  alterius ;  contritio  autem  cleberet  su- 
perare  omnes  illos  affectus,,  si  verum  est  il- 
lius  sententiee  fundamentum.  Denique  illud 
est  contra  usum,  et  praxim  fere  omnium  pce- 
nitentium  ;  non  enim  cogitant  de  intensione 
priorum  affectuum,  sed  de  gravitate  diviiiae 
offensionis,  et  ita  etiam  in  confessione  per  se 
loquendo  necessarium  non  est  intensionem, 
quam  in  peccando  quis  adhibuit,  aperire. 
Igitur  neque  isto  modo  necessaria  estsumma 
intensio. 

6.  Unde  etiam  fit,  quod,  licet  comparatio 
fiat  ad  habitualem  seu  virtualem  dolorern, 
aut  affectum  quem  homo  habet  relictum  ex 
prioribus  actibus,  non  oporteat  dolorem  con- 
tritionis  esse  intensiorem  tali  habitu,  quia 
ilie  habitus  non  potest  esse  intensior,  quam 
fuerunt  omnes  preecedentes  actus,  seu  (quod 
idem  est)  quamintensissimuseorum  ;  ergo  si 
necesse  non  est,  ut  contritio  in  intensione 
superet  omnesactus  praecedentes,  nec  etiam 
erit  necessarium  ut  superet  habitum  ex  eis 
relictum.  Et  confirmatur(potestque  hsec  ratio 
ad  superiora  membra  applicari),  nam  alias, 
qui  intensissimum  habitum  peccandi  com- 
paravit,  vel  intensissimum  odium  inimici 
concepit,  non  poterit  justificari  extra  sacra- 
mentum,  nisi  statim  a  principio  justificationis 
incipiathabereintensissimam  charitatem  quoe 
cxcedat  totam  intensionem  prioris  consuetudi- 
dinis.  Consequens  autem  est  plane  falsum 
et  contra  communem  sensum  omnium  fide- 
Jium,  conjicitque   hujusmodi  peccatores   in 


quoddam  desperationis  genus  ;  estque  contra 
vim  et  dignitatem  charitatis  ;  minima  enim 
cliaritaSj  si  vera  sit,  potest  quoelibet  peccata 
operire,  seu  delere.  Item  cavendum  erit  ho- 
minibus  justis,  sifortasse  non  adeo  intensum 
doiorem  de  peceatis,  vel  Dei  amorem  habue- 
runt,  ne  propler  intensos  actus  doloris,  vel 
amoris  circa  creaturas,  alioqui  non  malos, 
sed  ralioni  et  naturse  consentaneos,  fructum 
prioris  pcenitentice  amittant,  solum  ob  exces- 
sum  intensionis  absque  aha  malitia;  quod 
absurdissimum  est,  nam  sola  intensio  per  se 
non  facit  actum  peccaminosum.  Sequela  ve- 
ro  patet,  quia  eadem  est  ratio  de  praecedenti 
actu  yel  habitu^  et  de  subsequenlibus  ;  nam 
respectuutrorumqucteneturhomo,  etdiligere 
Deum,  etdeteslari  peccatum  superomnia.  Et 
ideo  sicut  de  preeteritis  tenetur  super  omnia 
dolere,  ita  et  de  futuris  tenetur  proponere  ea 
fugere  plusquam  alia  mala,  semperque  per- 
severare  in  eo  affectu,  et  excessu  super 
omnia. 

7.  Est  ergo  certum,  hunc  excessum,  et 
comparationem  illam,  quse  denolalur  per  il- 
lam  particulam  super  omnia,  non  consistere 
in  intensione,  sed  in  appretiatione,  quse  po- 
sita  est  in  tali  amore,  vel  odio  mali,  ut,  si  ne- 
cesse  sit,  potius  dimoveatur  voluntas  ab  amo- 
re  alterius  boni,  vel  odio  alterius  mali,  quam 
illius,  quod  super  omnia  dicitur  amare,  vel 
odio  habere.  Quee  comparatio,  si  formaliter 
fiat,  consistit  in  formali  deliberatione  ,  et 
actu  voluntatis  consentientis  in  eam  compa- 
rationem,  seu  in  objecta  sic  comparata ;  si 
autem  fiat  tantum  virtualiter,  non  consistit 
in  sola  intensione  actus,  ut  pufavit  Pctrus 
Sot.,  sed  maxime  in  substantia  et  specie  ac- 
tus,  quaj  sumitur  ex  motivi  excellentia,  ut 
supra  saepe  dictum  est.  Unde  licel  quis  for- 
tasse  ob  consuetudinem,  vei  delectationem, 
intensius  diligat  amicum,  quam  patrem,  ni- 
hilominus  ex  vi  amoris  paternl,  qui  nobilior 
est,  paratusesse  poterit  ad  subveniendum  po- 
tius  patri  quam  amico,  si  utrique  ex  eequali 
necessitale  non  possit.  Unde  quod  Petrus 
Sot.  aitj  in  qualitatibus  non  esse  magis  et 
minus,  nisi  secundurn  intensionenij  non  ita 
est;  nam  inter  eas  quee  specie  differunt,  pree- 
ter  comparationem  in  majori  et  minori  per- 
fectione  essentiali,  potest  inveniri  magis  et 
minus  in  vi  agendi,  vel  resistendi,  et  suo 
modo  in  vi  conjungendi  potentiam  objecto 
suo.  Quomodo  actus  scientioe,  licet  sit  remis- 
sus  ex  conatu  potentioe,  firmius  conjungit 
intellectum  objecto  quam  actus    opinionis  , 


DISMJTAT. 

quanlumvis  maximo  conatu  potentise  factus. 

Tertia  opinio. 

8.  Tertia  senteniia  est,  quamvis  ad  contri- 
tionem  non  requiratur  summa  intensio,  re- 
quiri  tamen  certum  aliquem  gradum  inten- 
sionis,  quem  Deus  novit.  Tribuitur  Scoto,  qui 
indicat  illam  d.  14,  q.  2,  art.  2,  sed  magis 
loquitur  de  duratione  quam  de  intensione. 
Citari  etiam  soletD,  Thomasin4,  d.  17,  q.  2, 
art.  7,  qusestiunc.  3,  ubi  ait  dolorem  volunta- 
tis  adeo  remissum  esse  posse,  ut  non  sufficiat 
ad  contritionem ;  sed  loquitur,  ut  in  Bona- 
ventura  et  aliis  antiquis  notavi,  de  remissio- 
ne,  ut  ita  dicam,  essentiali,  seu  objectiva, 
seu  appretiativa;  hsec  enim  omnia  sequiva- 
lent.  Quareneque  auctorem  pro  bac  opinione 
invenio,  nec  illius  fundamentum  video,  aut 
probabilitatem.  Quia  vero  D.  Thomas  citato 
loco  differentiani  coustituit  in  boc  inter  dolo- 
rem  voluntatis  et  appetitus  sensitivi,  expo- 
nendus  est  juxta  dicta  paulo  superius,  vel 
etiam,  quod  dolor  sensus  est  accidentarius  ad 
ratiouem  contritionis ,  vel  ad  remissionem 
peccati,  prtecipue  quoadculpam;  et  ideo  non 
refert  qua  intensione,  vel  ex  quo  etiam  sen- 
sibili  motivo  appetitus  doleat.  Denique  ad- 
vertere  oportet  nunc  a-  nobis  non  disputari, 
an  qualitates ,  seu  actus  immanentes  termi- 
nentur  ad  minimum  in  intensione;  quidquid 
enim  in  ea  qusestione  aliquis  opinetur,  nibil 
refert  ad  prsesens;  solum  enim  intendimus 
declarare  an  quselibet  intensio  ,  quantumvis 
minima,  cum  qua  esse  potuerit  substantia  il- 
lius  actus,  qui  est  contritio,  sufficiat  ut  ha- 
beat  esse,  slatum,  et  causalitatem  contritio- 
nis. 

Acl  rationem  contritionis  nullam  intensionem 
requiri :  xera  sententia. 

9.  Prolatur  ex  Patrilus. — Dicendum  igi- 
tnr  est  ad  ratiouem  contritionis  nullam  defi- 
nitam  intensionem  requiri,  sed  sufficere  sub- 
stantiam  actus,  in  quocunque  gradu  fiat.  Ita 
expresse  Gabr.  in  4,  d.  14,  q.  1,  art.  4,  con- 
clus.  5  ;  et  Soto,  d.  17,  q.  2 ;  Medina,  C.  de 
Pcenitent.,tract.  l,q.  5;  Vega,  lib.  13,  c.  24; 
et  Navarrus  in  Summ.,  c.  1,  n.  9.  Et  sumitur 
ex  modo  loquendi  Sanctorum :  plures  refe- 
ram  sectione  sequenti,  nunc  sufficiant  duo  tes- 
timonia.  Unum  est  Leonis,  ep.  91 :  Nec  mise- 
ricordice  mensuras  possumus  ponere,  nec  tem- 
pora  definire,  apud  quem  nullas  patitur  moras 
tera  conversio.  Aliud  est  Chrys.,  ep.  5  ad 
Theod,  laps.,  habetur  in  c.  Talis,  dePoenit., 


IV.  SECT.  IV.  &?, 

d.  3  :  Quantulamcunque,  et  quamlibet  brevi 
tempore  non  despicit  pcenitentiam.  Et  infra  : 
Non  patitur  exiguce  etiam  poznitentice  amitti 
mercedem.  Et  afferunt  hi  Patres  varia  Scripfurse 
testimonia.  Potissimum  vero  argumentum  ex 
Scripturis  est,  quia  conversioni  in  Deum  pro- 
mittunt  remissionem  peccati,  nec  limitantad 
intensam  conversionem;  ergo  necnos  possu- 
mus  eam  limitationem  adhibere  ;  sed  expleta 
conditione  eo  simplici  modo,  quo  a  Scriplura 
proponitur,  Deus  etiam  iraplebit  promissio- 
nem  suam.  Idemque  argumentum  sumitur  ex 
Tridentino,  sess.  14,  nam  eodem  modo  loqui- 
tur. 

10.  Ratione  explicatur.  — Adriani  responsio 
prcccluditur. —  Ratio  etiam  in  eodem  princi- 
pio  fundata  est.  Et  explicatur  in  hunc  mo- 
dum ;  quia  actus  contritionis,  quem  supra  de- 
claravimus,  per  se  est  proportionata  disposi- 
tio  ad  infusionem  charitatis  et  gratise,  et  non 
constat  Deum  ex  peculiari  ordinatione  requi- 
rere  aliquemcertum  modum  accidentalem  il- 
lius  actus ;  ergo  per  suam  substantiam  sufii- 
cit  ad  remissionem  peccati,  et  consequenter 
ad  veritatem  et  statum  contritionis.  Conse- 
quentia  probatur,  quia  minima  gratia  et  cha- 
ritas  infusa  est  sufficiens  ad  excludendum  for- 
maliter  peccatum,  quia  constituit  absolute 
fiiium  et  amicum  Dei.  Minor  probata  jam  est; 
major  vero  declaratur,  quia  si  in  aliqua  dis- 
positione  consideremus  positivam  proportio- 
nem  cum  forma,  hsec  est,  ut  sit  ejusdem  or- 
dinis,  et  natura  sua  postulans  talemformam; 
hoc  autem  habet  actus  ille  respectu  gratiae, 
ut  ex  dictis  supra  de  substantia  et  essentia 
talis  actus  conslare  potest.  Si  vero  in  dispo- 
silione  consideretur,  quod  removeat  prohi- 
bens,  quod  in  prsesenti  solum  est  peccatum, 
hoc  etiam  sufficienter  prsestat  ille  actus  in 
suo  genere  ;  nam,  licet  remissus  sit,  separat 
efficaciter  voluntatem  a  peccato,  et  convertit 
in  Deum  super  omnia  dilectum  formaliler  aut 
virtute;  ergo.  Et  confirmatur  primo,  quia 
alia  prsecepta  impleri  solent  per  actus  quoad 
substantiam  sine  modo  intensionis ;  ergo  et 
prseceptum  pcenitentise.  Respondet  Adrianus 
impleri  quidem  prajceptum  pcenitentise,  sed 
nihilominus  hominem  non  justificari.  At  vero 
hsec  pugnantia  sunt,  nam  preeceptum  est  ho- 
mini,  ut  tantam  pcenitentiam  agat,  quanta 
sufficiat  ad  remissionem  peccati  consequen- 
dam,  ut  infra  ostendam,  et  ideo  cuilibet  im- 
plenti  prseceptum  contritionis  promissa  est 
remissio  peccati,  ut  patetEzech.  18et33,  et 
ssepe  alias.  Tandem  confirmatur,  quia  pecca- 


86 


QUM&T.  LXXXV.  ARTIC.  1. 


Inmmortale,  quantumvisremissum,  tollitgra- 
tiam  et  charitatem ;  ergo  et  e  converso  con- 
tritio,  quantumvis  remissa,  tollet  peccatum  ; 
nam  eodemmodoet  eadem  proportione  Scri- 
ptura  de  iis  loquitur,  ut  patet  ex  citatis  lo- 
cis. 

11.  Objectio. —  Objectionis  solutio. — -Solum 
potest  objici,  quia  prseter  rationern  videtur, 
ut  non  major  contritio  exigatur  ad  remissio- 
nem  gravissimipeccati,  quam  levioris;  et  plu- 
rium,  quam  unius.  Unde  Scriptura  ssepe  pos- 
tulat  intensum  dolorem :  Dole,  et  satage  quasi 
parturiens,  Michse.  4 ;  et  Apocal.  3 ,  repre- 
henduntur  tepidi ;  hi  autem  sunt,  qui  remis- 
se  operantur.  Unde  Ambros.,  ad  Virg.  laps., 
c.  8,  tantam  dicit  futuram  esse  pcenitentiain, 
quanta  fuit  culpa  :  Secundum  (inquit)  con- 
scientice  modum  exMbenda  est  poznitentice  ma- 
gnitudo.  Idem,  lib.  2  de  Pcenit.,  cap.   10;  et 
August.,  de  Vera  et  falsa  pcenit.,  c.  14  :  Con- 
sideret  qualitatem  criminis,  etc. ;  et  Greg.,  4 
Moral.,  c.  17;  et  Cyprian.,  lib.  de  Laps.,  ubi 
graviter  reprehendit   eos  qui    sine   delectu 
sequaliter  puniuntcrimina.  Respondeo  :  aliud 
est  loqui  de  remissione  culpse,  aliud  de  re- 
missione  po^nse.  Ad  illam  enim  eadem  dispo- 
sitio  sufficit,  sive  culpa  sit  una,  sive  plures, 
graves,  aut  leves  intra  latitudinem  peccati 
mortalis,  quia  illa  remissio  est  quasi  indivisi- 
bilis,  et  eadem  forma  gratise  ad  illam  neces- 
saria  est,  et  sufficit,  licet  quo  fervenlior  fue- 
rit,  eo  melior  sit.  Et  ideo  Scriptura  illam  in- 
terdum  proponit  non  praecipiendo,  sed  con- 
sulendo.  In  Apocalysi  vero  non  vocatur  tepi- 
dus  qui  remisse  operatur,  sed  qui  mala  opera 
bonis  admiscet,  et  prsesertim  qui  cum  fidem 
habeat,  charitate  caret,  ut  declaravit  D.  Tho- 
mas,  q.  3deMalo,  art.  43,  ad  1.  Ssepe  eliam 
Scriptura  petit  quantitatem  pcenitentiae ,  ut 
pcena  etiam   integre  remittatur.  Et  de  hac 
maxime  loquuntur  Sancti  citati.  Quamvis  Cy- 
prianus  specialiter  loquatur  desolemni  pceni- 
tentia,  quae  in  Ecclesia  fieri  solebat. 

12.  Richardi  dictum.  —  Explicatur.  —  Ad- 
dit  vero  Richard.,  d.  17,  licet  una  contritione 
seque  intensa  formaliter  deleantur  omnia 
peccata,  quando  confuse  cogitantur,  tamen 
illam  virtute  esse  majorem  respectu  unius 
quam  respectu  alterius.  Et  ideo  si  peccata 
distincte  recogitentur,  intensiorem  contritio- 
nem  requiri  de  peccato  graviori.  Sed  prius 
dictum  habebit  verum,  loquendo  de  appre- 
tiatione  juxta  superius  tractata ;  in  propria 
tamen  intensione,  de  qua  agimus,  non  habet 
locum,  quia  iJla  virtualis  ineequalitas  nullum 


habet  fundamentum,  cum  potentia  eumdem 
conatum  adhibere  possit  ad  detestanda  quse- 
libet  peccata.  Posterius  autem  dictum  sup- 
ponit  falsum,  scilicet,  quando  peccata  dis- 
tincte  recogitantur  ,  necessarias  esse  plures 
contritiones  ;  ilioautem  admisso,  etiam  suffi- 
ceret  seque  intensa  circa  insequalia  peccata, 
quamvis  illa,  quee  est  de  graviori,  semper  sit 
major  quoad  appretiationem. 

Proponitur  duUum. 

13.  Contritionem  nonposse  esse  nimiam,  per 

se  loquendo.  — Duplex  excessus  contritionis . — 

Solet  vero  hic  incidenter  quseri,  an  possit 

contritio  esse  nimia.  Quam  qusestionem  trac- 

tant  D.  Thom.  in  4,  d.  17,  q.  2,  art.  3 ,  et  ibi 

Durand.,  Soto,  et  alii;  Bonav.  d.  16,  art.  2,  q. 

2;  Alens.,  4  p.,  q.  68,  memb.  1  ,  art.  4.   Et 

breviter  dicendum  est,  per  se  loquendo,  non 

posse  esse  nimianx,  quia  ex  objecto  debet  esse 

super  omnia;  ex  parte  vero  subjecti,  quo  fer- 

ventior,  eo  per  se  melior.  Per  accidens  vero 

ex  parte  hominis  potest  esse  duplex  exces- 

sus.  Primus  ex  falsa  apprehensione   ipsius 

peccati,  si  tam  grande  malum  existimetur,  ut 

puteturetiamirremissibile;  nam  illa  appre- 

hensio  tollet  veram  pcenitentiam,  quse  esse 

debet  cum  spe  venise.  Unde  illa  poterit  esse 

nimia  tristitia,  de  qua  dicebat  Paulus  2  ad 

Cor.  2  :  Neabundantiori  tristitia  absorbeatur, 

qui  hujusmodi  est :  non  tamen  erit  propria 

pcenitentia.  Secundus  excessus  erit,  si  ex  ni- 

mio  conatu  voluntatis  graviter  lsedatur  cor- 

pus,  quamvis  contrarium  sentiat  Richard.  in 

4,  d.  17,  art.  1,  q.  8,  dicens,  dummodo  iilud 

nocumentuin  non  sit  per  se  intentum,  nonte- 

neri  hominem  ad  remittendam  contritionem 

propter  illud  vitandum.  Sed  non  recte  dicit; 

satis  enim  est  quod  sit  proevisum  ;  quia  na- 

turali  prsecepto  tenetur  homo  non  operari  , 

ita  ut  graviter  noceat  saluti  et  corpori ;  ma- 

xime  quando  ad  bonum  animse  necessarium 

non  est,  ut  in  prsesenti  accidit.  Et  ideo  optime 

Chrysost.,  hom.  4  in  2   ad  Cor.,  non  solum 

ad  ipsorum  peccatorum  naturam,  sed  etiam 

ad  conditionem  ipsorum  peccantium  homi- 

num  ,  oportere  moderari  pcenitentiam    do- 

cet. 

SECTIO  V. 

Utrum  ad  veritatem  contritionis  requiratar  aliqua 
temporis  duratio. 

1.  Duo  qucestionis  sensus. — Duse  qusestio- 
nes  hic  includi  possunt.  Prima  :  an  peccator 
possit  sine  mora  temporis  in  momento  effice- 


DISPUTAT.  IV.  SECT.  V. 


87 


re  quidquid  ncccssarium  est,  tam  ex  parte 
intcllectus  quam  ex  parte  voluntatis,  ad  veram 
contritionem.  Et  queestio  hcec  non  est  liic  in- 
tenta,  pertinet  enim  ad  materiam  de  Justifi- 
catione  et  de  Gratia.  Veritas  autcm  est,  hu- 
mano  et  ordinario  modo  loquendo,  requiri 
aliquod  tempus,  ut  homo  excitetur,  et  consi- 
deret,  ac  judicet  de  omnihus  quee  necessaria 
sunt  ad  eliciendam  contritionem,  quia  homo 
per  discursum,  et  ab  imperfecto  ad  perfec- 
tum  procedit.  Quod  maximeverum  est  deho- 
mine  infideli,  qui  ab  statu  infidelitatis  usque 
ad  statum  justitiae  transmutandus  sit,  ut  su- 
mipotest  exTridentino,  sessione  sexta  et  se- 
ptima  ;  polest  autem  Deus  per  specialem  in- 
fluxum  gratiee.  suee,  quee  nescittarda  molimi- 
na,  supplere  has  temporis  moras,  et  subito 
illuminare  et  convertere  hominem.  Sed  de 
his  alibi. 

2.  Secundus  qu&stionis  sensus. — Alterergo 
quaestionis  sensus  est,  an,  positis  in  intellectu 
omni  consideratione  et  judicio  necessariis  ad 
eliciendum  actum  contritionis,  voluntas  in 
eodem  instanti,  in  quo  elicit  actum  ,  qui 
est  contritio,  perficiat  ipsum,  ita  ut  statim  ha- 
beat,  etesse,  et  statum,  et  causalitatem  con- 
tritionis.  Neque  est  nunc  agendum  de  quees- 
tione  philosophiea  ,  an  hic  actus  immanens 
fiat  in  instanti  per  primum  sui  esse,  vel  in 
tempore  per  ultimum  non  esse  ;  nam  licet 
verius  sit  in  sua  duratione  intrinseca  incipe- 


sunt,  quia  hic  actus  est  dispositio  perfecta  et 
ultima;  hujusmodi  autem  dispositio  non  an- 
tecedit  formam  tempore,  sed  natura.  Propter 
hanc  ergo  causam  non  indiget  hic  actus  tem- 
poraria  duratione.  Nec  vero  propter  intensio- 
nem ,  tum  quia  falsum  est  illam  requiri  ; 
tum  etiam  quia,  licet  esset  necessaria,  posset 
in  instanti  perfici  in  actu  immanente,  et  in 
qualibet  forma,  quee  sine  resistentia  contrarii 
fit.  Gajetanus  vero  argumentatur,  quia  si  es- 
set  infallibile  Deum  acceptare  hunc  actum 
statim  ac  fit,  posset  homo  esse  certus  de  sua 
gratia.  Sed  hoc  non  sequitur,  quia  nunquam 
potest  homo  certus  esse  omnino  an  actus  , 
quem  elicit,  supernaturalis  sit,  et  talis,  qualis 
ad  veram  contritionem  exigitur.  Heec  ergo 
sententia  nec  fundamentum  habet,  nec  pro- 
babilitatem. 

Actum  contritionis,  ut  sit  contritio,  nutta  indi- 
gere  duratione :  vera  sententia. 

4.  Probaturex  Scriptura. — Quapropterdi- 
cendum  est,  actum  contritionis,  ut  sit  contri- 
tio,  nulla  indigere  temporali  duratione ;  sed 
simul  ac  fit,  esse  veram  contritionem.  Sumi- 
tur  ex  D.  Thoma,  hac  3  p.,  q.  89,  art.  2,  et 
1 .  2,  q.  11 3,  a.  1  et  7.  Bene  Gabr.  in  4,  d.  14, 
q.  1,  a.  2,  conclus.  5;Soto,  lib.  17,  q.  2,  a.14; 
Medina,  tract.  1  de  Poenit.,  q.  5,  ad  finem;  et 
Vega,  lib.  13  in  Tridentinum,  c.  23.  Et  pro- 
batur  ex  Scriptura,  quee  promittit  hominijus- 


re  per  primum  sui  esse,  tamen  ad  praasens.  titiametremissionem  peccati  ratione  sueecon- 

versionis,  absque  ulla  mora  vel  dilatione. 
Quod  declarat  illis  verbis :  In  quacunque  die, 
in  quacunque  Jwra,  Ezechiel.  18  et  33 ;  nam 
ibi  defmitum  tempus  sumitur  pro  indefinito, 
et  idem  valet,  ac,  in  quocunque  tempore,  vel 
momento.  Quod  patet  a  contrario,  nam  eodem 
modo  ibi  dicitur :  In  quacunque  diejustus  fe- 
cerit  impietatem,  justitia?  ejusnon  recordahun- 
tur  amplius ;  quod  perinde  est,  ac  si  dicere- 
tur,  eodem  momento.  Sicut  ergo  consensus  in 
peccatum  mortale,  statim  ac  fit,  est  peccatum 
mortale,  et  destruit  gratiam,  ita  e  converso 
actus  contritionis,  statim  ac  fit,  habet  esse  con- 
tritionis,  seu  ultimee  dispositionis  ad  gratiam. 
Unde  ad  hoc  explicandum  utitur  Scriptura 
verbis  :  Cum  ingemueris ,  tunc  salms  eris , 
Isai.  30,  juxta  Septuaginta,  et  ita  etiam  legit 
Cyprian.,  Epist.  8,  etlibrode  Lapsis,  circafi- 
nem,  et  alii  ex  Patribus  citandis.  Alibi  vero 
utitur  conditionali  locutione,  quee  indicat  in- 
fallibilem  consecutionem,  ut  :  Si  conversus 
fneris,  salvaleris,  Isaiee  30,  juxta  Vulgatam. 
Et  inferius  additur  particula  statim.  Idem 


non  refert ,  nam  sensus  queestionis  est,  an 
ille  actus  simul  ac  incipit  esse ,  incipiat  esse 
contritio,  quomodocunque  incipiat. 

3.Prima  sententia. — Scoti  fundamentum. — 
Fundamentum  Cajet. — Refellitur. — Fuit  ergo 
in  hac  re  sententia  Scoti  in  4,  d.  14,  q.  2, 
actum,  qui  est  contritio,non  habere  rationem 
contritionis,  nisi  prius  aliquo  tempore  duret; 
quod  tempus  taxatum  est  a  Deo.  Quam  opi- 
nionem  probabiiem  reputat  Almain.  ibi,  et 
ex  parte  sequitur  Cajet.^  tomo  1  Opusc. ,  tract. 
4,  q.  1;  dicit  enim  Deum  aliquando  expecta- 
re  hujusmodi  durationem,  priusquam  acce- 
ptet  actum  in  ratione  contritionis  et  disposi- 
tionis  ultimee  ad  gratiam  ;  non  declarat  ta- 
men  an  de  hoc  sit  preescripta  lex.  Hi  auctores 
vix  afferunt  fundamentum,  et  si  aliquod  in- 
sinuant,  est  valde  debile.  Scotus  indicat  hu- 
jusmodi  rationem,  quia  hic  actus  est  dispo- 
sitio  ad  gratiam  ;  dispositio  autem  debet  an- 
tecedere  formam.  Item  quia  hic  actus  debet 
perfici  usque  ad  certam  intensionem,  quod 
in  momento  non  fit.  Sed  heecnullius  momenti 


8S 

Hierem.  15,  Apocalyp.  3 
1,  fit  absoluta  promissio:  Convertimini ,  et 
convertar  ;  ergo  hsec  duo  inseparabiliter  sunt 
conjuncta,  qaia  veritas  conditionalis  postu- 
lat,  ut  posito  antecedente  infallibiliter  pona- 
tur  consequens;  convertiturautemhomo,  cum 
primum  actum  contritionis  elicit.  Atque  hoc 
modo  intellexerunt  testimonia  hsec  Sancti  Pa- 
tres.  Citavi  Leonem,  et  Chrysostom.,  sect. 
pra?ced. ;  idem  Chrysost.,  orat.  de  S.  Philo- 
gonio,  tom.  3 ;  August.,  de  Vera  et  falsa  pce- 
nitentia,  c.  17;  Hieron.,  Epist.  46  et48;Ter- 
tull.,  lib.  de  Pcenit.,  c.  4;  S.  Pacianus,  Epist. 
3  ad  Sympron.,  tom.  3  Bibliothec.  Sanct. 
Omnia  vero  paucis  verbis  complexus  est  Cce- 
iestin.  Papa,  Epistol.  adEpiscopos  Gall.,  c.  2  : 
Vera  conversio  mente  potius  quam  tempore 
metienda  est,  dicente  Propheta  .•  Si  conversus 
fueris,  salvus  er/s.Etfere  similiahabetJulius 
I  in  Decreto  2,  quod  habetur  in  1  tom.  Con- 
ciliorum,  post  3  ejus  Epistolam  :  Quia  Domi- 
nus  (inquit)  non  solum  temporis,  sed  etiam 
mentis  inspector  est :  sicut  latro  unius  momenti 
pamitentia  meruit  esse  in  Paradiso.  Quod  de- 
cretum  cum  multis  aliis  habetur  26,  q.  6,  et 
de  Pcenitentia,  d.  3,  cap.  Talis,  et  inDecreto 
Ivonis,  part.  15. 

5.  Probatur  [assertio  raiione.  —  Confirma- 
tur.  —  Ex  quibus  ita  potest  ratio  concludi. 
Actus  pcenitentise ,  qui  est  sufficiens  dispo- 
sitio  ad  remissionempeccati,  et  habet  gratiam 
infallibilitcr  conjunetam,  est  vera  contritio  ; 
sed  actus  pcenitentiae,  qui  ex  sua  essentia  et 
motivo  est  perfecta  conversio  in  Deum,  et 
aversio  a  peccato,  et  illius  detestatio  super 
omnia,  infallibiliter  et  sine  ulla  mora  habet 
adjunctam  gratiam  et  remissionem  peccati, 
ut  probant  adducta  testimonia ;  ergo  talis  ac- 
tuSjSimul  ac  est,  est  vera  contritio.  Et  confir- 
inatur,  ac  declaratur,  quia  homo  tenetur  ha- 
bere  veram  contritionem,  non  tamen  tenetur 
aliquo  tempore  durare  in  actu  conversionis, 
quem  elicit ;  ergo  non  perficitur  contritio  du- 
ratione  temporis,  sed  sola  efficientia  talis  ac- 
tus.  Major  supponitur;  minor  probatur,  quia 
vel  ad  id  tenetur  jure  naturee,  vel  positivo. 
Non  primum,  quia  jus  naturale  solum  dictat 
diligendum  esse  Deum,  et  detestandum  pec- 
catum  super  omnia,  et  contra  hoc  nihil  esse 
agendum.  Quod  vero  talis  actus  duret  per 
horam,  vel  per  partem  temporis,  non  dictat ; 
in  nullo  enim  principio  naturali  hoc  contine- 
tur.  Et  si  ratio  naturalis  hoc  dictaret,  etiam 
praescriberet  quantum  futurum  esset  illud 
tempus;  alias  esset  valde  confusa  et  obscura 


QU.EST.  LXXXV.  ARTIC.  I. 
Zacharia3  autem  obligatio;  constat  autem  rationem  naturalem 
de  hoc  nihil  praescribere.  Et  eoedem  ratienes 
probant  alteram  partem  de  jure  divino,  et 
testimoniaadducta  eamdem  demonstrant.  Pe- 
titur  enim  a  nobis  conversio,  non  vero  tanta, 
vel  tanta  quoad  durationem.  Denique,  qui 
tale  jus  asseruerit,  illud  ostendere  tenebitur, 
quod  certe  non  poterit. 

6.  Alia  ratione  suadetur  conclusio.  —  Quo- 
rumdam  evasio.  —  Prwcluditur.  — Responsio 
alia.  —  Rejicitur.  —  Ultimo  fieri  solet  talis 
ratio,  quia  siduratio  temporis  esset  necessa- 
ria  ad  contritionera,  ut  sic,  pervenire  posset 
homo  in  hac  vita  ad  eum  statum,  in  quo,  eli- 
ciendo  vernm  pcenitentise  actum,  non  posset 
consequi  remissionem  peccati ;  consequens 
autem  uterroneum  damnatur  in  lib.  de  Ec- 
cles.  dogmat.,  c.  80.  ldemque  refertex  Conc. 
Moguntin.,  c.  2,  Ivo  in  suo  Decreto,  part. 
15,  c.  32;  ergo.  Sequela  declaratur,  quia  in 
fine  vitse  potest  homo  elicere  illum  actum, 
quando  ei  non  superest  tanta  vitae  duratio, 
quanta  necessaria  est,  ut  ille  actus  sit  contri- 
tio.  Piopter  quod  argumentum  dicunt  aliqui, 
in  tali  actu  requiri  durationem,  non  tamen 
certam,  sed  quacunque  signata  sutficere  mi- 
norem.  At  hoc  sophisticum  est,  et  gratis  con- 
fictum  ;  cur  enim  Deus  hoc  statuisset,  cum 
neque  ad  mores  utile  sit,  neque  ad  alium  ef- 
fectum  ?  Adde,  quod  cum  gratia  non  possit 
infundi,vel  saltem  non  infundatur  nisi  in  mo- 
mento,  necessarium  esset  ut  inter  instans  in 
quo  elicitur  ille  actus,  et  aliudin  quo  infun- 
ditur  gratia,  aliquod  definitum  tempus  inter- 
cederet.  Sed  aiunt  non  posse  hominem  per 
solum  instans  durare  in  actu  contritionis, 
sed  necessitate  naturali  debere  illum  conti- 
nuare  per  aliquod  tempus  ;  et  ideo  saltem  il- 
lud  tempus  esse  necessarium.  Respondetur 
priraum,  incertum  esse  quod  sumitur,  et  for- 
tasse  in  rigore  falsum  ;  quia  voluntas  potest 
immediate,  postquam  actum  elicuit,  illum 
omittere ;  quamvis  in  homine  id  sit  difficilli- 
mum.  Deinde,  etiamsi  id  demus,  nihil  ad 
praesentem  causam  refert,  quia  licet  talis  ac- 
tus  aliquo  tempore  duret,  non  expectatur 
illa  duratio,  ut  esse  contrilionis  habeat,  ne- 
que  ut  gratia  infundatur,  sed  a  primo  instan- 
te  utrumque  habet,  licet  postea  duret. 

7.  Alia  responsio  adrationem  factam  dear- 
ticulo  mortis.  —  Refutatur  prior  sensus  res- 
ponsionis.  — Aliter  vero  respondent  alii  ad 
rationem  factam,  per  se  loquendo,  necessa- 
riam  esse  aliquam  moram  temporis,  in  qua 
poenitentia  duret,  ut  in  fine  ejus  perficiatur 


DISPLITAT. 
contritio,  et  obtineatur  gratia  ;  in  fine  Lamen 
vitee,  propter  urgentis  necessitatis  articulum, 
niinorem  durationem  a  Deo  acceptari.  Quocl 
duobus  modis  excogitari  potest.  Unus  est,  ut 
Deus  veluti  dispenset  in  eo  articulo  propter 
necessitatem ;  quia  non  exigit  ab  bomine, 
nisi  quod  potest  juxta  temporis  opportunita- 
tem.  Alius  modus  esse  potest,  quod  illa  du- 
ratio,  quando  revera  exhiberi  potest,  ita  exi- 
gatar  ;  quando  vero  non  potest,  ut  in  illo  ca- 
su,  sufficiat  in  voto,  et  desiderio,  sicut  de 
aliisactibus  nos  dicimus.  Neutra  vero  evasio 
probabilis  est.  Primo,  quia  utraque  est  vo- 
luntarie  excogitata  sine  fundamento,  solum 
ad  rationes  eludendas.  Deinde  contra  prio- 
rem  est,  quod  quae  adduximus  ex  Scriptura 
et  Sanctis  non  fundantur  in  speciali  dispen- 
satione  pro  articulo  necessitatis,  sed  in  pro- 
pria  virtute  contritionis,  et  promissione  divi- 
na.  Item  lex,  quse  veram  pcenitentiam  inte- 
riorem  requirit,  eadem  est  pro  articulo  mor- 
tis  et  pro  quocumque  tempore.  Imo  pro  ar- 
ticulo  morlis  magis  obligat,  sive  consideretur 
pcenitentia  ut  medium  necessarium  est  ad  sa- 
lulem,  sive  ut  est  actus  cadens  sub  praecep- 
tum  affirmativuui,  quod  pro  articulo  necessi- 
tatis  maxime  obligat;  nec  dispensatio  in  iila 
lege  admittenda  est,  nisi  expresse  ostenda- 
tur ;  alias  pari  ratione  dici  posset,  dolorem 
propter  solum  timorem  inferni  tunc  sufficere, 
licet  alias  non  sufficiat.Et  ideo  Aug.,  de  Ve- 
ra  et  falsa  poenitentia,  c.  17,  etlib.  50  Hornil., 
in  41,  dubitat  de  sera  pcenitentia  in  articulo 
mortis;  quia  non  minoremperfectionem  tunc 
requirit,  quam  quolibet  alio  tempore,  et  dif- 
ficile  est  tunc  illam  concipere. 

8.  Refatalur  responsio  in  posteriori  sensu. 
—  Gontra  alium  vero  modum  est,  quia  ex  eo 
imprimis  sequitur  semper  sufficere  contritio- 
nem  a  primo  instanti  quo  habetur,  quia  sem- 
per  dici  potest  iliam  jam  includere  votum  se- 
quentis  durationis,  quod  semper  sufficit,  si  de 
hoc  est  statuta  lex,  quia  semper  est  impossi- 
bile  habere  in  primo  instanti  totam  duratio- 
nem  sequentem.  Si  vero  de  hoc  non  est  lex 
statuta,  scilicet,  ut  duratio  in  voto  sufficiat, 
neque  in  articulo  mortis  sufficiet,  aut  ad- 
dendum  est  privilegium,  aut  dispensatio  pro 
illo  articulo ,  quod  impugnatum  est.  Quod 
vero  semper  includatur  illud  votum,  patet, 
quia  vel  iila  duratio  est  prsecepta,  vel  non; 
si  non  est  praecepta ,  neque  est  necessarium 
votum  ejus,  neque  ipsa  est  necessaria  ad 
justificationem ;  quia  media  necessaria,  quse 
sunt  in  potestate  nostra,  prsecepta  sunt ;  si  au- 


IV.  SECT.  V.  89 

tem  illa  duratio  est  preecepta,  cum  homo  in 
primo  instanti,  quo  elicit  actum,  qui  est  con- 
tritio ,  habeat  propositum  servandi  omnia 
preecepta,  in  illo  proposito  snfficienter  inclu- 
dilur  tale  votum.  Ita  ergo  fit ,  ut  ille  actus  a 
primo  instante  semper  habeat  statum  contri- 
tionis.  Illud  autem  votum ,  quod  confingitur, 
facile  a  nobis  excluditur,  exclusa  necessitaie, 
et  preecepto  de  tali  duratione,  quod  nec  natu- 
rale  esse  potest,  nec  positivum  est,  ut  osten- 
dimus.  Neque  etiam  reddi  potest  ratio  ulla  ta- 
lis  necessitalis,  quia  sola  duratio  nullam  per- 
fectionem  intrinsecam  addit  actui  seu  rei ,  ut 
ex  Metaphysica  suppono ;  ergo  quidquid  po- 
test  actus,  qui  est  contritio,  formaliter  vel 
dispositive  efficere  per  aliquam  durationem  , 
potest  a  primo  instanti  per  suam  substantiam 
et  essentiam ,  quia  est  proportionata  gratise, 
et  perfecte  convertit  animam  in  Deum  et 
avertit  a  peccato.  Et  quamvis  verum  sit,  con- 
tinuationem  liberam  honesti  actus  aliquem  va- 
lorem  moralem  addere  in  ordine  ad  meritum, 
vel  satisfactionem,  ille  tamen  valor  acciden- 
talis  est  in  praesenti,  nec  Deus  iilum  requirit, 
aut  considerat,  ai  suam  promissionem  de 
justificatione  peccatoris,  sed  solum  proportio- 
nem  talis  actus  in  ratione  dispositionis  ad  ta- 
lem  effectum,  quoe  in  ipsa  substantia  actus 
fundata  est,  sicut  supra  dicebamus  de  inten- 
sione.  Et  ibi  dicta  valere  possunt  ad  hanc  ve- 
ritatem  confirmandam. 

9.  Almaini  evasio.  — Prcecluditur .  —  Alia 
denique  evasio  insinuatur  ab  Almaino ,  ob 
rationem  illam  de  necessitate  articuli  mortis. 
Ait  enim,  ita  rcquiri  durationem  temporis, 
ut  possit  intentione  compensari ;  et  ita  posse 
hominem  in  articulo  mortis  quamcunque  da- 
rationem  temporis  superarc  per  conatum  con- 
tritionis.  Quam  evasionem  variis  rationibus 
impugnat  Soto.  Sed  certe  illud  unum  sufficit, 
quod  voluntaria  est,  et  sine  fundamento.  Et 
praaterca  supponit  falsum,  quia  non  magis 
intensio  necessaria  est,  quam  duratio.  Unde 
interrogo,  an  aliqua  contritio,  saltem  intcn- 
sissima,  per  se,  et  in  instanti  sufficiat  absque 
alia  duratione.  Non  potest  juxta'illam  evasio- 
nem  consequenter  negari  quin  sufficiat.  Quia 
si  contritio  ut  unum,  durans  per  horam,  suf- 
ficit,  quomodo  contritio  ut  centum,  durans 
per  instans,  non  sufficiat ,  cum  illam  fere 
sine  proportione  excedat  in  physica  et  mo- 
rali  perfectione  ?  Si  vero  intensa  contri- 
tio  sufficit  absque  alia  duratione  ,  remissa 
etiam  sufficiet,  quia,  ut  ostensum  est,  intensio 
non  est  necessaria.  Prseterquam  quod  ex  illo 


90 


QIL-E5T.  LXXXV.  ARTIC.  I. 


fundamento  facile  ostendi  potest,  nulla  certa 
proportione  posse  durationem  per  intensio- 
nem  compensari,  per  argumenta,  quse  calcu- 
latoria  vocant ,  quibus  Soto  utitur.  Ego  vero 
ut  inutilia  prastermitto. 

SECTIO  VI. 

Utrum  sit  cle  ratione  contritionis ,  ut  caclat  in  om- 
nia  peccata  clistincte  recogitala. 

\ .  Contritio  debet  esse  cle  omnibus  peccatis. 
—  Supponamus  nonnulla  certa.  Primum  est, 
contritionem  esse  debere  de  omnibus  pecca- 
tis.  Hoc  constat,  tum  ex  Scriptura,  quse  re- 
quirit  dolorem  de  omnibus  peccatis,  Ezech. 
18  et  83;  tum  ex  Patribus  ,  quorum  testimo- 
nia  legi  possunt  in  Decreto,  de  Pcenit.,  d.  1, 
c.  Non  potest ,  et  d.  5  ,  c.  Sunt  plures ,  et  c. 
Consideret,  et  d.  6,  c.  Qui  mlt;  et  specialiter 
videri  poterit  August.,  de  Vera  et  falsa  pcenit., 
c.  9.  Tum  quia  contritio  est  ultima  dispositio 
ad  gratiam,  quse  obtineri  non  potest  sine 
conversione  in  Deum ,  et  aversione  ab  omni- 
bus  peccatis  mortalibus ;  de  his  enim  semper 
est  sermo.  Propter  quod  non  potest  unum 
peccatum  sine  aliis  remitti,  ut  infra  dicetur. 

2.  Non  requiruutur  singulcv  contritiones 
singulorum  peccatorum.  —  Secundo,  est  cer- 
tum,  ex  parte  voluntatis  non  requiri  singulas 
co-ntritiones  singulorum  peccatorum ,  ita  ut 
fingatur  perfecta  contritio  veluti  coalescere 
ex  pluribus  actibus,  et  esse  qusedam  collectio 
eorum ;  sed  solum  est  contritio  simplex  mo- 
tus  voluntatis,  respiciens  omnia  peccata  et 
detestans  illa.  In  hoc  conveniunt  omnes  Theo- 
logi.  Et  ratio  est,  quia  hic  motus  simplex 
sufficit,  et  aliud  esset  intolerabile  onus  et  sine 
fundamento ;  nam  Scriptura  non  requirit  pce- 
nitentias  peccatorum ,  sed  pcenitentiam;  illa 
autem  universalis  contritio,  quamvis  simplici 
motu  perficiatur,  est  perfecta  pcenitentia  om- 
nium  peccatorum.  Imo  saepe  esset  impossibile 
simul  habere  integram  contritionem  per  il- 
lam  collectionem;  quia  non  posset  homo  si- 
multot  actus  elicere.  Quod  si  necessaria  esset 
suceessio,  non  posset  homo  aliquando  brevi 
tempore  justificari  ;  imo  aliquando  esse  pos- 
set  propter  hanc  causam  extra  statum  salutis, 
ut  si  tempus  vitee  ejus  brevius  esset,  quam  ut 
posset  sutficere  ad  illam  actuum  successio- 
nem.  Itaque  in  hoc  nullum  est  dubium  , 
quamvis  Sylvest.  et  AngeL,  verb.  Contrit.  et 
verb.  Pcenit.,  requirant  saltem  singulas  attri- 
tiones  singulorum  peccatorum ,  et  Cajet. 
etiam  in  ordine  saltem  ad  confessionem  illas 


requirat.  Sed  utrumque  falsum  esf,  nam  at- 
tritio,  neque  una,  neque  plures  necessaria 
est;  sola  enim  contritio  sufficit.  Et  seclusa 
confessione,  id  est  per  se  notum,  quia  nul- 
lum  est  fundamentum  illius  necessitatis.  In 
ordine  vero  ad  confessionem  ,  quamvis  opor- 
teat  hominem  peccata  in  memoriam  revo- 
care,  et  valde  utile  sit  eo  tempore  actu  detes- 
tari  peccata,  saltem  per  attritionem,  non  est 
tamen  necessarium ;  satis  est  enim  tunc  non 
complacere  in  illis,  et  post  sufficientem  reco- 
gitationem  uno  perfecto  motu  illa  omnia  de- 
testari.  Nec  est  aliquod  principium  juris  divini 
positivi,  aut  naturalis,  ex  quo  major  necessi- 
tas  colligatur. 

3.  Tertio  est  certum ,  requiri  ad  contritio- 
nem  ex  parte  intellectus  considerationem  et 
memoriam  aliquam  de  peccatis  commissis. 
Itaque  non  satis  est  considerare  peccatum, 
et  malitiam  ejus,  sed  oportet  recognoscere  il- 
lud  ut  a  me  commissum  ;  hoc  enim  necessa- 
rium  est  ad  propriam  et  rigorosam  pceniten- 
tiam,  et  consequenter  ad  veram  contritionem, 
ut  supra  visum  est.  Unde  in  illo  loco  Ezech.  18 
expresse  dicitur  :  Considerans  enim  peccata 
sua. 

Difficultas  proponitur. 

4.  Prima  sententia.  —  Difficultas  igitur  est, 
quanta  et  qualis  esse  debeat  hsec  recogitatio 
peccatorum,  ut  motus  vohmtatis  in  illa  ca- 
dens  habeat  rationem  contritionis.  In  qua  re 
est  communis  sententia  Theologorum,  per  se 
necessarium  esse  ,  ut  homo  recogitet  dis- 
tincte  peccata  omnia,  tam  quoad  species  sin- 
gulas,  quam  quoad  numerum  eorum,  et  ita 
de  illis  doleat.  Ita  D.  Thomas,  hac  3  p.,  q.  87, 
art.  1,  et  1.  2,  q.  413,  art.  5,  ad  3,  et  in  4,  d. 
17,  q.  2,  art.  2,  qusestiunc.  6,  etd.  12,  in  ex- 
positione  litteree  post  omnes  q. ,  et  q.  28  de  Ve- 
rit.,  a.  5_,  ad  4 ;  Alens.,  4  p.,  q.  69,  memb.  9, 
a.  2. ;  Bonav.,  d.  16,  2  p.  illius,  art.  2,  q.  1, 
2 ;  Richard.,  art.  4,  q.  2;  Gabr.,  q.  1,  art.  3, 
dub.  2;  Palud.,  q.  2,  ad  1,  et  d.  21,  q.  3  ; 
Sylvest. ,  verb.  Contritio  ,  n.  5  ;  Angel.,  n. 
4,  et  verb.  Pcenitent.,  n.  8.  Qui  omnes  non 
satis  explicant,  an  loquantur  de  contritione 
secundum  se,  vel  in  ordine  ad  confessionem, 
videntur  tamen  loqui  priori  modo.  Quod  ma- 
gis  explicuerunt  Adrian. ,  q.  3  de  Baptisnio, 
in  fine;  Gano,  dict.  relect.  de  Pcenit.,  p.  3^ 
circa  finem ;  Sot.,  d.  17,  q.  2;  Med.,  Codice 
de  Pcenit.,  tract.  1,  q.  3 ;  Ruard.,  art.  5  contra 
Luther.,  et  multi  alii. 

5.  Probatur  ex  Scriptura. —  Fundantur  in 
aliquibus  locis  Scriptura^,  ut  Isaise  38  :  Reco- 


DISPUTAT.  IV.  SEGT.  VI. 


91 


gitabo  tibi  omnes  annos  meos  in  amaritudine 
animce  mece ;  et  c.  43  :  Dic  tu  peccata  tua,  ui 
justificeris ;  Psal.  6  :  Lavabo  per  singulas  noc- 
tes;  Psalrn.  37 :  Dixi:  Confitebor  adversum  me 
injustitiam  meam  Domino ,  etc.  ;  Psal.  50  : 
Peccatum  meum  contra  me  est  semper,  etc. 
Maxime  vero  Ezech.  18  et  33.,  postulaturpce- 
nitentiade  omnibuspeccatis,  sicutetobservan- 
tia  omnium  et  singulorum  prseceptorum.  Unde 
ChrysosL,  hom.  9  in  ad  Hebr.,  circa  finem: 
/Si  quis  (inquit)  recognoscat  se  peccasse,  et  non 
ad  singulas  species  descendat,  nunquam  cessa- 
bit.  Similem  doctrinam  habet  1.  1  de  Com- 
punct.  cord.,  circafin.,  et  hom.  46  adPopul.; 
et  4  de  Lazaro  et  divite  ,  post  medium  ,  affert 
illud  Isa.  43  :  Dic  tu  peccata  tua  ut  justificeris , 
et  exponit  de  interiori  confessione.  Et  Am- 
bros.,  prsef.  in  Psal.  27,  definit  pcenitentiam, 
esse  commemorationem  delictorum,  ut  ea  unus- 
quisque  inse  castiget  et  contemnat.  Et  Angust., 
de  Vera  et  falsa  poenitentia,  cap.  17;  Grego- 
rius,  4  Moral.,  cap.  15,  et  lib.  8,  cap.  10. 

(>.  Ratione  suadetur.  —  Ratio  esse  potest, 
quia  homo  dum  pcenitentiam  agit,  debet  esse 
etmedicus,  et  judexsui  ipsius;  quiaet  casti- 
gare,  et  emendare  debet  delicta;  neutrum 
autem  minus  commode  exercere  potest,  nisi 
distincte  sua  peccata  recognoscat ;  alioqui 
nec  proportionatammedicinam,  nequecondi- 
gnam  pcenam  applicare  poterit.Unde  propter 
hanc  prsecipue  rationem  necessarium  est  in 
vocali  confessione  hoc  modo  confiteri  omnia 
peccata,  quia  inillo  sacramento  officium  me- 
dici  et  judicis  in  confessarium  translatum  est. 
Alise  prseterea  rationes  fieri  solent,  quae  sunt 
parvi  momenti ;  ut  quod  aversiones  peccato- 
runt  fuerunt  plures,  et  ideo  videtur  necessa- 
riumut  per  intellectum  saltem  ita  proponan- 
lur.  Item,  quia  nuncin  lege  nova  est  neces- 
sarius  hic  modus  contritionis,  et  tamen  nunc 
non  est  auctum  contritionis  praeceptum,  sed 
solum  additum  prseceptum  confessionis. 

Secunda  sententia. 
7.  Secunda  sententia  est,  neque  ad  con- 
tritionem,  neque  ad  justificationem  necessa- 
riam  esse  distinctam  recogitationem  omnium 
peccatorum,  sed  sufficere  confuse  et  distinc- 
te  omnia  detestari.  ItaMajor,  in  4,  d.  17,  q. 
3  ;  Cajet.,  d.  q.  87,  a.  1,  et  tom.  1  Opusc, 
tract.  4,  q.  2;  et  Cather.,  1.  5  contra  Cajet., 
c.  deContrit.;  Victor.,  inSum.,  4,n.  116,  de 
Pcenit.;  etLedesm.,  2,  p.  4,  q.  16,  art.6;Ve- 
ga,  1.  14  in  Trid.,  c.  25 ;  et  Navar.,  inSumm., 
c.  -1,  n.  25;  Petrus  Sot.,  lect.  13  de  Pcenit., 


qui  addit  interdum  posse  esse  hanc  recogi- 
tationem  necessariam,  si  obduratus  peccator 
illa  indigeat,  ut  se  excitet  ad  contritionem. 
Verum  hoc  accidentarium  est ;  nunc  quid  per 
se  contritio  requirat,  consideremus. 

8.  Tripliciter  potest  recogilatio  distincta 
peccatorum  intelligi.  —  Primo.  —  Secundo. 
—  Tertio.  —  Hanc  ergo  sententiam  absolute 
veram  judico  ;  contrariam  vero  aut  esse  in- 
telligendam  in  ordine  ad  confessionem  sa- 
cramentalem,  ut  videntur  potissime  loqui  an- 
tiqui  ;  vel  certe  aliquali  moderatione  esse  li- 
mitandam,  vel  relinquendam.  Quod  ut  de- 
clarem,  adverto  tribus  modis  intelligi  posse 
hanc  recogitationem  distinctam  omnium  pec- 
catorum  requiriad  contritionem.  Primoquod 
tota  actualis  consideratio,  et  distincta  de  sin- 
gulis  peccatis  sit  in  intellectu  in  eo  instanti, 
in  quo  voluntas  elicit  contritionem.  Secundo, 
quod  saltem  ipsa  prsecesserit  antequam  eli- 
ciatur  contritio.  Tertio,  quod  si  non  prseces- 
sit,  saltem  post  contritionem  facienda  sit,  et 
consequenter  quod  de  hoc  habeatur  votum  ,seu 
propositum  in  contritione  ipsa  inclusum.  Rur- 
sus  hinc  fit,  ut  tribus  modis  possit  intelligi 
peccator  se  habere  ex  parte  intellectus  in  eo 
instanti,  quo  elieit  contritionem.  Primo,  actu 
et  distincte  recogitans  omnia  peccata  quoe 
commisit.  Secundo,  solum  confuse  recogitans 
se  ssepius  offendisse  Deum,  etpervoluntatem 
omnia  peccata  detestans.  Tertio,  ut  sit  actu 
considerans  de  uno  vel  altero  peccato  com- 
misso  in  particulari,  non  vero  universe  de 
omnibus,  nec  distincte  nec  confuse. 

Assertio  1.  —  Ad  contritionem  non  requiri 
distinctam  peccatorum  recogitationem. 

9.  Dico  ergo  primo  :  ad  consequendam 
justitiam  et  remissionem  peccati  atque  adeo 
ad  veram  contritionem  habendam,  necessa- 
rium  non  estut  revera  preecedat  actualis  et 
distinctarecogitatio  omniumpeccatorum  com- 
missorum,  neque  etiam  ut  cum  ipsa  contri- 
tione  actualiter,  et  simul  in  eodem  instanti 
habeatur.  Heec  assertio  est  expressa  D.  Tho- 
mee,  q.  28  de  Verit.,  a.  5,  ad  3  et  4.  Et  pro- 
bari  facile  potest,  nam  quod  attinet  ad  actua- 
lem  repraesentationem  omnium  peccatorum 
in  eodem  instanti  per  distinctam  cogitatio- 
nem,  ssepe  est  humano  modo  iinpossibile, 
quia  multitudo  et  varietas  peccatorum  ssepe 
est  multiplex,  et  ideo  non  potest  intellectus 
humanus  simul  ad  omnia  illa  distincte  atten- 
dere.  Atque  ita  de  hoc  fere  nulla  est  dubita- 


02  QU.-EST.  LXXXV 

tio  inter  auctores.  Quod  vero  attinet  adactua- 
iem  recogitationem  preeteritam,  quamvis  hcec 
prcecedere  possit,  nullum  est  tamen  princi- 
pium  positivum,  aut  naturale,  ex  quo  colligi 
id  possit  esse  necessarium  ;  nam  licet  forma- 
lis  poenitentia  de  omnibus  peccatis  nccessaria 
sit  ob  testimonia  adducta,  et  latius  ostende- 
mus  infra,  disputat.  7,optime  lamen  essepo- 
test  lmjusmodi  pcenitentia,  etiamsi  talisreco- 
gitatio  non  preecesserit;  quando  enim  aliquis 
detestatur  omnia  peccata  propter  Deum , 
etiamsi  distincte  de  illis  non  cogitet,  forma- 
lem  pcenitentiamhabet,  et  non  de  uno  velde 
alio  peccato  tantum,  ut  constat,  quia  ad  nul- 
lum  particulare  descendit,  neque  in  uno,  aut 
singulariter,  aut  indefmite  sumpto  sistit,  sed 
ad  omnia  extendit  intentionem  suam;  ergo 
vere  habet  poenitentiam  formalem  de  omni- 
bus  ;  implet  igitur  quidquid  in  hac  parte  ut 
necessarium  postulatur. 

10.  Explicatur  hoc  modo.  Nam  etiam  si 
aliquando  preecedat  illa  recogitatio,  necesse 
tamen  non  est,  ut  simul  cum  illa  toto  illo 
tempore  duret  contritio,  quia,  ut  oslensum 
est,  neque  est  necessarium  paulatim  et  per 
particulares  actus  singula  peccata  detestari, 
neque  etiam  in  uno  et  eodem  actu  aliquam 
moram  temporis  consumere  ;  sufficit  ergo  fi- 
nita  recogitatione  statim  uno  motu  detestari 
omnia  peccata.  Quod  etiam  concedunt  fere 
omnes,  qui  hujusmodi  recogitationem  requi- 
runt.  At  vero  etiam  tunc  pro  eo  instanti,  quo 
habetur  contritio,  jam  non  manet  in  intel- 
lcctu,  nisi  queedam  confusa  repreesentatio,  et 
memoria  peccatorum  omnium;  ergo  si  heec 
eadem  preecessisset  ante  recogitationem,  ad 
contritionem  habendam  suffecisset ;  ergo  ne- 
cessarium  non  est  ut  illa  recogitatio  in  re  ipsa 
semper  preecedat,  quod  tandem  persuadet  ra- 
tio  saepe  facta,  quia  justificatio  potest  subito 
et  sine  mora  fieri,  juxta  illud  :  In  quacunque 
hora  ingemuerit  peccator  ,  Ezech.  48.  At  vero 
illa  recogitalio  seepe  fieri  non  potest  nisi  lon- 
go  tempore ;  non  est  ergo  necessarium  ut  an- 
tecedat;  sic  enimMagdalena  subito  justificata 
est,  licet  haberet  multa  peccata,  quee  tam  su- 
bito  distincte  cogitare  non  potuit,  maxime 
cum  tota  esset  ad  amandum  intenta.  Idem- 
que  de  bono  latrone,  et  de  aliis  similibus  co- 
gitare  licet. 


AttTIC.  I. 


dssertio  2.  —  Recogitationem  peecatorum  sul- 
sequentem  justificationem  non  esse  per  se 
necessariam  ad  contritionem. 


\  1 .  Dico  secundo  :  recogitatio  distincta 
peccatorum  omriium,  ut  in  re  ipsa  subsequens 
justificationem,  et  contritionem  veram,  atque 
adeo  ut  contenta  in  volo  in  ipsa  contritione, 
non  est  per  se  et  propter  se  necessaria  sim- 
pliciter,  sed  per  se  sufficit  universalis  detes- 
tatio  peccatorum  ,  solum  confuse  recogitato- 
rum.  Dico  autem  per  se,  quia  recogitatio  illa 
necessaria  interdum  esse  potest  propter  ali- 
quam  obligationem  implendam,  quoe  in  futu- 
rum  pendet.  Prior  pars  declaratur ;  nam  heec 
recogitatio  esset  per  se  necessaria,  si  vel  abs- 
que  illa  contritio  haberi  non  posset,  vel  per 
se  esset  preecepta,  tanquam  queedam  interior 
confessio  et  humiliatio  ad  Deum;  neutrum 
autem  horum  verum  est.  Primum  jam  est 
probatum;  nam  ostendimus,  sine  hac  reco- 
gitatione  actuali  posse  haberi  veram  conlri- 
tionem.  lmo  cum  loquamur  nunc  de  recogi- 
tatione  subsequente  ad  contritionem,  clarum 
est  illam  non  esse  necessariam  in  re  ante  ta- 
lem  contritionem ;  nec  vero  post  illam  con- 
tritionem  necessaria  est  alia  contritio,  propter 
quam  subsequens  recogitatio  exigatur;  quia 
una  contritio  sufficit ;  ergo.  Secundum  pro- 
batur,  quia  lale  prceceptum  non  est  juris  na- 
turalis;  ex  nullo  enim  principio  necessaria 
consecutione  infertur ;  ergo  non  est  de  ne- 
cessitate  pcenitentice,  ut  sic.  Neque  erat  in 
statu  legis  naturee,  in  quo  tantum  erant  pree- 
cepta  connaturalia  gratiee.  Neque  etiam  ex 
Scriptura  habetur;  nam  testimonia  superius 
adducta,  vel  solum  continent  exempla  ,  et 
facta  Sanctorum,  qui  non  operantur  solum 
quod  necessarium  est,  sed  etiam  quod  est 
melius;  vel  continent  solum  prceceptum  de- 
testandi  omnia  peccata ,  quod  servari  potcst 
sine  tali  recogitatione.  Sicut  etiam  eisdem 
locis  continetur  prceceptum  habendi  propo- 
situm  servandi  omnia  mandata,  ettamen  non 
propterea  est  per  se  necessarium  recogitare 
distincte  omnia  mandata,  sed  tunc  ad  singula 
advertere,  quando  implenda  erunt. 

12.  Universalem  detestationem  peccatorum 
confuse  recognitorum  aliquando  non  sufficere. 
—  Secunda  pars  assertionis  declaratur  a  si- 
mili  ex  statu  legis  novee :  nunc  enim  etiam 
post  contritionem  generalem  necessarium 
est  distincte  recogitare  peccata ,  quia  manet 
obligatio  confitendi  illa,  quee  sine  tali  recogi- 


DISPUTAT.  IV.  SECT.  VI. 


93 


tatione  impleri  non  potcsi.  Sic  crgo  propter 
aliquam  obligationem,  quce  locum  habet  iii 
pura  lege  naturee,  potest  interdum  manere 
hcec  obligatio.  Triplex  autem  potcst  cs?c  illa 
occasio.  Prima,  si  reslituendum  aliquicl  sit; 
qnse  salis  pcr  sc  constat.  Secunda,  si  sit  ali- 
qua  occasio  peccati  tollcnda  ,  vel  in  univcr- 
sum  aliquod  necessarium  remedium  adhiben- 
dum  ad  prpecavenda  similia  peccata  ;  ad  ha?c 
enirn  tenetur  homo  ex  vi  contritionis,  et  non 
potcst  illa  proestare  sine  consideratione  spe- 
cifica  peccatorum.  Tertia  propter  satisfactio- 
nem  condignam  peccatorum  quoad  reatum 
pcena? ;  hoc  autem  non  est  magis  necessa- 
rium,  quam  sit  ipsa  satisfactio;  quod  supra 
tactum  est,  et  infra  latius  dicetur. 

t3.  Soltuntur  fundamenta  primce  senlen- 
tuc — Et  hanc  partcm  darnus  primse  opinioni 
supra  citata?,  et  ex  illa  solula  rclinqnuntnr 
fundamenla  ejus.  Nam  testimonia  Scriptura? 
declarata  jam  sunt,  quia  vel  solum  requirunt 
universalem  contritionem,  sive  illa  universa- 
litas  ex  parte  recogitationis  intellectus  sit 
confusa,  sive  distincta ;  vel  quando  loquun- 
tur  de  recogitatione  distincta,  narrant  facta 
Sanctornm,  ut  dixi,  et  proponunt  id  quod  est 
melius.  Non  utuntur  tamen  verbis,  qua?  ne- 
cessitatem  indicent.  Et  hoc  posteriori  modo 
loquuntur  pra?.cipne  sancti  Patres  ibi  citali. 
Vcl  si  aliquando  loquuntur  de  hac  rccogita- 
tionc,  ut  de  re  necessaria,  est  in  ordinc  ad 
aliqucm  cffectum  futurum,  juxta  propositam 
assertionis  partem.  Nec  rationes  ibi  facta?  am- 
plius  probant.  Nam  quod  spectat  ad  officium 
judicis,  et  potest  in  se  peccator  punire  sua 
pcccata,  quantum  voluerit,  quamvis  de  illis 
distincte  non  cogitet,  et  fortasse  etiam  potest 
satisfactionem  pro  pcena  in  purgalorinm  re- 
mittere,  etin  utroque  differt  multum  hoc  ju- 
dicium  internum  a  judicio  sacramentalis  con- 
fessionis.  Quod  vero  pertinet  ad  officium  me- 
dici,  pro  ratione  necessitatis  poterit  esse  re- 
cogitatio  haecnecessariain  ordine  ad  futurum 
effectnm;  hoec  tamen  necessitas  nec  semper 
occurrit,  et  respectu  omnium  peccatorum  fere 
nunquam.  Rursus  quod  aversiones  peccato- 
rum  fuerint  plures,  parum  refert,  quia  una 
perfecta  et  univcrsalis  conversioomnes  delet, 
alioqui  non  solum  iri  intellectu,  sed  ctiam  in 
voluntate  tot  essent  multiplicandse  contritio- 
nes,  quotfuerunl  peccata  mortalia,  quod  ri- 
diculum  est. 

14.  Denique  (quod  notandum  est)  etiam  in 
lege  nova  non  requiritur  hoec  recogitatio  pec- 


confessiouem  ;  nam  si  quis  vel  prins  concipiat 
universalem  dolorem  perfectum  de  omnibus 
peccatis,  et  postea  ca.  rccogitet  sine  novo  do- 
lore,  vcl  postea  de  omnibus  confuse  doleat,  id 
satis  est;  ergo  signum  est  illam  recogitatio- 
nem  per  se  propter  confessionem  postulari. 
Quamvis  si  recte  fiat,  ex  illa  recogitatione 
praclica  moraliter  sequatur  major  dolor.  Hinc 
vero  fit,  ut  etiam  in  hoc  statu,  si  contingat 
aliquem  excusari  ab  illa  obligatione  in  ordi- 
ne  ad  confessionem,  nimirum,  quia  confiteri 
non  potcst  ob  inopiamconfessoris,  tunc  sim- 
pliciter  excusetur  a  tali  recogitatione  fa- 
cienda,  etiamsi  oppositum  aliqui  senserint 
sine  causa ,  cum  illa  recogitatio  non  per 
per  se  proecipiatur,  sed  propter  actnm  exter- 
num,  qui  tunc  exerceri  non  potcst.  Sicut  qui 
non  potest  audire  Missam,  nec  recitare  offi- 
cium,  quando  alias  teneretur,  si  posset,  non 
tenetur  habere  illam  attentionem  ad  Deum, 
quam  habere  deberet,  si  Missam  audire,  aut 
horas  recitare  posset. 

lo.  Atque  ex  his  omnibus  et  ex  dictis  etiam 
iu  proecedente  conclusione  probata  manet  ul- 
tima  pars  ejusdem  assertionis,  quod  scilicet, 
non  solum  ex  accidente,  sed  per  se  sufficiat 
haec  universalis  contritio  de  omnibuspeccatis 
confuse  propositis.  Cum  eriim  ostensum  sit 
nihil  aliud  esse  per  se  necessarium ,  rccte 
concluditnr  hoc  per  se  sufficere. 

Assertio  3.  — Posse  hominem  justificari,  co- 
gitando  de  uno  peccato,  et  illud  ex  motlzo 
pamitentice  delestando. 

46.  Dico  tertio  :  interdum  potest  homo  ve- 
ram  contritionemhaberc,  et  justificari,  ctiam 
si  de  uno  solo  peccato  commisso  actu  cogitet, 
si  illud  es  perfectissimo  motivo  pcenitentiai 
detestetur:  hoc  est  manifestum,  quando  sic 
pcenitens  illud  solum  peccatumcommisit;  sed 
potest  etiam  contingere,  etiamsi  alia  com- 
miserit.  Quod  exprcsse  docuit  D.  Bonaven- 
tura,  loco  supra  cilato ;  et  idem  tenet  Medi- 
na,  tract.  1  de  PceniL.q.  12,  art.  2;  et  idem 
supponit  Corduba,  lib.  1,  q.  15.  Et  ratio  est, 
quia  est  illa  universalis  detestatio  virtualis 
omnium  peccatorum,  ut  supra  ostensum  cst. 
Et  quidcm  si  alia  peccata  commissa  oblita 
sint,  res  etiam  est  per  se  manifesta  ;  quia  jam 
ilie  homo  detestatur  peccata  commissa  quan- 
tum  moraliter  potest,  ct  debet. 

17.  Qui  de  uno  peccato  conteritur,et  justifi- 
catur,  tenetur  postea  de  aliis  conteri.  —  Ob- 


catorum  propter  contritionem  ,  sed  propter    jeciioni  satisfit.  —  Addit  tamen  Bonaventura 


94  QUiEST.  LXXXV.  ARTIC.  I. 

in  eo  casu  debere  hominem  detestari  saltem    sensum  circa  unam 

sub  conditione  alia  peccata,  siforte  illa  com- 

misit.  Quod  est  optimum  consilium;  tamen 

necessilas  prsecepti  solum  erit,  quando  ho- 

mo  est  dubius.  an  alia  peccata  commiserit  quoe 

memoria  exciderint.  Tunc  enim  ratione  du- 

bii,  et  consequenter  ratione  periculi  tenebi- 

tur.  Atsinullum  morale  dubium  habeat,  non 

est  cur  obligetur;  sicut  qui  nullius  peccati 

mortalis  conscientiam  habet,  non  tenetur  sub 

conditioneconteri,  sed  satis  est  diligere.Rur- 

sus,  quoniam  naturalis  inconsideratio,  pro  eo 

tempore  quo  habetur,  eequivalet  oblivioni,  et 

seque  excusat,   ideo   is   qui  multa   peccata 

commisit,  et  unum  tantum  considerat  actu, 

licet  aliorum  non  sit  omnino  oblitus,  sed  so- 

lum  actualem  inconsiderationem  eorum  ha- 

beat,  poterit  de  peccato  illo  vere  conteri,  et 

per  illam  contritionem  justificari  ob  rationem 

dictam.  Tenebiturtamen,  utopinor,  postea  de 

aliis  peccatis  formaliter  conteri ,  saltem  per 

generalem  contritionem.  Et  ita  asserunt  auc- 

tores  citati,  prsesectim  Medina  et  Corduba, 

quia  formalis  pcenitentia  de  omnibus  peccatis 

necessaria  est,  per  se  loquendo ;  illa  autem 

contritio,  quse  circa  unum  tantum  peccatum 

formaliter  versatur,  solum  est  virtualis  pceni- 

tentia  aliorum  ;  et  ideo  semper  manet  obliga- 

tio  ad  formalem  pcenitentiam  eorum ;  quare 

in  illa  virtuali  continetur  votum  de  hac  for- 

mali,  juxta  doctrinam  superius  datam.  Dices  : 

eadem  ratione  erit  obligatio  detestandi  illa 

peccata  in  particulari,  et  distincte  cogitata. 

Respondetur  negando  sequelam,  quia  pceni- 

tentia  formalis  de  omnibus  peccatis  sufficien- 

ter  habetur,  etiam  si  illa  solum  confuse  et 

universe  cogitentur ;  habemus  autem  expres- 

sum  prseceptum  de  formalipcenitentia  omnium 

peccatorum,  non  vero  de  distincta,  et  in  par- 

ticulari  omnium  peccatorum ,  maxime  cum 

hoc  ad  intellectum  potius  quam  ad  volunta- 

tem  pertineat. 

18.  Dubmmproponitur. — Medin®  sententia. 
— Cogitansde  pluribus  peccatisnonpotest  unum 
solum  detestari  per  contritionem. —  Hinc  dubi- 
tant  dicti  auctores,  an  quiplura  commisit  pec- 
cata,  et  actu  de  illis  cogitat,  possit  formaliter 
detestari  unum  per  veram  contritionem,  non 
sic  detestando  aliud.  Medina  affirmat,  quia 
non  tenetur  homo,  quoties  de  peccatis  cogitat, 
ea  actu  detestari ;  ergo  potest  licite  detestari 
uiium,  et  non  aliud  formaliter;  ergo  etiam 
potest  id  facere  ex  motivo  contritionis,  quia 
nulla  est  repugnantia ;  sicut  qui  actu  cogitat 
plures  veritates  fidei,  potest  actu  exercere  as- 


et  non  circa  aliam.  Gon- 
trarium  tenet  Corduba.  Et  mihi  videtur  pro- 
babilius,  suppositis  principiis  quee  posuimus,et 
Medinaadmittit.  Nam  formalis  pomitentia  de 
omnibus  peccatis  est  necessarium  medium, 
per  seloquendo,  ad  justificationem  ;  ergo  quo- 
ties  homo  potest  habere  hanc  formalem  poeni- 
tentiam,  et  est  quasi  in  proxima  preeparatione 
ad  habendam  illam,  non  erit  satis,  in  virtute, 
velin  voto  illamhabere,  quia  solum  per  acci- 
dens  sufficere  solet  ex  impotentia.  At  vero  in 
eo  casu  potest  facile  ille  homo  formaliter  detes- 
tari  illa  peccata ;  ergo,  si  justificari  vult,  de- 
bet  habere  formalem  contritionem  omnium ; 
ergo  non  potest  habere  contritionem  uniustan- 
tum,  quia  per  talem  contritionem  non  justifi- 
caretur.  Quocirca,  licet  absolute  non  teneatur 
homo  actu  detestari  peccata,  quoties  de  illis 
cogitat,  tamen  ex  suppositione,  quod  effica- 
citer  vult  destruere  aliquod  eorum,  et  a  se 
expellere  per  justificationem ,  necesse  est  ut 
de  omnibus  doleat;  in  contritione  autem  in- 
cluditur  vel  formaliter,  vel  virtute  illa  efficax 
intentio ;  et  ideo  ex  vi  illius  non  potest  sepa- 
rare  (ut  sic  dicarn)  contritionem  unius  peccati 
a  formali  contritione  aliorum,  nisi  ex  incon- 
sideratione,  vel  aliqua  ignorantia,  quse  illi  se- 
quivaleat.  Propter  quam  rationem  dicemus 
etiam  inferius,  peccatorem,  qui  actu  cogitat 
de  suo  statu  in  peccato  mortali ,  non  posse 
diligere  Deum  super  omnia  ,  quin  simul 
peccata  detestetur,  quod  latius  ibi  expone- 
tur. 

19.  Alia  dubitatio.  —  Non  solum  debet  quis 
detestari  malitiam  peccati ,  sed  actus  peccati 
intrinsece  malos.  —  Ultimo  dubitari  hic  potest, 
an  contritio  esse  debeat  etiam  de  ipsis  acti- 
bus  peccatorum,  vel  sufficiat  de  malitia  eo- 
rum,  Nam  Vega,  lib.  13  in  Trident.,  cap.  25, 
refert  opinionem  asserentem  non  esse  neces- 
sarium  actus  ipsos  detestari,  quam  ipse  im- 
probat,  et  merito,  ut  facile  nobis  constare  po- 
test  ex  supra  dictis  de  objecto  pcenitentise.  So- 
lum  est  observandum  hoc  maxime  habere  ve- 
rum  in  actibus,  qui  sunt  intrinsece  mali ;  nam 
ab  illis  moraliter  factis  inseparabilis  est  mali- 
tia,  et  ideo  ratione  illius  detestabiles  sunt,  et 
detestandi.  At  vero,  si  actus  ex  se  sit  indiffe- 
rens,  ex  prava  autem  intentione  fuerit  pecca- 
minosus ,  non  erit  necessarium  detestari  ac- 
tum,  sed  modum  operandi  illum.  Idemque  a 
fortiori  est,  si  actus  erat  bonus,  et  ex  con- 
scientia  erronea  fuit  male  factus.  Denique 
etiam  oportet  separare  effectum  ab  ipso  actu ; 
nam  effectus  non  est  peccatum,  et  potestpla- 


DISPUTAT, 
cere  ratione  bonitatis,  etiamsi  pcr  actum , 
quantumvis  malum,  factus  sit. 

SECTIO  VII. 

Vtrum  contritio  semper  sit  actus  gratia  formatus. 

1.  Actum  contritionis  semper  esse  gratia 
formatum. — Michaelis  Baii  opinio. —  Rejici- 
tur.  — ■  Postquam  clictum  est  de  quantitate 
contritionis,  dicendum  est  de  qualitate,  seu 
morali  dignitate  ejus,  qute  in  prasenti  ma- 
teria  solum  esse  potest  heecformatio,  vel  iu- 
formitas  contritionis.  Caditque  commode  in 
hunc  locum  hsec  qusestio,  quia  ex  prEeceden- 
tibus  facile  resolvitur.  Sequitur  enim  ex  dic- 
tis  actum  contritionis  semper  esse  formatum 
gratia,  quia  nullo  tempore,  vel  momento  ab 
illa  separatur.  Intelligitur  autem  hoc  de  gra- 
tia  gratum  faciente  ,  quce  suppositum  reddit 
sanctum  et  gratum ;  actum  enim  esse  forma- 
tum  tali  gratia ,  nihil  aliud  est ,  quam  esse 
hominis  sancti  actum,  et  grati  Deo,  ratione 
cujus  habet  valorem  quemdam  et  dignitatem 
moralem.Atque  heec  assertio,ita  in  communi 
sumpta,  certa  est,  et  ab  omnibus  recepta, 
maxime  loquendo  de  contritione  formaliter, 
ut  contritio  est.  Nam ,  loquendo  de  actu  illo, 
qui  est  contritio,  id  negant  Scotus  et  Cajeta- 
nus,  falso  tamen ,  ut  satis  constat  ex  dictis 
sect.  4  et  5.  Estque  aperta  doctrina  D.  Tho- 
rnse  locis  ibi  citatis,  et  in  hac  qusest.,  art.  6, 
et  qusest.  seq.,  art.  6,  ad  1.  Et  alia  referunt 
Vega,  lib.  6  in  Trident.  ,  c.  34;  Corduba , 
lib.  i  Qusestionum  Theologic,  q.  2,  dub.  4; 
Soto,  hb.  2  de  Natura  et  grat.  ,  c.  16,  circa 
finem,  et  lib.  3,  c.  13,  circa  finem.  Hic  vero 
referri  posset  nova  qusedam  opinio  Michaelis 
Baii,  qui  fatebatur  quidem  gratiam  et  chari- 
tatem  in  coclem  momento  infundi,  in  quo  ho- 
mo  habet  actum  contritionis,  vel  dilectionis; 
peccata  vero  non  statim  remitti,  etiam  quoad 
culpam,  donec  sacramentum  baptismi,  vel 
poenitentife  re  ipsa  recipiatur.  Ex  quo  plane 
sequitur  talem  actum  non  statim  esse  plene 
formatum,  quia  est  adhuc  hominis  existentis 
in  peccato  mortali.  Illa  tamen  sententia  sup- 
ponit  falsos  errores,  scilicet ,  quod  peccatum 
nunquam  remittatur  usque  ad  realem  susce- 
ptionem  sacramenti ,  et  consequenter  sine 
hac  susceptione  non  posse  hominem  salvari. 
Item  posse  esse  hominem  in  statu  peccati, 
imo  et  condemnari,  cum  habitibus  gratiee  et 
charitatis.  Denique  promissiones  adductee  ex 
Scriptura  in  sect.  5  sufficiunt  ad  convincen- 
dos  hos  errores',  quia  contritioni  non  solum 
gratiee  infusio,   sed  etiam  remissio  peccati 


IV.  SECT.  VI.  95 

promissa  est.  Ut  omiltam  quod  Paulus  aii, 
nihil  esse  damnationis  iis,  qui  sunt  inChristo 
Jesu,  et  charitatem  nunquam  excidere,  nec 
separari  ab  Spiritu  Sancto  inhabitanle,  et  alia 
quee  communia  sunt,  et  in  materia  de  Gratia 
latius  tractantur. 

2.  Tripliciter  contriiio  potest  formari  gra- 
tia.  —  Quorumdam  opinio.  —  Reprobatur. — Ut 
autcm  exactius  declaremus  hanc  gratiee  in- 
formationem,  advertendum  est,  tribus  moclis 
posse  intelligi  hunc  actum  contritionis  esse 
formatum.  Primo,  per  se  essentialiter  absque 
conjunctione  ad  aliam  formam.  Secundo,  ef- 
fective,  quia  nimirum  a  gratia  ipsa  efficitur, 
et  consequenter  in  sua  effectione  formatur. 
Tertio,  concomitanter,  et  quasi  passive  ac 
moraliter.  Dixerunt  ergo  aliqui,  contritionis 
actum  non  indigere  forma  aliqua,  ut  forma- 
tus  sit,  sed  ipsum  per  se,  et  preecipue  quate- 
nus  dilectionem  Dei  super  omnia  includit, 
esse  essentiatiter  formatum.  Imo  esse  formam 
ipsam,  quee  hominem  gratum  et  sanctum 
constituit  sufficienter,  quia  est  supernaturalis 
forma  conjungens  hominem  Deo,  non  minus 
quam  habitus.  Heec  sententianobis  nullo  pro- 
banda  est  modo;  quam  ex  professo  tractas- 
sem,  et  impugnassem,  nisi  id  egissem  in  pri- 
mo  tomo  hujus  3  p.,  disp.  4,  sect.  8,  et  infra 
tractando  de  effectibus  pcenitentiee,  iterum 
occurret.  Nunc  nobis  satis  sit,  Concilium  Tri- 
dentinum  posuisse  hunc  actum  ut  dispositio- 
nem  ad  gratiam  et  remissionem  peccati,  non 
vero  ut  formam  formaliter  perficientem  hunc 
effectum;  sed  asseruisse  hanc  esse  ipsam  jus- 
titiam  infusam.  Et  ratio  est,  quia  ille  actus 
nunquam  est  condigna  satisfactio  pro  pecca- 
to;  et  ideo  non  expelht  illud,  donec  Deus 
convertatur  ad  hominem,  infundendo  illi  gra- 
tiam  sanctificantem.  Sit  ergo  nobis  certum 
hunc  actum  non  per  se,  sed  per  gratiam  et 
charitatem  informari. 

Aii  prima  contriiio  ab  JiaUtuali  gratia  fiat. 

3.  Opinio  secunda.  —  Aliorum  ergo  opinio 
fuit  hunc  actum  esse  formatum,  quia  efficitur 
ab  ipsa  gratia  sanctificante,  vel  saltem  ab 
aliquo  habitu  infuso ,  qui  illam  comitetur. 
Heec  est  communis  Thomistarum,  preesertim 
recentiorum,  eo  quod  illam  videatur  insinua- 
re  D.  Thomas,  i.  2,  q.  i!3,  art.  7  et  8,  et  in 
4,  dist.  17,  q.  \,  art.  3,  queestiunc.  2,  ubi 
Bonaventura  idem  sentit.  Et  ratio  reddi  po- 
test,  quia  cum  hic  actus  sit  supernaturalis, 
necessarium  est  supernaturale  principium  in- 
trinsecum,  a  quo  eliciatur;  quod  essenon  po- 


96 


QU^EST.  LXXXV.  ARTIC.  I. 


lest  nisi  illa  gialia,  cum  talis  actus  ad  cliari- 
tatcm  et  amiciliaraDei  pertiueat.  Statim  vero 
occurrit  contra  hanc  sententiam  vulgarisdif- 
ficultas,  quia  hic  actus  est  dispositio  preepa- 
rans  animam  ad  gratiam  recipiendam;  ergo 
non  potest  ab  illa  gratia  effective  procedere. 
Antecedens  supponitur  ut  cerlum  ex  moclo 
loquendi  Scripturae  et  Sanctorum.  Et  uunc 
videtur  jam  defmitnm  in  Tridentino,  ut  latius 
infra,  tractando  de  causalitate  pcenitentiai. 
Consequentia  vero  probalur,  quia  causa  vere 
efficiens  omnino  supponitur  in  suo  esse  ad 
effectum,  quia  alias  nou  posset  illi  dare  esse; 
ergo  non  potest  intelligi  ut  talis  effectus  sit 
causa  preeparaus  subjectumad  esse  illiusfor- 
moe.cujus  est  effectus  ;  ergo  si  actus  contri- 
tionis  preeparat  animam  ad  recipiendam  gra- 
tiain,  non  potest  ab  illa  effective  procedere. 

A.  Prima  resolulio  difficultatis. — Impro- 
latur.  —  Ad  hanc  difficultatem  solvendam 
variis  distinctionibus  utuntur  Thomista\  Ca- 
jetanus,  dict.  art.  8,  et  Ferrariens.,  4  contra 
Gent.,  c.  153,  distingnunt  de  infusione  et  re- 
ceptione  gratia?.,  et  aiunt,  gratiam  ut  infusam 
antecedere  actum  conlritionis  ordine  natura^, 
et  ita  cfiicere  et  formare  illum;  eamdem  vero 
gratiara,  ut  receptam,  subsequi,  etesse  effec- 
tum  contritionis  disponentis  ad  illam.  Sed  in 
tribus  deficiunt.  Primo,  quia  forma  non  po- 
lest  esse  principium  agendi,  nisi  ut  recepta 
in  supposito  operanle  perillam;  debet  enim 
illud  prius  in  actu  primo  constituere,  quod 
maxime  verum  est  in  actibus  vitalibus,  et  in 
formis,  quse  ex  parte  hominis  sunt  principia 
intrinseca  eorum.  Secundo,  quia  infusio  hu- 
jus  formre  est  per  eductionem  de  potentia 
subjecti,  vel  est  cum  concursu  materiali  ip- 
sius  animse ;  et  ideo  non  potest  esse  prior 
natura  infusio  tahs  formee,  quam  receptio. 
Tertio  et  magis  Theologice,  quia  contritio 
non  tantum  est  dispositio  ad  receptionem, 
sed  ctiam  ad  infusiouem  ipsam,  dicente  Tri- 
dentino,  scss.  6,  c.  7,  unicuique  infundi  jusli- 
tiam  juxla  illius  dispositionem,  quam  prius 
descripserat  esse  contritionem.Imo  cum  gra- 
tia  taiita  recipiatur,  quanta  infunditur,  non 
possct  contritio  esse  in  suo  genere  causa,  et 
mensura  gratioe  recipiendee,  nisi  esset  etiam 
infundendee. 

5.  Sotiresolutio. — Rejicilur.  —  Aliter  ergo 
Soto  in  4,  d.  15,  q.  1,  art.  6,  distinguit  de 
contritione,  ut  procedente  a  libero  arbitrio, 
vel  uta  gratia;  et  priori  modo  ait  antecedere 
per  modum  dispositionis  ad  gratife  infusio- 
nem ;  posteriori  autem  modo  subsequi  ut  ef- 


fectum  ejus.  Verum  hoc  etiam  constare  non 
potest,  quia  dum  consideratur  illa  dispositio 
ut  procedens  a  libero  arbitrio,  vel  intelligitur 
ut  procedens  ab  illo  solo,  vel  ab  illo  ut  gratia 
adjuto.  Primum  dici  non  potest,  tum  quia  li- 
berura  arbitriura  nude  consideratum  nihil  su- 
pernaturale  efficere  potest,  nec  se  ad  gratiara 
disponere  juxta  Catholicara  doctrinam ;  tum 
ctiam,  quia  liberum  arbitrium.  ut  cooperans 
ad  talem  actum,  essentialiter  aut  necessario 
pendet  ab  adjutorio  gratia?,  ut  etiam  Triden- 
tinum  definit ;  ergo  ille  actus,  ut  antecedit  in 
ratione  dispositionis,  non  est  a  solo  libero  ar- 
bitrio  ;  ergo  est  etiam  a  gratia.  Imo  D.  Thom., 
1.  2,  q.  112,  art.  2  et  3,  merito  docet  actum 
nostrum  non  esse  dispositionem  ultimam  ad 
gratiam  ex  vi  solius  hberi  arbitrii,  sed  maxi- 
me  ex  influxu  ipsiusmet  gratise.  Interrogo 
ergo  a  qua  gratia  procedat  :  nam  si  est  ab 
habituali,  vana  est  distinctio,  quia  necesse 
est,  sicut  libcrum  arbitrium  ,  ita  et  gratiam 
ipsam  antecedere  talem  dispositionem ;  si  ve- 
ro  illa  gratia  est  alia  per  modum  auxilii,  ergo 
jam  dispnsitio  illa  habet  aliud  principium  gra- 
tice  sufficiens  in  suo  ordine,  distinctum  ab  ha- 
bituah  gratia ;  ergo  non  efficitur  ab  illa. 

6.  Prcecluditur.  —  Nec  dici  potest,  eum- 
dem  actum  contritionis  prius  natura  proce- 
dere  active  a  libero  arbitrio  cum  auxilio  gra- 
tiee,  deinde  vero  in  alio  signo  naturse  procc- 
dere  etiam  active  a  gratia  habituali:  tum  quia 
forma  nunquam  producit  effectum,  quem  jam 
invenit  factura,  cumipsa  fit;  tum  etiam  quia 
est  superflua  duplex  illa  efficientia,  cum  prior 
sufficiat;  praesertim  quia  auxilium  gratiee  , 
quod  sufficit  cum  sola  potentia  ad  producen- 
dum  actum ,  majus  est,  quam  cum  potentia 
cum  hahitu  simul  operatur.  Denique  juxta 
vera  principia  Metaphysicse  in  uno  effectu 
producendo  solum  intervenit  una  actio,  si 
modo  ordinario  et  naturali  Oat;  ergo  eliam 
in  praesend  solum  est  unica  aciio,  qia  fit  ac- 
tus  contritionis.  Vel  ergo  illa  actio  manat  a 
gratia  habituali  simul  cum  auxilio  et  potentia, 
et  sic  nullo  modo  potest  esse  prior  natura, 
quam  gratia  habitualis,  cum  ab  illa  omnino 
et  essentialiter  pendeat.  Vel  datur  ibi  actio  , 
quee  manat  a  sola  potentia  cum  auxilio  ;  et 
sic  nulla  est  quee  procedat  a  gratia  habi- 
tuali. 

7.  Cani  resolutio.  —  ExpeUitur. —  Propte- 
reaergo  Canusin  dicta  relectione  tandem  ait, 
contritionem  non  manare  active  agratia  habi- 
tuali,  quee  est  in  essentia  animEe.  Distinguit 
ergo  inter  gratiam  et  habitus  voluntatis  ;  et 


DISPUTAT. 
gratiam  conccdit  essc  omnino  posteriorem  na- 
tura,  et  non  priorem  etiam  in  generc  causaj 
efficientis,  propter  rationem  dictam,  quia  talis 
actus  est  disposilio  preeparans  ad  illam  gra- 
tiam.  De  habitu  autem  voluntatis  dicit  esse 
priorcin.quia  abilloelicitur  activetalis  actus. 
Mirum  autem  est  non  considerasse  idem  argu- 
mentum  procedere  de  habitu  voluntatis,  quia 
contritio  non  tantum  prceparat  animam  adre- 
cipiendamgratiam,  sedetiam  eodemmododis- 
ponit  voluntatem  ad  recipiendam  charitatem, 
et  pcenitentiam  infusam  habitualem ;  nam 
Tridenlinum  eodem  modo  de  iis  loquitur,  di- 
cens,  ad  preedictam  dispositionem  consequi 
justificationem  per  infusionem  graticc,  et  do- 
norum,  quae  dona  sunt  virtutes  infusee.  Quin 
potius  illa  dispositio  ita  prceparat  ad  gratiam 
habitualern,  ut  consequenter  preeparet  ad  vir- 
tutes,  quia  illee  virtutes  infunduntur,  utpro- 
prietates  consequentes  gratiam,  quceest  prin- 
cipalis  forma,  et  ideo  dantur  commensuratec 
illi.  Undeetiamnovum  sumitur  argumentum, 
quia  gratia  habitualis  prius  natura  infundi- 
tur  in  essentia  animee,  quam  virtutes  dentur 
voluntati,  sicut  anima  ipsa  priusnatura  crea- 
tur,  quam  ejus  potentice  concreentur;  ergo 
si  gratia  ipsa  est  omuino  posterior  contritio- 
nis  actu,  non  potest  habitus  voluntatis  esse 
prior  ;  loquimnr  autem  de  habitu  charitatis  , 
et  aliarum  virtutum,  quse  non  separantur  a 
gratia;  nam  habitus  fidei,  et  spei,  sicut  pos- 
sunt  esse  in  tempore  etiam  a  gratia  separati, 
ita  possunt  prius  infundi.  Ex  eis  tamen  sumi 
potestproportionaleargumentum ;  namquan- 
do  fides  infunditur  per  primum  actum,  tan- 
quam  per  dispositionem  prreviam,  fieri  non 
potest  ut  ille  habitus  prcecedat  in  intellectu  , 
et  sit  principium  activum  talis  actus,  propter 
rationem  factam;  ergo  idem  est  in  omni  ha- 
bitu  voluntatis  respectu  proprii  actus. 

Actum  contrltionis  non  procedere  aclive  a 
gratia  liabituali, 

8.  Explicatur  opinio. — Dicendum  ergo  est 
actum  contritionis  nonprocedere  active  a  gra- 
tia  habituali,  neque  ob  eam  causam  vocari 
posse  actum  formatum.  Ha3e  est  cxpressa  D. 
Thomee  sententia,  1  p.,  q.  62,  art.  2,  ad  3,  et  1 . 
2,  q.  109,  art.  6,  et  q.  112,  art.  2,  et  3  p.,  q. 
86,  art.  1.  Eamdem  tenet  Capreolus  in  4,  d. 
14,  q.  2,  art.  3,  ad  1  Henrici ;  insinuat  Bona- 
vent.  in  4,  d.  17,  art.  1,  q.  2,  et  eamdem  te- 
nent  hoc  tempore  communiter  moderni.  Et 
mihi  videtur  convinci  argumento  facto.  Quod 
ita  Theologice  cleclaro  ;  nam  in  auxiliis,  vel 

XXII. 


IV.  SECT.  VII.  9« 

principiis  necessariis  ad  opera  gratice,  qun<- 
dam  infundit  Deus,  ut  operemur;  alia,  quia 
operamur.  Quando  priori  modo  infundit , 
opus  est  soMus  graticc  sine  dispositione  nos- 
tra  ;  quando  vero  infundit  posteriori  modo  , 
talis  infusio  est  ex  dispositione  nostra;  et 
ideo  necessario  supponit  aliam  gratiam  a  qua 
sit  illa  dispositio,  quia  esse  non  polest  ab  illa, 
propter  quam  efficiendam  datur.  Exemplum 
est  in  prima  gratia  excilante,  quce  nobis  da- 
tur  ut  per  illam  operemur,  et  ideo  impossi- 
bile  est  ut  detur  propter  illud  opus,  ad  quod 
efficiendum  datur,  tanquam  propter  disposi- 
tionem.  Ac  propterea  quia  illa  gratia  non 
suppouit  aliam  priorem ,  ideo  non  datur  ex 
dispositione  nostra,  sed  ex  soJa  gratia  Dei. 
At  vero  gratia  habitualis  nobis  infunditur  , 
quia  operati  sumus  ;  ergo  non  datur  ut  ope- 
remur  idem  opus,  propter  quod  tanquam  per 
dispositionem  datur ;  ergo  non  infunditur  ut 
principiumejus,  sed  necessaria  est  alia  prior 
gratia,  quce  non  est  nisi  divina  motio,  ut  ex- 
presse  docuit  D.  Thomas  citatis  locis. 

9.  Ecsplicatur  secundo.  —  Aliter  etiam  po- 
test  in  hunc  modum  explicari  et  confirmari : 
Deus  enim  in  illomet  instanti  quo  bomo  con- 
teritur,  infundit  gratiam  habitualem,  respi- 
ciens  aliquo  modo  ad  contritionem.  hominis, 
ut  constat  ex  Scripturis  et  Conciliis  ;  cum  er- 
go  Deus  gratiaminfundit.  vel  intelligitur  res- 
picere  ad  contritionem,  vel  videre  illam  ut 
jam  ab  homine  factam,  vel  ut  statim  in  eo- 
dem  instanti  faciendam ,  si  illi  habitualem 
gratiam  infundat.  Si  primum  dicatur,  quod 
est  verissimum,  evidenter  fit  contritionem  il- 
lam  non  esse  factam  per  ipsammet  gratiam 
habitualem,  quia  impossibile  est  Deum  vi- 
dere  in  aliquo  actionem,  ut  jam  factam  ab 
illo,  non  videndo  in  eo  principium  talis  ac- 
tionis.  Deuique  quia  utrumque  prcecedit  sim- 
pliciter  infu-ionem  habitualis  graticc.  Si  vero 
dicatur  secuudum,  id  aperte  estfalsum  ;  nam 
sequitnr  gratiam  non  infundi  propter  contri- 
tionem  tanquam  per  dispositiouem,sed  polius 
infundi,  ut  habeatur  contritio,  atque  adeo 
propter  illam  lanquam  propter  fiuem  ;  sicut 
auxilium  efficax  gratiee  excitanlis  ideo  datur, 
ut  homo  habeat  contritionem ,  quam  Deus 
prcevidet  statim  habiturum,  si  ipse  conferat 
tale  auxilium;  et  ideo  contritionon  est  dispo- 
sitio,  sed  finis  talis  auxilii.  E  contrario  vero 
cum  datur  hujusmodi  augmentum  gratice 
propter  actumintensiorem,  quamvis  detur  in 
eodem  instanti  in  quo  fit  actus  intensior,  datur 
tamen  propter  lllum  tanquam  per  dispositio- 

7 


98 


QU^EST.  LXXXV.  ARTIC.  I. 


nem  et  meritum,  quia  datur  per  illum  non  ut 
faciendum  per  gratiam  augmentatam,  sed  po- 
tius  ut  jam  factum  per  gratiam  remissam  cum 
auxilio ;  et  ideo  talis  actus  non  procedit  effec- 
tiva  a  gratia  aucta,  ut  sic.  Ethoec  duo  exem- 
pla  confirrnant  aperte  veritatem. 

10.  Alia  ratione  prolatur  assertio. — Ex 
quibus  etiam  sumi  potest  alia  ratio,  quia 
nnllus  actus  meritorius  procedit  effective  a 
termino  meriti,  seu  a  forma  quam  meretur ; 
contritio  autem,  seu  ultima  dispositio  meretur 
saltem  de  congruo  ipsam  gratiamhabitualem; 
et  quoad  hoc  eadem  est  ratio  de  merito  de 
congruo ,  vel  de  condigno ,  quia  utrumque 
supponitur  ante  prsemium ;  et  ideo  neutrum 
potest  mereri  suum  principium.  Et  eadem 
causa  proportionalis  est  de  dispositione,  quse 
etiam  supponitur  existens  ante  formam,  ad 
quam  disponit,  et  preesertim  in  ea  dispositio- 
ne,  quse  intrinsece  requirit,  ut  fiat  ab  ipso, 
qui  disponitur,  ut  est  contritio  ;  et  ideo  ne- 
cesse  est  utsupponatur  in  illoprincipium  effi- 
ciendi  talem  dispositionem,  atque  adeo  ut  il- 
lud  sit  distinctum  a  forma,  ad  quam  est  dis- 
positio ;  illud  ergo  principium  est  auxilium 
gratiee,  et  non  ipsamet  gratia  babitualis.  Un- 
de  Tridentinum,  sess.  9,  c.  3 ,  solum  requirit 
gratiam  excitantem  et  adjuvantem,  ut  elicia- 
mus  actus,  quibus  ad  justificationis  gratiam 
recipiendam  prseparamur.  Quid  autemsitilla 
divina  motio,  et  quomodo  elevet  nostras  po- 
tentias  ad  operandum  sine  habitu,  in  materia 
de  Gratia  explicandum  est. 

11.  Actum  contritionis  formari  gratia  per 
infallibilem  illius  concomitantiam.  —  Relin- 
quitur  ergo  tertius  modus  informationis  ac- 
tus  contritionis  a  gratia  per  infallibilem  con- 
cornitantiam ,  et  conjunctionem  talis  actus 
cum  tali  forma  ;  quam  conjunctionem  de- 
monstravimus  sectione'  quinta.  Et  probatur 
hic  modus  a  sufficienti  partium  enumera- 
tione.  Et  quia  hoc  sufficit,  ut  actus  dicatur 
formatus,  etiamsi  physice  effective  non  proce- 
dat  a  gratia  ;  sicut  habitus  ipsi  formantur  suo 
modo  per  gratiam ,  et  actus  etiam  virtutum 
moralium  acquisitarum ;  et  in  Christo  omnia 
operaformabantur  a  gratia  unionis. 

12.  Actus  contritionis  prius  natura  intelligi- 
tur  informis,  quam  formatus. — Hinc  vero  in- 
telligitur  actum  contritionis  prius  natura  intel- 
ligi  informem  quam  formatum,  ut  docuit  D. 
Thom.,  dict.  q.  89.  a.  1,  ad  1  et2,  et  1.2,  q.  113, 
art.  8,  ad  2;  D.  Bonavent.,  d.  17,  p.  1,  art.  2, 
q.  2,  ad  argumenta;  Durandus,  q.  1 ;  Soto,  d. 
14,  q.  2 ,  art.  6,  et  alii  statim  citandi.  Sumi- 


turque  ex  Concilio  Trid.,  sess.  6,  c.  7,  dicen" 
te  :  Hanc  clis^iositionem  justificatio  ipsa  con- 
sequitur;  descripsit  autem  dispositionem  com- 
tritionis,  ut  supra  lactum  est.  Et  similiter 
canon.  3  ait,  neminem  sine  gratia  pcenitere 
posse,  sicut  oportet,  utjustificationis  gratiam 
consequatur  ;  est  ergo  ibi  consecutio  et  cau- 
salitas,  atque  adeo  ordo  naturee.  Et  heec  est 
ratio  hujus  ossertionis.  Nam  cum  contritio  sit 
dispositio  ad  gratiam  ,  preecedit  ordine  natu- 
ree;  ergo,  ut  sic,  nondum  intelligitur  formata; 
quia,  ut  sic,  non  est  ab  homine  grato,  et  ideo 
ut  sic,  non  est  satisfactoria  nec  meritoria  de 
condigno;  statim  vero  in  eodem  instanti  in- 
funditur  gratia  ,  et  incipit  ille  actus  esse  ho- 
minis  sancti  et  grati  Deo.  Ex  quo  habet 
quamdam  moralem  nobilitatem,  et  hoc  est 
esse  formatum ;  adeo  ut  de  itlo  in  taii  statu 
jam  constituto  dicat  D.  Thom.  esse  merito- 
rium  de  condigno  primee  glorice,  de  quo  alias. 

13.  Opinio  cllcentium  actum  informem  esse 

attritionem. — -Rejicitur. — Dicunt  vero  aliqui, 

hunc  actum ,  ut  informem  in  illo  priori  natu- 

ree,non  esse  contritionem,  sed  attritionem. 

Ita  loquuntur  cum   Scoto  Paludanus,  d.  17, 

q.  1,  art.  1;  Richard.,  art.  1,  q.  1,  ad  2;  Sot., 

d.  15,  q.  5,  art.  6.  Sed  hoc  pertinet  ad  quees- 

tionem  de  nomine;  et  mihi   non  placet  hic 

modus  loquendi,  quia  contritio,  ut  contritio, 

est  ultima  dispositio  extra  sacramentum  suf- 

ficiens ;  simpliciter  enim  hsec  causalis  vera 

est :  Quia  homo  est  contritus,  ideo  datur  illi 

prima  gratia  et  remissio  peccati.  Sic  enim 

verum  est  iliucl,  Cor  contritum  et  humiliatum 

Deics  non  despicies.  Ergo  ille  actus  etiam  qua- 

tenus  ordine  naturee  antecedit,  et  est  dispo- 

sitio  ad  gratiam,  est  vera  contritio.  Neque  alii 

auctores  afferunt  rationem  aliquam,  ob  quam 

contritio   sub  hoc  conceptu  et  appellatione 

contritionis  dicat  actum,  ut  jam  formatum 

adveniente  gratia,  et  non  potius  ipsum  ac- 

tum,  qui  secum  affert  gratiam,  quia  per  se  et 

intrinsece  talis  est,  habetque  totam  perfectio- 

nem,  quam  vox,  et  metaphora  contritionis 

indicat.  Et  heec  sententia  est  magis  cousenta- 

nea  D.  Thomee,  dict.  q.  89,  artic.  1,  ad  2;  et 

idem  sentit  Cano,  dicta  relect. ,  p.  1 ;  Gabr., 

d.  17,  q.,  art.  2,  in  fine,  et  alii  supra  citati. 

14.  Objectio. — Solvitur. — Formatio  actuum 
duplex.  — Dicet  tandem  aliquis  :  contritio  in-> 
cludit  dilectionem;  dilectio  autem  non  potest 
esse  informis  etiam  in  signo  naturee,  tum 
quia  charitas  est  forma  virtutum,  tum  etiam 
quia,  qui  diligit,  diligitur,  in  quo  consistit 
amicitia,  per  quam  formantur  omnia  opera 


DISPUTAT. 
nostra.  Respondetur  :  duplex  formatio  intel- 
ligi  potest  in  nostris  actibus  :  una  cx  finc  ul- 
timo  ,  et  quoad  hanc  est  charitas  forma  om- 
nium  virtutum;  ct  ideo  secundum  hanc  ha- 
bitudinem  non  potest  actus  charitatis  Dei 
essc  informis,  quia  immediate  per  se  ipsum 
tenditin  Deum  ut  ultimum  finem.  Altera  for- 
inatio  est  ex  parte  suppositi,  ex  cujus  digni- 
tate  habent  actus  morales  valorem  suum.  Et 
quoad  hoc  potest  aclus  charitatis  prius  natura 
esse  informis,  quam  formatus,  quia,  ut  est 
dispositio  ad  justitiam  ,  non  est  ab  homine 
grato,  ut  sic,  sed  ab  homine  tendente  ad  gra- 
tiam.  Qui  secundum  eamdem  rationem  con- 
sideratus  diligitur  quidera  a  Deo  aliquo  mo- 
do,  tale  beneficium  preestante;  non  tamen 
perfecte  ut  amicus,  donec  sanctificetur  per 
gratiam.  Et  hoc  modo  recte  D.  Thom.  in  3, 
dist.  17,  q.  2,  art.  4,  qusestiunc.  3,  ad2,  dicit, 
eisi  charitas  sit  forma  virtutum,  ipsam  vero 
gratiam  esse  formam  charitatis. 

DISPUTATIO  V. 

DE  ATTRITIONE. 

Heec  materia  poiest  brevius  expediri,  quam 
preecedens,  quia,  cognita  contritione,  facilia 
sunt  omnia  quee  ad  attritionem  pertinent.  Et 
imprimis  metaphora  vocis  jam  explicata  est; 
nam  cum  contritio  indicet  dolorem  perfec- 
tum,  attritio  in  uuiversum  significabit  om- 
nem  dolorem  peccati,  qui  ad  illam  perfectio- 
nem  non  attingit.  Et  ita  etiam,  in  communi 
loquendo,  per  se  notum  est  dari  aliquam  at- 
tritionem,  quia  constat  dari  dolorem  aliquem 
imperfectutn.  Loquendo  autem  Theologice, 
non  omnis  dolor  imperfectus  meretur  nomen 
attritionis,  sed  ille,  qui  ad  gratiam  obtinen- 
dam  deservire  possit,  quem  nos  Christianam 
attritionem  vocabimus ;  et  ideo  illius  ratio 
explicanda  est,  et  cum  contritione  confe- 
renda . 

SEGTIO  I. 

Quid  sit  de  ratione  Christianse  attritionis,  et  quo- 
modo  a  contritione  differat. 

1.  Attritionis  descriptio  ex  Tridentino.  — 
Primo  juxta  Tridentinum,  sess.  14,  c.  4,  de- 
scribenda  est  heec  attritio,  quod  sit  illa  de- 
testatio  peccati,  quee  hominem  ad  gratiam 
suscipiendam  disponit,  ex  se  quidem,  seu 
solitarie  sumpta ,  remote  et  insufficienter, 
cum  sacramento  autem  sufficienter.  Hoc  enim 
totum  tribuit  Concilium  contritioni  imperfec- 


V.  SECT.  I.  99 

ta3,  quam  nunc  attrilionem  Cliristianatu  vo- 
caraus,  et  preeter  illam  nullam  aliam  agno- 
scit. 

2.  Attritio  non  potest  esse  ex  turpi  motivo. 
—  Ex  quo  principio  sequitur  primo  veram 
attritionem  non  posse  esse  ex  aliquo  turpi 
motivo ;  nam  talis  pcenitentia  non  potest  dici 
Christiana,  de  qua  legi  potest  Rupertus  Abbas, 
lib.  H  de  Glor.  et  hon.  Fil.  hom.,  inMatth., 
circa  illa  verba  c.  26  :  Pcenitentia  ductus,  qui 
hanc  exitiosam  panitentiam  vocat.  Vidcri 
etiam  potest,  lib.  2  in  Jonam. 

3.  Secundo  infertur,  eum  dolorem,  qui  in 
solo  temporali,  aut  humano  motivo  fundatur, 
non  mereri  in  praesenti  nomen  attritionis, 
etiamsi  Soto ,  et  nonnulli  alii  Theologi  aliter 
interdum  loquantur.  Augustinus  vero,.lib.  de 
Vera  et  falsa  poenit.,  c.  2,  inutilem  dolorem 
vocat ,  et  sine  spe  venia?;  et  lib.  de  Cathechiz; 
rudib.,  c.  17,  pcsnitentiam  fictam  appellat  : 
quomodo  ergo  potest  esse  vera  attritio?  At- 
que  hoc  a  fortiori  patebit  ex  sequenti  puncto. 

4.  Dolorem  ex  humano  motivo  honesto  non 
esse  attritionem.  —  Corollarium  terlium.  — 
Evasio  prcecluditur.  —  Attritio  debet  esse  su- 
pematuralis.  —  Infertur  tertio  dolorem  om- 
nem  de  peccato  pure  naturalem,  quantumvis 
honestum,  non  attingere  gradum  attritionis ; 
et  quod  idem  est,  sequitur  attritionem  esse 
debere  actum  supernaturalem.  Hsec  assertio 
est  contra  nonnullos  Theologos  asserentes 
attritionem  esse  actum  mere  naturalem,  qui 
viribus  liberi  arbitrii  sine  auxilio  gratice  fieri 
potest.  Et  quoniam  certum  est  aliquem  actum 
poenitentice  imperfectae  posse  esse  naturalem, 
non  oportet  de  illo  contendere,  an  vocandus 
sit  attritio,  necne ;  nam  erit  quoestio  solum  de 
usu  vocis  :  qusestio  autem  de  re  erit,  an  talis 
actus  possit  esse  sufficiens  dispositio  ad  gra- 
tiam,  saltem  cum  sacramento.  Et  hoc  sensu 
tenuit  illam  opinionem  Soto  in  A,  d.  17,  q.  2, 
art.  5,  et  lib.  2  de  Natur.  et  gratv  c.  14  et  15; 
et  idem  sentit  Cano,  dicta  relect.  de  Poenit. 
Imo  aliqui  existimant  contritionem,  quam  na- 
turalem  vocant,  quia  est  dolor  de  peccatis  ex 
amore  Dei  naturali,posse  aliquando  esse  suf- 
ficientem  dispositionem  ad  gratiam,  etiam  ex- 
tra  sacramentum,  ut  late  Cordub. ,  lib.  1, 
qusest.  2,  opin.  4.  Sed  hoc  posterius  exami- 
nabimus  infra  ,  disp.  8,  est  enim  sine  dubio 
falsum.  Opinio  etiam  illa  Soti  semper  mihi 
valde  displicuit.  Quam  ex  professo  improbavi, 
disp.  18,  sect.  3,  tom.  3.  Summa  omnium  ra- 
tionum  est,  quia  Concilia  omnia,  quse  de  gra- 
tia  tractant,  preesertirn  Arausic.  IL  Milevit.  et 


100 


QIL-EST.  LXXXV.  ARTIC.  I. 


Tridcnt.  sempcr  requirunt  ad  gratiam  dispo- 
sitionem  supernaturalem,  et  ab  auxilio  gra- 
tiae  profectam.  Et  expressius  Tridentinum, 
sess.  14,  c.  4,  distinguens  contritioncm  per- 
fectam,  quce  interdum  charitale  formatur, 
absque  reali  susceptione  sacramenti ,  et  im- 
perfectam,  qua3  cum  sacramento  sufficit,  et 
utramque  dicit  esse  donum  Spiritus  Sancti ; 
et  sess.  6,  ad  omnem  pcenitentiam  ,  quec  ad 
justificationem  sufficit,  etiam  cum  baptismo 
requirit  gratiam  Dei  excitantem  et  adjuvan- 
tem.  Augustinus  etiam,  de  Vera  et  faisa  poe- 
nitent.,  c.  2,  ait,  pcenitentiam,  qua3  uon  est 
ex  fide,  esse  inutilem,  significans  debere  essc 
aliquo  modo  supernaturalem.  Nec  satis  est 
dicere,  quod  debet  esse  supernaturalis  ex 
parte  intellectus  tantum;  nam  si  in  intellectu 
est  necessaria  supernaturalis  dispositio  cum 
saeramento,  cur  non  multo  magis  in  volun- 
tate?Quin  potius  idem  Augustinus  ssepissirne, 
et  omnes  Patres,  qui  postea  illum  secuti  sunt, 
generalem  regulam  statuunt ,  illum  scilicet 
actum ,  qui  non  fit  ex  gratia ,  sed  ex  mera 
natura,  per  se  nihil  conferre  ad  pietatem,  id 
est,  ad  salutem  supernaturalem.  Multum  au- 
tem  conferret ,  si  per  se  essct  sufficiens  dis- 
positio  etiam  cum  sacramento.  Denique  ratio 
illa  generalis,  quod  dispositio  debet  esse  pro- 
portionata  formse,  etiam  intra  sacramentum 
locum  habet;  cum  ergo  gratia  infundenda, 
sit  forma  supernaturalis  ,  etiam  dispositio 
debet  csse  supernaturalis.  Itaque  certam  esse 
existimo  partem  hanc,  quam  satis  insinuavit 
D.  Thomas,  hac  quaBst.  85,  art.  5,  ad  3,  ubi 
docct  omnem  veram  poenitentiam  esse  do- 
num  Dei  et  Spiritus  Sancti.  Idem  Alens.,  4 
part.,  quoest.  44,  memb.  1;  et  Bonaventura 
in  4,  dist.  17 ,  art,  2,  qusest.  2,  ubi  hoc  sensu 
dicunt,  attritionem  esse  ex  gratia  gratis  data, 
per  quam  vocem  auxilium  significant,  quia 
datur  etiam  aute  gratiam  gratum  facientem. 
Et  eodem  modoloquilur  Alens.,4part.,  q.  17. 
Ex  hac  ergo  veritate  recte  colligimus,  attri- 
tionem,  de  qua  hic  agimus,  quam  Christia- 
nam  appellavimus,  esse  actum  supernatura- 
lem;  nam  poenitentia  mere  naturalis,  ut  supra 
etiam  dixi,  potius  philosophica  dici  potest, 
quam  Christiana. 

5.  Altritionem  debere  includere  propositum 
non  peccandi. — Corol.  4. — Quarto,  infertur  ex 
dicto  principio,  attritionem  esse  debere  detes- 
tationem  ita  efficacem,  ut  vel  formaliter,  vel 
virtute  includat  propositum  non  pcccandi  de 
csetero.  ita  ut  simpliciter  avertat  voluntatem 
ab    affectu   peccandi.  Non    desirnt  quidem 


Theologi  qui  aliter  loquantur;  nam  Cajet., 
tom.  1  Opuscul.,  tract.  i,  qurest.  1,  cttract.  5  , 
et  Navarrus  in  Snmm.,  c.  1 ,  n.  33  et  34 ,  Cano 
in  dictarelect.,  distinguunt  duplicem  attritio- 
nem  ,  unam  efiicacem,  aliam  inefficacem  pcr 
velleitatem  non  peccandi,  quam  ipsemet  Ca- 
jetanus  attritionem  impoeniteniiitm  appellat, 
quod  additum  destruit  in  tali  actu  veram  ra- 
tionem  pcenitentia3,  et  consequenter  etiam  ra- 
tionem  attritionis.  Unde  non  est  nobis  cum 
liis  auctoribus  dissensio  in  re  quoad  hanc 
partem,  nam  ipsi  plane  fatentur  illum  motum 
inefficacem  non  esse  sufficientem  dispositio- 
nem  ad  gratiam  etiatn  cum  sacramento ; 
quamvis  Cano  contcndat  sufficere  ad  substan- 
tiam  sacramenti  pcenilcntiae ,  quod  etiam  est 
falsum  ;  sed  de  hoc  infra.  Itaque  loquendo  de 
attritione,  qiiEe  est  dispositio,  et  quse  solum 
meretur  uomen,attritionis,  certum  est  debere 
esse  actum  efficacem  et  includentem  dictum 
propositum,  ut  probavi  late  in  citato  loco  de 
Baptismo  ,  et  infra  iterum  dicendum  erit.  Et 
satis  expresse  docuit  Tridentinum.  Et  ratio 
est  clara,  quia  talis  attritio  debet  saltem  tol- 
lere  obicera,  qui  positus  est  per  affectum  pec- 
cati ,  et  moraliter  manet,  quandiu  efficaciter 
no n  retractatur. 

Diferentia  inter  attritionem  et  contriiionem. 

6.  Attriiio  non  differt  a  contritione  in  in- 
tensione^  vel  duratione.  —  Heec  autem  om- 
nia,  quse  diximus  ,  communia  sunt  attritio- 
ni  cum  contiilione,  ut  ex  dictis  patet  ,  et 
ideo  ad  eas  distinguendas,  et  concludeiidam 
aliquam  descriptionem  attritionis  in  commu- 
ni,  addendum  est,  attritionem  esse  efficacem 
detestationem  peccati  ex  aliquo  motivo  su- 
pernaturali,  quod  non  sit  Deus  ipse,  quale- 
nus  est  summum  bonum,  a  quo  peccatum 
avertit.  Non  possumus  enim  communem  ra- 
tionem  atlritionis,nisi  per  hanc  negationem 
explicare,  neque  aliter  declarare  differentiam 
essentialem  inter  illam,  et  contritionem  pro- 
prie  dictam,  de  qua  disseruimus  disputatione 
preeeedente.  Neque  etiam  possuntsalis  distin- 
gui  per  solas  accidentales  differentias,  ut  multi 
Theologi  illas  distinguunt ;  quod  patebil  facile, 
si  per  illas  breviter  discurramus.  Primum 
enim  distinguuntur  in  intensione,  vel  dura- 
tione,  ut  Scotus  vult ,  el  Paludano  non  displi- 
cet,  d.  17,  q.  1,  art.  5,  concl.  3.  Satis  vero 
nos  supra  ostendimus  nullam  intensionem,  vel 
durationem  esse  de  ratione  contritionis,  et 
idem  est  de  attritione  propter  easdem  rationes 
ibi  factas;  undein  hoc  potius  conveniunt. 


DISPUTAT. 

7.  Neque  in  sola  acceptatlone  divina.  —  Ne- 
queper  respectum  adauxilium. — Neque  etiam 
distinguuntur  ex  sola  acceptatione  divina,  ut 
Cajetanus  indicat;  quia  nec  contritio  habet 
csse  contritionis  ab  illa  acceptatione,  ut  supra 
ostendij  nec  attritio  semper  excludit  illam  ac- 
ceptaticnem  ;  nam  in  sacramento  etiam  acce- 
ptatur,  ut  suiiiciens  dispositio,  etextra  sacra- 
mentum  acceptatur  saltern  ut  remota  ;  quod 
vero  lunc  non  acceptetur  ut  proxima,  non  con- 
stituit  illam  in  esse  attritionis,  sedpotius  quia 
est  lantum  attritio,  ideo  ex  se  magis  accepta- 
bilis  non  est.  INeque  etiam  distinguuntur  suffi- 
cienter  ex  respectu  ad  auxilium,  ut  indicat 
Cajetanus;  nam  ut  dixi,tam  est  necessarium 
auxilium  gratiae  ad  attritionem,  quam  ad  con- 
trilionem.  Quodveroauxiiiumadcontritionem 
aliud  sltj,  et  majus,  supponitdistinctionem  in 
ipsis  aclibus;  nam  unicuiqne  datur  auxilium 
proportionalum  ;  illa  autem  differentia,  quse 
supponitur,  essentialis  est,  non  accidentalis. 

8.  Neque  ex  informatione  gratite.  —  Rursus 
non  satis  distinguuntur  ex  informatione  gra- 
tioe,  scilicet,  ut  contritio  dicatur  omnis  dolor 
gratia  formatus,  attritio  vero,  quandiu  non 
formatur  per  gratiam  ;  quanquam  Palud. , 
d.  17,  q.  1,  art.  1,  concl.  3,  et  Soto,  1.  2  de 
Nat.  et  grat.,  c.  14,  in  fine  ,  et  Ruard.,  a.  3 
conlr.  Lut.,  ita  loquantur;  imo  et  interdum 
D.  Thom.jUt  viderelicet, q.  28  de  Verit.,  art. 
8.  Tamen  supra  ostendi  contritionem,  etiam 
prius  natura  quam  formetur  per  gratiam , 
esse  veramcontritionem;  attritio  autem  iclem 
actus  manet,  eliamsi  in  subjecto  gratia  in- 
fundatur ;  semperque  differt  a  vera  contritio- 
ne,ethanc  differenliam  quoerimus  ;  ergo  non 
satis  sumitur  ex  actuali  informatione  gratiae. 
Dico,  actuali,  quia  si  potestative,  vel  secun- 
dum  dignitatem  actus  loquamur,  recte  dice- 
mus,  eum  actum,  qui  semper  postulat  infor- 
mationem,  et  conjunctionem  cum  gratia,  esse 
contrilionem  ;  qui  vero  hanc  dignitatem  non 
habet,  esse  attritiouem,  si  reliqna  habeat, 
quos  dicta  sunt.  Heec  autem  differentia  non 
est  diversa  ab  ilia,  quam  in  principio  suppo- 
suimus,  et  sumiturin  ordine  ad  effecta,  ver- 
saturque  iuter  hos  actus  in  ratione  disposi- 
tionum .  Supponit  tamen  inter  eos differentiam 
quoad  se,  et  hanc  inquirimus. 

9.  Attritio  non  differt  a  contritione  in  univer- 
salitate.  —  Neque  per  ordinem  ad  peccata  dis- 
tincte,  vel  confuse  recitata.  — Essentialem  dif- 
ferentiam  sumendam  esse  ex  motids.  —  Sclet 
quidem,  vulgari  modo  loquendo,  dici  homi- 
nem  fieri  ex  attrito  contritum  per  sacramen- 


V.  SECT. I  101 

tum,  co  quod  ejus  attritio  gratia  formatur. 
Quoe  locutio  supponere  videtur,  illum  dolo- 
rem  gratia  formatum  esse  contriliouem.  Sed 
haec  est  impropria,  et  extrinseca  dcnominatio 
contrilionis,  magis  sumpta  ex  similitudine 
effectus,  vel  exdignitate  subjecti,  quam  ex  in- 
trinseca  differentia,  et  perfectione  attrilionis, 
quse  non  mutatur  neque  augctur  propter  gra- 
tiam  additam  subjecto  ;  et  per  illam  differt  a 
propria  contritione,  quam  differentiam  nunc 
investigamus.  Queenon  etiam  explicatur  satis 
per  universalitatem  formalern,  seu  sumptam 
ex  formalidistributione  objectiva  peccatorum, 
nam  hoc  modo  contritio  potest  esse  interdum 
non  universalis,  ut  ex  proxime  dictis  in  ulti- 
ma  sectione  preecedentis  disp.  constat,  et  attri- 
tio  potest  seepe  habere  illam  universalitatem, 
ut  quando  quis  propter  gehennee  metum  for- 
maliter  omnia  peccata  commissa  detestatur. 
Denique  non  satis  exponitur  hoc  discrimen 
per  ordinem  adpeccata  confuse,  aut  distincte 
recogitata,  ut  Cajetanus  indicavit ;  quia ,  ut 
etiamostendimus,  sine  illaexpressarecogita- 
tione  potest  esse  vera  contritio,  et  cum  illa  fieri 
potest  ut  sitsola  attritio.  Nam  postquamcun- 
que  recogitationem  potest  homo  ex  metu,  aut 
alio  simili  motivo  omnia  peccata  distincte 
proposita  detestari.  Relinquitur  ergo  banc 
ditferentiam  propriam  et  essentialem  sumen- 
dam  csse  ex  motivis.  Et  quia  contritio  est 
quidam  actus  specificus ,  cujus  motivum 
jam  declaravimus,  ideo  ex  hac  parte  possu- 
mus  distinctionem  hancper  positivam  et  pro- 
priam  differentiam  designare.  Attritio  vero 
est  quid  confusum,  et  genericum,  ut  ex  se- 
quenti  sectione  constabit ;  et  inter  varias 
attritiones  non  possumus  propriam  conve- 
nientiam  declarare,  nisi  per  dictamnegatio- 
nera,  scilicet,  quod  non  attingat  perfectissi- 
mum  molivum  contritionis,  sed  in  alio  in- 
feriorinituntur.  Et  ideo  per  hanc  negationem 
explicuimus  differentiam  inter  attritionem  in 
communi,  et  contritionem. 

10.  Alia  diferentia  negativa  inter  attri- 
tionem  et  contritionem.-^Atqae  hinc  sequi- 
tur  alia  etiam  differentia  negativa,  scilicet, 
quod  contritio  ex  propria  ratione  includit  for- 
raaliter,  velvirtute,  dilectionem  Deisuper  om- 
nia,  altritio  vero  minime,  et  inde  habet  ut 
non  sit  ex  se  sufficiens  dispositio  ;  et  ideo 
etiam  ab  Augustino,  de  Vera  et  falsa  pcenit., 
cap.  17,  contritio  appellatur  conversio  ;  attri- 
tio,  versio  tantum.  Et  inde  etiam  est,  ut 
propria  contritio  sit  actus  a  charitate  eli- 
citus  ;  attritio  vero  semper  est  ab  alia  infe- 


102 

riori  virtute,  ut  infra  dicam.  Rursus  etiam 
contritio  simpliciter  detestatur  peccatum  su- 
pra  omne  detestabile;  attritio  vero  non  sem- 
per,  vel  nunquam  perfecte.  Quamvis  enim 
Soto,  d.  17,  queest.  2,  art.  5,  potius  dicat  in 
hoc  convenire  attritionem  cum  contritione  , 
verius  tamen  est  quod  dixi,  quod  etiam  ipse 
sentit,  2deNat.  et  gratv  c.  14.  Et  patet  facile 
ex  superius  dictis  de  actu  pcenitentiae,  nam  si 
attritio  est  ex  timore  pcense,  ex  vi  illius  actus 
non  displicetculpa  plusquam  pcena;  si  vero  sit 
ex  aliqua  malitia  morali,  licet  displiceat  plus 
quam  pcena,  non  tamen  plus  quam  omne 
malum  culpse  sub  quacunqueratione  superiori 
consideratum.  Semper  ergodeficitin  hoc  attri- 
tio  a  perfectione  contritionis. 

11.  Tertia  differentia  inter  attritionem  et 
contritionem . — Denique  binc  oritur  alia  diffe- 
rentia  etiam  negativa,  quamvis  non  adsequa- 
ta:nam  contritio  semper  est  universalis,  sal- 
tem  virtualiter  ex  vi  motivi,  attritio  vero  non 
semper.  Potest  quidem  aliqua  attritio  hoc  ha- 
bere,  ut  supra  dictum  est  de  illa,  quse  est  ex 
metu  gebennae;  dixi  vero  banc  differentiam 
non  esse  adaequatam,  quia  illa  attritio,  quee 
est  ex  propria  malitia  conversionis  alicujus 
peccati,  nonbabethanc  universalitatem,  quia 
ex  vi  motivi  non  se  extendit  etiam  virtualiter 
adaliapeccata  diversa.  Et  ideo  rectedixerunt 
Paludan.  in  4,  d.  14,  q.  I,  et  Alens.,  4  p.,  q. 
74,  membr.  1,  attritionem  requirere  univer- 
salitatem  ad  esse  dispositionis,  non  vero  ad 
esse  attritionis. 

12.  Oljectio.  —  Responsio.  —  Attritio  non 
semper  est  alsoluta  dispositio  ad  gratiam  cum 
sacramento ,  sed  respective.  — Ex  quo  statim 
oritur  objectio  contra  id,  quod  supposui  in 
principio  sectionis,  scilicet,  attritionem  Cbri- 
stianam  esse  illam ,  quse  cum  sacramento  est 
sufficiens  dispositio  ad  gratiam;  hic  autem 
diximus  plus  requiri,  ut  disponat,  quam  ut 
sit  attritio.  Et  declaratur  exemplo;  nam  si 
qnis  commisit  perjurium  et  adulterium,  et 
postea  cogitans  de  solo  aclulterio  illud  detes- 
tetur  propter  specificam  turpituclinem  ejus, 
habet  veram  attritionem  juxta  prsedictam  dif- 
ferentiam,  et  tamen  non  habet  sufficientem 
dispositionem  ad  gratiarn,  etiam  cum  sacra- 
mento,  quia  non  habet  attritionem  omnium 
peccatorurn,  nec  formalem,  nec  virtualem; 
ergo  non  omnis  attritio  vera  est  dispositio. 
Respondetur  argumentum  convincere  attri- 
tionem  non  semper  esse  absolutam  disposi- 
iione.ra,  sed  respective,  seu  quantum  est  ex 
parte  sua,  quia  attritio  adsequata  peccatorum 


QILEST.  LXXXV.  ARTIC.  I. 

commissorum  est  adaequata  dispositio;  attri- 
tio  vero  quasi  partialis  est  tantum  partialis 
dispositio ,  quse  ex  se  et  respectu  sui  objecti 
est  sufficiens  ad  tollendum  obicem  illius;  ta- 
men  si  aliunde  sit  aliud  peccatum  impediens, 
indigebit  consortio  alterius  attritionis,  qua 
ille  obex  etiam  tollalur.  Et  ita  intelligendum 
est  illud  fundamentum  in  principio  positum. 
13.  Qjaarta  differentia.  —  Unde  ultimo  po- 
test  etiam  assignari  differentia  inter  contri- 
tionem  et  attritionem,  quod  attritio  semper 
est  ex  voluntate  formali,  vel  virtuali  de- 
struendi  culpam  commissam,  et  expellendi 
illam,  quatenus  in  homine  manet.  Attritio 
vero  nec  semper,  neque  per  se  postulat  banc 
voluntatem,  cum  possit  esse  cum  culpa,  et 
non  semper  efficacitermoveat  ad  exhibendum 
medium  necessarium,  ut  expellatur  culpa; 
quamvis  homo  ex  gratia,  et  sua  libertate  pos- 
sit  cum  attritione  banc  voluntatem  habere. 
Et  hoec  sufficiunt  ad  declarandum  discrimen 
inter  hos  actus ;  nam  alise  differentiaej  quae 
assignari  solent.  scilicet,  quod  contritio  est  ex 
amore  benevolentiee ,  attritio  ex  amore  con- 
cupiscentiae;  vel  quod  illa  ex  amore,  haec  ex 
timore;  vel  quod  illa  ex  intrinseeo  motivo, 
ha3c  ex  extrinseco  :  hae  (inquam)  et  similes 
differentias,  nec  forrnales  sunt,  neque  univer- 
sales,  ut  ex  sequenti  sectione  constabit. 


SECTIO  II. 

Quotuplex  sit  hcec  attrilio  Christiana,  et  quomodo 
semper  honesta  et  supernaturalis  sit. 

1.  Concil.  Trident. —  Divisio  attritionis.— 
Concilium  Tridentinum,  sess.  14,  c.  4,  post 
insinuatam  distinctionem  contritionis  in  per- 
fectam ,  et  imperfectam,  quam  hactenus  de- 
claravimus,  quia  illa  contritio  imperfecta 
nibil  aliud  est  quam  attritio,  postea  sub- 
jungit  divisionem  coatritionis  imperfectae  , 
seu  attritionis,  in  eam ,  quai  est  ex  metu 
gehennee ,  vel  quee  est  ob  fceditatem  pec- 
cati.  Ex  quibus  verbis  Concilii,  quoniam 
doctrinalia  sunt,  colligo,,  divisionem  illam  , 
non  solum  congruam  esse,  sed  etiam  adee- 
quatam.  Ad  quod  explicandum  tria  brevi- 
ter  declaranda  sunt.  Primum ,  quo  modo  at- 
tritio  ex  metu  gebennae  honesta  sit.  Secun- 
dum ,  quo  modo  altera  attritio  ex  fceditate 
peccati  supernaturalis  sit.  Tertium,  quo  mo- 
do  haec  membra  sufficienter  dividant  attritio- 
nem.  Nam  quod  ipsa  inter  se  diversa  sint,  et 
per  se  notum  est,  ex  motivis,  qute  in  ipsis  ver- 
bis  Concilii  singulis  actibus  assignantur;  et 


DISPUTAT. 
ex  declaratione  eorum,  quse  proposita  sunt, 
manifeslius  fiet. 

Difficiclias ,  an  attritio  ex  metu  gehennce  ho- 
nesta  sit. 

2.  Ratio  diMtandi.  —  Circa  primum  ratio 
dubitandi  esse  potest,  primo,  quod  timor 
ille,  cum  servilis  sit,  turpis  videtur,  nam  in- 
cludit  virtute  hunc  affectum  :  Si  peccatis  non 
esset  impositapoena,  non  illa  detestarer;  quan- 
doquidem  tota  ratio  detestandi  est  pcena,  et 
cessante  causa  adaequata  cessateffectus.  Unde 
August.,de  Pcenitent.,  d.  1  ,  c.  Si  propterea, 
inquit :  Si  propterea  non  furaris ,  qicia  times 
videri,  intus  furatus  es  in  corde  tuo.  Secun- 
do,  qui  detestatur  culpam  propter  pcenam, 
plus  odio  babet  pcenam,  quam  culpam,  quia 
propter  quod  unumqtcodque  tale ,  etc.  At  boc 
inordinatum  est.  Tertio,  licet  demus  illud 
motivum  non  esse  malum  ,  tamen  etiam  non 
est  bonum,  sed  indifferens,  quia  fugere  pce- 
nam ,  solum  pertinet  ad  quamdam  naturse 
commoditatem,  quam  quserere  et  malum ,  et 
bonum  esse  potest ;  unde  de  se  indifferens 
est.  Quarto,  licet  ille  timor  bonus  esset ,  ta- 
men  ordinare  ad  illum  detestationem  seu 
fugam  culpce,  est  inordinatum,  et  consequen- 
ter  est  malum,  quia  est  orclinare  majus  ad 
minus  bonum.  Denique  nulla  virtus  assignari 
potest,  ad  quam  pertineat  illum  actum  eli- 
cere  ;  ergo  signum  est  non  esse  ex  se  et  in- 
trinsece  studiosum  actum. 

3.  Quid  circa  hoc  senserint  hceretici. — Quid 
Catholici.  —  Circa  banc  difficultatem  bseretici 
hujus  temporis  omnino  damnant  non  solum 
operationem  ex  timore  poenae,  sed  etiam  ti- 
morem  ipsum  tanquam  malum,  et  servilem. 
Nonnulli  vero  Catbolici,  quanquam  timorem 
reprobare  non  audeant,  tamen  operari  ex  ti- 
more  tanquam  ex  fine  proximo,  indicant  esse 
malum,  ut  Gregor.,  in  2,  d.  26,  q.  1,  art.  3, 
ad  1  principale  ;  Almain. ,  tract.  1  Moral. , 
c.  3,  dub.  ult. ;  Adrian.,  Quodlibet.  4,  q.  2, 
sine  argumentis.  Ex  quorum  sententia  vide- 
tur  sequi,  altritionem,  de  qua  agimus,  esse 
actum  moraliter  malum.  Qui  iicet  non  sit  tam 
apertus  error,  sicut  prior,  est  tamen  falsa 
sententia ,  hocque  tempore  omnino  impro- 
banda. 

4.  Timor  gehennce  lonus. —  Ratione  ostendi- 
tur. — Ut  autem  hoc  declarem  suppono  primo 
timorem  Dei,  seupoenajut  aDeointligendae,  et 
prsesertim  gehennse  esse  actum  bonum,  quod 
est  de  fide  certum,  et  definitum  in  Trident., 
sess.  6,  can.  8.Et  probatur2.  2,  q.  19;  nunc 


V.  SEGT.  II.  103 

breviter  patct,  Isai.  16  :  A  facie  tua,  Domine, 
concepimus,  etc.  Domine,  in  angustia  requisi- 
vimus  te,  ubi  LXX  :  Domine,  propter  timorem 
tuumjei  Hieronymus  ibi,  ad  rem  prassentem 
optime  declarat,  dicens  :  A  facie  tua,  Domine, 
concepimus ;  et  infra  ait,  utramque  lectionem 
eodem  reverli,  scilicet,  ut  ex  timore,  et  recor- 
datione  Domini,  sermonem  concipiamus  Dei,  et 
illuminetur  cor  nosiricm.  Unde  etiam  est  illud 
Psal.  118  :  Confige  timore  tuo  carnes  meas ; 
et  illud  Psalm.  33  :  Venite,  filii,  audite  me , 
timorem  Domini  doceho  vos ;  et  illud  :  Ti- 
mete  Dominum,  omnes  sancti  ejus,  quod  Basi- 
lius  exponit  de  timore  pcenarum,  quem  vocat 
frenum  animce ,  et  quasi  fundamenlnm  nostrce 
vitce  instituendce ,  juxta  illud  Prov.  15  :  Perti- 
morem  Domini  dectinat  omnis  a  malo ;  et  illud 
Psal.  110  :  Initium  sapientics  timor  Domini. 
Quae  loca  cum  aliis,  quse  ad  timorem  pcense  , 
et  ad  filialem  pertinent,  congerit  Cyprianus, 
lib.  3  ad  Quirin.,  cap.  20,  vocans  timorem, 
firmamenUcm  fidei,  etspei.  Et  eodem  fere  mo- 
do  loquitur  Tertullianus,  lib.  de  Cultufemin., 
c.  2.  Et  plura  videri  possunt  apud  Chrysosco- 
mnm,  homil.  5  ad  Roman.;  et  August.,  ser. 
18  de  Verbis  Apostoli,  ubidicit,  hunc  timo- 
rem  esse  custodiam  animee,  non  salutem.  Et 
Gregor.,28  Moral.,  c.  6;  Bernard.,  ser.  37  in 
Cantic.  ,  et  ser.  5  in  Psal.  Qui  habitat.  Rafio 
etiam  est  clara  ,  quia  timor  alicujus  mali  su- 
mit  rationem  suam,  consequenterque  hones- 
tatem,  ex  bono  illo,  cui  tale  malum  opponitur; 
nam,  ut  stepe  dixiinsuperioribus,  malum  ra- 
tione  boni  odio  habetur.  Unde  ex  amore,  vel 
desiderio  boni  oritur  odium,  vel  fuga  mali, 
qualis  est  timor.  At  vero  bonum  illud,  cui 
gehennse  malum  opponitur,  est  per  se  et  ho- 
nestissime  amabile,  quia  est  ipsa  vita  seterna, 
et  beatitudo  ultima  ,  de  cujus  ratione  est,  ut 
sit  propter  se  diligibilis.  Unde  etiam  actus 
spei  bonus  est ;  ergo  etiam  timor  gehennae. 
Et  confirmatur,  quia  multa  bona  per  se  ho- 
neste  amantur,  qure  pertinent  ad  integrita- 
tem,  vel  consummatam  perfectionem  naturee, 
ut  salus,  scientia,  et  similes  ;  quamvis  enim 
in  amore  harum  rerum  possit  esse  excessus 
cx  defectu  operantis  ,  tamen  ipsa  secundum 
se  sunt  recta  ratione  amabilia ,  si  secundum 
debitam  mensuram,  et  convenientiam  ad  rec- 
tam  rationem  amentur ;  ergo  e  contrario  fu- 
gere,  vel  timere  mala  opposita,  non  est  per  se 
malum,  sed  potius  honestum,  si  convenienti 
modo  et  ratione  fiat;  ergo  multo  magis  hoc 
verum  est  de  timore  gehennee,  Denique  in 
illo  objecto  per  se  considerato  nihil  est  turpe, 


104 


QILEST.  LXXXV.  ARTIG.  1. 


neque  etiam  requirit  aliquam  circumstantiam 
malam  ;  cur  enim,  aut  unde  illam  necessario 
habet  ?  et  alioqui  est  secundum  se  consenta- 
neum  rationi ;  ergo  actus  qui  circa  tale  ob- 
jectum  versatur,  per  se  et  natura  sua  ho- 
nestus  est. 

S.Dupliciter  potest  homo  operari  ex  timore. — 
Secundo,  snppono  duobus  modis  posse  homi- 
nem  operari  ex  timore :  uno  modo,  ut  ex  qua- 
dam  occasione  excitante  hominem  ad  adver- 
tendum  quid  mali,  vel  boni  sit  in  operatione  : 
quo  modo  illud  dictum  est :  Vexatio  dat  intel- 
lectnm.  Alio  modo  potest  timor  concurrere  per 
modum  finis;  nam  qui  timet  efficaciter,  in- 
tendit,  et  procurat  vitare  illud  malum  quodti- 
met ;  et  ex  hacintentione  potest  elig-ere  aliquod 
opus,  quod  necessarium  vel  utile  existimat 
ad  illud  malum  vitandum.  Ex  quibus  duobus 
modis  nemo,  non  solum  Catholicus,  sed  etiam 
cordatus,  dubitare  potest,  quin  prior  modus 
sit  honestus  ,  quia  ibi  timor  solum  concurrit 
per  modum  efficientis  moraliter,  sicut  qui 
eonsulit.  Si.ergo  ipse  timor  bonus  est ,  et  ad 
bonum  excitat,  in  quo  potest  essemalitia?  Et 
hoc  ut  minimum  definit  Trid.,  sess.  6;  imo 
indicat  in  c.  6  hunc  esse  ordinarium  modum, 
quo  Deus  trahit  peccatorem  ad  pcenitentiam, 
juxta  illud  :  Initium  supientice  timor  Domini. 
Unde  etiam  est  illud  Aug.,  de  Cat.  rud.,  c.  3, 
rarissime  accidere ,  ut  aliquis  veniat  ad  fidem 
nisi  prius  commotus  aliquo  timore  Dei.  Ita- 
que  de  hoc  modo  operandi  nullum  potest  esse 
dubium.  Quia  ille  timor  in  rigore  morali  non 
est  circumstantia  alterius  actus,  scilicet,  de- 
testationis ;  sed  est  qusedam  occasio,  et  quasi 
causa  extrinseca  ejus  ;  et  ideo  non  potest  illi 
defectum  aliquem  vel  malitiam  adjungere ; 
nam  ad  operandum  bonum  ,  etiam  ex  pravo 
actu  bonum  est  occasionem  sumere  ,  non 
quod  malus  actus  ea  de  causa  committen- 
dus  sit  ,  sed  quod  illo  supposito  non  sit 
malum  ,  sed  bonum,  illo  uti  ut  occasione 
ad  bene  operandum.  Unde  illa  detestatio 
peccati  ex  eo  capite  non  solum  non  est 
mala,  sed  etiam  neque  necessario  est  imper- 
fecta ;  potest  enim  timor  illo  modo  esse  occa- 
sio  perveniendi  ad  habendam  perfectam  con- 
tritionem;  nam  hunc  etiam  progressum  ani- 
mse  in  justificatione  peccatoris  indicatConcil. 
Trid.  supra,  et  aliqui  exponunt  Concil.  Trid. 
de  poenitentia  hoc  modo  ex  timore  concepta. 
Et  fortasse  hac  ratione,  sess.  6,  can.  8  ,  ait, 
gehennce  metum ,  per  quem  ad  misericordiam 
Dei,  de  peccatis  dolendo ,  confugimus ,  bonum 
esse,  et  non  dicit,  propter  quem,  ut  id  tantum 


definiret,  quod  certissimum  erat;  nam  parti- 
cula  propter,  in  rigore  dicit  causam  finalem; 
particula  a.n[em  per ,  comprehendit  etiam  oc- 
casionem  ;  et  ideo  c.  12  expresse  loquitur  de 
timore,  quo  utiliter  concutiuntur  peccatorcs, 
etinde  adconsiderandum  eriguntur.  Atque  de 
eodemmodo  operandi  ex  timorepossuntfacile 
exponi  Patres  superius  citati;  August.,  et  re- 
fertur  in  c.  Sicut  seta,  de  Poenit.,  dist.  2,  com- 
parat  hunc  timorem  ad  setam  sutoris,  qua?,  fi- 
lum  introducit,  dum  ipsa  expellitur,  sic  ex- 
ponens  verba  illa  1  Joann.  4  :  Perfecta  chari- 
tas  foras  mittit  timorem,  scilicet  gehennee,  ut 
imperfectum,  non  ut  malum;  sicut  exposuit 
etiam  Cassianus,  Collat.  11,  c.  13;  quanquam 
Tertullianus  in  Scorpiac,  c.  12,  n.  91  et  98, 
de  timore  mundano  locum  illum  exponat.  Et 
utraque  expositio  sustineri  potest.  Justinus 
vero,  q.  98  ad  Orthod.,  priorifavet  expositio- 
ni ;  nam  per  charitatem  perfectam  intelligere 
videtur  charitatem  patriee,  quce  timorem  ge- 
hennee  excludit,  nam  in  via  et  in  agone  sem- 
per  est  necessarius. 

6.  Addo  vero  ulterius,  hoc  non  satis  esse 
ad  salvanda  omnia,  quee  Trident.  docet;  quia 
Concil.  approbat  attritionem,  quse  ex  gehen- 
nse  melu  concipitur.  At  vero  respectu  talis 
actus  non  potest  timor  concurrere  solum  per 
modum  excitationis  exlrinsecae.  Primo  quia 
hoc  commune  est  etiam  conlrltioni,  ut  sumi- 
tur  ex  eodem  Concilio,  sess.  6,  c.  6,  imo  ex 
tota  Scriptura;  nam  comraunis  modus  quo 
Deus  excitat  peccatores  ad  pcenitentiam,  est 
per  afflictiones  ,  vel  comminationes  pcena- 
rum ,  et  non  excitat  solum  ad  attritionem, 
sed  etiam  ad  contritionem,  et  perfectam  con- 
versionem,  ut  patet  in  Ninivitis,  David,  et 
aliis,  et  ex  illis  verbis  Christi  Luc.  13  :  Nisi 
pcenitentiam  egeritis,  omnes  simul  peribitis ; 
quee  etiam  de  contritione  pro  suo  loco  et  tem- 
pore  dicta  fuere.  Et  ratio  est  elara,  quia  haec 
excitatio  non  specificat  actum,  cum  sit  ex- 
trinseca ;  unde  excitare  potest  ad  actum  per- 
fectum.  Ex  quo  sumitur  alia  ratio,  quod  me- 
tus  hoc  modo  nullum  determinatum  actum 
poenitentise  constituit,  nam  ad  quemlibet  ex- 
citare  potest,  etiam  ad  alia  genera  attritio- 
num.  At  vero  Conciiium  ponit  hanc  altritio- 
nem  ut  propriam  et  peculiarem;  ergo  loqui- 
tur  de  illa,  in  qua  malum  ipsum,  quod  time- 
tur  ut  evitandum,  habet  ralionem  fmis,  et 
sub  ea  proxime  movet  ad  detestandum  pec- 
catum,  quatenus  eonfert  ad  illud  malum  pce- 
na3  vitaudum. 


DISPUTAT. 

Altritionem  ex  metu  gehennce  tanquam  ex  fine 
proximo  esse  honestam. 

7.  Qnapropter  concludendum  est  hanc  at- 
tritionein  proficisci  ex  timore  gehennoe  tan- 
quam  ex  proximo  fine,  non  tamen  excludere 
debitum  finem  ultimum;  nec,  per  se  loquen- 
do,  includere  aliquam  circumstantiam  ma- 
lam,  ideoque  esse  actum  per  se  bonum  et 
honestum.  Ita  D.  Thom.,  hac  quoest.  85,  a.  o, 
ad  1 ;  Altisiod.,  lib.  3  Summ.,  tract.  11,  c.  2, 
q.  1;  Alex.  Alens.,  3  p.,  q.  74,  memb.  2et  3; 
Dionys.  Carth.,  in  3,  d.34,q.  3;Soto,ind.  14, 
q.  2,  art.  5;  Ledes.,  1,  p.  4,  q.  26,  art.  5,  et 
alii  moderni.  Et  hasc  sententia  satis,  ut  opi- 
nor,  probata  est  testimonio  Trident.  In  quo 
etiam  ponderanda  ea  particula,  propter  ge- 
henncp  metum;  nam  in  rigore  significat  pro- 
prium  motivum  et  finalem  causam.  ltem  in 
alio  membro,  propter  fceditatem  peccati,  sine 
dubio  significat  motivum  proximum;  ergo  et 
in  altero.  Ratio  vero  cst,  quia  in  illo  modo 
operandi  intentio  finis  bona  est  ex  objecto 
suo,  ut  probavimus,  quia  est  voluntas  fugien- 
di  pcenam  ex  se  odio  dignam;  etmedium, 
nimirum  fugerc  et  delestari  peccatum,  etiam 
est  ex  objeclo  bonum,  ut  per  se  constat. 
Rursus  ordinare  tale  medium  ad  illum  finem 
non  est  intrinsece  malum,  nam  revera  illud 
medium  est  proportionatum  ;  sicut  enim  pce- 
na  non  debetur  nisi  propter  culpam,  ita  nul- 
lum  medium  est  aptius  ad  vitandam  pcenam, 
quam  vitare  culpam;  ergo  ex  hac  parte  est 
proportio.  E  converso  autem,  quamvis  cuipa 
sit  malum  aliioris  rationis,  quam  pcena,  non 
proplerea  inordinatum  esi,  aut  pravum,  or- 
dinare  detestationem  peccati  ad  fugam  poe- 
na3,  quia  ille  est  finis  proximus  ,  et  non  ex- 
cludit  finem  ultimum,  qui  est  Deus,  ad  cujus 
gloriam  totum  hoc  referibile  cst;  et  quandiu 
non  excluditur,  ex  se  in  illum  tendit;  sic  enim 
etiam  Deus  ipse  interdum  ordinat  bonum  ex- 
cellentioris  ordinis  ad  bonum  inferioris, 
quando  utrumque  in  gloriam  suam  cedit,  ut 
ordinavit  incarnationem  et  passionem  Christi 
ad  gloriam  nostram.  Sic  ergo  in  illo  actu  nul- 
la  est  intrinseca  inordinatio,  quamvis  sit  mi- 
nor  perfectio,  seu  imperfectio  negativa ,  non 
proprie  privativa,  quia  non  caret  aliqua  cir- 
cumstantia  sibi  debita  secundum  rectam  ra- 
tionem.  Quia  non  tenetur  homo  semper  in- 
tendere  quod  est  optimum ,  nec  ordinare 
unum  bonum  ad  aliud  melius,  vel  oequale, 
neque  velle  quodlibet  opus  propter  intrinse- 
cam  rationem  boni,  quse  in  ipso  est,  sed  po- 


V.  SECT.  II.  105 

test  illud  velle  propter  rationem  extrinsecam 
bonam,  etiamsi  minor  sit;  quia  id  per  se  sa- 
lis  est  ut  operatio  sit  bona.  Neque  in  hoc  fit 
injuria  ipsi  majori  bono  dum  ordinatur  ad 
minus,  quia  non  propterea  privatur  sua  ho- 
nestate,  et  quia  utrumque  tandem  tendit  in 
finem  ultimum;  et  quia  soepe  inferioraa  su- 
perioribus  conveniente  ratione  juvantur. 

Solvuntur  rationes  dubitandi. 

8.  Atque  hinc  facile  solvunlur  rationes  du- 
bitandi  in  contrarium  propositoe.  Ad  primam 
enim  negamus  in  hujusmodi  actu  contineri 
illam  voluntatem  conditionalem  :  Si  peccato 
non  esset  pcena  imposita,  non  vitarem  illud; 
quia  heec  voluntas  nec  explicite  habetur,  nec 
implicite  aut  virtute,  quia  illud  motivum,  ut 
dixi,  non  sumitur  ut  finis  ultimus,  in  quo  af- 
fectus  sistit  super  omne  amabile,  quod  in  illa 
conditionali  significatur ;  sed  est  tantura  finis 
proximus,  qui  pro  nunc  vere  et  omnino  aver- 
tit  voluntatem  ab  interno  affectu  peccati,  et 
secundum  proesentem  affectum  judicandum 
est  de  hac  voluntate.  Imo  esset  repugnantia, 
quodvoluntas,exhoc  motivo  efficaciterdetes- 
tans  culpam,  haberet  illam  voluntatem  con- 
ditionatam,  quia,  per  illammet,  culpam  com- 
mitteret,  et  efficeretur  pcenoe  rea.  Unde  age- 
ret  contra  inlentionem  ,  quam  habet,  vilandi 
pcenam.  Iu  quo  esl  magnum  discrimen  inter 
hoc  motivum,  et  motivum  infamiae  humana?, 
de  quo  loquitur  Auguslinus  in  loco  in  argu- 
mento  citato;  nam  intentio  vitandi  infamiam 
coram  hominibus,  per  se  solum  continethomi- 
nem  ab  exteriori  actu,  quia  per  hunc  infamia 
contrahitur ,  et  illo  ablato  vitatur,  etiamsi 
in  interiori  affectu  perseveretur.  At  vero  mo- 
tivum  vitandi  poenam  apud  Deum ,  corrigit 
eliam  interiorem  affectum ;  nam  hunc  etiam 
Deus  corripit  et  punit. 

9.  Solvitur  secunda  ratio  dubitandi.  —  Ad 
secundam  respondetur,  per  illum  actum  ac- 
tualiter  magis  detestari  hominem  illam  pce- 
nam,  quam  culpam,  saltem  quatenus  pcena 
est  ratio  detestandi  culpam;  nihilominus  ta- 
men  illum  actum  non  impedire,  neque  exclu- 
dere,  quin  homo,  sirnpliciter  loquendo,  el 
propter  alias  rationes  detestetur  magis  cul- 
pam  quam  pcenam;  et  ideo  actus  ille  ex  hcc 
capite  malus  non  est,  quia  non  tenetur  homo 
semper,  et  per  omnem  actum  illam  compara- 
tionem  facere,  et  magis  culpam  quam  pcenam 
detestari ;  quod  etiam  in  superioribus  adno- 
lavi.  Ad  tertiam  vero  et  quartam  jam  expli- 
catum  est,  quo  modo  illa  inteutio  ex  objecto 


406 


QU^EST.  LXXXV.  ARTIG.  1. 


nec  mala,  nec  indifferens  sit,  sed  bona ;  et 
quo  modo,  licet  minus  perfecta  sit ,  non  sit 
malum  ad  eam  ordinare  aliquid  perfectius. 

10.  Solvitur  quinta  ratio  duUtandi. — Ad 
quam  virtutem  pertineat  detestatio  peccatipro- 
pter  gehennam.  — Denique  circa  quintam  ra- 
tionem  laboraut  aliqui  in  explicando  a  qua 
virtute  procedat  hic  actus.  Et  aliqui  censent 
non  esse  necessarium  ut  ab  aliqua  virtute 
procedat,  quia  est  ( inquiunt)  imperfectus  ta- 
lis  actus ;  virtutes  autem  sunt  propter  actus 
perfectos.  Sed  hoc  non  recte  dicitur ,  tum 
quia  ille  actus,  ut  dixi,  non  est  imperfectus 
privative,  sed  negative  tantum  ,  id  est  ,  non 
tam  perfectus  sicut  contritio ;  virtutes  autem 
etiam  sunt  ad  hujusmodi  actus  imperfectos; 
alioqui  una  sola  charitas  esset  nobis  infun- 
denda ;  tum  etiam  quia  ille  actus  supernatu- 
ralis  est,  cum  sit  sufficiens  dispositio  ad  gra- 
tiam  cum  sacramento,  ut  sensit  Concilium 
Tridentinum ;  quod  propterea  dixit  talem  ac- 
tum  esse  ex  motione  Spiritus  Sancti ;  actus 
autem  supernaturalis,  ut  debito  modo  fiat, 
requirit  habitum,  et  consequenter  virtutem  a 
qua  eliciatur.  Alii  ergo  tribuunt  illum  actum 
dono  timoris.  Sed  non  recte,  tum  quia  dona, 
ut  distinguuntur  a  virtutibus,  non  sunt  ad 
ordinarium  modum  operandi,  sed  extraordi- 
narium  ex  singulari  motione  Spiritus  Sancti ; 
hic  autem  actus  pertinet  ad  communem  mo- 
dam  operandi  virtutem  humano  modo;  tum 
etiam  quia  donum  timoris,  juxta  rectam  ejus 
interpretationem  ,  respondet  virtuti  tempe- 
rantise,  et  solum  in  ea  materia  operatur;  hic 
autem  actus  universalior  est.  Dicendum  ergo 
est,  juxta  principia  a  nobis  supra  posita,  hunc 
actum  pertinere  ad  virtutem  spei;  nam  ejus- 
dem  principii  est  amare  aliquod  bonum,  et 
odio  habere  contrarium  malum;  cum  ergo 
hic  actus  fundetur  potissime  in  timore  ge- 
hennse,  quee  directe  opponitur  vitae  seternse, 
quam  spes  intendit,  fit,  ut  hujusmodi  actus 
ad  eamdem  virtutem  pertineat,  et  eamdem 
supernaturalitatem  habeat.  Et  ita  etiam  obi- 
ter  intelligitur,  quomodo  inpeccatoribus  ma- 
neat  sufficiens  principium  huius  actus;  quia 
cum  fide  spes  etiam  in  illis  permanel. 

An  attritio  ol  fceditatem  peccati  supernatura- 
lis  sit. 

11 .  Ratio  dubitandi.  — Quorumdam  respon- 
sio.--  Reprobatur.  —  Girca  secundum  punc- 
tum  ,  de  attritione  ob  fceditatem  peccati ,  quo 
modo  supernaturalis  sit ,  ratio  dubitandi  esse 
potest ,  quia  quselibet  virtus  acquisita  potest 


detestari  peccatum  sibi  contrarium,  quatenus 
tale  est ;  hoc  autera  est  detestari  illud  pro- 
pter  intrinsecam  et  specificam  turpitudinem  ; 
in  hoc  ergo  nihil  est  supernaturale.  Aliqui 
solum  respondent ,  actus  morales  ,  etiam 
naturales,  posse  interdum  fieri  ex  peculiari 
auxilio  gratise,  et  tunc  habere  supernaturali- 
tatem  solum  in  ordine  ad  auxilium,  eam  vero 
sufficere  ut  talis  actus  sit  dispositio  ad  gra- 
tiam.  Hsec  tamen  responsio  nobis  probari  non 
potest ;  nam  si  considerentur  quse  dixi  de  actu 
poenitentiae  in  communi ,  ea  locum  habent 
etiam  in  hoc  actu  ;  quia  si  non  sit  supernatu- 
ralis  in  suo  esse,  non  erit  auxilium  gratiae 
simpliciter  necessarium  ad  illum,  licet  dari 
possit.  Item  ,  quia  quamvis  esse  possit  ex 
gratia  excitante,  non  vero  proprie  ex  con- 
concursu  supernaturali ;  dispositio  autem  ad 
gratiam  ex  necessitate  postulat  utrumque 
auxilium  ;  imo  et  esse  supernaturale,  ut  sit 
ejusdem  ordinis.  Item  fieri  posset,  ut  actus  ex 
se  seque  perfectus  in  uno  esset  dispositio  ,  et 
non  in  alio,  solum  propter  habitudinem  ad 
extrinsecum  auxilium,  quod  ibi  inconveniens 
reputavimus;  etitapossunt  accommodari  alia 
argumenta  ibi  facta.  Quapropter  supponenda 
est  doctrina  D.  Thomse  de  virtutibus  moralibus 
per  se  infusis  ,  quoe  secundum  substantiam 
suam  et  speciem  distinguuntur  a  virtutibus 
acquisitis ;  quibus  necesse  est  assignare  ali- 
quod  motivum  supernaturale,  in  quo  proxime 
fundentur ;  quia  species  virtutis  sumitur  ex 
motivo,  et  ideo  esse  debet  proportionatum. 

12.  De  qua  attritione  ex  foeditate  peccati  lo- 
quatur  Concilium. — Ex  illo  ergo  motivo,  quod 
in  unaquaque  virtute  morali  per  se  infusa  re- 
peritur,  procedit  hcec  attritio.  Hujusmodi  au- 
tem  raotivum  in  unaquaque  virtute  sumen- 
dum  est  per  conformitatem  ad  regulam  et  ra- 
tionem  supernaturalem  in  propria  materia  ; 
nam  in  universum  ratio  virtutis  moralis  con- 
sistit  in  hoc,  ut  in  materia  morali  operetur  se- 
cundum  conformitatem  ad  rectam  rationem. 
Unde,  quando  illa  conformitas  sumitur  per 
comparationem  ad  meram  rationem  natura- 
lem,  virtus  est  acquisita,  cujus  actus  tam  in 
prosecutione  boni  honesti  in  lali  materia , 
quam  in  detestatione  mali  oppositi,  naturalis 
est.  Quando  vero  illa  conformitas  sumitur  per 
comparationem  ad  revelatam  regulam,  et  ad 
rectam  rationem  ut  elevatam  ad  supernatura- 
lem  ordinem,  tunc  virtus  est  infusa,  et  actus 
ejus,  tam  in  prosecutione  boni  quam  in  fuga 
mali,  supernaturalis  est.  Et  haec  est  attritio, 
quam  secundo  loco  posuit  Tridentinum. 


DISPUTAT. 

Dubitatio  de  sufficientia  clivisionis  attritionis. 

13.  Ratio  duUi.  —  Primo.  —  Secundo.  — 
2>ertio. — Superest  dicendum  de  tertiopuncto, 
scilicet  de  sufficientia  divisionis.  Et  ratio  du- 
bii  est,  primo,  quia  illa  detestatio  peccati, 
qure  ex  motivo  justitise ,  seu  ex  specifica  ra- 
tione  poenitentise ,  sub  neutro  illorum  mem- 
brorum  comprehenditur  ;  et  tamen,  cum  con- 
tritio  non  sit,  ut  supra  dictum  est,  necesse  est 
ut  sit  attritio.  Secundo,  potest  esse  detestatio 
peccati  ex  amore  vitee  seternse  ,  quse  non  erit 
contritio,  et  tamen  sub  illis  membris  non  com- 
prebenditur.  Tertio,  potest  esse  detestatio  ex 
timore  aliarum  poenarum  prseter  gehennse, 
quse  etiam  videtur  esse  diversee  rationis  a 
preedictis. 

11.  Pars  affirmativa  probatur.  —  Dicen- 
dum  vero  breviter  est  partitionem  esse  suffi- 
cientem.  Neque  enim  Concilium,  cum  gene- 
ralem  doctrinam  tradat,  aliam  omisisset ,  si 
daretur.  Et  ratio  breviter  reddi  potest,  quia 
peccati  detestatio  est  de  illo  quatenus  malum 
est,  vel  mali  causa.  Hoc  posteriori  modo  de- 
testatur  peccatum  illa  attritio,  quee  est  ex  me- 
tu  pcenee,  quia  detestatur  cuJpam,  quatenus 
est  causa  pcenee ;  omnis  vero  alia  detestatio, 
quee  est  de  peccato  quatenus  in  se  malum 
est,  et  non  est  propter  supremam  malitiam, 
quse  in  ipso  est,  seu  propter  Deum  ipsum 
secundum  se ,  dicitur  esse  attritio  de  pec- 
cato  propter  fceditatem  ejus.  Vel  aliter  (et 
fere  in  idem  redit)  duplex  tantum  est  ma- 
lum,  pcenale  scilicet  vel  morale ;  aut  ergo 
detestatio  est  propter  malum  poenee  ,  et  sic 
constituit  primum  genus  attritionis  ;  aut 
est  propter  malum  culpee,  quatenus  contraria 
est  ipsi  bono  divino  secundum  se ,  et  amori 
ejus;  et  heec  transcendit  limites  attritionis, 
nam  est  vera  contritio  ;  aut  est  queelibet  alia 
malitia  moralis  inventa  in  peccato  ,  quatenus 
discordat  a  regula  rationis,  et  heec  generaliter 
dicitur  esse  propter  fceditatem  peccati,  et  con- 
stituit  aliud  membrum  attritionis,  quod  gene- 
ricum  est ,  et  varias  attritiones  sub  se  conti- 
net  juxta  varias  ditformitates  ,  quee  vel  in  di- 
versis  peccatis,  vel  in  eodem  secundum  diver- 
sas  rationes  et  habitudines  inesse  possunt. 

15.  Satisfit  rationibus  dubitandi.  —  Unde 
ad  primam  rationem  dubitandi  concedimus 
illam  detestationem,  per  se  ac  preecise  sum- 
ptam,  esse  solum  attritionem;  id  enimrecte 
colligit  argumentum  ex  doctrina  superius 
data.  Gomprehenditur  tamen  illa  attritio  sub 
illa,  quee  est  ob  fceditatem  peccati;  nam  inee- 


V.  SECT.  III.  107 

qualitas  illa,  et  injuria,  quam  constituit  pec- 
catum  in  ordine  ad  Deum,  queedam  ejus  de- 
formitas  est,  ob  quam  peccatum  est  detesta- 
bile,quamvis  non  sit  suprema  ratio  detestandi 
illud.  Ad  secundam  Durandus  in  4,  d.  17,  q. 
2,  dicit  illum  actum  esse  contritionem;  verius 
tamen  Soto  affirmatesse  attritionem,  quia  est 
ex  amore  concupiscentiee;  sicut  operari  bo- 
num  intuitu  mercedis,  etiam  vitee  eeternee,  ex 
vi  talis  objecti  non  est  opus  charitatis ,  sed 
spei,  seu  amoris  concupiscentiee.  Dico  igitur 
attritionem  illam  comprebendi  sub  illa  quee 
est  ex  metu  gehennee;  nam,  ut  seepe  dixi, 
amor  et  timor,  cum  proportione  sumpti,  con- 
nexi  sunt;  et  ideo  perinde  est  fugere  pecca- 
tum  ex  amore  consequendi  eeternam  vitam, 
et  ex  timore  amittendi  illam.  Imo  vix  unquam 
ille  amorgenerat  hanc  detestationem,  nisi  in- 
tercedente  illo  timore;  et  ideo  dixi  ad  eam- 
demvirtutem  pertinere.  Ad  tertiam  Vega,  lib. 
12  in  Tridentinum,  cap.  14,  concedit  detesta- 
tionem  ob  metum  aliarum  pcenarum  esse  at- 
tritionem,  et  contineri  sub  primo  membro ; 
nam  Concilium  utrumque  conjnnxit,  scilicet, 
ex  metu  gehennce  et  poenarum.  Quee  sententia 
vera  erit,  si  intelligamus  illum  timorem  non 
esse  mere  humanum  et  naturalem,  sed  divi- 
num  et  supernaturalem.  Itaque,  quamvis  pce- 
nee  temporales  sint,  si  tamen  considerentur 
ut  inflictee  a  Deo,  et  ut  nobis  indicant  iram 
ejus,  et  quodammodo  inchoant  divinum  sup- 
piicium  nisi  emendemur,  sub  ea  ratione  pos- 
sunt  movere  ad  supernaturalem  attritionem, 
quse  optime  reducitur  ad  illam,  quse  est  ex 
metu  gehennee ;  sicut  sperare  a  Deo  bona 
temporalia  sub  aliqua  habitudine  ad  vitam 
eeternam,  seu  ad  specialem  vel  supernatura- 
lem  Dei  providentiam,  ad  virtutem  spei  perti- 
net. 

SECTIO  III. 

Utrum  attritio  possit  fieri  contritio. 

1 .  Attritio  non  potest  fieri  contritio.  —  Non 
est  idem  attritum  fieri  contritum,  et  attritionem 
fieri  contritionem. —  Heec  queestio  est  celebris 
apud  Scholasticos ,  et  multa  circa  illam  scri- 
bunt;  nobis  autem  vix  aliud  necessarium  est, 
quam  ex  omnibus  dictis  conclusionem  inferre. 
Dicendum  ergo  est,  proprie  et  in  rigore  lo- 
quendo,  attritionein  non  posse  fieri  contritio- 
nem.  Ita  D.  Thom,  in  4,  d.  17,  q.  2,  artic.  I , 
qurestiunc.  3,  et  habetur  in  Additionibus,  q.  1, 
art.  3;  Alens.,  4  p.,  queest.  74,  raemb.  3  et  4  ; 
ftichardus,  ead.  d.  17,  art.  1,  q.  2;  Gabr.,  d. 
16,  art.  3,  dub.  1 ;  Medina,  tract.  1  de  Pcenit.,, 


108 


QU.-EST.  LXKXV    ATVTIC.  I. 


q.  5,  et  alii  communiter.  Ut  autem  lioc  pro- 
bemus,  advertendum  est,  aliud  esse  attritum 
fieri  contritum,  seu  ex  attrito  contritum,  aliud 
vero  attritionem  fieri  contritionem.  Nam  pri- 
mum,  si  in  rigore  et  proprietate  sumatur,  si- 
gnificat  mutationem  subjecti  transeuntis  a 
forma  imperfecta  ad  perfectam,  ssu  ab  uno 
statu  ad  alium ;  non  vero  significat  diversos 
status  seu  gradus  ejusdem  formae,  quod  in 
secunda  locutione  explicatur,  ut  etiam  ex 
pbilosophia  constat.  Ideo  enim  recte  dicitur 
ex  frigido  fieri  calidum ,  non  tamen  frigus 
fieri  calorem;  at  vero  recte  dicimus  calorem 
remissum  fieri  intensum.  Illa  ergo  prima  lo- 
cutio,  in  praesenti  materia ,  verissima  est  et 
valde  usitata,  quamvis  duplicem  possit  habere 
sensum  infra  explicandum.  Alteram  locutio- 
nem  dicimus  et  impropriam,  et  in  rigore  fal- 
sam  esse.  Ratio  est,  quia  attritio  el  contritio 
sunt  aclus  essentialiter  differentes;  ergo  unus 
non  potest  fieri  alius ,  seu  transmutari  in 
alium. 

Quatuor  modi}  qwibus  intelligi  potest  altritio- 
nem  fieri  contritionem ,  rrjiciuntur. 

2.  Ut  veritas  hsec  magis  patefiat,  adverto 
quatuor  modis  posse  dici  attritionera  fieri 
contritionem.  Pritno,  per  additionem  alicujus 
perfectionis  accidentalis,  quse  in  eodem  actu 
fiat;  et  hoc  modo  opinati  sunt  Scotus,  Cajeta- 
nus,  et  alii,  qui  ad  rationem  contritionis  re- 
quirunt  peculiarem  quamdam  perfectionem 
accidentalem,  ut  intensionem,  vel  durationem 
actus,  vel  quid  simile.  Hse  tamen  sententise 
satis  a  nobisimprobatse  sunt.  Hoc  igitur  modo 
non  potest  attritio  fieri  contritio,  quia  nullum 
est  tale  accidens,  sine  quo  actus  sit  attritio,  et 
illo  addito  jam  sit  contrilio;  quod  satis  pro- 
batum  est. 

3.  Sccundus  modus.  —  Secundus  modus 
esse  potest  juxta  opinionem  aliquorumTheo- 
logorum,  qui  putant  actns  morales  etiam  in- 
terioresvoluntatis  posse  transire  ab  una  spe- 
cie  in  aliam,  raanente  eadem  substantia,  seu 
entitate  actuscirca  idem  materiale  objectum, 
eliarasi  proxiraa  motiva  illorum  actuum  di- 
versa  sint;utactum  voluntatis  elicitum  ex 
virtute  misericordise,  quo  aliquis  vult  dare 
eleemosynam  propter  sublevandam  miseriam 
proximi,  posse  mutari,  et  fieri  actum  vanse 
glorise,  si  mutetur  motivum,  et  homo  velitil- 
lum  euindem  actum,  ut  videatur  ab  homini- 
bus;  tunc  enira  aiunt  in  voluntate  eumdem 
actum  manere  enlitative,  solumque  mutari 
species  morales, 


4.  Fundamentum.  — Refellitiir. —  Funda- 
montumhujus  doctrinre  est,  qhia  hse  species 
morales  actuum  humanorum  supponunt  na- 
turalem  aliquam  et  physicam  speciem,  inqna 
fundentur,  etideo  possunt  variari  circa  eum- 
dem  actum  retinentem  eamdem  speciem  na- 
turalem.  Nec  desunt  qui  hanc  doclrinam  ex- 
tendant  ad  actus  intellectus.  Aliqui  enim  di- 
xerunt,  eumdem  actum,  qui  prius  erat  opi- 
nionis,  adveniente  demonstratione  fieri  ac- 
tum  scientise.  Verumtamen  doctrinam  hanc 
et  generatim  sumptam,  et  ad  prsesentem 
qusestionem  applicatam,falsam  esse  existimo; 
quia  in  actibus  interioribus  voluntatis,  spe- 
cies  illa,  quaj  snmitnr  ex  objecto  formali 
proxime  movente,  est  non  tantum  moralis, 
sed  eliam  physica,  naturalis  et  entitativa  ip- 
sius  actus ;  nam  hsec  duo  non  repugnant. 
Idem  enim  actus  interior  secundum  suam  re- 
alitatem  libere  fit,  et  tendit  intale  objectum, 
et  ex  libertate  denominatur  moralis,  et  ex 
tendentia  ad  objectum  habet  suam  realem 
speciemet  naluram.  Quod  enim  Aristoteles 
dixit,  potentiam  per  actus,  et  actus  per  ob- 
jecta  specificari,  etiam  in  his  actibus  verum 
habet,  cura  sit  eadem  ratio  in  illis,  quae  est 
in  reliquis. 

5.  Prseterea  tales  actus  secundum  entila- 
tes  suas  essentialiter  sunt  actus  ;  ergo  etiam 
essentiales  species,  et  reales,  seu  physicas 
habent  ex  objectis;  sed  non  habent  illas  ex 
objectis  materialibus  tantum,  tum  quia  hoc 
commune  est  omnibus  habitibus  et  actibus, 
tum  etiam  quia  materiale  objectum  indiffe- 
rens  est,  ut  circa  illud  versetur  actus,  verbi 
gratia,  justitise,  aut  liberalitalis,  vel  etiam  ac- 
tus  naturalis,  aut  supernaturalis  ;  ergo  per  se 
non  sufficit,  ut  det  actui  ultimam  speciem, 
nisi  addatur  objectum  form:ile  seu  motivum. 
Jmo  si  rcs  atteute  consideretur,  nnllus  actus 
voluntatis  versari  potest  circa  tale  objectum 
materiale  prsecise  sumptum,  quia,  ut  sic,  ne- 
que  ut  bonum,  neque  utmalum  consideratur. 
Unde  etiam  intellectus  circa  talo  objectum 
materiale  versari  potest ;  ergo  necesse  est  ut 
sub  aliqua  ratione  boni  tale  objeclum  suma- 
tur,  ut  possit  dare  speciem  actui  voluntatis  ; 
ergo  illa  species,  quae  sumitur  ex  proxima 
ratione  boni  moventis  voluntatem,  est  essen- 
tialis  tali  actui,  et  entitati  ejus.  Quocirca  in 
prsesentimateria  actus  charitatis  esssntialiter 
in  entitate  sua  talis  est,  et  similiter  actus 
spei.  Unde,  sicut  in  naturalibus  non  potest 
una  qualitas  mulare  suam  epeciem  essentia- 
lem,  et  transire  in  aliam,eadem  numero  ma- 


DISPUTAT. 

ncus ;  cst  enim  aperta  repugnantia,  cum, 
abhita  esseiitia,  omnino  destrualur  rcs,  ncquc 
enim  hsec  a  parte  rei  dislinguuntur  ;  ita  ficri 
nonpolest,  ut  proprius  actus  spci  transcat  in 
cjiaritatis  speciem,  vel  e  converso.  Eodcrn  au- 
tem  modo  comparantur  attritio  etcontrilio; 
nam  sunl  actus  pertinentes  ad  virtutes  spc- 
cie  et  essentia  diversas  ;  contritio  enim  est 
actus  elicitus  a  charitate,  ut  supra  explicavi  ; 
attritio  vero,  aut  est  a  virtute  spei,  vel  ab 
alhjua  virtute  morali  ;  ergo  fieri  non  po- 
test  ut  illo  modo  transeat  ab  una  specie  in 
aliam. 

G.  Et  confirmari  potest  in  ipsis  habitibus, 
qui  etiam  sunt  morales,  et  sirnul  habent  suas 
species  reales  ita  dislinclas,  ut  non  possit 
idem  habitus  ab  una  in  aliam  transmutari  ; 
ergo  idem  est  de  actibus;  sunt  enim  propor- 
tionati  habitus.  Et  ita  rcsponsum  est  ad  fun- 
damentum  alterius  opinionis.  Nam  esse  mo- 
rale  et  naturale  in  eodem  actu  non  repugnant, 
ct  consequenter  nec  species  moralis  et  natu- 
ralis  ;  imo  intelligi  non  potest  in  interiori 
actu  voluntatis,  queenam  species  illa  sit,  quaj 
naturalis  vocatur,  et  non  moralis  ;  nam  se- 
cunduai  illam  etiam  actus  est  liber,  et  tendit 
in  objectum  per  rationem  propositum  ;  hoc 
aulem  addit  illa  denominatio,  qua  actus  vo- 
luntatis  vocatur  moralis. 

7.  Tertius  modus.  —  Tertius  modus,  quo 
attrilio  potest  fieri  contritio,  est  per  ad- 
ditionem  alicujus  actus  exterioris,  sine  quo 
non  censetur  homo  facere  quantum  po- 
test  et  tenetur,  ut  se  ad  gratiam  dispo- 
nat.  Quem  dicendi  modum  invenio  apud 
Victoriam,  in  relect.  1  de  Potest.  Eccles.,  q. 
2,  n.  9,  quem  sequitur  Ledesm.,  2,  p.  4,  q. 
20,  art.  1.  Ubi  ait  fieri  posse,  ut  aliquis  ha- 
beat  dolorem  de  omnibus  peccatis  suis,  qua- 
tenus  sunt  contra  Deum,  et  quod  non  habeat 
contritionem,  solum  quia  non  tollit  aliquam 
occasionem  proximam  peccandi,  vel  quia  non 
restituit  quod  debet;  et  tamen  si  hoc  postea 
exequatur  ,  quamvis  dolor  ejus  non  crescat, 
neque  mutetur,  jam  sit  vera  contritio  ;  quam 
scntentiam  nulla  ratione  confirmat.  Videtur 
autem  fundamentum  esse ,  quia  nemo  po- 
test  disponi  ad  gratiam,  nisi  prius  impleat 
quod  implerc  tenetur;  qui  autem  hoc  facit, 
et  alioqui  dolet,  jam  sufficienter  disponitur. 

8.  Improlatur.  —  Hanc  vero  sententiam 
falsam  esse  opinor,  et  vix  posse  intelligi.  In- 
terrogo  enim,  an  ille  homo,  qui  dolere  dici- 
tur  proptcr  Deum  de  omnibus  peccatis  suis, 
teneatur  restituere,  vel  occasionera  tollere  in 


V.  SECT.  III.  JOO 

illo  momento,  ct  pro  illo  eodem  instanti  ,  in 
quo  dolet ;  vcl  non  ila  urgcatur  lali  preeccpto, 
sed  possit  postea  illnd  implere.  Si  hoc  postc- 
riusdicatur,  nihil  obstabit  contritioni,  etiamsi 
preeccptum  statim  pro  eodem  instanti  execu- 
tioni  non  mandet ;  quia  illud  non  est  pccca- 
tum  ,  cum  obligatio  preecepti  non  ita  urgeat, 
et  alioqui  ad  contritionem  habendam  sufficiat 
propositum  implendi  pneceptum  pro  co  tcm- 
pore,  pro  quo  obhgaverit ;  si  ergo  ille  dolor 
habet  omnia  requisita  ad  conlritionem  preeter 
illam  exteriorem  executionem  talis  preecepti , 
revera  est  contritio,  et  sufficiens  dispositio  ad 
graliam.  Neque  oberit ,  quod  talis  homo  po- 
stea  non  restituat,  vel  occasionem  tollat,  nam 
preesens  contritio  non  pcndet  ex  futuro  con- 
tingente,  sed  ex  preesente  proposito;  quod  si 
postea  horao  mutetur,  vel  non  exequatur, 
peccabit  denuo  ,  et  amittet  gratiam  pcr  prio- 
rem  contritionem  comparatam.  Si  vero  dica-. 
tur  obligationem  implendi  tale  preeceptum 
urgcre  pro  eodem  instanti,  pro  quo  homo  do- 
let,  impossibile  est,  ut  ille  dolor  sit  de  omni- 
bus  peccatis  ,  ct  quod  postea  sit  contritio , 
nisi  in  se  ipso  mutetur  et  crescat.  Probatnr, 
quia  ille  homo  actualiter  peccat  pro  illo  in- 
stanti,  quia  non  facit  qnod  pro  tunc  tenetur; 
quoraodo  ergo  potest  habere  in  eodem  instan- 
ti  actualem  ct  efficacem  dolorem  de  omnibus 
peccatis? 

9.  Evasio.  —  Responslo.  —  Dici  potest  il- 
lum  teneri  ad  id  faciendum  statim  ,  non  ta- 
men  advertere  pro  tunc  ad  hujusmodi  obliga- 
tionem ,  et  ideo  posse  habere  verum  dolorem  , 
qui  ob  illum  defectum  non  attingat  perfec- 
tionem  contritionis.  Sed  contra  hanc  respon- 
sionem  proportionale  militat  argumentum  ; 
quia  vel  illa  inadvertentia  est  mere  naturalis, 
et  inculpabilis  ,  et  sic  preesens  obligatio  riihil 
obstabit,  quominus  absque  illius  executione 
possit  haberi  vera  contritio,  quia  illa  inadver- 
tentia  omnino  excusat.  Unde  ita  se  habet  ille 
homo,  ac  si  pro  tunc  non  teneretur;  et  suffi- 
ciet  illi  propositum  servandi  omnia  mandata, 
cum  primum  humano  modo  occurrerint,  id 
est,  cum  morali  advertentia.  Si  vero  illa  in- 
consideratio  fuit  culpabilis,  et  ex  negligentia 
gravi ,  fieri  non  polest  ,  ut  cum  illa  simul 
existat  efficax  dolor  de  omnibus  peccatis , 
quia  offcnsa  Dei  sunt :  tum  quia  actualiter 
homo  tura  peccat,  et  de  illo  non  dolet;  tum 
etiam  quia,  cum  talis  dolor  formaliter  vel 
virtute  includat  absolulum  propositum  non 
peccandi ,  ficri  non  potest,  ut  cum  iilo  actu 
simul  existat  prravis  negligentia  rei  necessa- 


HO 


QILEST.  LXXXV.  ARTIC.  I. 


rife  ad  salulem ,  et  ad  vitandam  gravem  Dei 
offensain  pro  eodem  instanti. 

10.  Objectiuncula  solvitur.  —  Quapropler 
fieri  non  potest,  ut  per  solam  actionem  exte- 
riorem  idem  dolor  internus,  qui  anlea  non 
erat  contritio,  incipiat  esse  contritio  ;  sed  vel 
ille  dolor,  qui  antea  jam  erat  contritio,  inci- 
pit  exterius  operari ,  quod  prius  forte  debue- 
rat,  sed  homo  non  adverterat;  vel  dolor,  qui 
prius  fuerat  imperfectus  et  inefficax,  postea 
perficitur,  et  substanlialiter  mutatur.  Quod 
optime  confirmatur ,  quia  dispositio  ad  gra- 
tiam  non  consistit  in  exteriori  actu,  sed  in  in- 
teriori;  ergo  fieri  non  potest,  ut  per  solam  ad- 
ditionem  exterioris  actus  consummetur  talis 
dispositio.  Dices,  extenorem  actum  non  addi 
sine  aliquo  interiori ,  scilicet  voluntate  illum 
efficiendi.  Sed  contra,  quia  hinc  coucludimus 
ipsum  actum  interiorem  debere  mutari ,  aut 
non  esse  necessariam  illam  voluntatem  ad 
veram  contritionem,  quia  sufficiet  proposi- 
tum  sic  operandi  ,  cum  primum  occurrerit 
illa  obligatio  cum  sufficienti  advertentia  ad 
illam. 

Quartus  modus. 

11.  Quartus  et  ultimus  modus  hujus  muta- 
tionis  esse  potest  per  additionem  alicujus  ac- 
tus  interioris;  ut,  verbi  gratia,  si  homo  prius 
habeat  doloreni  de  peccatis  ex  mera  virtute 
pcenitentiae  absque  ulio  actu  elicito  charitatis, 
iile  erit  tantum  attritio,  ut  supra  dictum  est ; 
si  vero  ultra  hunc  actum  addat  alium  amoris 
Dei  super  omnia,  in  quem  referat  illum  eum- 
clem  dolorem,  ille  incipiet  esse  contritio,  quia 
jam  est  dolor  cle  peccato  propter  Deum  sum- 
me  dilectum;  ergo  hoc  modo  potest  attritio 
fieri  contritio.  In  quo  (ut  tollatur  qusestio  de 
nomine)  certum  est  illura  hominem  manere 
suflicienter  dispositum  ad  gratiam ,  ut  argu- 
mentum  probat ;  quod  ita  verum  esse  censeo, 
ut  illi  homini  non  maneat  obligatio  habendi, 
vel  procurandi  postea  perfectiorem  dolorem. 
Quod  fortasse  non  ita  esset,  si  ille  dolor  fuis- 
set  tantum  ob  mer,um  gehennse ,  vel  ob  infe- 
riorem  aliam  rationem;  ille  enim  excedit  in 
hoc,  quod  est  verus  actus  justitise ,  et  poeni- 
tentise  virtutis,  et  detestatio  injuriaj  divinee, 
quatenus  talis  est.  Et  ideo  ex  parte  doloris 
sufficit,  si  adsit  etiam  amor  sufficiens. 

12.  Contritio  duplece.  — ■  Hoc  autem  in  re 
posito ,  qusestio  videtur  de  nomine,  an  illa 
dicenda  sit  vera  contritio ,  necne.  Possumus 
autem  distinguere  duplicem  contritionem , 
unam  propriam,  quse  est  per  simplicem  ac- 
tum  doloris  in  se  virluteincludentis  amorem; 


et  de  hac,  quse  propriissima  est,  locuti  sumus 
hactenus,  et  nulla  attritio  potest  in  talem 
contritionem  mutari,  et  de  hac  procedunt  ra- 
tiones  superius  factae.  Alio  tamen  modo  la- 
tiori  potest  vocari  contritio ,  quse  composita 
est  ex  pluribus  actibus,  dolore,  scilicet,  et 
amore ;  et  in  hac  significatione  potesl  ilia  vo- 
cari  contritio.  Si  quis  tamen  aclvertat ,  quod 
etiam  supra  Medina  insinuavit ,  etiam  in  hoc 
sensu  attritio  non  fit  contritio,  sed  ex  priore 
attritione  cum  sequente  amore  coalescit  qui- 
dam  contritionis  modus.  Nam  prior  dolor 
nunquam  est  ipse  contritio ,  sed  aggregatum 
illud  seu  compositum  ex  dolore  et  amore  ap- 
pellatur  talis  contritio.  Quod  patet,  quia  non 
alia  ratione  sic  vocatur,  nisi  quia  est  formalis 
dispositio  sufficiens  ad  gratiam  et  remissio- 
nem  peccati;  sed  prior  actus  nunquam  fit 
sufficiens  dispositio,  sed  ex  illo  cum  amore 
consurgit;  ergo  non  prior  actus  solus ,  sed 
dispositio  ex  utroque  constans  dicetur  con- 
tritio. 

13.  Medince  dictum.  —  Addit  vero  Medina 
supra  ex  Alensi,  licet  attritio  non  possit  fieri 
contritio,  posse  tamen  extrinsece  participare 
honestatem  contritionis  per  relationem  ex- 
trinsecam,  seu  imperium;  quod  etiam  dici 
posset  de  contritione  respectu  attritionis. 
Quod  declaratur  breviter  ex  principiis  1.  2, 
quia  actus  unius  virtutis  potest  imperare  ac- 
tum  alterius,  vel  referre  in  objectum  suum 
tanquam  in  finem  illi  extrinsecum,  a  quo  ha- 
beat  speciem  accidentalem,  quomodo  elee- 
mosyna ,  verbi  gratia,  potest  imperari  a  pce- 
nitentia,  etc;  sic  ergo  esse  potest  in  proposi- 
to ;  est  enim  eadem  ratio.  Et  exemplis  facile 
patet ;  potest  enim  quis,  ex  intentione  satis- 
faciendi  Deo  pro  culpa  commissa,  imperare 
sibi  detestationem  vel  dolorem  propter  pcenas 
inferni  ;  aut  ex  odio  offensee  divinse,  ut  sic, 
imperare  sibi  detestationem  seu  odium  ipsius 
malitise  peccati  propler  turpitudinem  ejus;  et 
e  contrario  ex  intentione  fugiendi  pcenas  in- 
ferni  potest  sibi  imperare  veram  contritionem 
tanquam  medium  ad  finem  necessarium.  An 
vero  hujusmodi  accidentalis  speciticatio  sit 
aliquis  modus  intrinsecus  actui  imperato  per 
additionem  alicujus  realitatis  quasi  partialis, 
an  vero  sit  denominatio  extrinseca  ab  actu 
imperante,  sicut  est  respectu  actus  exterioris, 
disputatur  in  prima  secundee ;  utrumque  enim 
est  probabile. 

14.  Objectioni  respondetur.  —  Dices  :  ergo 
saltem  hoc  modo  attritio  dicetur  fieri  contri- 
tio,  et  e  converso,  Respondetur  hoc  posse 


[DISPUTAT. 
pcrtincre  ad  modum  loqacndi;  simplfciter 
tamen  negatur,  tum  quia  attritio  et  contritio 
significant  proprie  actus  elicitos  per  modum 
intentioniSj  seu  voluntatis  absoluta3,  qua3  ex 
proximo  objecto  suo  speciem  sortitur ;  sicut 
actus  temperantia? ,  quamvis  imperari  possit 
a  cbaritate,  non  dicitur  simpliciter  fieri  actus 
cbarilatis,  sed,  cum  addito,  actus  imperatus  a 
cbaritate;  sic  in  proposito  solum  dici  poterit 
attritio,  verbi  gratia,  imperari  a  contritione. 
Tum  etiam  quia  quamvis  idem  actus ,  qui 
est  attritio,  intelligatur  accidentaliler  partici- 
pare  bonestatem  contritionis ,  ita  ut  ex  illa 
cum  aliquo  addito  fiat  contritio,  in  quo  sensu 
proprie  versatur  hcec  quaestio,  et  affirmatur 
ab  auctoribus  eilatis ,  attritionem  posse  fieri 
contritionem ;  quod  nos  negamus  eodem  sen- 
su;  sed  tota  ratio  attritionis  supponitur,  seu 
substernitur  quasi  materiale  subjectum,  et  illi 
intelligitur  addi  accidentaliter  bonestas  con- 
tritionis  secundum  quamdam  participatio- 
nem. 

15.  Multis  moclis  liomo  fit  ex  attrito  contri- 
tus.  —  Atque  ex  his  tandem  intelligitur,  va- 
riis  modis  dici  hominem  proprie  ex  attrito 
fieri  contritum.  Primo  propriissime  ,  quia 
mutat  dolorem  ex  imperfecto  in  perfectum. 
Secundo  minus  proprie ,  quia  doiori  imper- 
fecto  addit  amorem.  Tertio  latissime,  quia 
sine  mutatione  actus  illi  infunditur  gratia  et 
charitas,  ut  in  sacramentis  fit ;  tunc  enim  so- 
lum  dicitur  homo  fieri  ex  attrito  contritus, 
quasi  eequivalenter,  seu  quoad  ultimum  effec- 
tum  contritionis ,  qui  est  gratia  et  remissio 
peccati. 

DISPUTATIO  VI. 

DE  ACTU  EXTERIORI  PCENITENTI^. 

Quoniam  materia  prosima  virtutum  mora- 
lium  sunt  aliqui  bumani  actus,  ideo  semper 
praeter  actus,  quos  immediate  cum  voluntate 
eliciunt,  qui  proprie  dicuntur  interiores  res- 
pectu  illarum,  habent  alios  actus,quos  impe- 
rant,  seu  ad  quos  eliciendos  alias  potentias 
seu  virtutes  movent,  qui  dicuntur  exteriores 
respectu  earumdem.  Et  ideo,  cum  hactenus 
explicuerimus  interiores  actus  pcenitentise, 
qui  ab  ea  proprie  eliciuntur,  superest  ut  de 
exterioribus  dicamus,  quae  res  brevior  est,  et 
facilior ;  tamen  propter  niaterise  complemen- 
tum,  non  potuit  omnino  preetermitti.  Dicam 
ergo  breviter  qualis  ,  et  quotuplex  hic  actus 
sit. 


VI.  SEGT.  I. 


111 


SECTIO  I. 


Utrum  virius  pceniientix   habeat  aliquem  actum 
cxteriorcm  sibi  proprium,  etperse  honestum. 

1 .  Qui  clicaniur  late  actus  exleriores  pcvni- 
tentice.  — Actus  exterior  virtutis  quadam  ge- 
nerali  ratione  dici  potest  omnis  ille,  qui  non 
est  elicitus  a  tali  virtute,  sed  tantum  impera- 
tus.  Talis  enim  actus  aliquo  modo  est  extra 
talem  virtutem  quoad  propriam  et  per  se  ef- 
ficientiam  ejus.  Et  hoc  sensu  habet  virtus 
pcenitentiae  actus  exteriores,  non  solum  in 
aliis  potentiis,  sed  etiam  in  ipsa  voluntate. 
Quod  explicatur  in  propria  et  specifica  virtute 
poenitentiae,  et  inde  potest  facile  ad  quamli- 
bet  applicari.  Juxta  illum  ergo  loquendi  mo- 
dum,  actus  ipse  charitatis,  quatenus  a  virtute 
pcenitentiae  imperari  potest,  et  in  suum  affec- 
tum  ordinari,  est  illi  exterior ;  et  multo  magis 
actus  intellectus  interioris  confessionis,  seu 
recognitionis  peccatorum;  et  actus  etiam  par- 
tis  sensitivse,  sive  sit  directe  imperatus,  sive 
volitus  ad  satisfaciendum ,  sive  sit  concomi- 
tanter,  sive  consequenter  excitatus  propter 
naturalem  sympathiam  potentiarumejusdem 
animae  corpori  conjunctas.  Hcee  vero  tam  ge- 
neralis  usurpatio  actus  exterioris  non  est  adeo 
usitata,  prsesertim  quoad  illos  actus ,  qui  in 
ipsa  voluntate  manent;  alii  enim  facilius  il- 
lam  denominationem  recipiunt. 

2,  Qui  sunt  actus  exteriores  pcenitentice pro- 
prv.  —  Propriissimo  vero ,  et  usitato  modo 
actus  exteriores  vocantur,  qui  per  exteriores 
facultates  corporis  exercentur.  Et  hoc  etiam 
modo  constat  hanc  virtutem  habere  exterio- 
res  actus;  quia  etiam  hic  actus  externus  po- 
test  esse  accommodatus  ad  proprium  munus, 
et  officium  pcenitentice;  unde  potest  imperari 
a  voluntate  ex  motivo  ejus,  atque  adeo  me- 
diante  ipsa  virtute.  Hac  igitur  ratione  perti- 
nebit  ad  illam,  ut  actus  externus  ejus.  Solum 
est  circa  boc  advertentum  duplex  esse  munus 
hujus  virtutis.  Primum  est  expellere,  et  om- 
nino  expiare  peccatum  commissum;  secun- 
dum  est,  cavere  futurum.  Et  ad  ulrumque 
potest  uti  externis  actibus ;  nam  respectu  f u- 
turorum  pertinet  ad  hanc  virtutem  tollere 
omnes  peccatorum  occasiones ,  pra3sertim 
proximas  et  morales.Item  moderari  afiectus, 
quantum  possunt  adpeccatum  inducere.  Huc 
etiam  spectat  restitutio ,  quam  Theologi  tri- 
buunt  pcenitentiaa  ,  saltem  imperanti,  et  pro- 
prie  non  spectat  ad  satisfactionem  commissi 
peecati,  sed  ad  ablutionem  ipsius  peccali. 


112 


QU.EST.  LXXXV.  ARTIC.  I. 


seu  contihuationera  ejus,  quai  esset  in  reti- 
nenda  re  aliena.  Unde  hujusmodi  actus,  qui 
respiciunt  futurum,  proprie  imperantur  ex 
motivo  quasi  secundario,  quod  est  satisfacere 
pro  poena  temporali  debita  ratione  talis  pec- 
cati,  ad  quem  finem  potissime  ordinantur  cor- 
poris  affiictiones.  Aliquando  vero  possunt  im- 
perari  hujusmodi  actus,  etiam  ex  primario 
motivo,  nimirum  ad  impetrandam  a  Deo  ve- 
ram  cordis  conversionem,  qua  deleatur  culpa 
commissa;  et  hoc  modo  inter  alios  dicitur  in 
Scriptura  eleemosyna  redimere  peccatum  , 
quia  est  aptissimum  medium  adimpetrandam 
a  Dco  veram  contritionem.  Ad  quod  etiam 
plurimum  juvat  oratio,  et  alii  actus  pietatis, 
qui  omnes  sub  hac  ratione  ad  hanc  virtutem 
pertinent. 

Dubium,  an  poenitentia  hdbeat  proprium  actum 
exteriorem. 

3.  Hinc  vero  nascitur  dubium  tactum  in 
secunda  parte  tituli  sectionis ,  quia  hinc  se- 
quitur,  hanc  virtutem  nullum  habere  pro- 
prium  actum  exteriorem,  neque  immediate 
ab  ipsa  sola  imperatum ;  quod  videtur  incon- 
veniens ,  cum  ipsa  sit  virtus  moralis  et  spe- 
cialis ,  quse  propriam  et  specialem  debet  ha- 
bere  materiam.  Respondendum  autem  brevi- 
terest,  duobus  modis  posse  dici  actum  exte- 
riorem  proprium  alicujus  virtutis.  Primo  et 
actu,  et  potestate,  scilicet,  quiaab  illasola,  et 
a  nulla  alia  imperaripotest.  Ethocmodo  con- 
cedimus  sequelam,  nam  omnes  actus  exterio- 
res,  qui  huic  virtuti  possunt  attribui,  possunt 
etiam  ab  aliis  imperari ;  imo,  regulariter  lo- 
quendo,  immediatius  pertinent  ad  alias  virtu- 
tes,  ut  restitutio  ad  justitiam,  eleemosyna  ad 
misericordiam  ,  jejunium  ad  temperantiam  , 
et  sic  de  aliis.  Alio  autem  modo  polest  actus 
exterior  dici  proprius  alicujus  virtutis,  vel 
secundum  actualem  motionem ,  et  imperium, 
vel  secundum  aliquam  proprietatem ,  ratione 
cujusestmagisaccomrnodatusillivirtuti,  quam 
aliis.  Et  hoc  modo  possunt  hi  actus  exteriores 
dici  proprii  pcenitenlise  ,  vel  quia  ipsa  per  se 
est  sulficiens  ad  imperaudos  illos  sine  inter- 
ventu  aiiarum  specialium  virtutum,  et  quando 
sic  imperat,  illi  aclus  erunt  proprii  ejus,  id 
est,  solamilliushonestatem  actualiter  partici- 
pantes;  vel  etiam  sunt  isti  actus  proprii  pce- 
nitentiae  ,  quatenus  dolorem  et  afflictionem 
inferunt,  nam  hsec  proprietas  talium  actuum 
est  maxime  accommodata  ad  finem  pceniten- 
tise,  qui  cst  satisfacere  pro  peccato.  Neque 
est  necesse,  ut  heec  virtus  habeat  actum  exte- 


riorem  sibi  proprium ,  etiam  priori  modo, 
quia  licet  sit  virtus  specialis  essentialiter,  ta- 
men  causaliter,  ut  supra  dixi,  est  quodammo- 
do  universalis,  et  ideo  universalem  habet  ma- 
teriam  ,  licet  sub  propria  et  speciali  ratione 
illam  attingat. 

Dubium,  an  actus  proprii  pcemtentia?  sint 
honesti  ? 

4.  Ex  quo  facile  expeditur  ultimus  punctus 
hujus  qusestionis  de  honeslate  horum  actuum. 
Et  ratio  dubii  esse  poterat,  quia  actus  maxi- 
me  proprii  hujus  virtutis  inferunt  nocumen- 
tum  corpori,  et  ideo  videntur  esse  et  rationi, 
et  naturee  contrarii.  Propter  quod  aliqui  hee- 
retici  generaliter  damnarunt  omnes  hos  actus, 
praasertim  jejunia,  et  alias  corporis  afflictio- 
nes.  Alii  vero  peculiariter  reprobant  hos 
actus ,  quatenus  fiunt  ex  pcenitentia  ,  quia 
cum  negare  non  possint  esse  utiles  ad  alias 
virtutes,  ut  ad  castitatem,  et  similes,  negant 
posse  licite  exerceri  ex  fine  pcenitentise,  quo- 
niam  venia  peccati  non  ex  nostris  operibus, 
sed  ex  sola  Dei  misericordia  expectanda  est. 
Sed  contra  primum  errorem  agendum  est  in 
materia  de  Jejunio,  et  videri  potest  Bellar., 
lib.  2  de  Bonis  operibus,  c.  11,  et  1.  4  de  Pce- 
nit.,  c.  3.  Nobis  sufficit  testimonium  Pauli,  1 
ad  Corin.  9  :  Castigo  corpus  meum,  etc.  Con- 
tra  secundum  errorem  dicendum  est  infra  in 
materia  de  Satisfactione.  Nunc  sufficiunt 
etiam  frequentes  exhortationes  Scripturae  ad 
hujusmodi  actus,  etiam  quatenus  pcenitentise 
sunt,  ut  Joel.  2,  Job  ult.,  Matth.  11,  et  alias 
saepe.  Dequo  etiam  extat  definitio  Tridentini, 
sess.  14,  can.  13.  Sunt  ergo  hi  actus  per  se 
honesti. 

5.  Dupliciter  actus  exterior  potest  esse  ho- 
nestus.  —  Quomodo  actus  exteriores  pceniten- 
tiai  dicuntur  honesti. — Est  autem  ad  vertendum 
duobus  modis  posse  intelligi  actum  exterio- 
rem  esse  per  se  honestum.  Prim  i,  quia  ita 
habet  intrinsecam  houestatem,  ut  nulla  ra- 
tione  possit  male  fieri.  Et  hoc  rnodo  uullus  est 
actus  exterior  proprie  dictus,  id  est,  ex  iis  qui 
per  corpus  exercentur,  qui  hoc  modo  sit  ho- 
ncstus  ;  quia  cum  non  habeat  in  se  honesta- 
tem  formalem,  sed  objectivam  tantum,  potest 
a  voluntate  exerceri,  non  propter  honesta- 
tem  ejus,  sed  propter  alium  finem  extrinse- 
cum  non  bonum;  et  tunc  lalis  actus,  prout 
in  re  ipsa  exercitus  ,  malus  est ,  etiamsi 
alias  ex  genere  suo  bonus  videatur.  Alio 
ergo  modo  potest  dici  actus  exterior  per  se 
honestus ,  quia    in    se   habet    sufficienter , 


DISPUTAT. 
unde  honesto  appeti  et  fieri  possit,  etiam- 
si  ab  extrinseco  fine  honestatem  non  men- 
dicet.  Et  hoc  modo  dicuntnr  actus ,  ut  ad 
pcenitentiam  pertinentes,  per  se  honesti,  quia 
ex  se  habent  proportionem  sufficientem  cum 
proprio  motivo  et  objecto  pcenitenliee,  quod 
honestum  est.  Neque  inferunt  grave  nocumen- 
tum,  si  prudenter  fiant,  ut  fieri  debent ;  ne- 
que  etiam  tenelur  homo  jure  naturee  omnia 
incommoda  corporis  vitare  ;  sed  honestissime 
potestillud  affligere,  etaspere  tractare,  quan- 
tum  ad  virtutem  vel  perfectionem  ejus  opor- 
tuerit,  de  quo  videri  potest  Victor.  in  relect. 
de  Temperantia.  Quomodo  autem  ex  nostris 
operibus  expeclare  possimus  remissionem 
eulpge,  aut  pcena?,  tractatur  late  in  materia 
de  Gratia.  Primo  enim,  ac  proecipue  hoc  tri- 
buendum  est  gratia? ;  nostris  autem  operibus 
ab  illa  manantibus  in  suo  genere ;  remissio 
eiiim  culpoe  solum  est  ex  misericordia  Dei 
respiciente  nostrum  actum,  ut  dispositionem  ; 
remissio  autem  pcenoe  temporalis,  quse  fitho- 
mini  jam  grato  ,  etiam  est  ex  justitia,  ut  infra 
latius  in  materia  de  Satisfactione. 

SEGTIO  II. 

Quotuplex  sit  hujusmodi  actus. 

1.  Prima  divisio  actuum  pamitentice.  —  Hic 
explicabo  breviter  nonnullas  divisioues  actus 
pcenitentia,  omissis  his,  quas  D.  Thomas  at- 
tingitinfra,  q.  90,  quoniam  illas  in  commen- 
tariis  illius  quoestionis  explicabo.  Et  imprimis 
supponenda  est  illa  partitio  ,  seu  numeratio 
partium  poenitentioe,  quam  probavit  Triden- 
tinum,  sess.  14,  c.  3,  in  contritionem,  confes- 
sionem  et  satisfactionem  ,  quoe  proprie  datur 
de  partibus  materialibus  sacramenti;  et  sub 
ea  ratione  infra  tractanda  est.  Nuuc  autem 
breviter  accommodari  potest  ad  ipsam  virtu - 
tem  pcenitentiae  ;  nam  omnia  illa  membra 
possunt  locum  habere ,  etiam  absque  sacra- 
mento  ,  ut  de  contritione  satis  hactenus  dic- 
tum  est.  Nec  membrum  illud  ad  praesentern 
disputationem  pertinet ,  quia  conlritio  solum 
interior  actus  voluntatis  esse  potest.  At  vero 
confessio  et  salisfactio  ,  tam  in  interiori  actu 
quam  in  exteriori  possunt  inveniri  ;  datur 
enim  mentalis  confessio,  quoe  soli  Deo  fit,  et 
proprie  est  aclus  intellectus,  scilicet  recogita- 
tio  et  recognitio  peccatorum,  de  qua  supra  de 
recogitatione  agentes ,  quoe  est  ad  contritio- 
nem  necessaria.  De  qua  Psal.  31 :  Dixi:  Con- 
fitebor  adversum  me.  Satisfactio  etiam  fieri 
potest  per  interiorem  actum,  non  solum  quo- 

XXII, 


VI.  SEGT.  II.  113 

ad  culpam  eo  imperfecto  modo ,  qui  a  nobis 
prcestari  polest  per  contritionem  ,  sed  etiam 
quoad  pcenam,  vel  per  actus  ipsius  volunta- 
tis,  prsesertim  per  dolorem,  vel  eliam  per  ac- 
tus  intellectus,  maxime  per  orationem. 

:\  In  exlerioribus  autem  actibus  (quod 
proprie  ad  rem  proesentem  pertinet)  potest  in- 
veniri  confessio  peccati,  etiam  extra  sacra- 
mentum  ;  qualis  erat  illa  ,  quam  Judoei  facie- 
bant  coram  Joanne  Baptista,  dum  confiteban- 
tur  peccata  sua;  et  in  legc  veteri,  dum  offere- 
bantur  sacrificia  pro  peccatis,  fiebat  sacerdoti 
aliqualis  confessio  peccati.  Etnunc  etiam  di- 
cunt  Theologi,  in  articulo  necessitatis,  qtian- 
do  non  est  copia  sacerdotis ,  posse  peccato- 
rem  confiteri  laico,  non  quidem  sacramcnta- 
liter,  sed  exercendo  quemdam  actum  virtutis 
pcenitentioe  ,  qui  ordinari  potest  vel  per  mo- 
dum  medicinse  ad  curanda  peccata  commissa, 
et  cavenda  futura,  petendo  consilium,  vel  ad 
excitandam  interiorem  confessionem  et  con- 
tritionem.  Denique  i!le  actus  potest  etiam  esse 
satisfactorius,  quatenus  poenalis  est,  et  afdic- 
tionem,  et  erubesceutiam  causat.  Et  secun- 
dum  hanc  rationem  solum  distinguitur  ab  ex- 
terna  satisfactione  tanquam  particulare  qiiid 
a  communi,  scilicet,  per  designationem  cu- 
jusdam  particularis  materioe,  et  actus,  qui 
proptcr  peculiarem  rationem  suam  distincte 
seu  expresse  numeratur. 

S  alis  factionis  exterioris  divisio. 
3.  Satisfactio  autera  exterior  per  varios  ac- 
tus  exerceri  potest,  qui  a  Theoiogis  ad  tria 
capita  revocantur,  scilicet,  jejunium,  eleemo- 
synam  et  orationem ,  quibus  aiiqui  addunt 
restitutionem;  sed  non  est  necesse,  tum  quia, 
ut  jam  insinuavi,  restitutio,  ut  sic,  non  fit  ad 
satisfaciendum  pro  peccato  commisso,  sed  ad 
tollendum  statum  peccati ;  tum  etiam  propter 
rationem  ,  qtiam  statim  subjiciam.  Illa  enim 
tria  membra  non  sunt  ita  proecise  sumenda, 
ut  per  solos  illos  tres  actus  in  rigore  suraptos 
fiat  satisfactio ;  nam  certissiraum  est  aliis 
etiam  fieri ;  et  ideo  Goncilium  Tridentinum, 
sess.  14  ,  canone  13,  numerans  illos  tres  ac- 
tus,  addit :  Et  per  alii  pieialis  opera.  Nume- 
rantur  ergo,  ut  per  quaradam  reductioncm 
omnes  alii  ad  hos  revocenlur.  Sunt  enim  tria 
generabonorum,  externorum,  corporis  et  ani- 
moe  ,  et  per  usum  omnium  possumus  Deo  sa- 
tisfaccre.  Eleeomosyna  ergo  comprehendit 
omnem  bonum  usum  lemporalium  bonorum  , 
jejunium  bonorum  corporis,  oratio  animoe. 
4.  Item  per  omnem  virtutem  ordinamur, 

8 


114 


QU/EST.  LXXXV.  ARTIC.  II. 


vel  ad  Deum ,  vel  ad  proximnm  ,  vel  quoad 
nos  ipsos.  Per  hsec  ergo  tria  possumus  Deo 
satisfacere.  Et  hsec  per  illa  tria  membra  signi- 
ficantur ;  nam  per  orationem  ad  Deum  ordi- 
namur,  unde  sub  illa  comprebenduntur  om- 
nes  actus  religionis,  etiam  sacrificium;  et 
confessio  ipsa,  quatenus  satisfactoria  est,  et 
fit  in  cultum  Dei,  sub  boc  membro  compre- 
benditur.  Item  actus  devotionis,  eharitatis,  et 
similes.  Per  eleemosynam  ordinamur  ad  pro- 
ximum,  et  ad  illam  revocatur  omnis  bonestus 
actus,  qui  ad  alterum  tendit,  et,  ut  poenalis 
est,  potest  esse  satisfactorius.  Per  jejunium 
bene  disponitur  bomo  in  se  ipso,  et  sub  illo 
comprebenduntur  omnes  corporis  afflictiones, 
imo  et  passiones  omues  extrinsecus  illatse,  et 
patienter  susceptce;  ac  denique  omnes  actus 
virtutum,  quibus  homo  suos  affectus  modera- 
tur.  Potest  etiam  illa  trimembris  divisio  ac- 
commodari  ad  illam  trimembrem  divisicnem 
peccatorum,  quoe  estapud  Joann.,  1  Can.,  c. 
2,  scilicet,  de  concupiscentia  carnis,  cui  op- 
ponitur  jejunium,  et  concupiscentia  oculo- 
rum,  cui  opponitur  eleemosyna,  et  superbia 
vitae,  quam  frangit  oratio.  Et  htec  de  his  dua- 
bus  divisionibus. 

Alice  dlvisiones  actuum  pmnitentice. 

b.  Tertia  divisio  exterioris  pcenitentiee  esse 
potest,  quod  alia  requiritur  ante  baptismum 
et  alia  post  baptismum.  Quarta  esse  potest, 
quod  post  baptismum,  alia  est  mortalium, 
alia  venialium  peccatorum.  Quasvirtutes  tra- 
didit  Augustinus;  et  eas  exponens  D.  Tho- 
mas  infra ,  q.  90,  art.  4 ,  dicit  pertinere  ad 
poenitentiam ,  ut  est  virtus;  propter  quod  ea- 
rum  expositio  videri  posset  ad  hunc  locum 
pertinere;  tamen  quia  commodius  id  fiet  in 
commentario  illius  articuli ,  usque  ad  illum 
locum  differenda  est.  Alia  item  divisio  hic 
dari  posset  de  pcenitentia  exteriori  secreta, 
vel  publica ;  communi.  vel  solemni.  Sed  satis 
constat  hsec  omnia  membra  solum  accidenta- 
liter  differre,  quod  attinet  ad  rationem  virtu- 
tis;  solumque  posset  in  illa  partitione  desi- 
derari,  quando  expediat  boc  vel  illo  modo 
externam  pcenitentiam  agere,  vel  an  possit 
esse  debitum  agendi  potius  poenitentiam  pu- 
blicam,  quam  secretam  ,  vel  e  converso.  Sed 
h&ec  dicentur  commodius  infra  agendo  de 
prsecepto,  et  de  sacramento  pcenitentiae.  Item 
tractari  bic  posset  de  ritu  solemnis  pceniten- 
tise ;  sed  hic  ritus  prout  pertinere  posset  ad 
sacramentalem  pcenitentiam,  jam  non  est  in 
usu;  et  ideo  ritus  ejus  ornitti  a  nobis  posset; 


infra  tamen  suo  loco  illum  attingemus,  et  vi- 
deri  potest  Bellarmin.  ,  lib.  1  de  Pcenitent., 
cap.  21  et  22;  ut  vero  est  in  usu,  non  spectat 
ad  pcenitentiam  voluntariam,  de  qua  agimus, 
sed  ad  pcenam  et  vindictam ,  quam  per  pu- 
blicam  Ecclesite  potestatem  nonnulli  pecca- 
tores  interdum  agere,  vel  potius  sustinere 
coguntur. 

ARTICULUS  II. 

TJtrum  pcenitentia  sit  specialis  virtus l. 

1.  Ad  secunclum  sic  proceditur.  Videtur 
quocl  posnitentia  non  sit  specialis  virtus.  Ejus- 
dem  enim  rationis  videtur  esse  gaudere  de  bo- 
nis  prius  actis ,  et  dolere  de  malis  pcrpetratis. 
Secl  gaudium  cle  bono  prius  facto  non  est  spe- 
cialis  virtus ,  sed  est  qtdclam  affectus  laudabi- 
lis  cx  cliaritate  proveniens,  ut  patet  per  Au- 
gust.,  14  cle  Civit.  JDei^;  uncle  et  Apostolus, 
primce  ad  Corinth.  13,  dicit,  quocl  charitas 
no7i  gaudet  super  iniquitate ,  congaudet  autem 
veritati.  Ergo  pari  ratione  nec  pcenitentia, 
qicce  est  dolor  de  peccatis  prceteritis,  est  specia- 
lis  virtus,  secl  est  quidam  affectus  ex  cTiaritate 
proveniens. 

2.  Prceterea,  qucelibet  virtus  specialis  halet 
materiam  specialem ;  quia  liabitus  distinguun- 
turper  actus ,  et  actus  per  objecta.  Secl  pceni- 
tentia  non  habet  materiam  specialem ;  sunt 
enim  ejus  materia  peccata  prceterita  circa 
quamcunque  materiam.  Ergo  pasnitentia  non 
est  specialis  virtus. 

3.  Prceterea  ,  nihil  expellitur  nisi  a  suo 
contrario .  Sed  pcenitentia  expellit  omnia  pec- 
cata.  Ergo  contrariatur  omnibus  peccatis. 
Non  ergo  est  specialis  virtus. 

Sed  contra  est  quod  de  ea  datur  speciale 
legis  prceceptum,  ut  supra  habitum  est 3. 

Respondeo  dicendum,  quod  (sicut  in  secunda 
parte  habitum  est  4J  species  habituum  distin- 
guuntur  secundum  species  actuum.  Et  ideo  ubi 
occurrit  specialis  actus  laudabilis ,  ibi  necesse 
est  ponere  specialem  habitum  virtutis.  Manifes- 
tum  est  autem ,  quod  in  pcenitentia  invenitur 
specialis  ratio  actus  laudabilis ,  scilicet ,  ope- 
rari  ad  destructionem  peccati  prceteriti,  in 
quantum  est  Dei  offensa;  quod  non  pertinet  ad 
rationem  alterius  virtutis.  TJnde  necesse  est 
ponere  quod  pcenitentia  est  specialis  virtus. 

1  4,  d.  14,  q.  l,a.  \,  q.  2,  3  et  4. 

2  C.  1,  a  medio,  tom.  5. 

3  Q.  proeced.,  art.  5  et  7. 

4  1.  2,  q.  M,  art.  1,  ad  1,  et  art.  2. 


QU.EST.  LXXXV.  ARTIC.  II. 


115 


Acl  primum  ergo  dicendum,  quod  a  chari- 
tate  derivatur  aliquis  actus  dupliciter.  Uiio 
modo,  sicut  ab  ea  elicitus.  Et  talis  actus  vir- 
tuosus  iwii  requirit  aliam  virtutem,  prceter 
charitatem ,  sicut  diligere  bonum,  gaudere  de 
co  et  tristari  de  opposito.  Alio  moclo  ,  aliquis 
actus  a  charitate  procedit ,  quasi  a  charitate 
imperatus.  Et  sic,  quia  ipsa  imperat  omnibus 
virtutibus  (utpote  ordinans  eas  ad  finem  suum) , 
actus  a  cliaritate  procedens  potest  etiam  ad 
aliam  specialem  viriutem  pertinere.  Si  ergo  in 
actu  pcenitentis  consideretur  sota  displicentia 
peccati  prccteriti,  Jwc  immediate  ad  cliaritatem 
pertinet,  sicut  et  gaudere  de  bonis  prceteritis. 
Secl  intentio  operandi  cleletionem  peccati  prce- 
teriti  requirit  speciatem  virtutem  sub  cha- 
ritate. 

Ad  secundum  dicendum,  quod  pcenitentia 
habet  quidem  reatiter  generatem  materiam ,  in 
quantum  respicit  omnia  peccata ;  sed  tamen 
sub  ratione  speciati ,  in  quantum  scilicet  sunt 
emendabitia  per  actum  hominis  cooperantis 
Deo  ad  suam  justificationem. 

Acl  tertium  dicendum,  quod  qucetibet  virtus 
specialis  formaliter  expeltit  habitum  vitii  op- 
positi,  sicut  atbeclo  expetlit  nigredinem  ab  eo- 
dem  subjecto.  iSed  pcenitentia  expetlit  omne 
peccatum  effective,  in  quantum  operatur  ad 
destructionem  peccati ,  prout  est  remissibile  ex 
divina  gratia,  homine  cooperante.  Uiute  non 
sequitur  quod  sit  virtus  generatis. 

COMMENTARIUS. 

1 .  Multiplex  sensus  qucestionis.  —  Primus. 
—  Titulum  hujus  articuli  diligenter  exponere 
oportet,  quoniam  multiplicem  potest  habere 
sensum.  Etex  perceptione  veri  sensus  penclet 
intelligentia  mentis  D.  Thomee.  Primus  ergo 
sensus  esse   potest,  an  poenitentia  sit  virtus 
spccialis,  icl  est,  an  sit  aliqua  peculiaris  vir- 
tus  ad  hoc  solum  munus  destinata,  ut  opere- 
tur  ad  destructionem  peccati  commissi^,  qua- 
tenus  est  Dei  otfensa.  Et  hoc  sensu  putant 
aliqui  D.  Thomam  movisse  qusestionem,  et 
in  eodem  respondere  pcenitentiam  esse  spe- 
cialem  virtutem,  quia  medium,  quo  id  pro- 
bat,  non  est  aliud,  nisi  quia  sic  operari  ad 
destruclionem  peccati  prseteriti,  habet  specia- 
lem  rationem  actus  laudabilis ,  qui  ad  alias 
virtutes  non  spectat.  Sed  hic  sensus  nec  elici 
potest  ex  D.  Thoma,  neque  in  illo  responsio 
ejus  vera  esset.  Primum  patet,  quia  D.  Tho- 
mas  solum  dicit,  operari  illo  modo  requirere 
virtutem  distinctam  a  reliquis;  non  tamen 


dicit  requircre  virtutem,  quce  nullum  alium 
modum  operandi  habeat ;  neque  unum  sequi- 
tur  ex  alio ;  neque  affirmando  unum  cense- 
tur  negare  aliud;  quia  non  oportuit  omnia 
munera  illius  virtutis  explicari,  sed  illud  quod 
ad  illam  spectat ,  quatenus  subest  voci  et 
conceptui  pcenitentiee.  Secundum  conveniunt 
satis  rationes,  quas  hic  Cajetanus  affert,  ut 
probet  nullam  esse  posse  virtutem^  qua3  se~ 
cundum  adaequatam  rationem,  et  officium 
suum  necessario  prserequirat  peccatum  com- 
missum.Nosetiam  supra  probavimus  nullam 
esse  virtutem,  cujus  non  solum  adcequatum, 
verum  nec  primarium  munus  sit  fugere  ma- 
lum,  operarive  ad  destructionem  ejus ,  ubi 
etiam  ostendimus  plures  esse  actus  ejus  vir- 
tutis ,  quse  peccatum  prssteritum  detestatur, 
aut  destruit,  qui  non  necessario  supponunt 
in  operante  peccatum  commissum. 

2.  Secundws   sensus.  —  Secundus    sensus 
esse  polest ,  an  pcenitentia  ita  sit  specialis 
virtus,  ut  una  sola  et  singularis  virtus  sufficiat 
ad  detestanda  omnia  peccata,  etiamsi  dis- 
tinctis  virtutibus  videantur  contraria,  an  ve- 
ro  nulla  virtus  per  se  possit  adsequate  hoc 
munus  obire,  sed  quasi  per  partes  ad  omnes 
virtutes  pertineat,singulis  detestantibus  pec- 
cata  sibi  repugnantia.  Et  hic  sensus  est  ex 
parte  verus,  sed  non  adasquatus.  Hoc  poste- 
rius  patet,  quia  licet  poenitentia  in  eo  sensu 
sit  una,  et  specialis  virtus,  non  sequitur  ex 
necessitate  ex  vi  illius  sensus  quod  sit  dis- 
tincta  a  reliquis.D.Thomas  autem  concludit, 
pcenitentiam  ita  esse  specialem  virtutem,  ut 
sit   distincta  a  reliquis.  Nam,  licet  hoc  ex- 
presse  non  ponat  in  conclusione,   tamen  in 
ratione  satis  id  significat ,  dum  ait  propriam 
rationem  operandi  hujus  virtutis  non  perti- 
nere  ad  rationem  alterius  virtutis.  Et  ideo  in 
solutione  ad  primum  declarat,  quomodo  pce- 
nitentia  sit  virtus  a  charitate  distincta.  As- 
sumptum  patet,  quia  charitas  una  virtus  sin- 
gularis  est,  et  tamen  illa  potest  versari  circa 
omnia  peccata,  fugiendo  vel  detestando  illa ; 
et  idem  est  de  virtute  spei ;  sed  detestatio  ex 
timore  gehenna3  ad  illam  pertinet,  ut  supra 
diximus.  Primum  autem  ex  hoc  facile  patet : 
nam  si  pcenitentia  ita  est  una  specialis  virtus, 
ut  sit  distincta  a  reliquis,  talis  etiam  erit,  ut 
una  sufficiat  ad  omnia  peccata  detestanda. 
Alias  non  erit  pcenitentia  simpliciter,  sed  tan- 
tum  secundum  quid,  seu  ex  parle.  Et  ideo 
D.  Thomas  hic  in  solutione  ad  secundum  rec- 
te  concludit,  quod  si  poenitentia  est  una  virtus 
specialis  distincta  a  reliquis  ob  specialem  ra- 


116 


QUiEST.  LXXXV.  ARTIG.  II. 


tionem  tendendi  adversus  peccatum,  esse  de- 
bct  generalis  quoad  materiam ;  quia  potest 
vcrsari  circa  omnia  peccata.  Unde  si  aliqua 
est  virtus,  quse  detestari  potest  unum  pecca- 
tum,  et  non  aliud,  ut  est,  verbi  graiia,  casti- 
tas,  quce  dctestalur  luxuriam,  et  non  furtum, 
illa  non  erit  ita  specialis ,  ut  sit  distincta  ab 
aliis  virtutibus,  quce  prseter  pcenitentiam  con- 
stituuntur. 

3.  Tertius  sensus. — El  ex  liis  eiiam  facile  ex- 
cluditur  tertius  sensus,  qui  excogitari  potest, 
scilicet,  an  pcenitentia  ita  sit  virtus  specialis, 
ut  ad  illam  solam  spectet  tendere  adversus 
omne  peccatum,  intendendo  destructionem 
ejus,  ut  boc  munus  nulla  alia  virtus  exercere 
possit,  aut  inlendere  sub  aliqua  ratione.  Re- 
fellitur(inquam)  bic  sensus,  quia  nec  D.  Tho- 
mas  expressit,  aut  indicavit  illam  exclusivam, 
nec  in  eo  sensu  ejus  responsio  affirmativa 
vera  esset;  quia  sine  dubio  charitas,  vel  spes 
sub  propriis  ralionibus  possunt  intendere 
destructionem  cujuscunque  peccati,  quate- 
nus  eis  contrarium  est.  Denique,  ut  aliqua 
virtus  simpliciter  specialis  dicatur,  constat 
non  esse  necessarium  illum  modum  exclusio- 
nis ,  quia  plures  virtutes  speciales  inter  se 
distinctse  possuntcirca  eamdem  maleriam  sub 
diversis  rationibus  versari. 

4.  Quartus  ac  verus  articuli  sensus. — Verus 
crgo  qusestionis  sensus  erit,  an  pcenitentia  sub 
aliqua  propria  et  speciali  ratioue,  quse  ad  alias 
virtutes  vel  Theologales ,  vel  raorales  com- 
raunitcr  a  Philosophis  numeratas,  non  per- 
tineat,  peccatum  detestetur  ac  destruat ;  ideo- 
que  et  in  se  una  ac  specialis  sil,  et  ab  omni- 
bus  aliis  distincta,  etnihilominus  omnia  pec- 
cata  aliis  omnibus  contraria  sub  sua  propria 
ratione  destruere  intendat.  Et  hoc  sensu  af- 
iirmat  D.  Thomas  pcenitentiara  esse  virtutem 
specialem ;  quia  in  suo  actu  et  objecto  respi- 
cit  specialem  honestatem,  quee  esl  offensam 
Dei,  qualenus  talis  est,  destruere.  Quod  in- 
telligendum  est  de  offensa,  quatenus  injusti- 
tice  ineequalitatem  continet;  et  de  iiiius  de- 
structione  per  reductionem  ad  sequalitatem, 
quatenusbomini  cum  divina  gratia  possibilis 
est.  Et  sic  explicata  ratio  est  facilis  ex  dictis 
supra  de  objecto  et  actibus  pcenitentiee,  et 
oplime  infert  conclusionem,  quam  in  sequente 
disputatione  amplius  declarabimus  et  confir- 
mabimus. 

5.  Ex  bis  etiam  facilis  cst  soiutio  ad  pri- 
mum,  in  qua  D.  Thoraas  ait  displicentiam 
peccati  e.sse  actum  elicitum  a  charitate,  in- 
tentionem  vero  operandi  delelionem  peccali 


esse  actum  elicitum  ab  speciali  virtute  pceni" 
tentiae.  Nam  hoc  secundum  verum  est  de  in- 
tentione  operandi  per  modum  justitice,  seu 
recompensationis,  quam  vocavimus  reductio- 
nem  ineequalitatis,  quam  facit  injustitia,  ad 
aliquem  modum  cequalitatis.  Illud  autem  pri- 
mum  est  verum  de  illa  displicentia,  per  quam 
fit  ha?c  recompensatio,  eo  modo  quo  ab  ho- 
mine  fieri  potest.  Cum  hoc  tamen  stat,  ut  sub 
propriis  rationibus  possit  et  pcenitentia  eli- 
cere  displicentiam  peccati,  et  charitas  inten- 
tionem,  seu  voluntatem  destruendi  illud,  ut 
in  superioribus  visum  cst. 

6.  In  solutione  ad  tertium  (nam  solutio  ad 
secundum  satis  jam  explicata  est)  ait  D.  Tho- 
mas  pcenitentiam  effectivc  expellere  omne 
peccatum,  quamlibet  autem  virtutem  specia- 
lem  formaiiter  expellerc  habitum  vitii  oppo- 
siti.  In  quibus  verbis  considerari  imprimis 
potest,  diversimode  ,  et  quasi  cequivoce  sumi 
vitium  et  peccatum  ;  nam  cum  pcenitentia  di- 
citnr  effeciive  excludere  peccatum,  sermo  est 
quoad  maculam,  et  culpam,  et  etiam  reatum 
pcenee  ;  et  ideo  subdit  D.  Thoraas  :  Prout 
peccatum  est  remissibile  per  gratiam  Dei,  ho- 
mine  cooperante.  At  vero  quando  virtus  spe- 
cialis  dicitur  formaliter  expeJIere  vitium  op- 
positum,  sermo  est  de  vitio  pro  habitu  vilio- 
so;  nam  illo  verbo  expresse  utitur  D.  Tho- 
raas;  et  proportionaliter  debet  intelligi  de 
habilu  virtutis;  nam  actus  virtutis  non  for- 
maliter,  sed  effective  expellunt  habitum  vitii 
contrarii ,  licet  actus  formahter  cxpellant ; 
quo  modo  necesse  est  etiam  pcenitentiam  ex- 
pellere  forraaliter  habitum  vitii  oppositi. 
Deinde  propositio  ipsa,  quod  pcenitentia  ex- 
pellit  effeetive  peccatum,  difficilis  est,  et  con- 
troversiam  habet,  quam  infra  tractando  de 
etfectibus  poenitBntice  examinabimus.  Nunc 
breviter  plauus  sensus  esse  videtur,  pceniten- 
tiam  dici  effective  expellere  peccatnm,  quia 
per  se  intcndit  destructionem  ejus,  et  ita  mo- 
vethominem,  ut  operetur  quod  ex  parte  sua 
necessarium  est,  ut  peccatum  per  gratiam  ex- 
pellatur,  seu  remittatur;  hunc  enim  sensum 
habent  illa  D.  Thomee  verba  :  In  quantum 
operatur  ad  destructionem  peccati,  prout  est 
remissibile  per  gratiam  Dei  homine  coopi- 
rante. 


QILEST. 
ARTICULUS  III. 

Utrum  virtus  pcenitentia?  sit  species  juslitiw % . 

i.  Acl  teriium  sic  proceditur.  Videtur  quocl 
virtus  pceniteniice  non  sit  species  justitice.  Jus- 
titia  enim  non  est  virtus  Theologica ,  secl  mo- 
ralis  ,  ut  in  2  parte  paiet 2.  Pcenitentia  autem 
videtur  esse  virtus  Theoiogica  ,  quia  Jtabet 
Deum  pro  objecto  ;  satisfacit  enim  Deo  ,  cui 
etiam  reconciliat  peccatorem.  Ergo  videtur 
quod  pcenitentia  non  sit  spscies  jitstitice. 

.2.  Prceterea,  justitia,  cum  sit  virtus  mora- 
Us,  consistit  in  medio.  Sed  pcenitentia  non 
consistit  in  meclio  ,  sed  in  quodam  excessu,  se- 
cunclum  iltud  Hierem.  6  :  Luctum  itnigeniti 
fac  tibi,  planctum  amarum.  Ergo  pcenitentia 
non  est  species  justitice. 

3.  Praterea,  dua?  sunt  spscies  justitice  (ut 
dicitur  5  Ethic.3  ),scilicet  distributiva  et  com- 
mutativa.  Sed  sub  neutra  videtur  pcenitentia 
contineri ;  ergo  videtur  quod  pcenitentia  non 
sit  species  justitice. 

4.  Prceterea,  superittud  Luc.  6  :  Beati  qui 
nunc  fletis,  clicit  Gioss.  :  Ecce  prudentia,  qua 
ostenditur,  quam  hec  terrena  sint  misera,  et 
quam  beata  cceiestia.  Sed  fiere  est  actus  pceni- 
teniice.  Ergo  pcenitentia  magis  est  species  pru- 
dentice,  quamjuslitice. 

Sed  contra  est  quod  Augustinus dicit  iniib. 
de  Pcenitentia 4  :  Pcenitentia  est  quccdam  do- 
lentis  vinclicla,  semper  puniens  in  se,  quod  do- 
tet  commisisse.  Sed  vindictam  facere  pertinet 
adjustitiam;  unde  Titilius  in  sua  Rhetor. 5  po- 
nit  vindicativam  unam  speciemjusiitue.  Ergo 
videlur  quod  pcenitentia  sit  species  justiticc. 

Responcieo  dicendum,  quod  (sicut  supra  dic- 
tum  est)  pcenitentia  non  habet  quod  sit  virtus 
specictlis  ex  hoc  solo ,  qitod  dolet  de  maio  per- 
petrato  (ad  lioc  enim  sufficeret  charitas),  sed  ex 
eo  qitoci  pcenitens  clolet  de  peccato  commisso,  in 
quanlum  est  offensa  Dei,  cum  emendationis 
proposito.  Emendatio  autern  offensce  contra 
aiiquem  commissa3,  non  fit  per  soiam  cessatio- 
nem  ofensce,  secl  exigitur  utterius  qitcedam  re- 


1  Infra  art.  6,corp.;  et  4,  d.  14,  q.  i,  a.  I, 
q.  A,  ad  4,  et  q.  5  per  tot.,  et  d.  lo,  q.  i,  a.  i , 
q.  3,  ad  4. 

2  1.  2,  q.  62,  art.  2  et  3. 

3  C.  4,  tom.  5. 

4  In  lib.  de  Vera  et  falsa  pcenit.  ,  cap.  8, 
a  medio,  tom.  4. 

5  Lib.  2  de  Inventioiie  ,  fol.  4  ante  finem  , 
art.  prseced. 


IAXXV.  ARTIG.  111.  H7 

compensatio,  qitce  habet  locitm  in  ofensis  in  at- 
terum  commissis,  sicut  et  retributio  ;  nisi  quod 
recompensatio  est  ex  parte  ejus  qui  offenclit 
(utpote  cum  satisfactione),  retributio  autem  est 
ex  parte  ejus  in  quem  est  offensa  commissa. 
Utrumque  autem  ad  materiam  justitice  perti- 
net ,  quia  ulritmque  est  commutatio  qucedam. 
Uncle  manifestum  est  quod pcenitentia,  secun- 
ditm  quod  est  virtus,  est  parsjustitia;.  Scien- 
dum  tamen  est  quod,  secuncium  PliitosopJmm 
inh  EtJtic.  l,  dupliciter  dicitur justum, sciiicet 
simpliciter,  et  sccundum  quid.  Simpliciter  qui- 
clem  justum  est  inier  cequaies,  eo  quod  jitstitia 
est  cequaiilas  qucedam.  Qitod  ipse  vocatjustum 
potiticum  vel  civiie,  eo  quocl  omnes  cives  ceqita- 
les  sunt,  qttantum  ad  Jioc,  quod  immediate  sunt 
sub  princips,  sicut  tiberi  existentes.  Justum  au- 
tem  secunclum  qitid  dicitur,  quod  est  inter  iltos 
quoritm  unus  est  sub  potestate  alterius ,  sicut 
servus  sub  domino,  filius  sub  patre,  uxor  sub 
viro.  Et  tatem  justum  consideratur  in  pceni- 
tentia.  Unde  pcenitens  recurrit  acl  Deitm  cum 
emendationis  proposiio ,  sicut  servus  ad  domi- 
num,  secundum iilud Psal.  i 22 :  Sicut ocuii  ser- 
voritm  in  manibus  dominorum  eoruwt,  iia  ocuii 
nostri  acl  Dominum  Deum  nostrum ,  donec  mi- 
sereatur  nostri.  Et  sicut  fitius  ad  patrem,  se- 
cundum  illud  Luc.  '15  :  Pater,  peccavi  in  cce- 
htm,  et  coram  te.  Et  sicut  uxor  aci  virum,  se- 
citndh-m  ittitd  Hier.  3  :  Fornicata  es  cum  ama- 
toribus  multis ;  tamen  revertere  a:i  me,  ciicit 
Dominus. 

Ad  primwm  ergo  dicendum ,  quod  ( sicitt 
in  5  EtJiic. 2  dicititr)  justitia  est  virtus  ad  ai- 
ierum  ;  itte  autem  ad  quem  estjustitia  non  di- 
cetur  esse  materia  justitice,  seci  magis  res  qitie 
distribuuntur  vet  commutantur.  Unde  et  ma- 
teria  pcenitentice  non  est  Deus ,  sed  actus  Jtu- 
mani,  quibus  Deits  offenditur  vei piacatur ;  sed 
Deus  se  Jtabet,  sicut  iile  ad  quem  est  justitia. 
Ex  quo  patet  quocl  justitia  non  est  virtus 
TJieoiogica ,  quia  non  Jiabet  Deum  pro  objecto 
vei  materia. 

Ad  secundum  dicendum,  quod  mcclium  jus- 
titice  est  cequatitas,  qitce  constitttitur  inter  iitos, 
inter  quosest  justitia,  ut  diciturinS  EtJiic.  \ 
In  quibusdam  autem  nonpotest  perfecta  cequa- 
litas  constitui  propter  aiterius  excettentiam, 
sicut  inter  patrem  et  fiiium,  inter  Deum  et  Jio- 
minem,  ut  PJdiosoplms  dicit  in  8  EtJiic.  4. 


6,  tom.  5. 

i,  non  longe  a  tine,  tom. 

1  et2,  lom.  5. 

ult.,  tom.  5. 


118 

XJnde  in  talihis  ille,  qui  est  deficiens,  debet 
facere  quicquid  potest .  Nec  tamen  hoc  erit  suf- 
ficiens  simpliciter  ,  sed  solum  secundum  acce- 
ptationem  superioris.  Et  lioc  significatur  per 
excessum,  qui  attribuitur pcenitentice. 

Ad  teriium  dicendum  quod,  sicnt  est  com- 
mutatio  qucedam  in  beneficiis  (cum  scilicet, 
aliquispro  beneficio  recepto  gratiam  rependit), 
ita  etiam  est  commutatio  in  offensis,  cum  ali- 
quis  pro  offensa  in  alterum  commissa ,  vel  in- 
vitus  punitur ,  quod  pertinet  ad  vindicaiivam 
justitiam;  vel  voluntarie  recompensat  emen- 
dam,  quod  pertinet  ad  pcenitentiam ,  quce  re- 
spicit  personam peccatoris ,  sicut  justitia  vindi- 
cativa  personam  judicis  ;  unde  manifestum  est 
quod  utraque  sub  justitia  commutativa  conti- 
netur. 

Ad  quartum  dicendum ,  quocl  pceniientia, 
licet  sit  directe  species  justitiie ,  compreliendit 
tamen  quodammodo  ea  quce  pertinent  ad  omnes 
virtutes.  In  quantum  enim  est  justitia  quce- 
dam  hominis  acl  Deum ,  oportet  quod  partici- 
pet  ea  quce  sunt  virtutum  TJieologicarnm,  quce 
liabent  Deum  pro  objecto.  TJnde pceniteniia  est 
cum  fide  passionis  CJiristi,  per  quam  justifica- 
'mur  a  peccatis;  et  cum  spe  venice,  et  cum  odio 
vitiorum ,  quod  pertinet  ad  cliaritatem.  In 
quantum  vero  est  virtus  moralis,  participat 
aliquid  prudentice ,  quce  est  directiva  omnium 
moratium  virtutum.  JSed  ex  ipsa  ratione  jusii- 
tice  non  solum  Jiabet  id,  quod  justitice  est,  sed 
etiam  ea  quce  sunt  temperantice  et  fortitudinis, 
in  quantum,  scilicet,  ea  quce  delectationem  cau- 
sant,  ad  temperantiam  pertinent,  vel  terrorem 
incuiiunt,  quem  fortitudo  moderatur,  in  com- 
munionem  justitice  veniunt.  Et  secunclum  Jwc 
ad  justitiam  pertinet  et  abstinere  a  delectabi- 
libus,  quocl  pertinet  acl  temperantiam  ;  etsusbi- 
nere  dura,  quod  pertinet  ad  fortitudinem. 

COMMENTARIUS. 


1.  Respondet  D.  Thomas  poenitentiani  esse 
quamdam  justitiam  hominis  ad  Deum^  cpise 
non  est  justitia  simpliciter,  sed  secundum 
quid.  Hujus  assertionis  priorem  partem  opti- 
me  colligit  ex  principio  posito  in  articulo 
preecedenti,  quod  ad  pcenitentiam  spectat  do- 
lere  de  peccato,  ut  offensa  Dei  est,  cum  animo 
recompensandi  injuriam  in  Deum  commis- 
sam;  quse  est  materia  justitiae.  Circa  quam 
rationem  solum  occurrit  advertendum^  con- 
firmare  hoc  loco  D.  Thomam  expositionem 
datam  in  articulo  prsecedente  circa  specialem 
rationem  ,  sub  qua  pcenitentia  versatur  circa 


QILEST.  LXXXY.  ARTIG.  III. 

peccatum  ut  offensa  Dei  est,  et  intendit  de- 
structionem  ejus,  scilicet,  quatenus  per  mo- 
dum  recompensationis  fieri  potest. 

2.  Ex  hac  etiam  parte  hujus  articuli  colligi 
potest,  juxta  mentem  D.  ThomEe,  pceniten- 
tiam  non  solum  intendere  destructionem  pec- 
cath  sed  etiam  dolere  de  illo,  in  quantum 
offensa  Dei  est  emendahilis  per  recompensa- 
tionem ;  et  ideo  ait,  dolere  de  malo  perpetrato, 
commune  esse  charitati  cum  pcenitentia;  esse 
tamen  proprium  pcenitentiEe  sub  illa  speciaii 
ratione.  Deinde  in  hac  eadem  parte  oportet 
advertereD.  Thomamnon  expresse  declarare 
ad  quam  justitiam  pcenitentia  pertineat,  an, 
scilicet,  ad  commutativam,  distrihutivam  aut 
vindicativam ;  insinuare  tamen  esse  quam- 
dam  commutativamjustitiam,  dumaithanc  re- 
compensationem  esse  commutationem  quam- 
dam,  et  in  solutione  ad  3  id  clarius  exponit. 
Et  Cajetanus  id  hene  declarat,  et  defendit  con- 
tra  Scotum,  distinguens  in  pcenitentia  actum 
primarium,  qui  consistit  in  recompensatione 
culpae;  et  secundarium,  qui  spectat  ad  satis- 
factionem  pro  pcena.  Indicat  vero  Cajetanus 
hunc  posteriorem  actum  pertinere  ad  dis- 
tinctam  virtutem  a  pcenitentia ,  nempe  ad 
quamdam  justitiam  vindicativam,  quee  etiam 
est  queedam  species  commutativEe  :  Nam  vin- 
dicativa  justltia  (inquit)  continetur  sub  com- 
mutativa  tanquam  species  sub  genere.  Quod 
vero  illi  actus  pertineant  ad  distiuctas  virtu- 
tes,  ex  eo  declarat,  quod  in  priori  actu  pce- 
nitens  tantum  se  habet  ut  reus  et  debitor, 
solvens,  prout  potest;  in  posteriori  autem  ac- 
tu  se  gerit  ut  minister  judicis^  puniens  se- 
ipsum  ut  reum.  Verumtamen,  ut  supra  dixi, 
non  oportet  multiplicare  virtutes ;  nam  cum 
haec  vindicta  in  satisfactionem  pcence  sit  vo- 
luntaria,  et  amicabilis_,  tota  refertur  ad  ple- 
niorem  recompensationem  et  destructionem 
culpee  ;  et  quod  in  hoc  actu  se  gerat  pcenitens 
aliquo  modo  ut  ministerDei,  non  refert,  quia 
potest  esse  minister  voluntarie  se  puniens  ex 
virtute  pcenitentiee.  Adde,  fortasse  etiaminter 
bomines^  justitiam  vindicativam^prout  servat 
sequalitatem  commutativee  ,  non  esse  distinc- 
tam  a  communi  virtute  justitiee  commutativee, 
licet  fortasse  addere  possit  imperium  justitiee 
legalis,  de  quo  alias. 

3.  Quomodo  pcedtentia  dicatur  justitia  se- 
cundum  quid.  —  Alteram  conclusionis  parlem 
solum  probat  D.  Thomas  ex  ea  conclitione 
justitiee,  quee  est  esse  ad  alterum;  nam  in  hac 
deficit  pcenitentia  a  ratione  justitiee  simplici- 
ter,  quia  est  hominis  ad  Deum ;  inter  quos, 


QU.fST.  LXXXIV.  ARTIC.  IV. 


419 


licet  sit  personalis  distinctio,  est  taraen  quoe- 
dam  conjunctio  major  et  eminentior  ,  quam 
sit  in  hominibus  inter  servum  et  dominum, 
filium  et  patrem,  uxorem  et  maritum;  quate- 
nus  homo  totus  est  sub  dominio  Dei,  et  quid- 
quid  habet,  magis  est  Dei  quam  ipsius  homi- 
nis.  Ex  qua  conjunctione  nascitur,  ut  poeni- 
tentia  deficiat  ab  exacta  ratione  justitioe ,  et 
ideo  dicitur  esse  justitia  secundum  quid.  Ex 
quo  intelligi  potest  illam  particulam,  secun- 
dum  quid,  non  minuere  in  poenitentia  ratio- 
nem  virtutis  simpliciter,  imo  nec  perfectio- 
nem  et  excellentiam  ejus  supra  justitiam  hu- 
manam,  quee  dicitur  esse  justitia  simpliciter  ; 
nam  sine  dubio  est  perfectior  virtus,  ut  ex 
objecto  et  fine  ejus  facile  constat  ;  neque 
etiam  minuere  in  illa  omnem  conditionem 
justitise  ,  nam  illa ,  quge  est  respicere  in  sua 
materia  rationem  debiti  rigorosi ,  sine  dubio 
est  exacta  in  hac  justitia,  et  major  quam  in 
humana  justitia;  nam  injuria  quee  fit  Deo, 
major  est.  Minuit  ergo  illam  conditionem  ad 
alterum,  quee  ad  perfectam  et  rigorosam  jus- 
titiam  necessaria  esse  dicitur.  De  qua  condi- 
tione,  aliisque  ,  quae  ad  justitiam  inter  homi- 
nem  et  Deum  pertinere  possunt ,  dixi  latius 
in  primo  tomo,  disp.  4. 

4.  An  vero  heec  virtus  poenitenliee  deficiat 
a  ratione  justitise,  etiam  in  reddendo  eequale, 
D.  Thomas  hic  non  declarat  in  corpore  arti- 
culi ;  attingit  vero  illud  Gajetanus  disputans 
cum  Durando  et  Scoto.  Et  in  summa  dicit,  in 
primario  actu  deficere  poenitentiam  ab  hac 
perfectione  justitiae  ;  in  secundario  vero  actu, 
qui  cst  satisfacere  pro  poena,  posse  eequalita- 
tem  servare.  Quam  resolutionem  eatenus  ve- 
ram  esse  censeo  ,  quateuus  verum  est  homi- 
nem  posse  satisfacere  de  condigno  pro  poena, 
non  vero  pro  culpa  ;  quocl  in  prcedicto  loco 
D.  Thomee  tactum  est,  et  ex  discursu  hujus 
materiae  constabit.  D.  Thomas  autem  hic  in 
solutione  acl  2  absolute  dicit  pcenitentiam  de- 
ficere  a  perfectione  justitiee  in  facienda  aequa- 
litate.  Et  declarat  virtute  hoc  contineri  in 
priori  ratione  ;  nam  propter  excellentiam  per- 
sonae,  ad  quam  heec  virtus  ordinatur ,  non 
potest  eadem  virtus  eequale  illi  reddere  ,  et 
ideo  non  potest  reddere  eequale  nisi  secun- 
dum  acceptationem  superioris.  Et  heec  suffi- 
ciunt  etiam  pro  solutionibus  argumentorum. 
Nam  quod  in  primo  D.  Thomas  attingit,  quo 
modo  Deus  pertineat  ad  materiam  poeniten- 
tiee,  supra,  disp.  2,  tractatum  est,  et  sequenti 
etiam  attingetur.  In  solutionc  vero  ad  3  trac- 
tat  quo  modo  pcenitentia  et  aliquid  habeat 


justitiee  vindicativee,  et  nihilominus  sub  com- 
mutativa  contineatur  ;  quod  jam  declaratum 
est.  Denique  in  solutione  ad  4  docet  quo  mo- 
do  pcenitentia  connexionem  quamdam  habeat 
cum  aliis  virtutibus. 

ARTICULTJS  IV. 

Ulrum  voluntas  sit  proprie  subjectum  pceni- 
tentice  x . 

1.  Ad  quartum  sic  proceditnr .  Vicletur  quod 
subjectum  pcenitentice  non  sit  proprie  voluntas; 
pcenitentia  enim  est  tristitice  species.  Sed  tris- 
titia  est  in  concupiscibiii,  sicut  et  gaudium. 
Ergo  pcenitentia  est  in  concupiscibiti. 

2.  Prceterea  ,  pcenitentia  est  vindicta  quce- 
dam,  sicut  Augustinus  dicit  in  lib.  de  Pce- 
nitentia  2.  Sed  vinciicta  videtur  ad  irascibi- 
lem  pertinere,  quia  ira  est  appetitus  vindictce. 
Ergo  videtur  quod  pcenitentia  sit  in  irascibili. 

3.  Prceterea  ,  prceteritum  est  proprium  ob- 
jectim  memorice ,  secundum,  Philosophum  in 
lib.  de  Memoria.  Sed  poenitentia  est  de  prcete- 
Hto,  ut  dictum  est.  Ergo  pcenitentia  est  in  me- 
moria  sicut  in  subjecto. 

4.  Prceterea ,  nihil  agit  ubi  non  est.  Sed 
poenitentia  excludit  peccatum  ab  omnibus  viri- 
lus  animce.  Ergo  pcenitentia  est  in  qualibet  vi 
animce,  et  non  in  voluntate  tantum. 

Sedcontra,  poenitentia  est  sacrificium  quod- 
dam  secundum  illud  Psalm.  50 :  Sacrificium 
Deo  spiritus  contributatus .  Sed  offerre  sacri- 
ficium  est  actus  votuntatis ,  secundum  iltud 
Psalm.  53  :  Votuntarie  sacrificabo  tibi.  Ergo 
pcenitentia  est  in  votuntate. 

Respondeo  dicendum  quod  de  pcenitentia 
dupticiter  toqui  possumus  Uno  modo,  secun- 
dum  quod  est  passio  qucedam ;  et  sic,  cum  sit 
species  tristitice  ,  est  in  concupiscibiii  sicut  in 
subjecto.  Atio  modo,  secundum  quod  est  virtus ; 
et  sic ,  sicut  dictum  est 3,  est  species  justitice. 
Justitia  autem  (ut  in  secunda  parie 4  habitum 
est)  habet  pro  subjecto  appctitum  rationis,  qui 
est  voiuntas.  Unde  manifestum  est  quod  pceni- 
tentia,  secundum  quod  est  virtus,  est  in  votun- 
tate  sicut  in  subjecto,  et  proprius  ejus  actus  est 
propositum  emendandi  Deo  ittud  quod  contra 
eum  commissum  est. 

1  4,  d.  16,  q.  4,  a.  3,  q.  3,  per  tot.,  et  q.  4, 
corp. 

2  In  lib.  de  Vera  et  falsa  poenit.,  c.  8,  a 
medio,  tom.  4. 

3  Art.  preeced. 

4  1.  %  q.  56.a.  6. 


420  QU^ST.  LXXXV.  ARTIC.  V. 

Ad  primum  ergo  dicendum  ,  quod  ratio  illa    rior  liominis 
procedit  de  pcenitentia  secundum  quod  est  pas- 
sio. 

Ad  secundum  dicendum,  quod  vindictam  ap- 
petere  ex  passione  de  alio,  pertinet  adirascibi- 
lem.  Sed  appetere,  vet  facere  vindiciam  ex  ra- 
tione  de  se,  vel  de  alio,  pertinet  ad  volunta- 
tem. 

Ad  tertium  dicendum,  quod  memoria  est  vis 
apprehensiva  prceteriti.  Pcenitentia  autem  non 
pertinet  ad  vim  apprehensivam ,  sed  ad  appe- 
titivam ,  quce  pnesupponit  actum  apprelien- 
sivce.  TJnde  pcenitentia  non  est  in  memoria, 
sed  prcesupponit  eam. 

Ad  quartum  dicendum,  quod  vohmtas  (sicut 
inprima  parte  habitum  est l)  movet  omnes  alias 
potentias  animai.  Et  ideo  non  est  inconveniens, 
si  pcenitentia  in  voluntate  existens,  aliquid  in 
singulis  potentiis  animce  operetur. 


Hic  articulus  non  indiget  commentario ; 
nam  ex  prrecedente  manifeste  sequitur  pro- 
priam  virtutem  pcenitentire  esse  in  voluntate, 
ut  D.  Thomas  respondet.  Solum  posset  quteri, 
an  in  appetilu  sensitivo  respondeat  illi  aliquis 
habitus,  facilitans  illum  ad  cooperandum  huic 
justitire  ad  Deum  in  satisfactione  exhibenda. 
Sed  heec  qusestio  generalis  est,  de  his  prseci- 
pue  virtutibus  quae  sunt  ad  alterum,  et  in  se- 
quente  disputatione  nonnihil  in  particulari 
attingemus. 

ARTICULUS  Y. 

Utrnm  principium  pmiitentice  sit  ex  timore2. 

\.  Ad quinlum sic proceditur.  Videtur quod 
principium  pcenitentia?  non  sit  ex  timore.  Pce- 
nitentia  enim  incipit  in  displicentia  peccato- 
vum.  Sed  hoc  pertinet  ad  cliaritatem,  ut  supra 
dictum  est 3.  Ergo  pcenitcntia  magis  oritur  ex 
amore,  quam  ex  timore. 

2.  Pra?terea,  ad  pcenitentiam  Jiomines  pro- 
vocaniur  per  expectationem,  regni  coelesiis,  se- 
cundum  illiid  Matth.  3  et  4  :  Pcenitentiam 
agite ,  appropinquavit  enioi  regnum  ccelorum. 
Sed  regnum  ccelorum  est  oljectum  spei.  Ergo 
pceniientia  magis  procedii  ex  spe,  quam  ex 
timore. 

3.  Prceterca  ,  timor  cst  quidam  actus  inte- 

1  0-  82,  a.  h. 

-  A,  d.  U,  q.  1,  art.  2,  q.  1,  per  tot.,  et 
q.  2,  corp. 

3  Art.  3  hujus  qua^st. 


Pcenitentia  autem  non  videtur 
in  nolis  esse  ex  opere  hominis,  sed  ex  opere 
Dei,  secundum  illud  Hier.  31  :  Postquam  con- 
vertisti  me,  egi pcenitentiam.  Ergo  pcenitentia 
non  procedit  ex  timore. 

Sed  contra  est  quod  Isai.  26  dicitur  :  Sicut 
quce  concepit  ,  cum  appropinquaverit  ad  par- 
tum,dolens  clamat  in  doloribus  suis,  sic  facti  su- 
mus,  scilicet,  perpcenitentiam.  Etpostea  subdi- 
tur  secundum  aliam  litteram  :  A  timore  tuo, 
Domine,  concepimus,  et  quasi  parturivimus ,  et 
peperimus  spiritum  salutis,  id  est,  poenitentia 
salutaris,  ut  per  prcemissa  paiet.  Ergo  poeni- 
tentia  procedit  ex  timore. 

Respondeo  dicendum  quod  de  pcenitentia  lo- 
qui  possumus  dupliciter.  TJno  modo  quantum 
ad  .habitum ;  et  sic  immediate  a  Deo  infun- 
ditur  sine  nobis  principaliter  operantibus,  non 
tamen  sine  nobis  dAspositive  coopcrantibus  per 
aliquos  actus.  Alio  modo  possumus  loqui  cle 
poenitentia  quantum  ad  actus,  qidbus  Deo  ope- 
ranti  in  pceniteniia  cooperamur.  Quorum  ac- 
tuum  primum  principium  est  Dei  operatio  con- 
vertentis  cor,  secundum  iilud  Threnor.,  cap. 
ult. :  Converte  nos,  Domnne,  ad  te,  et  conver- 
temur.  Secundus  actus  est  motus  fidei.  Tertius 
est  motus  timoris  servilis,  quo  quis  timore  sup- 
pticiorum  a  peccalis  retrahitur.  Quartus  ac- 
tus  est  motus  spei,  quo  quis,  sub  spe  venice  ccn- 
sequendce ,  assumit  propositum  emendandi. 
Quintus  actus  est  motus  charitatis ,  quo  alicui 
peccatum  dispiicet  secundum  seipsum,  et  non 
jam propter  supplicia.  Sextus  actus  est  motus 
timoris  filiatis,  quo  propter  reverentiam  Dei 
aliquis  emendam  Deo  voiuntarms  offert. 

Sic  igitur  patet,  quod  actus  pcenitentice  a 
timore  servili procedit ,  sicut  a primo  motu  af- 
fectus  ad  hoc  ordinato;  a  timore  autem  filiati, 
sicut  ab  immediato  et  proximo principio. 

Ad  primum  ergo  dicendum,  quocl  peccaium 
prius  incipit  homini  dispticere  (maxime  pec- 
catori)  propter  supplicia,  quce  respicit  timor 
servitis,  quam  propter  Dei  offensam  vel  pec- 
cati  turpitudinem,  quod  pertinet  acl  charita- 
tem. 

Ad  secundum  dicendum  ,  quod  in  regno  cce- 
lorum  appropinquante ,  inteliigitur  adventus 
Regis,  non  sotum  prcemiantis,  sed  etiam  pu- 
nientis.  Unde  et  Matthwi  cap.  3,  Joannes 
Baptista  dicebat :  Progenies  viperarum  ,  quis 
demonstrabit  vobis  fugere  a  ventura  ira. 
.  Ad  tertium  dicendum,  quod ipse  etiam  motus 
timoris  procedit  ex  actu  Dei  convertentis  cor; 
unde  dicitur  Dcuteronom.  capite  quinto :  Quis 
clet  eos  talem  habere  mentem ,  ut  timeant  me  ? 


QIL-EST.  LXXXV.  ARTIC.  V. 


121 


JEt  Ueo  per  Jwc,  quod  pcenitentia  a  timore  pro- 
cedit,  non  excluditw  quin  procedat  ex  actu 
Dei  convertentis  cor. 

COMMENTARIUS. 

1.  Satis  declarat  D.  Thomas  in  articulo 
sensum  tituli  ejus;  non  enim  iuquiritur  quod 
sit  principium  veluti  physicum,  efficicns  in 
nobis  virtutem  pcenitentioe  ;  quia  lioc  modo, 
inquit  D.  Thornas,  solus  Deus  est  principium 
infundens  nolis  virtutem  pcenitentitv  ,nobis  tan- 
ium  dispositive  cooperantilus ;  secl  inquiritur 
de  ipso  actu  pcenitentice,  seu  de  actibus  qui- 
bus  cooperando  divince  gratiee  usque  ad  agen- 
dam  veram  pcenitentiam  perducimur,  et  sic 
ait  D.  Thomas,  principiura  pcenitentice  esse 
timorem,  tum  servilem,  tum  etiam  filialem; 
illurn  remotum,  bunc  vero  proximum.  Circa 
priorem  partem  occurrebat  qusestio,  quam 
bic  tractat  Cajetanus,  an  poenitentia  sit  vir- 
tus  infusa,  sed  hanc  tractabimus  disputatione 
sequenle.  Nunc  solum  adverto,  quod  licetde- 
tur  aliqua  virtus  poenitentiae  acquisita,  lo- 
quendo  tamen  de  pcenitentia  Christiana,  quce 
so!a  apud  nos  debet  censeri  poenitentia  sim- 
pliciter,  illa  revera  est  virtus  infusa.  Et  ideo 
D.  Tbomas  de  bac  pcenitentia  Theologice 
tiactans  ita  absolute  loquitur,  et  supernatu- 
rale  ac  divinum  principium  illi  attribuit. 

2.  Numerantur  sex  actus  quibus  homo  ad 
agendam  pcenitentiam  perducitur :  —  Circa  al- 
teram  parlem  advertendum  est  etiam  de  aclu 
pcenitentiee  posse  moveri  queestionem  de  prin- 
cipio  physico  ejus,  de  quo  etiam  D.  Thomas 
non  agit,  quia  ad  materiarn  de  gratia  spectat. 
Et  de  illo  eadem  proportione  loquendum  est, 
qua  de  babitu ;  utriusque  enim  principale 
principium,  non  solum  in  genere  causee  pri- 
ma?,  sed  etiam  in  genere  causee  proximee,  est 
Deus,  ut  auctor  supernaturalium  donorum. 
Quia  tam  actus,  quam  habitus  quoad  substan- 
tiam  supernaturalis  esi;  quoad  instrumentale 
autem  principium  inlervenitdifferentia,  quod 
habitus  scepe  fit  medio  sacramento  tanquam 
principio  physico,  non  vero  aclus,  qui  vel 
supponilur  ad  susceptionem  sacramenti ,  vel 
si  est  consequens.non  estper  se  et  certa  lege 
conjunctus  cum  effectu  sacramenti.  Ex  parte 
item  nostra  intercedit  alia  differentia,  quod 
babitus  frt  a  solo  Deo  in  nobis,  tanquam  a 
principio  extrinseco  ;  actus  vero  frt  quidem  a 
Deo  principaliler  operante  et  cooperante,  non 
tamen  sine  influxu  physico  kumanue  volun- 
tatis  consentientis  gratiee  Dei.  Solum  eriro 


agit  D.  Thomas  de  progressu  morali,  quo  per 
varios  actus  intellectus  et  vohintatis  divina 
gratia  trahit  voluntatem.usque  ad  verum  ac- 
tum  pcenitentige  efficicudum.  Et  sic  numerat 
D.  Thomas  sex  actus,  quorumprimusnon  est 
proprie  actio  humana,  sed  est  motio  qucedam 
divina,  quee  a  ConcilioTridentino  nomine  vo- 
cationis,  seu  excitantis  gratise  significatur. 
Secundus  est  actus  fidei.  Reliqui  sunt  actus 
voluntalis,  inter  quos  primus  est  timor.  Unde, 
cum  dicitur  principium  pcenitentiee  esse  ex 
timore,  intelligi  debet  inter  actus  bumanos  a 
voluntale  elicitos^  inter  quos  ponitur  timor 
servilis  primo  loco,  in  secundo  vero  spes,  et 
in  tertio  charitas,  non  quia  bic  ordo  sit  sim- 
pliciter  necessarius,  sed  quia  bic  est  ordina- 
rius  modus  procedendi  ,  et  maxime  accom- 
modatus  conditioni  humanee.  Et  ideo  doctri- 
nam  banc  quoad  hanc  partem  Concilium  Tri- 
dentinum  amplexum  est.  Est  tamen  differen- 
tia ;  nam  Concilium  Tridentinum  immediate 
post  actum  amoris  ponit  odium  et  detesta- 
tionem  peccati ,  postea  vero  adjungit  propo- 
situm  incboandi  novam  vitam  ;  D.  Thomas 
autem  interponit  actum  timoris  filialis,  ut 
proximum  charitati,  quo,  inquit,  propter  re- 
verentiam  Dei  aliquis  emendam  Deo  volunta- 
rius  offert.  Quod  dictum  D.  Tbomce  habet 
difficultatem,  ut  supra  tetigi,  tumquia  offerre 
Deo  emendam,  non  videtur  esse  actus  timo- 
ris,  sed  potius  desiderii  et  propositi  emen- 
dandi  vitam;  tum  etiam  quia  boc  propositum 
est  posterius  proprio  actu  pcenitentiee,  qui  est 
detestatio  peccati.  Dici  vero  potest.primo  D. 
Thomam  sub  actu  charitatis  comprehendere 
actum  propriissimum  pcenitentiee  adversus 
peccatum  ;  sic  enim  ait  :  Quintus  aclus  est 
motus  c!iaritatis,quo  alicui  peccatum  displicei 
secundum  seipsum;  quce  displicentia  est  for- 
malissimus  actus  pcenitentiee.  Unde  cum  infe- 
rius  ait  poenitentiam  esse  ex  timore  filiali, 
intelligetur,  vel  quantum  ad  actum  propositi 
emenda"",  vel  quantum  ad  satisfactionem  vo- 
luntariam,  quam  bomo  Deo  offert  pro  pec- 
calo,  quam  nomine  emendce  videtur  D.  Tho- 
mas  in  illo  sexto  actu  intelligere.  Vel  secun- 
do,  cum  in  quinlo  actu  involvit  displicentiam 
peccati  secundum  se,  exponi  potest,  non  de 
propria  detestatione  peccali  commissi,  sed  de 
absoluta  displicentia  et  odio  peccati  secun- 
dum  se  spectati,  utrepugnat  bonitati  divince, 
jam  dilect:e  per  charitatem  ;  ex  qua  dilec- 
tione  et  odio  nascitur  qua:dam  fuga  status 
culpee  et  peccati  ex  eodem  molivo  divinae 
bonitatis,  quee  proprie  pertinet  ad  timorem 


122 


QILEST.  LXXXV   ARTIC.  VI. 


filialern,  quatenus  respicit  permanentiam  in 
illo  statu,  et  illam  fugit.  Ex  quo  timore  nas- 
citur  voluntas  destruendi  peccatum  commis- 
sum,  quee  jam  spectat  ad  aclus  pcenitentiae, 
quam  voluntatem  appellavit  D.  Thomas  vo- 
luntariam  oblationem  emendse;  nam  ibi  per 
emendam,  ut  dixi,  non  inchoationem  novee 
vitse,  sedrecompensationem  culpae  commissse 
intelligit.  Et  ita  ex  hac  voluntate  sequitur  de- 
testatio  prseteritae,  et  propositum  futurse  vitse. 
Unde  constatin  doctrina  D.  Thomse  nihil  esse 
contrarium  doctrinae  Concilii,  sed  Goncilium 
illum  actum  timoris  filialis  omisisse,  quia 
fortasse  adeo  frequens  aut  necessarins  non 
est. 

ARTIGULUS  VI. 

TJtrnm  pcenitentia  sit  prima  virtutum  J . 

i.  Ad  sextum  sic  proceditur.  Videtur  quod 
pcenitentiasitprimavirtutum.  Quiasuper  illud 
Matthcei  3 :  Pcenitentiam  agite,  dicit  Gfloss. 2: 
Prima  virtus  est  per  pcenitentiam  punire  vete- 
rem  hominem,  et  vitia  odisse. 

2.  Prceterea,  recedere  a  termino,  prius  esse 
mdetur  quam  accedere  acl  terminum.  Sed  om- 
nes  alice  virtutes  pertinere  viclentur  ad  acces- 
sum  ad  terminum  (quia  per  omnes  ordinatur 
Jiomo  ad  bonum  agendum),  pcenitentia  autem 
videtur  ordinari  ad  recessum  a  malo.  Ergo 
pcenitentia  videtur  esse  prior  omnibus  aliis 
virtutihus. 

3.  Prceterea  ,  ante  pcenitentiam  est  pecca- 
tum  in  anima.  Sed  simul  cum  peccato  nulla 
virtus  animcB  inest.  Ergo  nulla  virtus  est  ante 
pcenitentiam  ;  sed  ipsa  videtur  esse  prima,  quce 
aliis  aclitum  aperit,  excludendo  peccatum. 

Sed  contra  est  quod  pcenitentia  procedit  ex 
ficle,  spe,  et  cliaritate,  sicut  jam  dictum  est 3. 
Non  ergo  est  pcenitentia  prima  virtutum. 

Respondeo  dicendum,  quod  in  virtutibus  non 
attenditur  orclo  temporis  quantum  acl  luibitus  ; 
quia  cum  virtutes  sint  connexce  (ut  in  secunda 
parte  MMtum  est  4J  omnes  simul  incipiunt  esse 
in  anima.  Sed  dicitur  una  earum  esse  prior 
altera  ordine  naturce,  qui  consideratur  ex 
ordine  actuum;  secundum,  scilicet,  quocl  actus 
unius  virtutis prcesupponit  actum  alterius  vir- 
tutis.  Secundum  lioc  igitur  dicendum  est,  quod 

1  4,  d.  U,  q.  I,  art.  1,  q.  6,  ad  6,  et  art.  % 
q.  2. 

2  Gloss.  ord.  ibid. 

3  Art.  proec. 

4  1.  2,  q.  65,  art.  4. 


actus  quidam  laudaliles  etiam  tempore  prcece- 
dere  possunt  actum  et  habitum  poenitentite ,  si- 
cut  actus  fidei  et  spei  informuim,  et  actus  ti~ 
moris  servilis.  Actus  autem  et  lialitus  charita- 
tis  simul  sunt  tempore  cum  actu  et  liabitu  pce- 
nitentice,  et  cum  habitibus  aliarum  virtutum. 
Nam,  sicut  in  secunda  parte  habitum  est  *.,  in 
justificatione  impii  simul  est  motus  liberi  ar- 
litrii  in  Deum  (qui  est  actus  fidei  per  charita- 
temformatus),  etmotusliberi  arbitrii  in  pecca- 
tum  ,  qui  est  actus  pcenitentice.  Ilorum  ta- 
men  duorum  actuum  primus  naturaliter  prce- 
cedit  secundum  ;  nam  actus  virtutis  pceni- 
tentice  est  contra  peccatum  ex  amore  Dei , 
mide  primus  actus  est  ratio  et  causa  secun- 
di.  Sic  igitur  pcenitentia  non  est  simplici- 
ter  prima  virtutum ,  nec  ordine  temporis , 
nec  ordine  naturce ;  quia  secundum  orclinem 
naturce  simpliciter  prcecedunt  ipsam  virtu- 
tes  Theologicce.  Sed  quantum  ad  aliquid  est 
prima  inter  cceteras  virtutes  orcline  temporis, 
quantum  ad  ejus  actum,  qui  primus  occurrit 
in  justificatione  impii.  Secl  ordine  naturce  vi- 
dentur  esse  alice  virtutes  priores,  sicut  quod  est 
per  se ,  est  prius  eo  ,  qnod  est  per  accidens  ; 
nam  alite  virtutes  per  se  videntur  esse  necessa- 
Hcead  bonum  Jwminis;  pcenitentia  antem,  sup- 
posito  quodam ,  scilicet,  peccato  prceexistenti ; 
sicut  etiam  dictum  est 2  circa  ordinem  sacra- 
menti  poenitentice  ad  alia  sacramenta  prce- 
dicta. 

Ad  primum  ergo  dicendum,  quod  Gloss. 
illa  loquitur  quantum  ad  Jwc,  quocl  actus  pce- 
nitentice  primus  est  tempore  inter  actus  alia- 
rum  virtutum  moralium. 

Acl  secundum  dicendum,  quod  in  motibus 
successivis  recedere  a  termino  est  prius  tem- 
pore,  quam pervenire  adterminum,  etpriusna- 
tura,  quantum  est  ex  parte  subjecti,  sive  secun- 
dum  ordinem  causa  materialis.  Sed  secundum 
ordinem  causce  agentis  et  fimlis  prius  est  per- 
venire  ad  terminum;  Jioc  enim  est  quod  primo 
agens  intendit.  Et  Jiic  ordo  prcecipue  attendi- 
tur  in  actibus  animce,  nt  dicitur  in  2  Pliys. 

Ad  tertium,  dicenclum,  quod  pcenitentia  ape- 
Ht  aditum  virtutibus ,  expeltendo  pecccctum 
per  virtutem  fidei  et  cJiaritatis,  quce  sunt  na- 
turaliter  priores ;  ita  tamen  aperit  eis  aditum, 
quod  ipsce  simul  intrant  cum  ipsa  ;  nam  in 
justificatione  impii  simul  cum  motu  liberi  ar- 
bitrii  in  Deum  et  in  peccatum  est  remissio  cul- 
pce,  et  infusio  gratice ,  cum  qua  simut  infun- 

1  1.  %  q.  113,  art.  3  et  4. 

2  Q.  65,  art.  2. 


DISPUTAT. 

cluntur  omncs  virtutes,  ut  in  secunda  parte  lia- 
Utum  est  {. 

Littera  D.  Thomee  est  satis  perspieua , 
quantum  ad  ejus  mentem  spectat,  et  ex  dic- 
tis  in  superiori  articulo  amplius  etiam  decla- 
rata  est;  quantum  vero  pertinet  ad  rem  ip- 
sam,  attingit  ordinem  naturee,  vel  temporis 
inter  actus,  qui  concurrunt  ad  justificationem 
impii.  De  qua  re  ex  professo  agitur  in  1.  2, 
queest.  113.  Et  quantum  ad  preesentem  locum 
spectat,  tractabitur  a  nobis  infra,  disputando 
de  effeclibus  pcenitentise. 

DISPUTATIO  VII. 

DE  HABITU  V^&TTJTIS  pgenitentIjE. 

Suppositis  his,  quee  de  objecto,  et  actibus 
hujus  virtutis  dicta  sunt,  facilius  erit  naturam 
ipsius  habitus  explicare ,  cum  habitus  ab  ob- 
jecto ,  et  actibus  speciem  sumat.  Dicemus 
enini,  cujus  ordinis,  et  potentise  hic  habitus 
sit,  deinde  cujus  speciei,  et  quomodo  ad  vir- 
tutes  alias  comparetur. 

SECTIO  I. 

Vtrum  pcenitentia  sit  virtas  moralis  per  se  mfusa 
voluntati. 

1.  Datur  MUtus  specialis  pcenitentice.  — 
Primo,  suppono  dari  aliquem  habitum  spe- 
cialem  poenitentiee,  quod  negarunt  Altisiod., 
lib.  4  Summ.,  tract.  6,  q.  3;  ftlairon.,  in  4, 
d.  14,  q.  2,  dicentes,  omnes  virtutes  exercere 
pcenitentiani,  singulas  sub  propria  ratione; 
et  ideo  habitum  pcenitentiee  esse  collectionem 
omnium  virtutum.  Nos  vero  supra  ostendi- 
mus,  dari  quidem  hanc  pcenitentiee  acceptio- 
nem  ,  et  nihilominus  etiam  dari  speciale 
quoddam  motivum  ad  justitiam  pertinens,  ex 
quo  possumus  omnia  peccata  detestari;  et  ex 
illo  dici  speciales  actus  distinctos  a  reliquis 
habitibus  virtutum.  Inde  ergo  concluditur 
dari  habitum  his  actibus  proportionatum,  et 
consequenter  specificum.  Nam  si  illi  actus 
sint  vel  esse  possint  imperfecti  et  ordinis  na- 
turalis,  generabunt  habitum  dantem  facilita- 
tem  ad  similes  actus;  nam  eadem  ratio  est 
de  illis,  quae  de  aliis  omnibus;  si  autem  sint 
actus  perfecti  et  supernaturales,  Deus  etiam 
infundet  habitum  ejusdem  ordinis,  quo  illi 
fiant  connaturali  modo ;  hsec  est  enim  neces- 

1  1.  2,  q.  113,  art.  7  et  8,  et  q.  63,  art.  3 

et  4. 


VII.  SECT.  I.  123 

sitas  habituum  infusorum,  quae  non  minus  in 
hoc  opere  locum  habet  quam  in  aliis.  Atque 
ita  sentiunt  de  hac  virtute  D.  Thornas  hic,  et 
omnes  expositores  ac  Doctores  supra  relati. 
De  hoc  ergo  habitu  in  hac  disputatione  lo- 
quimur;  et  ad  illum  proprie  pertinet  illud 
preeceptum  justitise  ad  Deum,  quo  tenemur 
illi  salisfacere;  et  illi  etiam  opponitur  spe- 
ciale  vitium,  seu  peccatum  impoenitentiee. 

Habilum  pcenitentice  non  esse  TiaUtum  gratice. 
Corollarium  primum. 
2.  Ex  quo  etiam  obiter  intelligitur  falsam 
esse  illam  sententiam,  quam  Bonaventura  et 
alii  referunt,  habitum  pcenitentise  esse  ipsum 
habitum  gratise,  quia  habet  eumdem  effec- 
tum,  scilicet  remittere  peccatum.  Verumta- 
men  id  esse  non  potest,  quia  habitus  gratiee 
est  in  animse  essentia,  et  non  est  proximum 
principium  alicujus  actus;  at  vero  pcenitentia 
est  principium  proximum  illorum  actuum, 
quos  supra  declaravi,  unde  et  in  voluntate 
recipitur  sicut  et  ipsi  actus.  Suppono  autem 
in  hac  ratione  opinionem  D.  Thomee,  quod 
gratia  sit  distincta  ab  habitu  charitatis,  quod 
fortasse  auctores  illius  sententiee  non  admit- 
terent.  Nihilominus  tamen  licet  contrarium 
eis  demus,  solum  poterunt  inferre  gratiam 
ipsam  esse  habitum,  qui  in  re  ipsa  elicit  illum 
actum  pcenitentiee ,  qui  est  perfectissimus  et 
vera  contritio,  nam  hunc  supra  diximus  elici 
a  charitate ;  non  tamen  debuissent  negare 
proprium  habitum  pcenitentiee  ex  ratione  jus- 
titiee.  Supponendo  ergo  proprios  actus  pceni- 
tentiee,  qui  sub  ratione  seu  ex  motivo  justi- 
titiee  fmnt,  non  esse  elicitos  a  charitate,  quod 
supra  ostensum  est ,  nulla  probabili  ratione 
opinari  quis  potest,  poenitentiam  esse  ipsam 
gratiam  sanctificantem ,  sive  quis  opinetur 
illam  esse  eumdem  habitum  cum  charitate, 
sive  distinclum,  quod  probabilius  est.  Funda- 
mentum  autem  illorum  auctorum  facile  sol- 
vitur,  nam  gratia  remittit  peccatum  formali- 
ter,  pcenitentia  vero  dispositive,  ut  infra  di- 
cam.  Addit  D.  Thomas  hic,  art.  2,  ad  3,  etiam 
effective,  quod  posset  variis  modis  exponi,  ut 
in  commentario  tetigi;  et  breviter  exposui  de 
efficientia  morali  per  modum  imperii,  nam 
voluntas  expellendi  peccatum  est  proprius 
actus  elicitus  hnjus  virtutis,  ut  ipse  expresse 
docet ;  per  hunc  autem  actum  imperat  con- 
tritionem  et  amorem  super  omnia  ,  quibus 
peccalum  expellitur;  qui  autem  efficit  ulti- 
mam  dispositionem  expellentem  formam, 
recte  dicitur  effective  expellere  formam. 


124 


QIMEST.  LXXXV.  ARTIC.  VI. 


Habitum  pcenitentiw  esse  supematuralem  et 
infusum.  Corollarium  secundum. 

3.  Quorumdam  sententia  rejioitur.  —  Se- 
cundo,  ex  his  concludo,  habitum  pceniten- 
tiae  esse  supernaturalem  et  volunlati  infu- 
sum.  Ita  aflirmat  D.  Thomas  dictis  articu- 
lis,  et  in  4,  d.  14,  q.  1,  art.  1,  quoestiunc.  2 
et  sequentib.,  ubi  eum  imitantur  Richardus, 
Paludanus,  Soto,  Ledesma  et  alii;  et  Medina, 
tract.  1,  q.  2;  Petrus  Soto,  lect.  8  de  Poenit. 
Constatque  utraque  pars  ex  proxime  dictis, 
et  superius  tractatis  de  actibus  hujus  virtutis; 
ostendimus  enim  illos  esse  in  sua  substantia  et 
entitatesupernaturales;  indigent  ergo  habiLu 
connaturalis  ordinis,  ut  supernaturali  modo 
fiant.  Item  ostendimus  illos  esse  actus  a  vo- 
luntate  elicitos  ;  in  eadem  ergo  potentia  ha- 
bilum  postulant.  Proeterea  infra  ostendemus 
hunc  actum  esse  justitiam  quamdam  ;  justitia 
autem  voluntatis  virtus  est.  Circa  priorem 
vero  partem  occurrebat  disputatiocum  Scot., 
Gabriel.,  Durando  et  aliis,  qui  in  eademdist. 
14  negant  hancvirtutem  esse  infusam  per  se, 
quos  sequitur  Marsil.,  q.  10,  art.  2,  ad  argu- 
menta  contra  quintam  couclusionem,  et  in- 
dicat  Bonav.,  d.  17,  1  part.,  art.  2,  q.  3,  cir- 
ca  fiuem,  quatenus  ait  virtutem  poenitentiae 
manere  in  peccatore,  et  esse  informem  ;  quod 
de  virtutibus  infusis,  praeter  iidem  et  spem, 
communiter  non  admittitur.  Verumtamen 
dicti  auctores  in  altero  ex  duobus  fundamen- 
tis  falsis,  vel  utroquenituntur.  Unum  est,  non 
dari  virtutes  morales  per  se  infusas,  cujus 
oppositum  nos  supponimus  ex  1.  2,  et  in  su- 
perioribus  id  breviter  declaratum  est.  Aliud 
est,  nullurn  actum  pcenitentioe  esse  in  se  et 
intrinsece  supernaturalem  ;  cujusoppositum, 
ut  opinor,  efficaciter  demonstratum  est.  Quo- 
circa,  licet  eo  modo  quo  dari  possunt  actus 
pcenitentise  imperfecti  et  naturales,  illis  res- 
pondere  possit  habitusper  eos  acquisitus,  qui 
manere  potest  in  peccatore  et  esse  informis  , 
tamen  ad  actus  supernaturales  pcenitentiae 
eliciendos  habitus  infusus  necessarius  est  eo 
modo  quo  in  aliis  virtutibus ;  est  enim  eadem 
omnino  ratio. 

Sitne  in   appetitu  sensitivo  pcenitentice 
habitus. 

4.  Vera  resolutio.  —  Circa  alteram  partem 
de  subjecto  proximo  hujus  habitus,  quod  sit 
voluntas,  nulla  esse  videtur  opinionum  diver- 
sitas.  Disput&nt  vero  Theologi,  an  in  appeti- 
tu  sensitivo  generetur  etiam  habitus  quasi 
concomitans  ipsum  habitum  voluntatis.  Quae 


quoestio  fere  de  omnibus  virtutibus  generali- 
ter  disputari  potest.  In  proposito  vero  dari 
talem  habitum  docent  Paludanus,  dist.  14,  q. 
2,  n.  11,  etinclinat  Soto  subdubitans  ibidem 
q.  2,  art.  4,  et  Ledesma,  1  part.,  q.  25,  art. 
4,  supponendo,  ut  verum  est,  appetitum  sen- 
sitivum  esse  capacem  habituum.  Et  positis 
etiam,  quae  supra  dicta  sunt  de  actibus,  mihi 
videtur  res  clara,  quia  ille  actus  pceniteniioe, 
quem  ostendimus  esse  iu  appetitu,  est  sae.pe 
repugnans  sensibili  inclinationi  ejus;  unde 
est  sine  dubio  difficilis ;  usu  autem  et  con- 
suetudine  fit  facilis  ;  ergo  generat  habitum. 
Et  confirmatur,  quia  co  modo  quo  in  appeti- 
tu,  verbi  gratia,  est  habitus  temperantioe,  est 
etiam  habitus  ad  dolendjum  de  actu  intem- 
perantioe,  ut  sic  ;  ergo  pari  ratione  potest 
generari  habitus  ad  dolendum  de  peccato, 
ut  offensa  Dei,  eo  modo  quo  appetitus  potest 
participare  talem  actum.  De  hoc  vero  habitu 
non  dicam  plura,  quia  suppono  illum  esse 
acquisitum  tantum,  et  proprie  non  esse  vir- 
tutem,nisi  prout  subest  habitui  et  electioni 
voluntatis,  propter  quod  nou  est  nisi  una  vir- 
tus  pcenitentia* ;  sicut  actus  appetitus  sensi- 
tivi  cum  electione  voluntatis,  a  qua  proficis- 
citur,  non  est  nisi  unus  actus  moralis.  Docet 
vero  Bonav. ,  d.  14,  art.  2,  q.  1 ,  hunc  habi- 
tum  potius  esse  in  irascibili  quam  in  concu- 
piscibili,  cum  Albejto  ibi,  art.  8,  qui  etiam  de 
habitu  voluntatis  idem  dicunt.  Nam  in  volurf- 
tate  etiam  distinguunt  illas  duas  rationes  po- 
tentiarum  ;  in  quo  ego  non  multum  immoror, 
quia  neque  in  appetitu  ,  neque  in  voluntate 
existimo  esse  potentias  realiter  distinctas  ;  et 
sine  dubio  possunt  inveniri  in  hoc  habitu  ac- 
tus  pertinentes  ad  irascibilem  partem,  ut  est 
appetitus  vindietoe  de  peccato  commisso,  et 
actus  etiam  pertinentes  ad  concupiscibilem  , 
ut  est  ipsa  voluntas  non  offendendi  Deum,  et 
amor  ipsius  honestatis,  quae  est  in  objecto 
pcenitentia?. 

Habitum  pcenitentice  esse  honeslum,  et  virtu- 
tem  simpliciler.  CorolVirium  tertium. 

5.  Tertio,  addendum  est  hunc  habitum  esse 
honestum  et  virtutem  simpliciter.  Est  asser- 
tio  D.  Thom.  hic,  et  in  4,  dist.  14,  q.  1,  ubi 
Soto,  et  alii  communiter;  Alensis,  4  p.,  q.  54, 
membr.  1  ;  Marsil.  in  4,  q.  10,  art.  1  ;  Medi- 
na,  tract.  1,  q.  1;  et  Sancti  Patres  semper  lo- 
quuntur  de  poenitentia  tanquam  de  habitu 
honestissimo,  et  perfectse  virtutis,  ut  patet  ex 
his  quoe  supra  adduximus,  tractatu  de  artibus 
pcenitentioe.  Et  ex  ibi  dictis  patet  facile  prior 


pars, 


DISPUTAT. 

quia  illc  habilus  est  honestus,  qui  est 


principiura  honestorum  actuum  ex  vi  pro- 
prii  molivi  honcsti ;  sed  hic  ita  se  habet,  ut 
patet  ex  dictis;  ergo.  Et  hinc  concluditur 
pars  altera,  quia  ille  habitus  est  virtus  sim- 
pliciter,  qui  prcebetbonum  et  honeslum  usum 
in  liberis  actibus  voluntatis,  ut  constat  ex  1. 
2,  q.  54;  sed  hsee  ita  se  habet ;  ergo. 

6.  Objectio.  —  Solum  superest  objectio  , 
quiaille  habitus,  qui  necessario  supponitcul- 
parrij  et  non  tam  est  ad  constiluendum  bonum 
quam  ad  destruendum  malum,  non  est  virtus 
simplieiter;  sed  pcenitentia  talis  est;  ergo. 
Confirmatur  a  simili ,  nam  verecundia  (ex 
Aristotele,  2  Ethic,  c,  7,  et  latius.lib.  4,  cap. 
ult.)  non  est  virtus,  quia  supponit  turpc  fac- 
tum,  de  quo  quis  erubescit;  ergo,  etc.  Se- 
cundo,  quia  virtus  simpliciler  inesse  debet 
ei,  qui  est  simpliciter  pcrfectus  et  studiosus  ; 
at  hsec  virtus  non  est  talis;  nam,  ut  omittam 
Deum,  ut  Dcum,  Christus,  ut  homo,  fuit  sim- 
pliciter  perfectus  in  omui  virtuteundique,  et 
tamen  hanc  non  habuit,  neque Angeli  illam ha- 
bent,  et  aliqui  etiam  iJiam  excludunt  a  B.  Vir- 
gine,  et  ab  Adamo  in  statu  innocentise;  ergo. 

7.  Rejiciuntur.  —  Gfermana  solutio.  —  Ad 
argumentum,Durandus  in4,  d.  14,  q.  1  et  2, 
et  Cajetan.,  2.  2,  q.  114,  art.  1  ,  concedunt 
pcenitentiam  non  esse  virtutem  simpliciter, 
sed  secundum  quid.  Verumtamen  aut  non  lo- 
quuntur  consequenter,  aut  non  considerant 
virtutem  hanc  secundum  adsequatam  ratio- 
nem  ejus,sed  solum  secundum  respectum  ad 
retractationem  peccati  commissi.  Ipsi  enim, 
ut  supra  retuli,  docent  non  esse  primarium 
munus  hujus,  vel  alicujus  virtutis,  destruere 
malum,  sed  tendere  in  aliquocl  bonum  ;  ergo 
non  possunt  hoc  titulo  expellere  hanc  a  na- 
tura  virtutis  simpliciter.  Debent  ergo  loqui  de 
pcenitentia  secundum  inadoequatum  conce- 
ptum,  et  prsecisum  respectum  ad  peccatum 
commissum.  Loquendo  autem  simpliciter  ei 
adoequate  de  hac  virtute,  falsum  est  quod  in 
argumento  sumitur,  nimirum  illam  necessa- 
rio  supponere  culpam,  ut  Cajetanus  etiam  in 
sequentibus  articulis  docet.  Falsum  item  est 
deservire  hanc  virtutem  soium  ad  destrucn- 
dum  malum,  et  non  potius  per  se,  ac  prima- 
rio  ad  aliquodbonum  eonstituendum,ut  a  no- 
bis  in  superioribus  ostensum  est,  explicando 
actus  et  munera  ejus.  At  vero  loquendo  de 
pcenilentia  sub  dicta  prsecisione,  seu  respectu 
acl  actum  retractalionis,  faciie  concedi  potest 
ex  illo  soio  capite  nonhabere  rationem  virtu- 
tis  consummatec  et  perfectae,  ut  jam  declarabo. 


VII.  SECT.  I.  12o 

8.  Salisfit  primce  rationi  dubitandi,  et  tradi- 
tur  differentia  inter  pcenitentiam  et  verecun- 
diam.  —  Ad  primam  ergo  confirmationem  D. 
Thomas,  citato  loco,  et  secunda  secundae,  con- 
stituit  discrimen  inter  verecundiam  et  pceni- 
tentiam,  quod  verecundia  est  de  turpi  facto 
prassenti ,  pcenitentia  de  prseterito  ;  habcre 
autem  praesens  turpe  factum,  repugnat  vir- 
tuti  simpliciter,  non  autem  respicere  prsete- 
ritum  factum  ,  ut  illud  detestetur.  Inteliigen- 
dum  autem  hoc  est,  non  quia  hocmunus  suf- 
ficiat  ad  constituendam  virtutem  simpiiciter 
secundum  totam  capacitatemsuam  ;  sed  quia 
illud  etiam  munus  potest  pertinere  ad  virtu- 
tem  simpliciter,  cnm  omnino  sit  honestum  , 
et  in  se  nihil  mali  includat;  quod  autem  il- 
lud  supponat,  est  ipsi  virtuti  per  accidens  , 
quantum  ad  habitum  ejus. 

9.  Quod  vero  attinet  ad  verecundiam,  vi- 
detur  illa  responsio  difficultatem  habere. 
Nam,  cum  verecundia  sit  fuga  mali  et  displi- 
centia,  non  videtur  esse  posse  de  malo  quod 
actu  committitur,  sed  de  illo  quod  proxime 
prsecessit,  de  quo  etiam  potest  esse  pceniten- 
tia.  Et  sicut  hsec  esse  potest  de  prseteritis 
multo  antea,  ita  et  verecundia,  si  talia  turpia 
facta  in  memoriam  revocentur;  nulla  ergo 
est  differentia.  Respondetur ,  verecuncliam 
etiam  esse  posse  de  turpi  facto,  dum  actu  fit, 
et  in  hoc  consistit  dicta  differentia,  non  vero 
in  eo  quod  nunquam  possit  esse  verecundia 
de  peccato  preeterito,  vel  proxime,  vel  etiam 
remote,  si  per  apprehensionem  prsesens  fiat, 
nam  revera  potest,  ut  ratio  facta  probat  et 
experientia  ostendit.  Non  ergo  in  hoc  differt 
a  pcenitentia ,  sed  in  eo,  quod  pcenitentia 
nunquam  est  de  actu  turpi  dum  commitlilur, 
de  quo  tamen  propriissima  est  verecundia. 
Hujus  vero  ratio  est,  quia  pcenitentia  est  di- 
recle  dc  ips  o  facto  turpi ,  et  includit  noiitio- 
nem  ejus ;  verecundia  vero  non  tam  est  de 
ipso  peccato,  quam  de  infamia,  dedecore,  vel 
rubore  ex  illo  resultante,  quse  verecundia 
fugit.  Et  ideo  quoad  hoc  verecundia  respicit 
futurum,  supponit  vero  malum  turpe  proe- 
sens,  vel  propensionem  ad  iliud,  ut  sensit 
D.  Thomas  supra,  et  notavit  Durand.  4,  d.  14, 
q.  1 ,  ad  1.  Imo  sumitur  ex  Aristotele  priori 
ioco  ;  dicit  enim  esse  timorem  quemdam  de- 
decoris,  dum  quis  veretur  ne  videatur  ab  aliis 
quando  uiiquid  turpe  facit.  Unde  significat 
esse  solum  quemdam  passionem,  non  virtu- 
tem  ;  quod  etiam  D.  Thomas  in  citato  loco  se- 
cundse  secundee  indicavit,  etRichardus,  d.  14, 
art.  1,  q.  1,  ad  2.  Addo  vero,  quod  licet  hic 


1*26 


QU7EST.  LXXXV.  ARTIC.  VI. 


timor  consideretur  quatenus  sub  eleclionem 
liberam  cadere  potest,  adhuc  non  pertinet  ad 
virtutem  simpliciter  ;  quia  motivum  illud  fu- 
giendi  dedecus  non  est  per  se  honestum,  sed 
ad  summum  indifferens.  Unde  etiam  Augus- 
tinus,  epistol.  51  ad  Macedon.  ,  dixit  :  ISfiJiil 
aliud  est  verecundia,  quam  quidam  displicendi 
metus.  Quod  sane  quid  indifferens  est.  Quod 
si  aliquando  ex  lionesto  fine  extrinseco  id 
fiat,  pertinebit  ad  aliquam  virtutem  quae  illum 
finem  respiciat;  boc  lamen  est  accidenta- 
rium;  et  ideo  simpliciter  negatur  verecun- 
diam  esse  virtutem,  quamvis  sit  passio  utilis 
*ad  virtutem  in  incipientibus  et  imperfectis ; 
nam  in  viris  perfectis,  negat  Aristoteles  ha- 
bere  locum  verecundiam  (quod  moraliter  ac 
regulariter  loquendo  intelligendum  est),  et 
inde  merito  colligit  non  esse  virtutem,  quia 
nulla  virtus  repugnat  cum  perfecto  statu  vir- 
tutum  omnium.  Et  quoad  hoc  optime  distin- 
guitur  verecundia  a  pcenitentia;  nam  pceni- 
tentia  interior  et  studiosa  in  viris  etiam  per- 
fectissimis,  et  quatenus  tales  in  praesenti  sunt, 
locum  habet ;  verecundia  autem  minime,  per 
se,  ac  moraliter  loquendo. 

De  suljecto  remoto  pcenilentice . 

40.  Prima  responsio  ad  secundam  confirma- 
tionem. — Adalteram  confirmationem,  in  qua 
petitur  quod  sit  subjectum  remotum  hujus 
virtutis,  D.  Thomas  in  4,  d.  14,  q.  1,  art.  3,  q. 
3,  ad  argumenta,  negat  absolute  hanc  virtu- 
tem  fuisse  in  Christo,  etiam  ut  homine;  ad- 
mittit  vero  illam  in  caeteris  hominibus,  etiam 
innocentibus.  Et  1  part.,  q.  95,  art.  3,  ponit 
illam  in  Adamo  in  statu  innocentige ;  non  vero 
in  Angelis,  quia  sunt  incapaces  pcenitentiae. 
Sequitur  Richard.,  4,  d.  14-,  art.  2,  q.  3;  Pa- 
ladanus,  q.  4;  Major,  q.  2,  quamvis  hic  etiam 
neget  fuisse  in  Beata  Virgine.  At  Alexander 
Alens.,  4  part.,  q.  42,  memb.  1,  art.  1,  §  I, 
circa  finem,  distinclione  utitur,  quam  ego 
etiam  tradidi  in  1  tom.  hujus  3  part.,  disp.  4, 
sect.  5,  et  nunc  etiam  mihi  maxime  probatur; 
imo  necessario  sequitur  ex  his  quae  hactenus 
dixi.  Nam  si  de  pcenitentia  loquamur  secun- 
dum  rigorosam  significationem  vocis,  per 
quam  connotatur  respectus  ad  proprium  pec- 
catum  commissum,  et  retractationem  ejus, 
sic  verum  est  non  fuisse  in  Christo  Domino ; 
quia  nec  peccavit,  nec  peccare  potuit.  Tamen 
sub  eodem  respectu  etiam  esset  neganda 
Beata3  Virgini  et  aliis  innocentibus;  quamvis, 
quia  absolute  peccare  poterant,  aliquo  majori 
titulo  illis  tribuatur,  saltem  quantum  ad  dis- 


positionem  quasi  aptitudinalem ,  quce  per 
actum  conditionatum  explicari  potest,  ut  sta- 
tim  dicam. 

11.  Alio  vero  modo  loqui  possumus  de  hac 
virtute  sub  nomine  et  conceptu  justitise  ad 
Deum,  qui  est  magis  adaequatus  tali  virtuti. 
Et  sub  hac  ratione  dicendum  est  esse  posse 
in  omni  voluntate  creata,  quse  tenetur  jus 
divinum  illaesum   servare,  et  in  ea   habere 
posse    saltem    absolutam    voluntatem    non 
transgrediendi  aliquod  divinum  mandatum, 
sub  ratione  vitandi  divinam  injuriam.  Quam 
sententiam  tenuit  etiam  Marsil.  in  4,  q.  10, 
ad  6,  et  eamdem  necessaiio  tenent  Durandus 
et  Cajetanus.  Nam  prior  asserit  pcenitentiam 
esseipsam  justitiamcommutativam;  posterior 
vero  asserit  esse  ipsam  religionero;  ergo  in 
omni  subjecto  capaci  justitiae  et  religionis  ne- 
cessario  ponere  debent  hanc  virtutem  secun- 
dum  se,  seu  quantum  ad  essentiam  et  sub- 
stantiam  ejus.  Idem  fere  tenet  Scotus  in  4,  d. 
14,  q.  2,  ad  argumenta,  quamvis  non  loqua- 
tur  in  particulari  de  Christo,  sed  de  beatis  in 
communi.  Ratio  tamen  ejus  generalis  est. 
Expressius ,  et  in  particulari  de  Christo  hoc 
tenet  Thomasde  Argentina,  in  4,  d.  14,  q.  1, 
ad  5,  ubi  etiam  sub  nomine  pcenitentise  vide- 
tur  illam  tribuere  prsedictis  omnibus ,  saltem 
ad  hunc  actum  conditionatum  :  Si  peccas- 
sem,  detestarer  peccatum.  Quod  mihi  non  pla- 
cet,  saltem  pro  Christo  Domino,  propter  im- 
potentiam  peccandi.  In  aliis  vero  facilius  pos- 
set  admitti.  Denique  declarari  potest,  quia 
poenitentia    geueratim    sumpta   pertinet    ad 
charitatem,  et  suo  modo  ad  quamlibet  virtu- 
tem,  ut  dixi ;  ergo  omnis  virtus  de  se  est  suf- 
ficiens  ad  aliquam  pcenitentiara  eliciendam. 
Et  tamen  hujusmodi  virtutes  reperiuntur  in 
Christo  ,|et  in  aliis,  quamvis  non  sub  ea  de- 
nominatione  vel  connotatione  pcenitentia?  ge- 
neralis;  ergo  idem  proportionaliter  dici  debet 
de  pcenitentia  speciali.  Et  hoc  modo  respon- 
detur  optime  ad  confirmationem  positam.  Nec 
video  difQcultatem   alicujus  momenti,   qua3 
circa  hanc  partem  supersit. 

Pcenitentiam  non  esse  virtutem  Theologicam, 
sed  moralem. 

12.  Oljectio.  —  Solutio.  —  Dico  quarto  : 
pcenitentia  non  est  Theologica  virtus,  sed 
moralis.  Ita  docet  D.  Thomas  hic,  et  in  4,  d. 
14,  q.  1,  art.  1,  quaestiunc.  4;  Richard.,  art. 
2,  q.  2,  ubi  Palud.,  Soto  et  alii;  et  Carthus., 
d.  16,  q.  4.  Probatur  facile  prior  pars;  nam 
virtus  Theologicaest,  quee  immediate  attingit 


DISPUTAT. 
Dcum,  ut  objeclum  quod,  ul  suppono  cx  pri- 
ma  secundee;  heec  autem  virtus  non  ita  attin- 
git  Dcum,  ut  coustat  exdictis  de  objecto  ejus; 
crgo.  Item  virtutes  Theologales  tantum  sunt 
tres,  ut  sumunt  Theologi  ex  illo  1  ad  Corint. 
14  :  Nunc  aulem  manent  tria  hcec,  fides,  spes, 
charitas;  sed  pcenitentia  non  est  fides,  ut  per 
se  patet;  nec  spes,  quia,  licet  heec  eliciat  ali- 
quam  attritionem,  tamen  sub  motivo  valde 
diverso;  et  idem  est  de  charitate,  quse  elicit 
contritionem ;  quae  omnia  ex  superioribus 
patent.  Dicet  aliquis  :  si  spes  et  charitas  , 
quamvis  sint  Theologales  virtutes,  eliciunt 
proprios  actus  pcenitentiee  generalis,  cur  e 
converso,  quamvis  heec  virtus  eliciat  specia- 
lem  poenitentiam ,  non  poterit  esse  virtus 
Theologica?  Circa  hoc,  Gabriel,  d.  14,  q.  1, 
dub.  3,  dicit  charitatem,  ut  elicit  contritio- 
nem,  esse  virtutem  moralem,  non  Theologi- 
cam;  et  ita  non  semper  distinguit  re  ipsa  vir- 
tutem  Theologicam  a  morali,  sed  per  respec- 
tum  ad  diversas  materias.  Sed  hoc  pertinet 
ad  modum  loquendi ,  qui  non  est  receptus. 
Verius  ergo  dicitur,  de  ratione  virtutis  Theo- 
logicee  solum  esse,  ut  in  primario  actu  et  ob- 
jecto  suo  immediate  attingat  Deum,  ut  quod; 
poenitentia  autem  hoc  non  habet,  sed  versatur 
semper  immediate  circa  actus  humanos,  et 
Deum  solnm  attingit  ut  objectum  cui,  ut  su- 
pra  explicatum  est.  Et  in  hoc  differt  etiam  ab 
spe,  quae  non  solum  dona  creata,  sed  etiam 
Deum  ipsum  sperat,  et  ita  Deum  ipsum  attin- 
git  ut  objectum  quod,  seu  materiam  proxi- 
mam  circa  quam  versatur.  At  vero  poenitentia 
solum  attingit  Deum  ut  personam,  cui  jus 
suum  seu  debitam  satisfacLionem  reddit.  Et 
ita  semper  habet  aliam  materiam  creatam 
circa  quam  proxime  versetur. 

d3.  Durandusreprobatur. — Atquehinc  con- 
cluditur  altera  pars  assertionis;  nam  omnis 
virtus  voluntatis,  aut  est  Theologica,  aut  mo- 
ralis,  nam  heec  membra  includunt  immedia- 
tam  contradictionem;  sed  heec  est  virtus  vo- 
lunlatis,  et  non  Theologica;  ergo  moralis.  At 
Durand.,  d.  14,  q.  2,  voluit  mixtam  esse,  et 
quasi  compositam  ex  Theologica  et  moralij 
quia  perfecta  pcenitentia,  inquit,  regulatur 
supernaturali  regula.  Sed  heec  ratio  nullius 
momenti  est,  quia,  ut  supra  dixi,  etiam  vir- 
tutes  morales  per  se  infusee  regulantur  su- 
pernaturali  regula.  Deceptus  etiam  videtur  ex 
eo  quod  ad  perfectam  contritionem  concur- 
rere  solent  virtutes  Theologicee,  vel  sperando 
veniam,  vel  amando  Deum ,  et  morales,  de- 
testando  culpam.  Sed  debuisset  singula  sin-*- 


VII.  SEGT    I.  127 

gulis  tribuere  cum  proportione ;  inlerveuire 
enim  possunt  ibi  plures  actus ;  virtus  autem, 
quee  proprium  poenitenliee  actum  elicit,  mo- 
ralis  est. 

14.  Objectio. — Marsilii  solutio. — Cfermana 
solutio.  —  Sed  objicitur  breviter  contra  con- 
clusionem,  quia  omnis  virtus  moralis  consis- 
tit  in  medio  inter  duo  extrema;  sed  poeniten- 
tia  non  habet  medium,  cum  de  omni  peccalo, 
etsuperomnia  doleat;  ergo.  Respondet  Mar- 
silius  poenitentiam  ponere  medium  inter  pree- 
sumptionem  et  desperationem.  Sed  hoc  po- 
tius  pertinet  ad  spem,  ut  constat  ex  2.  2. 
Quanquam  dici  posset,  per  se  primo  hoc 
convenire  spei,  participari  autem  suo  modo  a 
pcenitentia,  quatenus  requirit  condignam  ees- 
timationem  peccati,  ne  homo  illud  contem- 
nat,  et  obdurescat;  et  aliunde  etiam  requirit, 
ne  peccatum  eestimetur  ut  malum  irrepara- 
bile.  Deinde  vero  dicitur,  virtutes,  quee  ver- 
santur  circa  passiones,  proprie  habere  me- 
dium,  quod  rationis  vocant,  quod  frequentius 
est  inter  duo  extrema.  Virtus  autem  justitia?, 
qua3  versatur  circa  operationes,  habet  me- 
dium  rei,  quocl  consistit  in  cequalitate  rei  ad 
rem.  Quia  vero  poenitentia,  quee  est  ad  Deum, 
nunquam  potest  hanc  eequalitatem  perfecte 
attingere,  icleo  non  oportet  ut  ex  hac  partc 
habeat  medium ;  sed  medium  ejus  est  facere 
quantum  potuerit,  quanquam  ex  parte  noslra 
debeat  habere  medium  et  moderationem,  ut 
supra  explicatum  est_,  cum  de  actibus  ejus 
ageremus. 

Yirtutem  pcenitentice  esse  distinctam  ab  omni 
alia,  (fuce  non  respicit  aligtto  modo  Beum, 
Conclusio  quinta. 

lo.  Dico  ultimo  :  virtus  pcenitentiee  dis- 
tincta  est  in  re,  et  in  essentia,  ab  omni  vir- 
tute  morali,  quee  non  respicit  aliquo  modo 
Deum,  saltem  ut  objectum  cui.  Probatur  fa- 
cile,  tum  quia  illa  distinctio  in  objectis  indicat 
distinctionem  in  ipsis  virtutibus;  tum  etiam 
quia  virtutes  morales  versantur  tantum  circa 
passiones,  et  illee  distinguuntur  a  pcenitentia, 
quia  non  sunt  ad  alterum  sicut  illa  ;  aut  ver- 
santur  circa  actiones,  quee  respiciunt  alte- 
rum,  ut  justitia,  et  hee  cum  sistant  in  crea- 
turis,  necessario  distinguuntur  a  virtutibus, 
quee  moderantur  actiones  circa  Deum  ip- 
sum. 

16.  Scoti  sententia.—Gabr.—kt  Durandus 
supra  non  distinguit  hanc  virtutem  a  justitia 
commutativa,  quee  est  inter  homines  ,  quia 
finis  ejus  est  constituere  eequalitalem.  Et  quod 


128 


QILEST.  LXXXV.  ARTIC.  VI. 


liaic  sitcum  Deo,  velcam  homine,  accidenta- 
rium  est.  Simililer  etiam  est  per  accidens,  ut 
liomo  non  possit  reddere  sequale  Deo  ,  quia 
virtus  non  respicit  effectum,  sed  affectum.  Sco- 
tus  aulem  supra  dicit  esse  justitiam  vindicati- 
vam,  quia  finis  ejus  est  punire  culpam.  Quod 
autem  idem  homo  in  se  ipso  illam  vindicet , 
nihil  refert,  quia  id  facit  ut  minister  Dei.  Et 
idem  fere  dicit  Gabr.  supra,  qui  addit  esse 
justitiam  distributivam;  nam  haec  distribuit 
pcenas  cum  proportione  ad  culpas. 

17.  Reprolaniur. — Sed  hae  opiniones  fucile 
a  nobis  refelluntur  ex  dictis;  nam  jus  divi- 
num,  et  debitum  ejus  est  longe  superioris 
ordinis,  quam  omne  jus  humanum  ;  et  ideo 
etiam  justitia,  quse  respicit  hoc  jus,  et  secun- 
dum  illud  intendit,  prout  potest,  eequalitalera 
constituere ,  virtus  distincta  et  superior  est. 
Unde  ad  distinguendas  has  virtutes  non  est 
accidentarium,  sed  valde  per  se,quod  recom- 
pensatio  fiat  Deo  vel  homini;  quia  ex  illo  ca- 
pite  ipsum  jus,  quod  est  justitioe  objectum, 
longe  excellentius  est,  ideoque  excellentio- 
rem  virtutem  consliluit  et  requirit.  Sicut  etiam 
ob  similem  vel  proportionalem  causam  gra- 
titudo  ad  Deum  ob  beneficia  recepta,  et  fide- 
litas  in  servandis  promissis  ,  virtutes  postu- 
lant  altiores ,  quam  proportionales  actus , 
prout  circa  homines  excrcentur.  Atque  ex 
eodem  capite  provenit,  ut  purus  homo  non 
possil  reddere  Deo  ujquale  pro  injuria  illata; 
quod  non  est  accidentarium,  ut  inter  homines 
contingere  solet;  sed  per  se  ex  intrinseca  ra- 
tione  et  natura  taliuni  personarum.  Ideoque 
rcete  distinguitur  hsec  virtus  ab  humana  jus- 
titia  in  eo  quod  non  valet  ex  vi  sui  ordinis 
Dco  reddere  cequale.  Quare  sicut  justitia  in 
coramuni  abstrahit  ab  humana  et  divina,  ita 
et  oequalitas.  Idemque  judicium  est  de  justitia 
vindicativa,  nam  longe  diversse  rationis  est  in 
ordine  ad  Deiun,  et  in  ordine  ad  huraanam 
rempublicam  seu  legem  ;  prwsertim  quia  os- 
tendimus  supra  primarium  finem  hujus  vir- 
tutis  non  esse  salisfacere  pro  poena,  sed  pro 
injuria  Dei,  et  resarcire  illam;  et  ad  hunc  fi- 
nem  debere  ordinari  ipsam  vindictam,  ut  sit 
munus  hujus  virtutis.  Denique  minor  est  ap- 
parentia  de  justitia  distributiva;  nam  proetcr 
dicta,  heec  virtus  non  distribuit  pcenas  inter 
muHos  ,  sed  conatur  reddere  a^quale  Deo, 
prout  potest,  et  quatenus  pcenam  assumit 
propter  culpam,so!um  respicit  commensura- 
tionem  pcenee  ad  culpam ;  idcoquc  sirailior 
est  justitiae  commutativae. 


SECTIO  II. 


Utrum  pcemtentia  ita  sit  specialis  virtus,  ut  eliam 
a  religione  dislincta  sit. 

■1 .  Cajetani  sententia.  —  Hrec  sola  compa- 
ratio  superest  ad  declarandam  propriam  et 
specificam  rationem  hujus  habitus,  estque 
peculiari  ratioue  necessaria  propter  affinita- 
tera  et  sirailitudinem  poenitentiae  et  religionis; 
utraque  enim  respicit  Deum  ut  objectum  cui, 
et  utraque  aliquo  modo  reddit  ei  debilum.  Et 
sub  hac  ratione  in  eum ,  ut  in  finem  proxi- 
mum  ,  refert  aliquas  humanas  actiones.  Pro- 
pterea  igitur  Cajetan.,  dict.  q.  85,  art.  2,  di- 
cit  poenitentiam  esse  ipsam  religionem.  Et 
fundatur  preecipue  in  hoc,  quia  alias  poeni- 
tentia  per  ss  primo  et  adsequate  solum  ten- 
deret  in  destructionem  peccati,  et  non  ad  bo- 
num  aliquod  ;  hoc  autem  repugnat  virtuti,  ut 
saepe  diximus.  Haec  vero  ratio  non  multum 
urget,  quia  licet  pcenitentia  sit  dislincta  a  re- 
ligione  per  modum  cujusdam  justitiae,  potest 
habere  bonum,  quod  per  se  primo  intendat, 
nempe  servare  illaesum  jus  divinum  ,  et  illi 
reddere  quidquid  ex  justitia  illi  debetur.  Imo, 
quamvis  daremus  pcenitentiam  non  esse  dis- 
tinctam  virtutem  a  religione  ,  dicendum  con- 
sequenter  esset  religionem  ipsam  non  solum 
resarcire  injuriam  in  Deum  commissam,  sed 
etiam  sub  eodem  motivo  vitare  ne  fiat,  et 
consequenter  etiam  velle  ut  divinum  jus  in- 
tegrum  servetur;  satis  enim  ostensum  estno- 
bis  haec  omnia  in  eadem  virtute  connexa 
esse. 

2.  Possumus  tamen  aliter  illam  sententiam 
confirmare  ;  quia  quae  sunt  divisa  in  inferio- 
ribus,  solent  in  superioribus  esse  unita ;  et 
ideo,  licet  respectu  proximi  justitia,  gratitu- 
do,  fidelitas  et  observantia  sint  virtutes  dis- 
tinctae,  tamen  respectu  Dei  eadera  virtus  ad 
ho3c  omnia  sufficere  yidelur";  cujus  signura 
est,  nam  religio  colit  Deum ,  et  gratias  agit, 
teste  D.  Thoma,  2.  2,  q.  83,  art.  17,  et  q.  106, 
art.  1,  ad  1  ;  solvit  etiam  promissa  Deo,  id 
est  vota,  2.  2,  q.  88.  Eadem  ergo  est  obser- 
vantia  ,  graiitudo  et  fidelitas  respectu  Dei ; 
erit  ergo  etiam  juslitia ;  nam  est  eadem  ra- 
tio.  Quae  ita  etiara  explicari  potest:  nam  om- 
ne  debitum ,  quod  redditur  Deo ,  solum  est 
propter  cultum  ejus,  quia  nulla  alia  utilitas 
nullumve  dominium  potest  Deo  accrescere  ex 
nostris  aclibus ;  ergo  in  omnibus  his  reperitur 
idera  motivum  et  eadem  ratio  virtutis.  Ac 
propterea  etiam  actus  pcenitentiee  per  mo- 


DISPUTAT.   VII.  SECT.  II. 


129 


dum  divini  cultus  explicantur  in  Scriptura, 
Psal.  50  :  Sacri/icium  Deo  spiritus  contribu- 
latus ;  Baruch  2  :  Anima,  q\um  tristis  est, 
reddlt  tibi  gloriam.  Hinc  denique  D.  Thomas, 
2.  2,  q.  80,  numerans  virtutes  morales  in"or- 
dine  ad  Deum ,  ponit  solam  religionem.  Et 
q.  81,  art.  1,  ponit  ex  August.,  10  de  Civit., 
cap.  4,  quamdam  etyrnologiarn  religionis  a 
reeligendo  Deum,  quem  peccando  amisera- 
mus,  quod  est  munus  pcenitentire.  Eadem  er- 
go  est  religio. 

3.  Secunda  sententia.  —  Secunda  opinio 
est,  pcenitentiam  esse  propriam  virtutem, 
distinctam  etiam  a  religione.  Hanc  signifi- 
cant  antiqui  Theologi,  quamvis  hanc  compa- 
rationem  ita  in  specie  non  faciant,  sed  ge- 
neratim  dicant  hanc  esse  specialem  virtutem 
distinctam  a  reliquis  omnibus.  Ita  D.  Tho- 
mas  hic,  et  in  4,  d.  14,  q.  1 ,  art.  1 ,  pra?sertim 
qusestiunc.  5,  ubi  distinguit  poenitentiam  a 
latria,  quae  idem  est  quod  religio.  Item  d.  15, 
q.  4,  art.  7,  ad  2,  et  2.  2.  q.  32,  art.  1,  ad  2, 
n bi  ait  eleemosynam,  prout  ordinatur  ad  sa- 
tisfaciendum  pro  peccatis,  perlinere  ad  poe- 
nilentiam;  prout  vero  refertur  ad  colendum 
Deum,  pertinere  ad  religionem.  Idem  sen- 
tiunt  Bonav.,  d.  14,  art.  \,  q.  2;  Palud.,  q.  2, 
n.  22;  Richard.,  art.  1,  q.  2;  et  Medina, 
tract.  1  de  Poenitent.,  q.  1.  In  particulari  vero 
contra  Gajetanum  docent  hanc  sententiam 
Soto,  d.  14,  q.  2,  art.  2,  et  Cano,  dicta  relec- 
tione  de  Pcenit. ,  part.  2.  Fundamentum  hu- 
jus  sententiaa  est,  quia  pcenitentia  formaliter 
non  intendit  cultum  Dei ,  sicut  religio,  sed 
satisfacere,  seu  resarcire  injuriam  Dei,  quod 
est  valde  diversum,  ut  a  simiii  ex  rebus  hu- 
manis  intelligi  potest.  Et  ex  diversa  ratione 
debiti;  nam  cultus  solum  dehetur  ex  quadam 
morali  decentia  et  ralione,  satisfactio  autem 
ex  debito  legali  et  rigoroso. 

Pcenitentiam  et  religionem  non  esse  unum 
simplicem  habitum. 

4.  Suppositis  principiis,  quae  de  distinctio- 
ne  et  augmento  habituum  nuper  posui  in 
Metaph.,  disp.  44,  sect.  11 ,  censeo  unum  esse 
fere  certum,  aliud  vero  posse  pertinere  ad 
modum  loquendi.  Itaque  poenitentia  et  religio 
non  sunt  unum  simplex  habitus ,  neque  in  rc 
ipsa  babent  aliquam  veram  unitatem  per 
realem  unionem  inter  se  ;  et  hoc  est  quod  ad 
retn  pertinet.  Probatur  autem  breviter  ex 
distinctione  et  varietate  actuum  horum  habi- 
tuum;  sunt  enim  imprimis  inter  se  distincti, 
etiam  secundum  speciem;  in  quo  omnes  auc 

XXII. 


tores  convenire  videntnr.  Et  hoc  saltem  con- 
vincit  fundamentum  secundoe  sententiae.  Rur- 
sus  tales  actus  non  sunt  inter  se  connexi, 
quia  neque  unus  ex  alio  oritur,  neque  e  con- 
trario.  Unde  quantum  est  ex  vi  talium  actuum, 
posset  voluntas  esse  prompta  et  facilis  ad  hos 
actus,  verbi  gratia,  religionis,  et  non  ad  illos, 
scilicet  pcenitentioe.  Quandocunque  autem 
tanta  est  diversitas  in  actibus,  non  pertinent 
ad  uuum  simplicem  habitum,  ut  dicto  loco 
probavi.  Seclusa  autem  reali  unitate  habitus 
per  simplicitatem  qualitatis ,  nulla  est  in  eis 
reahs  et  physica  unitas  per  unionem  realem 
partialium  habituum  inter  se  ,  ut  eodem  loco 
probavi;  ergo  inter  hos  habitus  nulla  est  rea- 
lis  unitas. 

5.  Et  hoc  fundamentum  apud  me  convincit 
etiam  non  esse  unum  et  eumdem  habitum 
religionis  ad  eliciendos  omnes  actus,  qui  so- 
lent  religioni  tribui,  ut  votum,  cultum  et  gra- 
tiarum  actionem,  etc.  Et  quidem  de  gratiarum 
actione  tenuit  hocCano  supra.  Est  autem  ea- 
dem  ratio  de  aliis.  Quomodo  autem  inter  se 
distinguantur  religionis  habitus,  non  est  hu- 
jus  loci.  Et  hoc  est,  quod  ad  rem  pertinet. 

6.  De  modo  autem  loquendi  erit  qusestio, 
si  de  religiono  loquamur  ut  de  una  virtute, 
intelligamus  autem  esse  unam  genere  proxi- 
mo,  non  specie,  aut  esse  unam  solum  per 
collectionem  plurium  habituum  habentium 
inter  se  quamdam  affinitatem,  vel  quasi  arti- 
ficialem  compositionem  in  ordine  ad  honorem 
Dei  integre  et  omni  ex  parte  servandum.  Et 
si  aliquis  ita  loqui  velit,  merito  dicet  actus 
poenitentiae  ita  pertinere  ad  religionem,  sicut 
pertinent  alii  actus  qui  illi  tribui  solent.  Et 
hoc  optime  declarat  fundamentum  primae 
sententia1. ,  et  nihil  aliud  probat;  nec  censeo 
contendendum  esse  cum  eo,  qui  ita  loqui  ve- 
lit.  De  hac  vero  re  latius  sententiam  meam 
expono  in  opcre  de  Religione,  quod  prse  ma- 
nibus  habco;  quia  exacta  comparatio  fieri 
non  potest,  donec  utrumque  extremum  per- 
fecte  cognoscatur. 

QILESTIO  LXXXVI. 

DE  EFFEGTU  POENITENTLE,  QUOAD  MORTALIUM  PEG- 
CATORUM  REMISSIONEM,  IN  SEX  ARTICULOS  DI- 
VISA. 

Deinde  considerandum  est  de  effectu  2)ceni- 
tentice.  Et  primo,  quantum  ad  remissionem 
peccatorum  mortalium  ;  secundo,  quantum  ad 
remissionem  peccitorum  venialium  ;  tertio , 


130 


QILEST.  LXXXYI.  ARTIC.  I. 


quantum  ad  reditum  peccatorum  dimissorum  ; 
quarto,  quantum  adrestitutionem  virtutum. 

Circa  primum  quseruntur  sex  : 

1 .  Utrum  omnia  peccata  mortalia per  pceni- 
tentiam  auferantur. 

2.  Utrum  possint  sine pcenitentia  tolli. 

3.  Utrum  unum  possit  remiiti  sine  alio. 

4.  Utrum  pccnitentia  auferat  cutpam  re- 
manente  reatu. 

5.  Utrum  remaneant  reiiquice  peccatorum. 

6.  Utrum  auferre peccatum,  sit  effectuspce- 
nitentice  in  quantum  est  virtus,  an  in  quan- 
tum  est  sacramentum. 

ARTICULUS  I. 

Utrum  per  pcenitentiam  omnia  peccata 
removeantur  l. 

1 .  A  d  primum  sic  proceditur.  Videtur  quod 
per  pcenitentiam  non  omnia  peccata  removean- 
bur.  Dicit  enim  Apostoius,  Hebr.  12 ,  quod  Esau 
non  invenit  pcenitentice  locum,  quanquam  cum 
lacrymis inquisisset  eam;  Glos.'1 :  Id  est,  non  in- 
venit  locum  venice,  et  benedictionis  per  pceni- 
tentiam.  Et  2  Mach.  9,  dicitur  de  Antiocho : 
Orabat  scelestus  Deum,  a  quo  non  erat  miseri- 
cordiam  consecuturus .  Non  ergo  videtur,  quocl 
per  pcenitentiam  omnia  peccata  tollantur. 

2.  Prceterea,  Augustinus  dicit  in  iib.  de 
Serm.  Domini  in  monte  3,  quod  tanta  labes 
estillius  peccati,  scilicet  cum  post  agnitionem 
Deiper  gratiam  Christi,  oppugnat  aliquis  fra- 
ternitatem,  et  adversus  ipsam  gratiam  invi- 
dia?  facibus  agitatur,  ut  deprccandi  humilita- 
tem  subire  nonpossit,  etiam  si  peccatum  suum 
mala  conscientia  agnoscere,  et  annuntiare  co 
gatur.  Non  ergo  omne  peccatum potest per  pce- 
nitentiam  tolli. 

3.  Prceterea,  Dominus  dicit  Matt.  12  :  Qjui 
dixerit  contraSpiritum  Sanctumverbum,  non 
remittetur  ei,  neque  in  hoc  seculo,  neque  in  fu- 
turo.  Non  ergo  omne  peccatum  remitti  potest 
per  pcenitentiam. 

Sed  contra  est  quod  dicitur  Ezech.  18  :  Om- 
nium  iniquitaUtm  ejus,  quas  operatus  est,  non 
recordabor  amplius. 

Respondeo  dicendum  quod  hoc ,  quod  ali- 

1  Inf.,  q.  87,  art.  1;  et4,  d.  14,  q.  2,  a.  1, 
q.  i,  et  d.  16,  q.  1,  art.  2,  q.  3  ;  et  3  contra, 
cap.  156 ;  et  opusc.  2,  c.  146. 

2  Glos.  interlin.  ibi. 

3  Lib.  ],  in  ult.  fol.  libv  tom.  4. 


quod peccatum  per  pcenitentiam  tolli  nonpos- 
sit,  potest  contingere  dupliciter.  Uno  modo 
quia  aliquis  de  peccato  pcenitere  non  posset ; 
alio  modo  quia  pcenitentia  non  posset  delere 
peccatum.  Primo  quidem  moclo  non  possunt 
per  pcenitentiam  deteri  peccata  dcemonum,  et 
ctiam  hominum  damnatorum  ;  quia  affectus 
eorum  sunt  confirmati  in  malo  ;  ita  quod  non 
potest  eis  dispticere  peccatum  in  quantum  cst 
culpa,  sed  sotum  displicet  eis  pcena  quam  pa- 
tiuniur.  Ratione  cujus  aliquam  pcenitentiam, 
sed  infructuosam ,  habent  ;  secundum  iilud 
Sap.  5  :  Pceniteniiam  agentes,  et  prw  angus- 
tia  spiritus  gementes.  Unde  talis  pcenitcntia 
non  est  cum  spe  venice,  sed  cum  desperatione. 
Tale  autem  non  potest  esse  atiquod  peccatum 
hominis  viatoris,  cujus  iiberum  arbitrium  fte- 
xilite  est  ad  bonum  etad  matum.  Unde  dicere 
quod  atiquod  peccatum  sit  in  hac  vita,  de  quo 
quis  pcenitere  non  possit,  erroneum  est.  Primo 
quidem,  quia  per  hoc  toiieretur  tibertas  arbi- 
trii.  Secundo,  quia  per  hoc  derogaretur  vir- 
tuti  gratice,  per  quam  moveri  potest  cor  cujus- 
cunque  peccatoris  ad  pcenitendum,  sccundum 
iiiud  Prov.  21:  Cor  regis  in  manu  Dei,  et  quo- 
cunque  voiuerit,  vertet  iitud.  Qjwd  autem  se- 
cundo  modo  non  possit  per  veram  pcenitentiam 
aiiquod peccatum  remitti,  est  ctiam  erroneum. 
Primo  quidem,  quia  repugnat  divince  miseri- 
cordia?,  de  qua  dicitur  Joei.  2,  quod  benignus 
et  misericors  est,  et  patiens,  et  muita?  miseri- 
cordice,  et prmstabiiis  super  matitia.  Vincere- 
tur  enim  quodammodo  Deus  ab  homine,  si  ho- 
mo  peccatum  vettet  deteri,  quod  Deus  detere 
non  veiiet.  Secundo,  quia  hoc  derogaret  virtuti 
passionis  Chrisii,  per  quam  pcenitentia  opera- 
tur,  sicut  et  ccetera  sacramenta,  cum  scriptum 
sit  primce  Joannis  secundo  :  Ipse  est propitia- 
tio  pro  peccatis  nostris,  non  sotum  nostris,  sed 
etiam  totius  mundi.  Unde  simpiiciter  dicen- 
dum  est,  quod  omne  peccatum  in  hac  vita  per 
pcenitentiam  veram  deieri  potest. 

Acl  primum  ergo  dicendum  quod  Esau  non 
vere  pcenituit.  Quodpatet  ex  hoc,  quod  dixit : 
Venient  dics  tuctus  patris  mei,  et  occidam  Ja- 
cob  fratrem  meum.  Simiiiter  etiam  nec  Antio- 
chus  vere pcenituit ;  doiebat  enim  de  cutpaprce- 
tcrita,  non  propler  offensam  Dei,  sed propter 
infirmitatem  corporaiem,  quam  patiebatur. 

Ad  secundum  dicendum  quod  ittud  verbum 
Augustini  sic  intettigendum  cst :  Tanta  est 
labcs  itiius  peccati,  ut  dcprecandi  humiiitatem 
subire  non  possit,  sciticet  de  faciii ;  secundum 
quod  dicitur  iitud  non  posse  sanari,  quod  non 
potest  de  facili  sanari.  Potest  tamen  hoc  fieri 


DI3PUTAT.  VIII 
per  divincs  gratke  virtutem,  quce  etiam  inter- 
dum  in  profundum  maris  convertit,  ut  dicitur 
in  Psal.  07. 

Ad  tertium  dicendum,  quod  illud  verbum, 
vel  blaspliemia  contra  Spiritum  Sanctum  est 
finalis  impcenitentia  ,  ut  Augustinus  dicit  in 
Hb.  de  Verbis  Domini l .  Quce  penitusirremis- 
sibilis  est,  quia  post  finem  Jiujus  vitce  non  est 
remissio  peccatorum.  Vel  si  intclligatur  per 
blaspJiemiam  Spiritus  Sancti  peccatum,  quod 
fit  ex  certa  malitia  ,  vel  etiam  ipsa  blaspJie- 
mia  Spiritus  Sancti,  dicitur  non  remitti,  sci- 
licet  de  facili ,  quia  tale  peccatum  non  liabet 
in  se  causam  excusationis.  Vel  quia  pro  tali 
peccato  punitur  aliquis  et  in  Jwc  seculo,  et  in 
futuro,  ut  in  secunda  parte  expositum  est 2. 

Huic  articulo  integrum  possemus  eommen- 
tarium  adjungere  ;  tamen  quia  littera  D. 
Thomss  perspicua  satis  est,  el  rem  ipsam  in 
sequenti  disputatione  copiose  tractaturi  su- 
mus,  ut  prolixitatem  vitemus,  simul  cum  re 
ipsa  mentem  D.  Thomce  cleclarabimus. 


DISPUTAT[0  VIII. 

DE  PRIMO  EFFECTU  POENIT&NTLE,   QUl  EST  RE- 
MISSIO  PECCATORUM  MORTALIUM. 

Inter  explicandam  naturam  hujus  virtutis, 
simul  declaravi  causas  ejus  :  efficientem,  os- 
tendendo  haberi  per  infusionem  ;  finalem, 
declarando  motivum  ejus;  materialem.,  expli- 
cando  subjectum  ;  formalem,  tradendo  objec- 
tum ,  definitionem  et  essentiam  ejus  ;  qnia, 
cum  ipsa  sit  queedam  forma,  non  potest  aliam 
formam  habere  ;  quare  solum  superest  dicen- 
dum  de  effectibus.  Quam  materiam  prosequi- 
tur  D.  Thomas  in  quatuor  qusestionibus  se- 
quentibus,  quas  nos  totidem  disputationibus 
declarabimus,  necfere  indigent  alio  commen- 
tario.  Eamdem  etiam  materiam  disputant 
Theologi  cum  Magistro  in  4,  dist.  15  et  46. 

SECTIO  I. 

Utrum  pcenitentia  in  suo  genere  sit  sufficiens  causa 
ad  remiltenda  peccata  mortalia,  quantumvis 
gravia  et  multa. 

i.  Duplex  qucestionis  sensus.  —  Quorum- 
dam  error.  —  Duobus  modis,  ut  notavit  D. 
Thomas,  q.  86,  a.  1,  intelligi  potest  peccata 

1  In  ser.  11,  a  medio  ad  finem,  tom.  10. 

2  2.  2,  q.  14,  art.  I,  2,  3  et  4. 


SECT.  II.  131 

non  posse  auferri  per  pcenitentiam.  Primo, 
quia  vera  poenitentia  haberi  non  potest.  Se- 
cundo,  quialicethabeatur,  non  sufficit  adtol- 
lenda  peccata.Et  utroque  modo  erratum  est; 
sed  de  illo  priori  modo  instituemus  seclionem 
sequentem,  nunc  de  posteriori  disputamus. 
In  quo  tres  invenio  fuisse  errores.  Primus  est 
eorum  qui  absolute  negarunt  poenitentiam 
sufficere  ad  tollenda  peccata  mortalia.  Cujus 
meminit  Basilius,  hom.  29,  quee  est  de  pceni- 
tentia,  et  Chrysostomus.,  hom.  20  ad  Hebr., 
sed  non  referunt  auctores.  Lactantius  autem, 
lib.  6  Divin.  instit.,  c.  24,  refert  Ciceronem 
asseruisse  eos,  qui  semel  a  virtutis  via  aber- 
rassent,  pcenitendo  corrigi  non  posse.  Ex  hee- 
reticis  tamen  non  existimo  hoc  aliquem  ne- 
gasse  generatim  de  omni  tempore ,  vel  de 
omnibus  peccatis ;  sed  specialiter  de  peccatis 
Christianorum  post  baptismum  commissis.  Et 
hoc  modo  errarunt  heeretici  dicti  Cathari,  et 
Cataphrygse,  et  alii,  ul  videre  licet  in  Epi- 
phanio,  heer.  59;  Theodor.,  in  Epitome  divi- 
norum  decretor.,  cap.  penult.;  Hieron.,  lib.  2 
contra  Jovinianum,  et  epist.  50.,  54  et  61 ; 
August.,  de  Vera  et  falsa  pcenit.,  c.  3,  et  de 
Agone  Christian.;  c.  30,  et  lib.  de  Heeresibus; 
Cypriano,  epist.  52.  Et  tribuit  hunc  errorem 
Origeni  Athanasius.,  oratione  de  peccato  in 
Spiritum  Sanctunr,  circa  11   c.  Mattheei.  Et 
significat  id  Origenes,  homil.  35  in  Matth., 
agens  de  Petri  negatione.  Et  idem  tribuitur 
Tertull.,de  quo  statimdicam.  Fundamentum 
hujus  erroris  sumptum  est  ex  Paulo  ad  Hebr. 
6  :  ImpossiMle  est  eos,  qui  semel  illuminati 
sunt,  etc,  et  cap.  10  :  Non  relinquitur  hostiti 
pro  peccato. 

2.  Secundus  error.  —  Secundus  error  fuit, 
pcenitentiam  sufficere  ad  tollenda  semelpec- 
c;.ita,non  tamen  saepius.  Hunc  errorem  multi 
putant  fuisse  Montani,  in  quem  tandem  inci- 
dit  TertulL  ut  constat  ex  Hieronym.,  lib.  de 
Scriptor.  Eccles.;  Vincentius  Lirin.,  lib.  Con- 
tra  prophanas  novitotes;  Nicephorus.  lib.  4 
Historiae,  c.  12  et  34.  Sunt  tamen  qui  putent 
Tertullianum  postea  resipuisse,  et  retractasse 
hunc  errorem,  propter  qusedam  verba  Paciani, 
epist.  3  ad  Sympron.,  in  fine.  Id  tamen  veri- 
simile  non  est ;  alioqui  Hieron.  et  Vincent.  id 
non  preetermisissent,  cum  esset  res  magni 
ponderis.  Nec  verba  Paciani  id  significant,  ut 
notavit  Pamelius  in  fine  vitse  Tertulliani,  et 
preeserlim  circa  librum  de  Poenitentia.De  quo 
libro  censet  intelligenda  esse  verba  Paciani, 
cum  ait :  Ipsum  Epistola  sua,  et  ea  ipsa,  quan 
CatJioIicus  edidit,   audies  confitentem ,  posse 


132 


QILEST.  LXXXVI.  ARTIC.  I. 


Ecclesiam  peccata  dimiltere;  per  illam  enim 
Epistolam  nihil  aliud  qnam  librum  de  Pceni- 
tentia  intelligit,  quem  Tertullian.  adhuc  Ca- 
tholicus  edidit,  et  in  eo  optime  de  pceuilentia 
sensit.  Hic  vero  error,  cujuscunque  auctoris 
fuerit,  non  videtur  fundatus  inScriptura,  sed 
in  hac  congmentia,  quod  datur  hominibus 
nimiapeccandi  licentia,  si  semperpeccatorum 
remissio  per  poenitentiam  conferatur.  Et  in 
hujus  siguum  aiebant  Ghristum  in  Evangelio 
neminem  bis  curasse;  iLem  ne  videatur  Deus 
ddigere  peccatum,  tam  facile  illud  remittendo, 
ut  refert,  et  eleganter  traciat  D.  Augustinus, 
libro  de  Vera  et  falsa  pamitentia,  cap.  5. 

3.  Tertius  error.  —  Tertius  error  est,  re- 
gulariter  pcenitentiam  peccata  auferre,  excipi 
tamen  debere  queedani  peccata  gravissima, 
quee  per  pcenitentiam,  quantumvis  perfeclam, 
non  tolluntur,  verbi  gratia,  apostasia  a  fide, 
aut  negare  Christum  in  tormentis.  Qui  fuit  er- 
ror  Novati,  ut  sumitur  ex  Eusebio,  6  Historiee, 
cap.  35 ;  et  Ruffino,  cap.  33;  Nicephoro,  lib.  6, 
cap.  3.  Et  multi  putant  in  hoc  errore  fuisse 
Tertullianum,  quia  non  omnibus  peccatori- 
bus,  sed  mcechis  tantum  ait,  negandam  esse 
pcenitenliam,  ut  notavit  Pamelius  in  antidoto 
ad  paradoxa  Tertuliiani,  num.  27,  ex  lib.  ejus 
dePudicitia.  Armenos  etiam  queedam  peccata 
posuisse  irremissibilia  refert  Prateolus.  Et  vi- 
deri  potest  Armachan.,  lib.  9  de  Quaestionib. 
Armenorum,  c.  27.  Fundamentum  sumptum 
est  ex  quibusdam  iocis  Scripturee,  in  quibus 
peccatum  in  Spiritum  Sanctum  et  peccatum 
ad  mortem  esse  irremissibile  indicatur.  Circa 
hos  tamen  errores  oportet  advertere  ,  non 
omnes  eorum  auctores  locutos  fuisse  absolute 
de  pcenitentia,  etiam  interiori,  sed  solum  de 
sacramentali,  ut  infra,  agentes  de  potestate 
Ecclesiee  ad  remiitenda  peccata,  videbimus. 

Pcenitentiam  snfficere  in  suo  genere  adiollenda 
peccata  mortalia.  Assertio  prima. 

4.  Probatur  in  lege  veteri.  —  Probatur  in 
lege  nova.  —  Dico  primo,  poenitentiam  in 
suo  genere  esse  sufficientem  ad  tollenda  pec- 
cata  mortalia.  Est  de  fide.  Probatur  ex  Scri- 
plura  discurrendo  per  omnes  leges.  Nam  de 
tempore  legis  naturee,  legimus  Sap.  1  Adam 
consecutum  fuisse  remissionem  peccati  per 
sapientiam  ,  in  qua  poenitentia  includitur,  ut 
infra  ostendam.  Et  ideo  cap.  11  generaliter 
dicitur :  Dissimulans  peccata  hominum  propler 
pcenitentian,  id  est,  patienter  expectans,  do- 
nec  poenitentiam  agant,  et  sic  veniam  conse- 
quantur.  Ac  propterea  Cain  graviter  repre- 


henditur,quod  veniam  desperaverit,Genes.  4- 
De  tempore  legis  sciiptee  multa  adduxi  dis- 
pulat.  4,  nunc  sufficit  Jerem.  18  :  Si  poeni- 
tentiam  egerit  gcns  illa,  agam  et  egojXsva.  55 : 
Derelinquat  impius  viam  suam,  etc,  et  c.  59. 
Ac  denique  hoc  supponebant,et  significabant 
multa  sacrificia  pro  peccatis,  quee  in  illa  lege 
data  erant.  De  lege  nova  habemus  genera- 
lem  preedicationem  pcenitentiee  (Mattheei  1 
et  A,  et  Joann.  \),  scilicet,  tanquam  fructuo- 
see,  imo  et  necessariee  ad  remissionem  pecca- 
torum,  juxta  iila  Christi  verba  :  Nisi  poeniten- 
tiam  egeritis,  omnes  simul  peribitis.De  poeni- 
tentia  ante  baptismum  habemus  preedicatio- 
nem  Pelri,  Act.  cap.  1  et  2.  De  pcenitentia 
post  baptismum  habemus  primum  exemplum 
ejusdem  Petri,  qui  per  pcenitentiam  sui  pec- 
cali  remissionem  consecutus  est;  erat  enim 
jam  tunc  baptizatus,  quidquid  Origenes  supra 
dicat.  de  quo  alibi.  Habemus  etiam  exhorta- 
tionem  ejusdem  Pelri  ad  Simonem  Magum 
jam  baptizatum,  Actor.  8  :  Pcenitentiam  age 
ab  liac  neqidtia  tua.  Quod  vero  Petrus  addit, 
Si  forte,  etc,  non  est  quia  dubitet  de  suffi- 
cientia  pcenitentiee  ad  remissionem  peccati; 
sed  vel  insinuare  voluit  libertatem  arbitrii, 
vel  difficultatem,  quee  est  in  agenda  vera  pce- 
nitentia.  Eodcm  modo  Puulus,  in  epistola  ad 
Galatas,  ad  pcenitentiam  provocat  eos  qui 
post  baptismum  lapsi  fuerant;  et  1  ad  Cor.  5, 
excommunicat  fidilem  fornicarium,  ut  eum 
ad  pcemteuliam  trahat,  et  spiritus  ejus  salvus 
fiat. 

5.  Propter  heec  definita  est  heec  veritas  in 
Trident.,  sess.  6,  c  14,  et  can.  19,  et  tota 
sess.  14;  et  in  Conciliis  Milevit.  et  Arausic,  et 
sumitur  ex  Niceno ,  can.  8,  et  in  decrelis 
multa  referuntur  d.  50,  et  in  distinctionibus 
de  Pcenitentia.  Et  preeter  Patres  in  principio 
citatos,  videri  potest  August.,  epist.  108, 
serm.  15  de  Verbis  Apostoli,  et  serm.  181  de 
Tempore,  c  14,  et  lib.  2  de  Adulterinis  con- 
jugiis,  cap.  6;  Cyprian.,  serm.  de  Ablutione 
pedum ;  Cyrillus  Hierosolym.,  catech.2;  Gre- 
gorius,  lib.  3,  epist.  103.  Et  optime  Basiiius, 
dicta  homil.  de  Pcenit.;  Chrysost.,  hom.  7  ad 
Populum;  Hieronymus,  Ecclesiast.  7. 

6.  Itatio  convincens  et  demonstrans  non 
potest  reddi  ex  sola  perfectione,  aut  natura 
virtulis  pceniteutiee,  quia  semper  heec  res  pen- 
det  ex  voluntate  et  promissione  divina.  Heec 
vero  nobis  satis  constat  ex'Scriptura.  Et  est 
valde  consentanea,  tum  misericordiee  divinee, 
tum  etiam  justitiee,  etredemptioni  Christi,  ut 
optime  declarat  D.  Thomas  hic,  art.  1.  Sup- 


DISPLTAT.  VIII.  SECT.  I. 
posita  vero  promissione  Dei,  ex  parte  ipsius 
pcenitenlioe  redditur  optima  congruentia;  quia 
nullus  potest  esse  actus  magis  proportionatus 
ad  hunc  effectum  ,  si  in  suo  ordine  pcrfectus 
sit.  ut  tractando  de  actibus  poenitentiai  satis 
dcclaravi.  Item  quia  tunc  homo  facit  quod 
potest,  ut  lianc  remissionem  obtineat,  consi- 
derata  ejus  natura  et  fragilitate.  Item,  quia 
in  hac  vita  homo  semper  est  in  statu  vise,  ideo 
necessarium  fuit,etad  providentiam  Dei  maxi- 
me  pertinuit  ei  concedere  aliquem  modum 
quo  posset  veniam  peccatorum  consequi.  Hoe 
autem  rationes  non  minus  procedunt  in  ho- 
minejam  baptizato  quam  in  aliis ,  ut  per  se 
notum  est.  Imo  quadam  ratione  majorem  vim 
habent  in  tempore  legis  gratise,  in  quo  Dei 
misericordia  liberalins  operatur,  et  Christi 
redemptio  jam  perfecta  est. 

7.  Confirrnatur,  nam  alioqui  baptismus  us- 
qtie  ad  finem  vitae  differendus  esset,  ut  om- 
nia  peccata  in  vita  commissa  simul  ablueret; 
essetque  valdc  temerarium  antea  baptizari  , 
si  postea  non  superesset  poenitentiae  reme- 
dium  pro  peccatis,  cum  nemo  possit  sibi  pro- 
mittere  perseverantiam  in  innocentia  baptis- 
mali. 

S.  Objeclio. — Responsio.  —  Dices,  hsec  recte 
probare  de  pcenitentiee  sacramento,  non  ta- 
men  de  efficacia  poenitentiae  virtutis,  de  qua 
nunc  agirnus.  Respondetur  ex  Tridentino , 
sess.  14,  cap.  4,  verum  quidem  esse  actum 
poenitentiae  seu  contritionem  nuncnon  remit- 
tere  peccata  post  baptismum  commissa,  nisi 
cum  voto  sacramenti,  et  in  ordine  ad  illud ; 
nihilominus  tamen,  babita  vera  contritione, 
statim  remitti,  tum  quia  sacramentum  pce- 
nitentiae  non  est  institutum  ad  coarctandam 
viam  salutis,  neque  ad  constituendum  homi- 
nem  in  periculo  damnationis,  si  expectanda 
semper  esset  realis  susceptio  illius  sacramen- 
ti  ad  consequendamveniam  peccatorum;  tum 
etiam  quia  hic  effectus  est  consentaneus  illi 
dispositioni,  et  promissus  a  Deo  sine  tempo- 
rum  limitatione,  ut  latius  Vega,  lib.  13  in 
Trid.,cap.  3  et  4.  Ac  propterea  Pius  V  et 
Gregorius  XIII  damnarunt  sententiam  cujus- 
dam  Lovaniensis,  qui  his  temporibus  dixit  , 
per  contritionem  vel  actum  charitatis  statim 
infundi  habitum  gratia?  et  charitatis  non,  ta- 
menremitli  peccatum  ante  realem  susceptio- 
nem  sacramenli  pcenitentia?.  Qnem  errorem 
supra  tetigimus  et  impugnavimus. 


433 


Locus  Pauli  exponitur. 


9.  Sed  quid  ad  loca  Pauli  ad  Hebr.  6  et  10, 
quae  specialiter  videntur  urgere  contra  hanc 
partem.  Prima  responsio  est  illud  verbum  , 
impossibile,  non  sumi  in  absoluto  rigore,  sed 
ut  est  idem  quod  valde  difficile.  Est  enim  heec 
exaggeratio  valde  frequens  in  communi  lo- 
quendi  modo,  quem  interdum  Scriptura  usur- 
pat.  Ita  Hieronymus,  lib.  2  contra  Jovin.  Quia 
vero  non  videtur  adeo  difficile,  ut  qui  posl 
baptismum  peccavit,  remissionem  per  poeni- 
tentiam  obtineat,  ideo  Anselmus  ibi  non  vult 
hoc  intelligi  de  omnibus  baptizatis,  sed  spe- 
cialiter  de  illis  qui  post  magnam  vitoe  peifec- 
tiouem,  et  postquam  receperunt  magna  bo- 
na  et  auxilia  Dei,  in  peccata  labuntur.  Conci- 
lium  autem  Coloniense,  titulo  de  Pcenitentia, 
hoclimitat  ad  peccatum  apostasiaeafide  post 
baptismum  susceptum.  Quae  quidem  in  se 
vera  esse  possunt,  non  tamen  accommodata 
ad  intentiouem  Pauli.  Aliter  Hugo,  lib.  2  de 
Sacramentis,  part.  14,  c.  4,  iliud  impossibile 
intelligit  in  toto  rigore  ;  dicit  tamen  sensum 
esse,  impossibile  esse  hominem  sic  lapsum 
restitui  ad  priorem  innocentiam.  Sed  hoc 
etiam  de  commissis  ante  baptismum  verum 
est,  juxta  id  :  Mundans  non  facit  innocen- 
Vem. 

10.  Vera  responsio.— Litteralis  ergo  sensus 
est,  eum,  qui  post  baptismum  peccavit,  im- 
possibile  esse  renovari  per  iteratum  baptis- 
mtim,  et  consequi  illam  liberalem  remissio- 
nem  totius  culpee  et  pcense  eo  modo  quo  in 
baptismo  conceditur.  Et  hanc  vim  habet  illttd 
verbum,  renovari,  et  illud,  iterum  crucifigen- 
tes,  etc.  Et  eodem  sensu  dicitur  in  c.  10  non 
relinqui  aliam  hostiam,  id  est,  aliam  Christi 
mortem,  quae  per  iteratum  baptisma  reprse- 
sentetur.  Ita  Chrysost.  ibi,  D.  Thom.  et  alii ; 
Ambros.,  lib.  2de  Pcenit.,  c.2;  Aug.,  de  Ver. 
et  fals.  poenit.,  c.  3;  Athanas.,  orat.  de  Blas- 
phem.  in  Spiritum  Sanctum,  non  longe  a 
principio.  Ubi  advertit  non  dixisse  Paulum 
impossibilem  esse  poenitentiam,  sed  impos- 
sibile  esse  per  causam  pcenitentue  quempiam 
renovari  iterato  baptismate.  Sumitur  etiam  ex 
Justino,  q.  96  ad  Gentes,  ubi  ait,  licet  in 
lege  Evangelica  unicum  sit  lavacrum,  relin- 
qui  tamen  lapsis  remedium,  si  poenitentics  re~ 
medio  uti  velint.  Denique  D.  Thomas  supra, 
q.  84,  art.  40,  ad  1 ,  hanc  praefert  expositionem 
et  optime  declarat ;  eamque  ad  verba  Pauli 
bene  accommodat  Adamus  in  Paulum. 


434 


QU/EST.  LXXXVI.  ARTIC.  I. 


Veram  pcenitentiam  esse  sufficieniem  ad  pec- 
cata  tollenda,  quoties' liomo  peccaverit.  As- 
sertio  secunda. 

1  I .  Dico  secnndo  :  pcenitentia,  si  vera  sit , 
non  tantum  semel,  sed  quoties  homo  pecca- 
verit,  snfficiens  est  ad  tollenda  peccata.  Haec 
etiam  est  de  fide,  ut  tradunt  omnes  Theologi, 
qui  hoc  sensu  docent  pcenitentiam  esse  itera- 
bilem;  quocl  seque  verum  est  de  virtute,  ac 
de   sacramento  pcenitentiae.  Et   sumitur  ex 
absolutis  verbis  Christi,  Joan.  20  :  Quorum  re- 
miseritis  peccata,  remittuntur  eis  ;no.m  licet 
ihi  sit  sermo  de  sacramento,  tamen  jam  os- 
tendi  ex  Concilio  Tridentino  a  sacramento  ad 
veram  contritionem    esse  efficax  argumen- 
tum.  Sunt  etiam  optima  verbaChristi,  Matth. 
c.  18  :  Non  dico  tibi  septies,  sed  usque  septua- 
gies  septies  ;  ubi  ille  numerus  pro  indefmito 
ponitur,ut  ibi  annotaruntHieron.,  etHilarius, 
can.  18,  et  Chrysost.,  hom.  62.  Ubi  advertit, 
licet  ibi  sit  sermo  ad  litteram  de  remissione 
injuriarum  hominum  inter  se,  tamen  per  hoc 
significasse  Christum  infmitam  Dei  misericor- 
diam,  quse  pcenitentiam  hominum  semper  ac- 
ceptat.  Idem  habet  hom.  2  in  Psal.  50,  circa 
principium,  ubi  sic  inquit :  Peccasti?  pcenitere  ; 
millies  peccasti  ?  millies  pcenitere.  Et  in  se- 
quentibus  late  confirmat,  neminem,  dum  vi- 
vit,  ab  hoc  remedio  exclusum  esse.  Quse  ver- 
bareprehenditSocrates^lib.  6  Histor.,  c.  21, 
quia  ipse  Novatianus  erat.  Eadem  vero  con- 
firmat  idem  Chrysost.  apud  Nicephor.,  lib.  2 
Hist.,  c.  36,  dicens  :  Vel  decies  millies  perpce- 
nitentiam  resipiscens  Ecclesiam  ingredere,  ego 
paratus  sum  pcenitentes  admittere.  Idem  opti- 
me  hom.  24  et  40  ad  populum.  Et  Dionysius 
Corinth.  Episcopus,  apud  Nicephor.,1.  4Hist., 
c.  22,  qui  etiam  alia  refert,  lib.  12,  cap.  36; 
et  multa  ex  Scripturis  congerit  Damascenus, 
lib.  2  Parallelorum,  cap.  83  ;  et  Hieron.,  epist. 
46  et  48;  et  Tertullianus,  de  Pcenit.,  c.  8,  ubi 
habet  illa  verba  :  Nemo  deterior  fiat,  eo  quod 
Deus  oonus  sit,  toties  remiitens,  quoties  delin- 
quimus. 

12.  Ratione  ostenditur  conclusio.  —  lunda- 
mento  hmreticorum  satisfit.  — Ratio  veroest 
eadem,  qusein  praecedentiassertione,  et  quia 
secunda  contritio  non  estminusbona,  et  con- 
sequenter  nec  minus  efficax  quam  prsece- 
dens.  Peccata  autem  qu8e  prsecesserunt,  cum 
jam  sint  omnino  deleta,  non  possunt  obesse. 
Illa  vero  circumstantia  ingratitudinis,  quoeest 
in  posteriori  peccato  post  remissionem  prio- 
risj  et  non  est  adeo  gravis,    quin  alise  gra- 


viores  per  pcenitentiam  tollantur;  et  compre- 
henditur  sub  generali  promissione  de  remit- 
tendis  omnibus  culpis,  si  de  illis  vera  sitpce- 
nitentia.  Nec  denique  propter  hoc  datur  ho- 
minibus  licentia  peccandi.  Primo  quidem, 
quia,  ut  recte  dixit  Augustinus,  lib.  de  Vera 
et  falsa  pcenitentia,  cap.  5,  multo  major  da- 
retur,  si  homines  desperarent  remissionem. 
Secundo,  quia  licet  aliqui  male  utantur  hac 
Dei  misericordia,  non  propterea  debuerunt 
boni  privari  fructu  pcenitentise ;  et  iti  hoc  ma- 
gis  ostendit  Deus  odium  peccati,  quia  sem- 
per  illud  destruit,  quoties  homo  illi  coopera- 
tur,  prout  potest  et  debet. 

13.  Objectio.  —  Solutio.  —  Solum  objici 
potest,  quia  in  decretis  et  antiquis  canonibus 
seepe  dicitur  pcenitentiam  semel  tantum  esse 
concedendam,  seu  non  iterandam,  de  Pceni- 
tentia,  d.  3,  per  multa  capita  ;  et  apud  Am- 
brosium ,  libro  secundo  de  Pcenit.  ,  cap. 
c.  10;  August.,  epist.  53  et  54;  Clement. 
Alexand.,  lib.  2  Stromatum  ;  Tertull..  lib.  de 
Pcenit.,  in  principio ;  Chrysost.,  hom.  1  ad 
Ephes.,  in  illa  verba  :  In  laudem  glorice  et 
gratice  suce ;  et  Origenem,  hom.  15inLeviti- 
cum.Respondetur,  in  illis  decretis  non  esse 
sermonem  de  pcenitentia,  ut  est  virtus,  vel 
sacramentum,  et  ad  internam  peccati  remis- 
sionem  ordinata  ;  sed  de  quadam  pcenitentia 
solemni,  quam  possumus  ceeremonialem  ap- 
pellare,  quoniam  peculiari  ritu  ab  Ecclesia 
instituto  olim  fiebat  ad  publicam  satisfactio- 
nem  et  sedificationem ;  et  illa  semel  tantum 
concedebatur,  vel  ad  majorem  terrorem,  et 
ne  contemneretar;  vel  forte  ne  aliis  esset 
scandalum,  si  ssepius  talem  pcenitentiam  ali- 
quis  ageret.  Quod  autem  post  illam  adhuc 
esset  locus  sacramento  pcenitentice,  et  con- 
sequenter  remissioni  peccatorum  per  pceni- 
tentiam,  certissimum  est.Et  specialiter  con- 
stat  exSiricio  Papa,  ep.  1  decretali,  cap.  5. 

Nullum  esse  peccatum  adeo  grave,  quin  per 
pcenitentiam  remitti  possit.  Assertio  tertia. 

14.  Dico  tertio  :  nullum  estpeccatumadeo 
grave,  nec  tanta  multitudo  peccatorum,  quse 
non  possint  per  veram  pcenitentiam  deleri  in 
hac  vita  ;  ita  docet  hic  D.  Thomas,  et  opposi- 
tum  dicit  esse  erroneurn,  intelligo  autem  esse 
hsereticum,  quia  est  contra  definitiones  Con- 
ciliorum  supra  adductas,  imo  contra  omnia 
testimonia  qua?  ex  Scriptura  attulimus  ;  et 
specialiter  notari  potest  illa  generalis  pro- 
missio,  Ezech.  18  :  Omnium  iniquitatum  ejus 
non  recordabor  amplius.  Ubi  etiam  notari  po- 


DISPUTAT. 

test,  eodem  modo  constitui  hanc  legem  in 
remittendis  peccatis  per  pcenitentiam ,  quo 
constituitur  in  gratia  toifenda  et  meritis  prse- 
teritis  per  subsequens  peceatum,in  quo  nul- 
la  est  exceptio,  nec  magnitudinis,  nec  multi- 
tudinis  meritorum ;  ergo  neque  e  contrario  in 
priori  remissione  habet  locum  exceptio  alicu- 
jus  peccati  etiam  gravissimi,  nec  multitudinis 
peccatorum  etiam  maximse.  Et  simile  argu- 
mentum  sumitur  excap.  33Ezech.,  et  ex  illis 
verbis  Psal.  50:  Cor  contriiumet  humiliatum, 
Deus,  non  despicies;  et  ex  illis  Zach.  4  :  Con- 
vertimini  ad  me,  et  ego  convertar  acl  vos.  Ac 
denique  ex  omnibuspromissionibus  de  remit- 
tendis  propter  pcenitentiam  peccatis,  quee  in 
Scriptura  sine  limitatione  vel  restrictione  fit. 
Cur  enim  nos  coarctabimus  promissionesDei, 
quas  ipse  amplissime  concedif,  cum  hae  ad 
gratiam  pertineant,  quse  amplificanda  potius 
est  quam  restringenda? 

15.  Haec  amplificatio  his  tandem  verbis 
declaratur  Deuteron.  4,  cum  dicitur  :  Si  quw- 
sieris  Dominum,  invenies  eum,  si  tamen  ex 
toto  corde  tuo  qucesieris  eum ;  et  infra  :  Si  ad 
cardines  codi  fueris  dissipatus ,  inde  retraliet 
te  Dominus  Deus  tuus.  Nec  refert  quod  hoe 
promissiones  in  Testamento  veteri  continean- 
tur ;  quia  non  sunt  proprise  illius,  cum  non 
sint  de  bonis  temporalibus,  neque  adjudi- 
cialia  aut  cserernonialia  prsecepta  pertineant, 
sed  ad  moralem  vitam  et  internam  sanctita- 
tem.  Unde  licet  non  prius  fuerint  scriptse, 
prius  nihilominus  fuerunt  factse,  et  executioni 
mandatse  in  Adamo,  et  aliis  quibus  in  tempo- 
re  legis  naturee  remissa  peccata  fuere.  Rursus 
nemo  dubitat,  quin  post  legem  veterem  re- 
mittanturpeccata  ante  baptismum  commissa, 
per  pcenitentiam  seu  contritionem,  includen- 
do  in  voto  baptismum;  quse  remissio  non  fit 
nisi  ex  vi  ejusdem  promissionis;  non  est  ergo 
abolita  iri  lege  nova.  Ergo  eadem  ratione 
durat  quoad  peccata  post  baptismum  com- 
missa  cum  eadem  amplitudine,  tum  quia 
gratia  non  est  dirainuta  in  lege  nova  ,  sed 
aucta;  tum  etiam  quia  tam  efQcax  est  contri- 
tio  ad  delenda  peccata  post  baptismum  com- 
missa,  quam  ea  quee  preecesserunt.  Et  sacra- 
mentum  ipsum  pcenitentise,  in  voto  ibi  inclu- 
sum,  tam  generalem  promissionem  habet, 
sicut  baptismus,  juxta  verba  Christi,  Joan. 
20 :  Quorum  remiseritis  peccata,  remitluntur 
eis. 

16.  Ex  quibus  de  fide  certumest,  sacra- 
mentum  illud  cum  debita  dispositione  applica- 
tum,  valere  ad  omnia  peccata  tollenda,  quan- 


VIII.  SECT.  I.  135 

tumvis  gravia  et  multa ;  idem  ergo  est  de 
contritione,  quee  in  voto  sacramentum  illud 
includit,  juxta  doctrinam  Concilii  Tridentini, 
sess.  14,  c.  4  ,  ex  quo  habetur,  omnepecca- 
turn,  quod  per  pcenitentiee  sacramentum  po- 
test  remitti ,  auferri  etiam  per  contritionem 
includentem  votum  ejusdem  sacramenti.  Pree- 
terea,  eadem  peccata,  quee  heereticis  videnlur 
irremissibilia,  inveniunturinTestamento  novo 
remissa,  ut  de  negatione  Petri  supra  visum 
est;  et  de  gravissima  fornicatione,  2  ad  Cor. 
2  et  7;  et  2  ad  Tim.  2,  ait  Paulus,  etiam  haa- 
reticos  admonenclos  esse ,  si  forte  per  pceni- 
tentiam  resipiscant.  Nec  est  dissimile  illud 
Apocal.  1  et  2  :  Momento  unde  excideris,  et  acje- 
pcenitentiam.  Unde  1  Joan.  2  generatim  ad 
baptizatos  dicitur  :  Si  quis  peccaverit,  advo- 
catum  habemus  apud  Patrem,  etc. ,  quem  lo- 
cum,  cum  aliis,  ad  rem  preesentem  optime 
tractat  Hieron.,  lib.  2  contra  Jovinianum;  et 
Basilius,  dict.  homil.  de  Pcenitent.;  et  Ambro- 
sius,  lib.  2  de  Pcenitent.,  cap.  4.  Denique 
constat  hanc  fuisse  perpetuam  Ecclesiee  con- 
suetudinem,  et  nunc  etiam  esse,  admittendi 
ad  pcenitentiam  quoscunque  pcenitentes,  ex 
quocunque  statu,  et  genere  peccati,  ut  sumi- 
tur  ex  Concilio  Niceno,  can.  8,  et  ex  aliis, 
quee  refert  Eusebius,  lib.  5  Historiee,  cap.  2, 
et  lib.  6,  c.  34.  Rationes  sunt  eeedem  quee  su- 
perius  adductee  sunt. 

Locus  Matth.  12  et  Marc.  3  expenditur. 

1 7.  Quid  sit  blasphemia  in  Spiriium  sanc- 
tum.  —  Solum  superest,  ut  declaremus  duo 
testimonia  in  quibus  contrarius  error  niteba- 
tur.  Prius  est  Matth.  12  et  Marc.  3,  ubi  spiri- 
tus  blasphemiee,  seu  blasphemia  in  Spiritum 
Sanctum,  ut  a  Theologis  appellatur,  dicitur 
non  remitti  neque  in  hoc  seculo,  neque  in  fu- 
turo.  De  quo  peccato  tractat  ex  professo  D. 
Thomas,  2.  2,  q.  14,  et  alii  Theologi  in  2,  d. 
42  et  43.  Duo  autem  sunt  exponenda  :  pri- 
mum ,  quid  sit  illud  peccatum;  secundum, 
quomodo  irremissibile  dicatur.  De  primo  va- 
riee  sunt  expositiones.  Quidam  dicunt  esse 
fmalem  impoenitentiam,  quse  omnino  irremis- 
sibilis  est,  quia  cum  iila  hoec  vita  finitur.  Ita 
significat  Augustinus,  deVera  et  falsa  pcenit., 
c.  4,  lib.  4  contra  Cresconium,  c.  8,  et  epist. 
50  ad  Bonifacium,  circa  finem,  in  expositione 
inchoata  Epist.  ad  Rom. ,  circa  finem,  et  in 
Enchiridio,  cap.  83  ;  Fulgent.,  de  Fide  ad  Pe- 
trum,  c.  3.  Alii  intelligunt  esse  peccatum  hee- 
resis,  in  his  quse  specialiter  pertinent  ad  per- 
sonam  Spiritus  Sancti.  Quod  significat  Atha- 


136 


QILEST.  LXXXVI.  ARTIC.  1. 


nasius,  in  epist.  1  ad  Serapionem,  de  Spiritu 
Sancto  ;  Cyprian.  tamen,  lib.  3  ad  Quirinum, 
cap.  28,  generaliter  dicit  esse  peccatum  in 
Deum.  Scholastici  vero  explicant  de  peccato 
ex  malitia  et  obstinatione  cordis,  et  speciali- 
ter  ScotuSj  d.  43 ,  q.  1 :,  dicit  esse  obstinatio- 
nem  peccati  cum  desperatione  veniae,  et  pro- 
posito  non  pcenitendi.  Et  D.  Thomas,  juxta 
eamdem  sententiam,  varias  species  ejusdem 
peccati  annumerat.  Unde  non  est  sensus 
Theologorum,  quodcunque  peccatum  ex  ma- 
litia  esse  peccatum  in  Spiritum  Sanctum,  sed 
illud  quod  speciali  modo  opponitur  hominis 
sanctificationi  et  remissioni  peccali ;  quod 
opus  Spiritui  Sancto  appropriatur. 

48.  Gfermana  responsio. — Verumtamen  hsec 
expositio,  sicut  et  aliae,  non  sunt  accommo- 
datee  contextui ;  quia  si  contextus  inspiciatur, 
et  occasio,  quam  Christus  habuit  ad  illam 
sententiam  proferendam,  non  erat  sermo  de 
his  peccatis.  Et  ideo  censeo  hoc  peccatum 
proprie  esse,quando  ex  malitia  et  duritie 
cordis  spiritui  malo  tribuuntur  divina  et  su- 
pernaturalia  opera,  quse  Spiritus  Sanctus  ad 
confirmandam  fidem  vel  ad  convertendos  pec- 
catores  speciali  providentia  operatur ;  nam 
illud  est  proprie  Spiritui  Sancto  resistere,  ut 
aliis  locis  Scriptura  loquitur.  Hunc  vero  esse 
sensum  illius  loci ,  constat  ex  occasione  qua 
Christus  id  dixit,  et  ex  causali  quam  Marcus 
adjungit  :  Quoniam  dlcebant :  Spiritum  im- 
mundum  Mbet ;  et  ex  Sanctorum  cxpositioni- 
bus,  Athanas.,  oratione  speciali  de  hacre,  et 
orat.  2  contra  Arianos,  circa  finem ;  Basil.  in 
Quaestionibus  brevioribus,  q.  273;  Hieron., 
epist.  149 ;  et  optime  Chrysostomus,  hom.  42 
in  Mattbaeum. 

19.  Vega  rejicikir.  —  Juxta  hanc  ergo  ex- 
positionem ,  et  cseteras  prseter  primam,  hoc 
peccatum  non  dicitur  irremissibile,  quia  om- 
nino  tolli  non  possit,  sed  quia  difficile  tollitur, 
eo  quod  homini  sic  disposito  difficile  sit  ve- 
ram  pcenitentiam  concipere ,  propter  cordis 
obdurationem  et  mentis  excaecationem.  Ita 
Chrysost.  supra ;  et  Cyprian.,  Epist.  52,  et 
lib.  de  Lapsis.  Addit  Vega,  lib.  13  inTrident., 
c.  9,  hoc  peccatum,  licet  remitti  possit,  nun- 
quam  tamen  remitti;  sed  de  hoc  non  est  lata 
lex.  Unde  cum  id  ex  libertate  pendeat,  non 
est  infallibile.  Imo  ait  Chrysostomus,  fortasse 
nonnullos  ex  Judeeis,  quos  Christus  reprehen- 
debat,  consecutos  postea  fuisse  remissionem 
illius  peccati  per  ejusdem  Christi  vel  Aposto- 
lorum  prcedicationem.  Moraliter  aulem  lo- 
quendo,  et  secundum  id  quod  frequentius  ac- 


cidit,  illud  est  verum,  propter  causam  dic- 
tam. 

20.  Advertit  praeterea  Chrysostomus  hoc 
peccatum  tunc  proprie  esse ,  quando  sine 
ignorantia  committitur  :  Quare,  inquit,  sic? 
quia  cum  Spiriiusjam  notus  vobis  esse  debeat, 
rem  claram  et  manifestam  oppugnatis.  Et  hoc 
etiam  adnotavit  Athanasius  in  dicta  oratione. 
Et  ad  hunc  modum  accommodari  potest  ad 
hanc  expositionem  communis  doctrina  Theo- 
logorum.Denique  advertit  Chrysostomus,  hoc 
peccatum  ideo  dici  non  remitti  in  hoc  seculo, 
neque  in  futuro,  quia  punitur  in  hoc  seculo 
et  in  futuro.  Quod  etiam  significavit  hic  divus 
Thomas,  ad  3,cum  non  omne  peccatum  de  se 
mereatur  pcenam  et  in  hoc  seculo,  et  in  fu- 
turo.  Deus  enim  qusedam  peccata  dissimulat 
in  hac  vita,  ut  puniat  in  futura  ;  qusedam  ve- 
ro  punit  in  hac  vita,  ne  puniat  in  futura;  hoc 
vcro  punit  et  in  hoc  seculo,  et  in  futuro.  Sicut 
accidit  Judreis,  quos  et  in  hac  vita  punivit  per 
excidium  Hierosolymitauum,  etc.  ,  et  in  alio 
seculo  per  seternam  pcenam. 

Locus  1  Joan.  5  expenditur. 

21.  Quod  dicalur  peccatum  admortem. — Al- 
ter  locus  est  primse  Joan.  5  :  Est  peccatum 
acl  mortem ,  non  pro  illo  dico  ut  oret  quis.  Ubi 
etiam  insinuatur  tale  peceatum  esse  irremis- 
sibile,  et  ideo  non  esse  orandum  pro  tali  pec- 
catore,  sicut  non  oramus  pro  damnatis.  Circa 
quod  testimonium  illa  etiam  duo  explicanda 
sunt,  scilicet,  quod  dicatur  peccatum  ad  mor- 
tem,  et  qua  ratione  orandum  non  sit  pro  eo 
qui  illud  committit.  Et  quidem  Augustinus 
(si  ejus  est  opus),  de  Ver.  et  fals.  pcenit., 
c.  4,  intelligit  hujusmodi  esse  omne  peccatum 
mortale;nam  proprietas  vocis  hoc  indicat. 
Sed  non  polest  sustineri  expositio  ,  tum  quia 
peccatum,  quod  ibidem  dicitur  non  ad  mor- 
tem,  dicitur  privare  vita ,  ut  patet  ex  illis  ver- 
bis :  Oret,  et  dahitur  eimta;  ergo  non  omne 
peccatum  mortale  vocatur  ibi  ad  mortem ; 
tum  eliam  quia  illo  modo  non  relinquilur 
commoda  expositio  posterioris  partis,  cum 
oratio  pro  peccantibus  mortaliter  frequens  et 
usitata  esse  debeat.  Alii  ergo  exponunt  de 
alio  genere  peccati,  ut  invidiae,  prsesertim 
quando  ex  illa  aliquis  Ecclesiam  aut  justos 
persoquitur.  Sumitur  ex  Augustino,  lib.  1  de 
Sermone  Domini  in  monte,  cap.  43  et  44,  et 
serm.  59  de  Tempore,  et  Beda  in  dictum  lo- 
cum  Joannis,  qui  aiunt  eum  pcccare  ad  mor- 
tem,  qui  post  agnitam  Christi  gratam ,  invi- 
dup  facibus  agitaius,  eamdem  gratam  Christi, 


DISPUTAT.  VIII.  SECT.  II. 

et  fratres  suos  persequitur  et  oppugnat.  Quam    catorcs  interdum 

expositionem  tetigit  hicD.  Thomas,  art.  1,  ad 

2,  et  eam  non  improbat.  Tamen  idem  Augus- 

tinus  eam  aperte  deseruit,  lib.  1  Retractatio- 

num,  c.  19,  et  merito,  quia  nulla  sufficienti 

ratione  declaratur  cur  tali  peccato  illa  deno- 

minatio,  ad  mortem,  tribuatur. 

22.  Vera  resolutio.  —  Ambrosius  ergo, 
lib.  2  de  Pcenit.,  c.  8  et  9,  omne  peccatum 
speciali  modo  atrox  et  enorme  putat  ita  vo- 
cari,  fortasse  ob  eam  rationem,  quia  hujus- 
modi  peccatum  habet  speciale  periculum 
morale  perpetuse  mortis.  Et  eamdem  exposi- 
tionem  attigit  D.  Thomas  in  2,  d.  43,  in  fine, 
et  q.  28  de  Veritate,  art.  H,  ad  8,  q.  3  de 
Malo,  art.  5,  ad  3,  et  super  locum  Joan. 
eam  approbat.  Addunt  vero,et  recte,D.  Tho- 
mas  et  Ambrosius,  Joannem  non  prohibere 
absolute  orare  pro  hujusmodi  peccatore,  sed 
per  quamdam  exaggerationem,  ad  declaran- 
dum  periculum  talis  peccatoris,  negative  di- 
xisse  :  Non  dico  ut  pro  illo  oret  quis.  Et  ad- 
dit  eleganter  Arnbrosius,  non  quemlibet  de 
populo,  sed  virum  sanctum  esse  aptum  ad 
orandum  pro  hujusmodi  peccatore.  Quod 
recte  explicatur  ex  illis  verbis  1  Reg.  2  :  Si 
peccaverit  vir  in  virum,  placari  ei  potest  Deus; 
si  autem  in  Deum  peccaverit  homo,  quis  orabit 
pro  illo  ? 

23.  Alia  responsio  optima.  —  Ultimo  vero 
addo  ad  hunc  locum  recte  accommodari  ex- 
positionem  illam  de  peccato  finalis  impoeni- 
tentise,  quod  merito  ad  mortem  dicitur,  quia 
in  morte  eonsummatur,  et  ad  mortem  ducit 
seternam  ;  et  tunc  optime  et  cum  toto  rigore 
dicitur  pro  hujusmodi  peccatore  non  esse 
orandum,  quia  jam  est  extra  statum  salutis. 
Et  hanc  etiam  expositionem  significavit  Au- 
gustinus,  lib.  de  Correptione  et  gratia,  c.  12, 
et  1  Retractationum,  c.  19  ;  et  Reda  in  eum 
locum.  Et  favent  Gregorius,  16  Moralium,  c. 
28,  et  Pacianus,  Epist.  3.  Videri  etiam  potesl 
Hieron.,  in  id  Jerem.  14  :  Noli  orare  pro  po- 
pulo  illo.  Ubi  ait,  stultum  esse  orare  pro  eo, 
qui  peccaverit  ad  mortem,  id  est,  pro  pec- 
cante  et  perseverante  in  peccato,  seu  qui  us- 
que  ad  morlem  emendari  non  vult,  ut  ipse 
exponit. 

SECTIO  II. 


137 

pervcnire  in  hac  vita  ad 


Utrum  in  hac  vita  semper  possit  haberi  pcetnten- 
tia  sufficiens  ad  remittenda  peccata,  in  quacun- 
que  gravitate  et  multitudine. 

1.  Quoiumdam  opinio.  — In  hac  re  fuitali- 
quorum  Gatholicorum  opinio,  nonnullos  pec- 


eum  statum,  etpeccatorum  cumulum,  ut  jam 
non  valeant  sufficientem  pcenitentiam  age- 
re,  qua  exeant  ab  statu  peccati.  Ita  sentit 
Henricus,  Quodl.  8,  q.  1 ;  et  Abulens.,  in  Exo- 
dum,  c.  4,  q.  12,  et  in  Deuter.,  c.  2,  q.  10;  et 
Medina,  lib.  3  de  Recta  in  Deum  fide,  c.  1  ; 
Catherinus,  opusc.  de  Pra^destinatione  et  re- 
probatione;  Roffens.,  art.  26  contra  Luthe- 
rum.  Et  probabile  existimat  Ruard.,  art.  7. 
Fundamentum  hujus  sententiae  postea  vide- 
bimus.  Ut  autem  Catholicus  ejus  sensus  in- 
telligatur,  advertendum  est,  duo  requiri  ad 
veram  pcenitentiam  agendam,  scilicet,  liber- 
tatem  arbitrii  et  auxilium  gratise,  ut  constat 
ex  certis  principiis  fidei.  Certum  ergo  est,  in 
hac  vita  non  amitti  libertatem  sufficientem 
ad  agendam  pcenitentiam,  propter  gravitatem 
vel  multitudinem  peccatorum.  Neque  aucto- 
res  citati  oppositum  semiunt;  esset  enim  ma- 
nifeslus  error,  quia  peccatum  nec  tollit  usum 
rationis,  nec  facultatem  voluntatis  in  se  mi- 
nuit;  sed  ad  summum  auget  habitus  pravos 
et  inordinatos  affectus,  quibus  nihilominus 
potest  voluntas  dominari,  ut  latius  cum  D. 
Thoma  traditur  in  l.  2,q.  85,  art.  1  et  2. 

2.  Punctus  difftculiatis.  —  Rursus  ex  parte 
gratiae  duo  distinguenda  sunt.  Unum  est  vir- 
tus  ejus  ad  vincenda  omnia  peccata,  et  pceni- 
tentiam  agendam,  illisnon  obstantibusin  qua- 
cunque  gravitate  et  multitudine.  Et  in  hoc 
sensu  etiam  est  de  fide  non  deesse  virtutem 
gratise  ad  hunc  effectum,  ut  recte  D.  Thomas 
hic  advertit ;  esset  enim  contra  Dei  omnipo- 
tentiam,  e,t  contra  excellentiam  divinse  gra- 
tise  hanc  virtutem  illi  denegare  ;  neque  auc- 
tores  citatihoc  negant.  Aliud  ergo  potest  de 
hac  gratia  controverti,  scilicet,  an  illa,  quse 
ad  hunc  effectum  sufficit,  semper  in  hac  vita 
detur,  vel  praeparata  sit  omnibus  ;  vel  inter- 
dum  aliquibus  negetur  propter  peccata.  Et  in 
hoc  est  punctus  difficultatis ;  loquor  autem 
de  gratia  sufficiente,  nondeefficaci.  Nam  de 
hac  posteriori  non  est  dubium,  quin  multis 
hominibus  non  detur ;  imo  illis  omnibus  non 
datur,  qui  de  facto  non  convertuntur ;  quia 
gratia  efficax  appellatur ,  quab  infallibiliter 
habet  effectum.  Et  de  hac  loquitur  saepe  Au- 
gustinus,  cum  dicere  videtur,  interdumDeum 
negare  gratiam  hominibus,  etiam  sine  spe- 
ciafi  culpa  eorum,ut  videre  licet  toto  librode 
Prsedestinatione  Sanctorum,  praesertim  a  c. 
5,  et  saape  alias. 

3.  Duplex  sensus  qucestionis. —  Nuncvero, 
non  est  nobis  necessaria  disputatio  de  gratia 


138 


QILEST.  LXXXVI.  ARTIG.  I. 


efficaci,  quia  sufficiens  satis  est  ut  horao  pos- 
sit  vera  et  reali  facultate  pcemtentiam  agere, 
si  velit,  et  ut  illi  attribuatur,  si  nolit.  Etde  hac 
gratia  sufficienti  aiunt  dicti  auctores^  inter- 
dum  denegari  aliquibus  hominibus  propter 
peccata  sua.  Sed  in  hoc  sensupossumus  ulte- 
rius  duos  distinguere  :  unus,  ut  respectu  ip- 
sarum  culparum,  et  in  pcenam  earum  sit  hsec 
lex  generaliter  a  Deo  statuta,  ut  quicunque 
tale  peccatum  commiserit,  vel  ad  talem  sta- 
tum  et  multitudinem  peccatorum  pervenerit 
omnino  privetur  auxiliis  necessariis  ad  pce- 
nitentiam  agendam,  etiam  si  multo  tempore 
in  hac  vita  vivat,  et  quod  potuerit,  vel  vo- 
luerit,  faciat  ad  relinquendum  illum  statum. 
Et  non  opinor  dictos  auctores  locutos  esse  in 
hoc  sensu,  essetque  nimis  falsa,  imo  et  erro- 
nea  talis  sententia,  ut  hic  dixit  D.  Thomas. 
Quod  etiam  ex  dicendis  a  fortiori  constabit. 
Quia  constat  ex  Scriptura,  et  ex  ipso  usu  , 
Deum  ex  omnibus  statibus  convertere  ali- 
quando  gravissimos  peccatores  ad  pceniten- 
tiam,  et  in  omnibus  setatibus  et  temporibus, 
ut  intelligamusnullum  genus  peccatorum  ho- 
minum  exclusum  esse  a  misericordia  Dei. 
Quod  recte  docuit  D.  Augustinus  in  Enchiri- 
dio,  cap.  103,  ita  exponens  illud  primse  ad 
Tim.  2  :  Deusvult  omnes  Jiomines  salvos  fieri , 
id  est,  ut  ipse  ait ,  omne  genus  humanum  per 
quascunque  diferentias  distributum,  et  inter 
alios  statim  ponit  homines  tardi  cordis,  in 
moribus  omnibus,  etin  voluntatum,  conscientia- 
rumque  mirabili  varietate  constitutos.  Et  sub- 
jungit  hoc  esse  signum  a  posteriori  utde  nul- 
lo  statu  peccatorum  desperandum  sit,  quod 
ex  omni  genere  salvat  nos  Deus.  Etinlib.  de 
Prsedestinatione  et  gratia,  cap.  14  et  15  (si 
ejus  est),  eleganter  id  declarat  per  compara- 
tionem  Pharaonis  et  Nabuchodouosor  ,  qui 
fuerunt  gravissimi  peccatores,  et  valde  simi- 
les  in  statu,  obduratione,  ete.  Et  tamen  unus 
obtinuit  gratiam  agendi  poenitentiam,  et  non 
alius.  Itaque  non  est  lex  de  hoc  statuta  res- 
pectu  culparum  ipsarum. 

4.  Prdbatur  opinio  ex  Scriptura.  —  Proba- 
tur  ex  Patribus.  —  Nihilominus  potest  esse 
alius  sensus,  quem  dicti  auctores  intendunt, 
scilicet,  respectu  personarum  aliquarum  ita 
Deum  se  habere,  ut  eis  deneget  talia  auxilia 
propter  sua  peccata,  quamvis  aliis  habentibus 
similia,  vel  nrajdra,  non  deneget ;  nam  cujus 
vult  miseretur,  et  quem  vult  indurat,  ad  Ro- 
man.  9  dicitur.  Fundatur  haec  opinio,  sic  de- 
clarata,  in  aliquibus  locutionibus  Scripturee, 
ut  est  illa  Ecclesiast.  7  :  Considera  operaDei, 


quia  nullus  potest  corrigerc  quem  ipse  despe- 
xerit.  Unde  est  illud  Psalm.  8  :  Dimisi  eos  sc- 
cundum  desideria  cordis  eorum;  ibunt  in  adin- 
ventionibus  suis;  et  Jerem,  6  :  Erudire  Je- 
rusalem,  ne  forte  recedat  anima  mea  a  te  ;  et 
infra  :  Argentum  reprobum  vocavieos ;  etcap. 
51  :  Curavimus  Balylonem,  et  non  est  sanata, 
derelinquamus  eam ;  et  Josue  11  :  Domini 
enim  sententia  fuerat  ut indurarentur;  et  Joan. 
12  :  Propterea  non  poterant  credere,  quiadixit 
Esaias :  Excceca  cor,  etc.  Ubi  Cajetanus  notat 
illos  non  potuisse  credere,  ex  defectu  gratise 
preevenientis.  Et  hos  modos  loquendi  imitati 
sunt  aliqui  Patres.,  prseserlim  Isidor.,  lib.  2 
de  Summo  bono,  c.  15,dicens  :  Nonnulli  ita 
despiciuntur  a  Deo,  ut  non  possint  mala  plan- 
gere,  etiamsi  velint.  Et  Euseb.,  lib.  8  de  De- 
monstratione,  c.  2,  dicit  ,  Deum  expectare 
aliquos  usque  ad  certum  terminum  peccato- 
rum,  et  postea  omnino  illos  deserere.  Et  de 
his  aitGregor.,  11  Moral.,  c.  5,  quodlicetex- 
terius  vocem  audiant,  interius  gratia  Dei  non 
languntur.  Quod  etiam  asseruit  Bernard.,  in 
serm.  de  Nimia  fallacia  hujus  seculi,  et  in 
speciali  de  Pharaone.  Idem  dixit  Gregorius  , 
lib.  31  Moral.,  c.  11.  Et  habetur  etiam  nomi- 
ne  Augustini  in  illo  libro  de  Preedestin.  et 
gratia,  cap.  \k,  et  in  inchoata  expositione 
epist.  ad  Rom.  expressius  id  docet  idem  Au- 
gustinus,  propositione62,  dicens  itafuisse  de- 
sertum  Pharaonem,  ut  jam  impcenitentia  non 
imputaretur  ei  ad  culpam,  sed  ad  pcenam. 

5.  Ratione  suadeiur.  —  Ratio  vero  liujus 
sententiee  est,  quia  peccata  merentur  totam 
hanc  pcenam;  et  expedit  ad  ostensionem  di- 
vinae  justitiae,  et  ad  terrorem  aliorum,  ut  in- 
terdum  Deus  illa  utatur.  Et  confirmatur,  nam 
aliquando  majori  pcena  afficit  Deus  peccato- 
rem ;  major  enim  pcena  videtur  miraculose 
interficere  hominem  actualiter  peccantem, 
vel  etiam  vivum  demergere  in  infernum ; 
quod  aliquando  Deus  fecit.  Tandem  confir- 
matur .,  quia  aliquando  Deus  aliquos  ita  con- 
lirmat  in  gratia,  ut  cadere  non  possint;  ergo 
aliquos  etiam  ita  deserit  in  peccatis,  ut  sur- 
gere  non  possint.  Nam,  si  consideremus  sta- 
tum  hujus  vitee,  ad  utrumque  indifferens  est; 
si  vero  Dei  providentiam  spectemus,  expedit 
ut  justitia  non  minores  effectus  habeat  quam 
misericordia. 

Secunda  sententia. 

6.  Secunda  sententia  est,  non  solum  veram 
pcenitentiam  esse  sufficientem  ad  omnia  pec- 
cata  tollenda,  sed  etiam  in  hac  vita  semper 


DISPUTAT.  VIII.  SECT.  II. 
esse  hominibus  paratam  sufficientem  gratiam  causam  finalem 
ad  talem  pcenitentiam  agendam  ;  nullamque 
esse  admittendam  exceptionem,  vel  in  culpis, 
vel  in  personis,  quantumvis  peccaverint.  Hsec 
est  sententia  D.  Thomse  hic.  Quse  sumitur  ex 
Alexandro  Alens. ,  4  part.,  q.  43,  membr.  4, 
art.  2,  et  qusest.  14,  memb.  5,  art.  2  et  seqq.; 
Altisiod. ,  lib.  3  Summse,  tract.  2,  c.  2,  q.  5, 
et  lib.  4,  tract.  6,  c.  1,  q.  ult.;  clarius  et  la- 
tius  Medina^  tract.  1  de  Pcenit.,  q.  11;  et  Soto 
in  4,  d.  15,  q.  1,  art.  2,  et  1  de  Nat.  et  grat., 
c.  8;  Ferrar.,  3  Cont.  gent.,  c.  159;  et  Petrus 
Soto,  lect.  5  de  Pcenitent.;  Vega,  libr.  13  in 
Trident.,  c.  12  et  13;  Driedo,  lib.  de  Captivi- 
tate  et  redemptione  generis  humani,  tract.  5, 
aprincipio,prseserthn  c.  3;  etRuardus  supra, 
banc  sententiam  magis  probak 

7.  Prolatur  ex  Scriptnra. — Fundamentum 
proecipue  sumitur  ex  generalibus  locutioni- 
bus ,  et  promissionibus  Scripturee,  ut  Ezech. 
18  et  33  :  Nolo  mortem  peccatoris,  sed  ut  con- 
vertatur,  et:  Nunquid  voluntatis  mece  est  mors 


139 


impii  ?  Ubi  Hieronymus  advertit  illud  dictum 
esse  ad  tollendam  desperationem,  quia  Deus 
ex  se  semper  est  paratus  ad  vitam  prsestan- 
dam.  Jerem.  3  est  optimum  de  hac  re  testimo- 
nium  :  Frons  meretricis  facta  est  tibi,  noluisti 
erubescere;  ergo  saltem  amodo  voca  me;  et 
infra  :  Bevertere  aversatrix  Israel,  dicit  Do- 
minus,  et  non  avertam  faciem  meam  a  vobis, 
quia  Sanctus  sum  ego,  dicit  Dominus,  et  non 
irascar  in  perpetuum.  Quse  verba  et  multa  si- 
milia,  quse  ibi  habentur,  exhortationem  et 
promissionem  continent,  quse  aperte  suppo- 
nunt  peccatores  etiam  gravissimos  posse  con- 
verti ;  alias  tota  illa  esset  qusedam  fictio,  po- 
tius  quam  divinse  misericordiee  declaratio.  Et 
idem  valet  similitudo  illa  Isaise  49  :  Nunquid 
olliiisci  potest  mulier  infantem  suum ,  etc. 
Prseterea  cum  Matt.  9  dicitur  :  Non  veni  vo- 
carejustos,  sed  peccatores  ad  pcenitentiam,  in- 
defmita  locutio  sequivalet  universali.  Quse 
habetur  c.  11  :  Venite  ad  me  omnes. 

8.  Quia  vero  dici  potest  has  esse  generales 
regulas ,  quse  interdum  patiuntur  exceptio- 
nem.  addere  possumus  ea  loca,  in  quibus  ho- 
mines  maxime  obdurati  et  desperati  eodem 
modo  adpcenitentiam  trahuntur,  quantum  est 
ex  parte  Dei.  De  qua  re  sunt  optima  capita  11 
et  12  Sap. ,  ubi  inter  alia  sunt  illa  verba :  Dis- 
simulans  peccata  hominum  propter  poeniten- 
tiam.  Quorum  verus  sensus  est,  expectans  et 
patienter  agens,ut  clarius  dixit  Petrus,2  Can., 
c.  3,  ut  homines  quantumvis  pravos  ad  pce- 
nitentiam  provocet ;  ita  ut  illud,  propter,  dicat 


Cui  consonat  illud  Pauli,  ad 
Roman.  2  :  Ignoras ,  quia  benignitas  Dei  ad 
pcenitenliam  te  adducit ;  et  subdit  :  Tu  autem 
secundum  duritiam  tuam ,  et  impoenitens  cor, 
etc.  Ut  declaret  quamcunque  impoenitentiam 
et  duritiem  cordis  non  defectui  divini  auxilii, 
sed  pravo  libertatis  usui  esse  tribuendam. 

9.  Probatur  ex  Conciliis.  —  Probatur  ex 
Patribus. — Hinc  etiam  Concilia  absolute  et 
sine  limitatione  definiunt,  semper  in  hac  vita 
dari  locum  pcenitentise  agendse,  ut  specialiter 
videre  licet  in  Concilio  Lateran.,  et  habetur  in 
cap.  Firmiter,  de  Summa  Trinit.  Et  sumitur 
ex  Concilio  Trident.,  tota  sess.  14,  et  sess.  6, 
c.  14,  ubi  etiam  habet  illud  principium,  in 
hac  vita  neminem  deseri  a  Deo,  nisi  prius 
ipse  Deum  deserat.  Sunt  etiam  Patrum  fre- 
quentes  similes  locutiones  generales ,  quas 
prolixum  esset  referre.  Nonnulla  tamen  ver- 
ba  magis  specialia  notari  possunt,  ut  apud 
Cyprian.,  lib.  4,  epist.  2,  et  ad  Demetrianum 
sic  inquit  :  Quando  istinc  excessum  fuerit , 
jam  non  erit  locus  pcenitentice ;  Mc  vita  aut 
amiltitur,  aut  ienetur,  neque  quisquam,  aut 
peccatis  retardatur ,  aut  annis.  Idem  habet 
serm.  de  Passione  Domini,  et  de  ablutione 
pedum.  Quod  etiam  habet  Chrysostomus,  ho- 
milia  4  de  Lazaro,  et  in  Parsenesi  de  pceniten- 
tia;  August.,  lib.  de  Pcenitentise  med.,  c.  5  : 
Adhuc  in  hac  vita  es,  etc.  Qui  etiam  epist.  59, 
q.  2 ,  generaliter  ait  :  Yolunias  Dei  nunquam 
in  liac  vita  defuit  justitice ,  pietatique  moria- 
lium;  et  lib.  3  de  Libero  arbitrio,  c.  19,  dicit 
Deum  omnes  ad  se  vocare  per  creaturam  sibi 
servientem;  et  libro  de  Prsedestin.  et  gratia  , 
c.  14,  sub  nomiue  Augustini  dicitur  :  Si  pie 
de  Deo  sentiamus ,  etiam  Pharaoni  non  dene- 
gavit  misericordiam  suam.  Statim  vero  c.  15 
subdit,  non  tantum  interius  vocasse,  quam  ex- 
terius  flagellasse,  quce  minus  idonea  est  ad 
saluiem  via ;  sed  non  proplerea  intelligit  ei 
denegasse  auxilium  sufficiens,  sed  efficax  et 
congruum. 

10.  Quomodo  intelligendus  etiam  est  Gre- 
gorius,  lib.  31  Morai.,  cap.  11,  cum  de  eodem 
Pharaone  loquitur,  et  dicit  Deum  non  emol- 
liisse  cor  ejus  gratia  interiori,  desuper  infusa. 
Apertius  vero  Origenes,  lib.  7  ad  Rom.,  trac- 
tans  verba  iila  c.  9  :  Deus  cujus  vtdt  misere- 
tur,  et  quem  vult  indurat,  ait  Deum  etiam  ipsi 
Pharaoni  non  denegasse  facultatem  pceniten- 
di,  et  aliis  locis  veritatem  hanc  confirmat. 
Sed  in  eo  graviter  errat,  quod  etiam  acl  dam- 
natos  hoc  extendit,  ut  videre  licet  lib.  3  Pe- 
riarchon,  c.  1;  sed  de  hoc  alias.  Apud  alios 


440 


QU/EST.  LXXXVI,  ARTIC.  I. 


etiam  Patres  universale  axioma  est,  quandiu 
hsec  vita  durat,  locum  pcenitentiae  concedi, 
et  auxilium  ad  illam  agendam  non  negari,  ut 
videre  licet  apud  Gregorium,  lib.  17  Moral., 
cap.  4,  ubi  tractans  illa  verba  Job  :  Dedit 
Deus  locum  pcenitentice ,  inquit  :  Quisguis  de- 
linquit,  et  vhit,  idcirco  hunc  divina  dispensatio 
in  cequitate  tolerat,  ut  ab  iniquitate  compescat. 
Idem  late  Epiphanius,  hseresi  59;  Leo  Papa, 
Epist.  9;  Fulgentius,  epist.  7;  Prosper,  ad  ob- 
jectiones  Vincentianas,  responsione  25  :  Ne- 
onini  (ait)  Deus  correctionis  adimit  viam,  ne- 
que  quemquam  honi  possibilitate  spoliat.  Sub- 
dit  vero  heec  verba  :  Qui  se  avertit ,  velle  et 
posse  sibi  substulit ;  quod  intelligitur ,  vel 
quantum  est  ex  se  et  suo  merito ,  vel  facit 
sensum  compositum,  seu  includit  conditio- 
nem  :  Si  in  tali  aversione  perseverare  velit. 
Denique  faciunt  etiam  quse  supra  adduxi,  ut 
ostenderem  non  requiri  certum  tempus  ad 
contritionem. 

11.  Ratione  ostenditur.  —  Ratio  autem  pro 
hac  sententia  est  a  priori  divina  promissio 
orta  ex  misericordia,  et  fundata  in  justitia 
Christi.  Declaratur  autem  a  posteriori  ex  stalu 
hominis  quandiu  hic  vivit;  semper  enim  est 
in  statu  viatoris;  est  autem  de  ratione  viae, 
ut  in  ea  semper  possit  ad  terminum  accedi ; 
ergo  repugnat  huic  statui,  quod  homo  prive- 
tur  potestate  accedendi  ad  terminum ;  ergo 
et  quod  privetur  omnibus  auxiliis  necessariis, 
sine  quibus  potestatem  noD  habet. 

12.  Ad  fundamenta  contrarice  sententice. — 
Ac  propterea,  licet  peccatum  dignum  sit  om- 
ni  hac  poena,  tamen  neque  ad  justitiam,  ne- 
que  ad  providentiam  Dei  pertinuit  illam  prae- 
bere  in  hac  vita,  quia  valde  repugnat  stalui 
viatoris.  Et  ideo  quamvis  Deus  aliquando  in- 
terficiat  hominem  corporaliter  propter  pec- 
catum,  id  non  repugnat;  quia  tunc  finitur  via 
ejus,  et  saepe  expedit  ad  commune  bonum, 
uti  hujusmodi  pcena,  maxime  cum  publica  sit 
et  sensibilis.  Tamen  tunc  ita  se  gerit  Deus 
cum  illo  homine ,  ut,  si  in  illo  puncto  mortis 
vellet  pcenitentiam  agere ,  illi  non  deesset 
auxilium.  Denique  in  hoc  est  valde  diversa 
ratio  de  confirmatione  in  gratia  et  de  hac  di- 
vina  desertione;  nara  qui  confirmatur  in  gra- 
tia ,  semper  magis  ac  magis  potest  tendere 
per  viam,  donec  perveniat  ad  terminum;  et 
hoc  est  per  se  requisitum  ad  statum  viae ; 
posse  autem  cadere ,  seu  deflectere  a  via,  est 
per  accidens ;  et  ideo  nihil  obstat  quod  con- 
firmatus  in  gratia  privetur  potestate  peccan- 
di,  quod  est  tantum  a  via  deflectere.  Quamvis 


fortasse  non  privetur  absolute  potestate  pec- 
candi ,  sed  ita  custodiatur  et  gubernetur,  ut 
nunquam  illa  utatur,  idque  infallibiliter;  et 
ideo  dicitur  non  posse,  ut  est  sub  tali  protec- 
tione  Dei.  At  vero  si  homo  privaretur  auxiliis 
necessariis,  simpliciler  privaretur  potestate, 
in  ordine  ad  id,  quod  est  per  se  primo  requi- 
situm  in  via,  scilicet  in  accessu  ad  terminum 
ad  quem.  Accedit  etiam  quod  confirmatio  in 
gratia  est  opus  misericordiae,  et  non  repugnat 
justitiae,  nec  statuiviatoris,ut  declaratum  est; 
confirmatio  autem  ,  seu  potius  obstinatio  in 
peccato,  licet  videatur  esse  opus  justitiae,  ta- 
men  est  quaedam  justitia  seu  posna  excedens 
Statum  vise,  ideoque  non  est  consentanea 
providentiae  divinae,  et  repugnat  misericordise 
ejus. 

13.  Semper  est  in  hac  vila  locus  pceniten- 
Ucb.  — Atque  ita  tandem  concluditur,  abso- 
Jutam  impotentiam  poenitentise  non  posse 
inveniri  in  homine,  dum  in  hac  vita  vivit  et 
ratione  uti  potest ;  quia  vel  illa  impotentia  ex 
eo  oriretur  quod  peccata  obruerent  liberta- 
tem,  et  omnino  determinarent  illam,  et  hoc 
non,  secundumfidem,  ut  ostensum  est.Neque 
etiam  potest  illa  impotentia  oriri  ex  eo,  quod 
gratia  non  sit  potens  ad  corrigendam  volun- 
tatem;  quod  etiam  est  de  fide  <*ertum,  cum 
oppositum  repugnet  Dei  omnipotentiae.  Nec. 
denique  potest  provenire  ex  eo  quod  homini 
denegetur  sufficiens  gratiae  auxilium,  ut  os- 
tensum  est ;  ergo  nullo  ex  capite  potest  ho- 
mini  esse  impossibile  in  hac  vita  poeniten- 
tiam  agere. 

14.  Confirmatio. — Et  confirmatur  ultimo, 
quia  in  hac  vita  nunquam  cessat  prreeeptum 
poenitendi,  et  prseceptum  etiam  sperandi , 
quibus  repugnat  talis  privatio  seu  carentia 
totius  auxilii.  Imo  quodammodo  tota  certitu- 
do  nostrae  spei  labefactaretur  ;  nam  unus- 
quisque  formidare  poterit,  nejusto  Dei  judi- 
cio  privatus  sit  hujusmodi  auxiliis.  Atque  haec 
videtur  esse  tota  ostensio  hujus  opinionis  , 
quam  propterea  aliqui  existimant  ita  certam, 
ut  conlrariam  voccnt  nunc  temerariam,  nunc 
impiam,  et  D.  Thomas  hic  absolute  vocat  er- 
roneam.  Sed,  ut  opinor,  locutus  est  juxta 
alios  sensus  in  principioanobis  notatos.  Quo- 
circa,  licet  hsec  posterior  sententia  absolute 
mihi  placeat,  et  prior  falsa  videatur,  non  ta- 
men  digna  majori  censura. 

15.  Quadam  notanda  pro  resolutione  qua?s- 
tionis.  —  Ut  autem  totam  rem  magis  decla- 
rem,  et  exponam  Scripturas,  et  Patres,  quos 
afferebat  prior  sententia,  adverto  primo  duo 


DISPUTAT. 
esse  auxilia  necessaria  ad  poenitentiam  agen- 
dam,  scilicet,  excitans  et  adjuvans ;  et  sub 
hoc  posteriori  membro  comprehenditur  con- 
cursus  Dei  proporlionatus  actibus  supcrnatu- 
ralibus ;  sub  priori  vero  comprebendunlur 
omnia  auxilia,  quoe  praevenicntia  dicuntur. 
Rursus  haec  auxilia  prsevenientia  duobus  mo- 
dis  solent  a  Deo  dari :  primo  per  media  ordi- 
naria,  et  causas  universales  et  particulares  ab 
ipso  constitutas  ad  hoc  munus  ;  ut  homines 
fideles  ordinarie  excitat  Deus  per  ea  media, 
quse  suntinEcclesia,  infideles  autemper  prse- 
dicationem  Evangelii,  humano  et  sensibili 
modo  factam,  juxta  illud  :  Quomodo  audient 
sine  prcedicante,  et :  Fides  ex  auditu,  adRom. 
10.  Modo  autem  extraordinario  dat  Deus  banc 
gratiam,  vel  omnino  interius,  vel  aiiquando 
per  sensibilia  signa,ut,  verbi  gratia,  in  voca- 
tione  Pauli.  Prcetereaobservare  oportet,  juxta 
usum  rigorosum  terminorum ,  aliud  esse 
Deum  ex  se  denegare  alicui  gratiam  suam, 
aliud  vero  actu  non  dare  ;  nam  hoc  secun- 
dum  tantum  significaf,  quod  talis  gratia  actu 
et  reipsa  non  ponitur  in  boruine,  hoc  vel  illo 
tempore,  quod  sane  propter  occurrentia  im- 
pedimenta  frequentissime  contingit  in  omni 
genere  gratise.  Denegape  autem,  ut  nunc  su- 
mitur,  addit  absolutum  decretum  divinee  vo- 
luntatis,  quo  statuit  non  dare  amplius  talem 
gratiam,  quidquid  homo  operetur,  vel  quo- 
modocunque  causee  secundee  illam  postulent 
aut  requirant ;  et  de  hoc  modo  denegandi 
gratiam  sufficientem  ad  pcenitentiam  propter 
commissa  peccata,  esttota  controversia. 

Deum  non  denegare  adjutantem  gratiam  homini 
jam  excitato.  Assertio  prima. 

16.  In  qua  primo  cerlum  esse  existimo, 
Deum,  quantum  est  ex  se,  non  denegare  ad- 
juvantem  gratiam,  seu  concursum  superna- 
turalem  homini  jam  excitato,  seu  habenti  su- 
pernaturale  principiumproximumad  operan- 
dum.  Hanc  assertionem  sumo  ex  August.,  lib. 
2  de  Peccatorum  meritis  et  remiss.,c.  17,  ubi 
ait  hominem  non  recipere  graliam  adjuvan- 
tem,  in  ipso  esse,  et  non  in  Deo.  Item  sumi- 
tur  ex  illo  certo  principio,  quod  Deus  nemi- 
nem  deserit,  nisi  prius  ipse  deseratur  ab  ho- 
mine.  Prceterea,  est  contra  legem  ordinariam 
providentise ,  Deum  negare  concursum  ha- 
benti  principium.  Unde  etiam  in  naturalibus 
Deus  id  non  facit,  nisi  aliquando  miraculose, 
etpropter  gravem  causam.  Preeterea,  super- 
flue  Deus  daret  excitantem  gratiam,  si  dene- 
gaturus  esset  concursum,  cum  illa  gratia  so- 


VIII.  SEGT.  II.  141 

lum  detur  propter  supernaturalem  operatio- 
nera,  quse  fieri  non  potest  sine  proportionato 
concursu.  Denique  illa  denegatio  talis  con- 
cursus  videtur  propria  status  damnatorum  , 
et  repugnans  statui  vice. 

17.  Objectiones  conlra  prcecedentem.  —  Hic 
vero  objici  possunt  illa  verba  2  Machab.  9, 
ubi  de  Antiocho  dicitur  :  Orabat  scelestus  Do- 
minum,  a  quo  non  erat  misericordiam  consecu- 
turus ;  et  illa  ad  Heb.  12,  ubi  de  Esau  dici- 
tur :  Non  invenit  pcenitenlia?  locum,  licet  cum 
lacrymis  qnccsivisset  illam.  Item ,  Deus  ali- 
quibus  non  dat  concursum  actualem  ad  pce- 
nitentiam  ;  ergo  ab  eeterno  voluit  non  dare  ; 
nam  quidquid  in  tempore  fit  vel  non  fit,  ab 
eeterno  est  ita  dispositum  per  positivam  vo- 
luntatem  Dei ;  ergo  denegat,  quia  denegare, 
ut  dixi,  nihil  aliud  est  quam  non  dare  ex  de- 
creto  divinoe  voluntatis. 

18.  Explicantur  testimonia.  —  Respon- 
detur  ad  primum  testimonium,  Antiochum 
non  orasse  petendo  veram  pcenitentiam,  vel 
concursum,  aut  gratiam  adjuvantem  ad  il- 
lam  ,  sed  petendo  salutem  corporis,  ut  patet 
ex  illis  verbis  :  Non  desperans  memetipsum,  sed 
spem  multam  halens  fugiendi  infirmitatem ; 
et  ideo  mirum  non  est  quod  non  fuerit  mise- 
ricordiam  consecutus,  tum  quia  oratiode  bo- 
nis  temporalibus  non  semper  est  infallibilis, 
tum  etiam  propter  circumstantiam  petentis 
iniquissimc.  Et  (quod  obiter  notandum  est) 
quia  interdum  corporalis  infirmitas  ita  datur 
in  pcenam  prxjcedentis  peccati,  ut  Deus  nolit 
illam  remittere,  quantumvis  oretur,  vel  etiam 
si  homo  veram  pcenitentiam  peccati  agat  ; 
quia  propter  pcenitentiam  non  semper  remit- 
tuntur  temporales  pceiiee.  Ec  ita  etiam  intel- 
liguntur  nonnulla  teslimonia  adducta  in  prio- 
risententia,  in  quibus  significatur  Deum  sta- 
tuisse  punire  absque  spe  remissionis  aliquos 
populos  post  completam  malitiam  eorum  ; 
loquuntur  enim  de  punilione,  quae  in  hac  vi- 
ta  fit  in  temporalibus  bonis.  Et  haec  rcspon- 
sio  sumitur  ex  D.  Thoma,  in  hocarticulo,  ad 
primum.  Ubi  etiam  respondetad  alterum  tes- 
timonium  de  Esau,  illum  non  vere  pcenituis- 
se.  Sed  addendum  est,  in  illo  loco ,  neque 
esse  sermonem  de  pcenitentia  Esau,  nec  de 
poenitentia  peccati ,  sed  de  poenitentia  Isaac, 
et  de  retractione  prioris  facti,  scilicet,  bene- 
dictionis  quam  dederat  Jacob ;  hanc  enim 
petebat  Esau,  et  obtinere  non  potuit. 

19.  Rationi  occurritur. —  Ad  rationem  po- 
test  diciprimo,  circa  negationes  quse  in  tem- 
pore  suntj  non  esse  necessariam  positivam 


142 


QILEST.  LXXXVI.  ARTIG.  I. 


voluntatem  Dei,  sedsufficere  negationemvo- 
luntatis;  sic  enim  multi  dicuntaliummundum 
non  esse  creatum,  non  quia  Deus  proposi- 
tive  vohieritillum  non  creare,  sed  solum  quia 
non  habuit  voluntatem  creandi.  Secundo,  ad- 
mitto  in  Deo  illam  vohmtatem,  dico  tamen  il- 
lam  non  esse  antecedentem,  sed  consequen- 
tem  praescientiam  futuri  effectus,  seu  repu- 
gnantiee  liberi  arbitrii.  Itaque  Deus  voluntate 
antecedente,  quantum  est  ex  se,  voluit  con- 
currere,  non  lamen  omriino  efficaciter  et  ab- 
solute,  sed  includens  conditionem,  si  voluntas 
Jiumana  cooperaretur ;  preevidens  autem  non 
cooperaturarn,  voluit,  et  consensit,  ut  in  re 
non  reciperet  talem  concursum  in  actu  se- 
cundo  ;  heec  autem  voluntas  non  satis  est,  ut 
Deus  dicatur  denegare  concursurn,  cum  ex  se 
paratus  esset  ad  dandum. 

Deum  de  se  non  dsnegare  auxilia  excitantia 
necessaria  ad  salutem.  Assertio  secunda. 

20.  Secundo  dicendum  est,  Deum  de  se  non 
denegare  auxilia  excitantia  necessaria  ad  sa- 
lutem,  saltem  quantum  per  ordinarias  causas 
et  media  instituta  ab  ipso  fieri  possunt.  Heec 
est  contra  primam  sententiam,  et  multo  ma- 
gis  contra  Greg.,  in  1,  d.  -46,  ubi  non  solum 
post  multa  peccata  actualia,  et  in  poenam  eo- 
rum,  sed  etiam  propter  solum  originale,  dicit 
denegasse  Deum  multis  hominibus  auxilia 
sufficientia.  Eamque  sententiam  Augustino 
tribuit ;  sed  revera  est  valde  falsa,  et  repu- 
gnans  pietati  divinee,  et  illi  vohmtati,  qua  di- 
cit  se  velle  omnes  salvos  fieri,  et  universali 
Christi  redemptioni;  sed  contra  illam  senten- 
tiam  in  eo  sensu  in  materia  depreedestinatio- 
ne  agendum  est.  Nunc  assertio  posita  valde 
consentanea  est  Augustino  in  libro  de  Gor- 
rept.  et  grat.,  c.  5  et  6.  Et  mihi  videtur  satis 
probari  testimoniis,  et  rationibus  adductis  pro 
secunda  sententia ;  et  proxime  adductee  in 
preecedenti  assertione  possunt  hic  applicari. 

21.  Nihilominus  addo  non  esse  censura 
dignum  qui  dixerit  ita  se  gerere  Deum  cum 
aliquibus  horuinibus,  ut  non  det  illis  actualem 
excitationem  supernaturalem,  propter  eorum 
peccata,  vel  in  aliquo,  vel  in  toto  vitee  tem- 
pore.  Non  est  enim  ab  hac  sententia  alienus 
D.  Thomas,  2.  2,  q.  2,  art.  5,  ad  primum,  et 
q.  10,  a.  1,  juncto  corpore  cum  solutione  ad  1. 
Et  induci  ad  hocpotest  testimonium  Pauli Act. 
14,  ubi  cum  dixisset  despexisse  Deum  quas- 
dam  gentes  infideles,  quasi  id  limitans  sub- 
dit :  Non  tamen  sine  testimonio  reliquit  semet- 
ipsum.  dans  eis  pluvias,  etc.  Ubi  nullam  men- 


tionem  facit  supernaturalisilluminationis,  sed 
solum  effectuum  naturalium,  per  quos  pos- 
sent  in  cognitionem  Creatoris  devenire,  et 
majora  dona  non  impedire.  Ratio  autem  esse 
potest,  quia  licet  homo  non  possit  suis  viri- 
bus  solis  se  praeparare  ad  gratiam ,  potest  ta- 
men  obstaculum  ponere  etiam  primee  voca- 
tioni,  et  excitationi,  ut  docuit  D.  Thomas,  3 
Contr.  gent.,  cap.  159,  si  attente  legatur ;  non 
cnim  agit  de  sola  gratia  habituali,  sed  sim- 
pliciter  de  tota  gratia  justificationis,  ut  a  pri- 
ma*vocatione  incipit ;  vel  saltem  de  tota  illa 
potest  intelligi,  ut  etiam  Ferrar.  ibi  sentit.  At 
vero  sunt  multi  homines,  qui  vel  a  principio 
vitee,  vel  in  discursu  ejus  multiplicando  pec- 
cata,  ponunt  obstaculum  huic  gratiee  ;  ergo 
licet  in  re  ipsa  non  detur  aliquibus,  id  non 
imputabitur  Deo,  sed  ipsi  homini  ponenti  obi- 
cem.  Et  ideo  absolute  etiam  verum  erit,  talem 
hominem  habere  posse  hanc  gratiam,  quia, 
si  non  poneret  obstaculum,  haberet  iilam  ; 
posset  autem  non  ponere,  cum  libere  peccet ; 
ergo  stat  hominem  ex  parte  Dei  habere  pa- 
ralum  auxilium  excitans  sufficiens,  et  in  re 
actunon  recipere.  Et  confirmatur,  quia  non 
tenetur  Deus  uti  extraordinaria  aut  miracu- 
losa  providentia,  ut  alicuihominitribuat  gra- 
tiee  auxilium;  fieri  autem  potest,  ut  per  causas 
ordinarias  lumen  gratiee  ad  aliquem  non  per- 
tineat ;  ergo  mirum  non  erit  si  Deus  illum  re- 
linquat  sine  internis  excitationibus  gratiee, 
preecipue  si  hoc  ipsum  specialiter  mereantur 
ejuspeccata. 

Yerisimilius  esse  Deum  nemini  denegare  exci- 
tantem  gratiam.  Assertio  tertia. 

22.  Nihilominus  addo  tertio,  Deum  semper 
ita  se  gerere  cum  hominibus  adultis,  ut  ne- 
minem  ita  relinquat,  quin  aliquando  oppor- 
tuno  tempore  juxta  suee  providentiee  disposi- 
tionem  tangat  cor  ejus,  ita  ut  possit  homo 
cooperari,  et  se  disponere,  vel  ad  remissio- 
nem  peccaii,  vel  saltem  ad  aliquod  donum 
gratiee,  quo  paulatim  perveniat  ad  ultimam 
dispositionem.  Hoc  intendit  posterior  opinio, 
quam  omnino  veram  existimo,  magisque  con- 
semaneam  fidei,  ac  pietati,  et  suavi  providen- 
tiee  Dei,  et  generalibus  locutionibus  Scriptu- 
ree  :  Illuminat  omnem  hominem  venientem  in 
hunc  mundum,  Ego  sto  ad  oslium  et  pulso,  et 
similibus.  Declaraturque  breviter,  quia  si  ho- 
mo  habet  fidem,  per  illam  excitari  potest ;  ip- 
sa  autem,  moraliter  loquendo,  aliquando  mo- 
vetur  per  ordinaria  media  et  objecta  externa. 
Itemquihabet  fidem,  potest  orare  cum  com- 


DISPUTAT.  VIII.  SEGT. 
muni  auxilio    gratise;  oratio    autem   habet 
promissioneni  certum,   si   cum    dehitis    cir- 


lli. 


143 


SECTIO  III. 


cumstantiis  fiat.  Si  vero  homo  non  liabet  fi- 
dem,  aut  aiiquid  de  illa  audivit,  et  tunc  per 
illum  stabit,  si  non  adhibeat  diligentiam,  ut 
ad  fidem  perveniat ;  nam  cum  illo  auditu 
semper  est  conjuncta  aliqua  interior  excita- 
tio  gratise.  Si  vero  homo  nihilaudivit  de  tide, 
fortasse  non  semper  recipiet  interius  excita- 
tionem  circa  supernaturalia  objecta,  recipiet 
tamen  aliquam  motionem  gratise,  qua  ad  vi- 
tse  emendationem  vel  errorum  abjectionem 
aliquo  modo  inducatur,  cui,  si  bene  coopere- 
tur,  majoremrecipiet;  si  uutem  restiterit,  li- 
berum  erit  Deo,  vel  ultra  progredi,  vel  ibi 
sistere.  Confirmatur,  quia  nisi  homo  lapsus 
habeat  saltem  hoc  auxilium,  non  potest  non 
Sfjepius  peccare  ;  in  hoc  enim  sensu  dixit  D. 
Thomas,  lib.  3  Contra  gentes,  cap.  161,  non 
posse  hujusmodi  honiinem,  nullum  omnino 
ponere  impedimentum  gratise.  Dicit  autem 
omnino,  quia  licet  possit  ununa,  vel  alium  ac- 
tum  peccati  ad  breve  tempus  vitare,  non  ta- 
men  omnia  peccata,  et  quodlibet  ex  se  est 
sufficiens  ad  impediendam  gratiam.  Ergo,  ut 
homo  lapsus  absolute  possit  salvari,  oportet 
ut  excitans  gratia  illi  aliquando  detur. 

23.  golvuntur  argumenta  prima?  sententia?. 
—  Atque  ex  his  tandem  facile  est  intelligere 
testimonia  quee  in  prima  opinione  adducta 
sunt,  ad  quee  Petrus  Soto  uno  verbo  respon-- 
det,  ideo  dici  Deum  deserere  homines  illos, 
quia  preevidens  eos  fore  obdurandos  et  dam- 
nandos  cum  talibus  auxiliis,  non  dat  majora. 
Sed  hoc  non  satis  est,  quia  hoc  commune  est 
omnibus  reprobis,  et  fere  solum  est  negare 
auxilium  efficax.  Et  ideo  addendum  est,  hu- 
jusrnodi  homines  ita  esse  dispositos  et  prave 
affectos,  ut  cum  ordinaria  providentia  mora- 
liter  illis  sit  difficillimum  converti,  pra^sertim 
si  Deus  ita  se  gerat  cum  illis,  ut  nunquam  det 
eis  gratiam  uberiorem,  sed  solum  quam  or- 
dinarie  dare  slatuit,  aut  per  exteriorem  vo- 
cationem,  aut  per  interiorem.  Addo  etiam, 
interdum  Deum  aliqua  operari  cum  hujus- 
modi  hominibus,  quse  per  se  quidem  confe- 
runt  ad  salutem  ;  preevidet  autem  Deus  illos 
ex  malitia  sua  esse  deteriores  efficiendos,  et 
nihilominus  id  permittit ;  et  ideo  dicitur  eos 
relinquere,  et  moraliter  etiam  dicuntur  esse 
in  statu  in  quo  non  possunt  salvari ;  sed  de 
hoc  puncto  plura  diximus  alibi,  de  reproba- 
tione  disputantes. 


In  quo  genere  causx  pamitentia  remiltat 
peecatum. 

1.  Dixi  poenitentiam  esse  causam  remis- 
sionis  peccati.  Nunc  explicandum  est  genus 
causee.  Et  quoniamconstat  genus  causee  fina- 
lis  hic  non  habere  locum,  nam  in  illo  potius 
poeuitentia  est  effectus  remissionis  peccati, 
dicam  de  aliis  tribus  generibus. 

Pos7iitentiam  esse  causam  disposiiivam  remis- 
sionis  peccati.  Assertio  prima. 

2.  Et  primo  certum  est  poanitentiam  esse 
causam  dispositivam  remissionis  peccati,  quse 
causa  ad  materialem  reducitur.  Hanc  asser- 
tionem  docet  D.  Thomas  in  his  articulis,  et 
infra,  q.  89,  a.  1,  ad  2,  et  a.  2,  in  corp.  Et  eam 
late  probavi  inl  tom.  tertisep.,  disp.  k,  sect.8, 
ubipreecipue  expendi  testimoniaConc.  Trid. , 
sess.  6,  cap.  14,  quee  sunt  expressa  de  hac 
re.  In  quibus  hic  solum  advertendum  est, 
poenitentiam  non  tantum  esse  dispositionem 
ad  infusionem  gratise  et  habituum,  sed  etiam 
ad  ipsam  remissionem  peccati,  tum  quia  Con- 
cilium  ait  esse  dispositionem  ad  ipsam  justi- 
ficationem,  et  postea  declarat  justificationem 
includere  illa  duo,  scilicet,  infusionem  gra- 
tise  et  remissionem  peccati ;  tum  etiam  quia 
per  gratiam  expellitur  peccatum  formaliter  ; 
si  ergo  poenitentia  est  dispositio  ad  infusio- 
nem  gratise,  erit  etiam  ad  remissionem  pec- 
cati. 

3.  An  hoc  haleat,  ut  est  formata,  an  %t  in- 
formis.  —  Scoti  senientia  approbatur.  —  Du- 
bitatur  autem  a  Theologis,  an  pcenitentia  ha- 
beat  hoc  genus  causalitatis,  ut  est  informis, 
vel  ut  est  formata.  Scotus  enim  in  4,  d.  14, 
asseruit  contritionem,  ut  informem,  quam 
idcirco  ipse  attritionem  appellat,  esse  cau- 
sam  hujusmodi  remissionis  peccati.  Soto 
vero,  d.  15,  q.  1,  art.  6,  hoc  rep.rehen- 
dit,  quia  contritio  (inqr.it)  ut  informis,  non  est 
meriioria  de  condigno ;aentlens  ad  causandum 
dispositive  remissionem  peccati,  esse  neces- 
sarium  meritum  de  condigno.  At  vero  funda- 
mentiun  hoc  omnino  falsum  est.  Primo  qui- 
dem,  qnia  illaesunt  diversse  causalitates,  quse 
non  habent  inter  se  necessariam  connexio- 
nem.  Nam  fidelis  existens  in  peccato  mortali, 
si  efficiat  actum  fidei  intensiorem  habitu,  se 
disponit  ad  augmentum  ejus,  etillud  obtinet, 
quamvis  de  condigno  non  mereatur.  Secundo 
et  prsecipue,  quia  si  illud  verum  esset,  nullo 


144 


QILEST.  LXXXVI.  ARTIC.  I. 


modo  esset contritio,  dispositio  ad  reraissio- 
nem  peccati,  neque  etiam  ut  formata,  quia 
nec  illa  etiam  est  meritoria  de  condigno  re- 
missionis  peccati,  ut  est  certa  doctrina,  et  in- 
ferius  dicam.  Quod  si  forte  quis  respondeat 
dispositionem  ad  remissionem  peccati  debere 
esse  meritoriam  de  condigno,  non'ipsius  re- 
missionis,  sed  alterius  rei,  hoc  imprimis,  et 
incertum  est,  et  valde  materiale,  seu  acciden- 
tarium  ad  rationera  dispositionis ;  unde  non 
est  necesse  ut  conveniat  actui  illi,  quatenus 
antecedit  ut  dispositio,  sed  ut  subsequitur, 
et  aliquo  modo  perficitur  per  sanctificantem 
gratiam.  Vera  ergo  est  sententia  Scoti  ;  imo 
oppositum  plane  repugnat,  quia  contritio,  ut 
formata,  supponit  jara  et  gratiam  infusam, 
et  remissum  peccatum  ;  ergo  ut  sic  non  po- 
test  esse  dispositio  ad  remissionem  peccati. 
Patet  consequentia,  quia  ut  sic  est  natura 
posterior,  causa  autem  debet  esseprior  ;  con- 
trilioautemut  informis  est  prior  naturaquam 
gratia  et  quam  remissio  peccati ;  ergo,  ut  sic, 
est  dispositio  ad  talem  effectum. 

4.  Objectio.  —  Solutio.  —  Dices  :  inter  in- 
fusionera  gratiee  et  remissionera  peccati  est 
etiam  ordo  natura?,  et  infusio  gratiee  simpli- 
citer  censetur  prior  ;  ergo  bujusmodi  gratia 
prius  etiam  natura  informat  contritionem ; 
ergo  illa  contritio  ut  sic  formata  erit  dispo- 
sitio  ad  remissionem  peccati.  Respondeo  pri- 
mo;  eodem  modo  posse  relorqueri  argumen- 
tum  ;  nam  eliam  remissio  peccati  in  genere 
causoc  materialis  dicitur  esse  prior  natura 
quam  infusio  gratise;  ergo,  ut  sic,  contritio 
informis  erit  dispositio  ad  illam.  Deinde  vera 
responsio  est,  illam  mutuam  babitudinem  in- 
ter  infusionem  gratiae  et  remissionera  peccati 
(quse  fortasse  magis  est  secundum  praecisio- 
nem  et  considerationem  rationis,  quam  se- 
cundum  realem  causalitatem)  reperiri  inter 
eas  eollatas  inter  se,  non  vero  comparatas  ad 
conlrilionem;  quiagratige  infusio  et  remissio 
peecati  considerari  possunt  ut  mutuae  ad 
invicem  causoe  in  diversis  generibus,  nam 
infusio  gratiae  est  causa  formalis  remis- 
sionis  peccati  ,  remissio  peccati  est  cau- 
sa  materialis  infusiouis  gratise.  At  vero 
respectu  contritionis  secundum  sese  spec- 
tatoe,  neutram  habent  causalitatem,  loquendo 
de  infusione  gratise  habitualis  et  sanctifican- 
tis;  et  quia  prioritas  naturse  in  prcesenti  ni- 
bil  estnisi  ordo  causalitatis  ,  ideo  illa  mutua 
prioritas  consideratur  inter  gratiam  el  remis- 
siouem  peccati  inter  se,  non  vero  ut  compa- 
rata  adactum  pcenitentiee,  quia  est  dispositio 


adilla  duo.  Addo  etiam,  donec  intelligatur 
remissum  peccatum,  nondum  intelligi  actum 
pcenitentiae  perfecte  formatum,  quia  nondum 
intelligitur  persona  perfecte  sanctificata,  et 
exlra  statum  inimicitiae  divinae,  in  quo  nullus 
potest  esse  actus  formatus. 

o .  Qjcomodo  pcenitentia  habeat  hanc  causali- 
tatem.  —  Rursus  inquiri  solet  circa  hanc  par- 
tem,  an  pceuitentia  habeat  hanc  causalitatem 
materialem  seu  dispositivam,  prout  est  a  li- 
bero  arbitrio  tantum,  vel  prout  est  a  gratia 
tantum  ,  vel  prout  est  ab  utroque.  Aliqui 
enim  primum  affirmant ;  quia  ille  actus  prout 
est  a  gratia,  potius  est  forma  expellens  pec- 
catum ,  quam  dispositiu.  Alii  affirmant  se- 
cundum,  quia  liberum  arbitrium  non  potest 
habere  causalitatem  in  remissionem  peccati, 
alias  homo  sanctificaret  se  et  a  se  expelleret 
peccatum.  Unde  D.  Thomas,  hac  q.  86,  art. 
4,  ad  2,  hanc  differentiam  ponit  inter  remis- 
sionem  culpee  cum  pcena  eeterna,  et  remissio- 
nem  pcenee  temporalis,  quod  illa  est  a  sola 
gratia  operante,li3ec  vero  a  gratia  cooperante 
et  libero  arbitrio  ;  significat  ergo  remissionera 
peccati  nullo  modo  esse  a  libero  arbitrio,  et 
cooperante  gratia. 

6.  Nihilominus  utraque  sententiafalsa  est ; 
tertia  autem  omnino  vera,  scilicet,  poeniten- 
tiam  haberehanc  causalitatem  ut  est  a  gratia 
et  libero  arbitrio  simul.  Quod  late  ostendi  in 
citato  loco  3  p.,  disp.  4,  sect.  8.  Et  ideo  bre- 
viter  probatur  ex  doctrina  Gonc.  Trident. , 
sess.  6  ,  ubi  deGnit,  et  hanc  dispositionem 
haberi  non  posse  sine  gratia,  et  liberum  ar- 
bitrium  se  habere  ad  illam  efficiendo  seu 
cooperando.  Et  ratio  est ,  quia  hic  actus 
nonestdispositio  nisi  ut  supernaturalis ;  ergo 
ut  a  gratia  ;  neque  est  dispositio  nisi  ut 
vitalis  et  libera  mutatio  voluntatis  ;  ergo 
ut  a  libero  arbitrio ;  ergo  utrumque  respec- 
tum  essentialiter  includit,  ut  dispositio  est. 
Neque  est  verum  illum  actum  ut  superna- 
turalem  esse  formam  formaliter  cxpellen- 
tem  peccatum  ,  ut  statim  dicam  ,  sed  esse 
formam  disponentem  ;  nam  causa  disponens, 
licetrespectu  formee,  ad  quara  disponit,  dica- 
tur  materialiter  comparari,  tamen  respectu 
subjecti,  quod  preeparat,  est  vera  forma  in- 
formans.  Neque  etiam  est  inconveniens  con- 
cedere,  hominem,  divina  gratia  excilatum  et 
adjutum,  se  ipsum  sanctificare.  Ita  enim  lo- 
quitur  Scriptura,  Ezech.  18  et  33  :  Ipse  ani- 
mamsuamvivificabit ;  et  1  Joan.  3  :  Qui  habzt 
hanc  spem,  sanctificat  se.  Quamvis  ad  tollen- 
dam  eequivocationem  melius  dici  possit,  ho- 


DISPITAT.  VIII.  SECT.  111. 


U: 


minera  cooperari  ad  suam  sanctificationem  , 
sed  gratiam  elevare  liberum  arbitrium  ad 
hunc  effectum,  quomodo  dicebat  Paulus  : 
Non  ego,  sed  gratia  Dei  mecum.  De  loco  au- 
tem  D.  Thomce  statim  dicam. 

Quid  de  causalitale  formali. 

7.  Pcenilentiam  non  remittere  formaliter 
peccatum.  —  Assertio  secunda.  —  Secundo  , 
dicendum  est  de  causalitate  formali,  an,  sci- 
licetj,  perfecta  poenitentia,  quse  amorem  Dei 
super  omnia  aliquo  modo  includit,  sit  etiara 
causa  formalis  remissionis  peccati.  Quam 
qusestionem  late  nunc  disputarem,  nisi  idprae- 
slitissem  in  citato  loco  3  part.,  et  ideo  bre- 
viter  respondeohujusmodi  actum  pcenitentiae 
non  esse  causam  formalem  remissionis  pec- 
cati.  Quse  est  sententia  omnium  antiquorum 
Theotogorum.  Et  primo  sequitur  aperte  ex 
preecedenti  resolutione,  quia  causa  dispositi- 
va,  etformalis,  respectu  ejusdem  effectus  non 
coincidunt  in  eamdem  numero,  quia  disposi- 
tio  non  disponit  ad  seipsam,  nec  ad  suum 
formalem  effectum,  sedad  aliam  formam,  et 
effectum  ejus  ;  sed  pcenitentia  est  causa  dis- 
positiva  ad  remissionem  peccati,  etad  formam 
per  quam  illa  fit ;  ergo  non  est  causa  forma- 
lis  illius  effectus.  Quam  rationem  totam  con- 
firmant  illa  verba  Conc.  Trident.,  sess.  6.  c.  7: 
Hanc  dispositionem  justificatio  ipsa  consequi- 
tur,  quwnonest  sola peccatorumremissio,  etc, 
et  quod  sess.  14,  c.  4,  dicit  contritionem  pree- 
parare  hominem  ad  impetrandam  remissio- 
nem  peccati ;  actus  enim  non  impetrat  suum 
effectum  formalem,  sed  per  sese  confertillum. 

8.  Secundo,  quia  causa  formalis  hujus  ef- 
fectus  nobis  inhaerens  est  unica,  ut  expresse 
dicit  Concilium  priori  loco  ;  sed  illa  causa  est 
gratia  nobis  infusa  cum  suis  donis,  ut  idem 
Concilium  ibidem  docet,  evidenter  illam  gra- 
tiam  distinguens  a  tota  dispositione  ,  tum 
quia  dicit  consequi  ad  illam,  tum  etiam  quia 
docet  infundi  juxta  mensuram  dispositionis  , 
tum  denique  quia  ait  sacramentum  esse  in- 
strumentalem  causam  ejus,  quod  non  est  ve- 
rumde  ipso  actu;  ergo  forma  remittens  pec- 
catum  non  est  actus  ipse,  sed  gratia  sanctifi- 
cans,  seu  habitualis,  quam  propterea  Augus- 
tinus  vocare  solet  gratiam  remissionis  peccati, 
ut  ex  e[\  105  et  aliis  locis  colligitur.  Tertio, 
ratio  a  priori  est,  quia  noster  actus  per  se- 
ipsum  non  habet  vim  ad  restituendum  homi- 
nem  ad  priorem  staturn,  neque  ad  satisfacien- 
duin  Deo  condigne ;  et  ideo  remissio  peccati 
non  potest  formaliter  esse  a  nostro  actu,  sed 

xxn. 


a  gratiaDei.  Qua3  rationes  potissime  probant 
huuc  actum  non  esse  causam  formalem  tota- 
lem,  et  (ut  ita  dicam)  physicam  hujus  effec- 
tus,  ut  aliqui  pularunt,  dicentes,  sicut  lumen 
physice  informando  expelfit  tenebras,  ita  con- 
tritionem  expellcre  culpam.  Ex  quo  sequitur 
expulsionem  culpee  ex  parte  Dei  non  esse  spe- 
ciale  beneficium,  aut  gratiam  ab  ipsa  contri- 
tione  distinctam;  quod  esse  omnino  falsum 
dicto  loco  ostendi. 

9.  Modus  loquendi  quorumdam  improbatur . 
—  Et  ideo  alii  minus  improbabiliter  dixerunt 
remissionem  quidem  esse  aliquid  distinctum 
a  contritione,  tamen  secundum  connaturalem 
ordinem  esse  debitam  ipsi  contritioni  tan- 
quam  formae  naturaliter  informanti.  Verum- 
tamen,  quamvis  hoc  possit  ex  parte  pertinere 
ad  modum  loquendi,  tamen  propter  hoc  ip- 
sum  improbandum  est,  quia  Concilium  Tri- 
dentinum  non  ita  loquitur,  nec  antiqui  Theo- 
logi.  Est  etiam  contra  rationem,  quia  ille  ef- 
fectus  non  debetur  immediate  actui  contritio- 
nis,  sed  gratiee  sanctificanti,  quee  per  illum 
infunditur.  Quocirca,  quamvis  admitti  possit 
remissionem  peccati  secundum  connaturalem 
ordinem  deberi  et  contritioni,  et  gratise  sauc- 
tificanti,  tamen  non  inde  fit  deberi  in  eodem 
genere  causee,  sed  unicuique  cum  debita  pro- 
portione,  illi  ut  dispositioni,  huic  ut  formae. 
Sicut  in  naturalibus  expulsio  formae  aquee 
necessario  coiisequitur  ex  introductione  ca- 
loris  ut  octo ,  et  ex  introductione  formce 
ignis,  tamen  ex  iila  ut  ex  dispositione,  ex 
hac  ut  ex  forma.  Ratio  vero  est  eadem  in 
praesenti,  quia  hic  effectus  proxime  et  imme- 
diate  debetur  ipsi  gratiae  ,  tanquam  propriae 
forma?.  sanctificanti ;  illa  enim  est  propria  par- 
ticipatio  divinitatis,  et  ideo  illa  constituit  for- 
maliter  filium  Dei,  et  proportionatum  gloriaj ; 
et  ideo  etiam  illi  debentur  alia  supernaturalia 
dona,  ac  denique  perfecta  sanctitas,  quse  con- 
summatur  in  remissione  peccati.  Contritioni 
autem  debetur  hic  effectus ,  quasi  mediate, 
quatenus  est  proportionata  dispositio  ad  talem 
formam. 

10.  An  pcenitentia  sit  partialis  causa  for- 
malis  ad  peccati  remissionem.  —  Alii  tandem 
dixerunt,  licet  contritio  per  se  sola  non  sit 
sufficiens,  seu  totalis  causa  formalis  remissio- 
nis  peccatl,  esse  tamen  partialem,  quia  ex  illa 
et  habituali  gratia  consurgit  integra  et  pro- 
portionata  forma  excludens  peccatum  ;  quia 
sicut  peccatum  dicit  actum,  vel  moralem  ha- 
bitudiuem  ad  illum,  ita  oportet  ut  formalis 
causa,  expellens  illud,  actum  oppositum,  id 

40 


146 


QTLEST.  LXXXVI.  ARTIC.  I. 


est,  actum  pcenitentise,  includat.  Unde  Gonci- 
lium  Tridentinum  dixit  hominem  justificari 
per  voluntariam  susceptionem  gratice  et  dono- 
rum;  in  illo  autem  verbo,  voluntariam,  actum 
includere  videtur.  Hanc  opinionem  significat 
Petrus  Soto ,  lect.  4  de  Poenit. ,  et  Dominicus 
Soto,  lib.  2  de  Natura  et  gratia,  c.  48,  in  fme; 
et  est  probabilis  opinio. 

11.  Verior  opinio  negans.  —  Mihi  tamen 
probabilius  videtur  cppositum  ,  nimirum  ac- 
tum  poenitentiee  nullo  modo  includi  intrinsece 
in  formali  causa  remissionis  peccati,  propter 
rationes  generales  adductas ;  preesertimque 
propter  testimonium  Concilii  Tridentini  supra 
ponderatum.  Nam  quod  postea  voluntariam 
vocet  susceptionem  gratiee  ,  non  indicat  cau- 
salitatem  formalem  in  actu,  sed  dispositionem 
requisitam  in  adultis,  quod  nimirum  consen- 
tiant  suse  justificationi.  Cujus  argumentum 
est,  quia  interdum  potest  esse  voluntaria  jus- 
tificatio  per  solam  attritionem,  de  qua  nullus 
dixit  esse  causam  formalem  remissionis  pec- 
cati.  Unde  nova  ratio  consurgit,  quia  formalis 
causa  justitiee  in  omnibus  et  semper  est  ea- 
dem,  et  post  actum  transactum,  eadem  etiam 
perseverat;  sed  in  multis,  non  solum  parvu- 
lis,  sed  etiam  adultis,  qui  justificantur,  actus 
non  est  formalis  causa  etiam  partialis  justi- 
ficationis,  vel  quia  nunquam  illum  habue- 
runt,  ut  sunt  parvuli ;  vel  quia  non  habent  ac- 
tum  eo  tempore  quo  justificantur,  ut  in  adul- 
tis  qui  baptizantur,  vel  absolvuntur  post  amis- 
sum  usum  rationis  ;  vel  quia  non  habent  ac- 
tum  per  se  satis  proportionatum,  ut  in  om- 
nibus  qui  cum  sola  attritione  justificantur ; 
vel  denique  quia  transacto  actu,  manet  inte- 
gra  forma  justificans;  non  est  ergo  actus 
pcenitentiee,vel  etiam  amoris,  pars  formse  jus- 
tificantis;  sed  eadem  est  causa  formalis  justi- 
tise^  et  remissionis  peccati ;  ergo  actualis  ope- 
ratio  non  pertinet  intrinsece  ad  hanc  causam 
formalem. 

12.  Denique  in  macula  peccati,  prout  nunc 
est,  duo  possunt  considerari  :  unum  est  phy- 
sicum,  quod  est  privatio  gratiae;  aliud  est 
morale,  scilicet,  respectusad  preeteritum  pec- 
catum,  quod  moraliter  permanere  censetur, 
quandiu  non  remittitur.  Primum  horum  im- 
mediate  remittitur  formaliter  per  infusionem 
gratise,  ut  per  se  constat.  Secundum  autem 
non  potest  tolli  formaliter  per  actum  pceni- 
tentise ,  quia  non  est  tam  efficax  ad  reparan- 
dam  injuriam,  sicut  fuit  peccatum  ad  offen- 
dendum ,  propter  infinitatem  personee  offen- 
see,  ut  in  citato  loco  3  part.  latius  declaravi. 


Et  ideo  necesse  est  ut  Deus  ipse  gratis  remit- 
tat;  ergo  nihil  superest  in  peccato,  quod  for- 
maliter  expelli  possit  per  pcenitentiee  actum  , 
nec  totaliter  ,  nec  partialiter.  Atque  ita  divus 
Thoruas  in  tota  hac  qiveestione,  et  1.  2,  q.  113, 
et  in  4,  d.  17 ,  ubi  ex  professo  de  hoc  dispu- 
tat,  nunquam  tribuit  pcenitentiee  hanc  causa- 
litatem;  et  q.  28  de  Veritate,  art.  8,  excludit 
omnem  aliam,  prseter  dispositivam.  Et  idem 
inter  antiquos  attigit  Altisiodor. ,  lib.  4  Sum- 
mse,  tract.  6,  c.  2,  q.  2,  dicens  solam  gratiam 
remittere  culpam  et  pcenam  eeternam,  et  lo- 
quitur  de  gratia  sanctificante,  et  formali  re- 
missione.  Ac  denique  idem  sentiunt  alii  Theo- 
logi,  quos  citato  loco  adduxi,  ubi  difficultates 
omnes^  quee  circa  hoc  occurrere  possunt,  pro 
viribus  tractavi  et  exposui.  Suboriebatur  au- 
tem  hic  queestio,  an  de  potentia  absoluta  pos- 
sit  pcenitentia  sufficere  ad  remissionem  pec- 
cati  mortalis,  sine  alia  justitia  infusa;  de  qua 
melius  dicam  disputatione  sequenti,  sect.  2. 

Quid  dicendum  de  effectiva  causalitate. 

13.  Pcenitentiam  non  posse  pliysice  remitte- 
re  peccatum.  —  Sed  quid  tandem  dicendum 
est  de  causalilate  effectiva?  Nam  D.  Thomas, 
queest.  prseced. ,  art.  2,  ad  3,  docet  pceniten- 
tiam  effective  expellere  peccatum.  Quod  ex- 
ponens  Soto,  d.  13,  q.  2,  dicit  pcenitentiam 
expellere  effective  per  auxiliumDei,  etd.  15, 
q.  1,  art.  6,  hanc  efficientiam  tribuit  contri- 
tioni;  ut  formatae ;  quia  sic,  inquit,  operatnr 
ad  remissionem  peccati.  Breviter  tamen  dico 
hic  posse  esse  sermonem  vel  de  efficientia 
physica,  vel  de  morali.  De  priori,  certum  est 
nil  posse  efficere  physice  remissionem  pec- 
cati,  nisi  id  quod  potest  efficere  physice  gra- 
tiam,  quia  in  universum  privatio  non  potest 
tolli  physica  actione,  nisi  illa  qua  fit  forma. 
Quod  maxime  verum  erit  de  peccato,  quoad 
illud  morale,  quod  in  ipso  est ;  illud  enim  ne- 
que  tolli,  neque  fieri  potestperphysicameffi- 
cientiam,  nisi  in  ratione  alicujus  formee  physi- 
cee,  a  qua  provenit  remissio  ejus  vel  expulsio ; 
quee  forma  in  preesenti  nihil  est,  nisi  gratia.  Ac- 
tus  vero  pcenitentiee  secundum  se,  ut  estactus 
virtutis,  non  potest  physice  efficere  gratiam  ; 
imo  nec  actus  supernaturales  possunt  ex  se 
efficere  physice  habitus  infusos,  ut  nunc  sup- 
pono.  Hacigitur  ratione  non  potest  pceniten- 
tia  physice  efficere  remissionem  et  expulsio- 
nem  peccati.  Dixi  autem,  secundum  se ,  et  ut 
cst  actus  virtutis ;  quia  in  lege  nova,  ut  est 
pars  sacramenti,  probabile  est  posse  concur- 
rere  effective  ad  infusionem  gratiee,  sicut  ef- 


DISPUTAT. 
ficere  solent  aliee  materiee  sacramentorum. 
Quod  sentit  D.  Thomas  infra,  liac  queestione, 
art.  6 ;  tunc  autem  non  habebit  illam  efficien- 
tiam,  ut  actus  formatus  est,  secl  ut  informis; 
quia  nihil  potest  efficere  formam ,  quatenus 
per  illam  eamdem  formatum  est. 

14.  Addit  vero  Ferrar. ,  4  Gontra  gentes, 
c.  12,  contritionem  habere  hanc  efficientiam, 
etiam  quando  justiticat  cum  voto  solo  sacra- 
menti,  et  favet  D.  Thomas,  q.  28  de  Veritate, 
art.  8,,  ad  2,  in  1  solutione.  Sed  statim  in  2 
aliud  sentit,  quod  mihi  verius  videtur,  quia 
tunc  contritio  non  est  pars  sacramenti ;  ne- 
que  enim  in  aliquo  sacramento  materia  ope- 
ratur  sacrarnentaliterpriusquam  conjungatur 
formee.  Sed  de  hoc  plura  alibi. 

15.  Quid  dicendum  de  causalitate  morali.— 
Causalitas  autem  moralis  tantum  potest  esse 
aut  dispositiva,  aut  meritoria.  De  dispositiva 
jam  dixi;  nam  re  vera  heec  dispositio  non  tam 
est  physica  quam  moralis ,  quia  non  est  ne- 
cessaria  propter  physicam  unionem  gratiee 
cum  anima,  sicut  requiritur  dispositio  corpo- 
ris  ad  unionem  animee  cum  ipso  ;  et  ideo 
transacta  illa  dispositione.,  manet  unio,  et  in- 
terdum  etiam  fit  sine  iJla.  Est  ergo  dispositio 
moralis,  quia  homo  facit  quantum  in  se  est 
ad  tollendum  obicem.  Gausaiitas  autem  me- 
ritoria  vel  satisfactoria  imperfecte  et  secun- 
dum  quid,  potest  tribui  hujusmodi  actui,  ut 
supernaturalis  est,  et  a  gratia  Dei  auxiliante, 
juxta  probabilem  opinionem,  qusetribuit  huic 
dispositioni  meritum  vel  satisfactionem  de 
congruo. 

16.  Perfectum  autem  meritum,  vel  satis- 
factio  de  condigno  non  potest  illi  attribui  res- 
pectu  remissionis  peccati,  quidquid  aliqui 
moderni  dixerint,  tum  quia  alias  non  fieret 
gratis  remissio,  tum  etiam  quia  tale  meritum 
vel  satisfactio  supponit  jam  remissum  pecca- 
tum.  De  qua  re,  quantum  spectat  ad  satisfac- 
tionem  de  condigno,  dixi  late  in  dicto  tomo 
3  p.,  d.  4,  sect.  9.  Quantum  vero  perlinet  ad 
meritum,  ad  materiam  de  gratia  spectat,  nui- 
lamque  dubitationem  habere  potest.  Nam  si 
loquamur  de  actu  contritionis  ut  informi,  seu 
ut  est  prior  natura  quam  gratia  ,  est  res  cla- 
ra,  cum  ipsa  gratia  sit  principium  omnis  me- 
riti  de  condigno.  Alias  posset  homo  mereri 
de  condigno  infusionem  ipsius  gratiee  per 
contritionem,  est  enim  eadem  ratio.  Si  vero 
sit  sermo  de  contritione  formata,  heec  jam 
supponit  remissum  peccatum,  alias  non  satis 
formataest;multo  ergo  minuspotest  illamde 
condigno  mereri;  propter  quod  etiam  non 


VIII.  SEGT.  III.  147 

video  quomodo  hsec  efficientia  moralis  possit 
tribui  actui  pcenitentise ,  ut  jam  formato.  Et 
hoc  confirmat  D.  Thomas  hic,  art.  4 ,  ad  2, 
ubi  in  hoc  sensu  dicit  remissionem  peccati 
esse  a  gratia  operante,  et  a  sola  illa ,  ut  in 
commentario  latius  dicam. 

17.  De  alio  vero  ejus  testimonio  jam  supra 
dixiibi  non  loqui  de  contritione,  de  qua  nunc 
agimus,  sed  de  voluntate  resarciendi  inju- 
riam  Dei,  quam  vocavil  actum  pcenitentiee  ; 
et  quatenus  imperat  actum  contritionis,  di- 
citur  effective  concurrere  ad  remissionem 
peccati.  Quod  si  ille  locus  intelligatur  etiam 
de  contritione,  exponendus  est  juxta  hic  dic- 
ta.  Nam  imprimis,  si  hoc  intelligatur  de  ef- 
ficientia  physica.,  accommodandus  est  con- 
tritioni ,  ut  est  pars  sacramenti ;  si  vero  de 
morali,  coincidit  cum  dispositiva;  nam  dispo- 
nens  ad  introductionem  formse,  dicitur  aliquo 
modo  efficere  effectum  illius ,  seu  expellere 
contrarium.  Et  ideo  dicere  solent  discipuli 
D.  Thomee  hoc  proprius  dici  de  poenitente 
ipso  quam  de  poenitentia ,  quia  dispositio  ut 
sic  non  efficit;  tamen,  qui  efficit  dispositio- 
nem,  dicitur  efficere  effectum  ex  illa  secu- 
tum;  poenitens  autem  efficit  poenitentiam,  et 
ideo  dicitur  efficere  expulsionem  peccati.  Si- 
cut  e  contrario  peccator  mortaliter  peccando 
dicitur  a  D.  Thoma  expellere  effective  gra- 
tiam,  2.  2,  q.  24,  art.  12  ;  et  notavit  Ledesma, 
\,  part.  4,  q.  27,  art.  1.  Unde  si  loquamur  de 
poenitentia  pro  habitu,  quatenus  illa  est  causa 
effectiva  sui  actus,  potest  etiam  dici  concur- 
rere  effective  ad  expulsionem  peccati,  quam- 
vis  hoc  accommodari  non  possit  prirnee  justi- 
ficationi,  quia  juxta  veram  sententiam  prima 
contritio  non  procedit  ab  habitu. 

ARTIGULUS  JI. 

TJtrum  sine  pcenitentia  peccatum  remitti 
possit 2. 

1  .Adsecundnmsicproceditur.  Videtur  quod 
sine pcenitentia peccatum  remitti  possit .Non  e- 
nim  est  minor  virtusDei  circa  adultos,quam  cir- 
capueros.  Sed  pueris  peccata  dimittit  sinepoe- 
nitentia.  Ergo  et  adultis. 

2.  Prceterea,  Deus  virtutem  suam  sacramen- 
tis  non  alligavit.   Sed  pcenitentia  est  quod- 

3  Inf.,  art.  3,  corp.,  et  q.  87,  a.  1,  corp.;  et 
A,  d.  14,  q.  2,  art.  5  ;  et  d.  16,  q.  1,  art.  2, 
q.  1. 


148 


QILEST.  LXXXVI.  ARTIC.  II 


dam  sacramentum.  Ergo  virtute  divina  pos- 
sunt  peccata  sine  panitentia  dimitti. 

3.  Prceterea,  major  est  misericordia  Dei, 
guam  misericordia  Jwminis.  Sed  Jwmo  inier- 
dum  remittit  offensam  suam  Jwmini  etiamnon 
poenitenti.  Unde  et  ipse  Dominus  mandat, 
Mattli.  5  :  Diligite  inimicos  vestros,  benefa- 
cite  Jds  qui  oderunt  vos.  Ergo  mutto  magis 
Deus  dimitiit  offensam  Jiominibus  nonpceni- 
tentibus. 

Sed  contra  est  quod  Dominus  dicit  Jerem. 
18  :  Si  posnitentiam  egerit  gens  illa  a  malo, 
quod  fecit,  agam  et  ego  pcenitentiam  super  ma- 
lo,  quod  cogitavi,  ut  facercm  ei.  Et  sic  e  con- 
trario  videtur,  quocl  si  Jiomo  pcenitentiam  non 
agat,  Deus  ei  non  remittat  offensam. 

Respondeo  dicendum,  quod  impossibiie  est 
peccatum  actuate  mortale  sine  pcenitentia  re- 
mitti,  loquendo  de  pcenitentia,  quce  estvirtus. 
Cum  enimpeccatum  sit  Dei  offensa,eo  modoDeus 
peccatum  remittit  quo  remittit  offensamin  se 
commissam.  Offensa  autem  directe  opponitur 
gratice  ;  ex  Jioc  enim  dicitur  atiquis  alteri  esse 
offensus  quod  repellit  eum  a  gratiasua.Sicutau~ 
tem  Jiabitum  est  in  secunda  parte^  ,Jioc  interest 
inter  gratiam  Dei  et  gratiam  hominis,  quod 
gratia  Jiominis  non  causat,  sed  prwsupponit 
bonitatem  veram  vet  apparentem  in  Jwmine 
grato ;  sed  gratia  Dei  causat  bonitatem  in  Jio- 
mine  grato,  eo  quod  bona  voluntas  Dei,  qucein 
nomine  gratice  intelligitur,  est  causa  omnis 
boni  creati.  Unde  potcst  contingere,  quod  ho- 
mo  remittat  offensam,  qua  offensus  est,  alicui, 
absque  aiiqua  immutatione  voluntatis  ejus  ; 
non  autem  contingere  potest,  quod  Deus  remit- 
tat  offensam  alicui  absque  immutatione  volun- 
tatis  ejus.  Offensa  autem  peccatimortalis pro- 
cedit  ex  Jioc,  quod  voluntas  Jiominis  est  aversa 
a  Deo  per  conversicmm  ad  aliquod  bonum 
commutabile.  Unde  requiritur  ad  remissionem 
divina?  offensw,  quod  voluntas  Jiominis  sic  im~ 
mutetur,  ut  convertatur  ad  Deum  cum  detesta- 
tione  conversionis  prcedictce  et  proposito  emen- 
doe,  quod  pertinet  adrationem  pcenitentia?,  se- 
cundum  quod  est  virtus.  Et  ideo  impossibile 
est,  quod  peccatum  alicui  remittatur  sine  pce- 
nitentia,  secundum  quod  est  virtus.  Sacra- 
menium  autem  pcenitentia?  (sicut  supra  dictum 
est  2J  perficitur  per  officium  sacerdotis  ligan- 
tis  et  solventis  ;  sine  quo  potest  Deus peccatum 
remittere  ,  sicut  remisit  CJiristus  mulicri 
adultera?,  ut  legitur  Joan.  8,  et  peccatrici,  ut 

1  1.  2,  q.  110,  art.  1. 

2  Q.  88,  art.  3. 


legitur  Luc.  7.  Quibus  tamennon  remisitpec- 
cata  sine  virtute  pcenitentia? ;  nam  sicut  Cfre- 
gorius  dicitin  LTomitia1 ,  per  gratiam  traxit  in- 
tus,  scilicet  ad  pcenitentiam,  quam  per  mise- 
Hcordiam  suscepit  foris. 

Ad  primum  ergo  dicendum,  quodinpueris 
non  est  nisi  pcccatum  originale,  quod  non  con- 
sistit  in  actuali  deordinatione  voiuntatis,  sed 
in  quadam  Jiabituali  deordinatione  naturw,  ut 
in  secunda  parte  Jiabiticm  est 2.  Et  ideo  re* 
mittitur  eis  peccatum  cum  Jiabituaii  immuta- 
tioneper  infusionem  gratiai  et  virtutum,  non 
autem  cum  actuaii.  Sed  aduito,  in  quo  sunt 
actuatia  peccata,  quce  consistunt  in  deordina- 
tione  actuati  voluntatis,  non  remittuntur  pec- 
cata  etiam  in  baptismo  sine  actuati  immuta- 
tione  votuntatis  ;  quod  fit  per  pcenitentiam. 

Ad secundum  dicendum,  quod ratio  illa  pro- 
cedit  de  poenitentia,  sscimdum  quod  est  sacra- 
mentum. 

Ad  terlium  dicendum,  quod  misericordia 
Dei  est  majoris  virtutis,  quam  misericordia 
Jiominis,  in  Jioc  quod  immutat  votuntatem  Jw- 
minis  ad  pcenitendum,  quod  misericordia  Jio- 
minis  facere  nonpotest. 

COMMENTARIUS. 

1.  Titnlus  expiicatur.  —  Titulus  hujus  ar- 
ticuli  intelligi  potest  vel  de  potentia  Dei  ab- 
soluta,  vel  tantum  de  ordiuaria_,  et  D.  Tho- 
mas  non  declarat  in  quo  sensu  loquatur;  dum 
tatnen  simplieiter  respondet  impossibile  esse 
actuale  peccatum  mortaie  sine  poenitentia  re- 
mitti,  significat  se  loqui  de  potentia  abso- 
luta.  Verum  est  tamen  apud  D.  Thomam  liunc 
modum  loquendi  non  semper  significare  ab- 
solulam  impossibilitatem,  quee  oritur  ex  im- 
plicatione  contradictionis,  ut  multis  exemplis 
ostendi  posset.  Interdum  ergo  dicitur  impos- 
sibile,  quod  secundum  legem  ordinariam  vel 
secundum  leges  naturse  fieri  non  potest ;  quo- 
modo  autem  hic  accipiendum  sit,  ex  materia 
subjecta  et  ex  discursu,  ac  ratione,  qua  hoc 
esse  impossibile  ostenditur,  colligendum  vi- 
detur. 

2.  De  quapotentlatoquatur.  —  In  discursu 
ergo  articuli  non  infert  D.  Thomas  absolutam 
implicationem  contradictionis,  sed  ex  suppo- 
sitione  argumentatur  in  hunc  modum  :  Deus 
non  remittit  peccatum,  nisi  remittendo  offen- 
sam;  quia  peccalum  est  offensa  Dei;  offensa 

1  Hom.  33  in  Evang.,  non  longe  a  princ. 

2  I.  2,  q.  82,  ar  .1. 


QU.^EST.  LXXXVI.  ARTIC.  II. 


149 


autem  non  remittitur  nisi  per  gratiam,  nam 
offensa  (Jirecte  opponitur  gratise;  ergo  pecca- 
tum  non  remittitur,  nisi  per  divinam  gratiam. 
Rursus,  Deus  nou  confert  alicui  gratiam  suam 
nisi  conferendo  ei  aliquam  bonitatem  volun- 
tati  divinae  proportionatam ;  nam  in  hoc  dif- 
fert  voluntas  divina  ab  humana,  quod  htima- 
na  non  facit  bonum  id  quod  amat,  sed  sup- 
ponit ;  divina  vero  e  converso  non  suppomt , 
sed  facit  :  gratia  autem  Dei  includit  bonam 
Dei  voluntatem  erga  eum,  quem  sibi  gratum 
habet,  et  ideo  necessario  eum  facit  bonum  ; 
ergo  cum  Deus  remittendo  peccatum  incipiat 
gratum  sibi  habere  peccatorem ,  necessario 
illum  facit  bonum;  ergo  necessario  immutat 
voluntatem  ejus,  quia  cum  talis  homo  prius 
esset  malus,  eo  quod  habet  voluntatem  aDeo 
aversain,  non  potest  fieribonus,  nisi  mutetur 
voluntas  ejus,  et  ex  aversa  fiat  conversa  ;  er- 
go  ad  remissionem  peccati  necessarium  est, 
ut  voluntas  peccatoris  convertatur  ad  Deum, 
detestando  priorem  peccati  conversionem  ad 
creaturam ;  quod  pertinet  ad  poenitentiam. 

3.  Qui  discursus  optimus  quidem  est  ad 
declarandum,  quantum  sit  rei  et  ordini  gra- 
tiae  consentaneus  modus  dispositionis  requi- 
sitae  adremissionem  peccaliper  poenitentiam; 
et  ideo  recte  concludit  impossibile  esse  aliter 
remitti  juxta  statutum  ordinem  connaturalem 
ipsi  gratiae.  Ad  probandam  autem  implicatio- 
nem  contradictionis  parum  efficax  videlur  il- 
le  discursus,  tum  quia  supponit  remissionem 
peccati  fieri  per  gratiam,  et  de  potentia  ab- 
soluta  non  posse  aliter  fieri ;  quod  hic  non 
probatur,  nec  fortasse  probari  potest,  intelli- 
gendo  per  gratiam  donum  aliquod  creatum 
voluntati  infusum.  Tum  etiam  quia  ex  ne- 
cessitate  hujus  doni,  seu  immutationis  volun- 
tatis,  statim  infert  necessitatem  pcenitentiae  ; 
quaa  collectio  intellecta  de  necessitate  absolu- 
ta  est  difficillima,  et  vix  apparet  principium, 
quo  probari  possit,  cum  absque  immutatione 
per  formalem  actualem  poenitentiam  (de  hac 
enim  D.  Thomas  loquitur)  inveniri  possit  im- 
mutatio  per  infusionem  habituum,  per  actua- 
lem  amorem  Dei,  et  per  simplicem  volunta- 
tem  bene  vivendi  aut  obediendi  Deo  in  pos- 
terum  ;  nam  illa  posset  esse  contentus  Deus, 
et  illa  suo  modo  bonum  efficeret  hominem, 
praesertim  si  ex  divina  gratia  procederet.  Ita- 
que  articulum  hunc  non  intelligo  de  potentia 
absoluta,  sed  de  ordinaria.  Quid  vero  de  tota 
re  sentiam,  in  sequenti  disputatione  expli- 
cabo. 

4.  Objectio,  —  Dices  :  ergo  nulla  est  diffe- 


rentia,  quam  D.  Thomas  hic  constituit  inter 
pceuitentiam  virtutem,  et  sacramentum  ;  nam 
sine  priori  ait  non  posse  remitti  peccatum, 
sine  sacramento  autem  posse  ;  at  vero  de  po- 
tentia  ordinaria  etiam  sine  sacramento  non 
potest,  loquendo  proportionaliter  detempore 
in  quo  sacramentalispcenitentia  possibilis  est. 
Quod  si  dicatur  etiam  nunc  posse  remitti  pec- 
catum  sine  pcenitentiae  sacramento  in  re  sus- 
cepto,  licet  non  sine  voto  ejus,  contra  hoc 
est,  quia  etiam  sine  poenitentia  virtute,  forma- 
liter  sumpta,  potest  interdum  remitti  pecca- 
tum,  etiam  secundum  legem  ordiuariam. 

5.  Qesponsio. — Respondetur  imprimis  D. 
Thomam  non  loqui  de  tempore  determinato 
legis  gratia?  ;  neque  ex  illius  suppositione, 
aut  cum  proportione  ad  illam,  sed  absolute 
de  quovis  tempore,  et  de  necessitate,  quasi 
intrinseca  rebus,  ut  patet  ex  exemplo  quod 
affert  de  his  quibus  Chrislus  remisit  peccata 
sine  sacramento,  non  tamen  sine  virtute  poe- 
nitentiae.  Unde  ulterius  dicitur,  etiam  in  lege 
gratiae  et  supposita  institutione  sacramenti , 
esse  magnum  discrimen,  quia  pcenitentia,  ut 
est  virtus,  est  necessaria  ex  lege  intrinseca  et 
quasi  exnatura  ipsius  rei;  sacramentum  vero 
est  necessarium  ex  lege  extrinseca;  unde  illa 
est  necessaria  propterinternam  hominis  mu- 
tationem  et  dispositionem  ;  hoc  vero  propter 
sufficientem  et  specialem  applicationem  me- 
ritorum  Christi.  Unde  illa  ad  omnia  peccata 
etiam  ante  baptismum  commissa  necessaria 
est  ;  hoc  vero  tantum  ad  illa  peccata  quae 
post  baptismum  committuntur. 

6.  Ex  his  facilis  est  solutio  ad  primum,  in 
qua  D.  Thomas  optimam  rationem  affert,  ob 
quam  peccatum  originale  remittatur  per  ha- 
bituum  infusionem  sine  actualimutatione  vo- 
luntatis,  non  tamen  peccatum  mortale,  scili- 
cet,  quia  originale  habituale  est,  et  sine  ac- 
tuali  deliberatione  voluntatis  contrahitur  ; 
quod  secusest  in  personali.  Quoeratio  optime 
declarat  praesentem  rerum  statum,  et  institu- 
tionem  naturis  rerum  accommodatam  ;  non 
tamen  procedit  de  potentia  absoluta;  sic  enira 
potuisset  Deus  remittere  originale  peccatum, 
quoad  culpam,  sine  habituali  immutatione 
facta  ad  ipsam  remissionem  ;  de  quo  inferius 
plura.  Aliae  solutiones  non  habent  difficulta- 
tem. 


150 


QU^EST.  LXXXVI.  ARTIC.  II. 


DISPUTATIO  IX. 

DE  NECESSITATE  PGENITENTDE  AD  HUNG  PRIMUM 
EFFEGTUM  B.EMITTENDI    PEGCATUM   M0RTALE. 

Hactenus  soluni  ostendimus  poenitentiam 
habere  virtutem  ad  hunc  effectum  preestan- 
duni,  et  simul  etiam  explicuimus  modum  et 
rationem  causandi  quam  in  hoc  habet ;  nunc 
vero  declarandum  est  quam  sit  necessaria  heec 
causa  ad  illum  eflectum  ;  seepe  enim  accidit 
causam  esse  sufficientem,  non  tamen  neces- 
sariam,  quia  sunt  aliee  quee  per  se  possunt  si- 
milem  effeclum  efficere.  Dicemus  ergo  prius 
de  hac  necessitate  secundum  preesentem  Dei 
ordinationem  et  legem,  postea  vero  secundum 
potentiam  Dei  absolutam. 

SECTIO  I. 

Utrum  pcenitentia  secundum  legem  Dei  ordinariam 
sit  necessaria  causa  sine  qua  non  remittiturpec- 
catum  mortale. 

1 .  Varice  senientia;  de  necessitate  formalis 
pcenitentia?.  —  Dixi  de  sufficientia  et  virtute 
hujus  causee;  dicendum  nunc  est  de  necessi- 
tate  ejus,  ubi  solum  explicabimus  quomodo 
pcenitentia  sit  necessaria  necessitate  medii ; 
nam  de  necessitate  praecepti  postea  dicturi 
sumus.  Igitur,  quod  pcenitentia  sit  necessaria 
ad  hunc  effectum,  omnes  Theologi  pro  com- 
perto  habent.  An  vero  semper  sit  formaliter 
necessaria,  vel  virtualis  sufficiat,  inter  eos 
controvertitur.  Nam  Scotus,  d.  14,  queest.  I, 
art.  3,  Gabr.,  q.  1,  conclus.  2,  et  alii  infra 
referendi,  putant  sufficere  virtualem.  Alii  ve- 
ro,  preesertim  Thomistee  recentiores,  omnino 
contendunt  esse  necessariam  semper  poeni- 
tentiam  formalem.  Quod  tam  asseveranter 
tenet  Cano,  relect.  de  Pcenitentia,  part.  3,  ut 
dicat  posse  esse  actum  dilectionis  Dei  super 
omniain  homine  permanenteinpeccato  mor- 
tali,  ex  defectu  formalis  pcenitentiee.  At  vero 
Petrus  Soto,  lect.  4  et  5  cle  Pcenitentia,  affir- 
mans  eamdem  necessitatem  formalis  poeni- 
tentiee,  negat  hominem  existentem  in  peccato 
posse  habere  verum  actum  dilectionis  sine 
formali  actu  poenitentiee.  Idem  tenet  [Domini- 
cus  Soto,  d.  15,  q.  I,  art.  2,  cum  duplici  li- 
mitatione  infra  tractanda. 


Pamitentiam  formalem,  per  se  hquendo,  ne- 
cessariam  esse  ad  remissionem  peccati.  As- 
sertio  prima. 

2.  Ego  censeo  rem  hanc  esse  definiendam 
eadem  proportione  qua  similem  supra  defi- 
nivi,  tractando  de  necessitate  amoris  ad  con- 
tritionem.  Dico  ergo  primo  :  pcenitentia  per 
se  loquendo  necessaria  est  secundum  pro- 
prium  et  formalem  actum  doloris  seu  detesta- 
tioniSj  ad  consequendam  remissionem  peccati 
mortalis.  Hanc  assertionem  certam  existimo. 
Sumitur  ex  D.  Thomahic,  et  preeced.  queest., 
ajt.  5,  ad  2;  et  1.  2,  q.  113,  art.  2  et  seqq.  ; 
et  q.  28  de  Veritate,  art.  5;  et  in  terminis  vi- 
detur  eam  docere  Concil.  Trident.,  sess.  14, 
c.  4,  ubi  post  definitam  contritionem  subdit : 
Fuii  autem  omni  tempore  necessarius  Mc  mo- 
tus  ad  obtinendam  peccati  veniam ;  et  sumitur 
ex  sess.  6,  c.  6  et  7;  et  ex  Lateranensi,  in  c. 
Firmiter,  de  Summa  Trin.  et  fide  Cathol. 
Preeterea  colligitur  ex  illa  conditionali  locu- 
tione  sacree  Scripturce  :  Nisi  poenitentiam  ege- 
ritis,  omnes  simul  peribitis,  Lucee  13.  Nam 
quando  talis  conditio  non  supponit  supposi- 
tum  gratum,  sed  indicat  id,  sine  quo  gratia 
non  obtinetur,  manifeste  continet  necessita- 
tem  medii,  et  non  tantum  preecepti.  Habetur 
autem  ille  loquendi  modus  seepe  in  Scriptura 
sacra,  Eccl.  2  :  Si  pcenitentiam  non  egerimus, 
incidemus  in  mamis  Dei^  et  non-  in  manus  ho- 
minum.  Et  eamdem  vim  habet  illa  commina- 
tio,  Apocal.  1  :  Memento  unde  excideris,  et  age 
pcenitentiam;  sin  minus  veniam  ad  te  cito,  etc. 
Eumdem  sensum  reddunt  promissiones  illee, 
quee  sunt  frequentes  in  Scripturis,  de  remit- 
tendo  peccaio  sub  ea  conditione,  si  impius 
egerit  pceniteniiam,  Ezech.  18  et  33,  et  aliis 
locis  superiori  disputatione  citatis  ;  nam 
aperte  exigitur  illa  conditio,  ut  omnino  ne- 
cessaria  ad  talem  effectum. 

3.  Hoc  remedium  fuit  necessarium  in  lege 
naturce.  —  Et  potest  etiam  iri  hunc  modum 
declarari  ex  eisdem  locis  Ezechielis,  quia 
ibi  significatur  tam  necessariam  esse  poeni- 
tentiam  ad  reparandam  spiritualem  vitam, 
quam  est  necessarium  peccatum  mortale  ad 
tollendam  illam.  Hoc  etiam  confirmat  quod 
Christus  et  Apostoli  in  initio  suee  preedicatio- 
nis  semper  requirebant  pcenitentiam  ad  re- 
missionem  peccati,  ut  patet  Actor.  2  :  Pceni- 
tentiam  agite.  Unde  supra  late  ostendimus 
etiam  cum  baptismo  esse  necessariam  pceni- 
tentiam,  si  baptizandus  sit  adultus  habens 
peccatummortale.EtJoannesBaptista,Matth. 


DISPUTAT. 
3.,  cum  dixisset:  Genimina  viperarum,  guis 
ostendit  vos  fugere  a  ventura  ira  ?  statim  sub- 
dit,  quasi  unicum  remedium  clicens :  Facite 
ergo  fructus  dignos  pceniientice.  Ubi  Chrysos- 
tomus,  hom.  10,  nolat,  tunc  Joannemimple- 
visse  quod  de  illo  prasdictum  fuerat  Isaiae  40, 
scilicet,  ducturum  homines,  ut  rectas  face- 
rcnt  semitas  Domini;  nam  poeniteniia  sola  est, 
ait,  quce  rectam  facit  viam,  quce  in  peccatore 
erat  obliqua.  Unde  Jerem.  18  :  Pone  iibiama- 
ritudinem,  et  dirige  cor  tuum.YX  ideo  c.  8 con- 
qaeritur \Numquid  qui  cadit  ,non  resurget?  at- 
tendi  et  auscultavi,  nullus  est  qui  agat  paeni- 
tentiam  de peccato  suo  dicens :  Qicid  feci?  Quae 
teslimonia  cum  moralia  sint,  ad  omnem  sta- 
tum  hominum  et  omnemlegem  se  extendunt. 
Sed  specialiter  quod  etiam  in  lege  naturee 
fuerit  necessarium  hoc  remedium,  sumi  po- 
test  ex  Job  ult. :  Idcirco  me  reprehendo,  et 
ago  pcenitentiam ,  etc,  et  ex  pcenitentia  Nini- 
vitarum,  quam  Christus  laudat,  Mattb.  12. 

4.  Quse  omnia  testimonia  non  possunt  de 
sola  virtuali  pcenitentia  intelligi,  sed  de  for- 
maii.  Primum,  propter  Scripturee  proprieta- 
tem;  debet  enim  in  proprio  sensu  intelligi,  si 
commode  potest ;  preesertim  quia  ad  signifi- 
candam  banc  proprietatem  et  veritatem  ne- 
cessariam  pcenitentise,  utitur  Scriptura  variis 
nominibus  indicantibus  hanc  proprietatem, 
ut  nomine  pcenitentios,  doloris,  tristitia),  ge- 
mitus,  et  similibus.  Deinde  quia  non  aliter 
sacra  Scriptura  requiritfidem,vel  cbaritatem, 
vel  alios  similes  actus,  quam  pcenitentiam  ; 
ergo,  sicut  alii  sunt  formaliter  necessarii,  ita 
et  pcenitentia.  Denique  quia  ita  intelligunt 
Sancti  Patres.  Unde  Augustinus  ,  Concione  1 
in  principium  Psal.  30,  loquens  de  confusione 
pro  peccato  commisso,  dicit  :  Hanc  confusio- 
nem  non  formidat  Christianus ;  imo,  si  lianc 
non  habeat,  cetemam  habeMt ;  et  lib.  de  Pcenit. 
medicina,  cap.  5:  Non  satis  est,  inquit,  mores 
in  melius  mutare,  sed  oportet  saiisfacere  etiam 
Deo  per  pcenitentice  dolorem;  et  ep.  50,  circa 
finem  :  Nisi  egeris  pcenitentiam ,  salvus  esse 
non  poteris ;  qtwmodo  enim  gaudebis  fuisse 
correctum,  nisi  doleas  fuisse  perversum  ?  Cy- 
prianus,  lib.  de  Lapsis,  circa  finem  :  Illi  sola 
superest  pcenitentia,  quce  satisfaciat ;  qui  au- 
tem  pcenitentiam  criminis  tollunt ,  satisfactio- 
nis  viam  claudunt.  Et  Gregor.,  hom.  20  in 
Evangelia  :  Ventura,  inquit,  ira  est  animad- 
versio  ultionis  extremce,  quam  tunc  peccator 
non  effugiet ,  qui  nunc  ad  pcenitentice  lamenta 
non  recurrit.  Idem,  hom.  31  et  34,  et  3  par. 
Pastoralis,  c.  31.  Et  de  eadem  re  optime  lo- 


IX.  SECT.  1.  43 1 

quitur  Chrys.,  hom.  10  et  11  in  Matth.,  9  ad 
Heb.,  21,  22,  et  24  ad  Popul.;  et  Ambr.,  lib. 
5,  epist.  28 :  Peccatumnon  tollitur,  nisi  lacry- 
mis  et  pcenitentia.  Optime  Justinns  Marlyr, 
Dialogo  contra  Trypbonem .,  pag.  ult.Et  ad  hoc 
confirmandum  conferunt  quee  supra,  disp.  I, 
adduxi  circa  illam  metaphoram,  qua  pceni- 
tentia  vocatur  secunda  tabula  post  naufra- 
gium  ;  nam  per  eam  aperte  significatur  neces- 
sitas  meclii.  Itaque  hcec  omnia  intelligenda 
esse  de  pcenitentia  formali  satis  constat  ex 
sensu  Sanctorum;prseterquam  quodipsa  ma- 
teria  id  postulat,  cum  sit  de  his  quse  ad  mo- 
res  et  salutem  spectant. 

5.  Ratio  vero  bujus  necessitatis  prima  et 
radicalis  est  divina  ordinatio,  queenobis  satis 
constat  ex  Scriptura  et  sensu  Ecclesiae.  Con- 
gruentia  vero  est,  quia  hsec  ipsa  ordinatio 
divina  est  maxime  consentanea  naturis  ta- 
lium  rerum  ;  quia  actus  pcenitentise  est  maxi- 
me  proportionatus  ad  petendam  veniam  et 
ad  placandam  personam  offensam.  Item  quia 
homo  peccando  se  convertit  ad  creaturam, 
et  ideo  ad  peccatum  delendum  optimum  me- 
dium  est,  ut  per  pcenitentiam  sesc  homo  a 
creatura  avertat ;  quanquam  enim  homo  pos- 
sit  se  virtualiter  avertere  ab  uno  termino  per 
conversionem  ad  contrarium,  tamen  in  acti- 
bus  animse  perfectiori  modo  fit  heec  conver- 
sio  et  aversio,  quando  per  formales  actus 
ipsa  anima  accedit  ad  unum  terminum  et  re- 
cedit  ab  alio.  Tandem,  quia  hoc  est  medium 
maxime  accommodatum  ad  vitae  emendatio- 
nem,  quse  per  pcenitentiam  maxime  intendi- 
tur.  Et  alios  congruentice  sumi  possunt  ex 
supra  dictis  de  honestate  virtulis  pceniten- 
tise. 

Aliquanclo  posse  peccatum  mortale  remitti  sine 
formali  pamitentia.  Assertio  secunda. 

6.  Nihilominus  dico  secundo  :  aliquando 
potest  remissio  peccati  mortalis  obtinerisine 
formali  actu  pcenitentiaa.  Hsec  est  sententia 
Scoti  et  Gabrielis,  quos  supra  citavi;  et  eam- 
dem  tenet  Major,  dist.  13,  q.  1 ;  et  Medina, 
tract.  1  de  Pcenit.,  qusest.  2,  ad  3;  Navarr. 
in  Summ.,  cap.  1,  num.  10;  et  Vega,  lib.  6 
in  Trident.,  cap.  33  et  34.  Soto  etiam  supra 
hoc  admittit  in  duobus  casibus.  Prior  est 
de  martyrio ;  posterior,  quando  peccata  sunt 
oblita.  Sed  etiam  in  casu  martyrii  necessa- 
ria  est  aliqua  oblivio  saltem  aclualis,  quia 
per  se  loquendo ,  etiam  is  qui  ad  marty- 
rium  fertur,  si  conscientiam  babet  peccati 
mortalis,  tenetur  formalem  pcenitentiam  prse- 


152  QU/EST.  LXXXV 

mittere,  si  potest,  ut  lale  oslendi  in  3  tomo 
3  partis,  disp.  29,  sect.  2  et  3;  ubi  etiam  de 
privilegio  martyrii  dixi ;  quod  stalim  insinua- 
bo.  Casus  ergo  de  peccatis  oblitis  communis 
est,  et  mihi  certus  ;  et  expresse  traditur  a  D. 
Thoma,  q.  seq.,  art.  i,  ubi  mentem  ejus  am- 
plius  explicabimus.  Ratio  vero  a  posteriori 
est,  quia  in  eo  casu  excusatur  bomo  ab  obli- 
gatione  agendi  poenitentiam  (suppono  enim 
oblivionem  esse  naturalem  et  inculpabilem); 
pcenitentiae  enirn  prseceptum  non  obligat,  nisi 
supposita  conscientia  peccati  mortalis,  quia 
solum  propterillud  delendum  necessaria  est; 
ergo  non  peccabit  ille  bomo  non  agendo  pce- 
nitentiam  ;  ergo  potest  alio  actu  vel  remedio 
consequi  peccatorum  veniam.  Patet  ha?c  ul- 
tima  consequentia,  quia  alias  homo  ille  im- 
plendo  omnia  prsecepta,  quse  illi  possunt  oc- 
currere  ut  necessaria  et  sufficientia  ad  salu- 
tem,  et  babens  fidem  et  spem,  ut  supponi- 
mus,  adhuc  maneret  extra  statum  salutis; 
quod  est  magnum  inconveniens,  alias  nun- 
quam  bomo  moraliter  posset  esse  quietus, 
sed  deberet  semper  iterare  actum  pcenitentiee, 
ne  forte  oblitus  sit  alicujus  pcccati. 

7.  Qjice  oblivio  excuset  a  formali  pceniten- 
tia. —  Hinc  vero  ulterius  addo,  hunc  casum 
oblivionis  extendendum  esse.  non  solum  ad 
oblivionem  habitualem,  seu  in  actu  primo  , 
sed  ad  actualem  seu  in  actu  secundo,  quae  dici 
solet  naturalis  inconsideratio;  quodimmerito 
Soto  et  alii  negare  videntur.  Probatur,  quia 
in  rebus  moralibus  eamdem  vim  habet  acl 
excusandum  actualis  inconsideratio  inculpa- 
bilis,  pro  eo  instanti,  vel  tempore  quo  est  , 
quam  habet  altera  oblivio  ;  ergo  et  in  prse- 
senti  habebit.  Antecedens  certum  est  ex  his 
quse  traduntur  in  1.2,  q.  6,  art.  6.  Et  ratio 
breviter  est,  quia  naturalis  inconsideratio  , 
dum  est,ita  causat  involuntarium,  sicut  igno- 
rantia  vel  oblivio  quandiu  durat;  quia  advo- 
lendum  non  sufficit  habitus,  sed  necessaria 
est  actualis  cogitatio.  Ratio  vero  a  priori  est, 
quia  posita  hacnaturali  inconsideraticne,  vel 
oblivione,  voluntas  potest  per  formalem  ac- 
tum  dilectionis  super  omnia  converti  in 
Deum,  non  exercendo  pro  tunc  formalem  ac- 
tum  pcenitentise;  si  autem  habeat  illum  ac- 
tum  amoris,  statim  justificatur  ;  ergo  conse- 
quiturremissionem  peccati  sine  formali  actu 
pcenitentise.  Major  probata  est  in  simili  in  su- 
perioribus,  quia  exparte  intellectus  cum  illa 
inconsideratione  peccati  potest  esse  actualis 
consideratio  divinae  bonitatis,  et  alicujus  mo- 
tivi,  quod  indtjcat  atj  diligendum  Deura  super 


ARTIC.  H 
omnia;  nec  ex  parte  intellectus  plus  requiri- 


tnr.  Ex  parte  autem  voluntatis  imprimis  est 
liberlas,  et  distinctio  sufficiens  inter  ipsos  ac- 
tus  ut  unus  possit  sine  alio  exerceri,  et  inde- 
pendentia  eorum  inter  se  ;  nam  actus  dilec- 
tionis  natura  sua  prior  est,  et  independens 
ab  actu  doloris;  et  ideo  homo  justus  facilli- 
me  potest  illum  sine  alio  elicere ;  et  supra 
diximus,  actum  doloris  posse  e  converso  sine 
actu  amoris  fieri ;  ergo  nihil  obstare  potest, 
quominus  in  eo  casu  possit  voluntas  verum 
et  solum  amorem  elicere. 

8.  Objectio  solvitur.  —  Dicet  fortasse  ali- 
quis,  in  eo  casu  denegaturum  Deum  super- 
naturale  auxilium  ad  actum  supernaturalem 
amoris,  et  ideo  fore  mere  naturalem,  ac  pro- 
inde  insufficientem  ad  tollendum  peccatum. 
At  hoc  improbabile  est,  et  voluntarie  dictum, 
tum  quia  ex  parte  illius  hominis  nulla  est 
culpa  actualis,  propterquam  Deus  neget  tale 
auxilium  ;  propter  prseteritam  autem  non  ne- 
gat,  ut  supra  ostendi ;  tum  etiamquia  vel  est 
sermo  de  auxilio  excitante  ;  et  hoc  non  ne- 
gat,  quia  potius  supponitur  illehomo  ex  par- 
te  intellectus  sufficienter  et  actualiter  excita- 
tus  per  considerationem  fidei,  quce  ex  parte 
intellectus  excitatio  sufficiens  est ,  et  secum 
affert  excitationem  voluntatis  ,  quantum  est 
ex  se  ;  vel  est  sermo  de  auxilio  concomitan- 
te,  vel  concursu ;  et  hunc  Deus  non  negat 
supposito  priori,  nisi  ex  defectu  hominis,  ut 
supra  etiam  probavi ;  ergo  ex  nullo  capite 
impossibile  est  exercere  tunc  amorem  sine 
formali  dolore. 

9.  Per  aclum  amoris  hominem  justificari 
sine  formali  pcenitentia.  —  Superest  proban- 
da  altera  conditionalis  propositio,  scilicet,  si 
homo  habeat  actum  amoris  super  omnia,  sta- 
tim  justificari.  Quam  adeo  certam  existimavit 
esse  Petrus  Soto,ut  nondubitaveritdicereesse 
de  fide.  Et  eamdem  docet  Cajetan.,  q.  87,  a. 
1  ;  et  Greg.,  in  1,  d.  17;  et  mutta  circa  illam 
tractat  Adrian.,Quodlib.  7,  q.  4.  Et  probatur 
breviter ,  nam  illa  verba  Joan.  14  :  Qui  dili- 
git  me,  diligetur,  etc,  eequivalent  illi  condi- 
tionali.  Item  illa  1  Joan.  4  :  Omnis  quidiligit, 
ex  Deo  natus  est.  Sumitur  etiam  ex  Proverb. 
8  et  10  :  Ego  diligentes  me  diligo,  et :  Universa 
delicta  operit  charitas.  Et  similia  verba  ha- 
bcntur  1  Petri  4.  Unde  Bernardus,  epist.  470  : 
Nemo  se  amari  diffidat,  si  jam  amat,  neque 
enim  redamare  pigebit  eum,  qui  nos  amavit 
nectlum  amantes.  Et  August.,  lib.  2  contra 
Cresconium,  c.  12,  de  peccatis  loquens,  ait : 
Mnndantur  ipsa,  quce  omnibus  supereminet , 


DISPUTAT.  IX.  SECT.  I. 


153 


charilate,  quce  si  adsit,  omnia  recte  fiunt ;  si 
vero  absit,  omnia  frustra  fiunt ;  et  14  de  Civi- 
tate,  c.  ult.j  inquit,  cbaritatem  dividere  inter 
filioB  Dei  et  filios  perditionis.  Ac  denique  Gre- 
gor.,  hom.  33  in  Evangelia,  ait,  charitatem 
esse  ignem  consumentem  rubiginein  pec- 
cati. 

10.  Probatur  ratione.  —  Ratio  vero  est , 
quia  actus  charitatis  est  perfecta  conversio 
animae  ad  Deum,  et  virtute  continet  pceniten- 
tiam,  et  aversionem  a  peccato,  et  propositum 
placendi  Deo  in  omnibus  ;  ergo  infallibiliter 
secum  affert  conversionem  Dei  ad  hominem, 
juxta  illud  :  Convertimini  ad  me,  et  ego  con- 
vertar  ad  vos  ;  ergo  secum  affert  remissionem 
peccati.  Et  confirmatur,  quia  supra  ostendi- 
mus  solum  actum  contritionis,  si  contingat 
haberi  sine  actu  formalis  amoris,  esse  veram 
contritionem,  et  consequenter  excludere  cul- 
pam ;  ergo  multo  magis  hoc  faciet  actus  di- 
lectionis.  Patet  consequentia,  quia  ulerque 
est  per  se  necessarius,  et  continet  alium  in 
virtute  et  proposito  ;  et  aliunde  actus  di)ec- 
tionis  excellentior  est.  Unde  confirmatur  ulti- 
mo,  quia  hic  actus  de  se  est  connaturalis  dis- 
positio  ad  infusionem  habitus  eharitatis,  qui 
habitus  habet  graliam  sanctificantem  infalli- 
biliter  sibi  conjunctam,  etconsequentereliam 
remissionem  peccati  mortalis;  ergo,  etc.  De 
qua  ratione  vide  August.  de  Spiritu  et  litte- 
ra,  c.  32.  Ubi  propter  hanc  causam  vocat  di- 
lectionem  justitiam,  qua  justi  efficimur,  quia 
habet  inseparabiliter  conjunctam  dilectionem 
Dei  simpliciter  erga  nos. 

Extra  casum  ollivionis  non  remitti  peccatum 
sine  formali  pcenitentia.  Assertio  tertia. 

11.  Tertio  dicendum  est,  exlra  casum  na- 
turalis  cblivionis,  vel  inconsiderationis,  nun- 
quam  remitti  peccatum  sine  formali  actu  pce- 
nitentiae.  Ita  docent  omnes,  excepto  Medina, 
tract.  1  de  Pcenit.,  q.  12,  art.  2,  ubi  ait,  licet 
homo  cogitet  de  Deo  et  peccatis  suis,  posse 
pro  libertate  sua  habere  actum  dilectionis, 
quem  vocat  fructuosum  et  meritorium,  sen- 
tiens  esse  sufficientem  acl  justificationem.  Sed 
oppositum  recte  declaravit  Corduba,  lib.  1, 
q.  15.  Estque  non  solum  securior,  sed  eliam 
verior  sententia.  Et  videtur  plane  sequi  ex 
assertione  prima.  Nam,  per  se  loquendo,  hoc 
est  medium  necessarium  ad  illum  effectum  ; 
ergo,  quaudo  potest  commode  adhiberi,  non 
dabitur  effectus  sine  tali  medio.  At  vero, 
quando  homo  cogitat  actu  de  suis  peccatis, 
potest  facile  adhibere  remedium  pcenitentise; 


et  non  legitime  excusabitur  exercendo  solum 
actum  amoris,  quia  amor  non  impedit  pecca- 
torum  detestationem,  si  actu  cogitantur  ;  imo 
ita  movet  ad  illam,  utvix  homo  possit  conti- 
nere  dolorem,  si  vere  amat,  etiamsi  velit, 
maxime  quando  intelligit  peccata  nondum 
fuisse  remissa. 

12.  Memoria  peccatorum  debet  esse  practica, 
ut  non  excuset.  —  Addo  etiam,  licet  absolute 
possit  unus  actus  ab  alio  separari,  tamen  sup- 
posita  voluntate  efficaci  expellendi  culpam, 
quam  formaliter  vel  virlute  habet,  qui  vere 
amat,  et  supposita  necessitate  talis  medii,  et 
recogitationis  peccatorum,  non  posse  separa- 
ri,  ut  in  superioribus  etiam  dixi.  Videantur 
ibi  dicta,  nam  hic  procedunt  cum  eadem  pro- 
portione.  Solum  oportet  advertere,  necessa- 
rium  esse  ut  memoria  peccatorum  practica 
sit,  id  est,  ut  occurrant  tanquam  detestanda 
et  delenda;  nam  alioqui  nonrepugnat  habe- 
re  hominem  cogitationem  quasi  speculativam 
de  peccato,  et  habere  naturalem  inconsidera- 
tionem  detestationis  ejus  ;  ut  autem  homo 
moveatur  ad  exercendum  actum,  non  satis 
est  cogitatio  ipsius  objecti  secundum  se  , 
sed  necessaria  etiam  est  aliqualis  ipsius 
actus  exercendi  consideratio.  Hanc  vero, 
si  moraliter  et  regulariter  loquamur,  sem- 
per  excitabit  amor ,  si  verus  est  ,  prseser- 
tim  si  conjunctam  habet  memoriam  divinse 
offensionis. 

Deficiente  formali  pcenitentia,  necessaria  est 
virtualis,  et  formalis  in  voto.  Assertio 
quarta. 

13.  Ultimo  dicendum  est,  quando  deest 
pcenitentia  formalis,  necessariam  esse  virtua- 
lem  cum  proposito  etvoto  ipsius  formalis,  ac 
propterea  necessarius  est  amor  super  omnia. 
Unde  sine  altero  ex  his  duobus  actibus  nun- 
quam  remittitur  mortale  peccatum,  secluso 
sacramento,  vel  specialiprivilegio.  Fere  haec 
omnia  constant  ex  supra  dictis.  Nam  ad  re- 
missionem  peccati  necesse  cst,  ut  voluntas 
efficaciter  avertatur  a  peccato,  quod  non  po- 
test  nisi  per  pcenitentiam  formalem  vel  vir- 
tualem  ;  et,  cum  necessaria  sit,  per  se  lo- 
quendo,  formalis  pcenitentia,  si  illa  desit  in 
re,  oportet  ut  saltem  in  voto  habeatur  ;  non 
continetur  autem  in  virtute  et  in  voto,  nisi  in 
dilectione  super  omnia  ;  ergo,  si  formaliscon- 
tritio  desit,  necessaria  est  illa  dilcctio  ;  ergo 
alterexhis  actibus  necessarius  est.  Addidi 
vero,  exira  sacramentum,  quia  cum  illo  suf- 
ficit  attritio ;  de  qua  postea.  Dixi  etiam,  nisi 


154 

ex  privilegio,  propter  marlyrium,  in  quo,  ul 
opinor,  potesL  homo  justificari  sine  formali 
contritione,  et  amore  super  omnia.  Sed  illud 
est  speciale  privilegium  ;  de  quo  dixi  late  in 
dispulatione  29  supra  citata. 

14.  Addit  preeterea  Vega,  lib.  6  in  Trident. , 
c.  38,  per  solam  orationem  posse  peccatorem 
obtinere  remissionem  culpee  mortalis  sine 
formali  amore  vel  dolore,  quia  etiam  oratio 
habet  infallibilem  promissionem.  Sed  est  sin- 
gularis  sententia;  et  mihi  displicet,  quia  est 
contra  doctrinam  generalem  Conciliorum  et 
Sanctorum,  et  universales  locutiones  Scriptu- 
ree,  quibus  supra  uecessitatem  poenitentiee  et 
amoris  ostendimus;  nam  heec  necessitas  pos- 
tulat  ut  saltem  virtute  habeantur.  Item,  qui 
petit  veniam  peccatorum,  jam  de  illis  cogi- 
tat;  ergo  indebite  petit  veniam  sine  remedio, 
quod  ipse  potest  et  debet  adhibere;  nam  ora- 
tio,  ut  exaudiatur  infallibiliter,  debet  habere 
conjuncta  convenientia  media,  quatenus  a 
Deo  exiguntur  et  ab  homine  exhiberi  pos- 
sunt;  alioqui  temere  petitur  a  Deo  aliquid 
sine  hujuscemodi  mediis.  Sicut  qui  peteret 
magnam  gloriara  sine  magnis  meritis,  male 
peteret,  et  non  mereretur  exaudiri ;  illa  ergo 
petitio  non  habet  infallibilem  promissionem. 
Ergo  petenda  est  a  Deo  vera  poenitentia ,  et 
auxilium  ad  illam,  et  consequenter  remissio 
peccatorum;  quia  non  esl  minus  necessaria 
poenitentia,  vel  conversio  cordis,  adremissio- 
nem  peccati,  quam  merita  ad  gloriam;  et 
utrumque  est  in  potestate  nostra  cum  divina 
gratia;  hanc  ergo  preecipue  poscimus,  cum 
remissionem  peccatorum  postulamus,  et  prse- 
terea  recognoscimus  nostram  pcenitentiam 
per  se  non  sufficere,  nisi  liberalis  Dei  remis- 
sio  intercedat. 

15.  Objectio  ex  Patribus. — Una  vero  super- 
est  objectio  contra  necessitatem  poenitentioe  ; 
nam  Patres  interdum  plures  causas  vel  re- 
media  hujus  remissionis  assignant,  eeque  tri- 
buentes  hunc  eiiectum  charitati,  vel  eleemo- 
synee,  vel  orationi ,  ac  ipsi  pcenitentiee;  sicut 
ergo  pcenitentia  per  se,  et  sine  aliis  remediis, 
potest  interdum  habere  hunc  effectum,  ita  et 
alia  remedia  sine  illa.  Antecedens  patet  ex 
Origene,  hom.  2  in  Levitic,  ubi  heec  nume- 
rat ,  baptismum  ,  charitatem  ,  martyrium  , 
eleemosynam,  ex  Danielis  4,remissionem  in- 
juriarum  ex  Matth.  6,  et  correctionem  fratris 
a  via  mala  ex  Jacobi  1;  August. ,  lib.  2  cont. 
Crescon.,  ubi  quatuor  numerat,  verhum  ve- 
ritatis,  sacrificium  contriti  cordis,  eleemosy- 
nam  et  charitatem;  Chrysost. ,  homil.  22  ad 


QILEST.  LXXXVI.  ARTIG.  I. 


Popul.,  ubi  prius  numerat  compunctionem 
et  eleemosynam,  postea  vero  addit  aliud  re- 
medium  his  verbis  :  Non  habes  pecuniam,  fion 
habes  compunctionem ,  ecce  Propheta  clamat : 
Prohibe  lingnam  tuam  a  malo,  etc. ,  et  in  sa- 
lutem  tibi  sufficiet;  ubi  significat  mutationem 
vitee  sine  compunctione  cordis  suffice-re. 
Idem,  homil.  4  in  2  ad  Corint. ,  in  line  partis 
moralis,  prseter  detestationem  peccatorum, 
ponit  submissionem  animi,  gratiarum  actio- 
nem  in  adversis,  eleemosynam,  oblivionem 
acceptarum  injuriarum,  et  assiduam  preca- 
tionem.  Et  ad  hunc  modum  loquuntur  fre- 
quenter  alii  Sancti. 

16.  Chrysostomo  satisfit.  —  lnter  heec  tes- 
timonia  preecipue  sunt  obscura  illa  verba 
Chrysostomi  :  Si  non  habes  compunctionem  , 
etc.  Intelligo  tamen,  nomine  compunctionis 
significasse  ibi  sensibilem  dolorem  et  afflic- 
tionem,  et  voluisse  dicere  mutationem  vitee 
sufficere,  per  quam  non  solum  intellexit  pro- 
positum  futuree  vitee,  sed  etiam  detestationem 
preeteritee.  Quod  sumo  ex  eodem  ChrysDst. , 
hom.  42  in  Matth.,  in  fine,  ubi  eadem  reme- 
dia  numerat  ad  remissionem  peccati,  et  dis- 
tinguit  compunctionem  a  contritione  cordis, 
et  contritum  cor  dicit  apprime  requiri. 

17.  Aliis  testimoniis  respondetur.  —  Circa 
alia  vero  remedia,  quee  Sancti  ponunt,  con- 
siderandum  est  Sanctos  in  his  remediis  nu- 
merandis  non  servare  leges  rigorosee  parti- 
tionis  seu  divisionis  ,  sed  coaccrvatim  nume- 
rare  omnia  quee  conferunt  ad  remissionem 
peccati,  sive  sit  tanquam  dispositio  proxima, 
sive  ut  remota,  sive  id  sit  ad  remissionem 
culpee,  sive  ad  satisfactionem  pro  poena,  sive 
per  modum  impetralionis ,  sive  per  modum 
dispositionis,  sive  etiam  per  moclum  sacra- 
menli.  Unde  multa  ex  iis  remediis,  licet  con- 
ferant,  non  tamen  sunt  simpliciter  necessaria ; 
nullum  tamen  est  quod  sine  pcenitentia  suf- 
ficiat.  Nam  de  baptismo ,  jam  supra  ostendi- 
mus,  sine  poenitentia  non  remittere  peccatum 
actuale  mortale.  De  martyrio,  verum  quidem 
est,  interdum  in  eo  posse  remitti  peccatum 
sine  poenitentia  formali ;  sed  includitur  votum 
pcenitentiee  formalis  in  ipsa  voluntate  marty- 
rii,  quse  virtualis  queedam  est  pcenitentia,  ut 
supra  suo  loco  dixi.  De  chariteite  jam  dictum 
est  quomodo  habere  debeat  conjunctam  pce- 
nitentiam.  De  verbo  veritatis,  quod  Augusti- 
nus  ponit,  certum  est  requiri  eo  modo,  quo 
fides  necessaria  est,  non  tamen  sufficit  sine 
dispositione  voluntatis,  quee  poenitentiam  in- 
cludit.  Denique  opera  misericordiee,  vel  pa- 


DISPUTAT. 
tientise,  et  similia,  conferunt  quidem,  vel  ad 
impetrandam  veram  pcenitentiam,  si  ex  fide 
et  aliquo  modo  supernaturali  fiant,  vel  ad  sa- 
tisfaeiendum  pro  pcena,  si  culpa  supponatur 
remissa ;  non  tamen  per  se  sufficiunt  ad  re- 
missionem  culpae,  nisi  charitas  et  vera  pceni- 
tentia  intercedant.  Similiter  oratio  ulilissima 
est  ad  impetrandam  remissionem  peccati; 
non  est  tamen  semper  necessaria  necessitate 
medii,  nam  interdum  Deus  praevenit  et  dat 
efficax  auxilium,  etiam  non  petenti ;  de  quo 
late  Vega,  lib.  6  in  Trident.,  c.  38 ;  nec  ipsa 
per  se  sufiicit  ad  impetrandam  remissionem 
culpce,  nisi  impetret  veram  pcenitentiam,  per 
quam  remittatur  culpa,  ut  supra  dictum  est. 

SECTIO  II. 

Utrmn  de  pote?itia  absoluta  possint  peccata  mor- 
talia  sine  pcenitentia  remitti. 

1.  Quorumdam  opinio. —  Seusus  qiicestionis 
esse  debet  de  pcenitentia  tam  formali ,  quam 
viriuali,  perfecta,  vel  irnperfecta,  ita  ut  qu&es- 
tio  sit,  an  sine  omni  motu  peccatoris  in  Deum, 
vel  adversus  peccatum,  hoc  fieri  possit.  Et 
hoc  modo  multi  negant  posse  tolli  peccatum 
ab  homine  sine  pcenitentia.  Ita  tenent  Soto, 
d.  15,  q.  1,  art.  2,  dub.  ult.;  et  Petrus  Soto, 
lect,  4  de  Poenit.;  et  frequenter  Thoniistae  in 
hanc  sententiam  inclinant  propter  verba  D. 
Thomae  in  hoc  arlic.  2  :  Impossibile  est,  etc. 
Verumtamen  hoc  impossibile  apud  D.  Tho- 
mam  non  semper  significat  implicationem 
contradictionis.  In  prsesenti  ergo  sufficienter 
exponitur  secundum  legem  ordinariam  ,  et 
considerata  rerum  natura,  ut  in  commentario 
latius  dixi,  atque  etiam  Ledesma  circa  eum- 
dem  articulumindicavit,  d,  part.  4,  q.  27,  ar- 
tic.  2. 

2.  Fundamentum  ejus. — Evasio. — Prceclu- 
clitur.  —  Fundamenlum  hujus  serttentise  est, 
quia  voluntas,  semel  conversa  ad  creaturam 
per  peccatum ,  manet  moraliter  eodem  modo 
conversa  quandiu  non  mutatur ;  non  potest 
autem  mutari ,  nisi  per  aliquem  actum  pro- 
prium;  ergo  sine  illo  non  potest  fieri  ex  con- 
versa  aversa,  vel  e  contrario  ;  ergo  non  potest 
ab  illa  tolli  peccatum  sine  motu  ejus,  quia 
nisi  tollatur  illa  conversio  ad  creaturam,  non 
tollitur  peccatum.  Dices,  posse  voluntatem 
mutari  per  infusionem  alicujus  habitus,  qui 
formaliter  conferat  conversionem  oppositam 
conversioni  peccati ;  nam  conversio  peccati , 
quse  manet,  et  tollenda  est  per  remissionem 
ejus,  habitualis  est;  ergo  per  oppositum  ha- 


IX.  SECT.  II.  155 

bitum  potest  auferri.  Sed  contra,  quia  istse 
conversiones  sunt  diversorum  ordinum  seu 
generum,  et  ideo  non  sunt  oppositae;  nam 
contraria  debent  esse  ejusdem  generis.  Ante- 
cedens  patet,  quia  conversio  habitus  physica 
est  per  realem  informationem  cujusdam  qua- 
litatis;  conversio  autem  peccati  est  moralis, 
quia  actus  semel  factus,  et  non  retractatus, 
rnoraliter  permanere  censetur;  ergo  non  suf- 
ficit  una  conversio  ad  excludendam  aliam, 
sed  moralis  conversio  per  moralem  debet 
auferri ,  quee  non  inducitur  nisi  per  opposi- 
tum  actum.  Sicut  e  converso,  quando  volun- 
tas  convertitur  ad  bonum  objectum,  et  postea 
manet  moraliter  conversa  transacto  actu,  non 
potest  Deus  ab  illa  auferre  talem  conversio- 
nem ,  donec  ipsa  per  contrarium  actum  mo- 
veatur;  ergo  similiter,  etc. 

3.  Contrariam  sententiam  tenet  Scot.,  4,  d. 
14,  q.  1,  §  Ex  liis,  et  d.  16,  q.  2;  Gabr.,  d. 
14,  q.  1,  artic.  1,  not.  2,  et  artic.  2,  conc.  1; 
Okam,  in  4,  q.  8,  dub.  2,  lit.  N,  et  q.  9,  lit.  E; 
Medin. ,  God.  de  Pcenit.,  tract.  1,  q.  7  et  12. 
Hi  auctores  in  hoc  fundantur,  quod  transacto 
actu  peccati,  nihil  manet  in  homine  intrinse- 
cum,  unde  denominetur  peccator,  seu  csse 
in  peccato ;  sed  ab  actu  praeterito  denomina- 
tur,  non  simpliciter,  sed  prout  subest  ordina- 
tioni  divinse,  qua  talis  homo  propter  talem 
actum  ordinatus  est  ad  talem  poenam,  seu  ab 
obligatione  ad  poenam,  quae  inde  nianet, 
quam  dicunt  esse  reatum  peccati,  ut  hoc  sen- 
su  intelligendum  sit,  quod  dixit  August.,  lib. 
1  de  Nuptiis,  cap.  26,  peccatum  transire  ac- 
iu,  et  manere  reatu.  Unde  Basil.,  inConstit. 
monast.,  c.  5  :  Peccata  (inquit)  eo  usque  du- 
rant,  quandm  pravce  actiones  diirant ;  sublatis 
enim  Tiis,  una  etiam  peccati  substantla  deletur, 
et  evanescit,  iicet  peccaiitibus  pcena  propter 
peccatum  sit  reposita.  Ex  hoc  ergo  funda- 
mento  sic  colligunt.  Potest  Deus  non  ordiuare 
talem  hominem  ad  pcenam,  etiamsi  ipse  nul- 
lum  actum  pcenitentiae  faciat;  ergo  potest  re- 
mittere  peccatum  sine  pcenitentia.  Hoc  vero 
fundamentum  semper  mihi  visum  est  falsum. 
Primo,  quia  hinc  sequitur  in  justificatione 
non  remitti  culpam ,  sed  pcenam  tantum,  vel 
saltem  sequitur,  remitti  peccatum,  nihil  aliud 
esse,  quam  remitti  pcenam.  At  hoc  falsum 
est,  tum  quia  Concil.  Trident.,  sess.  5,  de- 
cret.  de  Orig.  peccat.,  c.  3,  definit,  in  justifi- 
catione  auferri  totum  id,  quod  veram  et  pro- 
priam  rationem  peccati  habet;  at  pcena  non 
habet  veram  rationem  peccati,  sed  illam  sup- 
ponit.  Item  quia  non  semper  tota  pcena  au- 


156 


QUJEST.  LXXXYI.  ARTIG.  II. 


fertur  in  justificatione;  ergo  nec  aufertur  to- 
tum  id,  quod  peccati  rationem  habet;  quia 
si  peccatum,  ordinatum  a  Deo  ad  pcenam 
condignam,  habet  rationem  peccati,etiam  or- 
dinatum  ad  partem  aliquam  illius  pcenae  reti- 
nebit  aliquam  rationem  peccati.  Imo  juxta 
illam  sententiam  ,  quando  remittitur  pecca- 
tum,  solum  tollitur  seu  cessat  ordinatio  divi- 
naadpoenam;  illa  autem  ordinatio  nec  habet 
rationem  peccati,  nec  illud  constituit,  sed 
supponit. 

4.  Sensus  quastionis  duplex.  —  Prioris  re- 
solutio.  —  Ut  ergo  inter  has  sententias  judi- 
cium  feramus,  advertendum  est,  duas  hic 
posse  tractari  qusestiones.  Una  est,  an  sine 
proprio  actu  peccatoris  possit  illi  peccatum 
remitti  per  alia  dona  Dei ;  alia  est,  an  sine 
actu  peccatoris  possit  peccatum  remitti , 
et  sine  aliis  donis  creatis,  sed  per  solam 
efficaciam  divinae  voluntatis  destruentis  ip- 
sum  peccatum.  Prior  quaestio  est  propria 
hujus  loci  ,  in  qua  verisimilius  censemus 
posse  Deum  remittere  culpam  sine  actu 
pcenitentiae,  imo  et  omnino  sine  actu  pecca- 
toris,  conferendo  ei  alia  dona.  Quam  senten- 
tiam  praeter  auctores  citatos  in  secunda  sen- 
tentia,  tenent  hanc  partem  communiter  Tho- 
mistae,  tum  hic,  tum  in  1.  2,  q.  413,  art.  2. 
Etprobatur  primo,  quia  praecipuum  ex  his 
donis  est  gratia  unionis  hypostaticae,  quae 
non  potest  alicui  naturoe  conferri,  quin  sanc- 
tificetur.  Posset  autem  Deus  (ex  communi 
sententia)  assumere  hypostatice  naturam  ho- 
minis  peccatoris,  etper  ipsam  assumptionem 
illam  sanctificare  et  mundare  a  culpa,  etiam- 
si  toto  priori  tempore  in  peccato  fuisset ;  quae 
tamen  in  instanti  assumptionis  non  posset 
habere  actum  natura  praevium  ad  assum- 
ptionem,  ut  latius  probatur  in  materia  delu- 
carnatione.  Secundo,  D.  Thomas  et  omnes 
fere  docent  posse  hominem  dormientem  in 
statu  peccati  mortalis  justificari  per  marty- 
rium  sibi  voluntarium  ex  praecedenti  volun- 
tate  ;  et  tamen  in  illo  non  praecedit  actus  quo 
remittatur  peccatum,  sed  remissio  fit  per  in- 
fusionem  gratiae ;  nampriorvoiuntasmartyrii, 
quae  praecessit,  non  abstulit  moralem  macu- 
lam  peccati,  seu  culpam,  sed  eam  integram 
reliquit.  Tertio  fere  idem  argumentum  sumi- 
tur  ex  remissione  peccati,  quae  nunc  fit  per 
sacramentum  cum  sola  attritione  quae  inter- 
dum  eliam  tempore  praecedit,  nam  etiam  illa 
relinquit  integram  peccati  maculam,  et  ta- 
men  Deus  per  sacramentum  illam  aufert  in- 
fundendo  habitus ;  posset  ergo  idem   facere 


absque  ullo  motu  praeeedenti;  sicut  enim 
nunc  supplet  imperfectionem  illius  motus  et 
insufficienliam,  ita  posset  omnino  supplere 
carentiam  ejus.  Nam,  quod  attinet  ad  forma- 
lem  remissionem  culpae,  perinde  fere  est  ha- 
bere  motum  insufficientem,  ac  nullum  ha- 
bere,  quandoquidem  motus  ille  natura  sua 
non  repugnat  formaliter  culpae,  sed  potest 
esse  simul  cumilla. 

5.  Atque  hinc  tandem  concluditur  ratio, 
quae  mihividetur  propria,  scilicet,  quia  actus 
peccatoris  non  requiritur  ad  remissionem 
peccati,  tanquam  forma  per  se  ipsam  forma- 
liter  excludens  culpam,  sed  tanquam  disposi- 
tio  congrua,  et  ex  natura  rei,  et  ex  divina 
ordinatione ;  non  repugnat  autem  Deum  con- 
ferre  effectum  formalem  sine  praevia  disposi- 
tione  ad  formam,  quaecunquetandem  il!a  for- 
ma  sit ;  quod  etiam  in  naturalibus  manifes- 
tum  est.  Et  in  praesenti  declaratur  :  nam,  si 
contritio,  verbi  gratia,  non  est  forma  per  se 
ipsam  expellens  peccatum,  ergo  posita  con- 
tritione  adhuc  est  necessaria  alia  forma,  quae 
illud  expellat.  Unde,  si  Deus  non  adhiberet 
illam  formam,  cum  contritione  adhuc  mane- 
ret  peccatum,  quod  de  potentia  absoluta  fa- 
cere  posset,  cum  remittere  peccatum  homini 
contrito  sit  novum  beneficium  gratiae,  ut  su- 
pra  dixi ;  ergo  etiam  e  contrario  potest  illam 
formam  infundere  sine  contritione,  et  sine 
alia  dispositione  peccatoris,  et  ita  culpam 
remittere. 

6.  Neque  contra  resolutionem  hanc  urget 
fundamentum  prioris  sententiae.  Recte  enim 
ibi  responsum  est,  sine  actibus  ipsius  pecca- 
toris  posse  a  Deo  in  illo  fieri  talem  mutatio- 
nem,  et  conversionem  habitualem,  quae  suffi- 
ciens  sit  adexcludendum  peccatum.  Cum  au- 
tem  replicatur,  hanc  mutationem  esse  phy- 
sicam,  et  ideo  per  sese  non  posse  excludere 
moralem  culpam  et  aversionem,  quam  reli- 
quit  peccatum,  respondetur  negando  hanc 
posteriorem  partem  seu  consecutionem  , 
quia  illa  mutatio  physica,  quae  in  animo  fit 
per  infusionem  gratiae,  est  adeo  divina  et  ex- 
cellens,  ut  ab  homine  tollat  etiam  deformita- 
tem  raoralem  peccati  morlalis,  quia  reddit 
hominem  objectum  proportionatum  divini 
amoris  supernaturalis,  et  ita  non  relinquit 
odio  dignum  quod,  facit  peccatum,  etconse- 
quenter  non  relinquit  illum  dignum  selerna 
pcena,  sed  potius  gloria,  nec  relinquit  con- 
versum  ad  creaturam,  sed  ad  Deum.  Unde, 
licet  talis  conversio  non  fuerit  per  proprium 
actum  comparata,  et  sub  ea  ratione  non  di- 


DISPUTAT. 
calur  moralis  eo  raodo  quo  culpa,  nihilomi- 
nus  intrinsece  et  per  se  dici  potest  moralis, 
quatenus  reddit  hominem  honum  et  sanctum 
moraiiter,  id  est,  in  ordine  ad  honos  mores  ; 
hoc  ergo  satis  est,  ut  per  talem  mutationem 
fieri  possit  remissio  peccati. 

7.  Quomodo  sit  intelligendum,  peccatum  se- 
mel  commissum  semper  manere,  quandiu  non 
retractatur.  —  Ex  quo  colligitur  non  esse  uni- 
versaliter  verum  in  ordine  ad  divinam  poten- 
tiam,  quod  ab  aliquibus  dici  solet,  peccatum 
semel  commissum  semper  manere,  quandiu 
retractatum  non  est,  et  ab  illo  denominari 
hominem  peccatorem,  seu  esse  in  peccato 
quandiu  per  contrariam  retraclationem  non 
impeditur  heec  denominatio.  Gonstat  enim  in 
eo  casu,  in  quo  Deus  infunderet  habitus 
gratiee  et  charitatis  homini  dormienti,  pecca- 
tum  transactum  jam  non  manere  nec  actu, 
nec  reatu,  seu  morali  duratione,  et  tamen  ab 
ipso  retractatum  non  esse.  Illud  ergo  asser- 
tum  aut  solum  intelligendum  est  de  lege,  et 
secundum  potentiam  ordinariam,  et  cum  ali- 
quibus  limitationibus,  scilicet,  ut  sermo  sit  de 
peccato  actuali  et  mortali,  et  de  retractatione 
formali,  aut  virtuali,  perfecta,  velimperfecta, 
juxta  superius  dicta  de  contritione  et  attri- 
tione.  Vel  certe  (et  fere  in  idem  redit)  subin- 
telligenda  est  conditio,  nisi  Deus  altiori  modo 
remittat  hujusmodi  peccatum  per  infusionem 
altioris  doni.  Et  ideo  D.  Augustinus,  d.  lib.  1 
de  Nuptiis,  cap.  26,  generalius  dixit,  peccata 
preeterita,  licet  transeant  actu,  manere  reatu, 
nisi  remittantur ;  possunt  autem  remitti  sine 
propria  hominis  retractatione,  ut  ostensum 
est.  Sicut  eliam  ante  legem  graliee  verum  erat 
dicere  ,  peccatum  mortale  durare  quandiu 
non  retractabatur  per  contritionem  vel  amo- 
rem  super  omnia;  nunc  autem  non  est  ve- 
rum,  quia  sine  lali  retractatione  remitti  po- 
test,  nisicontritionisnomineintelligaturetiam 
attritio  formata  per  gratiam,  vel  sub  amore 
super  omnia  includatur  habituscharitatis  de- 
nuo  infusus. 

8.  Respondetur  ad exemplum  de actu  bono. — 
Ethinc  etiamfacile  respondetur  adexemplum, 
quod  afferebatur  de  actu  bono,  quia  non  po- 
test  ab  homine  auferri  bonitas,  vel  rectitudo 
ejus,  quandiu  non  retractatur.  Dicendum 
enim  imprimis  est,  non  esse  similem  ratio- 
nem,  quia  malum  culpas  non  potest  fieri  in 
nobis  sine  nobis  aliquo  modo  cooperantibus ; 
e  contrario  vero  bonum  potest  in  nobis  a  Deo 
fierisine  nobis.  Et  eadem  ratione  potest  Deus 
malum  culpee  a  nobis  sine  nobis  auferre  per 


IX    SEGT.  II.  157 

infusionem  gratieeet  virtutum;  bonum  autem 
virtutis  non  aufertur  a  nobis  sine  nobis,  id 
est,  nisi  nos  ipsi  tali  bono  privemus  nos;  ne- 
que  idest  consentaneum  divinee  bonitati.  Sic 
ergo  non  potest  Deus,  se  solo,  hominem  in 
peccato  constituere ;  potest  tamen  illum,  se 
solo,  a  peccato  mundare. 

9.  Objectio  de  peccato  originali. — Sohitur. 
— Dices:  nonne  homo  in  peccato  concipilur, 
quod  non  commisit,  nec  aliunde  illud  habere 
potest,  quam  a  Deo,  qui  animam  infundit  ? 
Respondetur,  falsum  esse  hoc  posterius,  iilud 
vero  prius  limitandum  esse;  unde  hoc  exem- 
plum  potius  confirmat  quod  dicimus.  Nisi 
enim  omnes  prius  aliquo  modo  in  Adamo  pec- 
caremus,  non  possemus  in  peccato  originali 
concipi,  et  ita  illud  peccatum  non  a  Deo,  sed 
ab  hominis  voluntate  trahit  originem,  quee  li- 
cet  in  uno  individuo  fuerit,  tamen  moraliter 
fuit  voluntas  totius  naturee;  et  ideo  dixi  ma- 
lum  culpee  non  esse  in  nobis  sine  nobis  aliquo 
modo  cooperantibus,  scilicet,  vel  voluntate  pro- 
pria  in  peccatis  actualibus,  vel  voluntate  ca- 
pitis  inoriginali.  Justitiaautempotest  solaDei 
voluntate  infundi.  Et  quamvis  nunc  non  in- 
fundat  illam  adultis,  nisi  propria  voluntate 
consenliant,  nec  parvulis,  nisi  saltem  consen- 
tiant  aliena,  scilicet,  per  Christum  tanquam 
per  supremum  caput  hominum,  et  mediato- 
rem  inter  ipsos  et  Deum,  et  Ecclesiam  appli- 
cantem  illi  remedium  a  Christo  relictum,  ta- 
men  de  potentia  absoluta,  potest  Deus,  sine  in- 
tervenlu  alicujus  voluntatis  humanee,  pecca- 
tum  originale  auferre,  quamvis  illud  non  po- 
tuerit  introduci  in  humana  natura  sine  de- 
fectu  alicujus  voluntatis  humanee. 

10.  Prhati  oboni,  qua?  non  sit  culpa,  potest 
fiyri  a  Deo.  —  Remittere  ergo  peccatum  est 
opus  Dei,  quod  potest  se  solo  faeere;  intro- 
ducere  autem  peccatum  non  est  opus  Dei,  ut 
possit  ab  ipso  fieri.  Privatio  autem  alicujus 
boni,  quee  rationem  mali  culpae  non  habeat, 
etiam  potest  a  solo  Deo  fieri  sine  uha  causa, 
vel  cooperalione  liominis;  posset  enim  Deus 
sua  voluntate  privare  liominem  habitibus  gra- 
tiee  et  virtutum;  tamen  ( ut  dicebam)  in  his 
fconis  animee  nunquam  Deus  id  facit,  quia  non 
est  ita  consentaneum  bonitati  ejus.  Et  eadem 
ratione  si  in  actu  bono  semei  facto  conside- 
returvis  ad  preemium  aliquod,  quod  in  ho- 
mine  relinquit,  etiam  potest  Deus  hominem 
privare  tali  praemio  sine  ejus  culpa,  sed  sola 
voluntale  sua,  sicut  potest  remittere  poenam 
peccati  sine  ulla  pcenitentia,  vel  retractatione 
ejus.  In  quo  est  aliqua  simiiitudo  inter  actum 


158 


QUyEST.  LXXXVI.  ARTIC.  II. 


bonum  et  malum,  quoad  aliquem  effectum 
ejus  ;  inter  ipsum  autem  peccatum,  et  remis- 
sionem  ejus,  seu  bonum  illi  oppositum.  sem- 
per  versatur  differentia  assignata. 

SECTIO III. 

An  possit  mortale  peccatum  remitti  sine  infusione 
gratise  habitualis. 

1.  Prima  opinio.  — Fundamentum. — Al- 
tera  quaestio,  quam  proposuimus,  magis  spec- 
tat  ad  materiam  de  gratia  quam  ad  prsesen- 
tem,  et  ideo  breviter  illam  attingemus;  non 
enim  possumus  omnino  illam  omittere,  quia 
nonnulla  inferius  dicenda  ab  illa  pendent, 
ideoque  ab  aliis  Theologis  hic  tractatur.  Prius 
vero  quam  de  illa  dicamus,  aliam  quaestio- 
nem  hic  incidentem  separare  et  expedire 
necesse  est.  Potest  enim  qnseri  an  interve- 
niente  actu  peccatoris  formaliter,  vel  virtute 
retractantis  peccatum ,  possit  ilii  peccatum 
remitti  sine  alia  gratia,  seu  justitia  habituali. 
Non  enim  desunt  Theologi  qui  negent  hoc 
fieri  posse,  etiam  de  potentia  absoluta.  Et 
videtur  fuisse  opinio  Cajetani,  1.  2,  q.  113, 
art.  2  ;  ille  tamen  non  loquitur  expresse  de 
infusione  habitus,  sed  absolute  de  infusione 
charitatis.  Aliqui  vero  moderni  tenent  aperte 
hanc  opinionem,  ita  ut  asserant,  de  potentia 
absoluta  non  sufficere  retractationem  peccati 
per  actualem  poenitentiam  ad  remissionem 
ejus  sine  infusione  habitualis  gratise,  vel  alte- 
rius  doni  perfectioris  illa.  Fundamentum  est, 
quia  peccatum  est  privatio  gratiae  habitualis; 
privatio  autem  tolli  non  potest ,  nisi  per  con- 
trariam  formam.  Secundo,  quia  nisi  Deus 
gratiam  infundat,  non  potest  deponere  odium 
et  indignationem,  qua  est  offensus  homini 
propter  peccatum;  ergo  nec  potest  remittere 
peccatum,  si  gratiam  non  infundit.  Antece- 
dens  patet,  quia  si  non  removet  malum,  quod 
peccatum  intulit,  quomodo  dici  potest  depo- 
nere  indignationem  et  odium?  cum  ratio  talis 
odii  ex  parte  hominis,  qui  est  objectum  illius, 
non  sit  nisi  hoc  malum.  Sicut  enim  fieri  non 
potest  ut  dum  Deus  conservat  gratiam  in  ho- 
mine,  quem  per  illam  amabat,  illum  non 
amet,  ita  e  contrario  quandiu  non  aufert  ma- 
lum  privationis  gratiae,  fieri  non  potest  quin 
hominem  odio  haheat,  quem  prius  odio  ha- 
bebat. 

2.  Sine  infusione  habitualis  doni  possepec- 
catum  remitti.  —  Communis  sententia.  — -Per- 
fecta  remissio  peccati  fieri  non  potest  sine  gra- 
tice  infusione.  — Nihilominus  communis  sen- 


tentia  est,  posse  Deum  remittere  homini  pec- 
catum,  sine  infusionealicujushabitualis  doni, 
facta  in  tali  homine  sufficiente  mutatione  per 
aliquem  actum.  Hoc  ut  minimum  sentit  Bo- 
nav.,  4,  d.  17,  1  par.,  art.  1,  q.  1;  alios  sta- 
tim  referam,  prsemissa  declaratione  multo- 
rum ,  qui  dictam  sententiam  ita  exponunt. 
Dupliciterpotestpeccatum  remitti :  uno  modo, 
peifecte  et  exacte,  restituendo  hominem  ad 
pristinam  rectitudinem  et  amicitiam ;  secundo 
modo,  imperfecte,  tollendo  quidem  ab  homine 
quidquid  pertinet  ad  formalem  rationem  cul- 
pae  et  offensae,  ita  ut  jam  non  maneat  objec- 
tum  dignum  divini  odii  et  indignationis,  non 
tamen  restituendo  illum  ad  priorem  rectitu- 
dinem  et  statum  justitiae.  Priori  modo  dicunt 
non  posse  peccatum  sine  gratise  infusione  re- 
mitti,  quod  est  per  se  notum  et  manifestum; 
quia  peccatum  dejicit  hominem  ab  illo  statu, 
et  ideo  quandiu  ad  illum  non  reducitur,  non 
est  facta  integra  et  perfecta  remissio.  Atque 
hoc  modo  interpretantur  D.  Thomam  in  illo 
art.  2,  q.  113,  1.  2,  et  satis  apparenter,  quia 
in  titulo  non  absolute  inquirit  de  remissione 
peccati ,  sed  de  tali  remissione  quce  sit  impii 
justificatio,  et  hanc  concludit  non  posse  fieri 
sine  gratise  infusione,  quia  justificatio  est 
translatio  ad  statum  perfectae  rectitudinis,  ut 
art.  1  declaraverat.  Unde  quia  de  facto ,  et 
secundum  potentiam  ac  legem  ordinariam , 
remissio  peccati  non  fit,  nisi  per  veram  jus- 
tificationem,  ideo  concludit  necessariam  esse 
infusionem  gratise  ad  remissionem  peccati. 
Quod  absolute  et  simpliciter  est  verum  de 
lege  ordinaria;  in  sensu  vero  quasi  composito 
est  verum  de  potentia  absoluta,  scilicet,  sup- 
posito  quod  remissio  futura  sit  perfecta  ,  et 
per  veram  justificationem  hominis.  Et  hoc 
sentire  etiam  videtur  Scotus,  4 ,  d.  1 ,  q.  6, 
§  Ad  argumenta,  in  fme,  dum  ait  in  justifica- 
tione  peccatoris  duplicem  esse  mutationem : 
unam  privativam,  qua  ex  inimico  fit  non  ini- 
micus  ;  aliam  positivam,  qua  ex  indigno  fit 
dignus,  et  hanc  fieri  non  posse  sine  forma 
infusa.  At  perfecta  remissio  utramque  muta- 
tionem  includit;  et  ideo  in  hoc  sensu  fieri 
non  potest  absque  gratia. 

3.  Imperfecte  potest  peccatum  remitti  sine 
infusione  gratice  hahitualis,  per  aliquam  muta- 
tionem  hominis.  -—  Batio  redditur.  —  Poste- 
riori  autem  modo  dicunt  posse  remitti  pecca- 
tum  sine  gratia  habituali  per  aliquam  muta- 
tionem  actnalem  hominis.  Ita  opinatur  Con- 
rad.,  dict.  art.  2,  ubi  ait  Scotum  in  re  non 
contradicere    divo   Thomae.   Idem   expresse 


DISPUTAT. 
Ferr.,  3  Conlra  gent.,  c.  157;  Soto,  lib.  2  de 
Natur.  et  grat.,  c.  18;  et  in  A,  d.  15,  q.  \, 
art.  2,  dub.  ult. ,  ut  certum  supponit  posse 
pcccatum  remitti  sine  gratia  habituali,  quce 
sit  qualitas  infusa.  Idem  sentit  Ledesm.,  A, 
1  part.,  q.  27,  art.  2;  Medin.,  1.  2,  q.  113, 
art.  2,  dub.  2,  junctis  his  quse  docet,  q.  110  , 
art.  4;  ubi  etiam  Zumel,  q.  112,  art.  2,  disp. 
2,  ait  esse  rem  certam,  de  quo  non  est  con- 
troversia,  posse  peccatum  remitti  sine  donis 
habitualibus  infusis,  si  actus  intercedant.  Bel- 
larm.,  lib.  2  de  Justific. ,  c.  16,  dicit  aversio- 
nem  et  maculam  non  posse  auferri  sine  in- 
fusione  habitus;  rationem  autem  offensionis 
el  inimicitiee  auferri  posse.  Denique  D.  Tho- 
mas,  4,  d.  17,  q.  1,  art.  3,  q.  I,  ita  dicit,  re- 
quiri  gratiam  ad  remissionem  peccati ,  sicut 
ad  meritum ;  constat  autem  qualitatem  gratiee 
non  esse  necessariam  ad  meritum  de  poten- 
tia  absoluta ,  licet  sit  necessaria  ad  optimum 
et  connaturalem  modum  meriti.  Eodem  modo 
procedit  q.  28  de  Veritate,  art.  2.  Capreol. 
vero  in  k,  d.  1,  q.  2,  a.  3,  respondens  Seoto,  et 
afferens  hsecIocaD.  Thomae,  sic  ait  :  Etputo 
sine  temeraria  assertione,  quod  hoc  non  solum 
est  impossibile  potentice  Dei  ordinarice ,  imo 
potentice  absolutce;  tamen ,  ul  securius  loqua- 
mur ,  restringamus  dictum  et  dicenda  ad  po- 
tentiam  Deiordinariam.  Ratio  generalis  reddi 
potest,  quia  peccatum  per  actum  solum  in- 
troductum  esl,  absque  generatione  alicujus 
habitus  realis  et  physici,  seu  positivi;  quam- 
vis  enim  per  actum  peccati  generari  possit 
vitiosus  habitus ,  tamen  nec  illud  est  per  se 
ac  semper  necessarium  ad  rationem  vel  sta- 
tum  peccati,  nec  quando  fit  talis  habitus,  ille 
pertinet  ad  substantiam  peccati;  potest  enim 
peccatum  tolli  manente  illo  habitu,  et  posset 
talis  habitus  destrui,  perseverante  homine  in 
statu  peccati.  Igitur  peccatum  habituale  seu 
esse  in  peccato,  per  solum  actum  introduci- 
tur;  ergo  per  actum  contrarium  destrui  po- 
test,  maxime  per  potentiam  absolutam. 

Quis  sit  actus  per  quem  peccatum  remitii  po- 
test  sine  infusione  gratice. 

4.  Actus  dilectionis  Dei  super  omnia  et  si- 
milis  actus  contritionis  sufficiunt.  —  An  alius 
actus  sufficiat.  —  Opinio  negans.  —  Ut  tamen 
verus  sensus,  propriumque  fundamentum  hu- 
jus  sententiae  melius  intelligatur,  duo  decla- 
randa  sunt.  Primum,  quis  sit  ille  actus  per 
quem  posset  remitti  peccatum  sine  infusione 
justitias  habitualis.  Secundum,  quid  requira- 
tur  ex  parte  Dei  ad  illam  remissionem.  Circa 


IX.  SECT.  III.  159 

primum,  unum  videtur  certum,  et  frequen- 
tius  receptum,  sufficere  actum  supernatura- 
lem  dilectionis  Dei  super  omnia,  vel  similem 
actum  contritionis,  seu  detestationis  de  pec- 
cato.  Ita  tenent  citati  auctores,  et  patet,  quia 
hi  sunt  actus  perfectissimi  et  maxime  accom- 
modati  ad  hanc  remissionem.  An  vero  possit 
etiam  id  fieri  per  actum  minus  perfectum, 
verbi  gratia,  per  attritionem,  vel  alium  simi- 
lem,  non  declarant  dicti  Doctores,  quanquam 
in  generali  dicunt  posse  hoc  fieri  per  actum 
dilectionis,  vel  alium  motum  procedentem  ex 
divina  gratia.  Alii  vero  solum  per  actum  di- 
lectionis  Dei  infusse,  vel  per  actum  contritio- 
nis  dicunt  posse  hoc  fieri;  nam  si  justificatio 
fieret  per  actum  minus  perfectum,  necessa- 
riam  esse  putant  gratiam  habitualem,  etiam 
de  potentia  absoluta.  Fundamentum  est,  quia 
peccatum  non  potest  tolli,  nisi  per  formam 
aliquam  inhserentem  animse,  quee  per  se  ac 
formaliterrepugnet  peccato,  etillud  expellat, 
et  quselibet  forma,  quae  hujusmodi  fuerit,  suf- 
licit  acl  hunc  effectum,  quia  una  forma  suffi- 
cienter  expellitur  per  alteram  repugnantem. 
At  vero  actus  illi  charitatis  et  contritionis  na- 
tura  sua  formaliter  expellunt  peccatum ,  et 
ideo  cum  illis  solis  sine  infusione  habituum 
possetDeus  remittere  peccatum,  et  justificare 
ac  sanctificare  hominem  ;  preeter  hos  autem 
actus  nullus  est,  qui  habeat  iilam  formalem 
repugnantiam  et  causalitatem  contra  pecca- 
tum;  et  ideo  quoties  actualis  mutatio  homi- 
nis  minus  perfecta  est,  per  attritionem,  vel 
aliam  similem,  omnino  necessaria  est  gratias 
infusio,  quia  nulla  inferior  forma  est  incom- 
patibilis  peccato. 

5.  Corollarium  primum  hujus  opinionis,— 
Corollarium  secundnm.  —  Corollarium  ter- 
tium.  —  Ex  qua  declaratione  infertur  primo, 
quando  remissio  fit  per  solum  actum,  nihil 
exparte  Dei  requiri,  preeter  auxilium,  etcon- 
cursum  ad  talem  actum  efficiendum  absque 
habitu ;  post  ipsum  vero  acturn,  ut  ille  expel- 
lat  peccatum  sine  habitu,  nihil  esse  necessa- 
rium  ex  parte  Dei,  etiamsi  nolit  infundere 
habitum,  neque  habeat  aliam  quasi  positi- 
vambenevolentiam,  velvoluntatem  expellen- 
di  peccatum ;  per  ipsum  enim  actum  illud  ex- 
pellit.  Secundo,  infertur  juxta  eamdem  sen- 
tentiam,  peccatum  non  esse  privationem  ha- 
bitualis  gratise  definite  et  in  specie,  sed  ab- 
solute  privationem  formae  sanctificantis,  sive 
illa  sit  habitus,  sive  actus;  unde  talis  privatio 
sufficienter  tolli  potest  per  quamcunque  ex 
his   formis,  etiamsi  ambee  non  concurrant. 


160 


QU^ST.  LXXXVI.  ARTIC.  II. 


Terlio  infertur.  juxta  hanc  opinionem,  etiam- 
si  fingatur  homo  in  puris  naturalibus,  et  in 
eo  statu  peccare  mortaliter,  non  posse  ab  illo 
expelli  peccatum  per  solum  actum  ordinis 
naturalis,  etiamsi  fingatur  esse  dilectio  super 
omnia  Dei,  ut  finis  et  auctor  naturalis.  Quia 
nullus  talis  actus  habet  vim  expellendi  forma- 
liter  peccatum,  nisi  supernaturalis  sit;  et  ideo 
etiam  in  eo  statu  necessarium  esset  eleva- 
ri  hominem  ad  dilectionem  supernaturalem 
eliciendam,  vel  illi  gratiam  infundi.  Quod  ex 
parte  sentire  videtur  Medin.,  1.  2,  q.  413, 
dub.  2,  et  putat  esse  sententiam  Gajetani. 

6.  Primum  fundamentum  prcecedentis  opi- 
nionis  rejicitur.  —  Quemlibet  actum ,  quo  ho- 
mini  peccatum  formaliter  displiceat,  sufftcere 
de  potentia  absoluta  ad  ejus  remissionem. — Ex 
duobus  autem  principiis,  in  quibus  hsec  opi- 
nio  fundatur,  unum  non  solum  incertum,  sed 
etiam  falsum  esseexistimamus,  nimirum,  ac- 
tumdilectionis,  velcontritionis,  visua,  et  abs- 
que  alia  benevolentia,  vel  gratia,  formaliter 
expellere  peccatum,  de  quo  in  superioribus 
dictum  est,  et  latius  1  tom.  3  partis,  disp.  4. 
Hoc  autem  remoto  fundamento,  nulla  suffi- 
ciens  ratio  reddi  potest,  cur  possit  Deus  re- 
mittere  peccatum  homini  contrito  sine  infu- 
sione  habituum,  etnon  possit  idem  facere  cum 
homine  altrito,  aut  habente  alium  similem  ac- 
tum,  quo  voluntas  aliquo  modo  convertatur 
a  priori  malo  in  bouum.  Nam  licet  illi  actus 
sint  magis  accommodati  et  proportionati,  ta- 
men  eo  ipso  quod  per  se  ac  formaliter  non 
sufficiunt,  necesse  est  ut  Deus  per  aliam  for- 
mam  vel  modum  expellat  peccatum ;  ergo 
potest  etiam  idem  facere  cum  attritione.  Quod 
ergo  speclatad  primumpunctumpropositum, 
dicendumest  actum  qucmcunque,  quofcorma- 
liter  homini  displiceat  peccatum  commissum, 
posse  esse  sufficiens  medium,  de  potentia  abso- 
luta  loquendo,  ut  Deus,  si  velit,  possit  homini 
rcmittere  peccatum  absque  infusione  habi- 
tuum.  Probatur  ratione  facta,  quia  si  actus 
sine  habitu  sufficere  potcst,  non  est  cur  in  or- 
dine  ad  divinam  potentiam  exigatur  perfec- 
tissimus,  quia  non  potest  magis  inferri  impli- 
catiocontradiclionisinactu  imperfecto,  quam 
in  perfecto,  cum  neuter  per  se  sit  forma  na- 
turaliter  expellenspeccatum,  sednecessarium 
sit  aliquid  aliud  adjungi  ex  parte  Dei. 

7.  Secundum  fundamentum  incertum  repu- 
tatur.  —  Probaturiii  remissione  venialiumper 
sacramentum. — Quo  fit,  ut  aliud  principium, 
quo  nitebatur  sententia  proxime  tractata,  in- 
certum  sit,  et  juxta  communem  sententiam 


nullo  modo  admittendum.  Est  autem  iJlud 
principium,  non  posse  Deum  expellere  pec- 
catura,  nisi  per  formam  natura  sua  incom- 
patibilem  peccato.  Nam  si  hoc  principium 
verum  esset,  per  nullum  actum  peccatoris 
posset  Deus  destruere  peccatum,  si  habitum 
non  infunderet.  Patet  sequela,  quia  ostensum 
esse  supponimus,  nullum  actum  peccatoris, 
quantumvis  supernaturalem  et  charitatis,  se 
ipso  ac  formaliter  ex  natura  rei  expellere 
peccatum.  Rursus  in  peccatis  venialibus  vi- 
detur  illud  principium  aperte  falsum,  non 
solum  de  possibili,  sed  etiam  de  facto  ;  quia 
ssepe  Deus  remittit  nunc  peccatum  veniale 
per  sacramentum  infundendo  aliquem  gra- 
dum  gratise  habitualis,  qui  per  se  et  ex  natura 
sua  non  est  incompossibilis  cum  peccato  ve- 
niali.  Nam  si  illa  gratia  data  fuisset  absque 
sacramento,  non  esset  incompossibilis  pecca- 
to  venialr,  nec  illud  expelleret,  et  tamen  ad- 
juncto  sacramento,  ex  ordinatione  divina  illud 
expellit.  Nec  enimfingi  potest,  quodilla  gra- 
tia,  eo  quod  per  sacramentum  facta  sit,  phy- 
sice  sit  diversa,  aut  habeat  aliquam  entita- 
tem,  vel  modum  realem  incompossibilem  na- 
tura  sua  cum  tali  peccato  veniali ;  hoc  enim 
et  inintelligibile  est ,  et  ex  eo  clare  falsum 
ostenditur,  quod  post  talera  gratiam  compa- 
ratam  potest  homo  committere  simile  pecca- 
tum  veniale,  et  postea  manere  in  reatu  talis 
peccati  venialis  simul  cum  illa  gratia ;  ergo 
non  habent  repugnantiara  connaturalem  in- 
ler  se  ;  ergo  necilla  gratia  habebat  illam  cum 
priori  peccato  veniali ;  nam  ejnsdem  ratio- 
nis  sunt,  et  quod  preecesserit,  vel  sequatur, 
impertinens  est  ad  repugnantiara  formalem. 
Ut  ergoDeus  remiltat  peccatura.non  semper 
necesse  est  ut  infundat  veldonetformam  rea- 
lem  et  physicam,  incompossibilem  ex  natura 
rei  cum  peccato.  Quod  si  in  peccato  veniali 
hoc  verum  est,  erit  etiam  in  mnrtali,  quia 
nulla  major  implicatio  conlradictionis  exco- 
gitari  potest. 

8.  Ordinuiio  divina  adjungi  debet  prcedicto 
actui.  —  Gratia  potest  manere  in  homine  pec- 
cante  mortaliter.  —  Ex  hisergo  colligitur,ad 
fundandara  sententiam  posilam,  ut  possit 
Deus  remittere  peccatum  medio  actu  sinein- 
fusione  habitus,  necessario  addendum  esse, 
ordinationem  aliquam  divinam  adjungi  posse 
actui,  ratione  cujus  quasi  elevetur  ad  des- 
truendum  tale  peccatum,  sicut  nunc  diceba- 
mus  de  gratia  baptismi,  quee  ex  ordinatione 
divina  expellit  omnera  culpam  venialem , 
etiam  si  alias  natura  sua  non  sil  incompossi- 


DISPUTAT. 
bilis  illi.  Hrec  autem  ordinatio  nibil  aliud  est 
qnam  voluntas  absoluta,  qua  vult  Deus,  ut 
posito  tali  actu  habente  qualemcunque  repu- 
gnantiam  cum  priori  peccato,  expellat  rea- 
tnm  ab  iilo  relictum.  In  hoc  enim  non  inclu- 
ditur  repugnantia,  vel  implicatio  contradic- 
tionis,  quue  assignari  possit.  Quod  amplius 
explicatur,  supponendo  aliam  opinionem  sa- 
tis  comraunenij  scilicet  de  potentia  absoluta 
posse  Deum  conservare  qualitatem  illam  , 
qnce  cst  gratia,  in  homine  peccante  mortali- 
ter,  quia  nihil  est  quod  cogat  Deum  ad  des- 
truendam  illarn  qualitatem  ;  cur  enim  coge- 
tur  suspendere  influxum,  quo  illam  conser- 
vat?  Gerte  ex  parte  omnipotentice  non  potest 
reddi  ratio,  nec  etiam  ex  paite  bonitatis,  vel 
justitice,  qnia  in  hoc  Deusnihil  ageret  contra 
bonitatem  suatn  vel  justitiam.  Nec  etiara  in 
tali  objecto  invenitur  contradictio,  quae  om- 
nipotentise  repugnet,  quia  licet  per  peccatum 
fiat  quis  indignus  gratia,  tamen  Deus  potest 
conferre  suumbeneficium  indigno  ;  et  e  con- 
verso  licet  gratia  natura  sua  habcat  facere 
hominem  gratum  et  expcllere  peccalum , 
Deus  tamen  potest  non  cooperari  huic  expul- 
sioni,  et  permittere  ut  ille  effectus  gratise  im- 
pediatur  per  superveniens  peccatum.  Sedde 
hoc  amplius  in  1.  2,  q.  110,  art.  A,  ubimoder- 
ni  expositores  citati  hanc  sententiam  amplec- 
tnntur  ut  communiorem  et  verisimiliorem. 
Ex  illa  autem  aperte  sequitur,  quodlicet  gra- 
lia  intusa  peccatori  natura  sua  habeatpecca- 
tum  expellere,  non  tamen  sine  aliqua  coope- 
ratione  seu  condonatione  Dei,  quam  potest 
Deusnon  conferre,  etiamsi  det  liabitum  gra- 
tiae ;  nam  si  potest  hoc  modo  conservare  gra- 
tiam  in  homine  actu  peccante,  ergo  et  dare 
illam  eodem  modo  ei  qui  jam  peccavit  et  in 
eo  statu  durat,  est  enim  eadem  in  utroque 
ratio.Unde  tandem  concluditur,  et  habituale 
peccatum  possc  in  homine  formaliter  manerc 
sine  privatione  qualitatis  gratiae,  ut  patet  in 
priori  casu,  et  remissionem  peccati  posse 
formaliter  intelligi  sine  infusionehabitus  gra- 
tia?,  si  Deus  velit  esse  contentus  alia  minori 
mutatione  volunlatis  ad  iltam  remissionem 
faciendam  ;  sic  enim  illa  remissio,  quae  nunc 
adjungitur  gratiee,  ut  connaturalis  illi,  posset 
adjungi  alicui  actui  gratise,  juxta  beneplaci- 
lum  Dei,etiamsi  non  esset  ita  connaturalis  illi. 
9.  Peccatum  potest  remitti  homini  existenti 
inpuris  naiuralibus  per  amorem  Dei,  vel  con- 
trtionem  naturalem  sine  infusione  gratice.  — 
Ex  quibus  etiam  obiter  concluditur,  homini 
existenti  in  puris  naturalibus,  et  in  eo  statu 

XXII. 


IX.  SECT.  III.  161 

peccanti  potuisse  remitti  peccatum,  non  so- 
lum  sine  infusione  habitualis  gratia3,  verum 
etiam  sine  actu  supernaturali,  per  naturalem 
contritionem,  vel  amorem  Dei,  vel  alium  si- 
milem  actum  ordinatum  aDeo.  Hsec  fuit  sen- 
tentia  VictoricB,  ut  novi  expositores  referunt, 
utvidere  licet  in  Medina  1.  2,  q.  113,  art.  2, 
ubi  tamen  ipse  ab  eo  in  hoc  dissentit,  licet 
superius  q.  2,  art.  8,  et  q.  109,  art.  2,  eum  se- 
cutus  fuerit.  Quam  varietatem  in  ipsonotavit 
Zumel,  sequens  Victoriam,  dict.  q.  113,  art. 
2,  disp.  2.  Ratio  est,  quia  Deus  potest  remit- 
tere  peccatum  per  solum  actum  peccatoris, 
ut  ostensum  est ;  ergo  in  unoquoque  statu 
potest  remittere  per  actum  proportiona- 
tum  illi  statui.  Nec  enim  verisimile  est, 
in  eo  statu  fuisse  hominem  incapacem  re- 
medii  contra  peccatum,  nisi  elevaretur  ad 
ordinem  gratiae,  et  supernaturalem. 

10.  Objectio. —  Solvitur. —  Replica. —  Eno- 
datur.  —  Sed  aiunt,  tali  homini  non  potuisse 
remitti  peccatum,  nisi  ex  liberali  benevolen- 
lia  et  amore  Dei;  hic  autem  est  amor  super- 
naturalis,  quia  non  est  naturoe  debitus;  ergo 
necessario  debet  efficere  in  tali  homine  ali- 
quid  supernaturale,  quia  amor  Dei  est  efficax, 
etideo  semper  habef  aliquem  proportionatum 
effectura,  quia  non  supponit  bonura,  sed  fa- 
cit,  ucc  ferri  potest  in  bonum  appareus,  sed 
verum.  Uespondetur  :  duobus  roodis  potest 
amor  dici  supernaturalis,  vel  quia  gratuitus, 
et  non  debitus,  vel  quia  habet  pro  objecto 
aliquod  supernaturale  douum.  Rursus  hoc 
donum  intelligi  potest,  vel  positivum,  vel 
ablativum  alicujus  mali.  Concedo  igitur  ne- 
cessariam  fuisse  in  eo  statu  benevolentiam 
gratuitam  Dei,  quia  homo  nou  haberet  vires 
ad  expellendum  a  se  peccalum,  nisi  Deus 
gratis  remitteret.  Et  hoc  sensu  concedo  etiam 
talem  amorem  dici  posse  supra  debitum  hu- 
manoe  naturre ,  et  praisertim  jam  lapste.  Non 
vero  esset  talis  amor  supernaturalis  ex  ob- 
jecto  positivo,  id  est,  elevante  hominem  ad 
finem,  dona,  vel  amiciliam  supernaturalem. 
Et  hoc  sensn  negatur  consequenlia ;  satis 
enim  esset  quod  per  illum  amorem  daretur 
homini  rectitudo  naturalis,  modo  gratuito,  et 
supra  omne  dcbitum  ejus,  et  quod  simul  ab 
illo  expelleretur  malum  peccati ,  quatenus 
rationi,  el  naturali  fini  contrarium.  Quod  sa- 
tis  tunc  esset,  quia  peccatum  tunc  commis- 
sum  non  esset  directe  contra  finem  superna- 
turalera,  sed  tantura  indirecte,  ponendo  ob- 
staculum  supernaturali  rectitudini.  Sed  ur- 
geri  adhuc  potcst,  qnia  tunc  non  posset  re- 

II 


162 


QU£ST.  LXXXVI.  ARTIC.  II. 


missio  fieri  sinc  dilectione  Dei  super  omnia, 
quee  sine  gratia  ct  charitate  infusa  haberi 
non  potest.  Respondco  primum,  potuisse 
Dcum  peccatum  remittere  sine  actu  adeo 
perfecto,  ex  majori  quadam  liberalitate.  Deiu- 
de  potuisse  tunc  Deum  acceptare,  ut  suffi- 
cientem  dispositionem  ,  dilectionem  super 
omnia  Dei,  ut  est  finis  naturee,  qui  actus  non 
est  supernaturalis  in  sua  substantia  et  enti- 
tate,  sed  differt  in  hoc  ab  actu  charitatis  in- 
fusee,  et  de  hoc  actu  supernaturali  preecipue 
loquimur.  An  vero  actus  ille  fieri  possit  sine 
speciali  auxilio,  necne,  alia  queestio  est,  quee 
huc  non  spectat. 

Fundamentum  contrarice  sententice  diluitur. 

11.  Privatio  graiice  non  est  peccatum. — Ad 
fundamentum  ergo  contrariee  sententiec  in 
principio  hujus  puncti  propositum,  responde- 
tur  primo ,  solum  probare  peccatum  commis- 
sum  ab  homine  elevato  ad  finera  supernatu- 
ralem,  non  posse  plene  remitti  quoad  omnia 
quee  includit,  sine  infusione  gratieehabitualis, 
quod  fatemur;  non  vero  probare  non  posse 
remitti  alio  modo  minus  perfecto.  Secundo, 
ut  exactius  fundamentum  illud  solvatur,  sup- 
pono  privationem  gratiae  ita  absolute  et  nude 
sumptam  non  esse  peccatum,  sed  aliquid  illi 
addi  oportere,  ut  rationem  vel  denominatio- 
nem  habitualis  peccati  accipiat.  Quod  insi- 
nuavit  D.  Thomas,  1.  2,  q.  86,  art.  1,  ad  3, 
dicens  maculam  peccati  esse  privatiouem  ni- 
toris  animee  in  ordine  ad  suam  causam,  quee 
est  peccatum;  itaque  non  privatio  gratiee  ab- 
solute,  sed  sub  tali  respectu  dicitur  esse  ma- 
cula.  Atqueita  ibi  exposuitConrad.,  etSot.  in 
4,  ubi  supra.  Et  palet,  quia  privatio  gratiee, 
per  se  et  absolute  sumpta,  potest  fieri  a  Deo, 
et  ut  sic  non  est  peccatnm,  nec  macula  pec- 
cati;  nam  etiam  non  preecedente  peccato  fieri 
potest. 

12.  Quis  sit  respectus  sub  quo  privatio  gra- 
tice  dicitur  peccatum.  —  Prima  opinio.  — 
Bejicitur.  —  Quis  autem  respectus  ille  sit 
ad  actum  preecedentis  peccati,  sub  quo  ipsa 
privatio  gratiee  dicitur  esse"  habituale  pec- 
catum,  difficile  explicatur.  Quidam  dicunt, 
eo  ipso  quod  lalis  privatio  introducta  est 
propter  peccatum,  habere  rationem  macu- 
lee  et  peccati  habitualis,  neque  alium  res- 
pectum  requiri,  nisi  quod  heec  privatio  gra- 
tiee  respiciat  illud  peccatuni  ut  causam.  Sed 
profecto  hoc  aut  falsum,  aut  diminutum  est. 
Nam  si  hoc  intelligatur  de  quolibet  respectu 
causee,  falsum  est ;  si  dc  aliquo  speciali,  di- 


minutum  est.  Hoc  posterius  per  se  constat, 
quia  non  explicatur  quis  esse  debeat  ille  rcs- 
pectus  causalitatis.  Prius  autem  patet,  quia 
alioqui  sub  codera  respcetu,  sub  quo  priva- 
tio  gratiee  est  pcena  talis  peccati,  esset  etiam 
peccatum  manens  per  modum  habitus  ;  hoc 
autem  dici  non  potest,  alias  Deus,  qui  fecit  il- 
lam  privationem  ut  poenara  peccati  ,  faccret 
etiam  illam  ut  maculara,  et  ut  peccatum  ha- 
bituale,  quod  dici  non  potest.  Prima  sequela 
patet,  quia  privatio  illa,  ut  est  pcena,  non  so- 
lum  est  effectus  Dei,  sed  etiam  ipsius  peccati; 
sicut  enim  preemium  est  effectus  non  tantum 
Dei,  sed  ctiam  meriti,  ita  poena  ut  sic  est  ef- 
fectus  culpee  ;  ergo  si  illa  privatio  habet  ra- 
tionem  culpa?  habitualis,  ex  hoc  preecise  quod 
est  effectus  culpee  aetualis,  ex  codem  respec- 
tu  habet  quod  sit  pcena  et  quod  sit  culpa,  quia 
eliam  non  est  pcena ,  nisi  ut  est  effectus 
culpee. 

13.  Secundus  explicandi  modus.  —  Aliter 
ergo  dicitur,  privationem  gratiee  ut  volunta- 
riam  ex  preecedenti  actu  esseculpam  permo- 
dum  habitus;  sic  enim  privatio  justitiee  origi- 
nalis,  quatenus  idem  erat  cum  gratia,  ut  est 
parvulo  voluntaria  voluntate  sui  capitis,  est 
peccatum  originale.  Similis  ergo  privatio,  ut 
voluntaria  propria  voluntate  per  peccatum 
preecedens,  erit  peccatum  habituale. 

14.  Objectio  contra  illam.  —  Solutio  objec- 
tionis,  simulque  confirmatio  secundce  senten- 
tice. —  Contra  hoc  vero  similiter  objici  potest, 
quia  etiarn  illa  privatio,  ut  sic  voluntaria,  est 
poena ;  ergo  sub  eodem  respectu,  sub  quo  est 
poena,  est  etiara  culpa,  quod  esse  non  potest. 
Antecedens  patet,  quia  illa  privatio  non  est 
voluntaria,  nisi  remote  et  in  causa,  quia  ni- 
mirum  culpa  ipsa  voluntaria  est ,  propter 
quam  Deus  subtrahit  gratiam;  hoc  autem 
modo  etiam  ipsa  pcena,.  ut  pcena,  voluntaria 
est,  quia  remote  est  volitain  ipsa  culpa.  Res- 
pondetur,  de  ratione  mali  poenee  ut  sic,  non 
csse  quod  sit  voluntarium  ei,  qui  illud  pati- 
tur;  nam  si  consideretur  tantum  ut  malum 
quoddam,  solum  dicit  privationem  boni  de- 
bili,  seu  convenientis;  si  vero  considerelur 
ut  pcena,  sic  quidem  dicit  respeclum  ad  ali- 
quod  vohmtarium  lanquam  ad  causam,  scili- 
cet,  ad  culpam,  tamen  formaliter  non  postu- 
lat  quod  sit  voluntarium;  nam  si  culpa  com- 
mittatur  cum  ignorantia  invincibili  pcenee , 
tunc  pcena  non  est  voluntaria  ullo  modo,  et 
tamen  veree  pcenee  rationem  retinet.  At  vero 
malum  culpee  intrinsece  ac  formaliter  postu- 
lat  voluntarium,  ita  ut  necrationem  mali  mo- 


■DISPUTAT.  IX 
ralisliabeat,nisivoIuntariumsit.  Addo  etiam, 
ad  rationem  pcenee  salis  esse,  quod  volunta- 
rium  circa  culpam  preecesserit,  posseque  poe- 
nara  durare,  etiamsi  voluntarium  illud  jam 
nullum  sit,  sed  tantum  fuerit,  sicut  patet  in 
poenis  purgatorii,  ct  similibus  ;  at  vero  culpa 
quandiu  est,  semperrequirit  proportionatum 
voluntarium;  si  enim  sit  peccatum  actuale, 
requirit  actuale  voluntarium  ;  si  vero  sit  cul- 
pa  per  modum  habitus,  necessarium  etiam 
est,  ut  voluntarium,  quod  fuit  in  actu,  etiam 
durare  censeatur  per  modum  habitus,  quia 
voluntarium  est  de  intrinseca  ratione  mali 
culpee. 

15.  Privatio  gratia?  potest  in  homine  ma- 
nere  non  habens  rationem  culpce.  —  Hoc  ergo 
supposito,  facile  inteiiigitur  ,  licet  in  homine 
maneat  eadem  carentia  gratice  habitualis  , 
sive  in  ratione  puree  negationis,  sive  etiam  in 
ratione  privationis,  fieri  optime  posse,  ut  non 
maneat  in  ratione  culpee,  quia  fieri  potest  ut 
non  maneat  voluntaria.  Quod  facile  patet,  si 
prior  culpa  actuaiis  perfecte  retractata  est  per 
detestationem  ejusDeo  acceptam,  et  sufficien- 
tem  secundum  ejus  ordinationem  ;  lunc  enim, 
licet  ipse  Deus  non  restitueret  gratiam  habi- 
tnalem ,  carentia  ejus  hic  et  nunc  non  esset 
homini  voluntaria,  nec  actu,  nec  habitu,  et 
ideo  non  haberet  rationem  eulpae  in  illo,  et 
ita  stare  posset  remissio  culpee  cum  tali  ca- 
rentia  gratiae.  Quod  patet  etiam  a  contrario  , 
quia  posset  vera  ratio  culpee  habituaiis  exis- 
tere  sine  tali  carentia  gratice,  quasi  materiali, 
reaii  et  physica.  Ut  patet  in  casu  supra  po- 
sito,  in  quo  Deus  conservaret  gratiam  in  ho- 
mine  mortaiiter  peccante  ;  nam  ille  postea 
vere  maneret  in  peccato,  etiamsi  non  haberet 
physicam  privationem  gratiae  ,  quia  satis  est 
quod  habeat  malitiam  peccati  prius  commissi 
per  modum  habitus  permanentem  morali 
quodam  modo;  sic  ergo  posset  etiam  esse  re- 
missio  illius  eulpee,  etiamsi  de  novo  gratia 
habitualis  illihomininoninfunderetur,  quia  si 
supponitur  illara  habere  ,  non  est  denuo  ne- 
cessaria,  nec  etiam  intensio  gratiee  esset  ne- 
cessaria  ad  remissiouem  peccati ;  ergo  etiam- 
si  supponatur  subtractio  gratiee,  potest  re- 
mitti  id  quod  est  quasi  formale  in  iilo  pec- 
cato  ,  licet  privatio  physica  gratiee  non  aufe- 
ratur. 

\Q.Tertius  explicandi  modus. — Aliteretiam 
hoc  explicatur,  quia  carentia  gratise  duplici- 
ter  potest  hominiinesse  :  primo  per  modum 
puree  privationis,  secundo  per  modum  con- 
trarii.  Priori  modo  intelligitur  esse,  si  tantum 


SECT.  III.  ]C3 

faciat  hominem  non  gralum  Deo,  non  tamen 
rcddat  ingratum  etinvisum;  ut  si  Deus  (juxta 
opinionem  aliqnorum)  creassel  Angelos  sine 
gratia,  fuissent  pro  tunc  non  grati ;  non  ta- 
men  essent  ingrati,  et  hoc  modo  carentia 
gratise  non  habet  rationem  culpee.  Posteriori 
autem  modo  potest  esse  illa  carentia  in  ho- 
mine,  reddens  illum  ingratum  et  invisum 
Deo,  et  tuncdicimus  non  solum  esse  per  mo- 
dum  privationis,  sed  etiam  per  modum  con- 
trarii ;  habet  autem  hoc  quatenus  ipse  homo 
voluntate  sua  se  avertens  a  Deo,  se  ipsum 
privat  gratia,  et  reddit  moraliter  incapacem 
ejus,  et  ut  sic  habet  talis  privatio  rationem 
culpee.  Posita  ergo  in  homine  post  peccatum 
aliqua  conversione  actuali,  potest  mane- 
re  illa  carentia  sub  priori  ratione,  et  non  sub 
posteriori.  Unde  jam  tuncilla  carentia  gratiae 
sic  manens,  non  est  objectum  divini  odii,  si- 
cut  in  exemplo  adducto  de  Angelis  constat, 
sed  est  tantum  objectum  carentiee  amoris  cu- 
jusdam. 

47.  Addo  denique  vere  etiam  diciposse,  ta- 
lem  hominem  ex  tunc  non  carere  gratia  pro- 
pter  peccatum  preecedens,  sed  exlibera  Dei  vo- 
luntate,  qui  non  vult  illam  donare ;  supposita 
enimhominis  conversione,  remissione  divina, 
jam  non  maneretexpartehominispositivara- 
tio,  propter  quamsubtraheretur  illi  gratia.Si- 
cut,verbi  gratia,si  Deus  juslificaret  hominem  a 
peccato  per  infusionera  gratiee,  et  postea  ii- 
lum  gratia  privaret  sola  sua  voluntate.  illa 
pfivatio  nec  esset  culpa,  nec  esset  propter 
priorem  culpam  jam  remissam,  sed  solum 
quia  Deus  ita  vult.  Ergo  simili  modosine  hac 
temporis  et  reruin  successione  potest  Deus  in 
eodem  instanti,  in  quo  culpam  remittit  ho- 
raini  bene  disposito,  non  infundere  gratiam, 
jam  non  propler  culpam,  secl  propter  suam 
voluntatem. 

18.  Objectio.  —  Solntio.  —  Dices  :  cum  il- 
la  privatio  gratiee  propter  culpam  introducta 
fuerit,  quandiu  continue  et  sineinlerruptione 
durat.  habet  necessario  eumdem  respecturo, 
ad  cuipam;  nam  peccatum  actuale  jam  proe- 
teriit ;  ergo  si  propter  illud  privatus  fuit  ho- 
mo  gratia,  quandiu  privatus  manet,  propter 
illud  privatus  manet.  Hcec  vero  consequentia 
nulla  est,  quia  sicut  forma  fieri  potest  ex  una 
causa,  et  conservari  sine  illa  per  aliam  cau- 
sam,  ita  etiam  privatio.  Unde  solum  sequitur 
hunc  hominem  privatumfuisse  gratia  propter 
peccatum^non  tamen  nunc  esse,quia  jaranon 
habet  peccatum,  quod  gratiam  impediat ;  di- 
vina  tamen  voluntate  potest   non   restitui  in 


164 

gratiara.    Prajterquain  quod, 

illam  privationera  manere  in  poenara  peccati 

pra?teriti,  non  sequeretur  manere  in  ratione 

culpa^ ,    quia  secundum   proesentera  statum 

jam  voluntaria  non  est,  ut  dixi. 

SECTIO  IV. 

An  possit  pecccttum  remitti  sine  physica  mutatione 
peccatoris. 


1.  Prlma  sententia.  —  Jam  vero  superest 
ultima  dubilatio,  utrum  hsec  culpse  remissio 
fieripossit  sine  infusionehabitus,  atque  etiam 
sine  physica  mutatione  peccatoris  per  ali- 
quem  actum.  Supponitur  autem  peccator 
jam  cessasse  ab  actuali  peccalo  ;  quandiu 
enim  illud  actu  committitur,  certum  est  non 
posse  destrui;  fit  enim  sensus  compositus,  in 
quo  est  aperta  impossibilitas.  [n  hac  ergo  re 
sunt  etiam  oppositoeTheologorum  sententise. 
Nam  quod  sitnecessaria  mutatio,  tenent  im- 
primis  omnes,  qui  vel  actum  defiuite,  vel  ha- 
bitum  requirunt.  Quod  vero  saltem  disjunc- 
tim  requiratur  actualis,  vel  habitualis  muta- 
tio,  tenent  moderni  expositores  D.  Thomse 
supracitati,  in  1.2,q.  113,  art.  2.  Ex  D.  Tho- 
ma  vero  nihil  afferunt  quo  id  probent,  quia 
nullibi  amplius  dicit  quam  quod  in  superiori 
puncto  citatura,  et  explicatura  est  cum  anti- 
quis  Thomistis.  Quamvis  aulem  ipsi  plura  ar- 
gumenta  pro  hac  sentenlia  congerant,  duo 
videntur  praecipua,  et  qua?.  in  ore  omnium 
versantur.  Unum  est  meiaphysicum,  quia 
non  potesthomo  transire  a  statu  peccati  ad 
statum  mundilise,  seu  carentise  peccati,  siue 
alicujus  personce  mutatione  ;  sed  non  potest 
idfieri  per  mutalionem  Dei,  ut  per  se  con- 
stat ;  ergo  per  mutalionem  pec.eatoris ;  er- 
go,  ut  tollatur  ab  homine  peccatura,  ne- 
cessaria  est  aliqua  mulatio  realis  ejus.  Con- 
tirmatur  ac  deciaratur,  quia  aversio  tolli 
non  potest  nisi  per  conversionem  ;  conversio 
autem  non  potest  intelligi  sine  mutatione 
actuali  vel  habituali.  Confirmatur  secundo, 
quia  non  potest  peccatum  remitti  a  Deo,  nisi 
deponat  odiumet  diligere  incipiat  quem  odio 
habebat ;  hsec  autem  diiectio  terminari  debet 
ad  objeclum  re  vera,  et  non  tantura  appa- 
renter  bonum  ;  ergo  necesse  est  ut  ille  qui 
erat  raalus  fiat  bonus,  quod  sine  rautatione 
intelliginon  potest. 

2.  Secunda  ratio  concernil  aliquo  rnodo 
dogmata  tidei;  quia  si  peccalum  posset  illo 
modo  remitti,  per  solam  non  iraputationem 
Dei  remitteretur,  quia  ibi  solum  intervcniret 


QU/EST.  LXXXVI.  ARTIC.  II. 

licet  daremus  extrinseca  condonaiio,  qua3  idem  est  quod 
non  imputatio.  Consequens  autem  est  falsum 
primo,  quia  alias  peccatum  habituale  solum 
diceretur  esse  in  homine,  quia  a  Deo  impute- 
tur,  quia  oppositorum  eadem  est  ratio.  Con- 
sequens  autem  falsumest;  sic  enim  incidimus 
in  opinionem  Scoti  dicentis,  esse  in  peccato, 
solum  esse  ordinari  a  Deo  ad  pcenam  ratione 
prreteriti  peccati ;  nam  imputatio  Dei  nihil 
aliud  esse  potest,  quam  ha^c  ordinatio.  Se- 
cundo,  quia  alias  etiam  nunc  remissio  peccati 
fieret  per  hanc  non  imputationem;  renova- 
tio  autem  interior  f-olum  concomitanter  se 
haberet,  quod  nullo  modo  dicendum  videtur, 
quia  per  hoc  favetur  haereticis  hujiis  tempo- 
ris.  Sequeia  vero  patet,  quia  id,  quod  imme- 
diate  ac  per  se  destruit  id,  quod  est  formale 
in  peceato,  est  heec  remissio  Dei  extrinseca, 
quia,  illa  posita,  tollitur  id,  quod  habet  ratio- 
nem  culpte,  etiarnsi  caetera  non  ponantur,  et 
illa  non  posila,  non  toliitur  propria  ratio  cul- 
pce,  etiamsi  caitera  ponantur. 


Peccatum  remitti  posse  sine  physlca  mutatione 
peccatoris.  Vera  sententia. 

3.   Contrariam   sententiam    docent   Scol., 
Gabr.,  Ocham,  ct  Medina  locis  supra  citatis. 
Item  Scot.  in  A,  d.  1,  q.  6,  et  in  2,  d.  28,  et 
sa>pe  alias.  Eamdem  significat  Bonavent.  in  4, 
d.  17,  art.  1,  q.  1 ;  ait  enim  ,  licet  Deus  po- 
tuerit  peccatum  remittere  sine  medio,  nunc 
autem  non  tollere  illud,  nisi  per  infusionera 
gratia?;  et  in  soiut.  ad  ult.,  declarat  graliam 
aliquando  pro  actu,  aliquando  pro  habitu  su- 
mi ;  significat  ergo  sine  utroque  medio  posse 
Deum  culpam  remittere.  Idem  tenct  expresse 
Gerson,  3  part.,  Alphab.  61,  lit.  D,  coroll.  9, 
in  lect.  1  de  Vita  spirit.  Idem  tenet  Henric, 
lib.  4  Summee,  c.  30  ;  et  plane  idem  sentit 
Bellarmin.   supra  ,  nam  prius  negat  actum 
pertinere  ad  causam  formalem  justificationis, 
deinde  ait  Deum  voluntate  sua  sine  infusione 
habitus  posse  facere  peccatorem  non  inimi- 
cum.  Denique  Zumel,  dict.  q.    118,   art.   2, 
disp.  2,  hcet  priorein  opinionem  censeat  pro- 
babiliorem,  hanc  judicat  probabilem,  et  solvit 
omnia  argumenta  contra  iilam.  Omisso  fun- 
damento  Scoti,  quod  merito  ab  omnibus  recte 
sentienlibus   rejicitur,    fundamentum  hujus 
opinionis  esse  debet,  quia  in  hoc  modo  re- 
mittendi  peccatum  nulla  est  implicatio  con- 
tradictionis.  Hoc  autem  dupliciter  ostendi  po- 
test,  primo  directe  et  positive,  secundo  sol- 
vendo  quae  afferuntur. 


DISPUTAT. 

4.  Ratione  ostenditur.  —  Ratio  ergo  osten- 
siva  sumenda  est  ex  duobus  pnnctis  prsece- 
dentibus.NamDeuspolestremitterepeccatum 
sine  actibus  peccatoris,  seu  absque  mutatio- 
ne,  quoe  per  illos  fiat;  potest  etiam  sine  infu- 
sione  habituum;  ergo  potest  sine  utrisque. 
Probatur  consequentia  primo  ,  quia  quoties 
remittit  Deus  pcccatum  mediis  actibus,  illi 
actus  non  concurrunt  nisi  ut  dispositio  con- 
grua,  destructio  autem  peccati  non  fit  per  eos 
formaliter;  sed  quodDeus  facit  mediante  dis- 
positione,  potest  facere  sine  illa;  ergo  polest 
illammet  remissionem  facere  sine  aelu;  ergo 
si  facit  talem  remissionem  sine  habitu,  potest 
etiamfacere  sine  actuethabitu.  Confirmatur, 
quia  supra  ostensum  est,  et  ex  illis  duobus 
principiis  supra  positis  sequitur,  posse  Deum 
remittere  peccatum  non  infundendo  aliquam 
fcrmam  intrinsecam  incompossibilem  peccato 
exnatura  rei;  ergo  quidquidproeter  hancfor- 
mam  aliquando  intercedit,  non  est  ita  neces- 
sarium,  quin  absque  illo  possit  peccatum  tol- 
li,  quia  solam  causam  formalem  adoequatam, 
vel  materialem  intrinsecam  non  potest  Deus 
supplere;  reliquas  omnescausas  dispositivas, 
vel  efficientes  supplere  potest. 

5.  Secundo,  quia  peccatum  postquam  transit 
actu,  et  manet  reatu,  non  relinquit  in  aniraa 
aliquid  reale  positivum  illi  inharens,  ut  est 
certum  apud  omnes ;  et  ex  bac  parte  expelli 
potestsine  mutatione  physica  corruptiva,  seu 
expulsiva  alicujus  formas  positivae.  Rursus, 
nec  reiinquit  in  aniraa  privationem  aliquam 
physicam  prseter  privationem  gratiae;  osten- 
sum  autem  est  posse  tolii  sine  infusione  gra- 
tiae  habitualis,  cui  illa  privatio  directe  oppo- 
nitur ;  ergo  poterit  eiiam  expeili  sine  infu- 
sione  cujuscunque  alterius  forma3.  Patet  hsec 
ullima  consequentia,  quiaomne  aiiud,  quod 
in  peccatore  manet,  est  solum  quid.  mo- 
rale,  vel  respectus  ad  prsecedens  peccatum  ; 
ergo  ad  hsec  tollenda  non  est  necessaria  forma 
physica,  sed  remissio  moralis  sufficiet.  Con- 
firmatur  ac  declaratur  ex  dictis;  nam  Deus 
potest  infundere  habitus  gratioe  peccatori 
dormienti,  vel  amenti,  et  ita  ab  illo  expellere 
peccatum.  Rursus  deinde  posset  illum  privare 
habitu  gratiae,  et  tunc  maneret  sine  peccato, 
et  sine  gratia,  et  sine  ullo  actu  retractativo 
peccati,  quem  post  illud  commissum  habuerit; 
ergo  hic  status  absolute  est  possibilis  post 
peccatum  commissum;  ergo  potest  Deus  rc- 
stituere  hominem  ad  illum  statum  sine  iufu- 
sione,  et  corruptione  gratiae;  nam  si  res  in 
facto  esse  est  absolnte  possibilis,  omnipolen- 


IX.  SECT.  IV.  165 

tia  Dei  non  pendet  ex  illis  transmutationibus, 
neque  est  ulla  ratio  italigandi  illam. 

6.  Idem  ostenditur  examinando  contradic- 
tionem.  — Secundo  principaliter  hoc  ostendi- 
tur  examinando  contradictionem,  quse  in  hoc 
negotio  excogitari  potest.Et  quidem  illa  prior 
de  mutatione,  nunquam  me  multum  movere 
potuit,  quia  optime  et  sine  ditficultate  intel- 
ligo  Deum  sine  ulla  sui  mutatione  posse  effi- 
cere  hanc  formalem  mutationem  in  homine, 
licet  non  faciat  physicam,  eamque  sufficere, 
ut  homo,  qui  antea  erat  in  peccato,  nunc  non 
sit,  neque  illam  denominationem  accipiat.  Si- 
cut  enira  homo,  remittendo  alteri  offensam, 
vel  debitum,  facit  ut  ille  qui  antea  erat  illi  of- 
fensus,  vel  clebitor,  jam  non  sit,  sine  mutatio- 
ne  physica  ejus,  cui  fit  remissio,  ita  videtur 
posse  facere  Deus.  Hac  inlerveniente  diffe- 
renlia,  quod  homo  ,  ut  remittat  alteri,  habet 
novum  actum  voluntatis,  quo  mutatur;  Deus 
autem  siue  sui  mutatione  potest  ex  aeterni- 
tate  habere  decretum  seu  determinationem 
suae  voluntatis  pro  tali  tempore.  Quidquid 
enim  potest  humana  voluntas  recte  velle  per 
plures  actus,  et  mutationem  eorum,  potest 
voluntas  divina  excellentiori  modo  velie  ex 
seternitate  simplicissimo  actu,  cum  respectu, 
vel  determinatione  libera  (quidquid  illa  sit) 
ad  diversa  tempora.  Potuit  ergo  pro  tali  tem- 
pore  velle  permitlere  statum  peccati  in  tali 
persona,  et  pro  alio  remittere  oifensam.  Nam 
re  vera  ex  parte  mutationis  nulla  potest  in 
hoc  excogitari  implicalio;  quia,  ut  haic  duae 
pra^dicationes  de  eodem  liomine  vera;  sint, 
scilicet,  esse  in  peccato  et  non  esse  in  peccato, 
satis  est  pro  diversis  temporibus  verificari. 
Et  hoc  sensu  dixeruntGerson,Gabriel,  et  alii, 
ad  hoc  sufficere  temporis  successionem,  sci- 
licet,  quoad  mutationem  physicam.  Nam  in 
ipso  peccatore  fitetiam  qua^dam  mutatio  mo- 
ralis  (ut  dixit  Scot.  in  loco  supra  citato  ex  4, 
d.  1,  q.  6)  quse  sufficit  ad  veritatem  illarum 
enunciationum,  quia  effectus  ille  tantum  mo- 
ralis  est.  Et  declaratur  a  simili,  nam  omnes 
fere  auctores  cooeedunt  posse  Deum  remit- 
tere  pcenam  sola  sua  voluntate,  sine  ulla  mu- 
tatione  physica  peccatoris,  et  sine  mutatione 
Dei. 

7.  Duliolum  de  remissione  pcenm  solvitur. 
—  Dicunt  vero  aliqui  posse  Deum  hoc  facere, 
si  a  principio,  quando  homo  peccat,  pcenam 
remittat,  non  tamen  si  a  principio  obligavit 
illum  ad  pcenam ;  tunc  enim  aiunt  non  posse 
postea  remittere  sine  suse  voluntatis  muta- 
tione.  Quod  quidem  esset  verum,  si  Deus  a 


166 


QU/EST.  LXXXVI.  ARTIC.  II. 


principio  ordinasset  peccatorem  ad  pcenara 
irremissibiliter,  sen  absolute  pro  toto  tempo- 
re  faturo,  et  sine  ulla  subintellecta  conditio- 
ne,  nam  tunc  voluntas  remittendi  esset  con- 
traria;  unde  ex  iila  hypothesi,  etiam  facta  in 
hominemutatione,  haberi  non  posset.  At  ve- 
ro  reatus,  seu  obligatio  ad  pcenam  non  sem- 
per  est  hujusmodi,  sed  solum  secundum  pree- 
sentem  jusiitiam,  vel  sub  conditione  aliqua. 
Nisi  resipueris,  vel  nisi  alius  pro"te  oraverit, 
vel  aliquid  ejusmodi.  Sic  ergo  potuitDeus  ex 
seternitate  velle,  ut  peccator,  dum  peccat,  et 
pro  tali  tenipore,  sit  debitor  poense,  ita  ut,  si 
in  eo  tempore  decedat,  ex  vi  illius  decreti 
puniatur,  et  tamen  simul  velle ,  ut  pro  alio 
tempore  jam  non  sit  debitor  pcense.  Addo,  in 
reatu  pcenae  temporalis  contingere  posse  de 
facto,  ut  sine  mutatione  peccatoris  remitta- 
tur  illi  reatus  talis  pcense ,  quamvis  de  lege 
ordinaria  hoc  non  fiat  sine  mutatione,,  sal- 
tem  in  alio  facta,  verbi  gratia,  sine  oratione 
alterius,  vel  jejunio  ab  alio  oblato,  aut  quid 
simile.  Hsec  vero  mutatio  parum  refert  ad 
rem,  de  qua  agimus,  quia  illa  non  est  objec- 
tum  illius  actus  voluntatis  divinse,  quo  re- 
mittitur  reatus  pcense,  sed  est  ratio  illius;  re- 
missio  autem  fit  sine  physica  mutatione  Dei, 
aut  peccatoris.  Unde,  quantum  est  ex  hac 
parte,  posset  etiam  Deus  illam  facere  sine 
illa  oratione,  vel  mutatione  alterius  personee, 
sed  mere  liberaliter  ex  sola  sua  voluntate. 
Quo  argumento  non  utimur,  sicut  Scotus, 
existimantes  hanc  solam  remissionem  suffi- 
cere  ad  remissionem  peccati  quoad  culpam  ; 
sed  solum  ut  explicemus  a  simili,  ex  vi  mu- 
tationis  hoc  non  repugnare. 

8.  Idem  ex  olligatione  voti  confirmatur.  — 
Objectioni  occurritur.  —  Eodem  modo  afferri 
possunt  alia  exempla  moralia;  nam  homini 
habenti  debitum  voti  potest  Deus  illud  re- 
mittere  sola  sua  voluntate,  et  tunc  fiet  ex  de- 
bitore  non  debitor,  pro  diversis  ternporibus, 
per  voluntatem  Dei,  cujus  decretum  pro  tali 
tempore  eeternum  fuit,  ideoque  babere  potest 
effectum  in  tempore  sine  mutatione  Dei,  et 
sine  mutatione  physica  hominis,  cum  sola 
morali,  quia  esse  debitorem  ex  voto,  soium 
quid  morale  est.  Dicunt  quidam  necessarium 
esse  ut  Deus  revelet  taii  homini  illam  volun- 
tatem  suam,  quod  nonfitsine  mutatione  phy- 
sica  hominis.  Sed  hoc  non  refert ,  tum  quia 
illa  revelatio  non  toliit  debitum,  sed  supponit 
ablatum;  nec  enim  est  necessaria  per  se,  ut 
toliatur  debitum ,  cum  divina  voluntas  per 
sese  sit  potens  ad  hoc  faeiendum,  non  expec- 


tato  consensu,  vel  acceptatione  hominis;  non 
est  ergo  illa  revelatio  per  se  ad  hoc  necessa- 
ria,  sed  solum  ne  homo  ex  conscientia  erro- 
nea  adhuc  putet  se  debitorem.  Tum  etiam, 
quia  illa  mutatio  revelationis  non  fit  per  vo- 
luntatem  remittendi  promissum  ut  sic,  sed 
per  novum  actum  divinse  voiuntatis,  nostro 
modo  intelligendi;  ergo  sistendo  praecise  in 
priori  actu ,  ille  habetur  sine  mutatione  Dei, 
vei  hominis,  et  cum  sit  efficax,  suum  effec- 
tum  habet.  Denique  si  in  prsesenti  quippiam 
simile  concedatur,  id  est  quod  heec  sententia 
intendit,  nimirum,  ad  remittendum  peccatum 
sufficere  voluntatem  divinam  sine  mutatione 
physica  peccatoris,  qua  formaliter  destruatur 
peccaturn,  licet  requiratur  aliqua  revelatio, 
vel  nova  notitia,  qua  tali  homini  constet  se 
esse  liberum  a  vinculo  peccati,  ne  ex  con- 
scientia  erronea  adhuc  putet  se  esse  in  pec- 
cato.  Quse  revelatio  non  erit  necessaria ,  si 
fingamus  peccatorem  incidisse  in  amentiam 
perpetuam,  et  Deum  velle  illi  remittere  pec- 
catum,  nullam  aliam  intrinsecam  gratiam  iili 
concedendo,  quia  neque  ilie  esset  capax  talis 
revelationis,  neque  illa  esset  in  eo  utilis  ad 
aliquem  effectum  moralem,  ut  ad  tollendam 
conscientiam  erroneam,  vel  mores  in  futu- 
rum  instituendos,  quia  ille  supponitur  esse 
absque  usu  rationis. 

9.  Atque  hoc  exemplum  facit  aliquid  ad 
contirmationem  hujus  sententiae.  Cur  enim 
non  poterit  Deus  ex  aeternitate  sua  velle  re- 
mittere  peccatum  ei,  quem  praevidet  pro  tali 
tempore  futururn  perpetuo  amentem?  Dices  , 
posse  quidem,  sed  infundendo  illi  gratiam 
suam.  Sed  contra,  quia  hoc  est  quasi  dupli- 
catum  beneficium;  cur  ergo  non  potest  facere 
unum,  et  non  aliud?  vel  certe,  quidquid  sit 
ex  alio  capite  ,  saltem  ex  vi  immutabilitatis 
non  repugnat.  Adde  Sotum,  et  alios  auctores 
ad  hoc  non  requirere  gratiam  in  esse  quali- 
tatis,  sed  in  esse  gratise  (ut  ipsi  loquuntur); 
illa  autem  gratia  non  ponit  mutationem  phy- 
sicam  in  creatura,  sed  extrinsecam  accepta- 
tionem,  vel  favorem;  ergo  ,  si  Deus  hoc  po- 
test  facere  sine  sui  mutatione,  et  sine  actione 
physica  circa  hominem ,  poterit  etiam  aiiud. 

•10.  Ex  remissione  per  attritionem  contra- 
dictio  eluditur. —  Deinde  supra  ostensum  est 
posse  Deum  toilere  ab  homine  peccatum  per 
solum  actum  attritionis,  sine  alio  habitu  in- 
fuso  ;  ergo,  si  hoc  potest  facere  simul  in  eo- 
dem  instanti,  in  quo  homo  habet  attritionem, 
poterit  etiam  non  in  eodem  instanti  facere, 
sed  postea  quando  jam  homo  dormit,  seu 


DISPUTAT.  IX.  SECT.  IV. 


167 


amens  est;  sicut  baptismus  confert  graliam 
homini  altrito  ,  non  solum  si  rccipiatur  du- 
rante  aclu  attritionis ,  sed  etiam  si  post  talem 
actum  detur  sacramentum  hominidormicnti. 
In  priori  ergo  casu,  in  quo  Deus  homini  dor- 
mienti  prius  attrito  remittat  peccatum  sine 
infusione  habituum,  non  fieret  in  tali  homine 
nova  mutatio  physica,  quia  hsec  jam  preeces- 
sit,  et  ipse  adlmc  in  peccato  mansit,  el  nihi- 
lominus  illi  potest  remitti  peccatum  ex  vi 
seterni  decreti,  quo  Deus  statuit  remittere 
peccalum  homini  attrito,  non  tarnen  statim, 
sed  post  annum,  verbi  gratia,  si  supervixerit; 
quce  enim  est  in  hoc  impicatio?  Ergo  eadem 
ratione  posset  id  facere  sine  interventu  attri- 
tionis  per  simile  decretum  de  sola  temporis 
successione,  vel  alia  extrinseca  conditione,  si 
alter  rogaverit,  vel  alia  simili ;  ergo  ex  vi  im- 
mutabilitatis  hoc  non  repugnat. 

11 .  Contradiclio  ex  parte  effeclus  refellitur. 
—  Altera  implicatio  sumi  videbatur  ex  parle 
effectus,  qui  non  apparet  factibilis  sine  forma 
positiva,  quia  aversio  tollinon  potest,  nisi  per 
conversionem.  Sed  hoc  argumentum  solum 
videtur  convincere,  perfectam  peccati  remis- 
sionem,  quoad  omnia  damna,  quae  tunc  in- 
fert,  non  posse  fieri  sine  physica  mutatione 
peccatoris,  quod  verissimum  est,  ut  patet  ex 
diclis  in  puncto  preecedenti.  Talis  enim  homo 
privavit  se  peccando  vera  et  supernaturali 
conversione  ad  Deum;  unde  donec  illam  obti- 
neat,  non  liberatur  omnino  a  damno  ,  quod 
peccatum  intulit;  non  potest  autem  iterum  il- 
lara  comparare  sine  mutalione  physica.  Non 
tamen  videtur  probare  ratio  illa  de  remissione 
imperfecta,  qure  tamen  sufficiat,  ut  homo  jam 
non  sit  inimicus,  nec  in  statu  peccati.  Nam 
ad  hoc  non  videtur  necessarium,  ut  qui  per 
pcccatum  fuit  aversus,  conversus  fiat,  sedsa- 
tis  est  ut  fiat  non  aversus;  potest  autem  fieri 
non  aversus,  ctiamsi  non  fiat  conyersus ;  si- 
cut  potest  fieri  non  inimicus,  etiamsi  non  fiat 
atnicus.  Nam  formaliter  ac  pnecise  loquendo, 
desiructio  formifi  non  semper  requirit  causam 
formalem  contrariam,  sed  tantum  carentiam 
talis  formae. 

12.  Quia  vero  in  forma  privativa  videri  hoc 
potest  difficile,  kleo,  sicut  supra  dicebamus 
de  privalione  gratise  ,  ita  nunc  de  aversione 
dicitur ,  intelligi  posse  per  modum  formse 
contrarise  velsolius  privationis.Per  peccatum 
ensm  fit  homo  aversus  quasi  contrarie,  quia 
voluntate  sua  se  avertit,  id  est,  se  privat  de- 
biia  conversione  in  Deum,  et  ideo  manet  odio- 
sus  Deo,  et  invisus;  et  quandiu  haec  aversio 


sub  hac  ratione  durat,  impossibile  est  tolli 
peccatum.  Fieri  autem  potest,  ut  absque  con- 
versione  positive  opposita  tollatur  illa  aver- 
sio,  ut  moraliter  est  contraria  conversioni, 
maneatquein  homineilla  carentia  conversio- 
nis,  vel  in  ratione  purae  negationis,ut  si  Deus 
remittat  homini  priorem  offensionem,  simul- 
que  tollat  illi  debitum  habendi  talem  conver- 
sionem,  reducendo  illam  ad  statum  purorum 
naturalium,  ut  Scotus  argumentatur.  Vel 
etiam  relicto  hoc  debito,  et  ordine  ad  finem 
supernaturalem,  potest  fieri,  ut  maneat  illa 
carentia  conversionis  in  ratione  purse  priva- 
tionis  physicae,  et  non  in  ratione  moralis  aver- 
sionis;  heec  enim  includit  rationem  injurise, 
quae  per  remissionem  personoe  offensai  tolli- 
tur,  et  ea  sublata  non  manet  fundamentuni 
inimicitiae,  nec  objectum  illud  manet  ex  se 
odiosum  vel  invisum ,  etiamsi  non  maneat 
gratum,  vel  amicum.  Quod  confirmat  exem- 
plum  humanum,  quia  hoc  modo  potest  unus 
homoremittere  offensam  alteri,  etiamsi  illum 
non  recipiat  in  amicitiam  suam,  vel  bonum 
aliquod  ei  communicet.  Nam  licet  in  hoc  effi- 
cacior  sifc  volunlas  divina,  quamhumana,  ta- 
men  non  cogitur  suam  efficacitatem  exerce- 
re  ;  sed  potest  id  praecise  velle  quoad  remis- 
sionem  injuriae,  ct  ad  inimicitiam  tollendam 
necessarium  est,  nihilque  amplius  ;  potest 
ergo  velle  tantum  remittere  culpam. 

13.  Secunda  confirmatio  contrarlce  opinio- 
nis  eluditur.  —  Ex  quibus  patet  etiam  solulio 
ad  secundam  confirmationem  alterius  opi- 
nionis.  Jam  enim  declaratum  videtur,  posse 
Deum  deponere  odium  erga  peccatum,  etiam- 
si  qualitatem  aliquam,  vel  actionem  illi  non 
conferat.  Quoad  dilectionem  vero  distinguen- 
dum  est.  Quia  nonsolumest  dilectio  voluntas 
conferendi  bonum ,  sed  etiam  auferendi  ma- 
lum  aliquod,  quia  carere  malo  inter  bona 
compulatnr,  quae  merito  diligi  et  desiderari 
possunt.  Ut  ergo  Deus  remittat  peccatum,  ne- 
cesse  est  ut  diligat;  tamen  de  potentia  abso- 
luta  non  est  necessarium  ut  diligat  positive 
conferendo  bonum,  sed  satis  est  ut  diligat 
auferendo  rnalum.  Hoc  autem  modo  revera 
diligit  in  dicto  casu;  aufert  enim  peccatum, 
quod  est  maximum  malum,  et  hoc  bonum 
confert  tali  objecto  per  illam  dilectionem  ;  et 
ita  fertur  non  in  objectum  apparens,  sed  in 
verum  objectum  proportionatum  tali  amori, 
id  est,  in  objectum  vere  carens  malo  illo,  li- 
cet  non  habeat  specialem  bonitatem  positi- 
vam.  Et  haec  est  mutatio  moralis,  qua;  fit  in 
tali  objecto,  dun:  ex  peccatore  fit  non  pecca- 


168 


QU.EST.  LXXXVl.  ARTIC.  II. 


tor,  nec  est  necessaria  alia  mutalio  posi- 
tiva. 

14.  Replica.  —  Sed  instabit  aliquis,  quia 
homo  transacto  actuali  peccato  denominatur 
peccator,  vel  ab  eodem  actuali  peccato  non 
retractato,  neque  aclu,  neque  habitu,  vel  ex 
carentia  gratice,  utrelata  ad  illum  actum,  et 
voluntaria  pcr  illum;  sed  non  potest  Deus 
harie  denominationem  auferre  per  solam 
suam  voluntatem ;  ergo  non  potest  auferre 
peccatum;  quandiu  enim  verum  est  dicere 
hominem  esse  peccatorem ,  non  est  ab  illo 
peccatum  ablatum.  Non  enim  dicitur  pecca- 
tor  solum  quia  peccavit ;  hoc  enim  modo 
etiam  homines  jam  justi  effecti  possunt  pec- 
catores  denominari,  id  est  peccasse,  quam 
denominationem  Deus  auferre  non  potest, 
neque  sua  voluntate  sola,  neque  ullo  modo; 
nam  mundans  non  facit  innocentem  ;  sed  dici- 
tur  peccator,  quia  adhuc  vere  est  in  peccato 
per  maculam,  et  aversionem  a  Deo,  quse  in  eo 
manet  per  modum  habitus  ,  quandiu  a  Deo 
non  expellitur.  Et  in  hoc  sensu  probatur  mi- 
nor,  scilicet,  hanc  denominationem  nonpos- 
se  auferri  per  solam  Dei  voluntalem,  quia 
fundamentum  <\jus,  quod  est  peccatum  prce- 
teritum,  et  non  retractatum  actu,  nec  habitu, 
integrum  manet,  et  carentia  gralise  semper 
manet  seque  voluntaria,  quia  esse  volunta- 
rium  pendet  ex  proprio  actu,  non  cx  Deivo- 
luntate.  Respondetur,  negando  fundamentum 
hujus  denominationis  esse  peccatum  non  re- 
tractatum,  sed  peccatum  non  remissum,  ul 
expresse  dixit  August.,  d.  lib.  1  de  Nupt., 
cap.  26.  Imo  quantumvis  peccatum  esset  re- 
tractatum  etiam  per  contritionem,  si  Deus 
nollet  remittere  (ut  facere  posset,  cum  hoc  sit 
distinctum  beneficium),adhucpeccatum  com- 
missum  esset  fundamentum  sufficiens  illius 
denominationis;  crgo  quod  proprie  ac  per  se 
requiritur,  est,  ut  sit  remissum  ;  nam  per  hoc 
jam  non  est  moraliter  praesens,  sed  omnino 
praUeritum,  et  ita  jam  non  denominabit  csse 
peccatorcm,  sed  peccavisse.  Et  eadem  ratione 
carentia  gratite  in  tali  homine  manens,  jam 
non  maneret  voluntaria  secundum  proesen- 
tem  statum,  quod  necessarium  est  ad  ralio- 
nem  culpoe,  ut  supra  declaratum  est. 

Peccatum  an  tollatur  per  solam  non  imputa- 
tionsm  Dei. 

15.  Statim  vero  suboritur  ultima  difficul- 
tas  supra  posita  in  priori  senlentia,  quia  se- 
quilur,  sufficienler  tolli  posse  peccalum  per 
soiam  non  imputaliouem  Dei,  quia  lraec  re- 


missio  nihil  aliud  est,  quam  non  imputatio. 
Ex  quo  sequuntur  duo  incommoda.  Unum 
est,  csse  in  peccato  nihil  aliud  esse  quam  im- 
putari  a  Deo,  quia  contrariorum  eadem  est 
ratio.  Aliud  est,  peccatum  auferri  per  non 
imputationem  ,  atque  adeo  justificationem 
peccatoris  fieri  pcr  non  imputationem.  Nec 
satisfaciet  qui  dixerit,  id  non  esse  inconve- 
niens  in  casu  possibili,  sed  solum  de  facto ; 
hoc  (inquam)  non  satisfacit,  quia  quod  atti- 
net  ad  formale  peccati,  eadem  ratio  est  de 
quocunque  statu ;  et  ita  si  in  aliquo  statu  id 
sequitur  et  admittitur,  concedendum  est  pec- 
catum  habituale  secundum  se  ,  et  abstrahen- 
do  ab  omni  stalu,  consistere  in  Dei  imputa- 
tione,  et  tolli  per  non  imputationem ;  quod 
est  absurdum  ,  et  contra  modum  loquendi 
Sanciorum,  favetque  modo  loquendi  hsereti- 
corum  hujus  temporis. 

16.  Verbum  imputandi  dupliciter  sumitur. 
—  Respondetur,  nihil  horum  sequi  etiam  ap- 
parenter.  Et  imprimis  circa  verbum  impuian- 
di  advertendum  est  aliquando  excludere  ve- 
ritatem  rei,  aliquando  vero  illam  supponere. 
Priori  modo  dicilur  imputari  alicui ,  quod  in 
eo  vere  non  est,  sed  ei  attribuitur  aliquo  mo- 
do,  quomodo  videtur  dixisse  Paul.  ad  Phi- 
lem.  :  Si  autem  aliqnid  nocuit  HM,  aut  debet, 
mihi  imputa;  quasi  diceret,  egoin  me  susci- 
pio,  Hispanice,  Ponedlo  a  mi  cuenia.  Et  sic 
aiunt  haeretici,  nos  reputari  juslos  per  Cliristi 
vel  Dei  justitiam  nobis  imputatam.  Posteriori 
autem  modo,  seu  ex  rei  veritale ,  impulari 
dicilur  alicui,  quod  ipse  verehabet,  seu  com- 
misit,  et  sic  dicimus  imputari  alicui  nocumen- 
tum  quod  ejus  negligentia  illatum  est,  cum 
illud  impedire  teneretur,  quia  nimirum  vere 
est  culpabilis  in  eo  casu.  E  contrario  vero  dici- 
tur,  priori  modo  non  imputari,  quod,  licet  sit, 
dissimulatur,  et  non  punitur,  vel  non  agnosci- 
tur  ;  quomodo  multi  intelligunt  illud  ad 
Rom.  5  :  Usque  al  legem  peccatum  erat  in 
mundo,  peccatum  autem  non  imputabatu?',  cum 
lex  non  esset,  id  est,  non  agnoscebatur ,  pro 
nihilo  habebatur.  Posteriori  autem  modo  di- 
citur  aliquid  non  imputari,  quia  vere  non  est, 
seu  commissum  non  est ;  sic  dicimus  nocu- 
mentum  non  imputari  ei  qui  invincibiliter 
ignoravit.  Sic  etiam  sumitur  Ezech.  33,  cum 
dicitur  :  Si  dixero  impio :  Morte  morieris ,  et 
egerit  fce.nitentiam ,  omnia  peccata  ejus  quie 
peccavit,  nou  iu<putabuntur  ei,  vita  vivet,  etc. 

17.  Hcereticorum  error  pnmus.  —  Hseretici 
ergo  hujus  temporis  in  duobus  errarunt  in 
hac  materia.  Unum  est,  remissionem  pecca- 


DISPUTAT.  IX 
torum  non  esse  veram  abolitionem  et  destruc- 
tionem  eorum  ,  et  i)i  lioc  sensu  dicunt  esse 
lion  imputationem,  quia  licet  vere  peccata  in 
homine  justificato  maneant ,  Deus  tamen  illa 
nou  punit,  et  ita  se  gerit  cum  bomine  ,  ac  si 
peccatum  non  esset.  Ita  refert  Bellarm.,  lib.  2 
de  Justif.,  cap.  9,  et  attigit  Gencbr.,  Psal.  31, 
circa  id  :  Beatus  vir  cui  non  imputavit  Domi- 
nus  peccatum.  Hic  autem  sensus  heereticus 
est,  ut  constat  ex  citato  loco  Ezech. :  Vitavi- 
vet ,  et  non  morietur;  etc.  18  :  Omnium  iniquita- 
tum  ejus  non  recordabor,  in  justitia  sua,  quam 
cperatus  est,vivet;  et  infra :  Ipse  animam  suam 
vivificabit,  etc. ;  Isai.  1  :  Si  fuerint  peccata 
vestra  ut  coccinum ,  quasi  nix  dealbabuntur ; 
Psal.  50  :  Super  nivem  dealbabor.  In  hoc  au- 
tem  sen?u  nullo  modo  inferri  potest  ex  sen- 
tentia  Scoti ,  aut  Bonav. ,  peccatum  auferri 
per  talem  non  imputationem  ,  non  solum  de 
facto,  quod  evidens  est,  verum  nec  etiam  in 
illo  casu  de  possibili.  Quia  non  ponuntremis- 
sionem  illam  consistere  in  tali  non  imputa- 
tione  ,  sed  in  vera  destructione  et  remissione 
peccati ,  qnia  illa  remissio  fieret  per  volunta- 
tem  Dei  absolutam  et  efficacern  ad  remitten- 
dam  offensam  ;  remissio  autem  vera  non  dis- 
simulat,  sed  re  vera  lollit  debitum,  vel  inju- 
riam,  quse  ex  parle  offendentis  remanebat. 

18.  Secundus  hcereticorum  error  refulatur. 
—  Duo  observanda  circa  defiiniionem  Conci- 
lii.  —  Alius  error  hsereticorum  est ,  justifica- 
tionem  peccatoris  nunc  fieri  per  solam  remis- 
sionem  peceatorum  sine  justitia  inhoerente, 
propter  solam  Christi  justitiam  nobis  imputa- 
tam.  Quoe  sententia,  etiamsi  intelligatur  (quod 
ipsi  non  intelligunt)  de  vera  remissione  et 
abolitione  peccati,  est  hseretica  propter  ex- 
clusivam.  Quod  definit  Trident.,  sess.  6,  can. 
11,  dicens  :  Si  quis  dixerit  homines  justifi- 
cari,  vel  sola  imputatione  justitue  Christi,  vel 
sola  peccatorum  remissione,  exclusa  gratia,  et 
charitate,  quce  in  cordibus  eorum  per  Spiri- 
tum  Sanctum  diffundatur,  atque  in  illis  inhce- 
reat ,  aut  etiam  gratiam  ,  qua  justificamur, 
esse  tantum  favorem  Dei ,  anathem-.i  sit.  Qui- 
bus  verbis  expresse  damnatur  ille  error , 
quantum  ad  eam  partem,  per  quam  excludit 
a  juslificatione  inhaerentem  justitiam.  Duo 
autem  in  illa  definitione  observanda  sunt.  Pri- 
mum  est,  si  quis  fateatur,  ad  justificationem 
peccatoris  necessariam  imprimis  esse  justi- 
tiam  inhserentem,  nou  tamen  solam,  sed  si- 
mul  cum  remissione  peccatorum,  non  con- 
venire  cum  hsereticis  hujus  temporis,  nec  ali- 
quid  dicere  contra  Concilium  ,  imo  non  par- 


SECT.  IV.  169 

vum  fnndamenlum  habere  in  ipso  Concilio. 
Dum  enim  ait,  vel  sola peccaturum  remissione, 
exclusa  gratia  et  charitate ,  plane  indicat , 
qui  dixerit  justificationem  fieri  per  remissio- 
nem  peccatorum,  etintusionem  gralise  et  cha- 
ritatis  inha?rentis,  recte  dicere,  ct  a  sua  doc- 
trina  non  deviarc.  Unde  in  c.ip.  7  sic  docue- 
rat  idem  Concilium  :  Hanc  dispositionem  jus- 
tificatio  ipsa  consequiiur ,  qua?  non  est  sola 
peccatorum  remissio,  sed  et  sanctificatio ,  et 
renovatio  interioris  hominis,  per  voluntariam 
susceptionem  gratia?  et  donorum ;  unds  homo 
ex  injusto  fit  justus,  et  ex  inimico  amicus,  etc. 
Unde  videtur  Concilium,  et  illa  duo  tanquam 
distincta  ponere,scilicet,  remissionem  pecca- 
torum,  et  inlernam  renovationem,  et  docere 
utramque  in  justificatione  includi.  Et  hoc  se- 
cundum  ex  multis  Patribus  confirmat  etiam 
Bellarm.,  lib.  de  Justific,  c.  6  et  8.  Ncc  vero 
nunc  disputo,  an  illa  duo  sola  ratione,  vel 
etiam  in  re  ipsa  distinguantur ;  illud  solum 
assero,  Concilium  de  hoc  nihil  asseruisse,  nec 
ad  f  jus  defmitioncm  alterutram  partem  illa- 
rum  speciare,  licet  fortasse  verius  sit  illa  duo 
tantum  ratione  distingui. 

19.  Secundum  notandum  circa  Concilium. — 
Alterum  observandum  circa  Concilium  est, 
ipsum  loqui  de  lege  ordinaria,  et  de  justifi- 
catione  peccatoris ,  ct  remissione  peccati , 
qualis  nuncfit;  non  vero  de  potentia  abso- 
luta,  quia  hoc  non  spectabat  ad  doctrinam 
fidei.  Unde  sicut  can.  9  definit ,  ad  remissio- 
nem  peccati  obtinendam  necessariam  esse 
prseparationem  voluntatis  per  proprium  illius 
motum,  et  tamen  illud  intelligitur  de  lege  or- 
dinaria,  r.on  de  potentia  absoluta,  ila  cum 
postea  dicit,  necessariam  esse  justitiam  in- 
hau-entem  ,  eodem  modo  intelligendum  est. 
Unde  Soto  et  alii  recentiores  Thomistae  ssepe 
citati  docent,  de  potentia  absoluta  posse  jus- 
tificationem  fieri  per  extrinsecum  favorem, 
et  per  gratiam  in  esse  graliee  (ut  ipsi  aiunt ) 
sine  donis  infusis  et  inhaerentibus,  in  quo 
certum  est  non  repugnare  Concilio,  quidquid 
sit  de  sententiae  veritate.  Sic  igitur,  licet  quis 
cum  Soto,  Bonav.  et  aliis  opinetur,  de  poten- 
tia  absoluta  posse  peccatum  tolli  per  solam 
remissionem  peccatorum ,  nihil  dicit  conlra 
Concilium,  preesertim  cum  intelligatur  hoc 
de  vera  remissione  et  absolutione  peccati,  et 
non  de  sola  putativa  rcmissione,  seu  falsa  non 
imputatione. 

20.  Addo  vero,  etiam  de  potentia  absoluta 
verum  esse  quod  Concilium  doc.et,  quia  non 
loquitur   de    sola  abolitione  et  destruclione 


170 


QlLffiST.  lxxxvi.  ARTIC.  II. 


peccati,  quoad  formalem  malitiam  ejus,  sed 
simpliciter  de  justificatione.  Justificatio  autem 
fieri  non  potest  ullo  modo  sine  juslitia  inbae- 
rente,  etiamsi  aliqui  moderni  aliter  loquau- 
tur.  Ratio  est,  quia  justificatio  non  tantum 
dicit  mutationem  privativam  seu  ablativam 
mali,  sed  etiam  positivam  et  inductivam  boni, 
scilicet,  rectitudinis  interioris  ,  quam  nomen 
justitiee  prse  se  fert.  Heec  autem  mutatio  nullo 
modofieri,  aut  iuteliigi  potesfc  sine  aliquafor- 
ma  intrinseca,  quee  per  iliara  indue.atur,  et 
illam  rectitudinem  formaliter  conferat;  hanc 
autem  vocamus  justitiam  inhaerentem.Etideo 
justificatio  fieri  non  potest  sine  infusione  ta- 
lis  justitiee,  etiam  de  potentia  absoluta,  magis 
quam  esse  album  sine  albedine.  Et  idemfere 
est  de  propria  sanctificatione;  heec  enim  etiam 
requirit  intrinsecam  perfectionem,  quee  res- 
pectu  hominis  eadern  est  cum  supernaturali 
justitia.  Et  ideo  dixit  Concilium  de  justifica- 
tione  loquens  esse  sanctific&tionem  et  reno- 
vationem.  Idemque  censeo  de  gratificatione 
propria,  et  de  instauralione  amieitiee  inter 
Deum  et  homines;  hee  enim  sine  gratia  et 
charitate,  vel  alio  excellentiori  dono  intelligi 
non  possunt.  Dico  autem  proprie  et  perfecte, 
quia  interdum  dicitur  res  sanctificari  imper- 
fecte  per  extrinsecam  relationem,  seu  deno- 
minationem,  quoniodo  dicunt  multi  potuisse 
Deum  per  extrinsecum  favorem  aliquo  modo 
sanctificare,  et  gratum  sibireddere  hominem. 
Sed  ille  modus,  esto  esset  possibilis,  certum 
est  valde  imperfectum  futurum  fuisse.  Et  ad- 
huc  intelligi  non  posset  sine  aliqua  acceplio- 
ne,  vel  ordinatioue  secundurn  preesentein  sla- 
tum  ad  aliquod  donum  supernaluraie  suo 
tempore  obtinendum,  quia  alias  nec  objec- 
tum,  nec  proporlionatum  effectum  habere 
posset  talis  dilectio. 

21 .  Satisfit  difficultati  de  remusione  peccati 
■per  non  imputatione./i.  — Igitur  respoudendo 
ad  difficultatem  positam  in  forma  ac  brevi- 
ter,  negatur  imprimis  sequi,  justificationem 
aut  peccati  destructionem  nunc  fieri  per  non 
irnputationem,  vel  per  solam  remissionem 
extrinseeam;  nam  per  inhaerentem  justitium 
fit  etiam  remissio  peccati,  quia  per  illam  tol- 
litur  privatio  gratiae,  quee  veram  rationem 
culpaa  et  maculae  habet;  et  cx  vi  justificatio- 
nis  tollitur,  quateuus  talem  rationem  habet, 
quia  infunditur  gratia  cum  orunibus,  quee  illi 
connaturalia  sunt,  quorum  unurn  est,  ut  ex- 
cludat  maculam  peccati,  si  illam  invenerit. 
Unde  quamvis  negandum  non  sit  justificatio- 
nem  incluclere-  nunc  remissionem  peccato- 


rum,  non  solum  quoad  effectum  quem  in  ho- 
mine  ponit,  sed  etiam  quoad  voluntatem  et 
condonationem  quam  ex  parte  Dei  requirit , 
nihilominus  non  includit  illam  ut  mere  cx- 
trinsecam,  sed  ut  conjunctam  ex  natura  rei 
cum  tali  intrinseca  forma;  et  ideo  absolute 
justificatio  tota,  ut  includit  peccati  remissio- 
nem,  fit  per  talem  formam  inlrinsecam.  At  de 
potentia  absoluta  conceditur,  in  preedicto  ca- 
su,  seufacta  hypothesi,  de  qua  est  controver- 
sia,  peccatum  excludi  per  solam  extrinsecam 
voluntatemDei,  quee  non  posset  dici  non  im- 
putatio  falsa  seu  specie  tenus  in  sensu  hrere- 
ticorum,  quia  esset  vera  destructio  et  abolitio 
peccati,  quoad  formalem  rationem  ejus.  Nec 
etiam  formaliter  dici  posset  non  imputatio 
vera,  sed  tantum  consecutive,  quia  ut  vere 
non  iiijputetur  peccatum,  necesse  est  supponi 
ipsum  esse  ablatum  ;  ideo  enim  tali  homini 
vere  non  imputatur,  quia  in  illo  non  est.  Pro- 
prie  ergo  dicitur  remissio  et  condonalio;  hsec 
enim  verba  cadunt  optime  in  ipsam  culpam, 
nam  phrasis  non  imputandi  magis  videtur 
referri  ad  pcenam,  ad  quam  non  imputatur 
peccaturn,  postquam  remissum  estquoad  cul- 
pam. 

22.  Peccatum  non  consistit  solum  in  non  re~ 
missione  divina.  —  Est  tamen  conditio  neces- 
saria  ut  peccatum  liabitualiter  maneat.  —  Ne- 
que  hinc  sequitur,  peccatum  habituale  con- 
sistere  solum  in  imputatione,  vel  non  remis- 
sioue  divina;  sed  solum  seqnitur  hanc  esse 
veluti  conditionem  necessariam  ut  sit.  Sicut 
res  non  est,  nisi  quandiu  conservatur,  seu 
quandiu  non  destruitur  a  Deo  ;  tamen  forma- 
liter  rem  esse  non  est  conscrvari  aut  non 
destrui  a  Deo.  Item  qui  dicunt  peccatum  ha- 
bituale  esse  per  solam  denominationem  a 
peccato  preeterito  non  retractato,  non  cogun- 
tur  dicere  peccatiim  habituale  esse  ipsam  non 
retractaiiouem ,  nam  hsec  vel  nullum  pecca- 
tum  est,  si  nondum  occurrit  obligatio  retrac- 
tandi,  vel  si  occurrerit,  erit  novum  peccatum 
actuale  :  diceturergo  non  retractationem  esse 
conditionem  necessariam ,  ut  peccatum  prae- 
teritum  denominare  possit,  tanquam  vera 
moralis  macula,  quae  adhuc  durat.  Sic  igitur, 
Deum  non  remittere,  est  conditio  necessaria 
ut  peccatum  praeteritum  habitualiter  maneat 
et  constituat  peccatorem,  ipsum  vero  non 
consistit  in  non  remissione  divina,  vel  impu- 
tatione.  Non  enim  ideo  est  peccatum,  quia 
imputatur,  sed  imputatur  potius,  quia  est.  Est 
autem  non  per  existentiam  alicujus  rei  phy- 
sicae,  ut  omnes  Theologi  fatentur  cum  D.  Tho- 


DISPUTAT. 
ma  in  1.  %  q.  86.,  et  cum  Magistro  in  4,  d.  18, 
et  est  per  se  eviclens ;  nulla  enim  talis  res 
vel  qualitas  excogitari  potest,  quse  sit  pecca- 
tum  babituale.  Nec  etiam  necessario  existit 
per  modum  privatiouis  physicoe ;  quia  si  sit 
sermo  de  privatione  alicujus  perfectionis,  vel 
rectitudinis  naturalis ,  liaic  nulla  invenitur 
necessario  in  peccatore  post  transactum  ac- 
tum  peccati;  quia  potentiae  ejus  integrse  ma- 
nent,  habitus  vero  accidentaliter  se  habent, 
nam  et  vitiosi  habitus  possunt  mauere  ablato 
peccato,  et  studiosi  babitus  naturales  possunt 
esse  cum  illo.  Si  vero  sit  sermo  de  privatione 
giatiae,  jam  declaratum  est,  quomodo  illa 
possit  habere  rationem  maculse  et  peccati 
habitualis;  est  enim  solum  quasi  materiali- 
ter,  idque  non  universaliter ,  quia  neque  in 
puris  naturalibus  id  haberet  peccatum  babi- 
tuale,  nec  in  veniali  peccato  reperitur, 
quamvis  suam  maculam  relinquat,  ut  infra 
dicam. 

23.  Quomodo  existat  peccatum  habituale. — 
Modus  sufficiens  tollendi  peccatum  depotentia 
absoluta  est  per  remissionem.  —  Peccatum 
ergo  habituale  existere  dicitur  morali  modo, 
aut  per  relationem  rationis,  aut  per  virtua- 
lem  prsesentiam,  vel  alio  simili  modo,  qui 
necessario  reducitur  ad  moraiitatem  quam- 
dam  ,  quse  durat,  et  denominat  hominem 
aversuma  Deo,  et  re  vera  facit  illum  dignum 
odio  et  inimicitia  Dei,  quandiu  modo  aliquo 
sufficiente  non  deletur.  Videtur  autem  mo- 
dus  sufficiens  de  potentia  absoluta,  quod  tol- 
latur  per  remissionem  Dei,  nam  sicut  res  illa 
raoralis  est,  ita  etiam  morali  modo,  et  per 
moralem  actionem  tollitur.  Quae  actio  esse 
potest  illius  qui  passus  estinjuriam,  quia  si- 
cut  injuria  fit  per  voluntatem  inferentis  illam, 
ita  destruitur  per  voluntatem  ejus  qui  illam 
passus  est,  si  dlam  remittat.  Sicut  in  huma- 
nis,  qui  alteri  injuriam  intulit,  est  illi  odiosus 
et  de  se  invisus  quaudiu  non  satisfacit,  vel 
quandiu  alter  non  remittit  injuriam ;  utro- 
que  autem  modo  censetur  ratio  injuriae 
de  medio  tolli ;  quia  is ,  qui  illam  intulit, 
quasi  usurpatum  habet  honorem  alterius , 
quoe  ratio  cessat  ,  si  alter  remiltat.  Ex 
quo  non  sequitur,  injuriam  aut  debitum  hu- 
manum  consistere  in  alterius  imputatione, 
sed  solum  sequitur,  pendere  aliquo  modo  ex 
allerius  voluntate  ac  remissione.  Sic  ergo 
servata  proportione  esset  philosophandum  de 
Deo  in  praedicto  casu.  Solum  est  consideran- 
dum,  malum  morale,  seu  peccatum  ut  sic  si- 
cut  non  fit  a  Deo,  ila  nec  ab  ipso  conservari 


IX.  SECT.  IV.  171 

proprie  ac  per  se  loquendo,  et  ideo  nunquam 
diximus  pendere  a  Deo.  Quia  vero  potest  a 
divina  voluntate  destrui ,  ideo  dum  non  de- 
struitur,  seu  remittitur,  permanet.  Atque  hac 
etiam  ratione  diximus,  negationem  hujus  re- 
missionis  esse  conditionem  neeessaiiam  ut 
peccatum  sit,  non  vero  esse  veram  causam 
durationis  ejus. 

24.  Triplicitcr  potest  intelligi  peccatum  re- 
milti  per  non  impidaiionem.  — Denique  quod 
inferebatur  ,  remissionem  peccati  secundum 
se  et  abstrahendo  ab  omni  statu  consistere  in 
non  imputatione  ,  in  rigore  loquendo  de  im- 
putatione,  non  sequitur,  ut  jam  satis  explica- 
tum  est.  In  sano  autem  sensu  per  non  impu- 
tationem  intelligendo  veram  peccati  remis- 
sionem  per  voluntatem  Dei  extrinsecam,  dis- 
tinguendum  est;  nam  tres  potest  habere  sen- 
sus.  Primus  est,  peccatum  secundum  se  et  in 
omni  statutoili  per  solam  hancremissionem; 
et  sic  negatur  sequela,  nam  in  virtute  ex  uno 
particulari  infert  universalem,  quod  fieri  non 
potest.  Ratio  vero  est,  quia  in  aiiquo  statu 
potest  amplius  requiri  ad  plenam  et  perfectam 
remissionem  justificativam  peccaloris  ;  et  ita 
est  in  proesenti  statu,  eo  quod  ipsum  habituale 
peccatum  non  solum  includit  id,  quod  mo- 
rale  est,  sed  etiam  realem  privalionem  iuter- 
nse  sanctitatis.  Secundus  sensus  esse  potest, 
peccatum  secundum  se,  et  abstrabendo  ab 
hoc  vel  illo  statu,  posse  aliquando  deleri  per 
solam  extrinsecam  remissionem,  saitem  quo- 
ad  formalem  rationem  peccati ;  et  hoc  sensu 
admittitur  sequela,  quia  solum  inde  fit,  hunc 
modum  destructionis  non  repugnare  peccato 
ut  sic,  quod  est  verum,  nam  de  potentia  ab- 
soluta  non  repugnat  peccato  actuali,  veuiali 
autem  fortasse  uec  de  iege  ordinaria,  de  quo 
infra  dicam,  nam  inde  sumitur  magnum  ar- 
gumentum  ad  ea,  quse  hic  dicuntur,  confir- 
manda.  Tertius  denique  sensus  est,  ad  des- 
tructionem  peccati,  ut  sic,  in  omni  statu  ne- 
cessariam  esse  remissionem  divina  voluntate 
factain,  quamvis  non  solam;  et  hoc  etiam  ad- 
mittimus  ut  verum  ;  nam  id  Sancti  Patres  rc- 
quirunt  ad  justificalionem  a  peccato ,  quae 
nunc  fit  in  lege  Evangelica  ;  idemque  ex 
Concilio  Tridentino  supra  declaravimus ;  et 
ex  multis  Patribus  osiendi  in  1  tom.  3  p., 
disp.  4;  et  demonstrat  etiam  Beliarm.,  loco 
supra  citato  ;  ergo  a  fortiori  in  quolibet  alio 
statu  erit  necessaria.  Ratio  vero  sumitur  ex 
dicto  locu  3  p. ,  quia  peccatum  est  divina  in- 
juria,  pro  qua  non  potcst  homo  condigne  sa- 
tisfacere,  et  ideo  ut  omnino  tollatur,  semper 


1  72  QUjEST.  lxxx 

est  necessaria  divina  rcmissio.  Ad  quara  ob- 
tinendara  requiritur  quidem,  moraliter  lo- 
quendo,  et  juxta  modum  ipsis  rebus  maxime 
convenientem,  ut  isqui  injuriam  intulit,  inju- 
riam  retractet,  vel  petat  veniam,  aut  aliquo 
alio  modo  sibi  possibili  remissionem  acceptet, 
eique  cooperetur;  et  ut  remissio  sit  perfecta, 
oportet  ut  ad  pristinam  amicitiam  restitua- 
tur;  absolute  tamen  sufficit  voluntas  efficaxre- 
mittentis,  quantum  ad  ipsura  pertinet;  unde  si 
talis  voluntas  sit  suprema  et  omnipotens,  po- 
terit  rationem  mali  moralis  in  tali  peccato  in- 
ventam  destruere. 

25.  Haec  sunt  quee  ad  explicandas  has  sen- 
tentias,  earumque  probabilitatem  conferre 
possunt,  ideoque  non  est  facile  inter  easferre 
judicium  ;  nemo  autem  potest  alterutram  ea- 
rum  damnare,  vel  ut  improbabilem  rejicere, 
quia  utraque  revera  habet  graves  auctores, 
et  probabiles  rationes,  et  neutra  continet  ali- 
quid  minus  consentaneum  sanse  doclrinae. 
Ego  vero  bactenus  in  posteriorem  sententiam 
magis  propensus  fui,  quia  in  his  rebus  quse 
ad  divinam  omnipotentiam  spectant,  non  est 
aliquid  facile  negandum,  ubi  contradictio  vel 
inconveniens  non  apparet;  neutrum  autem 
in  praesentimateriaoccurrit;  nihilominusple- 
niorem  bujus  puncti  resolutionem  in  mate- 
riam  de  gratia  reservamus. 

ARTICULTJS  III. 

Utrum  possit  per  poenitentiam  unum  peccalum 
sine  alio  remitti  '. 

\.  Ad  tertium  sic  proceditur.  Videtur quod 
possit  per  pcenitentiam  unum  peccatum  sine 
alio  remitti.  Dicilur  enim  Amos  4  :  Ptui  su- 
per  unam.  civitatem,  et  super  alteram  civita- 
tem  non  plui ;  pars  una  compluta  est,  et  pars, 
super  quam  non  plui,  aruit.  Quod  exponens 
(xreg.  super  Ezech.  dicit 2 :  Cum  ille,  qui  pro- 
ccimum  odit,  ab  aliis  vitiis  se  corrigit,  una  ea- 
demque  civitas  ex  parte  compluitur,  et  exparte 
arida  manet ;  quia  sunt,  qui,  cum  quwdam  vi- 
tia  resecant,  in  aliis  graviter  perdurant.  Ergo 
potest  unum  peccatum  per  pcenitentiam  di- 
mitti  sine  alio. 

2.  Prceterea,  Ambrosius  dicil  super  Beati 

1  1.  %  q.  73,  art.  1 ;  et  3,  d.30,  a.  5;  et4, 
d.  15.  q.  \,  a.  3,  q.  1 ,  corp.,  et  d.  16,  q.  2,  a. 
1,  q.  2,  corp.,  et  d.  18,  q.  2,  a.  5,  q.  3,  ad  1. 

2  Hom.  10  in  Ezechv  circa  medium. 


VI.  ARTIC.  III. 

immaculatiinma l  \Prima  consolatio  cst,  quia 
non  obliviscitur  misereri  Dcus;  secunda  per 
punitionem  ,  uli  etsi  fidcs  desit,  pcena  satisfa- 
cit,  et  relevat.  Potest  ergo  aliquis  relevari  ab 
aliquo  peccato ,  manente  peccato  infidelitatis. 

3.  Prceterea,  eorum  qua?  non  necesse  est  esse 
simul,  unumpotcst  auferri  sine  alio.  Sedpec- 
cita  (ut  in  secunda  parte  habitum  est  2J  non 
sunt  connexa,  et  ita  unum  eorum  potest  esse 
sine  alio.  Ergo  etiam  unum  eorum  potest  re- 
mitti  sine  alio  per  pcenitentiam. 

4.  Prceterea,  peccata  sunt  debita,  quce  nobis 
relaxari  petimus,  cum  dicimus  in  Oratione 
Dominica :  Dimitte  nobis  debita  nostra ,  etc. 
Sed  homo  quandoque  dimittit  unum  debilum 
sine  alio;  ergo  etiam  Deus  per  poenitentiam  di- 
mittit  unum  peccatum  sine  alio. 

5.  Prceterea,  per  ditectionem  Dei  relaxan- 
tur  hominibus  peccata,  secundum  illud  Hier. 
31  :  In  charitate  perpehca  dilexite;  ideo  at- 
traxi  te  miserans.  Sed  nihil  prohibet  quin 
Dcus  diligat  hominem  quantum  ad  unum,  etsit 
ei  offensus  quantum  acl  aliud,  sicut  peccato- 
rem  diligit  quantum  acl  naturam ,  odit  autem 
quantum  ad  culpam  ;  ergo  videtur  possibite 
quod  Deus  per  pcenitentiam  remittat  unum 
peccatum  sinc  alio. 

Sed  contra  est  quod  Augustinus  dicit  in 
lib.  de  Pcen.  3  :  Sunt  plures,quos  pcenitet  pec- 
casse,  sed  non  omnino,  reservantes  sibi  quce- 
dam,  in  quibus  delectentur  ;  non  animadver- 
tentes  Dominum  simul  mutum  et  surdum  a  dce- 
monio  liberasse,  per  hoc  docens  nos  mmqnam 
nisi  de  omnibus  sanari. 

Respondeo  dicendum ,  quocl  impossibite  est 
per  pcenitenliam  unum  peccatum  sine  cdio  re- 
mitti.  Primo  quidem,  quia peccatum  remitlitur 
in  quantum  toltitur  Dei  offensa  per  gratiam. 
Undein^ p.  habitum  est  * ,  quocl  nutlum  pec- 
catum  potest  remilti  sine  gratia.  Omne  autem 
peccatum  mortale  contrariatur  gratice  ei  ex- 
cludit  eam.  Unde  impossibile  est  quccl  unum 
peccatum  sine  alio  remittatur.  Secundo,  quia 
(sicut  ostensum  est 5 )  peccatum  mortale  non 
potest  sine  vera  pcenitentia  remitti ,  ad  quam 
pertinet  deserere  peccatum,  in  quantum  est 
contra  Deum.  Quod  quidem  est  commune  om- 
nibus  peccaiis  mortatibus.   Ubi  autem  est  ea- 

1  In  Ps.  118,  serm.  18  ,  in  princ,  tom.  4, 
refertur  dePcen.,  d.  3,  cap.  Prima  consolatio. 

2  1.2,  q.  73,  art.  1. 

3  Cap.  6,  parum  ante  mediuin,  tom.  4. 

4  1.2,  q.  109,  art.  1,  et  q.  113,  art.  2. 

5  Art.  praeced. 


QILEST.  LXXXY 

dem  ratio,  et  idcm  effeclus.  Unde  non  potest 
esse  vere  pcenitens,  qui  de  uno  peccato  pcenitct , 
et  non  de  alio.  Si  enim  displiceret  ei  illud 
pcccatum,  quia  est  contra  Dcum  super  omnia 
dilectum  (quod  rcquiritur  ad  rationem  verce 
pcenitentice)  ,  scqueretur  quocl  cle  omnibus 
pcccatis  pceniteret.  Unde  sequitur  ,  quod 
impossibile  sit  unum  peccatum  per  pceniten- 
tiam  remitti  sine  alio.  Tertio,  quia  hoc  esset 
contra  pcrfectionem  misericordice  Dei,  cujus 
perfecta  sunt  opera,  ut  dicitur  Deut.  32.  Unde 
cujus  miseretur,  totaliter  miseretur.  Et  hoc 
est,  quod  August.  dicit  in  lib.  de  Pcenit.  '  : 
Quccdam  impietas  infidelitatis  est,  ab  illo,  qui 
justus  et  justitia  est ,  dimidiam  sperare  ve- 
niam. 

Ad  primum  ergo  diccndum,  quod  illud  ver- 
bum  Grreg.  non  est  intelligendum  quantum 
ad  remissionem  culpa?  ,  sed  quantum  acl  cessa- 
tionem  ab  actu;  quia  interdum  ille,  qui  plura 
peccata  consuevit  committere,  deserit  unam, 
non  tamen  aliud.  Quod  quiclem  fit  auxilio  di- 
vino,  quod  tamen  non  pertingit  usque  ad  re- 
missionem  culpcp.. 

Ad  secundum  dicendum,  quod  in  verbo  illo 
Ambros.,  fides  non  potest  accipi,  qua  credi- 
tur  in  Christum ;  quia,  ut  August.  dicit  super 
illud  Joan.  45  :  Si  non  venissem,  et  locutns 
eis  non  fuissem,  peccaium  non  haberent,  scili- 
cet  infidclitatis  :  Hoc  enim  est  peccatum,  quo 
tenentur  cuncta  peccata  ~.  Sed  accipitur  fides 
pro  conscientia ;  quia  interdum  per  pcenas , 
quas  quis  patienter  sustinet,  consequitur  remis- 
sionem  peccati ,  cujus  conscientiam  non  lia- 
let. 

A  d  tertium  dicendum ,  quod  peccata  quam- 
vis  non  sint  connexa,  quantum  ad  conversio- 
nem  ad  bonum  commutabile  ,  sunt  tamen  con- 
nexa  quantum  ad  aversionem  a  bono  incommu- 
tabili ,  in  qua  conveniunt  omnia  peccata  mor- 
talia.  Et  ex  hac  parte  habent  rationem  offen- 
sce,  quam  oportet  per  pcenitentiam  tolli. 

Acl  quartum  dicendum,  quod  debitum  exte- 
rioris  rei  (puta  pecunice)  non  contrariatur 
amicitice  ,  ex  qua  debitum  remittitur  ,  et  ideo 
potest  unum  dimitti  sine  alio.  Sed  debitum 
culpai  contrariatur  amicitice ,  et  ideo  una  cul- 
pa  ,  vd  offensa  non  remittitur  sine  altera ; 
ridiculum  enim  videtur,  quod  etiam  ab  homine 
aliquis  vcniam  pcteret  de  una  offensa ,  et  non 
de  alia. 


1  Cap.  6,  non  longe  a  fine,  tom.  4. 

2  Tmct.  89  in  Joan.,  inler  principiuui  et 
medium,  tom.  9. 


1.  ARTIC.  III.  173 

Ad  quintum  diccndum,  quod  dilectio,  qua 
Deus  diligit  hominis  naturam ,  non  ordinatur 
ad  bonum  gloriw ,  a  quo  impeditur  homo  per 
quodlibct  peccatum  mortale.  Sed  dilcctio  gra- 
tice,  per  quam  fit  remissio pcccati  mortalis,  or- 
dinat  hominem  ad  vitam  cetcrnam  ,  secundum 
illud  Rom.  6  :  Gfratia  Dei,  vita  ceterna.  Unde 
non  est  similis  ratio. 

COMMENTARIUS. 

1.  Sensus  articuli. —  In  boc  articulo  con- 
stat  sermonem  esse  de  peccatis  mortalibus, 
nam  de  eorum  tantum  remissione  in  bac 
quaestione  agitur.  Statim  vero  hic  occurrit 
eadem  dubitatio  quce  in  preecedenti  titulo,  an, 
scilicet,  D.  Tbomas  loquatur  de  potentia  ab- 
soluta,  vel  de  ordinaria  ;  nam  absolute  respon- 
det  impossibile  esse  per  pcenitentiam  unum 
peccatum  sine  alio  remitti.  Si  tamen  conside- 
retur  discursus  ejus,  facile  intelligetur,  eo- 
dcm  modo  usurpasse  vocem  impossibile  in 
utroque  articulo.  Nam  ex  principio,  superiori 
articulo  probato,  procedit  ad  concludendam 
assertionem  praesenteni,  nimirum,  ex  eo  quod 
remissio  peccati  non  potest  fieri  sine  gratia, 
vel  sine  pcenitentia,  quse  omnibus  peccatis 
asque  repngnant;  sicut  e  converso  quodlibet 
peccatum  mortale  illis  contrarium  est.  Ex  ra- 
tionibus  ergo  superius  factis  constatD.  Tbom. 
non  loqui  de  absoluta  potentia,  sed  supposito 
modo  quo  nunc  Deus  remittit  peccatum. 
Quod  etiam  satis  declarat  tertia  ejus  ratio, 
sumpta  ex  perfectione  misericordise  divinee; 
non  est  enim  Deo  simpliciter  necessarium  uti 
cum  homine  tota  perfectione  misericordiae 
suce;  nam  licet  hoc  sit  magis  consentaneum 
bonitati  ejus,  tamen  si  Deus  aliter  res  ordi- 
nare  voluisset,  non  ideo  ageret  aliquid  conlra 
virtutem  vel  prudentiam ;  nulla  enim  ratio 
mali  ant  deformilatis  in  tali  opere  fingi  po- 
test,  sed  solnm  quaedam  minor  perfeclio  non 
privativa,  sed  negativa,  quse  libera  est  Deo, 
quia  non  est  in  ipso,  sed  in  effectu.  Etenim 
licet  in  ordine  ad  effectum  videatur  opus  mi- 
nus  perfectum,  in  ordine  ad  operantem,  cu- 
jus  regula  est  voluntas  ejus,  nulla  esset  minor 
perfectio. 

2.  Illud  etiam  considerandum  est,  aliud 
esse  quserere  an  unum  peccatum  mortale  pos- 
sit  remitti  sine  alio,  vel  an  per  pcenitentiam 
possit  unuin  sine  alio  remitti;  nam  prior 
qusestio  magis  absoluta  est  quatn  secunda, 
quia  non  determinatur  adcertum  aliquem  re- 
missionis  moduin,  seu  medium;  D.  Thomas 


174 


QU£ST.  LXXXVF.  ARTIC.  II 


autem  non  priorem,  scd  posteriorem  qusestio- 
nem  movet,  agitque  de  pcenitentia  non  qua- 
cunque,  sed  perfecta,  quse  per  veram  contri- 
tionem  fit,  ut  patetcx  secundaratione,  ubi  de- 
clarat  se  loqui  de  illa  poenitentia,  ad  quam 
pertinet  deserere  peccatum  in  quantum  est 
contra  Deum  super  omnia  diiectum  ;  ex  quo 
recte  concludit,  non  posse  esse  veram  pceni- 
tentiam  de  uno  peccato,  quin  sit  etiam  cle  om- 
nibus,  saltem  virtualiter;  quod  verissimum 
esse  censeo,  ut  supra  declaravi.  Ideoque  lo- 
quendo  de  lioc  genere  remissionis,  apparen- 
tius  dici  posset  simpliciter  esse  impossibilc 
sic  remittere  unum  peccatum  sine  alio.  Et  de 
hac  impossibilitate  iu  sensu  composito,  utsic 
dicam,  probabilitcr  posset  quis  interpretari 
D.Tbomam,etexistimare  sicesse  impossibile 
simpliciter  hoc,  non  tamen  per  se,  et  prsescin- 
dendo  a  tali  modo  remittendi  peccatum  ,  per 
bujusmodi  potentiam.  Nihilominus  tamen 
etiam  illo  modo  non  oportet  sumere  illam  im- 
possibilitatem  in  ordine  ad  pcenitentiam  ab- 
solutam,  quia  actus  pcenitentis,  etiamsi  sit 
contrarius,  non  expellit  formaliter  peccatum, 
sed  dispositive ;  et  ideo,  esto  verum  sit  non 
posse  contritionem  esse  perfectam,  quin  for- 
malitervel  virtute  sit  de  omnibus  peccatis, 
nihilominus  non  obstante  tali  actu  ,  posset 
Deus  nullum  peccatum  mortale  remittere,  et 
ideo  ex  vi  illius  actus  non  sequitur  implicatio 
contradictionis,  si  Deus  vellet  unum  pecca- 
tum  remittcre,  et  non  aliud,  quamvis  hoc  sit 
praeter  exigentiam,  etquasi  conditionem  con- 
naturalcm  iilius  actus ;  et  ideo  id  dici  posset 
impossibile,  et  secundum  legem  a  Deo  insti- 
tutam,  et  suo  modo  ex  natura  rei. 

3.  Explicantur  verba  Gregorii. — In  solutio- 
nibus  argumentoruin  pauca  occurrunt  nota- 
tione  digna.  In  primo  tamen  argumento  trac- 
tat  D.  Thomas  qusedam  verba  Gregorii  quoe 
sumpsisse  videtur  ex  Gratiano  in  cap.  Pluit, 
de  Pcenit.,  d.  13,  vel  ex  Magistr.  in  4,  d.  15; 
nam  omnes  sic  ea  referunt :  Cum  ille,  qui 
proximum  odit,  ab  aliis  vitiis  se  corrigit,  una 
eademque  civitas  ex  parte  compluitur ,  et  ex 
parte  arida  remanet ;  quia  sunt  quidam,  qui 
cum  qucedam  vitia  resecent,  in  aliis  graviter 
perdurant.  Verba  autem  Gregorii,  hom.  10  in 
Ezech.,  sunt:  Cum  vero  ipse  qui  proximos  au- 
dit,  ah  aliis  se  vitiis  corrigU,  atque  ab  aliis 
emendari  contemnit,  una  eademque  civitas,  et 
ex  parte  compluitur,  et  ex  parte  arida  remanet, 
in  qua  a  se  prceclicoiionis  pluviam  repellit. 
Sunt  enim  quidam  qui  exhortationis  verba  om- 
nino  non  audiunt,  hi  penitus  suscipere  plu- 


viam  nolunt,  et  sunt  quidam  qui  audiunt,  sed 
hanc  medullitus  non  sequuntur,  quia  alia  in  se 
vitia  resecant,  sed  in  aliis  graviter  perdurant. 
Ex  quibus  evidentiusconstat,  veram  esseres- 
ponsionem  D.  Thomoe,  quae  etiam  est  Magis- 
tri,  et  Gratiani  in  §  Illud  autem,  Greg.  non 
loqui  de  remissione  culpEe,  sed  de  cessatione 
ab  usu  et  consuetudine  unius  peccati,  non  al- 
terius,  TJnde  etiam  fieri  potest,  ut  quantum 
ad  realem  et  positivum  habitum  vitii,  unus 
expellatur  et  non  alius ,  integra  manente 
culpa. 

•&.  Verba  Amlrosii  expenduntur.  —  Simili- 
ter  in  secundo  argumento  refert  D.  Thomas 
qucedain  verba  A.mbrosiiprout  habentur  apud 
Gratianum,  c.  Prima  consotatio,  eadem  d  ,  et 
Magistrum,  d.  15,  et  omnes  illa  sumpsisse  vi- 
dentur  ex  Glossa  ord.  Psal.  118,  octonar.  18, 
litter.  Zadik,  scilicet :  Prima  consolatio  est, 
quia  non  obliviscitur  misereri  Deus.  Secunda 
per  punitionem ;  ubi  etsi  fides  desit,  pcena  sa- 
tisfacit,  et  relevat.  Apud  Ambr.  autem  super 
enmdern  Psal.  1 18,  eodem  octon.  18,  in  prin- 
cipio,  sic  legitur  :  Crechntibus  igiiur  in  Domi- 
fium,  est  in  Domini  misericordia  consolatio. 
Est  etiam  aliud  consolationis  genus  iis ,  qui 
graves  solverint  pcenas ,  ut  habes  scriptum  in 
Isaice  libro  :  Consolamini,  consolamini,  popule 
meus,  usque  ad  illud  :  Solutum  est  peccatum 
ejus,  quia  recepit  de  manu  Domini  duplicia 
peccata  sua  (ita  enim  legit  Ambr.  juxta  70), 
et  subdit  hsec  obscura  verba :  Etiamsi  fides 
deerat.posna  satisfecerat ;  relevantur  solutione 
pcenarum,  quia  solvuntur  commendatione  me- 
ritorum.  Ex  quibus  apparet,  quam  sit  difficilis 
interpretatio  D.  Thomse,  quam  sumpsit  etiam 
ex  Gratiano,  et  Magistro,  et  nunc  habetur  in 
Glossa  ordin.,  scilicet,  fidem  ibi  accipi  pro 
conscientia  delicti,  nam,  licet  hecc  desit,  po- 
test  quis  patienter  sustinendo  poenas  conse- 
qui  remissionem  peccati ,  cujus  conscientiam 
non  habet,  Quse  doctrinavera  est,  tamenAm- 
bros.  non  videtur  de  illa  re  loqui ;  nam  po- 
pulo  Judseorum,  quem  Deus  per  Isaiam  con- 
solabatur  ,  cuique  reddiderat  duplicia  pro 
omnibus  peccatis  suis,  non  deerat  conscienda 
peccati,  ut  per  se  notum  videtur;  non  ergo 
potuit  in  hoc  sensu  dicere  Ambros.  de  illo 
populo  :  Eiiamsi  fides  deerat.  Existimo  ergo 
Ambros.  locutum  fuisse  de  fide,  id  est,  de  fi- 
ducia  seu  confidentia  magna  in  misericordia 
Dei ;  consonat  enim  hoc  cum  illis  prioribus 
verbis  :  Credentibus  in  Dominum,  est  in  mise- 
ricordia  Domini  consolatio ;  et  cum  distinctio- 
ne  illarum  consolationum  quas  ibi  distinguit, 


QTJ/EST.  LXXXVI 

ac  si  clicerct :  Qnidam  consequuntnr  remis- 
sionem  pcccalorum,  quasi  omnino  gratuito 
per  ferventem  accessum  ad  misericordiam 
Dei;  alii  qui  minorem  habent  fidem,  saltem 
lucndo  pcenas  veniam  conseqnuntur;  loqui- 
tur  enim  de  remissione  peccati  quoad  inte- 
gram  satisfactionem.  Et  ita  est  sensus  mani- 
festus.  Neque  ille  fidei  defectus  est  aliqua 
culpainfidelitatis,  qua  stante  possint  aliapec- 
cata  reraitti,  in  quo  argumentum  fundabatur; 
sed  est  qusedam  minor  perfecfio  fidei,  seu  fi- 
ducife  in  Deum,  quaeadjunctam  habere  solet 
minorem  perfectionem  in  contritione,  et  in 
modo  pelendi  veniam,propter  quam  remissio 
peccati  quoad  pcenam  minor  est,  suppletur  ta- 
men  patienter  sustinendo  divina  supplicia. 
Aliorum  argumentorum  solutiones  faciles 
sulit,  et  omnes  manifeste  procedunL  in  sensu 
declarato,  quod  secundum  ordinariara  et  sta- 
tutam  legem,  unum  peccatum  moriale  sine 
alio  non  remittatur. 


ARTICULUS  IV. 

Utrum,  remissa  culpa  per pcenitentiam,  remit- 
tatur  reatus  pcence  !. 

\.  Ad  quartum sic proceditur.  Videtur  quod 
rcmissa  culpa  per  pcenitentiam,  non  remancat 
rcatus  poenps.  Remota  enim  causa,  removctur 
effectus.  Sed  culpa  est  causa  reatus  pcence ; 
ideo  cnim  est  aliquis  dignus  pcena ,  quia  cul- 
pam  commisit.  Ergo  remissa  culpa  ,  non  po- 
test  remanere  reatus  pcence. 

2.  Prceterea,  sicut  Apostolus  dicit  Rom.  5 , 
donum  Christi  est  efficacius  quam  pcccatum. 
Sed peccando  homo  simul  incurrit  culpam  et 
pcena?  reatum.  Ergo  multo  magis  per  donum 
gratice,  simul  remittitur  cutpa  et  tottitur  poencc 
reatus. 

3.  Prwterea,  remissio  peccatorum  fit  inpce- 
nitentia  per  virtutem  passionis  ,  secundum  il- 
ludRom.  3  7:  Quem  proposuit  Deus  propitia- 
torem,  per  fidem  in  sanguinc  ipsius,  propter 
remissionem  prwcedentium  delictorum.  Sed 
passio  Christi  cst  sufficienter  saiisfactoriapro 
omnibus  peccatis ,  ut  supra  dictum  est  3.  Non 
crgo  post  remissionem  culpcc  ,  remanet  aliquis 
rcatus  pcence . 


1  Supro,  q. 
ad  3;  et  4,  d. 

43  col.  4. 

2  Et  Hebr. 


67,  art.  3,  ad  3,  et  q.  69,  art.  10, 
1 4,  q.  2,  art.  \ ;  et  Rom.  1 J ,  lect. 


6. 


Atvno.  IV.  I7,s 

Sed  contra  cst  quod  2  Reg.  12  dicitur,  quod 
cum  David  pcenitens  dixisset  ad  Nathan  .• 
Pcccavi  Domino,  dixit  Nathan  ad  illum  :  Do- 
minus  quoque  transtulit  peccatum  tuum ;  ve  - 
rumtamen  filius,  qui  naius  est  tiU,  morte  mo- 
rietur.  Quod  fuit  in  pcenam  prcpccdentis  pec- 
cati ,  ut  ilidem  dicitur.  Ergo  remissa  culpa, 
remanet  reatus  alicujits  pcence. 

Respondeo  dicendum,  quod  (sicut  in  sccunda 
partc  halitum  est  l)  in  peccato  mortali  sunt 
duo,  scilicet,  aveftio  ao  incommutabili  bono, 
et  conversio  ad  commutahile  lonum  inorclinata. 
Ex  parte  ergo  aversionis  ab  incommutabili 
bono ,  consequitur  peccalum  mortale  reatus 
pcense  ceternce ;  ut  qui  contra  ceternum  bonum 
peccavit,  in  ceternum puniatur .  Ex  parteetiam 
conversionis  ad  bonum  commutabile,  in  quan- 
tum  est  inordinata,  consequitur  peccatum  mor- 
talc  reatus  alicujus  pcence;  quia  inordinatio 
cidpce  non  reducitur  ad  ordinem  justitice,  nisi 
per  pcenam.  Justum  est  enim,  ut  qui  voluntaii 
suce  plus  indulsil ,  quamdebuit,  contra  volun- 
tatem  suamaliquiclpatiatur;  sic  enim  erit  cequa- 
litas.  TJndc  Apocal.  18  dicitur :  Quantum  glo- 
rificavit  se,  et  in  deliciis  fuit,  tantum  date  illi 
tormcntum  ct  tuctum.  Quia  tamen  conversio  ad 
bonum  commutabile  est  finita,  non  habet  cx 
hac  parte  peccatum,  quod  debeatur  ei  pcena 
ceterna.  Unde  si  sit  inordinata  convcrsio  ad 
bonum  commutabile  sine  aversione  a  Deo  [sicut 
est  in  peccatis  venialibus)  non  debetur  peccato, 
poena  ceterna,  secl  iemporalis.  Quanclo  igitur 
per  gratiam  remittitur  cutpa,  toiiitur  aversio 
animce  a  Deo,  in  quaMum  per  gratiam  anima 
Deo  conjungitur ;  unde  et  per  consequens  simul 
tollitur  reatus  pcence  aternce ;  potest  tamen  re- 
onanere  reatus  aticujus  paenw  temporalis. 

Adprimum  ergo  dicendum,  quod  cutpa  mor- 
talis  utrumque  habct,  ct  aversionem  a  Deo,  et 
conversionem  ad  bonum  creatum.  Sed  (sicut  in 
secunda  parte  habitum\  est  2)  aversio  a  Deo  est 
ibi  sicut  formate;  conversio  autem  ad  bonum 
creatum  est  ibi  sicut  materiate.  Remoto  autem 
formati  cujuscunque  rei,  toUitur  spccies,  sicut 
remoto  rationali,  toititur  species  humana.  Et 
ideo  ex  hoc  ipso  dicitur  cuipa  mortaiis  rcmitti, 
quod  pergratiam  totlitur  aversio  mentis  a  Deo, 
simui  cum  reatu  pcena?  ceternce.  Remanet  au- 
tem  ittud,  quod  est  materiate,  sciticet  inordi- 
nata  conversio  ad  bonum  creatum,  pro  qua  de- 
bctur  reatus  pcencs  temporaiis. 

Ad  secundum  dicendum,  quod  (sicut  in  2 


Q.  48  et  49,  et  q.  79,  art.  5. 


2,  q. 

%  q. 


87,  art. 
71,  art. 


176 


QILEST.  LXXXVI    ARTIG.  IV. 


parte  habitum  est  l)  ad  gratiam  pertinet  ope- 
rari  in  homine,  justificando  ipsum  a  peccato, 
et  cooperari  homini  ad  recte  operandum.  Re- 
missio  igitur  culpa?  et  reatus  pcena?  ceterna? 
pertinet  acl  gratiam  operantem;  sed  remissio 
reatus  pcena?  temporalis  pertinet  ad  gratiam 
cooperantem,  in  quantum  scilicet  homo,  cum 
anxilio  divince  gratice  patienter pcenas  toleran- 
do,  absolvitur  etiam  a  reatu  poena?  temporalis. 
Sicut  igitur  prius  est  e/fiectus  gratice  operan- 
tis,  quam  gratice  cooperanUs,  ita  etiam  prius 
est  remissio  culpce,  et  pcence  ceternce,  quample- 
na  absolutio  apoena  temporali ;  utrumque  enim 
est  a  gratia,  sed  primum  a  gratia  sola,  secun- 
dum  ex  gratia  et  libero  arbitrio. 

Ad  tertium  dicendum,  quod  passio  Christi 
de  se  sufficiens  est  ad  tollendum  omnem  rea- 
tum  pcence,  non  solum  ceternce,  sed  etiam  tem- 
poralis;  et  secundum  modum,  quo  homo  par- 
ticipat  virtutem  passionis  Christi  ,  percipit 
etiam  absolutionem  a  reatu  pcence.  In  baptis- 
mo  autem  homo  participat  totaliter  virtutem 
passionis  Christi  (utpote  per  aquam  et  spiri- 
tum  Christo  commortuus  peccato,  et  in  eo  re- 
generatusad  novam  vitam),etideo  in  baptismo 
homo  consequitur  remissionem  reatus  totius 
pcena>.  In  pcenitentia  vero  consequitur  virtutem 
passionis  Christi,  sccundum  moclum  proprio- 
rum  actuum,  qui  sunt  materia  pcenitentice ,  si- 
cut  aqua  baptismi,  ut  supra  dictum  est 2.  Et 
icleo  non  statim  per  primum  actumpcenitentiw, 
quo  remittitur  culpa,  solviturreatus  totius  pce- 
na3 ,  sed  completis  omnibus  pcenitentice  acti- 
bus. 

COMMENTARIUS. 

1.  Responsio  D.  Thomse  est,  remissa  cul- 
pa,  non  semper  remitti  reatum  omnis  pcense. 
Quam  assertionem  in  argumenlo  Sed  contra, 
probat  ex  facto  David,  2  Reg.  12,  ubipostilla 
verba  Nathan,  Dominus  quoque  transtulit  pec- 
catum  tuum,  quai  remissionem  culpse  decla- 
rabant,  prsedicitur  ei  nihilominus  mors  filii 
in  pcenam  peccati  ejus.  Qui  locus  probat  op- 
time  de  aliqua  pcena  temporali  hujus  vitas, 
quam  interdum  ita  Deus  decernit,  et  statuit, 
ut  nullam  aliam  satisfactionem  pro  illa  ad- 
mittat ;  sic  adeo  ut,  licet  homo  non  solum 
culpoe,  et  poenee  seterna;,  sed  etiam  totius  pce- 
nee  temporalis  vitse  futuree  veniam  obtineat  , 
nihilominus  in  hac  vita  aliquas  pcenas,  vel 
afflictiones  luat,   juxta   divince   providentia3 

1  1.2,  q.  109,  art.  7,  ct  q.  lll.art.  2, 

2  Q.  84,  art.  1  et  3. 


rationem,  qua^  fortasse  non  est  ejusdem  ra- 
tionis  respectu  omnium  peccantium,  quoad 
lias  pcenas,  id  est,  non  una  et  eadem  gene- 
rali  lege  omnes  punit  hoc  genere  tempora- 
lium  pcenarum  ,  sed  juxta  dispositionem 
suam,  in  ordine  ad  varios  fines  suee  guber- 
nationis  ;  quod  est  attente  observandum,  dc- 
clarabiturque  amplius  disputatione  sequenti. 
2.  Conclusio  vero  D.  Thomee  non  solum  de 
his  pcenis,  sed  etiam  de  reatu  pcense  quasi 
per  se  et  intrinsece  comitantis  peccatum,  et 
necessario  solvendae,  vel  in  hac  vita,  vel  in 
fulura,  intelligenda  est;  et  ideo  in  corpore 
articuli  eam  probat  alio  discursu  sumpto  ex 
intrinseca  deformitate  peccati  ,  qua>  veluti 
ex  duobus  capitibus  integratur,  sciiicet  aver- 
sione  a  Deo,  et  conversione  inordinata  ad 
creatnram.  Ait  ergo  divus  Thomas  :  Aver- 
sioni  respondet  eeterna  pcena  ,  quia  bo- 
num,  a  quo  receditur  per  talem  aversi- 
onem,  infinitum  et  aiternum  est;  conver- 
sioni  autem  respondet  poena  de  se  non  aster- 
na,  seclusa  aversione,  quia  inordinatio  taiis 
conversionis  ex  se  omnino  finita  est.  Per  re- 
missionem  autem  culpse  necessario  tollitur 
reatus  poenee  eeternee,  quia  necessario  tolli- 
tur  aversio  a  Deo,  cum  peccatum  non  remit- 
tatur,  quin  homo  restituatur  in  gratiam  et 
amiciliam  Dei,  eique  tanquam  ultimo  fini 
conjungatur.  Potest  tamen  (ait  D.  Thomas) 
remanere  rcatus  pcena?  alicujus  temporalis. 
Quam  ultimam  partem  (licet  videatur  esse 
conclusio  principaliter  intenta)  nullo  medio 
D.  Thomas  ostendit,  sed  videtur  illud  remi- 
sisse  ad  solutionem  primi  argumenli,  ubi 
affirmat,  ablata  aversione,  quod  est  formale 
in  peccato,  manere  id  quod  est  materiale, 
scilicet,  inordinatam  conversionem  ad  bo- 
num  creatum.  Uude  optime  concludit  mane- 
re  reatum  pcenee  temporalis,  nam  heec  res- 
pondet  isti  conversioni,  ut  in  corpore  ^dixit. 
Cum  autem  D.  Thomas  ait,  majjere  inordi- 
natam  conversionem,  potentialiter  intelli- 
gendum  est,  id  est,  possemanere  ;  non  enim 
est  necesse,  ut  semper  maneat,  quia  neque  est 
necesse  ut,  remissa  culpa,  semper  maneat 
reatus  pcenee  temporalis  ;  neque  in  hoc  sen- 
su  conclusio  posita  est,ut  constat  cx  ejus  ter- 
minis,  et  estper  se  notum. 

3.  Sed  adhuc  in  hoc  sensu  est  satis  diffici- 
le  dictum  D.  Tliomee,  quod  inordinata  con- 
versio  maneat  ablata  aversione;  et  preeterea 
mauet  eadem  diffieultas,  quia  hoc  ipsum 
nullo  medio  ostenditur  a  D.  Thoma.  Sed 
quod  ad  rem  ipsamallinet,  tractabimus  iUam 


QU.EST.  LXXXVl 
disputatione  sequenti;  indiget  enim  longiori 


discussione.  Nunc  soluni  assero,  non  oporte- 
re,  nec  debere  intelligi  de  inordinala  con- 
versionequantum  admoralem  malitiam  ejus, 
sedvelquoad  habitum,  vel  quoad  aliquem 
effectum,  vel  debitum  exilla  ortum.  Quoad 
alleram  vero  partem,  ex  discursu  D.  Thomse 
in  articulo  polest  colligi  hsec  probalio.,  quia 
per  se  non  repugnat  esse  in  homine  inordi- 
natamconversionem,et  consequenter  reatum 
pcenee  temporalis,  absque  aversione  a  Deo,  ut 
patet  in  veniali  peccato ;  ergo  non  etiam  re« 
pugnabit,  sed  fieri  poterit,  ut  ablata  aver- 
sione  culpee  inortalis,  maneat  inordinata  con- 
versio,  saltem  quantum  sufficiat  ad  reatnm 
pcenae  temporalis.  Insinuatur  etiam  aliaratio, 
quia  pcena  eeterna,  ut  sic,per  se  et  quasi  for- 
maliterpendet  abaversione;  et  ideo  non  po- 
test  manere  reatus  ejus,  remissa  culpa  ;  pcena 
autem  temporalis  non  pendet  per  se  ab  aver- 
sione,  etideo  non  necessariotollitur,  remissa 
culpa.  Quae  omnia  latiusexpendentur,  et  exa- 
minabuntur  citatoloco. 

4.  Gfratia  duplex,  operans  etcooperans. —  In 
solutione  ad2  multa  dicit  D.  Thomas  quee  pen- 
dentex  materia  de  Gratia,  breviter  tamen  at- 
tingenda  sunt,  quantum  necesse  est  ad  hu- 
jus  loci  explicationem,  quia  ad  intelligenliam 
materiae  praesentis  etiam  sunt  necessaria. 
Supponit  ergo  imprimis  D.  Thomas  divisio- 
nem  gratiae  in  operantem  et  cooperantem  ; 
quee  juxta  mentem  Augustini,  ut  alibi  trac- 
lavi  *,  de  actuali  gratia  seu  auxilio  data  est;  et 
gratia  operans  eadem  est,  quee  gratia  prae- 
veniens  seuexcitans;  gratia  vero  cooperans 
eadem  est  quae  gratia  actualiter  adjuvans. 
D.  Thomas  autem,  1.2,  q.  111  (quem  alii 
Thcologi  imitantur),  extendit  has  vocesad  ba- 
bitus  gratiee,  seu  infusionem  gratia3  habitua- 
lis,  quee  dupliciter  consideratur,  primo  qua- 
tenus  a  Deo  solo  infunditur,  et  in  nobis  habet 
aliquos  effectus  ex  vi  solius  infusionis  Dei  ; 
et  ut  sic  dicitur  gratia  operans,  non  accipien- 
do  in  rigore  nomen  operantis,  prout  efficien- 
tiam  significare  videtur,  sed  generalius,  ut 
iclem  sit  quod  causantis,  sive  formaliter,  sive 
quolibet  alio  modo.  Secundo  considerantur 
habitus  gratiae,  ut  in  nobis  sunt  principia  su- 
pernaturalium  actionum,  quee  dicuntur  fruc- 
tus  justilia?;  et  sub  hac  consideratione  dicun- 
tur  tales  habitus  habere  rationem  gratiae  coo- 
perantis,  quia  cum  voluntate  nostra  ad  hos 
actus  cooperantur. 

1  Lib.  3  de  Auxiliis,  a  principio. 
xxn. 


ARTIC.  IV.  177 

5.  Objectio.  —  Responsio  D.  Thomcc. — Re  - 
plica. — Germana  solutio. — Hac  ergosupposila 
divisione,aitD.Thomasremissionem  culpse  et 
pcenee  seternee  esse  effectum  gratiee  operantis, 
quia  per  ipsam  infusionem  gratiee  fconferlur 
mediate  ,  vel  immediate  ;  remissionem  vero 
lemporalis  pcenee  esse  effectum  gratiee  coope- 
rantis_.  quia  dum  homo  cooperatur  gratiee  Dei 
ad  satisfaciendum  pro  pcena,  illius  remissio- 
nem  consequitur.  Sed  statim  occurrit  objec- 
tio,  quia  ipsa  remissio  culpee  et  pcenee  eeter- 
nee  non  fit  sine  motu  liberi  arbitrii  in  Deum, 
et  contra  peccatum,  estque  effectus  ejus,  ut 
supra  dictum  est ;  sed  hic  motus  liberi  arbi- 
trii  non  potest  esse  sine  gratia  cooperante  ; 
ergo  remissio  peccati  non  est  effectus  solius 
gratiee.  operantis,  sed  etiam  cooperantis.  Ad 
hanc  vero  objectionem  respondet  idem  D. 
Thomas  infra,  art.  6,  ad  1,  etiam  illum  mo- 
tum  liberi  arbitrii,  quiadjuslificationemcon- 
currit,  esse  effectum  gratiee  operantis.  Sed 
adiiuc  superest  difficultaS;  cruia  licet  hoc  ve- 
rum  sit,  tamen  non  illius  gratiee  solius  est  ef- 
fectus,  sed  etiam  cooperantis  gratiee,  quia  est 
verus  actus  humanus  liber,  et  supernaturalis, 
et  qui  hujusmodi  est,  non  potest  sine  gratia 
cooperante,  seu,  quod  idem  est,  adjuvante 
fieri,  ut  constat  ex  Gonc.  Trident.,  sess.  6, 
can.  3.  Respondetur  ergo,  sine  dubio  ita  esse 
quantum  ad  rem  spectat,  tamen  quantum  ad 
modum  loquendi  observandum  esse,  in  D. 
Thoma  et  quibusdam  aliis  Scholasticis  hos 
motus  hberi  arbitrii,  quiordine  naturee  ante- 
cedunt  infusionem  gratiee  habitualis,  absolute 
dici  esse  a  gratia  operante ;  ciuod  debet  intel- 
ligi,  non  quia  sint  ab  illa  sola,  sed  quasi  per 
antonomasiam,  quia  speciali  quodam  modo 
pendent  hi  actus  a  gratia  operante  principa- 
lius,  utlatius  explicuicitato  loco  «.  Quocircain 
rigore  respondendo  fatendum  est,  remissio- 
nem  peccati,  quatenus  in  nobis  fit  formali- 
ter,  esse  effectum  solius  gratiee  operantis,  quo 
sensu  locutus  est  D.  Thomas  in  fme  hujus 
solutionis;  quatenus  vero  fit  dispositive,  esse 
etiam  effectum  gratiee  cooperantis,  quia  quoad 
hoc  non  fit  sine  nobis  libere  cooperantibus. 

6.  Objectio  contra  D.  Tliomam  solvitur.  — 
Tertio  ex  hac  doctrina  concludit  D.  Thomas 
priorem  esse  remissionem  culpse  et  pcence 
seternse,  quamplenam  absolutionem  a  pcena 
temporali,  quia  prior  est  effectus  gratiee  ope- 
rantis*  quam  cooperantis.  Atque  ita  tacite 
concludit  remissionemculpee  et  pcenee  eeternee 


1  Lib.  3  de  Auxiliis,  cap.  5. 


12 


478 


QU/EST.  LXXXVI.  ARTIC.  V. 


fieri,  acsepararipossearemissione  poense  tem- 
poralis  tanquam  prius  a  posteriori.Sedstatim 
occurrit  objectiOj  quia,  si  haec  ratio  efficax 
esset,  probaret  remissionem  totius  poenee 
temporalis  nunquam  fieri  simul  cum  remis- 
sione  culpa3  et  pcense  seternaa,  quia  semper 
effecius  gratise  operantis  prsecedit  effectum 
gratiae  eooperantis.  Quse  objectio  facile  a  no- 
bis  expedietur  consequenter  loquendo,  juxta 
proxime  dicta.  Nam  remissio  peccati,  ex  ea 
parte  qua  requirit  dispositionem  nostram, 
requirit  gratiam  cooperantem  ;  et  inde  n%  ut 
juxta  majorem  vel  minorem  cooperationem 
nostram,  magis  vel  minus  remittat  de  poena, 
considerata  doclrina  Conc.  Trident.,  sess.  6, 
c.  7.  Atque  itatandem  fit,  ut  tanta  possit  es- 
secooperatio  noslra,  cum  gralia  etiam  coo- 
perante,  nt  omnino  remittatur  reatus  poenee 
temporalis.  Quapropter  ad  argumentum  in 
forma  respondendum  est,  effectum  gratise 
operantis  essequidempossepriorem  tempore, 
et  separabilem  ab  effeclu  gratiae  cooperantis, 
non  tamen  id  semper  contingere,  neque  esse 
perse  necessarium,  sed  ad  summum  erit  id 
verum  in  prioritate  naturse,  seu  in  aliquo  or- 
dine  causalitatis.  Atque  lioc  satis  est  ad  in- 
tentionem  D.  Thomae,  ut  hinc  concludat  re- 
missionem  culpse  et  poenae  eeternee  posse  dari 
sine  plena  absoiutione  a  pcena  temporali.  Et 
ex  his  declarata  manet  solutio  ad  o,  quaj  per 
se  satis  facilis  est. 

ARTICULUS  V. 

Utrum  remissa  culpa  mortati,  totlantur  om- 
nes  reliqnitf  pcccati l. 

4 .  Ad  quintum  sic  proceditur.  Videtur  quocl 
remissa  cutpa  mortati,  tollantur  omnes  reli 
quice  peccati.  Dicit  enim  Augustinus  in  lib. 
de  Pcenitentia 2:  Nunquam  Dominus  atiquem 
sanavit,  quem  omnino  non  liberavit ;  totum 
enim  hominem  sanavit  in  sabbatho  ;  quia  et  cor- 
pus  ab  infirmitate,  et  animam  ab  omni  conta- 
gione.  Sed  reliquice  pcccati  pertinent  acl  infir- 
mitatem  peccati.  Ergo  non  videtur  possibile, 
quod  remissa  culpa,  remaneant  reliquice  pec- 
cati. 

2.  Prceterea,  secundum  Dionys.,  c.  kde  Di- 
vin.  nom. 3,  bonum  estefficacius  quam  malum; 
quia  malum  non  agit  nisi  virtute  boni.  Sed  ho- 

1  Supra,  a.  4,  ad  3;  et  A,  d.  44,  q.  2,  art.  4, 
q.  3 ;  et  4  Cor.  44,  lect.  7,  col.  i,  fin. 

2  C.  9,  post  medium,  tom.  4. 

3  Part.  4,  inter  principium  et  medium. 


ono  peccando,  simut  totam  infectionem  peccati 
incurrit.  Ergo  multo  magis  pcenitendo  libera- 
tur  etiam  ab  omnibus  peccatireliquiis. 

3.  Prceterea,  opus  Dei  efficacius  est  quam 
opus  liominis .  Scdper  exercitium  humanorum 
opcrum  ad  bonum,  tottuntur  reliquice  peccati 
contrarii.  Ergo  multo  magis  tolluntur  per  re- 
missionem  culpce,  quce  est  opus  Dei. 

Sed  contra  est  quod  Marc.  8  legitur,  quod 
ccecus  illuminatus  a  Domino,  primo  restitutus 
est  ad  imperfectum  visum  {unde  ait :  Video 
homines,  velut  arbores  ambulantes) ,  deinde  re- 
stitutus  est  perfecte,  ita  ut  videret  ctare  omnia. 
Illuminatio  autem  cccci  significat  Uberationem 
peccatoris.  Post  primam  ergo  remissionem  cul- 
pce,  qua  peccator  restituitur  ad  visum  spiri- 
tuatem,  adhuc  remanent  in  eo  atiquce  reliquice 
peccatiprceteriti. 

Rcspondeo  dicendum,  quod  peccatum  mor- 
tale  ex  parte  conversionis  inordinatce  adbonum 
commutabile,  quamdam  dispositionemcausat  in 
anima,  vet  etiam  habitum,  si  actus  frequenter 
iteretur.Sicut  autem  dichcm  est {,  culpa  peccati 
mortalis  remittitur ,  in  quantum  totlitur  per 
gratiam  aversio  mcniis  a  Deo.  Subtato  au- 
tem  eo ,  quod  est  ex  parte  aversionis ,  nihilo- 
minus  remanere  potest  id,  quod  est  ex  parte 
conversionis  inordinatce ,  cum  hcec  contingat 
esse  sine  itta  ,  sicut  prius  dictum  est  2.  Et 
idco  nihil  prohibet,  quin  remissa  cutpa,  re- 
maneant  dispositiones  ex  prcecedentibus  acti- 
bus  causatce,  quce  dicuntur  peccati  retiquice. 
Remancnt  tamen  debilitatce  et  diminutce,  ita 
quocl  homini  non  dominentur.  Et  hoc  magis 
per  modum  dispositionum ,  quam  per  modum 
Jiabituum,  sicut  etiam  remanet  fomes  post  ba- 
ptismum. 

Ad  primum  ergo  dicendum,  quod  Deus  to- 
tum  hominem  perfecte  curat.  Sed  quandoque 
subito  ,  sicut  socrum  Petri  statim  restituit per- 
fectce  sanitati,  ita  ut  surgens  minisiraret  itlis, 
ut  tegitur  Luc.  4.  Quandoqueautemsuccessive, 
sicut  dictum  est 3  de  cceco  iltuminato ,  Marc.  8. 
Et  ita  ctiam  spirituatiter  quandoque  tanta  com- 
motione  convertit  cor  hominis,  ut  subito  perfec- 
te  consequatur  sanitatem  spirituatem,  non  so-- 
lum  remissa  culpa,  sed  subtatis  omnibus  pec- 
cati  reliquiis,  ut  patet  deMagdalena,  Lucce  7. 
Quandoque  autem  prius  remittit  culpam  per 
gratiam  operantem,  etpostea  per  gratiam  co^ 
operantem,  successive  toltit peccati  retiqtdas. 

1  Art.  prseced. 

2  Art.  prseced. 

3  Q.  44,  a.  3,  ad  2. 


QU^EST.  LXXXVI.  ARTIC.  V. 


Ad  secundum  dicendum ,  quod  peccatum 
etiam  quandoque  statim  inducit  debilem  dispo- 
sitionem,  utpote  per  unum  actum  causatam ; 
quandoque  autem  fortiorem ,  causatam  per 
multos  actus. 

Ad  tertium  dicendum,  quod  uno  actu  Jm- 
mano  non  tolluntur  omnes  reliquice  peccati ; 
quia  utdicitur  in  Prcedicamentis,  pravus  ad 
meliores  exercitationes  deductus,  ad  modicum 
aliquid  proficiet,  ut  melior  sit.  Multiplicato 
autem  exercitio,  ad  Jwc  pervenit,  ut  sit  bonus 
virtute  acquisita.  IIoc  autem  multo  efficacius 
facit  divina  gratia,  sive  uno,  sive  pluribus  ac- 
tibus. 

COMMENTARIUS. 

1 .  Non  est  repugnantia  formalis  inter  Jia- 
bitus  infusos  virtutum  et  acquisitos  vitiorum. 
—  Hic  articulus  facilem  habet  doctrinam, 
nam  D.  Thomas  satis  aperte  declarat,  per  re- 
liquias  peccatorum  se  intelligere  vitiosos  ha- 
bitus  per  actus  peccatorum  comparatos ;  et 
ideo  merito  negative  respondet,  quia  mani- 
festum  est,  satisque  experientia  constat,  hos 
habitusnon  statimtolli,  quoties  homo  justifi- 
catur,  Et  rationem  reddit  D.  Tbomas,  quia 
ablato,  quod  est  formale  in  peccato  ex  parte 
aversionis,  potest  manere  quod  est  materiale 
ex  parte  conversionis,  quia  hsec  etiam  inter- 
dum  esse  potestsine  illa;  inquo  satis  insinuat 
D.  Thomas  et  confirmatexpositionem  anobis 
datam  in  articulo  prEecedenti.  Hic  vero  oc- 
currebat  disputatio,  an  habitus  virtutum  per 
se  infusarum  formaliter  expellant  habitus  ac- 
quisitos  vitiorum  ;  hinc  enim  videtur  petenda 
ratio  a  priori  hujus  assertionis;  tamen  hoc 
directe  spectat  ad  materiam  de  virtutibus  et 
de  gratia,  estque  alienum  a  praesenti  dispu- 
tatione.  Et  ideo  supponendum  est,  non  esse 
inter  hos  habitus  repugnantiam  formalem  et 
propriam,  quia  sunt  diversorum  ordinum, 
insuntque  subjecto  secundum  capacitatem 
diversam,  et  inclinant  variis  inodis,  et  ad  res 
longe  diversas ;  nam  habitus  acquisitus  au- 
get  (ut  ita  dicam)  naturalem  facultatem  ;  in- 
fusus  vero  addit  facultatem  alterius  ordinis. 
Hinc  ergo  fit,  utper  justificationem  non  sem- 
per  tollantur  hee  reliquiae  peccatorum,  quia 
expulsio  illorum  habituum  neque  ex  natura 
rei  sequitur  ex  infusione  supernaturaliunr, 
nec  Deus  ex  speciali  providenlia ,  aut  miseri- 
cordia,  certa  lege  promissa,  illos  semper  au- 
fert,  quia  neque  est  necessarium,  neque  de- 
bitunij  nec  conveniens,  tum  quia  alias  posset 
justificatio  fere  experimento  cognosci;  tum 


179 


ut  homo  exercitio  virtutum  acquirat  quod 
exercendo  vitia  percliderat,  et  e  converso  eo- 
dem  usu  virtutum  amittat  quod  viliosa  con- 
suetudine  acquisierat.  Ita  enim  expedit  in  his. 
quse  commode  et  cum  divina  gratia  coope- 
rante  fieri  possunt. 

2.  Quomodo  intelligendum,  remissa  culpa 
manere  JiaUtus  virtutum  debilitatos  et  per  mo- 
dum  dispositionis.  —  Addit  vero  D.  Thomas 
primo  in  eodem  corporearticuli,  has  reliquias 
seu  habitus  post  remissionem  peccati  manere 
debilitatos  ac  diminutos,  magisque  per  mo- 
dum  dispositionum  quam  habituum.  Sed  non 
est  intelligendum,  semper  fieri  per  justifica- 
tionem,  ut  hi  habitus  in  suo  intrinseco  esse 
minuantur,  aut  remittantur ;  sed  propler  ad- 
jectionem  gratiae  et  auxiliorum,  quae  illam 
consequuntur,  dicuntur  debilitari  et  diminui 
in  ordine  ad  operationem,  non  quoad  intrin- 
secam  remissionern,  veldiminutionem  talium 
qualitatum^  namhsec  non  sequitur  ex  natura 
rei,  magis  quam  expulsio,  neque  est  ulla  ra- 
tio  asserendi  gratis  a  Deo  fieri.  Et  similiter  di- 
cuntur  illi  habitus  manere  in  ratione  disposi- 
tionis  propter  statum  subjecti,  non  propter 
intrinsecam  imperfectionem.  Sicut  e  contra- 
rio  virtutes  acquisitae  clicuntur  amittere  esse 
virlutis,  ablata  gratia  et  charitate.  Addo  pra> 
terea  sub  his  reliquiis  comprehendi  non  so- 
lum  proprioshabitus  vitiorum,  quisuntinvo- 
luntate,  vel  appetitu,  sedetiam  phantasmata, 
et  species  intelligibiles  pravorum  objeclorum, 
quoe  post  remissionem  peccati  solent  occasio- 
nem  prasbere  iterum  peccandi,  aut  diiiicilem 
reddere  perseverantiam  et  exercitium  virtu- 
tum.  In  quo  etiam  comprehenduntur  aliquee 
corporis  dispositiones  ex  usu  peccandi  relic- 
toe,  qu93  non  parum  difficile  postea  etiam  fa- 
ciunt  exercitium  virtutis. 

3.  Justificatio  Magdalence ,  quam  perfecta. 
—  In  solutione  ad  1  observandum  est,  quod 
a  D.  Thoma  pie  dicitur,  Magdalenee  in  sua 
conversione  non  solum  remissa  fuisse  peccata, 
sed  etiam  omnes  peccatorum  reliquias  fuisse 
sublatas,  ut  patet,  inquit  D.  Thomas,  Lucce  7. 
Ex  quo  loco  aperte  solum  habemus  remissa 
fuisse  Magdalenae  omnia  peccata,  et  magna 
etiam  probabilitate,  ac  fere  certo  colligitur 
non  solum  quoad  culpam ,  sed  etiam  quoad 
reatum  pcenee  fuisse  remissa,,  quia  dilexit  mul- 
tum,  et  ex  illo  :  Vade  in  pace,  et  ex  aliis  cir- 
cumstantiis,  quse  ibi  referuntur.  Quod  vero 
ablati  fuerint  omnes  habitus  pravi,  et  dispo- 
sitiones,  et  prava  phantasmata,  non  ita  clare 
colligitur  ex  illo  loco;  pie  tamen  creditur, 


480 


Qli/EST.  LXXXVI.  ARTIC.  VI. 


tura  ex  Christi  liberalitate,  tum  ex  efficacia 
et  magnitudine  conversionis,  tum  ex  modo 
vivendi,  quem  ab  eo  puncto  Magdalena  insti- 
tuit ,  et  perfectissimis  actionibus  virtutum, 
quas  summa  promptitudine  et  facilitate  exer- 
cuit.  Alia  argumenta  non  indigent  declara- 
tione. 

ARTICULUS  VI. 

Utrum  remissio  culpce  sit  effecius pcenitentice l . 

1.  Ad  sextum  sic  proceditur.  Videtur  quod 
remissio  culpce  non  sit  effectus  pcenitentice,  se- 
cundumquod  est  virtus.  Dicitur enimpcenitentia 
virtus,  secundum  quod  est  principium.  humani 
actus.  Sed  liumanus  actus  non  operatur  ad  re- 
missionem  culpce,  qui  est  effectus  gratice  ope- 
rantis.  Ergo  remissio  culpce  non  est  effectus 
pcenitentice,  secundum  quocl  est  virtus. 

2.  Prceterea,  qucedam  alice  virlutes  sunt  ex- 
cellentiores  pcenitentia.  Sed  remissio  culpce 
non  dicitur  effectus  alicujus  alterius  virtutis. 
Ergo  etiam  non  est  effectus  pcenitentice  secun- 
clum  quod  est  virtus. 

3.  Prceterea,  remissio  culpce  non  est  nisi  ex 
virtutepassionis  Christi,  secundumillud Hebr. 
9  :  Sine  sanguinis  effusione  non  fit.  remissio. 
Sed  pcenitentia  in  quantum  est  sacramentum, 
operatur  in  virtute  passionis  Christi,  sicut  et 
ccetera  sacramenta,  ut  ex  supra  dictis  patet 2. 
Ergo  remissio  culpce  non  est  effectus  pceniten- 
tice  in  quantum  est  virtus,  sed  in  quantum  est 
sacramentum. 

Sed  contra,  illud  est  proprie  causa  alicujus, 
sine  quo  esse  non  potest;  omnis  enim  effectus 
dependet  a  sua  causa.  Sed  remissio  cutpce  po- 
test  esse  a  Deo  sine  pcenitentice  sacramento, 
non  autem  sine  posnitentia  secundum  quod  est 
virtus,  ut  supra  dictum  est 3.  Uncleet  ante  sa- 
cramenla  novce  legis  pcenitentibus  Deus  pec- 
cata  remittebat.  Frgo  remissio  culpce  est  prce- 
cipue  effectus  pcenitentice  secundum  qiwd  est 
virtus. 

Respondeo  dicendum,  quod  pcenitentia  est 
virtus,  secundum  quod  est  principium  qicorum- 
dam  actuum  liumanorum.  Actus  autemhumani, 
qui  sunt  ex  parte  peccatoris,  materialiter  se 
habent  in  pcenitentice  sacramento.  Omne  autem 
sacramentum  producit  effectum  suum  non  so- 
lum  virtnte  formce,  sed  etiamvirtute  materice : 

1  4,  d.  U,  q.  %  art.  1,  q.  1. 

2  0-  62,  a.  2. 

3  Q.  84,  a.  5,  ad  3,  et  q.  85,  a.  2. 


ex  utroque  enim  est  unum  sacramentum,  ut  su- 
pra  habitum  est l.  Unde  sicut  remissio  culpce 
fit  in  baptismo,  iion  solum  virtute  formce,  sed 
etiam  virtute  materice,  scilicet  aquce,  princi- 
palius  tamen  virtute  formiv,  ex  qua  et  ipsa  aqua 
virtutem  recipit,  ita  etiam  et  remissio  culpce 
est  effectus  pcenitentice,  principalius  quidem  ex 
virtute  clavium,  quas  habent  ministri,  ex  quo- 
rumparte  accipitur  id,  quod  est  formale  in  hoc 
sacramento  (utsupra  dictum  est  2J,  secundario 
autem  ex  vi  actuum  pcenitentis,  pertinentium 
advirtutemposnitenti.ee,  tamen  prout  hi  acius 
aliqualiter  ordinantur  acl  claves  Ecclesice.  Et 
sic  patct,  quocl  remissio  culpce  cst  effectus  pcc- 
nitentice,  secundum  quod  est  virtus,  principa- 
lius  tamen,  secundum  quod  est  sacramentum. 

Ad  primum  ergo  dicendum.,  quod  effectus 
gratice  operantis  est  justificatio  impii,  ui  in  2 
parte  dictum  est  3,  in  qua,  ut  ibidcm  dictum 
est,  non  solum  est  gratice  infusio  et  remissio 
culpce,sedetiam  motus  UberiarbitriiinDeum, 
qui  est  actus  fidei  formatce,  et  motus  liberi  ar- 
litrii  in  peccaium,  qui  esi  actus  pcenitentice. 
IH  tamen  actus  humani  sunt  ibi,  ut  effectus 
gratice  operantis,  simul  producti  cum  remis- 
sione  culpce.  Unde  remissio  culpce  non  fit  sine 
actu  pcenitentice  virtulis,  licet  sit  effectus  gra- 
tice  operantis. 

Ad  secundum  dicendum ,  quod  injustifica- 
tione  impii  non  solum  est  actus  pcenitentice,  sed 
etiam  est  actus  fidei,  ut  dictum  est 4.  Ideo  re- 
missio  culpce  non  ponitur  effectus  solum  pceni- 
ientice  virtutis,  sed  principalius  fidei,  et  cha- 
ritatis. 

Ad  tertium  dicendum,  quod  ad  passionem 
Christi  ordinatur  actus  pcenitentice  virtutis,  et 
per  fidem,  etper  ordinem  ad  claves  Ecclesice. 
Et  ideo  utroque  modo  causat  remissionem  cul- 
pa3  virtute  passionis  Christi. 

Ad  id  autem  quod  in  contrarium  objicitur, 
dicendum  est  quod  actus  pcenitentice  virtutis 
habet,  quod  sine  eo  non  possit  fieri  remissio 
culpce ,  in  quantum  est  inseparabilis  effecius 
gratice,  per  quam  principaliter  culpa  remitti- 
tur,  quce  etiam  operatur  in  omnibus  sacramen- 
tis.  Et  ideo  per  hoc  non  potest  concludi,  nisi 
quod  gratia  est  principalior  causa  remissionis 
culpce,  quam  pcenitentice  sacramentum.  Scien- 
dum  tamen,  quod  etiam  in  veteri  lege  et  in  lege 

1  Q.  60,  art.  6,  ad  ?,  et  art.  7. 

2  Q.  84,  a.  3. 

3  \.  2,  q.  113. 

4  In  solutione  pra}cedenti;  et  1.  2,  q.  113, 
art.  4. 


DISPUTAT.  X.  SECT.  I 
natarce  erat  aliquilitersacramcnktm pceniten 
tice,  ut  supra  dictum  est. 


181 


Materia  hujus  articuli  in  superioribus  trac- 
tata  fuse  est,  quautum  spectat  ad  virtutem 
poenitentise  ;  quantum  vero  spectat  ad  sacra- 
mentura ,  disputabitur  inferius.  Littera  vero 
13.  Thomse  ex  eisdem  locis  satis  est  clara  ; 
et  solutio  ad  1,  quge  obscurior  esse  potest,  in 
commentario  art.  4  est  declarata. 

DISPUTATIO  X. 

DE  PERFECTI0NE  REMISSIONIS  PECCATI  MORTALIS, 
QUATENUS  A  PCENITENTIA  FIT. 

In  hoc  effectu  duo  possunt  considerari,  sci- 
licet  infusio  gratise  et  virtutum,  et  remotio 
mali.  Hic  non  inquirimus  perfectionem  prio- 
ris  effectus ,  quse,  quod  ad  prsesens  attinet, 
solum  potest  esse  intensiva,  cujus  considera- 
tio  proprie  spectat  ad  materiam  de  justifica- 
tione,  et  nunc  supponimus  dari  majorem  vel 
minorem  pro  ratione  dispositionis ;  agimus 
ergo  de  perfectione  hujus  effectus  quoad  re- 
motionem  mali,  vel  culpse,  vel  poense  ;  quse 
perfectio  est  quasi  extensiva,  quatenus  ad 
plura  vel  pauciora  mala  tollenda  remissio  ex- 
tenditur.  Hsec  autem  mala  ad  duo  prsedicta 
capita  revocantur,  quoe  breviter  expediemus. 

SECTIO  1. 

Vtrum  remisso  uno  peccato  mortali  per  pceniten- 
tiam,  necessario  remittantur  omnia  quasin  eo- 
dem  subjecto  sunt. 

1 .  Quwstio  proponitur.  —  Hsec  qusestio,  ut 
in  commentariis  insinuavi,  partim  generalis 
est  de  justificalione  peccatoris,  quocunque 
modo  fiat,  id  est,  sive  per  solam  virtutem  poe- 
nitentiae  et  charitatis,  sive  ut  adjunctam  ali- 
quo  sacramento,  baptismi,  vel  poenitentiEe ; 
partim  potest  esse  specialis  de  tali  remissio- 
ne,  quse  fit  per  propriam  virtutem  poeniten- 
tise.  Et  priori  quidem  sensu  potius  pertineret 
qusestio  ad  materiam  de  justificatione,  quam 
ad  hunc  locum.  Tamen  ,  quia  posterior  sen- 
sus,  qui  proprius  est  hujus  loci,  omnino  pen- 
det  ex  priori,  ideo  qusestionem  illam  genera- 
lem  prius  expediemus,  et  inde  facile  aiterius 
puncti  resolutio  constabit.  Potest  autern  illa 
quasstio  tractari  vel  de  facto  seu  necessitate 
secundum  leges  a  Deo  statutas,  seu  (quod 
idem  est)  de  potentia  ordinaria,  vel  de  ne- 
cessitate  et  potentia  absoluta. 


■De  facto  non  posse  remitti  unum  mortale  sine 
alio.  Assertio  prima. 

2.  Primo  ergo  loquendo  de  facto  et  secun- 
dum  legem   ordinariam,  est  certum,  et  de 
fide,  non  posse  remitti  unum  peccatum  mor- 
tale  sine  alio.  Ita  docent  omnes  Theologi  cum 
D.  Thoma,  dicta  q.  86,  art.  3.  Ratio  imprimis 
est  connexio,  quam  habent  omnia  peccata 
mortalia  in  ordine  ad  veram  contritionem  ; 
quia,  ut  supra  ostensum  est,  non  potest  dari 
vera  contritio  unius  peccati  mortalis.,  quin 
sit  omnium.  Et  idem  est  de  connexione  in 
amore  super  omnia,  nam  cum  illo  non  potest 
esse  ahquod  peccatum  mortale.  Quo  sensu 
intelligi  potest  illud  dictum  Jacobi  2  :  Qui  in 
uiio  ofendit,  factus  est  omnium  reus,  scilicet, 
quantum  ad  carentiam  veri  amoris,  ut  tetigit 
Augustinus,"epist.  29.  Quia  vero  nunc  potest 
fieri  remissio  per  attritionem,  quae  potesf  esse 
unius  peccati,  et  non  omnium,  ideo  adden- 
dum  est,  ha^c  peccata  etiam  esse  connexa 
quoad  remissionem  in  ipsa  gratia   sanctifi- 
cante,  quia  sine  illa  nullum  peccatum  mortale 
remittitur,  ut  diximus,  et  cum  illa  nullum 
peccatum  mortale    esse   potest ;  niliil  enim 
damnationis  est  iis ,  qui  sunt  in  Christo  Jesu, 
ut  dicitur  ad  Rom.  8.  Item,  quia  omne  pecca- 
tum  mortale  destruit  amicitiam  cum  Deo  ; 
nullum  aulem  peccatum  mortale  remittitur, 
nisi  quis  recipiatur  in  amicitiam  Dei.  Deni- 
que,  quia  per  peccalum  mortale  excluditur 
homo  a  regno  ccelorum;  nemini  autem  remit- 
titur  peccatum  mortale,  nisi  simul  acceptetur 
ad  regnum  coelorum.  Quo  argumento  usus  est 
Innocent.  III,  in  c.  Majores,  de  Raptismo,  ut 
inde  concluderet  etiam  originale  peccatum 
non  posse  remitti  manente  mortali.  Tandem 
veritatem  hanc  supponit  Gonc.  Trident.  mul- 
tisin  locis,  sess.  5,  can.  5,  dicensinjustificatis 
per  baptismum  nihil  manere  posse  quod  pro- 
priam  rationem  peccati  damnationem  meren- 
tis  habeat;  et  sess.  6,  c.  1,  dicens  justifica- 
tionem  peccatoris  includere  remissionem  pec- 
catorum;  et  cap.  14  dicens  similemreparatio- 
nem    lapsi   quoad  remissionem  peccatorum 
fieri  per  pcenitentiam  ;  et  c.  15  dicens  quod- 
libet   peccatum   mortale    cum   gratia  repu- 
gnare.  Atque  ex  eisdem  rationibus  colligi  po- 
test,  ordinationem  hanc  non  esse  mere  ex- 
trinsecam  ex  sola  voluntate  Dei ,  sed  habere 
fundamentum,  et  esse  connaturalem  ipsi  gra- 
tise  et  charitati ;  nam  hse  natura  sua  consti- 
tuunt  hominem  sanctumj,  et  suo  modo  deifi- 
cant  illum  ,  et  ideo  secum  non  admittunt  ali- 


482 


QILEST.  LXXXVI.  ARTIC.  VI. 


quid  quod  faciat  hominera  Deo  indignura  , 
quale  est  omne  peccatum  mortale.  Quaa  ratio 
adeo  efficax  aliquibus  videtur,  ut  etiam  de 
potentia  absoluta  probare  videatur.  Scd  de 
hoc  statim. 

Anpossit  de  potentia  absoluta. 

3.  JSoti  sententia. — Sententia  affirmans  te- 
netur.  —  Circa  secundum  punctum  de  poten- 
tia  absoluta,  Soto,  d.  15,  q.  1,  art.  3,  respon- 
det ,  fieri  hoc  non  posse  de  potentia  absoluta, 
quia  existimat  non  posse  peccatum  remitti, 
quin  homo  elevetur  ad  amicitiam  et  gratiam 
Dei,  cum  qua  nullum  peccatum  mortale  ma- 
nere  potest.  Possumusque  hoc  confirmare, 
quia  macula  peccati,  qua3  ex  omnibus  pecca- 
tis  mortalibus  relinquitur,  una  est  et  indivisi- 
bilis;  ergo  non  potest  tolli ,  quin  tollantur 
omnia  peccata.  Contrariam  sententiam  tenent 
Adrianus,  q.  4  de  Poenit.,  et  Medina,  d.  q.  \% 
et  clare  sumitur  ex  Scoto,  d.  14,  q,  4,  et  Ga- 
briele,  quasst.  1,  art.  1.  Quorum  fundamen- 
tum  est,  quia  post  peccatum,  solum  manet 
obligatio  pcenre;  potest  autem  Deus  remittere 
pcenam  uni  peccati  debitam,  et  non  alteri. 
Sed  hoc  fundamentum  supra  rejectum  est, 
quia  revera  ille  reatus  fundatur  in  isto  pec- 
cato,  quatenus  in  peccatore  manet ,  quod 
etiamdisputationesequente  magis  explicabo. 

A.  Duobus  ergo  modis  potest  haec  sententia 
defendi.  Primum,  juxta  opinionem  in  fine 
praecedentis  disputationis  Iractatam,  scilicet, 
posse  Deum  remittere  peccatum  mortale  sine 
intrinseca  et  physica  mutatione  ipsius  pecca- 
toris  ,  solum  per  intrinsecam  condonationem 
remittendo  culpam,  et  moraliter  illam  des- 
truendo  ;  nam  hoc  posito,  nulla  est  implica- 
tio ,  quin  possit  hoc  modo  condonare  unam 
offensam,  et  non  aliam  ;  quia  si  peccata  mor- 
talia  aliquam  habent  connexionem  necessa- 
riam  in  ordine  ad  remissionem,  illud  solum 
est  ex  parte  ipsius  peccatoris ,  quando  debet 
perfecte  justificari  et  converti,  ut  vel  unum 
peccatum  mortale  illi  remittatur.  Atque  hoc 
modo  eamdem  probabilitatem  habet  hsec  opi- 
nio,  quam  habet  illa  prior.  Secundo  vero  mo- 
do  potest  fundari  hsec  opinio  abstrahendo  ab 
illa,  et  supponendo  aliam  supra  probatam, 
quodpersolamactualemmutationempossitre- 
mittipeccatum.  Nam  potuitDeus  statuere,  per 
quamcunque  attritionem  cujusvis  peccati  il- 
lud  remittere  ;  quid  enim  hoc  repugnat  ?  sicut 
ergo  potest  esse  attritio  unius  peceati,  quee 
non  sit  aliorum,  ita  et  remissio.  Deinde,  cum 
ostensum  sit  ad  remissionem  peccati  de  po- 


tentia  absolnta  non  esse  necessariam  infu- 
sionem  gratiaa,  neque  restitutionem  peccato- 
ris  in  propriam  amicitiam  Dei,  nihil  assignari 
potest,  in  quo  hsec  peccata  habeant  annexam 
connexionem  quoad  remissionem;  ergo  po- 
tuisset  Deus,  si  vellet,  unum  sine  alio  remit- 
tere.  Ideo  enim  nunc  de  facto  in  peccatis  ve- 
nialibus  remittit  unum  sine  alio  ,  ut  infra  di- 
cam,  quia  neque  in  dispositione,  neque  in 
aliqua  forma  necessario  connectitur  remissio 
unius  cum  remissione  alterius  ;  ergo  idem 
erit  de  potentia  absoluta  in  mortalibus. 

5.  JSoto  respondeiur.  —  Et  per  hsec  satis- 
factum  est  fundamento  contrariae  sententia? , 
nullam  enim  ostendit  implicationem  contra- 
dictionis.  Adconfirmationem  autem  jam  supra 
declaratum  est,  quomodo  carentia  gratiee  per- 
tineat  ad  maculam  peccati,  et  quomodo  illa 
durante  quasi  materialiter,  possit  formalis 
ratio  maculae  seu  habitualis  peccati  deleri. 
D.  Thomas  etiam ,  1.  2,  q.  86,  art.  1,  ad  3, 
ex  eodem  principio  declarat,  quomodo  ea- 
dem  privatio  gratiaj  sit  diversa  macula  per 
ordinem  ad  diversa  peccata.  Sic  igitur  posset 
Deus  tollere  unum  peccatum  sine  alio,  et  fa- 
cere,  ut  illa  eadem  privatio  maneret,  ut  est 
ab  uno  peccato,  non  vero  ut  est  ab  alio,  quud 
jam  manet  remissum,  et  consequenter  mane- 
ret  tunc  ut  macula  unius  peccati,  et  non  alte- 
rius.  Sicut  enim  a  principio  potuit  esse  hsec 
privaiio  physica,  ut  macula  unius  peccati,  et 
non  plurium,  ita  etiam  potest  postea  perma- 
nere  ;  quia  Jicet  a  pluribus  causata  intelliga- 
tur,  tamen  non  ex  hoc  praecise ,  quod  ab  illis 
inducta  est,  habet  quod  semper  sit]  macula 
eorum,  nisi  ratione  etiam  illorum  intelligatur 
semper  durare,  et  moraliter  perseverare,  et 
hoc  posset  tollere  Deus  potentia  absoluta,  ut 
dictum  est. 

Quid  dicendum  de  speciali  modo  remissionis 
per  pcenitentiam,  depotentia  ordinaria. 

6.  Et  ex  his,  quee  in  generali  dicta  sunt  de 
remissione  peccatorurn  ,  facile  est  expedire 
primum  punctum  de  speciali  modo  remissio- 
nis,  quse  fit  media  pcenitentia  virtute.  Nam, 
quod  attinet  ad  potentiam  ordinariam  ,  reso- 
lutio  superius  facta  hic  etiam  procedit ,  quia 
ostensum  est  universaliter  remissionem  pec- 
catorum  ,  secundum  statutas  a  Deo  leges, 
nunquam  ab  isto  dari  dimidiatam  veniam 
mortalium  peccatorum.  Ostensum  est  etiam 
hujusmodi  legem  esse  connaturalem  gratias, 
per  quam  fit  formaliter  remissio  peccati, 
etiamsi  dispositive  fiat  per  pcenitentiam. 


DISMTAT. 

7.  BummaobjectionumMedince.—  Attritio 
deiet  csse  universalis  ad  remissionem  peccati 
cum  sacramento.  —  Contra  hanc  antem  veri- 
tatem,  nonnulles  objectiones  sumi  possunt  ex 
Medina,  Codice  de  confessione,  tract.  I,  q.  \1. 
Summa  vero  omnium  est,  quia  per  omnem 
contritionftm  delentur  omnia  peccata  morta- 
lia,  de  quibus  est  contritio,  et  ea  tantum  ;  sed 
de  facto  potest  dari  contritio,  quee  sit  de  qui- 
busdam  peccatis  mortalibus ,  et  non  de  aliis  ; 
ergo  de  facto  potest  dari  contritio  remittens 
quf-edam  peccata ,  et  non  omnia.  Minorem 
probat  variis  mediis,  quge  eo  tendunt  ut  pro- 
bent,  non  omnem  veram  contritionem  neces- 
sario  esse  de  omnibus  peccatis  mortalibus , 
quod  nos  supra  ostendimus  simpliciter  falsum 
esse.  Dico  autem  simpliciter ,  quia  necesse 
non  est  contritionem  omnem  ex  parte  mate- 
rialis  objecti  expresse  recogitati  esse  de  om- 
nibus  peccatis,  quod  ad  summum  probant  ob- 
jectiones  Medinee ;  necesse  autem  est,  ut  ex  vi 
formalis  motivi,  atque  adeo  implicite  seu  vir- 
tualiter  quselibet  contritio  sit  de  omnibus  pec- 
calis  mortalibus,  contra  quod  non  procedunt 
dictas  objectiones,  utlegenti  facile  patebit.  Et 
sumi  etiam  potest  ex  diclis  supra  de  contritio- 
nis  essentiaet  natura.  Unde  ad  minorem  pro- 
positionem  bic  assumptam  respondendum  est, 
per  contritionam  remitti  omnia  peccata,  qua? 
per  eam  formaliter  vel  virtualiter  bomo  detes- 
tator.  Quod  si  quis  instet  de  remissione,  quae 
fit  per  attritionem,  quam  contingit  ita  esse  de 
uno  peccato,  ut  nec  formaliter,  nec  virtuali- 
ter  sit  de  aliis,  respondendum  est,  attritio- 
nem  nunquam  per  se  conferre  remissionem 
peccati  sine  conjunctione  alicujus  sacramenti; 
sacramentum  autem  non  conferre  hanc  re- 
missionem,  nisiinfundendo  gratiam,  quse  om- 
nia  peccata  mortalia  necessario  excludit. 
Unde  etiam  fit  ut  nulla  attritio  sit  sufficiens 
dispositio  ad  gratiam  recipiendam,  etiam  cum 
sacramento,  nisi  se  extendat  ad  omnia  pec- 
cata  mortalia,  quse  homo  commisit,  quia  dis- 
positio  debet  esse  proportionata  formse  et  ef- 
fectui  formali  ejus.  Atque  ita  fit,  ut  de  qua- 
cunque  poenitentia  sit  sermo,  scilicet  perfecta 
vel  imperfecta  ,  secundum  legem  ordinariam 
non  possit  per  illam  fieri  remissio  unius  pec- 
cati,  quin  fiat  de  omnibus. 

Quid  sentiendum  de  potentia  absoluta. 

8.  Atquehinc  etiam  facile  constat,  quid  di- 
cendum  sit  de  absoluta  potentia.  In  quo  ali- 
qua  possunt  interrogari :  unum  est,  an  possit 
Deus  per  solam  poenitentiam  imperfectam, 


X.  SECT.  I,  183 

nempe  atlritionem,  tollere  peccatum  mortale 
absque  alia  infusione  grati;.e,  vel  majori  im- 
mutatione  voluntatis  ;  nam  si  boc  potest,  sa- 
tis  clarum  esse  videtur  posse  remittere  quoe- 
dam  peccata,  et  non  alia,  juxta  exigentiam 
attritionis,  conferendo  effectum  moralem  pro- 
portionatum  formae,  seu  clispositioni  aut  mu- 
tationi  voluntatis.  Quod  autem  illud  possit, 
salis  videtur  constare  ex  superioribus,  quia 
nulla  ralio  implicationis,  etiam  exiis,  quee  in 
aliis  casibus  apparenter  objici  solent,  hic  ha- 
bet  locum. 

9.  'Ratio  dubitandi. — Non  implicat  unum 
psccatum  remitti  sine  alio. —  Alia  interrogatio 
huc  spectans  est   an,  quando  remissio  peccati 
fit  per  contritionem  veram,  possit  unum  pee- 
catum  mortale  sine  alio  tolli.  Et  ratio  dubi- 
tandi  esse  potest,  quia  vera  contritio,  etiam 
per  absolutam  Dei  potentiam,  non  potest  esse 
de  uno  peccato ,  quin  sit  de  omnibus ;  ergo 
neque  per  illam  potest  unum  peccatura  re- 
mitti,  quiu  remittantur  omnia.  Sed  nihilomi- 
nus  etiam  hoc  modo  negandum  est  implicare 
contradictionem,  unum  mortale  peccatum  si- 
ne  alio  remitti ;  cujus  rationem  supra  tetigi 
in  commentariis.  Et  nunc  magis  eam  declaro 
ex  differentia  inter  esse  et  causare  contritio- 
nis,  ob  quam  neganda  est  consequentia  ratio- 
nis  factoe.  Nam,  quod  contritio  sit  de  omnibus 
peccatis,  pertinet  ad  essentiam  ejus,  quae  con- 
sistit  in  formali  motivo  ejus;  essentia  autem 
rei  et  formale  objectum  ejus  est  immutabile ; 
nam,  si  illa  mutaretur,  jam  non  esset  contri- 
tio,  sed  quippiam  aliud.  At  vero  remittere 
peccata  pertinet  ad  causalitatem  contritionis, 
quffi  causalitas,  ut  supra  ostendi,  non  est  for- 
malis,  sed  dispositiva;  neque  est  omnino  na- 
turalis  et  physica,  sed  moralis,  habens  quidem 
fundamentum  in  essentiali  perfectione  con- 
tritionis,  pendens  tamen  quantum  ad  actua- 
lem  causalitatem  ex  acceptatione  et  ordina- 
tione  divina.  Hinc  ergo  fit,  ut  hsec  causalitas 
non  sit  ita  immutabilis  sicut  essentia ;  posset 
enim  Deus  non  esse  contentus   quacunque 
contritione  ad  remittenda  peccata  ,  sed  exi- 
gere  certam  intensionem,   durationem,  vel 
quid  simile.  Hoc  enim  (quod  aliqui  Theologi 
dixerunt )  factum  jam  esse  a  Deo,  certe  non 
est  impossibile,  nec  repugnantiam  involvens. 
Sic  igitur  pari  ratione  potuisset  Deus  non  per 
quamlibet  contritionem  remittere  omniapec- 
cata.  Nam  imprimis  posset  exigere  formaliter 
contritionem  peccati  in  particulari,  et  expres- 
se  recogitati,  et  consequenter  illud  solum  re- 
mittere,  et  non  alia,  ad  quse  tantum  virtuali- 


184 


QILEST.  LXXXVI.  ART.  IV. 


ter  extenderelur  contritio.  Deincle  posset  pro 
graviori  peccato  intensiorem  et  acerbiorem 
poenitentiam  postulare,  et  consequenter  ob 
tantam  contritionem  remittere  peccatum  lan- 
tse  gravitatis,  non  vero  alia  graviora.  Hac  ergo 
ratione  etiam  per  hunc  modum  remissionis 
per  pcenitentiam  propriam  et  essentialiter 
perfectam  hoc  non  implicat  contradictionem; 
neque  in  hoc  aliqua  nova  difficultas  occur- 
rit. 

SECTIO  II. 


Utrum  per  pcenilentiam  remittatur  setema 
mortali  peccato  debita. 


pcena 


1.  De  lege  ordinaria,  remissa  mortali  culpa, 
remitti  reatum  poence  ceternce,  assertio  prima. 
—  Qusestio  hsec,  sicut  prsecedentes,  potest 
disputari  de  potentia  ordinaria  et  de  absoluta. 
Kt  quoad  priorem  sensum  Hugo,  et  Richardus 
de  S.  Victore  sensisse  videntur,  nunc  de  facto 
remitti  interdum  culpam  mortalem  per  pce- 
nitentise  virtutem  cum  voto  sacramenti,  non 
vero  reatum  pcenee  seternse  usque  ad  ipsam 
realem  sacramenti  susceptionem ;  sed  de  eo- 
rum  sententia  dicemus  infra,  agentes  de  sa- 
cramento.  Et  ideo  iJla  omissa,  dico  primo, 
remissa  mortali  culpa,  de  facto  et  secundum 
legem  ordinariam  semper  remitti  reatum 
pcenae  eeternse.  Est  conclusio  Theologorum 
omnium,  et  certa;  traditur  in  Tridentino,  sess. 
6,  c.  14.  Et  ratio  ejus  insinuatur  capitulo  sep- 
timo,  ubi  dicitur,  in  justificatione  accipere 
hominem  non  tantum  remissionem  peccato- 
rum,  sed  etiam  sanctificationem  et  interiorem 
renovationem,  per  quam  ex  injusto  fit  justus, 
et  ex  inimico  amicus,  ut  sit  hceres  secundum 
spemvitceceternce.  Unde  argumentor,  quia  om- 
nis  justus  et  amicus  Dei  est  filius  et  hseres; 
ergo  non  est  subjectus  pcense  seternse  ,  cum 
secundum  prsesentem  justitiam  jam  illi  de- 
beatur  vita  seterna;  sed  peccatum  mortale 
non  remittitur  sine  hac  gratiaetjustitia;  ergo 
non  remitlitur  sine  remissione  pcense  seternse. 
Et  ideo  Paulus  ad  Rom.  8  inquit :  Nihil  dam- 
nationis  est  iis,  qui  sunt  in  Christo  Jesu;  et 
infra  :  Si  Christus  in  vobisest,  corpus  quidem 
mortuum  est  propter  peccatum ;  sed  spiritus 
vivit  propter  justificationem ;  si  autem  spiri- 
tus  ejus  habitat  in  vobis,  qui  suscitavit  Jesum 
Christum  a  mortuis,  vivificabit  et  morialia 
corpora  vestra  propter  inhabiiantem  spiritum 
ejus  in  volis ;  et  infra  :  Qui  spiritu  Dei  agun- 
tur,  hi  sunt  filii  Dei;  si  autem  filii,  et  hcere- 
des,  etc;  et  cap.  6  :  Nunc  vero  liberati  apec- 
cato,  servi  autem  facti  Deo,  habentes  fiructum 


vestrum  in  sanctificaiionem,finem  aulem  vitam 
ceternam.  Hsec  ergo  sanctificatio  excludit  mor- 
tem  et  poenam  seternam.  Et  ideo  (inter  alios 
sensus)  statim  vocat  gratiam,  vitam  seternam. 
Et  propterea  etiam  passim  in  sacra  Seriptura 
vere  pcenitentibus  simul  cum  remissione  pec- 
cati  vita  eeterna  promittitur.  El  hoc  etiam 
modo  dicitur  Deus  non  amplius  recordari  eo- 
rum  peccatorum,  quse  perpcenitentiam  deleta 
sunt,  Ezech.  18  et  33.  Eodem  etiam  sensu  di- 
cilur  non  imputare  illa,  Psalm.  31;  dicitur 
etiam  avertere  faciem  suam  ab  illis,  Psalm. 
50.  Denique  apud  Sanctos  est  tam  frequens, 
et'constans  hsec  veritas,  ut  superfluum  sit  il- 
los  referre.  Ratio  vero,  prseter  divinam  ordi- 
nationem,  sumi  potest  ex  natura  ipsius  gra- 
tise,  quse  facit  hominem  proportionatum,  et 
dignum  gloria,  et  ideo  ex  se  habet,  ut  remittat 
seternarn  pcenam  damni ,  quse  ipsi  glorise  di- 
recte  opponitur.  Videtur  etiam  hoc  intrinsece 
sequi  ex  ipsa  remissione  culpse,  ut  magis  ex 
secundo  sensu  qusestionis  constabit. 

2.  Sicut  dispositive  per  pcenitentiam  remit- 
titur  culpa,  ita  pcena  ceterna. — Objectio. — Sol- 
vitur. — Hinc  vero  sequitur,  eodem  modo 
remitti  homini  per  pjmitentiam  seternam  pce- 
nam,  quo  remittitur  culpa,  scilicet,  disposi- 
tive,  et  ad  summum  secundum  meritum  de 
congruo,  gratis  tamen  et  absque  merito  de 
condigno.  Quod  aperte  significat  Concilium 
Tridentinum  supra,  et  ostendetur  latius  infra 
in  materia  de  satisfactione.  Nunc  breviter  ra- 
tio  est,  quia  hsec  pcena  remittitur  hoc  ipso, 
quod  homo  constituitur  filius  Dei ;  sed  hoc  fit 
per  pcenitentiam  dispositive,  ex  parte  vero 
Dei  gratis  et  ex  misericordia;  ergo  etiam  il- 
lud.  Semper  autem  intelligendum  hoc  est 
comparatione  ipsius  peccatoris;  nam  respectu 
Christi  tota  hsec  remissio  ex  justitia  fit.  Objici 
autem  potest,  quia  juxta  probabilem  senten- 
tiam  D.  Thomse,  peccator,  in  eo  instanti  in 
quo  justificatur,  meretur  de  condigno  primam 
gloriam;  ergo  meretur  non  carere  illa  per- 
petuo ;  ergo  meretur  remissionem  pcense 
seternse.  Dato  tamen  antecedente,  negatur 
consequentia,  quia  vita  seterna  duplicem  ha- 
bet  respectum,  scilicet  hsereditatis  etprsemii; 
licet  ergo  peccator  justificatus  illam  mereatur 
ut  coronam,  et  prsemium,  tamen  jam  suppo- 
nitur  habere  jus  ad  illam  ut  ad  haereditatem ; 
ita  ut  nihil  novum  mereatur,  sed  illud  idem 
novo  titulo  obtinendum,  et  ideo  tole  meritum 
jam  supponit  remissum  reatum  seternse  pce- 
nse,  ideoque  talis  remissio  non  potest  cadere 
sub  tale  meritum. 


DISPUTAT. 

Quid  dicendum  de  potentia  alsoluta. 

3.  Quorumdam  opinio.  —  Jam  vero  queestio 
superest,  an  saltem  de  potentia  absoluta  pos- 
sit  Deus  remittere  culpam  non  remittendo 
seternam  pcenam.  Scotus,  et  Gabriel,  dicta 
d.  14,  et  Medina,  dict.  queest.  7,  negant  hoc 
posse  fieri.etfundantur  in  hoc,  quod  post  ac- 
tuale  peccatnm  transacturn,  nibil  in  homine 
rnanet  nisi  reatus  pcenee  eeternae,  ila  ut  esse 
in  peccato  mortali,  nihil  aliud  sit,  quam  esse 
debitorem  atque  reum  pcenge  eeternae.  Et  ita 
intelligunt  Augustinum,  lib.l  de  Nuptiis,  cap. 
26,  dicentem  peccata  transire  actu  et  manere 
reatu.  Et  fere  idemlegitur  apud  Basiliurn,  in 
Constitutionibus  rnonasticis,  c.  5.  Ex  quo  fun- 
damento  evidenter  sequitur,  non  posse  remitti 
culpam  mortalem  non  remisso  reatu  eeternoe 
pcense,  quia  sunt  omnino  idem. 

4.  Fundamentum  rejicitur. — Hoc  vero  fun- 
damentum  nobis  non  probatur,  sed  potius 
supponimus  illa  duo  esse  moraliter  distincta, 
ut  tradit  D.  Thomas  1.  2,  q.  86  et  87,  ubi  de 
hac  re  ex  professo  agit.  Et  heec  est  etiam  com- 
munior  opinio  Theologorum  in  4,  d.  14  et  15. 
Et  ratio  breviter  est,  quia  macula  peccati  per- 
tinet  ad  ordinem  mali  culpse,  et  constituit  ho- 
minem  moraliter  deformem,  et  inimicum  Deo; 
debitum  autem  pcenee  pertinet  ad  ordinem 
mali  poenee,  unde  praecise  sumptum  non  con- 
stituit  hominem  peccatorem.  Propter  quod  in 
peccato  originali  tradunt  Concilia,  ex  Adamo 
ad  nos  dimanare,  non  solum  pcenee  reatum, 
sed  etiam  id  quod  habet  veram  rationem  cul- 
pse.  Et  e  contrario  ,  quando  nunc  remittitur 
culpa,  non  remittitur  tota  pcena  ,  ut  sequenti 
sectione  dicam,  et  consequenter  nec  remitti- 
tur  totus  reatus,  seu  totum  debitum,  ettamen 
remittitur  tota  culpa ;  est  ergo  inter  heec  ali- 
qua  moralis  distinctio  constituenda. 

5.  Possitne  culpa  sine  poena  ceterna  remitti. 
—  Pars  affirmans  suadelur. — Hinc  queestio 
propositaoritur,  aninremissioneseparari  pos- 
sint  culpa  et  pcena  seterna,  vel  sint  necessa- 
rio  connexa;  nam,  cum  sint  distincta,  viden- 
tur  posse  separari.  Item  quia,  manente  cul- 
pa,  posset  Deus  remittere  pcenam,  ita  ut  pro- 
xime,  ut  sic  dicam,  non  sit  homo  debitor  il- 
lius,  etiamsi  radicaliter  sit  dignus  illaratione 
culpee  :  ergo  e  eontrario  posset  Deus  tollere 
habitualem  culpam,  et  tamen  relinquere  ho- 
minem  ordinatum  ad  eeternam  poenam.  Con- 
firmatur;  namDeus  de  potentia  absoluta  pos- 
set  hominem  justum,  et  qui  nihil  unquam 
peccavit,  privare  anerna  beatitudine  ,  imo  et 


X.  SECT.  111.  483 

quocunque  dolorc  afficere,  non  per  modum 
pcenee,  quee  respectum  dicit  ad  culpam,  sed 
quia,  ut  supremus  Domiuus,  potest  sua  crea- 
tura  uti  ut  voluerit;  ergo ,  si  in  creatura  sup- 
ponitur  culpa  digna  tali  poena,  potest  illud 
seternum  malum  illi  infligere  per  modum  pce- 
nee,  etiamsi  illi  remittat  culpara. 

6.  Replica. — Enodatur. — Dicetur  fortasse, 
seternitatern  pcense  ut  sic  necessario  auferri 
ablata  seternitate  culpee,  atque  adeo  etiam 
ablata  culpa,  quia  mortale  peccatum  non  est 
dignum  aeterna  poena,  nisi  quatenus  ipsum 
seterne  durat.  Sed  hoc  non  est  ita,  ut  constat 
ex  materia  de  peccatis;  tota  enim  dignitas 
pcena3 ,  quee  est  in  peccato  mortali,  est  in  ipso 
actuali  peccato,  etiam  si  momentaneura  sit; 
sicut  totum  meritum  seterni  praemii  est  iu 
actu  virtutis,  etiam  momentaneo;  ergo  ra- 
tione  ipsius  actus  potest  Deus  eamdem  pce- 
nam  infligere,  quamvis  habitualera  culpam 
tollat.  Et  confirmari  potest;  nam  in  peccato 
veniali  videtur  Deus  saepe  remittere  culpam, 
relicta  lota  poena  illa  debita,  de  quo  in  quees- 
tione  octogesima  septima. 

7.  Rationes  pro  contraria  sententia. — In 
contrarium  vero  est,  quia,  licet  habitualis 
culpa,  et  reatus  pcenae  ratione  distinguantur 
penes  diversos  respectus  rationis,  tamen  in 
re  videntur  esse  omnino  idem ,  quia  per  ip- 
sammet  culpam  fit  homo  diguus  pcena.  Pro- 
pter  quod  dixit  Augustinus  peccata  transire 
actu,  manere  reatu  ;  ergo  impossibile  est  om- 
nino  culpam  mortalem  auferri,  et  manere 
eumdem  prorsus  reatum  poenae  eeternse.  Et 
confirmatur,  quia  si  homo  manet  dignus  seter- 
na  poena  et  vindicta,  ergo  manet  invisus  Deo 
et  dignus  odio  ejus;  quia  odium  divinura  ni- 
hil  aliud  esse  videatur,  quam  hoec  seterna  ira, 
ex  qua  vindictam  sumit  de  peccatore;  quia 
Deus,  neque  gratis ,  neque  alio  modo  babet 
odio  creaturam  suam;  sed  peccatum  cum 
physice  nihil  positivum  relinquat,  non  cen- 
setur  alio  modo  manere  moraliter,  nisi  quia 
relinquit  hominem  dignum  hoc  odio  Dei ;  er- 
go,  si  hoc  totum  manet,  intelligi  non  potest 
quid  ablatum  sit,  cum  dicitur  culpa  remissa. 

8.  Resolutio.  —  Pcena  damnatorum  non  po- 
test  infllgi  cum  remissa  est.  —  Heec  disputatio 
non  videtur  magni  momenti,  et  ideo  liberum 
esse  potest  hoc  vel  illo  modo  in  illa  sentire. 
Ego  tamen  breviter  ita  censeo,  aliud  esse  lo- 
qui  de  poena  eelerna  in  communi,  aliud  de 
pcena  eeterna  prout  nunc  de  facto  illam  pa- 
tiuntur  damnati  in  inferno.  Hoc  posteriori 
rhodo  existimo  impossibile  post  remissionem 


186 


QU^ST.  LXXXVI.  AKTIG.  VI, 


culpae  mortalis  manere  hominem  dignum  tali 
poena.  Quia  illa  poena  talis  modi  est  et  gene- 
ris,  ut  intrinsece  supponat  perversam  volun- 
tatem  et  inimicitiam  inter  eum  qui  illam  pa- 
titur  et  auctorem  ejus  ;  includit  enim  talem 
statum,  in  quo  et  voluntas  sit  obstinata  in 
malo,  et  intellectus  apprehendat  Deum  ut 
inimicum;  unde  fit,  ut  illa  voluntas  perpetuo 
odio  haheat  Deum,  et  specialem  tristitiam,  et 
vermem  etiam  conscientiee  habeat;  quse  om- 
nia  non  potest  habere  voluntas  ordinata  et 
peccato  carens.  Haec  ergo  eeterna  pcena  re- 
pugnat  post  remissionem  culpse,  non  propter 
seternitatem,  ut  sic,  sed  propter  speciem  et 
modum  ejus,  et  propter  objecta  ,  quse  requi- 
rit,  quse  destruuntur  remissa  culpa. 

9.  Potest  tamen  alia  qualibet  pcena.  —  At 
vero,  loquendo  priori  modo,  non  video  repu- 
gnantiam  quod  Deus  aliquo  genere  pcense  in 
seternum  possit  punire  culpam  remissam,  de 
potentia  absoluta  loquendo,  ut  argumenta  in 
principio  facta  videntur  ostendere.  Haec  enim 
duo  mala  culpse  et  pcense  sunt  diversarum  ra- 
tionum,  et  quamvis  unum  in  alio  fundetur, 
tamen  culpa  semel  existens  potest  relinquere 
sufficientem  rationem  pcense  proportionatoe, 
et  quse  existentiam  culpae  non  requirat ;  sicut 
inler  homines  post  remissam  culpam  habet 
suum  locum  pcena.  Declaratur,  quia  nulla  in 
hoc  potest  ostendi  repugnantia,  quod  Deus 
homini  peccatori  conferat  gratiam  et  justi- 
tiam,  et  consequenter  eum  jam  tanquam  jus- 
tum  diligat,  illique  peccatum  remittat,  et  ta- 
men  quod  legem  statuat  nunquam  illi  dandi 
gloriam,  quamvis  sit  suo  modo  debita  gratise, 
ratione  injuriae  sibi  factse.  Unde  etiam  nunc 
ipsa  acceptatio  ad  gloriam ,  quamvis  sit  suo 
modo  debita  gratise,  et  connaturalis  illi ,  ta- 
men  simpliciter  est  libera  et  voluntaria  Deo, 
atque  adeo  suo  modo  gratia,  de  potentia  ab- 
soluta  separabilis  ab  interna  justitia ;  non  er- 
go  implicat  contradictionem  aliquam ,  seter- 
nam  pcenam  manere  post  culpam  remissam. 

SEGTIO  III. 

Utrum  per  pcenitentiam  tota  poena  temporalis  re~ 
mittatur. 

1.  Error  hcereticonim. — Duo  possunt  in 
prsesenti  quseri  :  unum  est,  an  illa  pceniten- 
tia,  quse  obtinet  remissionem  cuipae  et  pcenoe 
seternse,  semper  obtineat  necessario  remis- 
sionem  omnis  pcenoe  temporalis;  alterum  est, 
an  aliqua  pcenitentia  possit  tollere  omnem 
pcenam  temporalem.  Et  in  utroque  errant 


hseretici  hujus  temporis.  Nam  primum  dicunt, 
remisso  peccato,  omnem  omnino  pcenam  re- 
mitti.  Ex  quo  deinde  inferunt  nullam  pcenam 
posse  per  nostram  pcenitentiam  tolli ,  sed  ne- 
cessarium  esse  ut  Deus  gratis  illam  condonet ; 
et  inde  incidunt  in  alios  errores  negando  pur- 
gatorium,  induigentias,  etc.  Fundamenta  il- 
lorum  sunt  illa  communia,  quod  Christus  in- 
finite  nobis  meruit,  et  pro  nobis  satisfecit,  et 
quodest  prsesumptio  humanavelle  satisfacere 
Deo  pro  re  aliqua.  Deinde  in  prsesenti  appli- 
cant  illa  testimonia,  quibus  nos  supra  proba- 
vimusremitti  pcenam  seternam.  Narn  promisit 
Deus  se  daturum  oblivioni  peccata  per  pce- 
nitentiam  remissa;  satis  autem  eorum  recor- 
daretur,  si  iila  vel  temporaliter  puniret.  Item, 
quia  opera  Dei  sunt  perfecta;  et  quia  gratia 
non  est  minus  efficaxquam  culpa,  et  similia, 
quae  latius  videri  possunt  in  modernis,  qui 
contraillos  scribunt,  proasertim  Castro,  contra 
hsereses,  verb.  Pcenitentia,  hoeresi3;  Hosio,  in 
confessione,  c.  48;  Yega,  lib.  13  in  Tridenti- 
num,  c.  37  et  38;  et  Bellarm.,  toto  lib.  4  de 
Pcenitentia;  Clictova3.,lib.  3  Antilutheri,  c.  3. 

Remissa  culpa  per  pcenitentiam  non  semper 
remitti  totam  temporalem  pcenam.  Assertio 
prima. 

2.  Vera  autem  doctrina  Catholica  in  tribus 
propositionibus  consistit.  Prima  est:  remissa 
culpa  mortali  per  pcenitentiam ,  non  semper 
remittitur  tota  temporalis  pcena.  Est  de  fide, 
definita  in  Conc.  Trident. ,  sess.  6,  c.  14  et  30, 
et  sess,  4,  c.  2  et8,  et  can.  12,  13  et  14.  Et  su- 
miturexsacra  Scriptura,nam2  Reg.  12  et!4 
ita  Deusremisit  culpamDavid,  ut  temporalem 
quamdam  pcenam  remittere  noluerit;  et  idem 
legimus  de  Moyse,  Aaron,  et  aliis,  Num.  14 
et  20.  Peccatum  etiam  originale  nobis  remit- 
titur,  et  ipsum  actuale  remissum  fuit  Adamo, 
Sapientioe  10,  et  tamen  temporales  pcenae  seu 
pcenalitates  tam  in  illo  quam  in  nobis  ma- 
nent,  ut  notavit  August. ,  lib.  2  contra  Faus- 
lum,  c.  67,  et  2  de  Peccatorum  meritis,  c.  34, 
et  late  ac  optime  lib.  de  Ver.  et  falsa  pcenit., 
cap.  5,  15  et  18.  Sic  etiam  intelligit  Gregor., 
lib.  9  Mor.,  c.  17,  illud  Job  9  :  Sciens  quia 
non  parceres  delinquenti ,  quia  ,  licet  remittat 
injuriam,  non  tamen  pcenam  omnem  sine 
condigna  satisfactione,  ut  latius  tractat  etiam 
Chrys.,  hom.  5  de  Pcenit. 

3.  Nec  refert,  quod  in  citatis  locis  Scriptu- 
rse  sacrae  sermo  sit  de  pcenis  hujus  vitee ;  nam 
imprimis  id  salis  est,  ut  sit  falsa  sententia 
hsereticorum,  et  invalida?  rationes  eorum  ; 


DISPUTAT. 
quia  preedictee  pcenee  non  erant  tantum  me- 
dicinales,  sed  proprie  in  vindictam  delicti 
commissi;  ergo,  simpliciter  loquendo,  potest 
manere  aliquis  reatus  pcenee  post  culpam  re- 
missam ;  ergo,  sicut  illa  pcena  potest  esse  hu- 
jus  vitae,  ita  et  alterius,  si  in  hac  non  sustinea- 
tur,  nam  a  paritate  rationis  est  optimum  argu- 
mentum.  Et  preeterea  inde  concluditur,  quod, 
si  in  hac  vita  talis  pcena  non.solvatur,  in  al- 
tera  luenda  sit,  nam  hoc'ratio  justitiee  postu- 
lat;  et  hoc  est  quasi  fundamentum  ponendi 
purgatorium,  de  quo  postea  tractandum  est. 
Sicut  etiam  ante  Christi  adventum  erat  ille 
locus,  qui  sinus  Abrahee  vocatur,  in  quo  de- 
tinehantur  justi,  quia  nondum  satisfactum 
erat  pro  tota  natura.  Deinde  in  hac  etiam 
veritate  fundatur  necessitas  indulgentiarum, 
ut  in  ultima  hujus  libri  parte  ostendetur.  De- 
nique  tertia  pars  sacramenti  pcenitentiae  ,  et 
exhortationes  sacree  Scripturee  et  Patrum  ad 
opera  satisfactoria  facienda  etiam  post  ve- 
niam  culpse  obtenlam,  in  hac  veritate  fun- 
dantur ;  quee  omitto ,  quia  frequentissima 
sunt.  Et  in  Decreto  etiam,  de  Pcenitentia,  in- 
venientur  multa.  Et  in  Decretalibus,  titul.  de 
Poenit.  et  remiss.,  preesertim  capit.  Deus  qui, 
et  cap.  Omnis  utriusque  sexus. 

4.  Conclusio  probatur  ex  Patribus.  —  Deni- 
que  exPatribus  videri  possunt  Gregorius,  ho- 
mil.  20  in  Evangelia,  tractans  ad  hoc  propo- 
situm  illud  Lucae  3  :  Facite  fructus  dignos 
pcenitentice.  Et  Tertullianus,  lib.  de  Pcenit., 
preesertim  in  principio,  ubi  Pamelius  in  prin- 
cipio  aliqua  congerit ;  et  Cyprianus ,  lib.  de 
Lapsis,  ubi  graviter  reprehendit  eos  qui  facile 
admittebant  lapsos  ad  communionem  ante 
magnam  pcenitentiam  peractam.  De  qua  re 
multa  etiam  habet  ep.  10  ,  55  et  59.  Recte 
etiam  August.,  in  Enchirid.,  c.  70  et  sequent.; 
et  Enarratione  in  Psal.  50 ,  circa  illa  verba  : 
Ecce  veritatem  dilexisti,  inquit  :  Veritatem 
dilexisti,  id  est,  impunita  peccata ,  etiam  eo- 
rum  quibus  ignoscis,  non  reliquisti.  Et  lib.  50 
Homiliarum,  hom.  50,  et  c.  15,  et  de  Vera  et 
falsa  pcenit.,  c.  18,  sic  inquit :  Conversus  vita 
vivet,  non  tamen  promittimus ,  quod  evadat 
omnem  poenam.  Idem  seepe  Ambrosius,  lib.  de 
Pcenitentia,  et  lib.  ad  Virginem  lapsam,  pree- 
sertim  c.  8,  et  alii  frequenter.  Et  videri  etiam 
possunt  supracitata,  disputatione  secunda,de 
actu  exteriore  pcenitentiee,  et  disputatione  ter- 
tia,  de  quantitate  poenitentiee,  ubi,  ut  vidimus, 
seepe  Sancti docent  de  gravioribus  peccatis  ma- 
jorem  esse  agendam  -pcenitentiam,  quee  om- 
nia  fundantur  in  hoc  principio.Et  supra  trac- 


;andL  ut  supra  tetigimus,  et  pro- 
gusnnus,  citatis  locis,  et  Cypria- 


X.  SECT.  III.  187 

tando  de  actu  exteriori  pcenitentiee,  nonnulla 
attigi ,  et  infra  plura,  disputando  de  satisfac- 
tione. 

5.  Ratione  probatur  assertio. — Ratio  a  priori 
est  divina  ordinatio,  de  qua  nobis  satis  per 
fidem  constat.  Estque  valde  consentanea  ra- 
tioni,  nam  Deus,  sicut  est  misericors,  ita  et 
justus  ;  et  ideo  sicutgratis  remittit  culpam  ex 
misericordia,  et  consequenteretiam  eeternam 
poenam,  quia  pro  his  nihil  potest  homo  con- 
dignum  agere,  ita  justitia  postulat,  ut  non  re- 
linquat  culpam  sine  pcena,  vindictaque  pro- 
portionata.  Deinde  ratio  providentiee  hoc 
etiam  exigit,  ne  facilitas  veniee  sitjiominibus 
occasio  pecce 
sequitur  Augusf 
nus  ,  lib.  de  Lapsis.  Denique  hoc  declarat 
Concilium  Tridentinum  ex  differentia  inter 
baptismum  et  poenitentiam.  Quam  declaravit 
Paulus  ad  Hebreeos  6.  Est  enim  baptismus 
regeneratioqueedam/etper  se  remittit  pecca- 
tum  ab  alio  tractum,  et  consequenter  etiam 
actualiacommissa  in  statu  imperfecto,  in  quo 
homo  carebat  et  viribus  gratiee,  et  lumine 
fidei ;  et  ideo  fuit  conveniens  ut  ibi  omnino 
extinguerentur  peccata  et  renovaretur  homo. 
At  vero  pcenitentia  remittit  peccata  etiam 
commissa  postbaptismum,  et  illuminationem 
fidei,  et  regenerationem  in  Christo  ;  et  ideo 
non  applicatur  tanquam  alia  regeneratio,  sed 
tanquam  medicina  sanans  quidem,  sed  non 
omnem  poenam  remittens  seu  non  tollens 
omnem  cicatricem,  ut  dicit  Orig.,  homil.  8. 
Preeterea  fuit  hoc  conveniens,ut  hominesper 
satisfactionem  ipsam  amplius  coram  Deo  me- 
rerentur,  et  ut  cooperarentur  prout  possent 
ipsi  remissioni  peccatorum;  nam  pro  pcena 
eeterna  satisfacere  non  poterant,  et  ideo  ad 
divinam  gratiam  pertinuit  illam  gratis  remit- 
tere ;  pro  temporali  vero  poterant,  et  ideo 
decuit  ut  pro  illa  satisfacerent.  Quam  ratio- 
nem  recte  explicat  Augustinus,  2  de  Pecca- 
torum  merilis,  cap.  39. 

6.  Solvuntur  motiva  Jicereticorum.  —  Et  ita 
facile  expediuntur  motiva  heereticorum  ;  nam 
est  quidem  satisfactio  Christi  infinita,  nobis 
tamen  non  semper  eodem,  sed  proportionato 
modo  applicatur.  Et  similiter  Dei  opera  sunt 
perfecta;  tamen  eorum  perfectio  non  consis- 
tit  in  hoc,  quod  semper  eodem  modo,  vel 
statim  a  principio  totum  efficiat,  maxime 
quando  op%ratur  cum  causis  secundis ;  sed 
consistit  in  hoc,  ut  uuumquodque  operetur 
secundum  perfectam  providentiee  raticnem. 
Denique  dicitur  Deus  non  recordari  peccato- 


488 


QU.45ST.  LXXXVl.  ARTSC.  VI 


rura  remissorum,  et  quia  amplius  non  redeunt, 
ut  infra  dicam,  et  quia  ratione  illorum  jam 
non  respicit  hominem  ut  raimicum,  nec  sim- 
pliciter  ab  illo  avertitur,  quamvis  ut  amicum 
illum  puniat,  donec  eum  perfecte  purget  ac 
mundet. 

Pcenam  temporalem  relictam  post  remissum 
psccatum  non  semper  esse  cequalem.  Assertio 
secunda. 

7.  Secunda  propositio  est,  pcenam  tempo- 
ralem,  quse  post  remissum  peccatum  manet, 
non  semper  esse  aequalem,  etiam  pro  eisdem 
peccatis,  sed  majorem  vel  minorem  esse  jux- 
ta  proportionem  contritioni^:  ideoque  talem 
ac  tantam  posseessecontritionem,  ut  omnem 
pcenam  temporalem  remittat.  Ita  sumitur  ex 
D.  Thoma  hic,  art.  4;  clarius  4  contra  Gent., 
c.  72.  Et  est  communis  Theologorum.  Et  ita 
censent  Patres,  atque  expositores  Lucse7,  ac- 
cidisse  in  facto  Magdalense  ,  et  hune  sensum 
habere  illa  verba  Christi  :  Remittuntur*  ei 
peccata  multa,  quia  dilexit  multum,  scilicet, 
de  plena  remissione  proportionatadilectioni. 
Ratio  prioris  partis  est  eadem  fere,  quae  in 
praecedenti  assertione,  scilicet,  quia  debita 
proportiojustitise  hoc  postulat,  saltem  secun- 
dum  convenientera  providentiam.  Sicut  su- 
pra  dicebamus,  et  dicit  Concilium  Tridenti- 
num,  infusionem  gratice  majorem  esseiu  eo 
qui  melius  disponitur.  Item ,  quia  remissa 
contritio,  cum  alio  opere  pcenali  postea  facto, 
plus  pcense  tollit,  quam  sola  remissa  contri- 
tio  ;  sed  actus  contritionis  intensus  potest  mo- 
raliter  plus  seslimari  et  valere,  quam  contri- 
tioremissasimul  cum  alio  opere  pcenali ;  ergo 
etiam  per  contritionem  intensam  plus  pcense 
remittetur  quam  per  solam  remissam. 

8.  Cajetani  dictum  rejicitur.  —  Et  hinc  fa- 
cile  concludetur  alterapars,  scilicet,  tam  per- 
fectam  et  intensam  posse  esse  contritionem, 
ut  totam  poenam  temporalem  auferat,  ex  ar- 
gumento  proportionali.  Addit  vero  Cajetanus, 
eamdem  contrilionern  nunc  in  lege  gratiae 
cceteris  paribus  relinquere  reatum  minoris 
pcense  temporalis,  quam  antea,  propter  votum 
sacramenti  pcenitentise,  quod  includit.  lta  ha- 
bet  tom.  1  Opusc,  tract.  4,  q.  4.  Sed  proprie 
non  invenio  discrimen  ;  nam  si  intelligat  re- 
mitti  aliquid  ex  opere  operato  propter  solum 
votum,  estfalsum,  utsupra  dixi.  Si  ex  dispo- 
sitione  operantis,  vel  loquitur  de  voto  impli- 
cito  tantum ;  et  hoc  non  sufficit  ad  illum  ef- 
fectum,  quia  non  reddit  actum  meliorem,  nec 
magis  poenalem  ;  si  vero  loquitur  de  voto  ex- 


plicito,  jam  nonsunt  caetera  paria,  quia  pec- 
cator  nunc  habet  novum  actum  satisfacto- 
rinm. 

9.  Assertio  tertia.  —  Tertia  propositio  est, 
eam  pcenam,  quae  relinquitur  post  remissam 
culpam  per  primum  pcenitentiae  actum,  posse 
tolli  per  subsequentes  actus  pcenitentiae.  Haac 
etiam  est  de  fide,  definita  in  Tridentino  supra, 
et  fundatur  in  satisfactione  justorum  per  ope- 
ra  poenalia,  de  qua  commodius  dicam  trac- 
tando  de  tertia  parte  sacramenti  pcenitentiee; 
et  ideo  in  illum  locum  illam  remitto. 

Quomodo  cetema  pcena  in  temporalem  commu- 
tetur.  Dubium  primum. 

10.  Ratio  dubii.  —  Cajetaniet  Sotiopinio. 
—  Circa  has  vero  tres  conclusiones  tria  brevia 
dubia  declaranda  occurrunt,  iit  veritates  pro- 
positse  melius  intelligantur.  Primum  dubium 
est,  quomodo  aeterna  pcena  in  temporalem 
commutetur,  ut  in  prima  conclusione  supponi 
videtur.  Et  ratio  dubii  esse  potest,  quia  pcena 
seterna,  cum  sit  pcena  inferni,  prorsus  remit- 
titur ;  Deus  autem  remittendo  unam  pcenam, 
non  imponit  de  novo  aliam.  Maxime,  quia 
culpa  prorsus  tollitur,  et  non  commutatur, 
utsic  dicam,  in  minorem;  pcena  autem  co- 
mitatur  culpam.  In  hac  re  Cajet.,  1  tom. 
Opusc,  tract.  A,  q.  4,  et  Soto,  d.  15,  q.  1,  art. 
4,  ex  D.  Thoma  respondent,  in  peccato  duo 
esse,  aversionem  a  Deo,  cui  per  se  respondet 
pcena  a^terna  et  pcena  damni  propter  infini- 
tatem  personae  offensae;  et  conversionem  ad 
creaturam,  quse  ex  se  malitiam  habet  finitam, 
cui  propterea  respondet  pcena  sensus,  quaj 
ex  vi  conversionis  non  est  seterna;  per  acci- 
dens  autem  fit  seterna  per  conjunctiouem  ad 
aversionem.  Remissa  ergo  culpa,  dicunt  tolli 
omnino  aversionem,  et  consequenter  etiam 
totam  pcenam  per  se  seternam ,  quam  Deus 
gratis  remittit,  quatenus  offensioni  sibi  factae 
respondet;  non  remitti  autem  pcenam  debi- 
tam  ratione  conversionis,  sed  illam  eamdem 
temporalem  manere,  ablata  conjunctione  ad 
aversionem.  Atque  ita  nulla  ibi  fit  commuta- 
tio,  sed  solo  remissio  unius  pcense,  quaabla- 
ta,  manet  altera  temporalis. 

41.  Prima  difficultas  illius  sententice.  — 
In  hoc  vero  modo  explicandi  tria  dici  viden- 
tur,  mihi  creditu  difficilia.  Primum  est,  rea- 
tum  pcense  temporalis,  qui  manet  remissa 
culpa  ,  esse  ratione  solius  conversionis,  et 
non  ratione  aversionis.  Aiunt  enim,  pcenam 
respondentera  aversioni  prorsus  auferri ; 
aliam  vero  conversioni  debitam  ,  mariere.  I!- 


DISPUTAT. 

lud  autem  alienum  videtur  a  modo  loquendi 
Sanctorum  et  Conciliorura ;  nam  potissime 
dicunt  satisfacere  justos  ,  etiam  post  remis- 
sam  culpam,  pro  offensa  quam  in  Deum  com- 
rniserunt;  satisfaciunt  autem  pro  pcena  relic- 
ta;  ergo  illamaxime  debetur  propter  aversio- 
nem  a  Deo.  Neque  aliud  est  consentaneum 
divinre  justitiae  ;  maxime  enim  debet  punire  id 
quod  in  peccato  gravius  est ;  major  est  autem 
malitia  aversionis  quam  conversionis.  Prae- 
terea  hoc  etiam  suadet  gravitas  poeriae  pur- 
gatorii,  in  qua  et  est  suo  modo  pcena  damni 
temporalisj  consistens  in  carentia  visionis  di- 
vinae  pro  eo  statu,  et  pcena  etiam  sensus  gra- 
vissima ;  ergo  non  est  verisimile  illam  infiigi 
propter  solam  conversionem,  et  non  magis 
propter  aversionem  aDeo.  Unde  etiam  virtus 
pcenitentioe,  quae  est  quaedam  justitia  ad 
Deum,  et  per  se  intendit  punire  peccatum 
quatenus  est  injuria  Dei,  sub  hac  ratione  in- 
tcndit  satisfacere  pro  pcena  temporali,  ut  su- 
pra  declaratum  est;  ergo  signum  est  talem 
pcenam  esse  in  vindictam  peccati ,  maxime 
quatenus  est  injuria  Dei,  atque  adeo  ratione 
aversionis.  Sicut  David,  2  Reg.  14,  condona- 
vit  peccatum^  et  injuriam  a  filio  Absalone 
commissam,  ita  tamen  ut  faciem  suam  non 
videret,  quai  erat  quaedam  pcena,  cui  cum 
proportione  respondet  in  peccato  et  apud 
Deum  temporalis  pcena  damni,  quee  sine  du- 
bio  maxime  relinquitur  propter  offensionem 
Dei  ;  adeo  ut  peccatum  veniale  dignum  sit 
illa  pcena  propter  aliqualem  Dei  offensio- 
nem. 

42.  Altera  difficultas  ejusdem  opinionis. — 
Secundo  sentiunt  dicti  auctores  temporalem 
pcenam,  quae  manet  remissa  culpa,  esse  eam- 
dem  omnino  quae  antea  debebatur,ablata  aeter- 
nitate.  Hoc  autem  non  videtur  verum,  quia 
altera  est  pcena  inferni,  altera  purgatorii,  per 
se  loquendo.  Et  quod  attinet  ad  pcenam  dam- 
ni,  cujus  ipsi  mentionem  non  faciunt,  quam- 
vis  privaHo  physice  considerata  ejusdem  ra- 
tionis  sit  temporalis  et  seterna ,  tamen  in 
modo  et  ratione  pcenae  magnam  habet  di- 
versitatem  :  quia  cum  est  stterna,  habet  de- 
sperationem  conjunctam,  quae  tristitiam  in- 
credibilem,  et  alterius  ratiouis  infert ;  quando 
vero  est  temporaiis,  habet  conjunctam  spem 
certam.  Unde,  licet  ipsa  detentio  patriee  ma- 
gnam  causettristitiam,  admitlit  tamen  secum 
ingens  gaudium  proveniens  ex  spe.  Pcena 
etiam  sensus,  licet  fortasse  quoad  substan- 
tiam  ignis  sit  ejusdem  naturae  physicee,  quoad 
combustionem  vero  seu   actionem  dolorife- 


X.  SEGT.  Iii.  J89 

ram  fortasse  est  diversa  ;  et  licet  hoc  incer- 
tum  sit,  tamen  quoad  detentionem  in  tali  loco 
in  quo  tanta  est  confusio  et  deordinatio,  sine 
dubio  est  diversae  rationis ;  atque  etiam  quood 
obstinationem  in  malo,  et  quoad  alios  effec- 
tus  qui  inde  consequuntur;  ergo  formaliter 
loquendo  de  pcena  conversionis,  per  remis- 
sionem  culpae,  non  solum  aeternitas  in  tempo- 
ralitatem  (ut  sic  dicam),  sed  simpliciter  una 
pcena  in  aliam  commutatur. 

13.  Rejicitur  quoad  tertium. — Tertio  in- 
dicant  auctores  dicti ,  praesertim  Cajetanus, 
pcenam  per  se  aeternam  prorsus  tolli,  quia 
inordinatio  aversionis  omnino  tollitur ;  inor- 
dinationem  autem  conversionis  non  omnino 
tolll,  et  ideo  manere  alteram  pcenam.  Sedin- 
terrogo  quid  intelligant  per  inordinationem 
conversionis.  Aut  enim  est  ipsa  malitiamora- 
lis,  quae  in  commissione  peccati  fit,  et  per- 
manere  dicitur  moraliter  adhuc  remissa  cul- 
pa.  Et  hoc  est  falsissimum  et  contra  sanam 
doctrinam,  quiaculpa  mortalis  integra  remit- 
titur;  et  sicut  in  actuali  culpa  nunquam  se- 
paraturconversio  abaversione  proportionata, 
ita  neque  in  habituali  culpa.  Et  hoc  plane 
sensit  Concilium  Tridentinum  supra,  et  om- 
nes  qui  hoc  tempore  scribunt  contra  haereti- 
cos  dicentes ,  peccata  non  omnino  auferri 
quoad  culpara_,  cnm  reraittunlur.  Si  vero  per 
inordinationem  intelfigant,  aut  habitum  vitii 
permanentis,  aut  illam  inaequalitatem  quae  est 
in  carentia  debitae  satisfactionis ,  primo 
utrumque  habet  locum  in  aversione,  et  ideo 
sine  causaconstituunt  in  hoc  differentiam  in- 
ter  conversionem  et  aversionem.  Deinde , 
prior  sensus  est  impertinens  ad  rem  praesen- 
tem,  et  non  habet  verum  inomnibus;  nam 
potest  quis  nullum  habere  habitum  vitii,  el 
adhuc  habere  reatum  pcenae  teraporalis,quod 
in  animabus  purgatorii  est  evidentissimum. 
Et  e  contrario  potest  totus  pcenae  reatus  esse 
ablatus,  et  quod  adhuc  maneant  aliae  reliquiae 
peccatorum,  ut  patet  ex  dictis  in  articulo 
quinto.  Posterior  vero  sensus  non  potestesse 
intentus  ab  illis  auctoribus;  perinde  enim  est 
ac  si  diceretur  ipsum  reatum  pcenae  tempora- 
lis  vocari  inordinationem  conversionis ;  ipsi 
autem  dicunt  ilium  realum  manere,  quia  raa- 
net  inordinatio  conversionis;  quod  dici  non 
posset,  si  essent  idera.  YA  praeterea  est  impro- 
priissima  locutio.  Ac  denique  posset  eadem 
ratione  ad  aversionem  accommodari. 

Pcenam  cetemam  commutari  in  temporalem. 

14.  Quapropter  alii  Theologi  ceusent  hcc 


190 


QILEST.  LXXXVI.  ART.  VI. 


fieri  per  conimutationem  unius  pcenee,  quee 
seterna  est,  in  aliam  quae  est  temporalis.  Ita 
sentit  Durandus  in  4,  d.  17,  q.  3 ;  Medina, 
tract.  1  de  Pcenit.,  q.  7,  et  tract.  3,  q-  1.  Et 
mibi  videtur  vera  sententia.  Ad  quam  expli- 
candam  inquiri  ulterius  potest,  an  beec  com- 
mutatio  arbitrio  Dei  fiat,  vel  ex  natura  rei 
consequatur.  Non  enim  desunt  qui  totum  hoc 
negotium  attribuant  rerum  naturis,  absque 
speciali  interventione  divinee  voluntatis.  Quia 
quod  poenitentia  tollat  Eeternam  pcenam,  non 
est  ex  voluntate  Dei  speciali,  sed  ex  se  id  ha- 
bet,  quia  per  se  justificat,  et  justificatio  ex 
se  reddit  bominem  dignum  vita  eeterna,  et 
non  dignum  eeterno  supplicio.  Rursus,  contri- 
tio  non  ita  expellit  eeternam  poenam,  ut  neces- 
sario  reddat  hominem  absolute  non  diguum 
ullapcena  etiam  temporali,  alioquinon  posset 
juste  puniri  tali  poena,  nec  Deus  posset  sua 
sola  voluntate  illam  pcenam  imponere  sub 
ratione  pcenee,  licet  posset  illud  malum  infli- 
gere.  Quia  non  potest  Deus  per  se  facere  bo- 
minem  dignum  poena.  Ergo  ipsa  cuntritio  per 
se  non  abstulit  omnino  dignitatem  poenee, 
sed  commutavit  illam  in  reatum  poenee  tem- 
poralis.  At  profecto  inintelligibile  est,  quomodo 
heec  commutatio  fiat  sine  interventu  ordina- 
tionis  divinee,  persolamnaturam  actuuui  nos- 
trorum.  Est  quidem  rationi  justitiee  consen- 
taneum ,  ut  Goncilium  Tridentinum  dixit , 
Deum  exigere  justam  vindictam  pro  culpa 
preeterita,  quamvis  gratis  remittat  offensam 
propter  solam  contritionem.  Et  boc  modoha- 
bet  heec  commutatio  fundamentum  in  ipsa 
rei  natura ;  necessario  tamen  compleri  debet 
per  divinam  ordinalionem.  Imo  ,  cum  pcena 
aj,terna  gratis  remittatur,  juxta  sanam  doc- 
trinam,  quod  illa  remissio  non  sit  totalis,  ut 
sic  dicam,  sedper  commutationem  in  tempo- 
ralem  pcenam  talem  et  tantam,  non  potest 
esse,  nisi  ex  voluntate  ejus  qui  remittit  pce- 
nam ,  ut  recte  sentiunt  citati  Doctores,  et 
Alens.,  4  p.,  q.  24,  memb.  1;  Scotus,  in  3, 
d.  22,  q.  unic,  art.  2;  Vega,  lib.  13  in  Tri- 
dentinum,  cap.  28. 

15.  Ad  banc  igitur  commutationem  decla- 
randam,  dicendum  existimo,  Deum  ex  eeter- 
nitate  sua instituisse  et  taxasse  singulas  poenas 
pro  peccatis  reddendas  secundum  diversos 
status  eorum  (sine  bac  enim  divina  ordina- 
tione  nibil  posset  esse  certumet  definilum  in 
his  rebus) ;  statuit  ergo,  ut  tali  peccato  mor- 
tali,  si  perpetuo  in  bomine  maneret,  talis  eeter- 
na  pcena  responderet ;  si  vero  committeretur 
quidem,  non  tamen  perpetuo  maneret,  alia 


pcena  et  alterius  modi  et  temporalis  illi  res- 
ponderet,  non  solum  ratione  conversionis  , 
sed  etiam  ratione  aversionis,  ac  denique  ra- 
tione  totius  malitiee  quam  babuit ;  boc  enim  , 
ut  existimo,  recte  probant  quee  in  prima  et 
secunda  objectione  adducta  sunt.  Et  ita  facile 
intelligitur,  ablata  culpa  mutari  statum  ejus, 
quia  jam  non  potest  perpetuo  durare,  et  ideo 
jam  non  potest  esse  illi  debita  nisi  poena 
temporalis,  non  quidem  propter  aliquam  mo- 
ralem  malitiam  ejus,  quee  moraliter  maneat, 
ut  recte  probat  tertia  objectio ,  sed  solum 
quia  commissa  fuit,  et  nondum  pro  illa  plene 
satisfactum  est.  Hoc  enim  sufficit,  ut  pecca- 
tum  commissum  juste  puniatur.  Intelligitur 
etiam  binc  quomodo,  cum  remittitur  culpa, 
commutetur  pcena  eeterna  in  temporalem , 
quia  revera,  proprie  loquendo  ,  non  est  una 
et  eadem,  sed  una  succedit  alteri,  non  quia 
Deus  in  justificatione  novam  pcenam  imponat, 
sed  quia  eeterna  lege  statulee  sunt  diversee 
poenee,  respondentes  peccato,  et  commensu- 
ratee  1111  secundum  diversos  status  ejus.  Et 
possunt  omnia  dicta  confirmari  ratione 
quam  indicavit  Alexander  Alens.,  4.  p.,  q. 
17,  memb.  1,  art.  1,  §  ultimo,  alias  q.  78, 
memb.  1,  art.  ultim.,  quia  interdum  unum 
peccatum  secundum  conversionem  gravius 
est,  et  secundum  aversionem  minus  grave, 
et  e  converso  ;  semper  tamen  illud,  quod  in 
aversione  estgravius,  simpliciter  gravius  est, 
et  ideo  punitur  graviori  poena,  non  solum 
damni,  sed  etiam  sensus,  et  non  solum  eeter- 
na,  sed  etiam  temporali,  ceeteris  paribus;  er- 
go  signum  est  totam  hanc  pcenam  et  contri- 
tionem  ejusfieri  non  solum  respectu  conver- 
sionis,  sed  etiam  respectu  aversionis  ;  fit  er- 
go  modo  preedicto,  quia  nullus  alius  faci- 
lior,  aut  magis  eonsentaneus  rationi  esse  po- 
test. 

16.  D.  TJwmas  explicatur.  —  Non  existimo 
tamen  D.  Thomam  illi  esse  contrarium;  vo- 
luit  enim  propriam  tolius  rei  rationem  redde- 
re,  et  ideo  aliquantulum  obscurius  locutus 
est.  Ejus  tamen  intelligentia  ab  eodem  peten- 
da  est  in  4,  dist.  14,  q.  2,  art.  1,  queestiunc. 
2,  ubi  inquit  in  peccato  duo  esse  consideran- 
da  :  alterum,  quod  leedit  amicitiam  divinam, 
et  hoc  modo  destruit  gratiam  et  charitatem  ; 
alterum,  quod  Deo  infert  injuriam,  propter 
quod  est  dignum  poena  secundum  ordinem 
divinee  justitiee,  quee  tamen  pcena  eeterna  est 
propter  conjunctionem  cum  primo,  id  est  , 
cum  inimicitia  Dei.  Ubi  obiter  addo,  quod  si- 
cut  heec  conjunctio  gravis  injuriee  Dei  cum 


DISPUTAT.  X 

inimicitia  ejus  non  est  accidentaria,  sed  per 

se  et  quasi  intrinseca  (graves  enira  injuriee 

per  se  lsedunt  amicitiam) ,  ita  quod  peccato 

mortali,  ut  est  gravis  injuria  Dei,  respondeat 

eeterna  poena,  non  est  accidentarium,  sed  per 

se  debitum  tali  peccato,  quamvis  ratio  eeter- 

nitatis  poense  sumatur  et  pendeatab  aversio- 

ne  et  inimicitia.  Hoc  ergo  loco  nomine  aver- 

sionis  intelligit  D.  Tliomas  hanc  inimicitiam 

Dei  quara  peccatum  mortale  secum  affert ;  et 

hanc  vere  dicit  prorsus  tolli  in  justificatione 

per  remissionera  mortalis  culpee,  quia  divina 

gratia  et  amicitia  integre  restituitur,  adeo  ut 

jam  puniri  non  possit  utinimicus,  etiamsiali- 

quis  reatus  maneat.  Quod  totum  debuit  ne- 

cessario  esse  opus  gratise,  quia  homo  mane- 

bat  in  peccato,  et  existens  inimicus  non  po- 

terat  ipse  per  se  ad  amicitiam  redire  ;  resti- 

tutus  vero  jam   ad  amicitiam,  potest  aliquo 

modo  satisfacere  pro  peccato,  quod  D.  Tho- 

mas  hic  exposuit  per  conversionem  quam  ha- 

bet  peccatum  ad  creaturam.  Per  quam  non 

solum  intelligit  malitiam  moralem,  quam  ha- 

bet  talisconversio,  ut  est  circa  tale  objectum, 

sed  etiam  ut  est  contra  divinum  honorem,  ut 

citato  loco  explicuit.  Soto  etiam  hic,  si  in  ra- 

tionibus  suis  sit  constans,  expresse  fatetur. 

Pertinuit  ergo  ad  ordinera  divinee  justitiee, 

etiam  post  ablatam  inimicitiarn  ab  homine, 

vindicare  in  eo  injuriam ;  hoc  enim  non  re- 

pugnat  amicitiee,  et  est  consonum  justitise. 

Sicut  inter  homines,  si  amicus  injuste  occu- 

pet  res  alterius  amici,  quamvis  alter  offen- 

sara  remittat,  ut  est  contra  amicitiam,  potest 

exigere  justam  recompensationem;  sic  ergo 

Deus.  Preesertim  quia,  hcet  sit  amicus,  est 

etiam  supremus  judex  et  moderator ;  et  ideo, 

quamvis  gratis  revocet  hominem  ad  amici- 

tiarn   suara  ,  nihilominus  ut  judex  potest  et 

suo  modo  debet  male  facta  punire.  Debuit  au- 

tern  heec  pcena  post  restitutam  amicitiam  esse 

temporalis,  quia  pcena  seterna  est  propria  ini- 

mici ;  unde  seternitas  ejus  pendet  quasi  in 

conservari  ab  aversione  et  inimicitia.  Quo- 

modo  dicit  Paul.  ad  Rom.  8,  nihil  damnatio- 

nis  esse  in  iis  qui  sunt  in  Christo  Jesu,  non 

quia  nulla  poena  possit  illis  imponi,  ut  male 

heeretici  exponunt,  sed  quia  illa  non  est  eeter- 

na,  neque  ad  damnationem  pertinens,  sed  ad 

satisfactionem  et  purgationem.  Et  propterea 

etiam  dicitD.Thomas,  aversionem  (id  estini- 

micitiam)  omnino  tolli,manere  autem  inordi- 

nationem  conversionis,  non  secundum  affec- 

tum,  nec  quia  macula  moralis  aliquo  modo 

nianeat,  sed  secundum  effectum,  et  quia  in  re 


.  SECT.  III.  101 

ipsa  semper  manet  quaedam  insequalitas  , 
quandiu  satisfactum  non  est  injurice  factee. 
Ut  enim  dixit  Aristoteles,  culpa  per  pcenam 
reducitur  adordinem  justitiee  ;  etideosemper 
manet  inordinatio,  aut  insequalitas  qusedam, 
quandiu  non  fit  plena  satisfactio  vel  punitio. 
Quam  expositionem  etiam  attigit  et  indicavit 
Soto.  Et  ita  facile  consonant  omnia. 

An  quolies  remittitur  citlpa  et  porna  ceterna, 
remittatur  aliquid  pcena?  temporalis.  Du- 
bium  secundum. 

17.  Secunda  dubitatio  est,  an  quoties  re- 

mittitur    culpa  et  poena  seterna,   reraittatur 

aliquid  pcense  temporalis,  quia,  juxta  modum 

a  nobis  positum,  videtur  nihil  posse  remitti. 

Nam  si  sit  commutatio  unius  pcenee  iu  aliam, 

non  potest  in  eodem  instanti  illa  peena  tem- 

poralis,  inquam  seterna  commutatur,  remitti; 

sicut  non  potest  eadem  qualitas  in  eodem  in- 

stanti  fieri,  et  remitti.  Gontrarium  autem  vide- 

tur  sumi  ex  secunda  assertione  a  nobis  posita; 

diximus  enim,ceeteris  paribus,  obinsequalita- 

tem  dispositionis  minorem  poenam  relinqui 

in  uno  quam  in  alio  ;  signum  ergo  est  illarn 

remitti.  Atque  idfere  sentiunt  Theologisupra 

citati,  Durand.,  Cajet.,  Medina,  Soto,   atque 

etiam  Alensis,  4  p.,  q.  17,  memb.  4,  art.  4, 

alias  q.  70,  memb.  4;  solus  Durandus,    dist. 

17,  q.  3,  videtur  hoc  limitare,  ut  locum  non 

habeat   quando   contritio  est   minima,    nam 

tunc  commutatio  fit  in  integram  pcenam  tem- 

poralem ;  quando  vero  contritio  est  major  mi- 

nima,  ratione  illius  augmenti  dicit  remitti  ali- 

quid  pcenae  temporalis.  Medina  vero,  et  alii, 

qui  non  admittunt   illud  minimum,    dicunt 

semper  remitti  aliquid,  quia  semper  contritio 

est  major  quam  necessaria  esset  ad  remissio- 

nem  culpse  et  pocnse  seternae  ;  et  ratione  illius 

excessus  dicunt  tolli  aliquid  poense   tempora- 

lis.  Hanc  vero  remissionem,  aiunt  includi,  et 

per  modum  unius  fieri  per  ipsam  commu- 

tationem  ;  nam  quia,  cceteris  paribus,   com- 

mutatio  fit  in  minorem  poenam  propter  me- 

liorem  dispositionem,   illa   diminutio  poense 

est  qusedam  reraissio.  Cajetanus  vero  et  Soto 

aliter  declarant,  nam  per  contritionem  secun- 

dum    se    et  absolute   sumptam   dicunt    tolli 

seternitatem  poenee  ;  et  ita  ex  vi  solius  re- 

missionis  culpse  et  pcense  seternse  manere  in- 

tegram   temporalem    poenam  ;    deinde   vero 

propter  modum  contritionis  seu  dispositionis 

aliquid  illius  Deum  condonare.  Non  explicant 

auteni  hi  auctores,  an  hsec  partialis  remissio 

poense  temporalis  fiat  gratis  a  Deo,  sicut  re- 


192 


QIL-EST.  LXXXVI.  ARTIC.  VF. 


missio  seternae  pcena?,  an  vero  per  satisfaclio- 
nem  condignam  operantis. 

18.  Pars  affirmativa  vera. —  Remissio  hcec 
fit  de  condigno.  —  Et  mihi  quidem  placet  haec 
assertio,  quoties  culpa  et  pcena  aeterna  re- 
mittitur  per  poenitentiam  virtutem,  seu  per 
contritionem  ,  aliquid  temporalis  poense  re- 
mitti.  Neque  est  necessaria  limitatio  Durandi, 
sive  detur  minima  contritio,  sive  non;  cujus 
ratio  patebit  ex  dicendis.  Deinde  censeo  hanc 
remissionem  fieri  ex  justitia,  et  secundum 
condignam  satisfactionem  operantis.  Utrum- 
que  autem  sic  declaro,  et  probo  juxta  modum 
positum;nam  unicuique  peccato  mortali  duae 
poense  designatee  sunt,  juxta  divinam  ordina- 
tionem :  una  seterna,  si  peccatum  ipsum  per- 
petuo  perseveret ;  alia  temporalis  ,  si  remit- 
tatur.  Considerata  ergo  sola  remissione  pec- 
cati  mortalis  secundum  se,  et  nulJa  spectata 
varietate  in  dispositione  pcenitentis ,  pcena 
temporalis,  quse  manet  ex  vi  talis  peccati, 
certa  est,  et  determinata  ex  divina  ordinatio- 
ne  ;  ergo  quidquid  ab  illa  tollitur,  esse  debet 
ex  dispositione  pcenitentis  et  modo  ejus. 

19.  Rursus,  haec  disposilio  duobus  modis 
considerari  potest  :  primo,  secundum  se,  et 
ut  irrfornns;  et  sub  hac  ratione  solum  est 
causa  remissionis  culpaj  et  pcenae  aeternae;  et 
ideo  ex  vi  illius  ut  sic  nihil  tollitur  de  pcena 
temporali,  quia  ex  vi  remissionis  culpae  so- 
Jum  fit,  ut  jam  non  debeatur  pcena  aeterna, 
sed  temporalis.  Secundo  vero  considerari  po- 
test  illa  contritio  ut  jam  formata  per  gratiam, 
et  ut  sic  jam  est  satisfactoria  de  condigno, 
sicut  et  meritoria;  et  ideo  ratione  illius  ex 
justitia  tollitur  aliquid  pcenae  temporalis,  et 
magis  vel  rninus,  prout  iJla  major  vel  minor 
fuerit.  Eslque  hoc  consentaneum  divinte  jus- 
titiae  ;  nam,  cum  homo  justus  possit  de  con- 
digno  satisfacere  pro  pcena  temporali,  non 
est  cur  aliquid  ejus  gratis  reraittatur;  et  cum 
in  ipsomet  instanti  justificationis  habeat  con- 
tritio  omnia  necessaria  ad  hanc  condignam 
salisfactionem,  etiam  postuiat  ratio  justitiee 
ut  ex  tunc  operetur. 

20.  Neque  est  inconveniens  ut  secundum 
diversas  considerationes,  aut  instantia  natu- 
rae,  eadem  pcena  prius  intelligatur  integra,  et 
postea  ex  parte  remissa.  Unde,  quia  in  justi- 
ficatione,  quse  fit  per  contritionem,  semper 
concurrit  actualiter  ipsa  conlritio,  ideo  sem- 
per  habet  hunc  effectum,  etiamsi  sit  minima, 
quia  non  habet  hunc  effectum  ratione  solius 
excessus,  sed  ratione  sui  valoris  moraiis.  Un- 
de  etiam  non  probo  quod  Durandus  signifi- 


cat,  remissionem  hanc  fieri  ratione  doloris 
sensitivi  ex  contritione  resultantis;  nam,  licet 
ille  dolor  possit  aliquid  conferre  ad  satisfac- 
tionem,  quatenus  voluntarie  assumptus  est, 
magis  vero  confert  ipsa  contritio  secundum 
se;  quare  licet  non  resnltaret  dolor  in  sensu, 
adhuc  fieret  remissio  pcerrae  temporalis,  pro- 
portionata  contritioni.  In  justificatione  autem 
facta  per  attritionem  cum  sacramento,  contin- 
gere  potest,  ut  non  concurrat  actualiter  attri- 
tio,  ut  si  quis  baptizetur  dormiens,  antea  suf- 
ficienter  attritus ;  et  tunc  nuila  remissio  fiet 
per  satisfactionem  condignam,  sed  quidquid 
fit,  est  ex  opere  operato  per  sacramentum. 

An  secunda  conlritio  tollat  omnem  poenam  tem- 
poralem  ex  priori  relictam ,  vel  eadem  se- 
cundum  varias  partes.  Dubium  tertium. 

21.  Sed  tunc  oritur  dubitatio  tertia,  quia 
non  erunt  necessaria  opera  satisfactoria,  ut 
tollatur  tota  pcena,  sed  sufficiet  ad  summum 
altera  contritio ;  nam  si  prima  potuit  tollere 
eeternam  pcenam,  et  partem  temporalis,  cur 
secunda  non  sufficiet  auferre  quidquid  tem- 
porale  reliquum  fuerit,  cum  magis  sitpcenam 
eeternam  remittere,  quam  totam  ternporaiem, 
et  secunda  contritio  non  sit  rr.inus  digna 
quam  prima  ?  Imo  de  una  et  eadem  contri- 
tione  ,  si  secundum  diversos  gradus  conside- 
retur,  potest  idem  dubitari ;  quia  minimus 
gradus  contritionis ,  verbi  gralia,  ivt  unum, 
sufficit  ad  remissionem  culpse  et  pcenae  aeter- 
nse;  ergo  ut  duo  sufficiet  ad  remissionem  to- 
tius  pcense  temporalis.  Addo  etiam,  de  eadem 
contritione  secundum-eumdem  gradum  rni- 
nimum,  posse  idem  dubitari;  nam  si  illa  con- 
tritio  minima,  ut  prior  natura  quam  gratia, 
est  sufficiens  dispositio  ad  remissionem  pcena? 
seternse ,  ergo  eadem  ut  formata  gratia  erit 
sufficiens  satisfactio  ad  remissionem  tctius 
pcense  temporalis.  Et  confirmo,  quia  illa  ut 
sic  est  sufficrens  ad  merendum  de  condigno 
vitam  seternam;  ergo  muito  magis  ad  satis- 
faciendum  de  condigno  pro  tota  poerra  tem- 
porali. 

22.  Soii  resolutio.  —  Vera  et  germana  re- 
solutio.  —  Ad  haec  omnia  responderi  potest 
ex  Soto,  d.  15,  q.  1,  art.  A,  ad  2,  negando 
consequentias,  quia  comparatio  non  fit  inter 
ea  quae  sunt  ejusdem  rationis;  culpa  enim  et 
pce.na  diversarum  rationum  sunt,  et  contritio 
per  se  non  tollit  pcenam  seternam ,  sed  cul- 
pam,  qua  ablata,  consequenter  aufertur  seter- 
nitas  pcenae.  Et  ideo  nihil  mirum  quod  non 
possit  toJlere  totam  pcenam  ternporalem,qu8e 


DISPUTAT, 

non  necessario.neque  ex  eonsequcnti  tollilur 
ablata  culpa.Quce  quidem  responsio  bona  est, 
sed  non  explicat  propriam  rationem  bujus 
diversitatis.  Quam  attingit  D.  Tbomas  ,  4,  d. 
14,  q.  2,  art.  1,  qua?stiunc.  2,  in  corpore, 
et  solutione  ad  1  et  2;  et  Durandus,  d.  17, 
ad  qusest.  3,  ad  1  ;  et  Medina,  tract.  3,  quaest. 
4;  videlicet  quod  contritio  non  remittit  cul- 
pam,  vel  poenam  reternarn  per  modum  condi- 
gnae  satisfactionis  ,  propter  improportionem 
quse  est  inter  personam  Dei  offensam  et  per- 
sonam  peceatorissatisfacientis;  sedsolum  est 
quaedam  sufficiens  dispositio,  et  aliqualis  sa- 
tisfactio,  qualis  a  peccatore  exbiberi  potest, 
qua  posita,  Deus  remittit  et  culpam,  et  poe- 
nam  seternam.  At  vero  remissio  poense  tem- 
poralis  fit  secundnm  justitioe  eequitatem,  et 
propterea  non  quselibet  contritio  sufficit , 
etiam  informata  gratia,  ad  totam  poenam  tol- 
lendam.  Et  ita  expediuntur  facile  rebqua  om- 
nia  preeter  ultimam  confirmationem ,  in  qua 
polius  interrogandum  esset,  quomodo  eadem 
contritio  simul  cum  merito  condigni  prsemii 
valere  possit  ad  condignam  satisfactionem. 
Hujus  vero  ratio  est,  quia  secundum  diversas 
conditiones  comparatur  ad  bos  effectus ,  et 
est  quasi  condignum  pretium.  Nam  ad  meri- 
tum  ex  parte  actus  prsecipue  consideratur 
bonitas ;  ad  satisfactionem  vero  pcenalitas  et 
dolor.  Hinc  ergo  oritur  (quoad  prsesens)  diffe- 
rentia,  quia  opera  bona  et  supernaturalia 
(inter  quee  potissimum  locum  babet  contritio) 
et  natura  sua,  et  divina  lege  et  promissione, 
ratione  sua?.  bonitatis  et  honestatis  ordinata 
sunt  ad  vitam  seternam  consequendam ;  at 
vero  ad  satisfaciendum  in  hac  vila  pro  pcena 
temporali,  quee  in  alia  vita  (scilicet  in  purga- 
torio)  respondet  peccatis  remissis,  ordinantur 
hsec  opera  non  tam  natura  sua  quam  lege 
divina;  et  ad  hoc  non  tantum  in  eis  attendi- 
tur  bonitas  et  honestas,  sed  etiam  poenalitas 
et  afflictio  peccatoris ;  et  ideo  fieri  facile  po- 
test,  ut  in  contritione  non  sit  tanla  pcena  et 
afflictio,  quanta  necessaria  est  ad  satisfacien- 
dum  pro  tota  pcena  temporali. 

QtLESTIO  LXXXYII. 

DE  REMISS10NE   VENIALIUM   PECCATORUM,   1N 
QUATU0R  ARTIGULOS   DIVISA. 

Deinde  considerandum  est  de  remissione  ve- 
nialium  peccatorum.  Et  circa  hoc  quaruntur 
quatuor  : 

XXII. 


X.  SEOT.  III.  193 

1 .  Utrum  sine pceniteniia  peccatum  veniale 
possit  dimitti. 

2.  Utrum  possit  dimitti  sine  gratice  infu- 
sione. 

3.  Utrum  peccata  venialia  remittantur  per 
aspersionem  aquce  lenedicta>,  et  episcopalem 
benedictionem,  et  tunsionempectoris,et  Oratio- 
nem  Dominicam,  et  alia  hujusmodi. 

4.  Utrum  veniale  peccatum  possit  remitti 
sine  mortali. 

ARTICULUS  I. 

Utrum  peccatum  veniale  possit  remitti  sine 
pcenitentia  l. 

4 .  Ad  primum  sic proceditur .  Videtur  quod 
vetiiale  peccalum  possit  remitti  sine  poeniten- 
tia.  Pertinet  enim  (ut  supra  dictum  est  '*)  ad 
rationem  vera?  pcenitentice,  quod  non  solum 
liomo  doleat  de  peccato  prceterito,  sed  etiam 
proponat  cavere  de  futuro.  Secl  sine  tali  pro- 
posito  peccata  venialia  dimittuntur,  cum  cer- 
tum  sit ,  quod  homo  sine  peccatis  venialibus 
prcesentem  vitam  ducere  nonpotest.  Ergo  pec- 
cata  venialia  possimt  remitti  sine  pcenitentia. 

2.  Prceterea,  pcenitentia  non  est  sine  actuali 
displicentia  peccatorum.  Sedpeccata  venialia 
possunt  dimitti  sine  displicentia  actuali  eorum; 
sicut  patet  in  eo  qui  dormiens  occideretur  pro- 
pter  Christum.  Statim  enim  evolaret ,  quod 
non  contingit  manentibus  peccatis  venialibus. 
Ergopeccata  venialia  possunt  remitti  sinepce- 
nitentia. 

3.  Prceterea,  peccata  venialia  opponuntur 
fervori  charitatis,  ut  in  secunda  parte  dictum 
est 3.  Sedunum  oppositorum  tollitur  per  aliucl. 
Ergo  per  fervorem  charitatis,  quem  contingit 
esse  sine  actuali  displicentia  peccati  venialis, 
fit  remissio  peccatorum  venialium. 

Secl  contra  est  quod  Augustinus  dicit  in  li- 
bro  de  Pcenit. A,  quod  est  quxdam  pcenitentia, 
quce  quotidie  agitur  in  Ecclesia  pro  peccatis 
venialibus.  Qua?  frustra  esset,  si  sine  pceniten- 
tia  peccata  venialia  possent  dimitti.  Videtur 
ergo  quod  peccata  venialia  non  possint  sine 
pcenitentia  dimitti. 

Respondeo  dicendum,  quod  remissio  culpce 

1  Infra,  art.  2,  ad  2,  et  art.  3,  corp.;  et  4,  d. 
16,  q.  2,  art.  2,  q.  1,  ad  1,  et  d.  21,  q.  2,  art. 
\,  corp.;  etMal.  q.  1,  art.  12,  corp. 

2  Q.  84,  art.  10,  ad.4arg. 

3  1 .  2,  q.  71,  et  2.  2,  q.  24,  art.  10,  ad  2. 

4  In  lib.  de  Medicina  pcenit.,  et  lib.  de  Uti- 
litat.  poenitent.,  c.  2,  tom.  9. 

13 


QU^ST.  LXXXVil.  ARTfC.  I. 


(sicut  dictum  est l)  fitper  conjunctionem  homi- 
nis  ad  Deum,  a  quo  atiqualiter  separat  culpa. 
Sed  Ticec  separatio  perfecte  quidem  fit  per  pec- 
catum  mortale,  imperfecte  autem  per  veniale ; 
nam  per  peccatum  mortale  mens  omnino  a  Deo 
avertitur,  utpote  contra  charitatem  agens;  per 
peccatum  autem  veniale  retardatur  affectus  lio- 
minis,  ne  prompte  in  Dcum  feratur.  Et  ideo 
utrumque  peccatum  per  pcenitentiam  quidem 
remittitur,  quia  per  utrumque  deordinatur  vo- 
luntas  hominis  per  immoderatam  conversionem 
ad  bonum  creatum.  Sicut  enimpeccatum  mor- 
tale  remitti  non  potest  quandiu  voluntas  pec- 
cato  adhceret,  ita  etiam  nec  peccatnm  veniale  ; 
quia  manente  causa,  manet  efectus.  Exigitur 
autem  ad  remissionem  peccati  mortalis  perfec- 
tior  pcenitentia;  ut,  scilicet,  homo  actuatiter 
peccatum  mortale  commissum  detestetur  quan- 
tuminipso  est,  ui,  scilicet,  diligentiam  ad- 
hibeat  ad  rememorandum  singutapeccata  mor- 
talia,  ut  singula  detestetur.  Sed  hoc  non  re- 
quiritur  adremissionem  venialium  peccatorum. 
Non  tamen  sufficit  halitualis  displicentia , 
quce  habetur  per  habitum  charitatis,  vetpceni- 
tentice  virtutis ;  quiasic  charitas  non  compate- 
retur  peccatum  veniale,  quod  patet  esse  fal- 
sum.  Unde  sequitur  quod  requiratur  qucedam 
virtualis  dispticentia ;  puta  cum  aliquis  lioc 
modo  fertur  secundum  affectum  in  Deum  et  res 
divinas,  ut  quidquid  sibi  occurreret,  quod  eum 
ab  hoc  motu  retardaret,  displiceret  ei,  et  dole- 
ret  se  commisisse,  etiamsi  actu  de  illo  non  co- 
gitaret.  Quod  tamen  non  sufficit  ad  remissio- 
nem  peccati  mortalis,  nisi  quantum  ad  peccata 
oblitapost  diligentem  inquisitionem. 

Ad  primum  ergo  dicendum,  quod  homo  in 
gratia  constitutus  potest  vitare  omnia  peccata 
mortalia  et  singula :  potest  etiam  vitare  sin- 
gula  peccata  venialia,  sed  non  omnia,  ut  pa- 
tet  ex  his  qucc  in  secunda  parte  clicta  sunt 2.  Et 
ideo  posnitentia  de  peccatis  mortalibus  requi- 
rit,  quod  homo  proponat  abstinere  ab  omnibus, 
et  singiilis  peccatis  mortalibus ;  sed  ad  pceni- 
tentiam  peccatorum  venialium  requiritur,  quocl 
liomo  proponat  abstinere  a  singulis,  non  tamen 
ab  omnibus;  quia  hoc  infirmitas  Jiujus  vitce 
nonpatitur.  Debet  tamen  habere propositum  se 
prceparandi  ad  peccata  venialia  minuenda , 
alioquin  esset  ei  periculum  deficiendi,  cum  de- 
sereret  appetitum  proficiendi,  seu  toltendiim- 
pedimenta  spiritualis  profectus,  quce  sunt  pec- 
cata  venialia. 

1  Quaest.  prascedent.,  art.  2. 

2  d.  %  q.  109,  art.  8,  el  q.  74,  art.  3,  ad  2. 


Ad  secunclum  dicendum ,  quod  passio  pro 
Christo  suscepta  (sicut  supra  dictum  est  l)  ob- 
tinet  vim  baptismi.  Et  ideo  purgat  ab  omni 
culpa  et  veniali  et  mortali,  nisi  actualiter  vo- 
luntatem  peccato  invenerit  inhcerentem. 

Ad  tertium  dicendum,  quod  fervor  charita- 
tis  virtualiter  impticat  displicentiam  venia- 
lium  peccatorum,  ut  supra  dictum  est 2. 

COMMENTARIUS. 

1.  Supponit  D.  Thomas  in  titulo  hujus  arti- 
culi,  poenitentiam  suffieientem  et  efficacem 
esse  ad  remittenda  venialiapeccata.  Quod  ita 
in  genere  sumptum  certissiuium  est  ex  dictis 
in  prsecedentibus  ;  namsi  poenitentia  vim  ha- 
betad  tollenda  peccata  mortalia,  multo  ma- 
gis  ad  venialia;  si  cum  proportione  applice- 
tur,  quia  minor  offensio  et  aversio  est  in  ve- 
niali  quam  in  mortali,  et  conversio  quse  fit 
per  poenitentiam,  si  sit  perfecta  in  ratione 
contritionis,  augetur,  magisque  perficitur,  si 
opponatur  voniali  peccato,  quam  si  tantum 
mortah,  ut  in  superioribus  declaratum  est. 

2.  Prima  assertio  D.  Thomce.  —  Difficul- 
tas  circailtationem.  — Enodatur. —  Hocigi- 
tur  supposito,  quaestionem  movet  D.  Thomas 
de  necessitate  poenitentise  ad  hunc  effectum, 
et  duplici  assertione  respondet.  Prima  est  : 
sine  aliqua  poenitentia  peccata  venialia  re- 
mitti  non  possunt,quia  veniale  peccatum  com- 
mittitur  per  immoderatam  conversionem  ad 
bonumcreatum;ergo,quandiuvoluntasadhee- 
ret  illibono,  ad  quod  sic  fuit  conversa,  non 
potest  ei  peccatum  remitti,  quia  manenle 
causa,sempermanetidemeffectus.Undequoad 
hoc  eadem  est  ratio  de  peccato  mortali  et  de 
veniali ;  ergonecessariaestpoenitentia^qua  tol- 
latur  illa  conversio,  seu  adhcesio  voluntatis. 
Quam  ultimamillationemD.Thomas  non  pro- 
bat.Non  caret  tamen  difficultate  ;  nam  posset 
quisdicere,conversionemillamsufficientertol- 
li  per  cessationem  ab  actu,  etab  omni  propo- 
sito  formali  et  virtuali.  Nam  causa  peccati 
intrinseca,  et  quasi  formalis,  est  ipse  actus 
seu  voluntarius  consensus  ;  et  de  hac  solum 
causa  vera  est  illa  propositio,  quam  D.  Tho- 
mas  assumit  -ut  fundamentum  totius  rationis  : 
Manente  causa,  manet  effectus.  Ergo,  si  hsec 
causa  tollatur  per  cessationem,  poterit  tolli 
effectus  sine  interventu  pcenitentise.  Respon- 
deo,  hauc  assertionem  D.  Thomee  non  esse 

1  Qusest.  66,  art.  11. 

2  Queast.  79,  art.  4. 


intelligendam  de  potentia  absoluta,  ut  a  for 
tiori  probant  quoe  in  simili  diximus  de  remis- 
sione  peccati  mortalis,  et  ex  dicendis  amplius 
constabit;  atque  boc  probat,  nt  existimo,  ob- 
jectio   facta,   quia  nibil  videtur   repugnare 
Deum  auferre  culpam  solum  babitualiter  ma- 
nentem,  quia  transacto  actu  peccatoris,  nihil 
manet,  quod  necessario  illam  habitualem  ma- 
culam  conservet.  Et  ideo   potest  Deus  illam 
auferre,  ipso  peccatore  nibil  cooperante,  ne- 
que  etiam  aliter  resistente,  Ratio  autem  D. 
Thomse  vim  habet  secundum  potentiam  ordi- 
nariam,  ipsis  rerum  naturis  consentaneam  ; 
nam  hoc  modo  Deus  nullum  actuale   pecca- 
tum  remittit,  sine  aliqua  cooperatione  et  con- 
venienti  dispositione  peccatoris,  quia   volun- 
tas,  semel  conversa  ad  aliquod  objectum,  ha- 
bitualiter  censetur  voluntarie  permanens  in 
eo  affectu,  quandiu  sua  voluntate  illum   non 
mutat ;  et  ideo  secundum  convenientem  ra- 
tionem  non  censetur  disposita  ut  ei  remitta- 
turculpa.  Haec  ergo  mutatio  voluntatis  ne- 
cessaria  est  secundum  legem  ordinariam  ad 
remissionem  culpse  venialis.  Sic  igitur  neces- 
saria  est  pcenitentia  ad  hunc  effectum,  nam 
pcemtentia  hic  late  sumitur   pro  quacunque 
simili  mutatione  voluntatis,  ut  in  sequenti  as- 
sertione  declarabitur. 

Secunda  assertio  D.  Thomce. 

3.  Est  ergo  secunda  assertio  D.  Thomse : 
non  tam  perfecta  'pcenitentia  est  necessaria 
ad  remissionem  peccati  venialis,  sicut  morta- 
lis.  Declarat  D.  Thomas  discrimen;  nam  ad 
remissionem  mortalis  necessarium  est ,  ut 
homo  actualiter  detestetur  peccatum  mortale 
commissum ,  quatenus  in  ipso  est,  scilicet, 
diligentiam  adhibendo  ad  rememorandum 
singula  peccata  mortalia  ,  ut  singula  deteste- 
tur.  In  qua  propositione  multa  includuntur, 
quse  dubia  sunt.  Et  ideo  (ut  ex  certis  proce- 
dat  discursus)  quod  primo  et  per  se  intendit 
D.  Thomas,  esl,  ad  remissionem  peccatorum 
mortalium  necessariam  esse,  per  se  loquen- 
do,  formalem  pcenitentiam,  ac  detestationem 
peccati  mortalis  commissi.  An  vero  in  aliquo 
"casu  sufficiat  virtualis  pcenitentia,  D.  Thomas 
hic  non  tractat,  neque  id  affirmare  (ut  nos 
supra  fecimus)  repugnat  praesenti  discursui ; 
quin  potius  statim  in  fine  corporis  articuli, 
de  peccatis  oblitis  icl  D.  Thomas  ailirmat, 
quod  Gajetanus  advertit,  et  amplificat  salis 
consentanee  ad  ea  quse  superius  diximus. 
Rursus,  an  requiratur  distincta  recogitatio 
peccatorum,  quod  hic  D.  Thomas  affirmare 


QU/EST.  LXXXVII.  ARTIC.  I. 


19o 


videtur,  in  superioribus  sufficienter  traclalum 
est,  et  defmitum  non  esse  simpliciter  necessa- 
rium.  Quod  etiam  hic  Cajetanus  sentire  vide- 
tur,  qui  D.  Thomam  exponit  de  remissione 
peccati  mortalis  perfecta  quoad  culpam  et 
omnem  poenam,  et  non  de  necessitate  sim- 
pliciter,  sed  regulariter;  cum  quibus  limita- 
tionibus  facile  potest  idadmitti,  quia  non  fun- 
datur  in  speciali  preecepto,  sed  ad  factum  po- 
tius  pertinet,  quia  homines  non  ita  excitan- 
tur  acl  ferventem  contritionem,  et  pceniten- 
tiam  agendam  per  confusam  memoriam,  si- 
cut  per  dislinctam  recogitationem  singulorum 
peccatorum;  et  ideo  regulariter,  prsesertim  si 
plura  sint  poccata  ,  contritio  non  erit  ita  per- 
fecta,  ut  omnino  illa  remittat  quoad  culpam 
et  pcenam,  nisi  ex  distincta  illorum  recogita- 
tione  procedat.  Atque  hic  etiam  sensus  suffi- 
ciens  est  ad  differentiam  hic  intentam  inter 
veniale  et  mortale  peccatum. 

4.  Quomodo  intelligendum ,  ad  remissionem 
venialis ,  non  sufficere  Tiabitualem  displicen- 
tiam.  —  Subjungit  ergo   divus  Tbomas  ad 
remissionem   venialis   peccati    neque    habi- 
tualem  displicentiam  sufficere  ,   neque  for- 
malem  requiri  ,    sed   virtualem    satis   esse. 
Primam  partem   optime  probat,  quia  alias 
peccatum    veniale    non    posset    esse   simul 
eum  habituali  gratia,  seu  charitate,  quia  dis- 
plicentia  babitualis  nihii  aliud  est,  quam  ipse 
habitus   charitatis,  seu   pcenitentise  infusee. 
Unde  in  hoc  est  clara  differentia  inter  pecca- 
tum  veniale  et  mortale ;  nam  hoc  non  potest 
simul  esse  cum  habitu  charitatis  (de  lege  lo- 
quimur),  et  ideo  quoties  inest,  vel  infunditur 
talis  habitus,  necessario  remittitur  peccatum; 
quod  non  ita  est  in  veniali.  Nihilominus  ta- 
men  ambo  in  hoc  conveniunt,  quod  neutrum 
remittitur  per  solam    habitualem  displicen- 
tiam  illo  modo  explicatam ,  quamvis  ex  di- 
versa  ratione  :  veniale  quidem,  quia  potest 
simul  esse  cum  tali   habitu  ;  mortale  vero, 
quia,  licet  cum  illo  esse  non  possit,  tamen 
habitus  non  infunditur  sine  aliqua  displicen- 
tia  peccati  commissi.  Haec  autem  prima  pars, 
quam  D.  Thomas  assumit,  maxime  verum 
babet  de  remissione  venialis  peccati,  quse  fit 
ex  opere  operantis.  Est  etiam  in  universum 
vera  quantum  ad  hoc,  quod  gratia  habitualis 
et  veniale   peccatum  formaliter  non  repu- 
gnant  ex  se,  seu  ex  natura  rei.  An  vero  ex 
opere  operato,  seu  ex  speciali  ordinatione  di- 
vina  remittatur  aliquando  veniale  peccatum 
cum  sola  infusione  gratiee  habituaiis,  diversa 
qusestio  est,  quam  postea  disputabimus. 


196  QILffiST. 

5.  Formalem  poenitentiam  non  requiri  ad 
venialis  remissionem.  —  Secundum  mem- 
brum ,  scilicet  non  requiri  formalem  de- 
testationem  venialis  peccati  ad  ejus  remis- 
sionem ,  non  probatur  a  divo  Thoma ,  sed 
ut  manifestum  supponitur,  vel  ob  levitatem 
talis  culpse  ,  vel  etiam  quia  ex  tertio 
membro  constare  poterat.  Tertium  autem 
membrum,  scilicet,  virtnalem  displicentiam 
sufficere  ,  relinquit  ut  salis  conclusum  a  suf- 
ficienti  partium  enumeratione.  Declarat  au- 
tem  illam  virtualem  displicentiam  per  hsec 
verba  :  Puta  cum  aliquis  hoc  modo  fertur  se- 
cundum  affectum  in  Deum  et  res  divinas,  ut 
quidquid  sibi  occurreret,  quod  enm  ab  Jioc  motu 
retardaret ,  displiceret  ei ,  et  doleret  se  com- 
misisse,  eliamsi  de  illo  aclu  non  cogitaret.  Quae 
verba  ita  intelligenda  sunt ,  ut  non  sumantur 
tanquam  includentia  conditionalern  sensum 
de  futuro  contingente ;  nam  ille  eventus  in- 
certns  est ,  et  non  pendet  ex  illo  remissio 
peccati  quse  in  preesenti  iit.  Sed  sumenda 
sunt  in  sensu  causali ,  quia  nimirum  in  actu 
prseseuti  est  sufficiens  virtus  ad  tollendum 
tale  impedimentum  ,  et  ad  dolendum  de  illo, 
cogitatione  oblata  ;  hoc  enim  sufficit  ad  vir- 
tualem  displicentiam,  quamvis  voluntas  pro 
sua  libertate  posset  non  habere  illam  displi- 
centiam,  etiamsi  veniale  peccatum  memoriae 
occurreret. 

6.  Dubium  circa  solutionem  ad\.  —  Solutio 
ad  primum  est  valde  notanda  ,  in  qua  decla- 
rat  D.  Thomas ,  quomodo  propositum  non 
peccandi  venialiter  possit  vel  debeat  haberi 
ad  veram  poenitentiam  venialium  ;  et  dicit  in 
summa  requiri  propositum  vitandi  singula, 
non  tamen  omnia  ,  quia  hoc  infirmitas  hujus 
•bitce  nonpatitur.  Difficile  tamen  hic  applicatur 
illa  distinctio  ;  nam  vel  loquimur  de  veniali- 
bus  peccatis,  quatenus  in  particulari,  et  sigil- 
latim  occurrunt  facienda  vel  vitanda,  et  sic 
est  quidem  necessarium  propositum  circa  sin- 
gula  ;  tamen  illud  non  requiritur  ad  poeni- 
tentiam,  sed  ad  non  peccandum  de  facto  in 
singulis  occasionibus  ;  nam  poenitentia  de  ve- 
nialibuSj  et  propositum,  quod  illa  requirit, 
simul  et  eodem  momento  et  actu  haberi  po- 
test;  illud  vero  propositum  circa  singula  pec- 
cata  venialia  in  particulari  habetur  diversis 
actibus  et  temporibus,  prout  occasiones  occnr- 
runt.  Necesse  est  ergo  ut  loquamur  de  venia- 
libus  peccatis ,  quai  in  futurum  fieri  possunt, 
quatenus  per  modum  unius  objecti  voluntati 
proponuntur  ut  ref utanda,  seu  ut  habeat  pro- 
positum  cavendi  illa;  hoc  autem  modo  non 


LXXXVII.  ARTIC.  t 

videtur  possibile  propositum  cavendi  singula, 
quin  sit  propositum  cavendi  omnia  ,  quia  ne- 
cesse  est  ut  totum  illud  objectum  displiceat 
voluntati ,  et  quod  ab  illo  avertatur  per  tale 
propositum.  Item  ,  quia  tam  generale  est  il- 
lud  propositum  ,  quam  cogitatio  de  ipsis  pec- 
catis;  cogitatio  autem  non  est  ila  de  singulis, 
ut  non  sit  de  omnibus;  imo  proprie  non  est 
de  singulis  ,  quia  de  nullo  directe  cogitatur , 
sed  simpliciter  de  toto  hoc  objecto ,  quod  est 
venialiter  peccare  ;  et  hoc  simpliciter  propo- 
nit  cavere  voluntas  ,  nec  potest  proponere  ca- 
vere  singula  peccata,  cum  ad  ea  distincte  re- 
cogitata  non  descendat. 

7.  Quomodo  propositum  vitandi  venialia  re- 
quiratur  ad  eorum  remissionem.  — Respondeo 
ita  sine  dubio  esse,  quod  tale~propositum  aut 
nullum  est,  aut  eo  modo  quo  est,  ad  omnia 
peccata  venialia  terminatur.  Illud  autem  pro- 
positum  partim  est  ex  se  efficax  et  absolutum, 
partim  inefficax  et  conditionatum  ;  utrumque 
enim  implicite  includit  respectu  diversorum,  et 
hoc  est  quod  D.  Thomas  declarare  voluit. 
Nam  propositum  illud,  ut  comparatum  ad  to- 
tam  collectionem  venialium  peccatorum,  non 
est  propositum  absolutum  et  efficax  vitandi 
illam,  quia  non  est  de  objecto  possibili  mo- 
raliter  et  secundum  legem  ordinariam.  Solum 
ergo  esse  potest  desiderium  quoddam  condi- 
tionatum  cavendi  totam,  si  esset  possibile , 
quia  revera  tota  displicet  ex  vi  pcenitentiee. 
Hinc  vero  etiam  nascitur,  ut  illud  propositum 
sit  faciendi  quantum  in  homine  fuerit  ad  vi- 
tanda  omnia  venialia  peccata.  Ex  quo  etiam 
fit,  ut  tale  propositum  comparatum  ad  sin- 
gula  peccata,  de  se  sit  efficax,  quia  quodlibet 
per  se  sumptum  est  objectum  possibile,  et  ad 
omne  possibile  efficaciter  se  extendit  illa  vo- 
luntas.  Et  ita  facile  patet  sensus  D.  Thomse  , 
et  responsio  ad  objectiones. 


8.  In  solutione  ad  2  occurrebat  gravis  dis- 
putatio  de  privilegio  martyrii  ad  remittendum 
peccatum.  Sed  de  illa  dixi  superiori  tomo, 
disp.  29.  Hic  vero  solum  est  observandum,  ex 
D.  Thoma?  sententia  posse  remitti  veniale  pec- 
catum,  saltem  ex  privilegio,  absque  alia  dis- 
positione  ex  parte  hominis  ,  prseter  hoc  quod 
non  habeat  voluntatem  actualiter  inhajrentem 
peccato.  Quod  Cajetanus  distinctius  explicat 
in  homine  qui  ad  dormiendum  ivit,  cum  ac- 
tuali  proposito  mentiendi,  verbi  gratia,  et 
dormiens  occiditur  pro  Gbristo  ;  et  in  hoc  ma- 
jus  priviiegium  concedit  nlartyrio  quam  ba- 
ptismo  ;  de  qua  re  inferius  disputabimus. 

9.  Quomodo  veniale  sit  contra  fervorem  cha- 


QL7EST.  LXXXVII.  ARTIG.  II. 


197 


ritatis.  —  fiirca  ad  3  disputat  Gajetanns  cum 
Durando,  quomodo  peccatum  veniale  sit  con- 
tra  fervorem  charitatis.  Sed  res  est  facilis,  et 
immerito  in  ea  heesitavit  Durandus  in  4,  dist. 
16,  q.  i,  art.  2.  Nam  fervor  charitatis  intel- 
ligi  potest  sola  intensio,  et  huic  nou  repugnat 
per  se  ac  formaliter  peccatum  veniale ,  nisi 
forfasse  ex  parte  operantis,  quatenus  non  po- 
test  simul  habere  unum  actum  valde  inten- 
sum,  et  alium  omnino  disparatum.  Alius  vero 
fervor  charitatis  est  extensivus,  ut  sic  dicam, 
ex  parte  objecti ;  nam  charitas  perfecta  se  ex- 
tendit  ad  omnia  quse  Deo  placent,  et  ad  refe- 
rendum  omnia  in  ipsum,  et  consequenter  ad 
nihil  volendum  quod  non  sit  referibile  ad 
ipsum.  Et  de  hoc  fervore  manifestum  est  op- 
poni  veniali  peccato,  cum  hoc  peccatum  non 
sit  referibile  in  Deum. 

ARTIGULUS  IT. 

Utrum  ad  remissionem  veniatium  peccatorum 
requiratur  gratice  infusio  K 

1.  Ad  secundum  sic  proceditur.  Videtur 
quod  ad  remissionem  venialium  peccatorum  re- 
quiratur  graticeinfusio.  Effectus  enim  non  est 
sine  propria  causa.  Sed  propria  causa  remis- 
sionis  peccatorum  cst  gratia;  non  enim  ex  me- 
ritis  propriis  peccata  Jwminis  remittuntur ; 
unde  dicitur  Ephes.  secundo  :  Deus,  qui  dives 
est  inmisericordia, propter  nimiam  cliaritatem 
suam,  qua  dilexit  nos,  cum  essemus  mortuipec- 
catis,  convivificavit  nos  in  Christo,  cujus  gra- 
tia  salvati  estis.  Ergo  peccata  venialia  non  re- 
mittuntur  sine  gratice  infusione. 

2.  Prceterea,  peccata  venialia  non  remittun- 
tur  sine  pcenitentia.  Sedin  poenitentia  infun- 
clitur  gratia,  sicut  et  in  aliis  sacramentis  novce 
legis.  Ergo  peccata  venialia  non  remittuntur 
sine  gratice  infusione. 

3.  Prceterea ,  peccatum  veniale  maculam 
quamdam  animce  infert.  Sed  macula  non  au- 
fertur  nisi  per  gratiam,  quce  est  spiritualis 
animce  decor.  Ergo  videtur  qnocl  peccata  ve- 
niaiia  non  dimittantur  sine  gratice  infusione. 

Sed  contra  est  quod  peccatum  veniale  aclve- 
niens,  non  tollit  gratiam,  neque  etiam  dimi- 
nuit  eam,  ut  in  2  par.  liabitum  est 2.  Ergopari 

1  Supra,  q.  65,  art.  \,  ad  8,  etinfra,  prse- 
senti  quaest.,  art.  3,  corp.,  et  a.  A,  ad2;  et  4, 
d.  I6,q.2,art.2,  q.  1;  etMal.,  q.  7,  art.  11, 
corp.,  et  ad!4,  et  art.,12,  corp.,  et  ad  1. 

2  2.  2,  q.  24,  art.  10. 


ratione  acl  hoc  quod  peccatum  veniale  remitta- 
tur,  non  requiritur  novce  gratice  inficsio. 

Respondeo  dicendum ,  quod  unumquodque 
tollitur  per  suum  oppositum.  Peccatum,  autem 
veniale  non  contrariatur  habituali  gratice  vel 
charitati,  sed  retardat  actum  ejus,  in  quantum 
nimis  inhceret  homo  lono  creato,  licet  non  con- 
tra  Beum ,  ut  in  secunda  parte  halitum  est l. 
Et  ideo  adhoc  qnodpeccatum  veniale  tollatur, 
non  requiritur,  quod  infundatur  aliqua  hali- 
tualis  gratia;  sed  suf/tcit  aliquis  modus  gra- 
tice  vel  charitatis  ad  ejus  remissionem.  Quia 
tamen  in  lialentilus  usum  lileri  arlitrii,  in 
quibus  solis  possunt  esse  venialia  peccata,  non 
contingit  esse  infusionem  gratice  sine  actuali 
motu  liberi  arbitrii  in  Deum  et  in  peccatum, 
ideo  quandocunque  de  novo  gratia  infunditur, 
peccata  venialia  remittuntur. 

Adprimum  ergo  dicendum,  quod  etiam  re- 
missio  peccatorum  venialium  est  effectus  gra- 
tice,  per  actum  scilicet  quem  de  novo  elicit, 
non  autem  per  aliquid  habituale  de  novo  ani- 
mce  infusum. 

Ad  secundum  dicendum,  quod  peccatum  ve- 
niale  nunquam  remittitur  sine  aliquali  actu 
pcenitentice  virtutis,  explicito  scilicet  vel  im- 
plicito;  ut  supra  dictum  est  -.  Potest  tamen 
remitti  peccatum  veniale  sine  paenitentice  sa- 
cramento,  quod  in  absolutione  sacerdotis  for- 
maliter  perficitur ,  ut  supra  dictum  est  3.  Et 
ideo  non  sequitur,  quod  ad  remissionem  venia- 
lis  peccati  requiratur  gratice  infusio ,  quce  li- 
cet  sit  in  quolibet  sacramento,  non  tamen  est  in 
quolibet  actu  virtutis. 

Ad  tertinm  dicendum,  quodsicut  in  corpore 
contingit  esse  maculam  dupliciter  .•  imo  modo 
per  privationem  ejus  quod  requiritur  ad  deco- 
rem,  puta  debiti  coloris,  aut  debitce  proportio- 
nis  membrorum ;  alio  modo  per  superinductio- 
nem  alicujus  impedientis  decorem ,  puta  luti, 
aut  pulveris ;  ita  etiam  animce  inducitur  ma- 
cula,  uno  modo per  privationem  decoris  gratice 
per  peccatum  mortale;  alio  modo  per  inclina- 
tionem  affectus  inordinatam  ad  aliquid  tem- 
porale ,  et  lioc  fit  per  peccatum  veniale.  Et 
ideo  ad  tollendam  maculam  peccati  mortalis 
requiritur  infusio  gratice ;  sed  ad  tollendam 
maculam  venialis  peccati,  requiritur  aliquis 
actus  procedens  ex  gratia,  per  quam  removea- 
tur  inordinata  adhcesio  ad  rem  temporalem. 


\.  2,  q.  88,  art.  1,  et  in  2.  2,  q.  24,  art. 


10. 


2  Art.  1. 

3  Queest.  prsecedent.,  art.  2. 


198 


COMMENTARIUS. 


1 .  In  quo  sensu  accipiat  D.  Thomas  infu- 
sionem  gratice. — Ad  intelligentiarn  hujus  arti- 
culi  oportet  imprimis  exponere  quid  D.  Tho- 
mas  intelligat  per  infusionem  gratiee,  an  scili- 
cet  infusionem  primse  gratiae,  vel  augmentum, 
vel  indifferenter.  Nam  Cajetanus  hoc  poste- 
riori  modo  intelligit  D.  Thomam  ;  Soto  vero, 
d.  15 ,  q.  1 ,  art.  2,  intelligit  priori  modo. 
Mihi  tamen  dicendum  videtur  D.  Thomam 
neque  in  hoc  titulo  neque  in  omnibus  locu- 
tionibus  hnjus  articuli  usum  esse  tam  limitate 
et  stricte  illis  verbis,  ut  Soto  voluit,  neque 
etiam  semper  uti  illis  verbis  in  illa  amplitu- 
dine,  quam  Cajetanus  indicat,  sed  aliquando 
loqui  de  infusione  primse  gratiae.  Prior  pars 
patet,  tum  quia  alias  doctrina  D.  Thoma  es- 
set  diminuta,  quia  non  explicasset,  an  ad  re- 
missionem  peccati  venialis  requiratur  saltem 
gratia?  augmentum  ;  et  ideo  sine  dubio  prima 
conclasio  negativa,  quam  statim  declarabi- 
mus,  intelligenda  est  in  illa  amplitudine. 
Quod  etiam  satis  indicant  illa  verba  :  Non 
requiritur  quod  infundatur  aliqua  habitncdis 
gratia,  id  est,  nec  prima,  nec  secunda,  seu 
augmentum  ejus;  et  ideo  statim  subjungit : 
JSed  sufftcit  aliquis  motus  gratice  ,  sentiens 
nonrelinqui  medium  inter  illa  duo.  Tum  etiam 
quia  in  solutione  ad  secundum  in  hoc  sensu 
dicit,  in  quolibet  sacramento  fieri  infusionem 
gratice,  et  loquitur  per  se,  et  non  tantum  per 
accidens  ;  loquitur  ergo  de  infusione  indiffe- 
renter  ad  primam  gratise  collationem ,  et  au- 
gmentum  ejus.  Nihilominus  tamen  posterior 
pars  probatur,  quia  secunda  conclusio,  quam 
statim  declarabimus,  necessario  est  intelli- 
genda  de  infusione  primee  gratise  ,  ut  contra 
Cajetanum  ostendemus,  et  declarant  illa  ver- 
ba  in  fine  corporis  articuli  :  Quandocunque 
de  novo  gratia  infunditur.  Et  ideo  non  potest 
argui  D.  Thomas  quod  sequivoce  utatur  ver- 
bis,  quia  semper  addit  aliquid,  quod  usum 
vel  significationem  determinet. 

2.  Prima  conclusio  D.  Thomce.  —  Duobus 
igitur  assertionibus  respondet  D.  Thomas. 
Prior  est :  ut  peccatum  veniale  tollatur,  non 
requiritur  infusio  alicujus  gratise  habitualis, 
sed  sufficiet  aliquis  motus  gratiee  vel  charita- 
tis.  Ratio  est,  quia  peccatum  veniale  non  tol- 
lit  aliquam  habitualem  gratiam  ,  vel  charita- 
tem  ,  id  est,  neque  expellit,  neque  remiltit 
illam  ;  ergo  etiam  e  converso,  ut  tollalur  ve- 
niale  peccatum ,  necessaria  non  est  infusio 


QU.EST.  LXXXVII.  ARTIG.  II. 

vel  auctio  habitualis  gratioe.  Patet  consequen- 
tia,  quia  oppositorum  eadem  est  ratio,  quoad 
hoc  quod  mutuo  se  expellunt.  Unde ,  si  pec- 
catum  veniale  non  expellit  formaliter  gratiam 
habitualem,  neque  aliquem  gradum  ejus,  ne- 
que  etiam  e  converso  gratia  habitualis,  aut 
aliqua  ejus  intensio  veniale  peccatum  forma- 
liter  expellit;  ergo  neque  ejus  infusio  neces- 
saria  esse  potest  ad  illius  remissionem;  sclum 
enim  propter  formalem  expulsionem  poterat 
esse  necessaria.  Significat  autem  D.  Thomas 
gratiam  aliquam  esse  necessariam,  saltem 
auxiliantem,  seu  motum  gratiee,  aut  charita- 
tis  ;  quod  juxta  dicta  in  prsecedenti  articulo 
intelligendum  est ;  et  postea  a  nobis  latius 
declarabitur. 

3.  Secunda  assertio  D.  Thomce.  —  Secunda 

assertio  D.  Thomse  est  :  quandocunque  gra- 

tia  infunditur  adulto  ,  remittuntur  ei  venialia 

peccata.  Quam  probat,  quia  illi  non  infundi- 

tur  gratia  sine  actuali  motu  in  Deum,  et  in 

peccatum  ;  sed  per  hunc  motum  remittuntur 

venialia  peccata  ;  ergo.  Ex  qua  ratione  colli- 

git  imprimis  Cajetanus  confirmationem  cujus- 

dam  opinionis  suae,  quam  supra  de  Eucharis- 

tia  tenuit,   scilicet  ,   non  conferre   effectum 

suum  sine  actuali  devotione  suscipientis.  Sed 

non  recte  colligit,  tum  quia  D.  Thomas  non 

loquitur  de  augmento  seu  nutritione  gratiee, 

sed  de  prima  ejus  infusione,  ut  patet,  quia 

dicit  gratiam  non  infundi  adulto  sine  actuali 

motu  liberi  arbitrii  in  Deum  et  in  peccatum. 

Quibus  verbis  solet  loqui  D.  Thomas  de  dis- 

positione  necessaria  ad  primam  gratiam ;  ne- 

que  in  alio  sensu  vera  esset  propositio  ,  quia 

augmentum  gratia3  fit  per  actus  meritorios, 

etiamsi  non  sint  motus  in  Deum  aut  in  pecca- 

tum  ;  tum  etiam  quia  licet  D.  Thomas  dicat 

gratiam   non  infundi   adulto    sine   prsedicto 

motu  ,  non  tamen  dicit  actualem  motum  esse 

necessarium  in  illomet  instanti,  et  puncto,  in 

quo  gratia  infunditur  per  sacramentum,  pro- 

ut  ipse  Cajetanus  intendit  cle  effectu  Eucha- 

ristise ;   constat  enim  sufficere ,   quod  bonus 

motus  preecesserit ,  et  quod  in  ipsa  actuali 

susceptione  sacramenti  novum  impedimen- 

tum  non1  ponatur.  Et  hinc  magna  ex  parte 

cessant  objectiones  Cajetani  contra  hanc  con- 

clusionem  ,   nam   supponere  videntur  loqui 

D.  Thomam  de  qualibet  infusione,  etiam  de 

augmento  gratiee.  Et  ideo  inferunt,  per  quem- 

libet  actum  charitatis  remitti  peccata  venialia. 

Quod  ipse  Cajetanus  reputat  inconveniens  ;  et 

fortasse  non  est,  si  recte  intelligatur,  ut  infra 

tractabimus.  Tamen  in  rigore  non  sequitur, 


DISPUTAT 
sicut  nec  sequitur  tle  omni  actu  meritorio  au- 
gmcnti  gratia?.  Uncle  alia  etiam,  quee  Cajeta- 
nus  hac  occasione  clicit  de  requisitis  acl  re- 
missionem  venialium  peccatorum,  necessaria 
non  sunt  acl  intelligentiam  hujus  articuli ;  res 
autem  ipsa  inferius  disputahitur. 

4.  Difficultas.  —  Solvitur.  —  Una   vero 
superest  difficultas  circa  hanc  partem,   quia 
discursus   D.  Thomee  videtur  procedere    ex 
puris  particularibus ;  quamvis   enim  infusio 
gratiee  non  fiat  sine  aetuali  molu  liberi  ar- 
hitrii  in  Deum  et  in  peccatum,  non  tamen  in 
omne  peccatuni,  sed  in  illud  quod  infusioni 
gratieecontrarium  est;hoc  autem  estpeccatuin 
mortale,non  autem  veniale;  ergo  non  recte  in- 
fert  remissionem  venialium  peccatorum  cum 
tali  infusione  semper  esse  conjunctam.  Quoad 
hoc  est  optima  responsio,  quam  Cajetanus  in 
ultimis  verbis  sui  Commentarii  significat,  sci- 
licet,  D.  Thomam  locutum  fuisse  moraliter  et 
regulariter ,   non   autem    metaphysice,   Qui 
enim  convertitur  in  Deum,  et  propter  ipsum 
detestatur  peccatum,   regulariter  loquendo, 
non  limitat   intentionem    suam  ad   mortalia 
peccata,  sed  absolute  extendit  eam  ad  divi- 
nam  offensionem  ;  ideoque  quando  illi  infun- 
ditur  gratia,  etiam  remissio  extenditur  ad  ve- 
hialia    peccata,   quee  tunc  non  possunt  ex- 
pelli  aut  remitti  sine    infusione  gratise,  pro- 
pter  conjunctionem  cum  mortali  peccato  ;  agi- 
mus  enim,  ut  dixi,  de  prima  infusione  gratise. 
Nihilominus  tamen  in  rigore  verum  est,  si 
quis  preecise    detestetur  mortalia   quatenus 
talia  sunt,  aut  quatenus  in  tali  vel  tali  specie 
constituuntur,  fieri  posse  infusionem  gratiee 
absque  remissione  venialium,  imo  cum  ac- 
tuali  proposito  et  complacentiaeorum  ;  ethoc 
convincit  ohjectio    facta.   Addo   tandem  D. 
Thomam  non  dicere  in  hujusmodi  infusione 
remitti  omnia  venialia  peccata,  sed  indefinite 
venialia  peccata ;  probabile  autem  videtur,  lo- 
quendo  etiam  moraliter,  et  ut  plurimum,  in 
qualibet  cletestatione  peccatorum  mortalium 
includi  virtualiter  detestationem  saltem  ali- 
quorumvenialium,  eorum  scilicet,  quse  con- 
juncta  sunt  cum  tali  peccato,  et  ad  illud  dis- 
ponunt,  vel  etiam  quee  talem   detestationem 
iinpediunt,  seu  illi  repugnant,  quee   peccata 
venialia  fere  nunquam  desunt  in   illo,   qui 
morlaliler  peccavit;  et  boc  etiam  videtur  Ca- 
jetanus  insinuasse. 

5.    Circa  soluliones  argumentorum   nihil 


XI.  SECT.  I.  J99 

effectum  gratioe.  In  solutione  vero  ad  2  et  3 
expresse  declarare,  liunc  effectum  fieri  per 
aliquem  actum  gi-atiee.  Et  quia  hoc  videtur 
esse  fundamentum  bujus  materise,  disputatio- 
nem  et  declarationem  ejus  inde  exordiemur. 

DISPUTATIO  XI. 

DE  REMISSIONE  VENIALIUM  PECCATORUM,    QUATE- 
NUS  EST   ALTER   KENITENTLE  EFFEGTUS. 

Quoniam  venialia  peccata  per  plura  re- 
media  tolli  possunt,  inter  quse  pcenitentia 
preecipuum  est,  vel  etiam  in  omnibus  quo- 
dammodo  inclusum,  ideo  D.  Thomas  hunc 
posuit  inter  effectus  pcenitentise,  et  ea  occa- 
sione  de  aliis  remediis  contra  venialia  pecca- 
ta  disputat.  Ut  tamen  clarius  procedamus, 
dicernus  prius  de  hoc  effectu,  prout  fit  per 
pcenitentiam  virtutem,  de  qua  nunc  agimus, 
postea  quatenus  per  alia  media  fieri  potest. 
Ante  omnia  vero  oportet  prasmittere  quid  sit 
hsec  remissio,  et  cujusnam  principalis  causse 
efficientis,  et  formalis  proprium  opus  sit. 

SECTIO  I. 

Utrum  remissio  venialis  peccati  sit  supernaturale 
opus  gratise. 

1 .  Veniale  peccatum  est  verum  malum  cul- 
pcs  in  Deum,  licet  imperfectum.  —  Supponen- 
dum  imprimis  est  ex  D.  Thoma,  1.  2,  q.  72, 
art.  5,  et  queest.  88  et  89,  peccatum  veniale  in 
hoc  convenire  cum  mortali,  quod  est  verum 
malum  culpse,  et  aliqualis  Dei  offensio,  relin- 
quens  in  anima  aliquam  maculam,  licet  im- 
perfectam,  ut  hic  etiam,  art.  2,  ad  3,  D.  Tho- 
mas  explicavit ;  differre  autem ,  quia  non 
avertit  peccantem  a  Deo  ut  ab  ultimo  fine,  et 
consequenter,  nec  privat  divina  gratia,  nec 
constituit  Dei  inimicum.  Deinde  suppono 
queestionem  propositam  intelligi  posse,  vel  de 
gratia  auxiliante,  vel  de  sanctificante,  vel  ge- 
neratim  de  quocunque  favore,  et  liberalitate 
Dei  non  debita  naturai,  et  ad  finem  superna- 
turalem  ordinata,  et  hic  ultimus  est  proprius 
sensus  prsesentis  sectionis;  nam  in  sequenti 
clicemus  de  gratia  sanctificante;  de  auxiliante 
vero  in  aliis. 

2.  Quorumdam  opinio.  —  Nonnulli  ergo 
Theologi  sentiunt  hoc  non  esse  opus  gratiae, 
sed  naturse,  vel  justitiaa,  ut  sic  dicam,  diverso 


occurrit  addendum,  sed  solum  advertendum  #tamen  modo  et  diversis  fundamentis.  Duran* 
D.  Thomam,  in  solutione  ad  \,  pro  manifesto  dus  in  4,  d.  46,  q.  2,  et  d.  20,  q.  1  ,  docet 
supponere  remissionem  peccati  venialis   esse    peccatum  veniale  expelli  per  naturalem  ac< 


200 


QILEST.  LXXXVII.  ARTIC.  II. 


tum  illi  contrarium,  ut,  si  fuit  mendacium  , 
per  voluntatem  non  menliendi,  aut  per  de- 
testationem  naturalemprioris  voluntatis,  quia 
peccatum  veniale  solum  est  deflexio  quaedam 
a  medio  et  a  rectitudine  rationis  ;  ergo  per 
contrariam  rectitudinem  sufrlcienter  tollitur. 
At  vero  Gabriel,  Major,  et  alii  Nominales,  d. 
46  (et  idem  sentit  ibi  Scotv  quamvis  d.  21 
magis  dubius  videatur)  asserunt  veniale  pec- 
catum  auferri  sustinendo  pcenam  proportio- 
natam ;  putant  enim  transacto  aclu  peccati 
venialis ,  nihil  manere  nisi  reatum  poense ; 
quse  pcena  fmita  est,  et  temporalis,  et  susti- 
neri  potest  sine  speciali  gratia  Dei,  per  vires 
naturae;  ergo  per  illam  tolletur  ilie  reatus  , 
nam  facta  solutione,  tollitur  debitum. 

3.  Illatio  prima  hujus  opinionis. —  Secun- 
da.  —  Tertia. — Ex  qua  doctrina  inferunt  pri- 
mo,  peccatum  veniale  posse  tolli  sine  gratia 
sanctificante,  quia  sine  illa  potest  homo  sus- 
cipere  sufficientem  poenam  tali  peccato  de- 
bitam.  Inferunt  secundo,  quando  conjuncta 
sunt  peccatum  veniale  et  mortale,  posse  re- 
mitti  veniale,  etiamsi  non  tollatur  peccatum 
mortale,  sicut  e  converso.  Quia  potest  homo 
sufiicientem  pcenam  assumere  pro  peccato 
veniali,  non  habendo  contritionem  de  mor- 
tali.  Tertio  iuferuut  alii,  prseter  Durandum, 
etiam  in  inferno  posse  tolli  peccatumveniale, 
manentibus  mortalibus,  quia  pcena  illi  debita 
temporalis  est,  et  iia  finitur  aliquando ;  illa 
autem  finita,  non  manet  tale  peccatum.  Du- 
randus  vero  hoc  non  admittit,  quia  putat  ad 
tollendum  peccatum  veniale  saltem  esse  ne- 
cessarium  aliquem  actum  bonum  moraliter, 
quem  voluntas  damnata  et  obstinata  in  malo 
habere  non  potest.  Tota  heec  doctrina  videtur 
mihi  parum  consentanea  antiquis  Patribus  , 
et  ideo  censeo  aliter  esse  sentiendum. 

Ex  veniali,  actu  commisso,  manere  moralem 
cutyam.  Conclusio  prima. 

4.Dic  ergo  primo  :  ex  peccato  veniali,  ac- 
tu  commisso  et  transacto,  non  solum  manet 
reatus  pcenee,  sed  etiammoralis  culpa,  etma- 
cula  proportionata.  ]ta  sentiunt  Theologista- 
tim  referendi,  et  D.  Thomas,  1.  2,  q.  89,  art. 
1.  Nam  licet  dicat  peccatum  veniale  non  re- 
quirere  maculam  simpliciter,  sicut  mortale  ; 
ita  vero  loquitur,  tum  quia  ipse  censet  pec- 
catum  veniale  non  esse  simpliciter  peccatum, 
sed  secundum  quid  ;  tum  etiam  quia  non  re- 
liaquitmaculam  quoad  privationem,  imo  ne- 
que  quoad  remissionem  gratise ;  nihilomi- 
nus  tamen  non  negatmanere  quoad  illamde- 


formitatem  quam  habet,  ut  clare  ac  optime 
declaravit,  q.  7  de  Malo,  art.  1 1 ,  et  hic  ad  3. 
Et  probatur  primo  ex  modo  ioquendi  et  sen- 
tiendi  omnium  ;  nam  qui  venialiter  peccavit, 
ex  vi  illius  actus  non  retractati,  nec  remissi  , 
manere  dicitur  in  statu  talis  peccati,  et  deno- 
minatur  suomodo  peccator;  ergo  signum  est, 
non  tantum  manere  debitum  pcenoe,,  sed  aliquo 
modomaculamculpse.  Ratio  vero  est  quia,  ut 
peccatummoralitermaneatmonestnecessaria 
privatio  physica  gratiee,  ut  patet,  tum  quia  in 
puris  naturalibus  posset  esse  status  peccati 
sine  illa  privatione  ;  tum  etiam  quia  de  abso- 
luta  potentia  potuisset  Deus  ordinare  homi- 
nem  ad  finem  supernaturalem,  non  infun- 
dendo  habitus,  et  tunc  etiam  posset  esse  sta- 
tus  peccati  sine  physica  privatione  gratiee  ; 
imo  nunc  etiam  quod  formaliter  consummat 
rationem  peccati  habitualis,  est  illud  morale 
quod  permanet.  At  quantum  ad  hoc,  eadem 
est  ratio  de  peccato  veniali,  per  quod  etiam 
convertitur  suo  modo  voluntas  ad  creaturam, 
non  quidem  ut  ad  ultimum  finem,  sed  ut  ad 
objectum  non  referibile  ad  verum  ultimum 
finem ;  quae  conversio  etiam  moraliter  manet, 
transacto  actu,  per  respectum  ad  illum,  et  in 
ea  includitur  aliqualis  offensio  Def,  quoe  tan- 
diu  manet,  quandiu  pro  illa  non  fit  satisfac- 
tio.  Ergo,  quamvis  peccatum  veniale  non  re- 
linquat  privationem  physicam,  nihilominus 
suam  moralem  maculam  relinquit.  Unde 
quantum  ad  illam  applicari  hic  possunt  cum 
proportione,  quse  diximus  de  mortali.  Et  hase 
assertio  patebit  magis  ex  sequentibus. 

Veniale  remitti ,  non   est  formaliter  remitti 
pcetiam.  Conclusio  secunda. 

5.  Dico  secundo  :  peccatum  veniale  remit- 
ti,  non  est  formaliterremitti  pcenarn,  sedma- 
culam  moralem  quam  relinquit.  Hanc  con- 
clusionem  non  negatDurandus,  et  est  D.Tho- 
mee  in  locis  citatis,  et  in  prsesenti.  Quam  late 
defendunt  Soto,  d.  15,  q.  2,  art.  2  ;  et  Le- 
desma,  q.  38,  art.  1  ;  ct  Gorduba,  lib.  5,  q.  8 
et  11,  licet  oppositum  censeat  probabile.  Et 
Scotus  etiam,  d.  21,  art.  1,  in  hanc  partem  ma- 
gis  inclinat  propter  Sanctorum  auctoritatem. 
Atque  earndem  sententiam  tenet  Alensis,  4 
p.,  q.  15,  memb.  3,  §  2,  ad  4.  Favet  August., 
de  Vera  et  falsa  pcen.,  c.  18,  quatenus  in  ge- 
nere  distinguit  remissionem  culpee  et  pcenre. 
Favet  etiam  Greg.,  lib.  4  Dialog.,  c.  39.  Et 
habetur  in  cap.  Qualis ,  d.  i25  ,  quatenus 
dicit  quseclam  peccata  remitti  in  vita  futura, 
alia  tantum  in  prsesenti ;  quod  necesse  est  in- 


DISPUTAT. 

telligi  de  remissione  quoad  culpam,quia  quoad 
pcenam  ctiam  mortalia  suo  modo  tolluntur  in 
vita  futura,  sallem  quoad  reatum  pcenae  tem- 
poralis.  Praeterea  sequitur  haec  conclusio  ex 
pra?cedenti ;  nam  culpa,  et  reatus  poenae  mo- 
raliter  distiucta  sunt ;  ergo  formaliter  ac  pro- 
prie  loquendo,remissio  culpoe  non  establatio 
pcenre ;  quin  potius  neque  semper  sunt  ne- 
ccssario  conjuncta;  nam,  nt  omnes  fere  sen- 
tiunt,  per  indulgentias  remittitur  pcena,  non 
autem  culpa.  Item  per  opus  pcenaleremittitur 
pcena,  etiamsi  non  tollatillam  moralem  mali- 
tiam,  quam  culpa  relinquit,  dummodo  sup- 
ponat  illam  remissam,  alioqui  non  potest  ta- 
lem  pcenam  remittere  ;  ergo  signum  est,  aliud 
esse  tolli  culpam,  aiiud  vero  satisfacere  pro 
pcena. 

6.  Prima  opinio  improbatur.  — Unde  sumi 
polest  speciale  argumentum  contra  Scotum 
et  alios;  nam,  si  sola  pcenae  assumptio  suffi- 
ceret  ut  tolleretur  veniale  peccatum,  seque- 
retur  posse  veniale  peccatum  prius  commis- 
sum  tolli,  etiamsi  homo  habeat  propositum 
aliud  simile  committendi ;  quod  absurdissi- 
mum  est.  Sequela  vero  patet,  quia  potest  quis 
habere  propositum  mentiendi,  et  nihilomi- 
nus  puDire  in  se  mendacium  quod  prius  di- 
xit ;  ergo  per  illam  punitionem  tolletur  rea- 
tus  pcenae  pra?teritae,  et  consequenter  pecca- 
tum  ipsum.  Praeterea  ex  illa  opinione  sequi- 
tur,  veniale  peccatum  quasi  per  partes  re- 
mitti,  quia  pro  pcena  satisfieri  potest  per  par- 
tes ;  non  enim  tollitur  tota  simul ;  ergo  eadem 
ratione  posset  tolli  peccatum  commissum  tem- 
pore  priori,  quamvis  nunc  maneret  voluntas 
comnhttendi  aliud  simile.  Praeterea  per  ge- 
neralem  contritionem  omnium  peccatorum  , 
qua?  se  extendat  ad  venialia,  remittuntur  om- 
nia  ilia  quoad  culpam,  et  non  semper  quoad 
totam  poenam  ;  potest  enim  contritio  esse 
valde  remissa,  vel  potest  etiam  fieri  remissio 
per  solum  amorem,  qui  parum  pcenalis  est, 
et  ideo  non  semper  sufficit  ad  satisfaciendum 
pro  pcena.  Tandem,  sicut  se  habet  culpa  mor- 
talis  ad  reatum  pcenae  aeterna3,  ita  videtur 
se  habere  neccatum  veniale  ad  reatum  sibi 
proportionatum,  et  quasiintrinsecum;  sed  in 
peccato  mortali  illa  duo  diversa  sunt,  et  alia 
est  remissio  culpae,  et  alia  pcenae  aaternae,  licet 
sint  conjuncta  ,  ut  aperte  supponit  Goncil. 
Trident.,  sess.  6  etl4;  ergo  cum  proportione 
similiter  sentiendum  est  de  veniali  peccato. 
Explicatur  proportio.Namsicut  peccato  mor- 
tali  ratione  inimicitise  respondet  aeterna  pcena, 
quoe  tollitur  ablata  culpa,  ita  veniali  peccato, 


XI.  SECT.  I  201 

qnatenus  opponitur  fervori  charitatis  et  amici" 
tiae,  respondet  queedam  pcenaproportionata, 
qua3  dici  potest  carentia  divinaefamiliaritutis, 
et  indignitas  illius,  et  baec  tollitur  ablata  cul- 
pa  veniali,  et  simul  etiam  tollitur  quasdam 
a^ternitas  pcenae,  qua3  saltem  per  accidens  po- 
test  inveniri  in  culpa  veniali,  si  ipsa  perpetuo 
duret,  ut  statim  dicam;  manet  tamen  reatus 
pcenae  temporalis,  et  hoc  satis  est  ad  illam  di- 
versitatem  indicandam.  Sicute  contrario  pos- 
set  Deus  de  absoluta  potentia  nun  remittere 
culpam,  et  nihilominus  illam  nunquam  pu- 
nire,  sed  remittere  executionem  ejus,  quam- 
vis  radicalis  dignitas,  seu  debitum  maneat  in 
ipsa  culpa. 

Remissionem  venialis  esse  heneficium  gratice. 
Conclusio  tertia. 

7.  Dico  tertio  :  remissio  peccati  venialis, 
pra3sertim  prout  nunc  fit,  est  beneficium  divi- 
na3  gratise.  Non  est  sensus  hujusconclusionis, 
peccatum  veniale  nunquam  remitti  ex  justi- 
tia  per  meritum  de  condigno,  sed  semperom- 
nino  gratis,  sicut  mortaie  ;  hoc  enim  genera- 
liter  verum  non  est,  ut  in  principio  primi  to- 
mi  de  Incarnatione  latius  dixi,  et  in  sequen  - 
tibus  attingam.  Sed  est  sensus,  hanc  remis- 
sionem  non  posse  viribus  naturae  comparari 
sine  aliquo  auxilio  vel  beneficio  Dei  gratuito. 
Et  hoc  sensu  est  certa,  ut  existimo,  eamque 
saape  docet  D.  Thomas  inhis  articulis,  ut  no- 
tavimus,  et  Alexander  Alens.  loco  citato,  et 
Abulens.  in  26  cap.  Matth.,  qurest.  711  ;  et 
eamdem  tenent  alii  auctores  citandi  in  puncto 
sequenti,  prassertim  Pelrus  Soto,  lect.  18  de 
Pcenit. ;  et  in  ejus  confirmationem  nonnulla 
adduxi  in  1  tom.  3  p.,  disp.  4,  sect.  11.  Et 
probatur  primo  ex  generalibus  locutionibus 
Scripturae,  adjunctis  expositionibus  et  Patrum, 
et  Conciliorum.  Dicitur  enim  Psalm.  31  :  Be- 
atus  vir  cui  non  imputavit  Dominus  peccatum. 
Exponitautem  Paulus  adRom.  4,  illis  verbis 
significari  opus  illud  esse  divinae  gratiae. 
Glossa  vero  addit,  sub  illo  peccato  compre- 
hendi  etiam  veniale.  Quod  patet  etiam  exin- 
definita  et  absoluta  locutione.  Unde  1  Joan. 
1  :  Fidelis  est  et  justus  ut  remittat  nobis  pec- 
cata  nostra;  et  loquitur  de  illis  peccatis,  quae 
justus  quotidie  committit ;  haec  autem  sunt 
venialia,  ut  Concilium  Milevitanum  declara- 
vit,  c.  6,  7  et  8.  Et,  si  velimus  in  proprietate 
accipere  utrumque  verbum,  fidelis  etjustus, 
primum  referri  potest  perse  ad  peccata  mor- 
talia,  secundum  ad  venialia,  quorum  remis- 
sionem  potest  justus  de  condigno  mereri;  at- 


202 


QILEST.  LXXXVII.  ARTIG.  II. 


que  ita  comprehendet  Joannes  illis  verbis 
omne  peccatum  ,  de  quo  ibidem  dixerat : 
Sanguis  Jesu  Christi  mundat  nos  ab  omnipec- 
cato.  Prseterea,  c.  2,  addit  Joann.  :  Si  quis 
peccaverit,  advocatum  halemus  apud  Patrem ; 
quod  etiam  de  veniali  intelligendum  esse  do- 
cet  ibi  August.,  tract.  1.  Datur  ergo  nobis  re- 
missio  peccati  venialis  propter  merita  Christi, 
ut  etiam  docuit  Bernardus,  serm.  de  Goena 
Doinini ;  est  ergo  opus  gratiee. 

8.  Ratione  suadetur  conclusio. — Prseterea, 
in  Oratione  Dominica  generatim  petimus: 
Dimitte  nolis  debita  nostra  ;  quam  esse  vocem 
justorum  propter  frequentia  venialia  pecca- 
ta,  declaravit  Gonc.  Trident.,  sess.  6,  c.  11.' 
Ex  hoc  autem  orandi  et  petendi  modo  colli- 
gitur  recte,  id,  quod  petitur,  esse  beneficium 
gratiae  ;  et  estfrequens  apud  Augustinum,  et 
in  Conciliis  Milevitano  et  Arausicano.  Exqui- 
bus  etiam  habemus  hanc  generalem  regu- 
lam,  nihil  quod  ad  pietatem  et  vitam  seter- 
nam  conferat,  posse  obtineri  sine  beneficio 
gratia? ;  quod  non  solum  de  actionibus^  seu  de 
beneficiis,  ut  sic  dicam,  positivis,  sed  etiam 
de  liberatione  ab  omni  malo,  vel  miseria  de- 
claravit  Concilium  Arausicanum,  canone  14 
et  22;  sed  remissio  venialis  peccati  est  libe- 
ratio  a  quadam  miseria,  et  multum  confert 
ad  pietatem  et  vitam  seternam  ;  est  ergo  be- 
neticium  gratise.  Ratio  autem  est,  quia  pecca- 
tum  veniale  est  aliqualis  injuria  Dei,  pro  qua 
non  potest  homo  suis  solis  viribus  coudigne 
satisfacere.  Qua  ratione  evertitur  totum  fun- 
damentum  aliarum  opinionum.  Auctores 
enim  earum  non  satis  considerarunt  ratio- 
nem  offensse  divinse,  quee  est  in  peccato  ve- 
niali,  et  moraliter  manet  transacto  actu,  do- 
nec,  vel  per  remissionem,  vel  per  condignam 
satisfactionem  tollatur.  Hanc  autem  condi- 
gnam  satisfactionem  nunquam  ipsiprobarunt 
posse  aJo  homine  fieri  per  vires  naturse,  mul- 
toque  minus  per  solam  poenam  involunta- 
riam.  Quse  omniaex  sequenti  sectione  magis 
constabunt. 

SECTIO  II. 

Utrum  ad  remissionem  venialis  peccali  habitualis 
gratia  requiratur. 

1.  Tripliciter  gratia  requiri  potest  ad  ejus 
remissionem.  —  Dupliciter  contingit  remitti 
peccatum  veniale,  uno  modo  simul  cum  mor- 
tali,  et  tunc  non  procedit  qusestio,.  quia  cer- 
tum  est  necessariam  esse  gratiam,  saltem 
propter  remissionem  peccati  mortalis.  Alio 
modo  contingit  remilti  peccatum  veniale  so- 


lum  per  se,  et  sine  mortali,  et  de  hoc  proce- 
dit  quaestio.  Tribus  autem  modis  intelligi  po- 
test  habitnalem  gratiam  requiri  ad  hanc  re-1 
missionem,  scilicetantecedenter,  seu  praesup- 
positive,  quia,  scilicel,  necesse  est  ut  perso- 
na  supponatur  grata,  ut  locum  habeat  talis 
remissio ;  vel  formaliter,  quia  scilicet  per 
infusionem  talis  gratiae  expeliendum  est  tale 
peccatum;  vel  concomitanter,  quia  nunquam 
datur  talis  rernissio,  quin  conferatur  talisgra- 
tia,  licet  ah  illa  formaliter  non  procedat. 

Sententia  Scoti  et  Durandi. 

2.  Prima  ergo  sententia  est,  quse  negat  re- 
quiri  gratiam  aliquo  ex  dictis  modis,  ut  ve- 
niale  peccatum  remittatur.  Hanc  tenent  Du- 
randus  et  Scotus  supra  citati;  existimant  enim 
in  eo,  qui  habet  mortale  peccatum  et  veniale, 
posse  remitti  veniale,  relicto  mortali,  et  con- 
sequenter  sine  gratia  habituali  ullo  modo. 
Sed  differunt  inter  se,  quia  Durandus  dicit 
posse  fierihoc  in  hacvita,  et  non  in  alia,  quia 
putat  fieri  per  aliquem  bonum  motum  natu- 
ralem  repugnantem  formaliter  peccato  ve- 
niali,  quem  motum  in  alia  vita  habere  non 
potest,  qui  decessit  in  peccato  mortali.  Sed 
illud  fundamentum  Durandi  jam  rejectum 
est.  Scotus  vero  putat  hoc  posse  fieri  tam  in 
hac  vita,  quam  in  alia.  Quam  sententiamtan- 
quam  magis  clementem  admittit  Gabriel  su- 
pra,  et  d.  16,  q.  5,  art.  3,  dub.  2.  Et  eorum 
fundamentum  solum  est,  quia  ablatio  pec- 
cati  venialis  fit  sufficienter  per  solutionem  ali- 
cujus  pcense  temporalis.  Quod  fundamentum 
ex  uno  capite  rejectum  est  supra,  et  ex  alio 
impugnabitur  infra  in  materia  de  satisfactio- 
ne;  supponit  enim  ad  satisfactionem  pro  pcena 
non  esse  necessariam  gratiam. 

3.  Suadetur.  —  Aliter  vero  posset  suaderi 
hasc  sententia,  saltem  loquendo  de  statu  hu- 
jus  vitae,  quia  licet  demus  esse  necessariam 
gratiam  aliquam  ad  remissionem  peccati  ve- 
nialis,  non  tamen  videtur  necessarium  illam 
esse  habitualem,  seu  justificantem  et  sancti- 
ficantem  ipsam  personam;  videtur  enim  suf- 
ficere  gratiaexcitans,  et  adjuvans,  per  quam 
homo  sufficienter  se  disponat  ad  hanc  remis- 
sionem  consequendam,  etiamsi  ipsa  remissio 
sit  etiam  gratia  et  liberalitas  Dei.  Quod  pro- 
batur,  quia  ad  consequendum  a  Deo  aliquem 
effectum  gratiee  non  semper  est  necessaria 
gratia  habitualis,  sed  sufficit  proportionata 
dispositio  ;  sic  enim  peccator  per  actum  fidei 
intensum  consequitur  augmentum  fidei.  Sed 
in  peccatore  potest  esse  talis  dispositio  ad  re- 


DISPUTAT.  XI.  SEGT.  II. 


203 


missionempeccati  venialis,  quia  per  auxilian- 
tem  gratiam  potest  habere  supernaturalem 
detestationem  ejus,  vel  alium  similem  mo- 
tum,  et  aliunde  ex  parte  effectus  non  repu- 
gnat  veniale  tolli  manente  mortali,  cum  e 
contrario  possit  tolli  mortale  manente  venia- 
li,  cum  hsec  remissio  formaliter  non  requirat 
gratiam  habitualem ;  ergo. 

Adremissionemvenialis  necessariam  esse  gra- 
tiam  antecedentem,  vel  concomitantem.  As- 
sertio  prima. 

4.  Probatur  ratione.  —  Dico  primo  :  ad 
consequendam  remissionem  venialis  peccati 
necessaria  est  gratia  sanctificans,  sive  ante- 
cedenter,  sive  concomitanter,  ita  ut  nullus 
consequaturremissionem  venialispeccati,  ni- 
si  vel  jam  justus  sit,  veltunc  justificetur.  Heec 
est  sentenliaD.  Thomse  hic,  art.  4,  et  1.  2,  q. 
87,  art.  5,  ad  3,  et  q.  7  de  Malo,  art.  10,  et  in 
4,  d.  16,  q.  2,  art.  1 ,  qusestiunc.  2,  ad  3  ;  ibi- 
dem  Paludan.,  q.  1,  art.  1  ;  et  Richard.,  art. 
4,  q.  2,  et  d.  21,  art.  2,  q.  3 ;  et  ibi  Bonaven- 
tura,  art.  1,  q.  1  ;  Alensis,  4  p.,  q.  65,  alias 
15,  membr.  3,  art.  3,  §  4;Soto,dJ5,q.2,art.4. 
Et  sumitur  ex  Abulense,  in  c.  25  Matthsei,  q. 
711  et  sequent.,  et  ex  Richardo  deS.  Viclore, 
opusc.  de  Differentia  venialis  peccati  et  mor- 
talis.  Et  potest  aliquo  modo  colligi  ex  prsece- 
dente  sectione,  licet  non  necessario,  ut  sta- 
tirn  dicam.  Ratione  ergo  probatur  hoc  modo, 
quia  Deus  non  remittit  veniale  peccatum  exis- 
tenti  in  mortali,  sine  ulla  dispositione  ejus 
(loquimur  enim  nunc  ex  opere  operantis),  et 
sic  videtur  per  se  notum  ;  alias  hoc  ipso  quod 
cessaret  actuale  peccatum  veniale,  omnino 
remitteretur,  quia  nihil  est  quod  expectetur, 
si  dispositio  hominis  necessaria  non  est;  illud 
autem  est  maxime  absurdum,  et  repugnat 
sensui  totius  Ecclesise,  et  justitise  ac  perfec- 
tioni  divinse  providentise.  Si  autem  requiritur 
dispositio,  et  actus  peccatoris,  vel  illeest  me- 
re  naturalis,  ut  dicebat  Durandus,  vel  super- 
naturalis;  prior  non  potest  esse  sufficiens, 
quia  actus  naturalisnon  est  sufficiens  disposi- 
tio  ad  supernaturalia  dona  et  beneficia;  alias 
initium  salutis  posset  esse  a  nobis.  Item,  quia 
peccatum  veniale,  eo  modo  quo  habet  deor- 
dinationem  circafinem  ultimum,  deordinat  a 
fine  snpernaturali ;  ergo  dispositio  necessaria 
ad  remissionem  ejus  debet  esse  aliquo  modo 
supernaturalis.  Rem,  quia  alias  infideles  pos- 
sent  consequi  remissionem  venialium  pecca- 
torum  per  actus  morales  contrarios  ;  atque 
ita  vel  illam  obtinerent  sine  meritis  Christi, 


vel  hsec  merita  applicarentur  ad  hunc  effec- 
tum  sine  fide  ipsius  Christi ;  utrumque  autem 
satis  absurdum  est;  quod  etiam  a  fortiori 
patebit  ex  sequentibus. 

5.  Rursus,  si  admittatur  supernaturalis  dis- 
positio,  interrogo  an  sit  tantum  attritio,  aut 
vera  contritio;  si  hoc  secundum  dicatur,  jus- 
tificabiturhomo,  et  ita  non  fiet  remissio  sine 
gratia;  si  autem  dicatur  primum,  illa  dispo- 
sitio  non  est  sufficiens  in  homine  existente 
in  peccato  mortali,  quia  vel  sufficeret  ex jus- 
titia,  vel  ex  gratia  et  liberalitate  Dei  :  non 
primum,  lum  quia  opus  peccatoris  non  habet 
valorem  moralem  ad  ullam  satisfactionem  de 
condigno  ,  ut  sumitur  ex  illo  1  ad  Cor.  3  :  Si 
charitatem  non  habuero,  nihil  mihi  prodest,  et 
Ecclesiast.  34  :  Dona  iniquorum  non  probat 
Altissimus,  neque  inmultitudinesoxrificiorum 
propitiabitur.  Et  ssepe  alias.  Tum  etiam  quia 
existens  in  peccato  mortali  dignus  est  ira  di- 
vina;  quomodo  ei%o  potest  ex  justitia  illum 
obligare  ad  hoc  beneficium  conferendum?  Si 
vero  dicatur  secundum,  oportet  prius  osten- 
dere  legem  aut  promissionem  de  hac  re,  alio- 
qui  mere  gratis  dicetur.  Deinde,  qui  in  pec- 
cato  mortali  permanet ,  indignus  est  hoc  be- 
neficio,  tum  quia  non  se  disponit  cum  debita 
proportione,  cum  non  detestetur  offensam 
Dei  propter  ipsum;  tum  etiam  quia  permanet 
in  inimicitia  divina.  Sicut  inter  homines  sub- 
ditus,  qui  regi  fecisset  gravissimam  injuriam, 
et  alias  leviores,  harum  veniam  petendo,  et 
nullam  satisfactionem  pro  illa  offerendo,  nul- 
lam  veniam  consequi  mereretur  secundum 
moralem  prudentiam.  Ra  ergo  in  prsesenli 
dicendum  est. 

6.  Objectio.  —  Solvitur. —  Dices  :  interdum 
peccator  per  unum  beneficium  gratise  conse- 
quitur  aliud,  eliamsi  ab  statu  peccati  non 
exeat;  ergo  ita  fieri  potest  in  prsesenti.  An- 
tecedens  patet  argumento  suprafacto«deaug- 
mento  fidei  informis,  et  prseterea  bene  utens 
minori  auxilio  obtinet  majus;  ergo  dolendo 
aliquo  modo  supernaturali  de  culpa  veniali, 
poterit  illius  veniam  obtinere,  etiamsi  gratiam 
sanctificantem  non  consequatur.  Responde- 
tur,  exempla  illa  non  esse  similia,  nam  in 
eis  intercedit  ex  parte  hominis  sufficiens  dis- 
positio,  vel  physica  ,  vel  moralis ;  actus  enim 
peccatoris  non  intendit  fidem,  vel  spem  infor- 
mem,  nisi  quatenus  intensior  est;  hoc  aulem 
modo  actus  est  de  se  causa  physica  habitus, 
vel  effectiva,  ut  in  acquisitis,  vel  saltem  dispo- 
sitiva,  ut  in  infusis,  in  quibus  propter  impro- 
portionem  non  invenitur  efficacitas.  At  vero 


204  QUvEST.  LXXXVII.  ARTIC.  II 

operatio  supernaturalis  facla  cum  minori  au- 

xilio,  est  dispositio  moralis  ad  majus  auxi- 

lium,  quia  per  se  et  ex  ordinatione  divina  ad 

hoc  tendit,  ut  homo  paulatim  proficiat;  at 

vero  respectu  remissionis  venialis  peccati  neu- 

tra  dispositio  dari  potest  in  homine  inimico 

Dei,  ut  ostensum  est.  Praesertim,  quia  remis- 

sio  venialis  culpse  est  veluti  quaedam  perfec- 

tio  et  puritas   amicitiae;  et  ideo  ex  natura 

sua ,  vel    secundum  convenientem  ordinem 

supponit  amicitiam. 

7.  Quorumdam  evasio  ad  rationem  factam. 
— Fluditur. — Solum  posset  quis  respondere, 
attritionem  supernaturalem  de  peccato  ve- 
niali  vi  sua  excludere  cnlpam  venialem  abs- 
que  alia  remissione,  vel  condonatione  Dei  ; 
si  enim  aliqui  dicunt  contritionem  virtute  sua 
expellere  hoc  modo  peccatum  mortale,  cur 
non  id  faciet  attritio  supernaturalis  circa  pec- 
catnm  veniale?  videtur  enim  aequalis  propor- 
tio,  quia,  sicut  peccatum#mortale  avertit  a 
Deo,  ad  quem  contritio  eonvertit,  ita  pecca- 
tum  veniale  convertit  ad  objectum  creatum 
sinerelationeadDeum,cumaliqualioffensione 
ejus,  absque  aversione;  detestatio  vero  talis 
peccati  ob  turpitudinem  ejus,  verbi  gratia, 
qu33  est  attritio,  directe  opponitur  conversioni 
peccati  venialis,  et  virtualiter  ac  ex  se  fertur 
in  Deum,  ut  in  ultimum  iinein,  per  quod 
etiam  sufficienter  opponitur  offensioni  pec- 
cati  venialis;  nam,  licet  formaliter  non  con- 
vertat  in  Deum,  hoc  necessarium  non  est,  cum 
peccatum  veniale  non  avertat.  Est  ergo  in  hac 
attritione  sufficiens  ac  proportionata  vis  ad 
expellendum  formaliter  peccatum  veniale.  Et 
alioqui  ex  parte  effectus  non  repugnat  ve- 
niale  expelli  absque  mortali ,  quia  non  sunt 
necessario  connexa;  et  e  contrario  ssepefit  ut 
tollatur  veniale,  relicto  mortali ;  ergo.  Res- 
pondetar,  etiam  bunc  modum  expulsionis 
peccati  venialis  esse  omnino  falsum,  et  argu- 
mentum  factum  posse  in  contrarium  retor- 
queri.  Nam  juxta  veram  doctrinam  contritio 
per  se,  et  ex  vi  sua  non  expellit  peccatum  mor- 
tale  per  modum  formae  physicse,  ut  alibi  os- 
tensum  est ;  ergo  neque  attritio  excludet  hoc 
modo  veniale.  Unde  proportio,  quse  inter  illos 
actus  consideratur,  non  satis  est  ad  expulsio- 
nem  formalem  culpae  venialis,  quia  in  illo 
actu  nullus  est  valor  moralis  ad  satisfaciendum 
Deo  pro  qualicunque  injuria  illi  facta  per  ta- 
lem  culpam,  sine  qua  satisfactione  non  potest 
illa  expelli,  nisi  gratis  remittatur. 


De  homine  in  puris  natnralibus  creato.  Diffi,- 
cultas  prima. 


8.  Girca  prsecedentem  autem  assertionem  et 
doctrinam  superioris  sectionis  supersunt  non- 
nullae  difficultates.  Prima  est  de  homine  crea- 
to  in  puris  naturalibus  ;  nam  si  in  illo  statu 
venialiter  peccaret,  posset  a  se  expellere  ve- 
niale  peccatum,  et  non  nisi  per  naturales  vi- 
res,  quia  tunc  non  haberet  locum  gratia ;  er- 
go.  Major  patet,  tum  quia  ille  homo  poterat 
facere  actum  tam  bonum,  quam  fuerat  malus 
actus  peccati  venialis,  et  formaliter  repugnan- 
tem  illi;  tum  "etiam  quia  alias  peccatum  ve- 
niale  de  se  non  minus  esset  perpetuum,  quam 
mortale ;  quia  si  comparetur  ad  vires  natura- 
les  hominis,  utrumque  auferri  non  potest ,  et 
ita  ex  hac  parte  utrumque  est  aeternum;  si 
vero  ad  vires  gratiae,  utrumque  potest  tolli  et 
remitti.  Denique  confirmatur  argumento  Du- 
randi ,  quia  homo  potest  per  vires  naturse 
mereri  saltem  de  congruo  bona  temporalia  ; 
ergo  et  ablationem  mali  temporalis;  sed  pec- 
catum  veniale  tantum  est  temporale  malum  ; 
ergo. 

9.  Resolutio.  —  Secundo  resolvitur.  —  Res- 
pondetur  primo ,  non  esse  omnino  eamdem 
rationem  de  homine  in  puris  naturalibus,  et 
in  hoc  statu.  Primo,  quia  nunc  veniale  pec- 
catum  includit  aliquam  inordinationem  a  fiue 
supernaturali,  et  ejus  remissio  ordinatur  ad 
beatitudinem  supernaturalem  consequendam; 
atvero  in  illostatu  essetinordinatio  a  fine  na- 
lurali.  Tum  etiam  quia  alium  modum  provi- 
dentia^  habet  niinc  Deus  cum  natura  bumana 
elevata  ad  finem  supernaturalem,  quam  tunc 
haberet ;  nunc  enim  per  gratiam  supplet  de- 
fectus  naturee ;  tunc  vero  alio  modo  accom- 
modato  illi  statui  provideret  illi.  Secundo  di- 
citur,  etiam  in  illo  statu  uon  potuisse  homi- 
nem  per  solas  vires  naturee  perfecte  satisfa- 
cere  pro  culpa  veniali,  quatenus  aliquo  modo 
est  offensiva  Dei ;  tum  quia  quidquid  homo 
operatur,  aliis  multis  modisest  debitum  Deo, 
unde  non  tenetur  illud  accipere  in  satisfac- 
tionem  pro  offensa ;  tum  etiam  propter  im- 
proportionem  supra  explicatam  inter  perso- 
nam  offendentem  et  offensam,  quse  etiam  hic 
habet  locum.  Gredibile  tamen  est  fore,  ut  in 
illo  statu  Deus  remitteret  veniale  peccatum, 
contentus  aliqua  bona  dispositione  naturali 
hominis,  non  tamen  sine  aliqua  liberalitate 
Dei,  consentanea  necessitati  et  fragilitati  hu- 
manoe  naluree;  etilla  essetquodammodo  gia- 


DISPUTAT. 
tia  ,  quamvis  non  proprie  ad  ordinem  super- 
naturalem  pertinens. 

10.  Eatio  dubii  enodatur. —  Unde  ad  pri- 
mam  oonfirmationem  simpliciter  negatur  se- 
quela,  quia  peccatum  mortale  tollit  princi- 
pium  spiritualis  vitse,  nempe  gratiam  et  ami- 
citiam  Dei,  et  ideo  ex  intrinseca  ratione  me- 
retur  aiternam  pcenam ,  nec  relinqnit  intrin- 
secum  principium,  per  quod  possit  auferri  ac 
destrui ;  at  vero  peccatum  veniale  non  de- 
struit  gratiam,  et  ita  relinquit  principium  in- 
trinsecum  per  quod  possit  auferri,  et  de  se 
non  postulat  seternitatem  pcence,  quae  secun- 
dum  legem  ordinariam,  et(suo  modo)  ex 
natura  rei  non  est  simul  cum  divina  amicitia, 
quam  peccatum  veniale  non  tollit.  Ad  aliam 
vero  confirmationem ,  quidquid  sit  de  ante- 
cedenti,  negatur  consequentia,  quia  est  aper- 
ta  sequivocatio  in  consequenti;  potest  enim 
liomo  mereri  de  congruo  temporalia  bona, 
scilicet,  externa,quae  pertinent  ad  commo- 
dum  bujus  vitee ;  peccatum  autem  veniale  non 
est  hoc  modo  temporale  malum,  sed  dicitur 
temporale,  quatenus  de  se  non  est  seternum; 
tamen  re  vera  est  spirituaie,  pertinens  ad 
bonum  vel  malum  animee,  et  aliquo  modo  ad 
bcatitudinem  supernaturalem  consequendam 
vel  impediendam ;  et  ideo  non  est  similis  ra- 
tio  utriusque. 

De  remissione  peccati  venialis  cum  mortali 
conjuncti  in  futura  vita.  Difficultas  se- 
cunda. 

li.  Secundo  ex  eadem  regolutione  oritur 
dubium,  quia  ex  illa  sequi  videtur  peccatum 
veniale  in  hac  vita  non  dimissum  puniri  seter- 
na  pcena  in  inferno  ,  si  cum  mortaJi  conjunc- 
tum  sit;  consequens  autem  videtur  falsum  ; 
ergo.  Sequela  patet,  quia  illa  culpa  venialis 
nunquam  tolletur,  quia  mortalis  non  aufer- 
tur,  et  illa  non  tollitur  sine  hac;  durante  au- 
tem  cuipa,  durat  debitum  pcense;  ergo  et  pce- 
na;  ergo  erit  perpetua.  Falsitas  vero  conse- 
quentis  patet,  primo  quia  alias  non  erit  dis- 
crimen  inter  veniale  et  mortale  peccatum 
quoad  seternitatem  pcense  ;  nam  utriusque 
poena  erit  perpetua,  si  culpa  perpetuo  duret; 
potest  autem  utraque  perpetuo  durare ,  sicut 
etiam  potest  auferri,  et  temporaliter  puniri, 
quod  etiam  utrique  commune  est.  Secundo, 
quia  peccoium  veniale  non  fit  dignius  poena 
propterconjunctionemcummortah;  ergo,side 
se  non  est  dignum  pcena  seterna,  neque  etiam 
propter  conjunctionem  cum  alio  erit  dignum 


XI.  SEGT.  II.  205 

ilia;  ergo  non  punietur  pcena  seterna,  alias 
puniretur  ultra  condignum. 

42.  Scoti  responsio.  —  Durandi  responsio. 
■—  Propter  ha?c  et  similia  Scotus  in  i,  d.  21, 
q.  1,  in  hanc  sententiam  inclinat,  quod  pec- 
catum  veniale  etiam  quoad  culpam  potest  in 
inferno  tolli,  et  finiri.  Erravit  tamen,  ut  dixi- 
mus,  in  eo  fundamento,  quod  non  distinxit  in- 
ter  remissionem  culpse  venialis  et  pcense.  At 
Durandus,  eadem  qusest.  2,  inter  hsec  diffe- 
rentiam  agnoscens,  alia  distinctione  utitur. 
Nam,  si  peccatum  in  hac  vita  non  fuit  remis- 
sum  quoad  culpam,  fatetur  illud  nunquam  in 
inferno  tolli,  quia  nullum  est  medium  quo 
tollatur,  cum  ibi  nullus  actus  bonus,  quo  ve- 
niale  peccatum  retractetur,  esse  possit.  Ne- 
que  etiam  ibi  conferatur  aliquod  beneficium, 
aut  auxilium  gratise,  sine  quo  peccatum  ve- 
niale  remitti  non  potest,  ut  diximus.  Et  in 
hoc  recte  dicit.  Estque  haec  sententia  com- 
munis  D.  Thora.,  Palud.,  Bonav.,  et  utrins- 
que  Rich.  citatis  locis.  Quam  etiam  habet  Bo~ 
nav.  in  2,  d.  -42,  art.  2,  q.  2.  Et  sufficienter 
probatur  ratione,  et  objectione  facta.  Addit 
vero  Durandus,  si  peccatum  veniale  in  hac 
vita  dimissum  sit  quoad  culpam,  non  vero 
quoad  reatum  poenee,  quoad  ilium  posse  in 
inferno  solvi  ac  finiri.  Sed  in  hoc  eadem  est 
quaestio  de  peccato  veniali  et  mortali  quoad 
reatum  pcense  temporalis,  qui  post  ejus  re- 
missionem  interdum  manet ;  quam  infra  in 
materia  de  satisfactione  tractabimus,  et  os- 
tendemus  contrariam  sententiarn ,  quse  D. 
Thomae  est,  et  communis,  esse  veriorem, 
quia  reatus  poense  etiam  temporalis  apud 
Deum  nunquam  tollitur  nisi  per  pcenam  vo- 
luntariam  et  amicabilem,  ut  sic  dicam. 

•13.  Solvitur  difficultas.  —  Ad  difficultatem 
ergo  respondetur  concedendo  sequelam.  Et 
ad  primam  impugnationem  consequentis  con- 
ceditur,  esse  quidem  aliquam  similitudinem 
seu  convenientiam  inter  veniale  peccatum 
et  mortale  in  his  omnibus,  qua?  in  objec- 
tione  annotantur.  Nihilominus  est  differen- 
tia,  quia  peccatum  mortale  ex  se  est  seter- 
num,  et  dignum  absolute  a^terna  poena,  quia 
tollit  principium  vita?  spiritualis,  et  avertit  ab 
ultimo  fine;  peccatum  autem  veniale  per  se 
non  est  perpetuum,  quia  non  aufert  princi- 
pium  vitse,  nec  etiam  averlit  a  fine  ultimo  ;  et 
ideo  absolute  non  est  dignum  pocna  a;ter- 
na  quantum  est  ex  se,  meretur  tamen  puniri 
quandiu  ablatum  non  fuerit ;  et  ideo,  si  ex 
accidenti  contingat  nunquam  auferri,  ex  eo- 
dem  accidenfe  eveniet,  ut  poena  ejus   nun- 


206 


QU/EST.  LXXXVII.  ARTIG.  II, 


quam  finiatur.  Undefacilis  est  responsio  ad 
secundam  impugnationem ;  peccatum  enim 
veniaie,  formaliter  loquendo,  non  fit  dignius 
poena  propter  conjunctionem  cum  mortali, 
sed  est  iila  occasio  quaedam  impediens  per- 
sonam,  seu  constituens  in  statu,  in  quo  non 
possit  a  se  expellere  culpam  venialem  ;  ex 
quo  fit,  ur,  dignitas  poense,  quam  culpa  ve- 
nialis  secum  affert,  semper  duret,  et  conse- 
quenter  ut  pcena  etiam  duret. 

14.  Quid  dicendumde  mlpaveniali  conjunc- 
ta  cum  oHginali.  —  Quorurndam  responsio. — 
Hinc  vero  oritur  tertia  difficulta%  nam  sequi- 
tur  idem  dicendum  esse  de  peccato  veniali, 
si  post  hanc  vitam   cum  solo  originali  con- 
junctuminveniatur,  nimirum,  fore  perpetuum 
quoad  culpam,  et  consequenter  etiam  quoad 
poenam  sensus.  Consequensautemvidetur  in- 
credibile,aliastalishomoin  inferno  damnato- 
rumesset  puniendus,quiapoenaa3ternasensus 
in  nullo  alio  loco   sustinetur.   Propter  hanc 
difficultatem  inter  alias,  negant  multi  posse 
veniale  peccatum    esse    conjunctum    simul 
cum  solo  originali.  Quse  fuitsententiaD.Tho- 
mse  in  1.  2,  q.  39,  art.  6,  quam  ejus  discipuli 
sequuntur.  Tribuitur  etiam   Alensi,  3  p.,   q. 
15,  alias  65,  memb.  3,  art.  4,  §  1.  Sed  ibi  ad 
penult.  oppositum   supponit.  Et  revera  fun- 
damentum  illius  sententise  est  creditu  diffici- 
le,  nimirum  hominem  pervenientem  ad  usum 
rationis  non  posse  prius  peccare  venialiter, 
quam  mortaliter;    atque  adeo  puerum  non 
baptizatum,  neque  ullo  modoin  fide  instruc- 
tum,  cum  primum  pervenit  ad  usum  rationis, 
necessario  aut  justificari  et  interius  illuminari 
per  fidem  charitate  formatam,  aut  novum  pec- 
catum  mortale   committere.  Quod  plane  in- 
credibile  est,  quia  nec  omnes  causse  neces- 
sariee  ad  justificationem  possunt   moraliter 
loquendo  tamsubito  concurrere  ;  neque  etiam 
est  aliquod  sufficiens  principium,  unde  osten- 
damus,  vel  tunc  necessario  futurum  esse  il- 
lum  concursum  omnium   causarum,  quse  ad 
justificationem  necessariee  sunt,  vel  ad  pec- 
candum  mortaliter.  Quia  prima  deliberatio, 
quae  fit  post  usum  rationis,  potest  esse  circa 
materiam  moralem  bonam,  non  tamen  ad  jus- 
tificationem  sufficientein,   et  eadem   ratione 
potest  esse  circa  materiam  moralem  malam, 
non  tamen  ad  peccatum  mortale  sufficientem, 
sed  tantum  ad  veniale.  Omitto,  sententiam 
illam  supponere  praeceptum   dilectionis  Dei 
super  omnia  obligare  pro  primo  instanti  usas 
rationis;  quod  suam  specialem  difficultatem 
habet ;  preesertim  ita  restringendo  illud  ins- 


tans,  ut  non  possit  aliquod  breve  tempusprce- 
cedere,  in  quopossit  homo  venialiter  peccare, 
maxime  ex  aliqua  surreptione,  vel  humana 
inadvertentia  leviter  culpabili.  Denique  licet 
demus  in  re  esse  tale  preeeeptuin,  potest  faci- 
le  ignorari  invincibiliter,  et  tunc  peccari  po- 
terit  venialiter  circa  aliam  materiam. 

45.  Responsio  Paludani. —  Propter  quse  et 
alia  multa,  quse  in  proprium  locum  remitti- 
mus,  censeo  probabilius  fieri  posse,  ut  homo 
habens  peccatum  originale  peccet  venialiter, 
priusquam  mortaliter.  Quce  est  etiam  com- 
munior  sententia  Theologorum.  Hinc  etiam 
Palud.  in  4,  d.  46,  q.  1,  art.  1,  n.  22  et  23, 
admittit  posse  aliquem   decedere  in  peccato 
originali  cum  solo  veniali.  Respondet  autem 
ad  difficultatem  negando  sequelam,  et  pari- 
tatem  rationis  ;  quia  ille  qui  decedit  in  solo 
originali  sine  mortali  est  capax  voluntarise 
detestationis  et  naturalis  contritionis.  seu  di- 
lectionis  super  omnia  ;  et  est,  inquit,  gratus 
Deo  ad  bona  natnrce  habenda,  et  ad  malapoewe 
sensus    evadenda  ,   quamvis  non  sit  gratus 
quoad  habendam  gloriam,  et  vitandam  poe~ 
nam  damni.  Quod  si  urgeas,  quia  peccatum 
veniale  non  remittitur  sine  gratia,  respondet 
in  forma  :  sine  gratia  gratum  faciente,  nega- 
tur  assumptum ;  solum  enim  est  verum  res- 
pectu  ejus,  qui  mortaliter  peccavit.  Si  autem 
gratia  latius  sumatur  pro  quacunque  liberali- 
tate  facta  naturee,  sic  vera  est  assumptio  ; 
tamen  hoc  genus  gratise  etiam  fiet  homini  in 
illo  statu  constituto,  ad  eum   modum  quo  in 
prima  difficultate  dicebamus   de  homine  in 
puris  naturalibus, 

16.  DifficuUates  circa  illam.  —  Quae  res- 
ponsio  probabilis  quidem  est,  quia  homo,  in 
solo  originali  constitutus,  quoad  naturalia  eo- 
dem  modo  se  habere  videtur,  ac  homo  in  pu- 
ris  naturalibus.  Nonnullavero  est  differentia, 
quse  reddit  difficilem  hanc  responsionem,  quia 
homo  constitutus  in  originali  est  elevatus  ad 
finem  supernaturalem,  et  ideo  omne  pecca- 
tum  actuale  ejus  est  aversio,  aut  retardatio 
ab  illo  fine  ;  et  ideo  ad  remissionem  ejus  vi- 
detur  necessarius  aliquis  actus  respiciens  ali- 
quo  modo  illum  finern,  et  consequenter  pro- 
cedens  ex  gratia  supernaturali,  saltem  auxi- 
liante.  Deinde,  qui  est  in  originali,  est  vere 
inimicus,  et  dignus  ira  Dei,  et  ideo  nullam 
gratiam  vel  liberalitatem  meretur  ;  prseser- 
tim  in  eo  statu,  quando  jam  omnino  disponi 
non  potest  ad  illud  malum  evitandum.  Deni- 
que  illa  sententia  affirmat  rem  incertanr,  ex 
divina  voluntate  pendentem,  absque  ulla  pro- 


DISPUTAT. 
missionc,  vcl  teslitnonio ;  et  ex  illa  sequitur, 
etiam  in  hac  vita  posse  hominem,  si  pecca- 
tum  veniale  habeat,  cum  solo  originali  con- 
junctum,  illius  veniam  consequi  absque  gra- 
tia,  et  manendo  in  peccato  originali,  quia  non 
est  ratio  cur  in  futura  vita  possit  hoc  fieri 
potius  quam  in  preesenti ;  consequens  autem 
potest  improbari  eisdem  rationibus,  quibus 
nostram  sententiam  probavimus.  Fateor  ra- 
tiones  has  posse  aliquo  modo  probabili  dis- 
solvi,  et  ideo  non  relinquo  sententiam  hanc 
ut  improbabilem,  sed  ut  incertam  et  minus 
probabilem. 

17.  Tertia  responsio.  —  Rcsponsio  rejici- 
tur.  —  Posset  tamen  aliter  responderi,  tali 
homini  non  remitti  peccatum  veniale  per  so- 
lam  actionem  vel  pcenam  hujus  vitae  sine  ri- 
gorosa  pcena  purgatorii,  quia  ad  illud  com- 
mutationis  genus  necessaria  est  gratia.  Pu- 
nietur  ergo  ille  homo  pro  taii  peccato  veniali 
in  futura  vita  pcena  ignis  ;  tamen  illam  non 
patietur  involuntarie  nec  impatienter,  sed  re- 
cognoscendo  et  detestando  naturaliter  cul- 
pam,  et  pcenam  voluntarie  acceptando  ;  ideo- 
que  per  talem  pcenam  tandem  purgabitur  pec- 
catum  illud,  atque  ita  dicendum  erit  illum 
hominem  prius  descendere  ad  purgatorium, 
et  inde  transire  ad  limbum  puerorum.  Unde 
Concilium  Florentinum,  in  Jitteris  unionis , 
solum  dicit  eos  descendere  ad  infernum,  qui 
in  mortali  peccato  vel  in  solo  originali  dece- 
dunt.  Tamen  h»c  etiam  expositio  difficulta- 
tem  hahet  ex  eodem  Concilio  dicente,  solum 
iilas  animas  purgari,  quse  in  charitate  dece- 
dunt.  Eteodem  modoloquuntur  Patres  omnes 
de  purgatorio,  ut  infra  videbimus.  Vel  con- 
stituenda  erunt  duo  loca  purgatorii,  unum 
pro  justis,  alium  pro  his  pueris;  quod  etiam 
novum  est.  Etpreeterea  ignis  non  purgat  cul- 
pam,  sed  poenam,  supposita  remissione  cul- 
pse  ;  culpa  autem  non  remittitur  sine  gratia , 
nec  sine  dispositione  supernaturali,  nec  in 
hac  vita,  nec  in  futura,  ut  probant  omnia  ad- 
ducta. 

18.  Responsio  quarta.  —  Alia  responsio  su- 
mitur  ex  Alens.,  dict.  art.  4,  §  1,  ad  penult., 
ubi  primum  ait  impossibile  esse  ut  aliquis  de- 
cedens  sine  gratia,  decedat  in  soio  veniali. 
Ubi  noninteliigit  (ut  alii  existimarunt)  in  solo 
veniali  seciudendo  solum  mortale,  sed  simul 
etiam  originale.  Et  sic  est  evidens  propositio 
secundum  prsesentem  rerum  statum,  quia  ca- 
rentia  gratiae  nunc  esse  non  potest  per  modum 
negationis,  sed  privationis;  et  ideo  esse  non 
potest  sine  culpa  originali,  vel  mortali ;  nam 


XI.  SECT.  II.  207 

sola  venialis  non  privat  gratia.  Unde  statim 
subdit  :  Si  aliquis  decedat  cum  originali  ei  ve- 
niali,  vel  cum  morlali  et  veniali,  promeretur 
pro  veniali  aliguantulam  pcenam  hitensiorem , 
sed  ratione  conjuncti  pcena  illa  erit  wterna.  Ex 
quibusverbis  conslatipsum  concedere  seque- 
lam,  idemque  judicium  ferre  de  veniali  con- 
juncto  originali,  vel  mortali.  Quod  clarius  do- 
cuit  Richar.,  4,  d.  45,  art.  1,  q.  2,  ubi  et  sup- 
positionem  et  consecutionem  admittere  vi- 
detur;  et  Cord.,  1.  2,  q.  5,  ad  4;  Soto  eliam 
ibi,  q.  1,  art.  1,  dicit,  admisso  ilio  casu,  illum 
hominem  puniendum  esse  perpetuo  in  infer- 
no  propter  peccatum  veniale.  Et  idem  affir- 
mat  Ledesm.,  2,  p.  4,  q.  71,  art.  1,  versus  fi- 
nem.  Et  fuit  etiam  sententia  D.  Thomse  in  4, 
d.  45,  q.  1,  art.  3,  ad  6,  et  q.  7  de  Mal.,  art. 
10,  ad  8.  Diffieile  tamen  creditu  est  illum  ho- 
minem  fore  puniendum  in  inferno  damnato- 
rum,  qui  paratus  est  diabolo  et  angelis  ejus, 
et  sociis  eorum  in  modo  culpas,  id  est,  in 
culpa  mortali  propria,  quia  non  est  verisimile 
hominem  illum,  qui  tantum  venialiter  pecca- 
vit,  fore  obstinandum  in  malo,  et  ita  esse  cru- 
ciandum,  ut  Deum  odio  habeat ;  videtur  enim 
valde  improportionata  pcena  pro  tam  levi 
culpa.  Et  ideo  fortasse  detinebitur  perpetuo 
in  illo  loco  subterraneo,  qui  est  limbus  pue- 
rorum,  et  ibi  aliquam  tristitiam  patietur. 
Nam,  cum  haec  fiat  perpetua  tantum  ratione 
adjuncti,  debet  dari  cum  proportione  adillud 
peccatum  cui  adjungitur;  peccatum  autem 
originale  non  meretur  illam  societatem  dam- 
natorum. 

19.  Alia  resolutio  dubii. —  Quod  si  hoc  non 
satisfacit,  quia  incertum  est,  dici  potest  ad 
providentiam  Dei  pertinere  ut  non  permittat 
in  eo  statu  aliquem  decedere,  quod  certe  vi- 
detur  insinuasse  Concilium  Florentinum  su- 
pra,  distincte  ac  prsecise  numerando  duos  sta- 
tus  descendentium  ad  iuferna,  scilicet,  vel  in 
actuali  mortali  peccato,  vel  in  solo  originali. 
Potestque  ita  declarari.  Nam  imprimis  hoc 
est  consentaneum,  moraliter  loquendo,  rebus 
ipsis;  quia  homo  carens  gratia,  et  sciens  pec- 
care,  non  potest  multo  tempore  perseverare, 
quin  rnortaliter  peccet.  Deinde,  si  intra  illud 
breve  tempus  articulus  mortis  occurrat,  tene- 
tur  ad  Deum  converti,  et  de  suo  fine  ultimo 
deiiberare,  et  quantum  in  se  est  in  ordine  ad 
hanc  conversionem  facere.  Nam,  esto  ad  hoc 
non  teneatur  statim  in  principio  usus  ratio- 
nis,  quando  alia  necessitas  non  urget,  tamen 
periculo  mortis  urgente,  semper  tenebitur; 
et  ideo,  si  faciat  quod  debet,  verisimile  est 


208 


QU£ST.  LXXXVII.  ARTIC.  II. 


fore  illuminandum  a  Deo  ut  justificefur ;  si 
vero  non  faciat  quod  tenetur  ,  jam  peccabit 
mortaliter,  et  tunc  procedet  sententia  D.  Tho- 
mse  sic  limitata.  Solum  possunt  excogitari 
casus  in  quibus  hic  homo  in  originali  consti- 
tutus,  postquam  venialiterpeceavit,  repentino 
eventu  moriatur,  antequam  possit  aut  con- 
verti,  aut  mortaliter  peccare.  Et  hi  casus  sunt 
rarissimi,  etfacile  credipotest  Deum  illos  non 
permiftere,  vel  ita  hominum  res  et  successus 
disposuisse,  ut  illi  non  contingant,  quia  no- 
luit  propter  paucos  homines  et  culpas  leves 
specialemlocum  etmodum  «ternaepcense  sen- 
sibilis  destinare.  Quod  si  tandem  hoc  etiam 
incertum  esse  dicatur,  fatebimur  in  hac  re 
solum  esse  certum,  sine  gratia,  autbeneficio 
Dei  non  posse  veniale  peccatum  tolli ;  in  eo 
vero  casu,  non  defuturum  modum  divinse  pro- 
videntiee,  quo  illum  hominem  vel  preeveniat, 
ne  in  eo  statu  decedat,  nisi  velit  aliqua  dis- 
pensatione  uti  cum  his,  qui  voluntate  sua 
gratiam  non  amiserunt,  neque  illam  jam  re- 
cuperare  possunt. 

Assertio  secunda. 

20.  Alensis  et  Bonaventura  contrarium  te- 
nentes  improlantur .  —  Dico  secundo  :  quam- 
vis  remissio  venialis  peccati  formaliter  ac  per 
se  non  requirat  infusionem  gratiae  habitualis, 
nunquam  tamen  fit  sine  infusione  vel  aug- 
mento  ejus.  Priorem  partem  expresse  docuit 
D.  Thomas  in  priori  parte  art.  2.  Et  optime 
probat  ratione  ibi  declarata,  quia  gratia  ha- 
bitualis,quantumvis  intensa,  preesertim  quan- 
diu  est  gratia  viatoris,  per  se  ac  formaliter 
non  repugnat  cum  veniali  culpa  ;  ergo  forma- 
liter  non  expellit  illam ;  ergo  infusio  vel  in- 
tensiotalis  gratise  non  estformaliter  requisita 
adremissionemtafis  culpoe.  Contra  hancvero 
partem  sentire  videtur  Alens.,  dict.  q.  15, 
vel  <J5,  memb.  3,  art.  A,  §  1,  quem  ad  litte- 
ram  secutus  est  Bonav.  in  4,  d.  21,  1  parte 
ejus,  art.  1,  q.  1.  Quorum  fundamentum  est, 
quiapeccatum  venialealiquo  modofcedat  ani- 
mam,  efficitque  utaliqualiter  Deo  displiceat ; 
omnis  autem  nota  displicentise  apud  Deum 
non  tollitur  nisi per  habitum  gratise ;  sic  enim, 
inquiunt,  decrevit  nos  sanare  divina  miseri- 
cordia.  Sed  hoc  ultimum,  quod  est  totius  ra- 
tionis  fundamentum,  ab  eis  non  probatur, 
sed  supponitur.  Respondetur  ergo,  sufficien- 
ter  hoc  fieri  per  rnotum  gratiae,  vel  ad  sum- 
mum  probari  gratiam  supponi,  et  ut  sic  in  ali- 
quo  alio  genere  causae  concurrere,  ut  jam  de- 
clarabitur. 


21.  Prolatur  secunda  pars  conclusionis.  — 
Posterior  ergo   pars  conclusionis  probatur  ;  4 
nam  peccatum  veniale,  ut  supra  dicebam,  re- 
mitti  potest,  aut  simul  tempore  cum  mortali, 
aut  per  se  solum.  Quando  ergo  priori  modo 
remittitur,  jam  ex  dictis  constat  non  posse 
tolli  sine  novainfusione  gratiee,  quia  non  po- 
test  tolli  sine  remissione  mortalis,  et  heec  non 
fit  sine  infusione  gratiee.  Quia  vero  illa  gratia 
per  se  repugnat  peccato  mortali,  illud  forma-  j 
hter  expellit ;  veniale  vero  concomitanter.  In 
quo  vero  heec  concomitantia  consistat,  vel  J 
unde  proveniat,  statim  declarabo. 

22.  Bulium  primum  de  concomitantia  re- 
missionis  venialis  peccati  cum  infusione  primce 
gratue. — Dubitari  enim  potest  imprimis  circa 
hanc  partem,  an  heec  concomitantia  perpetua 
ac  necessaria  sit,  ita  ut  nunquam  infundatur 
prima  gratia  remittens  peccatum  mortale, 
quin  expellanturomnia  venialia,  quee  cum  illo 
conjuncta  erant.  Nam  D.  Thomas  in  poste- 
riore  parte  articuli  videtur  id  affirmare.  Sed 
illum  locum  satis  in  commentario  exposui- 
mus.  Et  ex  ibi  dictis  colligitur  resolutio,  sci- 
licet,  hanc  concomitantiam  non  esse  simpli- 
citer  necessariam,  sed  pro  ratione  clispositio- 
nis.  Nam,  si  dispositio,  seu  contritio,  ratione 
cujus  infunditur  gratia,  talis  est,  ut  vel  for- 
maliter ,  vel  virtute  universaliter  complecta- 
tur  venialia  peccata,  semper  remittentur  in- 
fusione  gratiee,  quia,  si  illa  dispositio  sufficit 
ad  remissionem  mortalis,  multo  magis  ad  re- 
missionero  venialis  sufficiet,  quia  jam  homo 
facit  quod  moraliter  potest  ac  debet  ad  ta- 
lem  effectum.  Si  vero  contritio  est  limitata 
ad  sola  mortalia,  vel  se  extendit  ad  queedam 
venialia,  et  non  ad  omnia  (omnibus  euim  his 
modis  haberi  potest,  ut  ex  supra  dictis  sup- 
ponimus),  tunc,  licet  infundatur  gratia  ,  non 
remittentur  illa  venialia,  quee  nullo  modosub 
talem  contritionem  cadunt.  Probatur  contra- 
ria  ratione,  quia  homo  adillam  remissionem 
nullo  modo  se  disponit,  neque  avertit  volun- 
tatem  suam  a  tali  culpa;  imo,  quantum  est 
ex  vi  talis  contritionis,  posset  esse  actualis 
complacentia  in  illo  peccato  veniali  simul  cum 
ea;  ergo  non  remittitur  tale  peccatum.  Pro- 
batur  consequentia,  tum  quia  remissio  ve- 
nialis  et  mortalis  non  sunt  inter  se  connexa, 
ut  est  per  se  notum  ;  nam  potest  quis  essein 
gratia,  imo   et  consequi  gratiam,  dum  actu 
peccat  venialiter.  Neque  etiam  sunt  connexa 
in  dispositione,  ut  supponimus;  neque  etiam 
est  aliqua  lex,  vel  promissio  Dei  de  remit- 
tendis  omnibus  peccatis  venialibus,  quoties 


MSPUTAT. 
infunditur  gratia  ;  ergo.  Tum  etiam,  quia  haec 
remissio  clebet  fieri  aliquo  modo  ex  opere  ope- 
rautis  (sic  enim  nunc  loquimur,  nam  de  re- 
missiouc  ex  opere  operato  postea  dicemus) ; 
ergo  requirit  saltem  diepositionem  sufficien- 
tem  ex  parte  operantis.  Et  declaratur  ;  nam, 
si  quis  existens  jam  in  gratia,  et  habens  plura 
venialia  peccata,  doleat  suificienter  de  qui- 
busdam,  et  nullo  modo  de  aliis  ,  remittentur 
qusedam,  et  non  omnia ;  ergo  a  fortiori  idem 
fiet  in  prima  infusione  gratiee,  servata  pro- 
portione  in  dispositione  ipsa. 

23.  Quomodo  tunc  concurrat  gratia  ad  re- 
missionem  venialium.  —  Primus  dicendi  mo- 
dus.  —  Improbatur.  —  Sed  jam  oritur  secun- 
dum  dubiuin,  quomodo  tunc  concurrat  gratia 
gratum  faciens  ad  remissionem  venialium, 
qua3  simul  cum  mortalibus  remittuntur.  Gum 
quo  est  tertium  dubium  conjunctum,  scilicet, 
an  hsec  remissio  gratis  fiat,  vel  de  condigno  et 
justitia.  Tres  namque  modi  excogitari  pos- 
sunt.  Primus  est,  quod  peccatum  veniale  for- 
maliter,  et  quasi  pbysice  expellatur  per  ip- 
summet  actum  contritionis ,  et  juxta  hunc 
moduminfusio  gratiee  habitualis  sehabetqui- 
dem  concomitanter  in  temporis  duratione, 
ordine  tamen  naturee  tanquam  quid  conse- 
quens  et  natura  posterius.  Et  consequeuter 
talis  remissio  fit  gratis  in  quantum  auxilium 
ad  illam  datur  gratis;  postea  vero  habita 
contritione,  nec  proprie  fit  gratis,  nec  etiam 
ex  justitia,  sed  quasi  naturali  quadam  neces- 
sitate,  et  informationeipsiuscontritionis,  vel, 
ut  ita  dicam,  necessaria  reformatione ,  quam 
secum  formaliter  affert  ipsa  contritio.  Haec 
vero  sententia  ex  falso  fundamento  procedit, 
ut  latius  dixi  in  i  tomo  3  p.,  disp.  4,  et  iterurn 
attingam  in  seclione  sequenti,  et  ideo  illam 
omitto. 

24.  Secundus  modus.  —  Secundus  modus 
dicendiessepotest,  supposita  praedicta  dispo- 
sitione,  quae  ordine  naturee  antecedifc  remis- 
sionem  utriusque  peccati,  Deum  simul  etiam 
natura  remittere  utramque  culpam,  morta- 
lem  et  venialem,  infundendo  gratiam,  ex  ea 
lege  universali,  quia  statuit  remittere  homini 
omnem  culpam,  ad  cujus  ablationem  suffi- 
cienter  se  disponit,  unamquamque  secundum 
modum  illi  accommodatum,  scilicet,  per  for- 
mam  intrinsecam  ubi  necessaria  est,  vel  sine 
illa  nbi  necessaria  non  est;  et  quiailla  dispo- 
sitio  eeque  complectitur  utramque  culpam , 
et  sine  ullo  ordine  naturse  inter  ipsas,  ideo 
simul  etiam  conceditur  utriusque  remissio  si- 
ne  ulio  ordine  earum  inter  se.  Et  hcec  est  ra- 

XXII. 


XI.  SECT.  U.  209 

tio  concomitantiae,  quse  tunc  est  inter  infu" 
sionem  gratite,  et  remissionem  venialis  pec- 
cati.  In  qua  (juxta  hunc  explicandi  modum) 
nuliam  causalitatem  habet  circa  remissionem 
peccati  venialis,  sed  solam  conjunctionem  , 
quia  neque  est  forma,  nec  dispositio  preevia, 
scd  concomitans,  nec  principium  efficiens  ip- 
sius  contritionis,  ul  suppono.  Ac  denique  juxta 
hunc  modum  remissio  venialis  peccati  tunc 
grati:;  datur,  id  est,  sine  merito,  vei  satisfac- 
tione  de  condigno,  quia  nec  ordine  naturae, 
nec  tempore  supponit  personam  gratam,  sed 
simul  omnino  cum  ipsa  gratia  confertur  ;  et 
ideo,  sicut  gratis  datur,  ita  et  heec  remissio, 
quia  ante  gratiara  sanctificantem  nulla  ratio 
justitiae,  nec  meritum,  aut  satisfactio  de  con- 
digno  in  nobis  esse  potest.  Atque  bic  dicendi 
modus  est  satis  probabilis. 

25.  Tertius  modus.  —  Prolatur.  — Tertius 
tamen  esse  potest,  stante  dispositione  prae- 
dicta,  Deum  prius  natura  infundere  homini 
gratiam  suam,  et  constituere  illum  amicum  et 
immunem  ab  omni  culpa  amicitiae  contraria  ; 
deinde  vero  propter  eamdem  contritionem 
jam  gratia  informatam  remittere  culpam  ve- 
nialem.  Juxta  quem  modum  ,  licet  infusio 
gratise,  et  remissio  venialis  peccati  in  dura- 
tione  temporis  concomitanter  se  habeant,  ta- 
men  ordine  naturae  gratia  antecedit,  et  est 
causa  talis  remissionis,  non  quidem  formalis, 
sed  moraliter  effectiva,  vel  potius  dignificati- 
va  iliius  actus,  per  quem  talis  remissio  com- 
paratur,  nam  sanctificando  personam,  raora- 
liter  digniiicat  et  informat  contritionis  ac- 
tum.  Quo  tandem  fit,  ut  jam  illa  remissio  ve- 
nialis  peccati  non  gratis  fiat,  sed  ex  justitia, 
quia  illa  contritio  sic  informata  jam  est  sa- 
tisfactoria  et  meritoria  de  condiguo  poste- 
riorum  effectuum.  Quae  omnia  optime  infe- 
runtur.  Solumoportet  reddererationem  illius 
piimi  fundamenti,  scilicet,  quod  sit  aliquis 
ordo  naturae  inter  remissionem  peccati  venia- 
lis  et  mortalis.  Hsec  autem  reddi  potest,  vel 
ex  parte  ipsarum  rerum,  quia  secundum  or- 
dinem  naturae  prius  est  rem  substantialiter 
fieri,  postea  pertici ;  et  ideo  prius  natura  con- 
stituitur  amicitia  divina,  quam  tollantur  ma- 
culae  ejus;  nam  hoc  pertinet  ad  perfectionem 
accidentalem  ejus.  Et  in  hoc  est  magna  diffe- 
rentia  inter  peccatum  mortale  et  veniale  ; 
nam  remissio  mortalis  culpae  est ,  ut  ita  di- 
carn,  de  substantia  amicitiae  divinae ;  et  ideo 
quanlumvis  ordine  naturae,  vel  rationis  po- 
tius,pfeeintelligatur  infusio  gratiee  remissioni 
peccati  mortalis,  non  intelligiturpersonaple- 

14 


210 


QILEST.  LXXxVlI.  ARTIC.  II. 


ne  sanctificata,  neque  capax  meriti,  aut  sa- 
tisfactionis  de  condigno.  Quod  secus  est  in 
culpa  veniali  ;  nam,  cum  illa  potest  esse  per- 
sona  vere  sanctificata,  et  sufficiens  ad  meren- 
dum  et  satisfaciendum  de  condigno  ;  et  ideo 
ejus  remissio  est  quasi  accidentaria  ,  atque 
adeo  simpliciter  natura  posterior  in  prima 
hominis  sanctiticatione.  Veletiampotest  reddi 
ratio  ex  parte  Dei,  qui,  ut  perfectiori  provi- 
dentia  omnia  confert,  id  tantum  gratis  remit- 
tit,  quod  homo  mereri  non  potest  in  his,  quoe 
ex  opere  operantis  remittit  ;  et  ideo  voluit  in 
hac  remissione  servare  illum  ordinem,  qui  si- 
mul  justitiam  cum  misericordia  conjungeret, 
quantum  fieri  posset.  Atque  hic  modus  est 
etiam  satis  prohabilis ;  et  unicuique  liberum 
esse  potest  alterutrum  ex  his  duobus  eligere. 
Mihi  tamen  hic  ultimus  magis  arridet,  nam 
est  conformior  divina3  providentiee ;  et  Deus 
simul  in  illo  se  ostendit  fidelem  et  justum, 
remittendo  peccata,  ut  Joan.  dixit. 


Quid  dicendum 


quando  veniale  per  se  solum 
remittitur. 


26.  Non  quoties  gratia  augetur,  remittitur 
veniale  peccatum.  —  Superest  dicendum  de 
altero  membro,  quando  veniale  per  se  solum 
remittitur.  De  qua  remissione  jam  dictum  est 
necessario  supponere  in  persona  gratiam  gra- 
tum  facientem,  a  qua  non  expellitur  forma- 
liter,  cum  contingat  esse  simul ;  potest  tamen 
dici  expelli  effective,  quia  ab  hac  gratia  pro- 
veniunt  actus,  per  quos  talis  remissio  com- 
paratur.  Et  ab  illa  etiam  habent  illi  actus 
rationem  meriti,  vel  satisfactionis  condignee, 
ut  illa  remissio  de  justitia  obtineatur,  juxta 
ea  quee  tradidimus  in  citato  loco  1  tom.  Rur- 
sus  dubium  non  est,  quin  ille  actus,  per 
quem  peccatum  veniaie  tollitur,  secum  possit 
afferre  augmentum  gratiae,  cum  illud  merea- 
tur,  quandoquidem  estbonus,  supernaturalis, 
liber,  et  apersona  grata.  Difncultas  vero  est, 
an  hoc  augmeutum  gratise  semper  fiat,  quan- 
do  fit  talis  remissio  venialis  peccati,  esto  non 
requiratur  per  se  ac  formaliter  propter  illam. 
Et  e  contrario  etiam  quaeri  posset  an,  quoties 
augetur  gralia,  remittatur  peecatum  veniale, 
quod  erat  iu  tali  persona.  Videri  enim  posset 
ita  esse  necessarium,  quia,  si  ille  fit  sanctior, 
et  magis  amabilis  Deo,  etiam  fiet  purior  ab 
omni  macula,  qua  possit  Deo  displicere.  Sed 
qaoad  hoc  posterius  certum  est,  iila  duo  non 
semper  esse  conjuncta,  quia  ex  intensione 
gratiee  non  sequitur  per  se  ac  formaliter  ex- 
pulsio  venialis  peccati,  ut  osteusum  est,  quia 


postgratiamsic  intensampotest  simile  pecca- 
tum  veniale,  de  novo  commissurn,  simul  cum 
illa  esse  ac  permauere.  Neque  etiam  cum  illo 
augmento  gratise  est  necessario  conjunctus  ali- 
quis  actus,  qui  sit  incompossibilis  cum  pec- 
cato  veniali,  aut  sufficiens  dispositio  acl  re- 
missionemejus ;  nampotestpeccatumveniale, 
verbi  gratia ,  esse  mendacium  leve ,  et  aug- 
mentum  gratiae  fieri  per  actum  eleemosynee, 
qui  nuilam  proportionem  habet  ad  remissio- 
nem  illius  culpse.  Nec  bene  infertur,  si  per- 
sona  fit  gratior  intensive ,  etiam  fieri  purio- 
rem  quoad  omnes  maculas ;  nam  hee  sunt  res 
diversarum  rationum,  quee  neque  inter  se, 
neque  in  aliquo  tertio  habent  necessariam 
comiexionem.  Qui  autem  dicunt,  gratiam  et 
charitatem,  extra  sacramenta,  ut  loquimur, 
nunquam  augeri  nisi  per  actum  intensionis 
charitatis  Dei,  apparenter  dicere  possent, 
quoties  augetur  charitas,  remitti  veniale  pee- 
catum.  Sed  neque  iila  sententia  nobis  proba- 
tur,  neque  etiam  consecutio  est  formalis,  aut 
simpliciter  necessaria,  ut  ex  dicendis  in  se- 
quenti  sectione  magis  patebit. 

27.  An  semper  augeatur  gratia  cum  veniale 
remittitur.  —  Thomistarum  opinio.  —  In  al- 
tera  vero  comparatione  discipuli  D.  Thoroee 
communiter  sentiunt  remissionem  peccati  ve- 
nialis  in  homine  justo  non  esse  semper  con- 
junctam  cum  augmento  gratiee;  quia  potest 
aliquis  actus  bonus  esse  sufficiens  dispositio 
ad  remissionem  venialis  peccati,  et  non  ad 
augmentum  gratiee,  ut  patet  in  actu  contri- 
tionis  de  peccalo  veniali,  qui  sit  remissior 
quam  gratia,  nam  per  se  et  ratione  suee  enti- 
tatis  est  sufficiens  dispositio  ad  tollendum 
peccatum  veniaie,  ut  supra  dictum  est  de 
contritione  respectu  mortalium,  quod  majo- 
rem  vim  habet  respectu  venialium.  Et  tamen 
propter  remissionem  non  erit  sufiiciens  dis- 
positio  ad  augmentum  gratiee,  etiam  si  me- 
reatur  illud,  juxta  doctrinam  D.  Thomee,  1. 
2,  queest.  114,  articulo  octavo,  ad  2,  qui 
plane  ita  sentit  hic,  ad  2,  ubi,  ut  osteudimus, 
loquitur  de  infusione  gratiee  etiam  pro  aug- 
mento,  et  negat  fieri  per  omneni  actum  pce- 
nitentiee  virtutis,  per  quam  tollitur  peccatum 
veniale.  Et  ita  etiam  opinatur  Paludan.  in  i, 
d.  16,  q.  i,  art.  2.  Et  heec  opinio  procedit 
consequenter.  Nam  distinctio,  qua  utitur  Soto 
supra  de  gratia  iu  esse  gratiee,  velin  esse  qua- 
litatis,  dicens  priori  modo  semper  augeri, 
cum  peccatum  veniale  remittitur,  non  autem 
posteriori  modo,  neque  est  consequenter  tra- 
dita,  nec  satis  probabilis,  tum  quia  esse  gra- 


DISPUTAT. 

tise  niliil  aliud  est  quam  esse  specificum  illius 
qualitatis ;  repugnat  ergo  augeri  in  esse  gra- 
tiee,  et  uon  in  esse  qualitatis.  Tum  etiam  quia 
actus  remissus  ita  est  dispositio  ad  augmen- 
tum  gratise  in  esse  gratiae,  quam  in  esse  qua- 
litatis. 

28.  Vera  sententia  affirmans.  —  Quia  vero 
probabilius  credimus,  per  omnem  actum  me- 
ritorium  augmenti  gratiae,  statim  gratiamau- 
geri,  absque  alia  dispositione,  praeter  ipsum 
meritum,  et  capacitatem  merentis  secundum 
statum  viae  in  ordine  ad  tale  praemium,  ideo 
probabiliuscrediinus,  quoties  homo  justus  ita 
operatur,  ut  remissionem  venialis  peccati  ob- 
tineat,  semper  etiam  obtinere  aliquod  aug- 
mentum  gratiae,  quia  in  tali  actu  semper  sunt 
omnes  conditiones  necessariae  ad  meritum  ta- 
lis  augmenti.  Nam  est  ab  homine  grato,  ut 
supponitur;  et  est  bonus,  et  liber,  ut  per  se 
notum  est ;  et  est  etiam  aliquo  roodo  super- 
naturalis,  ut  sequenti  sectione  ostendemus ; 
ergo  habet  omnes  conditiones  necessarias  ad 
praedictum  meritum  ,  quia  non  requiruntur 
plures  ex  parte  merentis,  ut  constat  ex  ma- 
teria  de  merito. 

SECTIO  III. 

Qais  actus  pcenitentise  sufftciat,  vel  necessarius  sit 
ad  remissionem  venialis  peccati. 

1.  Sensus  qucestionis. —  ln  hac  quaestione 
sermo  est  de  remissione  venialis  solius,  seu 
per  se,  quae  juxta  dicta  solum  habet  locum 
in  homine  justo ;  nam  de  remissione  venia- 
lis  simul  cum  mortali  jam  satis  dictum  est. 
Agimus  etiam  de  remissione  ex  dispositione, 
seu  opere  operantis ;  nam  si  fieri  potest  ex 
opere  operato,  quid  tunc  requirat,  dicam  in 
sectione  sequenti.  Denique  supponunt  omnes 
ad  hanc  remissionem  aliquid  requiri  ex  parte 
hominis,  preeter  cessationem  ab  actuali  pec- 
cato  veniali,  tum  quia  hoc  postulat  ratiojusti- 
tiae  et  providentiae  divinse ;  tum  etiam  quia 
alias  nunquam  homo  esset  in  veniali  pecca- 
to,  nisi  quando  illud  cornmittit,  cujus  oppo- 
situm  in  sectione  prsecedenti  oslensum  est. 
Et  videtur  commujnis  consensus  totius  Ec- 
clesiae. 

2.  Prima  opinio.  —  Est  igitur  prima  sen- 
tentia,  veniale  peccatum  remitti  per  quemli- 
bet  bonum  motum  hominis  justi.  Ita  sentit 
Scotus  in  4,  d.  21,  q.  1.  Ubi  tamen  requirit, 
quod  motus  ille  plus  placeat  Deo,  quam  dis- 
plicuerit  peccatum  veniale,  et  quod  ab  ope- 
rante  in  hunc  fmem  referatur,  vel  a  Deo  ac- 


XI.  SECT.  III.  211 

ceptetur.  Cur  autem  dicat  hoc  posterius,  ex- 
plicabimus  sectione  sequenti.  Absolute  vero 
et  sine  ulla  restrictione  tenet  hanc  sententiam 
Gabr.  in4,  d.  16,  q.  5,  art.  2,  concl.  4,et  art. 
3,  dub.  3 ;  idem  sentit  ibi  Major,  q.  1  ;  Abu- 
lens.,4Reg.  2,  q.  39;Medina,tract.  1  de  Pce- 
nit.,  q.  3.  Fundamentum  essepotest,  quiabo- 
nus  actus  justihominis  est  gratior  Deo,  quam 
fuerit  ingrata venialis  offensa.  Et  confirraalur, 
quia  per  talem  actum  meretur  homo  augmen- 
tum  gratiae,  et  gloriae,  etamicitiae  divinae ;  sed 
ad  perfectionem  amicitiEe  pertinet  leviores  of- 
fensasremittere;  ergo.  Tandem,  si  esset  ne- 
cessarius  actus  p  t  nitentise,  vel  esset  ex  neces- 
sitate  prsecepti,  vel  medii ;  non  primum,  quia 
ubicunque  Scriptura  loquitur  de  preecepto 
pceniientiae,  est  in  ordine  ad  peccatum  mor- 
tale.  Gujus  signum  est,  quia  comminatur  83- 
ternam  poenam  non  agentibus  pcenitentiam. 
Neque  etiam  secundum,  tum  quia  illud  sup- 
ponit  primum  ;  tum  quia  sunt  aliamedia  suf- 
ficientia,  ut  infra  videbimus. 

3.  Secunda  opinio.  — Secunda  sententia  est, 
requiri  formalem  pcenitentiam,  seu  contritio- 
nem,  ut  remittatur  veniale  peccatum.  Ita  sen- 
tit  Alexander  Alensis,  4  p.,  q.  15,  alias  65, 
membr.  4,  art.  4,  q.  27,  alias  69,  memb.  3, 
art.  5.  Ubi  nescio  quid  sibi  velit,  dicens,  re- 
quiri  contritionem  in  actu,  vel  in  habitu  ;  nisi 
forteper  habitum  intelligat  dispositionem  re- 
lictam  ex  actu  praecedente.  Tamen  illa  non 
potest  esse  sufficiens,  si  praecedens  actus  per 
se  non  erat  satis,  nisi  forte  loquatur  in  ordine 
ad  sacramentum,  aut  per  contritionem  in  ha- 
bitu  inteliigat  virtualem,  seu  implicitam  con- 
tritionem,  quae  includitur  in  amore,  aut  alio 
simili  actu.  Clarius  ergo  tenet  illam  senten- 
tiam  Thomas  de  Argentin.,  d.  16,  art.  4,  et 
expressius  q.  21,  art.4,  ad1.  Ubietiam  Rich., 
art.  4,  q.  1,  idera  iudicat.  Ipse  tamen,  d.  16, 
art.  5,  d.  1,  locutus  fuerat  de  poenitentia  im- 
piicita,  vel  explicita  venialium.  Quid  autem 
per  implicitam  intelligat,  non  declarat.  Du- 
rand.  etiam,  q.  16,  q.  2,  et  d.  21,  q.  1  et  2, 
requirere  videtur  displicentiam  formalem , 
quamvis  non  contritionem.  Denique  citatur 
pro  hac  sententia  Abulens.  in  25  c.  Matt.,  q. 
718  ;  et  Palud.,d.  16,  q.  l,art.  2,  ait,  requiri 
contritionemimplicitamvel  explicitam,  idest, 
particularem  vel  generalem,  ut  exponit.  Ra- 
tio  esse  potest,  quia  voluntas  venialiter  pec- 
cando  convertituraliquo  modoad  creaturam 
inordinate;  ergo,  ut  illa  inordinatio  tollatur, 
necessaria  est  retractatio  formaiis  ejusdem 
voluntatis,  quse  proprie  et  perfecte  non  fit, 


212  QIL-EST.  LXXX 

nisi  pcr  forrnalem  pcenitentiam  et  detesta- 
tionem,  quia  cum  quolibet  alio  actu  potest 
compati  peccatum  veniale.  Ut  autem  talisde- 
testatio  per  se  sufficiat  ad  tollendam  hanccul- 
pam,  necessarium  est  ut  principaliter  respi- 
ciat  offensionem  Dei,  cum  peccatum  veniale 
vere  sitDei  offensa;  ergo  requiriturcontritio. 
Et  confirmari  hoc  solet  ex  Aug.,  de  Ver.  et 
fals.  pceuit.,  c.  18.  Tamen  ibisolumdicit  esse 
utilem,  non  vero  necessariam. 

4.  Tertia  opinio.  —  Tertia  opinio  est,  re- 
quiri  poenitentiam  formalem  vel  virtualem. 
Haec  est  D.  Thomae  hic,  qui  per  virtualem  so- 
lum  videtur  intelligere  iilam  quee  inciuditur 
in  ferventi  amore  Dei.  Idem  habet  q.  7  de 
Malo,  art.  11  et  12,  etin  4,  d.  16,  q.  2,  art.  2, 
quaastiunc.  2  ;  Bonav.,  d.  21,  art.  1,  q.  2; 
Soto,  d.  15  ;  Ledesma,  et  alii  moderni,  et 
Petrus  Soto,  lect.  18.  Fundamentum  est,  ut 
requiraturaliqua  poenitentia,  idem  quod  pree- 
cedentis  opinionis.  Ut  vero  sufficiat  virtualis, 
quia  offensio  est  levis,  et  propter  alia  qusein 
prima  opinionedicta  sunt.  Et  heec  opinio  mihi 
placet ;  vellem  tamen  illam  aliquantulum  de- 
clarare  et  ampliare. 

Formalem  contritionem  venialium  su/ficere  ad 
illa  tollenda,  non  tamen  esse  necessariam. 
Assertio  prima. 

5.  Proponitur  duUum,  —  Paludani  senten- 
tia.  —  Dico  ergo  primo  :  formalis  contritio 
de  peccatis  venialibus  est  sufficiens  ad  iiia 
tolienda,  non  tamen  necessaria.  Prima  pars 
manifesta  est,  quia,  si  sufficit  ad  tollenda 
mortalia,  multo  magisad  venialia,  si  de  illis 
habeatur.  Altera  pars  patebit  ex  dicendis.  Hic 
vero  inquiret  aliquis,  an  hujusmodi  contritio 
toliat  prorsus  omnia  peccata  venialia,  si  de 
omnibus  generaiiter  sit  vel  formaliter,  vel 
virtualiter  ex  vi  motivi,  juxta  superius  dicta 
de  contriiione.  Aliqui  enim  negant  sufficere. 
Quod  sentitPaludanus,  in4,  d.  21,  q.  1 ,  art. 
2,  conclus.  3.  Etfavet  D.  Thomas,  q.  7  de  Ma- 
lo,  art.  12,  ad  4.  Ubi  indicat  hoc  fundamen- 
tum,  quia  fieri  (inquit)  potest,  ut  cum  illo  actu 
generali  sit  habitualis  dispositio  voluntatis, 
repugnans  remissioni  alicujus  peccati,  scilicet 
quia  voluntas  est  ita  affecta,  ut,  si  occurreret 
talepeccatum,  illudnon  detestaretur,  velpotius 
illud  committeret  ;  et  hunc  vocant  aliiaffec- 
tum  virtualem.  De  quo  multa  disputat  Ledes- 
ma,  1,  p.  4,  q.  28,  art.  1,  dub.  7  et  8,  impu- 
gnans  illam  sententiam.  Et  merito  ,  si ,  ut 
sonat ,  intelligatur  ;  quia  illee  conditionales 
propositiones  nihil  referunt,  ut  in  preesenti 


VII.  ARTIG.  II. 

ponatur  obstaculum  vel  gratiee.  vel  remissio- 
ni  culpse  ;  quia  illud,  quod  faceret  voluntas, 
si  hoc  vel  illud  ei  occurreret,  nuncnonimpu- 
talur  ei  adcuipam,  juxta  certam  doctrinam  ; 
imo,  non  obstante  quacunque  habituali  dis- 
positione  voluntatis,  illud  est  ita  contingens, 
ut  solus  Deus  possit  cognoscere  certo  an  ita 
futurum  esset.  Quapropter  etiam  talis  dispo- 
sitio  habituaiis  per  se  non  potest  esse  suffi- 
ciens  impedimentum. 

6.  Quamcunque  contritionem  tollere  respec- 
tive  omnia  venialia. —  Veraresolutio. — Quocir- 
ca,  ut  iilud  fundamentumlocum  habeat,  sup- 
ponere  oportet  preesentem  actum  contrilionis 
talem  esse,  ut  non  sit  simpliciter  incompos- 
sibilis  cum  tali  peccato  veniaii,  ita  ut,  si  oc- 
casio  illius  nunc  occurrat,  non  repugnet  ha- 
bere  complacentiam  in  illo,  non  obstante  tali 
actu  contritionis  ;  tunc  enim  est  sufficiens  in- 
dicium  contritionem  illam  non  esse  sufficien- 
tem  ad  remittendum  iliud  peccatum,  quia 
non  exclulit  omnino  voluntatem  sic  peccandi, 
sed  admittit  contrarium  propositum  absolu- 
tum,  saltem  virtuale.  Et  in  hoc  sensu  erit  qui- 
dem  illa  doctrina  vera;tamen  ille  actus  con- 
tritionis  non  erit  universalis,  ut  supponeba- 
tur.  Et  ideo  Paiudanus,  etiam  supposita  ge- 
neralitate  actus,  in  hoc  fundatur,  quod  potest 
esse  valde  remissus,  et  ideo  insufficiens  ad 
tolienda  omnia  venialia.  Et  potest  in  hunc 
modumdeclarari,  quia  heec  remissio  fit  per 
modum  condigneesalisfactionis  etmeriti;  ergo 
tot  possunt  esse  venialia,  et  tam  gravia,  et 
aliunde  tam  tepida,  et  remissa  contritio,  ut 
non  tollat  omnia.  Et  confirmatur,  quia  alias 
seepeessethomo  justus  sineuila  venialiculpa, 
contra  illud  :  Si  dixerimus  quia  peccatum  non 
habemus,  ipsi  nos  seducimus. 

7.  Fundamentum  Paludani  solvitur.  —  Ni- 
hiiominus  censeo  quamcunque  contritionem 
toliere  respective  omnia  peccata  venialia,  id 
est,  iila  de  quibus  habetur;  unde,  si  sit  uni- 
versalis  de  omnibus,  omnia  tollet.  Itasentiunt 
Cajet.  hic,  art.  1,  et  alii  Thomistee.  £t  favet 
D.  Thom.,  dict.  queestione  septima  de  Malo, 
articulo  undecimo,  ad  4,  et  in  4,  d.  16,  q.  2, 
art.  2,  queestiunc.  4,  ad  3kEt  ratio  est,  quia 
majorem  proportionem  habet  contritio  ad 
tolienda  venialia,quam  mortalia,  respective; 
sed  universalis  contritio  omnium  mortalium 
tollit  omnia  mortaiia ;  ergo  universalis  con- 
tritio  omniumvenialium  tollit  omnia  venialia. 
Maxime  cum  in  persona  supponatur  gratia, 
a  qua  ille  acius  habet  valorem  ;  unde  et  cst 
proportionata  dispositio  ad  illum  efiectum, 


DISPUTAT 

quod  salis  cst ;  et  est  etiam  sufficiens  ad  rae- 
ritum  et  satisfa-clionem  pro  tali  culpa,  quia  ad 
hujusmodicondignitaternsuffieitproportio  ac- 
tionis,  et  dignitas  personaj  operantis.  Rernis- 
sio  autem,  aut  intensio  actus  ad  hunc  etfec- 
tum  necessaria  non  est,  ut  supra  in  generali 
de  contritione  ostendimus.  Et  ita  manet  so- 
lutum  fundamentum  oppositum.  Neque  est 
inconveniens,  ut  justus  ad  breve  tempus  sit 
absque  aliqua  culpa,  ut  etiam  D.  Tbomas  su- 
pra  advertit.  Sjnsus  autem  illius  loci  est,  non 
posse  aliquem  vere  dicere,  se  nunquam  pec- 
casse  ,  vel  nunquam  peccare.  Addo  etiam, 
nunquam  posse  bominem  de  se  affirmare 
quod  sit  sine  peccato,  quia  non  est  certus  de 
tali  contritione.  Denique,  licet  haec  contritio 
sufficiat  ad  tollendam  omnem  culpam,  non 
tamen  omnem  poenam,  quia  ad  hoc  major  sa- 
tisfactio  poenalis  necessaria  est. 

Per  amorem  alsque  formali  pcenitentia  posse 
remitti  renialia.  Assertio  secunda. 

8.  Dico  secundo  :  etiam  amor  Dei  super 
omnia  per  se  potest  remittere  venialia  peccata 
absque  formali  pcenitentia.  Hsec  est  sententia 
D.  Thoma3,  et  communior  inter  alios  aucto- 
res  ;  et  recte  explicata,  mihi  videtur  certa. 
Patetque  sufficienter  ex  his,  quse  supra  dicta 
sunt  de  remissione  peccati  mortalis  per  amo- 
rem ;  illa  enim  a  fortiori  convincunt  de  venia- 
libus.  Imo  in  hoc  est  advertenda  differentia, 
quod  amor,  per  se  loquendo,  requirit  dolorem 
ad  tollendum  peccatum  mortale  ;  et  ideo 
quando  talis  dolor  formaliter  non  concurrit, 
in  voto  et  proposito  continetur.  Ad  remissio- 
nem  autem  venialis  peccati  non  oportet,  ut 
hoc  votum  in  amore  includatur,  quia  ad  hunc 
effectum  non  est  dolor  ita  per  se  necessarius. 
Quod  satis  convincunt  fundamenta  primae  et 
tertise  sententise  ;  nullum  enim  ostencli  potest 
de  hac  re  prseceptum ;  quapropter  neque  ne- 
cessitas  medii  hic  intervenit ;  ergo  nec  votum. 
Item  hac  ratione  peccata  venialia  non  sunt 
materia  necessaria  sacramenti  pcenitentise ; 
ergo  nec  sunt  (ut  sic  dicam)  materia  necessa- 
ria  virtutis  pcenitentise.  Denique  haec  peccata 
facillime  committuntur,  et  ssepe  sunt  quo- 
dammodo  involuntaria ;  ergo  facilius  etiam 
remitti  debent.  Amor  ergo  per  se  et  virtute 
sua  ad  eorum  remissionem  sufficit. 

9.  Qualis  esse  debeat  hic  amor.  —  Duplex 
perfectio  amoris. — Interrogabit  aliquis,  qualis 
debeat  esse  hic  amor.  NamD.  Thomas  requi- 
rit  ferventem  amorem  perfectum.  Quod  ni- 
mium  videtur,  quia  ad  tollendum  peccatum 


XI   SIXT.  III,  213 

mortale  etiam  remissus  amor  sufficit.  Res- 
pondetur  :  duplex  intelligi  potest  perfectio 
hujus  amoris :  una  est  objectiva  secundum 
extensionem  ad  venialia  peccata ;  alia  inten- 
siva  ex  conatu  potentise.  Prior  est  per  se  ne- 
cessaria  ad  remissionem  venialis  peccati,  quia 
secundum  illam  habet  actus  amoris  oppositio- 
nem  cum  veniali  peccato,  et  mutat  voluntatem 
a  conversione  ejusdem  peccati ;  et  ideo  sive 
talis  amor  sit  intensus  sive  remissus  ex  conatu 
potentise,  remittit  illa  peccata  venialia,  cum 
quibus  habet  virtualem  oppositionem.  Unde 
remittet  omnia  quoad  culpam,  si  ad  omnia 
virtualiter  extenditur,  vel  aliqua,  si  tantum 
in  illa  cadit,  seu  illa  respicit;  jam  enim  supra 
diximus  contritionem  venialium  non  semper 
esse  de  omnibus  ;  et  idem  est  proportionali- 
ter  de  amore. 

10.  Quod  optime  declaratur  ex  proposito, 
nam  potest  quis  habere  propositum  efficax 
absolutum  vitandi  qusedam  peccata  venialia 
graviora,  etiam  ex  amore  Dei,  non  vero  reli- 
qua.  Unde  etiam  fieri  potest,  ut  interdum 
unum  veniale  sine  aliis  remittatur,  quia  in 
nullo  principio,  vel  forma,  aut  dispositione 
habent  necessariam  connexionem  quoad  re- 
missionem.  At  vero  quando  amor  est  fervens 
in  intensione,  secundum  extensionem  autem 
non  ita  opponitur  venialibus  peccatis,  per  se 
loquendo  non  est  adeo  apta  dispositio  ad  eo- 
rum  remissionem,  quia  non  ita  mutat  volun- 
tatem.  Nihilominustamenprobabile  est,  Deum 
propter  talem  actum  remittere  vel  omnia,  vel 
aliqua  peccata  venialia,  juxta  dispositionem 
sua;  sapientiae ,  tum  propter  meritum,  et  sa- 
tisfactionem  talis  actus ;  tum  etiam ,  quia  ve- 
risimile  est,  eum,  qui  tali  fervore  amat  Deum, 
detestaturum  fuisse  veniale  peccatum,  si  iili 
occurrisset,  et  ideo  satis  proportionatus  est,  ut 
acceptetur  tanquam  meritum  vel  dispositio 
sufficiens  ad  talem  remissionem.  Ex  quo 
etiam  probabilius  censeo,  per  hujusmodi  ac- 
tum  (et  idem  opinor  de  contritione)  non  tolli 
peccatum  veniale  formaliter  tanquam  per  for- 
mam  physicam,  sed  dispositive,  sicut  dixi  de 
contritione  respectu  mortalium.  Solum  inter- 
venit  hic  perfectius  meritum,  et  satisfactio, 
scilicet,  de  condigno.  Quod  latius  tractavi  in 
dict.  1  tom.  3  partis,  disp.  4,  sect.  11. 


Venialia  tolli  per  attritionem. 
tertia. 


Assertio 


11.  Dico  tertio  :  probabile  est  venialia  pec- 
cata  tolli  per  solam  attritionem,  imo  et  per 
contrarium  propositum ,  vel  per  actum  virtu- 


214 


QILEST.  LXXXVII.  ARTIC.  II. 


tis  repugnantem  aliquo  modo  veniali  peccato, 
et  excludentem  complacentiam  illius.  Ita  in- 
terpretor  sententiam  D.  Thomse.  Et  tenent 
hanc  assertionem  omnes  auctores  primse  sen- 
tentia?.  Et  bene  Bonav.  in  4,  d.  21 ,  art.  1,  q.  2; 
mdicat  Paludanus,  d.  16,  q.  1,  art.  1,  conclus. 
2.  Et  favet  D.  August.  in  Enchiridio,  cap.  71. 
Et  refertur  in  Concilio  Toletano  IV,  cap.  5,  et 
in  decretis  de  Poenitent.,  d.  3,  c.  De  quotidia- 
nis.  Ubi  ait,  hsec  peccata  tolli  per  Orationem 
Dominicam,  et  alia  opera  pietatis.  Idem  habet 
Augustinus  ,  lib.  de  Fide  et  symbolo ,  cap.  6, 
et  epist.  108  ad  Seleucianum.  Et  Marianus 
Victor,  quodam  libro  de  Gonfessione,  cap.  10, 
ait,  tolli  heec  peccata  per  qaemlibet  actum 
religionis,  quo  aliquis  intendit  placere  Deo  ; 
ratio  vero  est  sa?.pe  tacta ,  quia  hsec  venialia 
sunt  leves  offensiones,  et  ssepe  sunt  imper- 
fecte  voluntarise ;  et  aliunde  gratia,  quse  in 
persona  supponitur,  dat  magnum  valorem  his 
actibus,  qui  etiam  aliquo  modo  mutant  volun- 
tatem ,  et  avertunt  illam  a  priori  defectu  ; 
ergo  verisimile  est  hoc  satis  esse  ad  conse- 
quendam  hujusmodi  remissionem. 

12.  Objectioni  occurritur.  —  Unde  in  parti- 
culari,  attritio  in  hoc  excedit,  quod  est  forma- 
lis  dolor ,  et  aversio  a  priori  culpa ;  et  quam- 
vis  non  sit  ex  supremo  motivo ,  tamen  gratia 
id  supplet.  Unde  dicere  solent  Theologi,  ho- 
minem  fieri  ex  attrito  contritum,  cum  attri- 
tiotii  gratia  conjungitur.  Oportet  tamen  ut 
talis  attritio  sit  de  tali  peccato ;  nam  attritio 
unius  peccati  non  sufficit  ad  tollendum  aliud 
disparatum,  etomnino  diversum;  quiarespec- 
tu  illius  non  habet  rationem  dispositionis.  Ex 
quo  facile  dissolvitur,  quod  Ledesma  supra  ob- 
jicit,  dubio  7,  quia  cum  attritione  (inquit)  stat 
complacentia  de  peccato  veniali.  Hsec  enim 
ratio  solum  procedit  de  attritione  alteriuspec- 
cati  omnino  diversi ;  possunt  enim  esse  simul 
complacentia  unius,  et  attritio  alterius,  non 
tamen  unius  et  ejusdem,  quia  vera  attritio 
excludit  voluntatem  peccandi ,  ut  Concilium 
Tridentinum  dixit.  Quod  verum  est  de  omni 
attritione  proprie  ac  formaliter  comparata  ad 
objectum  suum. 

13.  Alia  objectio.  —  Soti  responsio.  —  Re- 
jicitur.  —  Aliter  vero  objici  potest,  quia  pec- 
catum  veniale  est  sufficiens  materia  confes- 
sionis  ;  ergo  potest  aliquando  remitti  virtute 
clavium,  et  per  absolutionem  sacerdotis,  an- 
tequam  per  actum  ipsiusmet  pcenitentis  re- 
missum  sit ;  ergo  ad  illud  tollendum  non  suf- 
ficit  attritio.  Patet  consequentia,  quia  attritio 
est  necessaria,   ut  fiat  digna  confessio  talis 


peccati ;  ergo  semper  illud  tolleret  ante  abso- 
lutionem  sacerdotis  ;  simili  enim  seu  propor- 
tionali  ratione  probamus  contritionem  de 
peccato  mortali  non  esse  necessariam  semper 
ante  sacramentum,  quia  alias  peccatum  nun- 
quam  tolleretur  per  sacramentum.  Propter 
hoc  adhiberi  posset  limitatio  ex  Soto  supra, 
attritionem  per  se  solam  sufficere  in  sacra- 
mento  ad  remissionem  venialis  peccati ;  extra 
sacramentum  vero  non  sufficere  sine  imperio 
charitatis.  Sed  hoc  non  placet,  quia  tunc  illa 
remissio  potius  tribuitur  dilectioni ,  quam  at- 
tritioni.  Imo,  si  actus  ille  charitatis,  a  quo  im- 
peratur,  perfectus  est,  tota  illa  dispositio 
quamdam  rationem  contritionis  habet ,  et  ad 
expeUendum  peccatum  mortale  sufficiens  est, 
ut  in  superioribus  est  tactum.  Nos  autem  con- 
tendimus  attritionem  ipsam,  si  in  se  super- 
naturalis  sit,  sufficere,  quia  formaliter  oppo- 
nitur  inordinationi  peccati  venialis,  et  natura 
sua  tendit  in  Deum  ut  finem  supernaturalem, 
eo  quod  ipsa  supernaturalis  sit ;  et  hac  ratione 
habet  sufficientem  oppositionem  cum  peccato 
veniali ,  etiam  ut  est  aliqualis  offensa  Dei ;  et 
ideo  in  ratione  dispositionis  videtur  non  mi- 
nus  proportionata  ad  hunc  effectum,  quam 
sit  contritio  ad  remissionem  peccati  mortalis. 
Est  enim  durissimum  eequalem  dispositionem 
ad  utrumque  requirere  ,  vel  etiam  majorem , 
quia  contritio  de  veniali  peccato  quodam- 
modo  perfectior  est,  ut  ex  supra  dictis  con- 
stat ;  prsesertini  cum  in  ratione  meriti  et  sa- 
tisfactionis,  valor  ex  dignitate  gratise  acce- 
dat. 

14.  Alia  solutio.  —  Improbatur.  —  Aliter 
dici  potest  ex  alia  doctrina  ejusdem  Soti ,  ut 
remittatur  peccatum  veniale  per  sacramen- 
tum  confessionis  sufficere  naturalem  attritio- 
nem  ex  virtute  acquisita  ;  extra  sacramen- 
tum  vero  necessariam  esse  attritionem  infu- 
sam ;  ideoque  fieri  posse,  ut  aliquis  attritus 
confiteatur  peccatum  veniale  nondum  sibi  re- 
missum,  quia  attritio  erat  tantum  naturalis, 
et  tamen  quod  per  absolutionem  remittatur. 
Hsec  vero  responsio  quoad  prius  membrum 
nobis  non  probatur.  Primo  quia  probabilius 
credimus,  non  solum  ad  effectum,  sed  etiam 
ad  substantiam  sacramenti  poenitentise  neces- 
sariam  esse  saltem  attritionem  superna- 
turalem,  ut  sumitur  ex  Concilio  Tridentino, 
sess.  14,  et  infra  suo  loco  latius  probabimus. 
Secundo,  quia  supra  in  materia  de  sacramen- 
tis  in  genere  ostendimus,  attritionem  natura- 
lem  etiam  cum  sacramento  baptismi  non  suf- 
ficere  ad  ejus   effectum  obtinendum  ;   ergo 


DISPUTAT. 
minus  sufficiet  cum  sacramento  pcenitentire. 
Et,  quamvis  hrec  ratio  directe  procedat  de  ef- 
fcctu  gratire,  tamen  etiam  extenditnr  ad  ef- 
fectum  remissionis  venialis  peccati ;  quia,  li- 
cet  remissio  venialis  peccati  per  se  non  requi- 
rat  infusionem  gratia?  ,  tamen  in  sacrameuto 
nunquam  datur  sine  collatione  gratiffi  ,  ut  in- 
fra  videbimus  ;  et  ideo  ,  quas  non  fuerit  suffi- 
ciens  dispositio  ad  gratiam  in  sacramento  ob- 
tinendam,  etiam  ad  remissionem  peccati  ve- 
nialis  in  sacramento  impetrandam  non  suffi- 
ciet. 

15.  Improdationi  respondetur. — Replicatio. 
—  Video  responderi  posse,  eum,  qui  confite- 
tur  solum  peccatum  veniale  (de  hoc  enim  agi- 
mus),  accedere  in  gratia,  et  ideo,  licet  solum 
habeat  attritionem  naturalem ,  esse  satis  dis- 
positum,  ut  per  sacramentum  recipiat  gratise 
augmentum ,  quia  ad  hunc  effectum  sacra- 
mentalem  non  est  semper  necessaria  ac- 
tualis  dispositio  supernaturalis  ,  sed  habi- 
tualis  sufficit ;  et  alioqui  ad  etfectum  qua- 
si  secundarium  sufficiet  dispositio  per  na- 
turalem  attritionem.  Nam,  si  Durandus,  Ga- 
briel,  et  alii  volunt  hanc  attritionem  sufficere 
ad  hunc  effectum  per  se,  et  sine  sacramento, 
imo  et  sine  gratia,  quid  mirum  quod  cum  sa- 
cramento  valeat,  prtesupposito  statu  gratise  ? 
Posset  ergo  haec  opinio  sic  explicata  probabi- 
liter  sustineri.  Ego  vero  illi  non  assentior,  tum 
propter  priorem  rationem  de  substantia  sacra- 
menti ;  tum  etiam ,  quia  rationes  supra  factre 
contra  Durandum  hic  suo  modo  locum  ha- 
bent,  scilicet,  quod  actus  solius  liberi  arbitrii 
per  naturales  vires  ejus  nunquam  esi  suffi- 
ciens  dispositio  ad  supernaturale  donum  obti- 
nendum,  etiam  in  sacramento ;  remissio  au- 
tem  peccati  venialis  est  supernaturale  donum, 
ut  supra  probatum  est.  Item,  quia  peccatum 
veniale ,  ut  nunc  aliquam  deordinationem  in- 
cludit  a  fme  supernaturaii,  et  ideo  proportio- 
nata  dispositio  ad  remissionem  ejus  debet 
esse  supernaturalis.  Item,  quia  ex  parte  intel- 
lectus  semper  requiritur  dispositio  superna- 
turalis  ;  debet  enim  totum  hoc  negotium  in 
fide  fundari ;  ergo  ex  parte  etiam  voluntatis 
aliquis  motus  supernaturahs  est  necessarius. 
Tandem  specialiter  displicet  illa  sententia  in 
hoc  sacramento ,  quia  illud  per  se  tendit  ad 
dandam  gratiam  primam,  et  accidentarium 
illi  est  dare  secundam ;  et  ideo  per  se  requirit 
supernaturalem  dispositionem  circa  illam  ma- 
teriam ,  in  quam  cadit  sacramentalis  abso- 
lutio. 

16.  Alia  responsio.  —  Aliter  ergo  respon- 


XI.  SECT.  III.  215 

cletur  ,  in  ordine  attritionis  supernaturalis 
posse  dari  latitudinem ,  ita  ut  aliqua  sufficiat 
ad  remissionem  peccati  venialis  cum  sacra- 
mento  ,  quarsine  sacramento  non  satis  esset, 
nisi  fieret  perfectior.  Potestque  ita  declarari ; 
nam  hsec  remissio  non  fit  sine  condigna  satis- 
factione  vel  merito  ;  fieri  autem  potest,  ut 
venialia  sint  quamplurima  ,  et  gravia  ;  ideo- 
que  attritio  et  remissa  et  confusa  per  simpli- 
cem  et  universalem  motum  non  statim  suffi- 
ciat  ad  omnia  illa  tollenda  absque  sacramen- 
to,  sicut  diximus  supra  quosdam  opinari  de 
contritione  remissa.  Est  autem  multo  major 
ratio  de  attritione,  quia  contritio  per  sese  est 
nobilioractus,  etexvi  suse  substantise  digno  et 
proportionato  modo  convertit  voluntatem  in 
Deum,  quod  non  habet  attritio,  ut  per  se  con- 
stat,  et  ideo  oportet,  ut  ex  accidentalibus  per- 
fectionibusdignitasillacompleatur;potestergo 
ex  defectu  accidentalis  perfectionis  non  suffi- 
cere  ad  dictum  effectum  sine  sacramento  ,  et 
tamen  cum  sacramento  sufficere,  ex  illo  prin- 
cipio  ,  quod  Deus  minorem  dispositionem  re- 
quirit  in  sacramento,  quam  extra. 

17.  Incerta  reputatur.  —  Atque  hsec  sen- 
tentia  est  etiam  probabilis,  licet  incerta  ex 
parte  ;  nam  quod  illa  attritio  sufficiat  cum  sa- 
cramento,  mihi  non  est  dubium,  ut  plane 
constabit  ex  dicendis  infra  de  hoc  sacramen- 
to.  Quod  autem  aliqua  vera,  et  supernatura- 
lis  attritio  de  aliquo  vel  aliquibus  peccatis 
commissis,  et  existens  in  homine  grato,  non 
sufficiat  saltem  per  modum  dispositionis  con- 
dignre  ad  eorum  remissionem,  mihi  incertum 
est ;  quia  hinc  video  illam  dispositionem  se- 
cundum  se  esse  imperfectam,  et  posse  esse 
nimis  remissam,  vel  confusam,  ut  declaratum 
est ;  aliunde  vero  video  ex  conjunctione  ad 
gratiam  accipere  illum  actum,  magnum  valo- 
rem  moralem ,  ratione  cujus  plus  valet  apud 
Demn  in  ordine  ad  meritum,  quam  ipsa  con- 
tritio,  ut  est  prior  quam  gratia.  Et  ideo  neu- 
tram  partem  existimo  posse  satis  probari. 

18.  Gfermanasolutio.  —  Non  censeo  igitur 
ullum  inconveniens  ,  quod  peccatum  veniale, 
quando  de  illo  fit  confessio,  nunquam  ita  tol- 
latur  per  absolutionem,  quin  sit  jam  prius  ex- 
pulsum  per  attritionem.  Primo  quidem,  quia 
satis  est,  quod  aliquando  peccata  venialia  tol- 
lantur  per  absolutionem  ,  nimirum  quando 
tolhmtur  simul  cum  mortalibus  in  homine 
tantum  attrito  ;  nam  hic  effectus  satis  osten- 
dit  claves  per  se  habere  vim  ad  tollenda  pec- 
cata  venialia,  quando  dispositio  pcenitentis 
per  se  sola  non  sufficit.  Unde,  quod  in  ho- 


216 


QILEST.  LXXXVIl   ART!G.  II. 


mine  grato  semper  supponantur  ablata  ante 
absolutionem  per  condignam  satisfactionem, 
est  accidentarium  ad  virtutem  clavium,  et 
non  tollit  veritatem  formae.  Nec  vero  inde  fit, 
ut  confessio  talium  peccatorum  sit  superflaa, 
quia,  licet  non  conferat  ad  majorem  certitu- 
dinem  de  remissione  ipsorum,  sicut  confert 
in  mortalibus,  et  in  venialibus,  quae  cum  illis 
simul  remittuntur ,  confert  tamen  ad  plenio- 
rem  remissionem  quoad  pcenam,  et,  quod 
caput  est ,  ad  specialem  gratiam  remissivam, 
imo  et  de  se  pra^servativam  obtinendam. 
Recte  autem  ex  illo  principio  (prseter  alia) 
colligitur ,  confessionem  talium  peccatorum 
non  esse  necessariam  ad  eorum  remissionem. 
ln  quo  est  magna  differentia  inter  peccata 
mortalia  et  venialia,  nam  mortalia  sunt  de 
necessitate  confessionis,  et  confessio  est  per 
se  necessaria  ad  eorum  remissionem,  ideo- 
que  absurdum  esset  talem  dispositionem  ad 
illum  effectum  postulare  ut  necessariam,  quge 
semper  ipsum  peccatum  expelleret ;'  at  vero 
peccata  venialia  nec  sunt  necessaria  materia, 
nec  confessio  est  necessaria  ad  illa  tollenda. 
Et  ideo  nullum  inconveniens  est,  quod  per 
dispositionem  supponantur  ablata ;  maxime 
cum  illa  dispositio  hoc  non  habeat  ex  se  sola, 
sed  ex  conjunctione  ad  gratiam  sanctifican- 
tem  ,  quse  illi  accidentaria  est.  Sicut  peccata 
semel  confessa  sunt  materia  confessionis ,  et 
clavium,  et  nihilominus  jam  supponuntur  re- 
missa  ;  tamen  quia  non  sunt  materia  necessa- 
ria,  hoc  nullum  est  inconveniens.  Et  haec  de 
attritione. 

19.  De  actu  orationis.  — -  De  formali  propo- 
sito  non  committendi  veniah.  —  De  actu  virtu- 
tis  veniali  opposito.  —  Superest ,  ut  dicamns 
in  particulari  de  aliis  actibus  bonis  et  merito- 
riis.  Et  imprimis  de  actu  orationis  ,  quo  quis 
petit  veniam  de  venialibus  peccatis  ex  affectu 
illis  carendi,  est  probabile  sufficere  (ut  Vega 
dicebat  de  mortalibus),  quia  hic  minor  dispo- 
sitio  sufficit ,  et  non  est  tanta  necessitas  poe- 
nitentise,  et  illa  oratio  indicat  sufficientem 
mutationem  voluntatis.  Praeterea  idem  censeo 
de  formali  proposito  absoluto  non  committen- 
di  tale  peccatum  ,  verbi  gratia,  mendacium  , 
propter  easdem  rationes.  Ac  denique  idem 
sub  eadem  probabilitate  censeo  de  actu  vir- 
tutis  opposito  priori  peccato  ,  et  ex  affectu  ad 
virtutem  illi  oppositam,  quia  ibi  etiam  est  re- 
pugnantia,  et  meritnm,  et  alise  rationes  supra 
positse  locum  habent.  Et  hsec  omnia  sunt  con- 
sentanea  his,  quse  Cajetanus  hic  docet,  art.  2. 
Quod  vero  actus  cujuscunque  virtutis  sit  suffi- 


ciens  ad  tollendum  quodcunque  veniale  om- 
nino  disparatum  ,  et  cui  nihil  repugnat,  non 
. censeo  probabiliter  dici,  quia  illa  nullo  modo 
est  proportionata  dispositio  ;  quod  in  hujus- 
modi  effectu  praecipue  requiritur. 

20.  Delent  tamen  M  actus  aliquo  modo  esse 
supernaturales.  —  Non  omnis  actus  merito- 
rius  vit'je  wtemm  meretur  remissionem  venialis . 
—  Imo  addendum  censeo,  in  omnibus  pree- 
dictis  actibus  requiri  ,  ut  aliquo  modo  super- 
naturales  sint,  quia  debent  disponere  ad  ef- 
fectum  supernaturalem  ,  ut  supra  dixi  ,  et 
quia  peccatum  veniale  aliquo  modo  loedit  su- 
pernaturalem  amicitiam.  Quanta  vero  esse 
debeat  hsec  perfectio  supernaturalis  ,  non 
constat.  Existimo  tamen  quamcunque  suffi- 
cere,  quse  constituat  actum  in  supernaturali 
ordine ,  et  relatum  aliquo  modo  ad  finem  su- 
pernaturalem ;  nam,  si  hoc  habeat  cum  aliis 
conditionibus  supra  positis,  satis  esse  videtur 
ad  proportionatam  dispositionem.  Unde  etiam 
intelligitur,  non  omnem  actum  meritorium 
vitse  seternse  sempermereri  remissionem  pec- 
cati  venialis,  ut,  verbi  gratia,  quando  neque 
ex  se.habet  proportionem  aliquam  ad  illum 
effectum,  neque  ab  operante  ad  illum  refer- 
tur.  Nec  recte  colligitur,  si  ille  actus  habet  va- 
lorem  ad  merendum  aliquid  majus,  scilicet 
vitam  seternam,  habere  etiam  ad  id  quod  est 
minus  ,  scilicet  remissionem  venialis  peccati ; 
tum  quia  simpliciter  majus  est  mereri  simul 
vitam  seternam,  et  remissionem  venialis  pec- 
cati,  quam  solam  vitam  seternam ;  tum  etiam 
quia  in  his  ,  quse  sunt  diversarum  rationum, 
non  est  bona  illa  collectio ;  nam  potest  esse 
causa,  vel  actio  proportionata  ad  meliorem 
effectum,  et  non  ad  inferiorem. 

21 .  Valet  tamen  ad  ejus  remissionem  quili- 
lel  actus  meritorius  relatus  ad  hunc  finem.  — 
Probabile  autem  est  ,  quod  Scotus  dixit  , 
quemlibet  actum  meritorium  relatum  ab  ope- 
rante  ad  hunc  effectum  obtinendi  a  Deo  re- 
missionem  venialis  peccati,  mereri,  et  obti- 
nere  illam ;  quia  ille  actus  sub  illa  intentione 
factus  includit  virtualem  displicentiam  venia- 
lis  peccati ;  et  alias,  qui  sic  operatur,  vere 
meretur  apud  Deum  de  condigno  ;  ergo  veri- 
simile  est  obtinere  illum  effectum.  Quod  spe- 
cialiter  dixit  Marianus  Vict.,  loco  supra  citato, 
de  quolibet  actu  religionis  facto  ad  placan- 
dum  Deum  ,  quia  illa  opera  sunt  magis  pro- 
portionata  ad  tollendam  illam  Dei  offensio- 
nem,  quam  veniale  peccatum  includit.  Et  Bo- 
nav.  specialiter  hoc  dixit  de  operibus  factis  ex 
quadam   animi   subjectione    ad  Deum,   qua 


DISPUTAT.  XI.  SECT.  IV. 


217 


honio  se  agnoscit  pcccatorem,  et  Deo  sub- 
jiciuir  ,  ut  ab  eo  sanetur.  August.  vero  ge- 
neralius  loquitur  de  operibus  pietatis  et 
misericordioe  ad  bunc  finem  relatis ;  et  non 
videtur  loqui  de  sola  remissione  pcena>,  nam 
etiam  hoc  modo  ad  remissionem  mortalium 
valent  illa  opera  ;  ipse  autem  discrimen  in 
hoc  constituit  inter  veniale  et  mortale  pecca- 
tum.  Imo  ad  satisfaciendum  pro  sola  poena 
post  remissam  culpam,  non  oportet  ut  actus 
ex  speciali  intentione  operantis  ad  illum  fi- 
nem  referatur,  sed  ex  se  est  proportionatus 
ad  satisfaciendum  pro  pcena  ;  cum  ergo  pos- 
tulatur,  ut  speciali  intentione  ad  hanc  re- 
missionem  ordinetur,  sermo  est  de  remis- 
sione  quoad  levem  culpam. 

22.  Objectio.  —  Sed  objicitur,  quia  haec  re- 
latio  operantis  non  facit,put  opus  sit  dignius  , 
aut  magis  repugnans  peccato  veniali;  ergo,  si 
opus  meritorium  absque  relatione  non  sufficit 
ad  peccatum  veniale  tollendum,  neque  cum 
illa  sufficiet ;  nisi  forte  quis  recurrat  ad  divi- 
nam  acceptationem,  quod  fieri  non  debet ; 
alias  tolleretur  peccatum  veniale  per  extrin- 
seeuni  Dei  favorem ,  et  non  per  internam  re- 
novationem  ;  quod  falsum  est,  et  fortasse  im- 
possibile.  Et  confirmatur,  quia  alias  quodli- 
bet  opus  meritorium  sic  relatum  tolleret  om- 
nia  peccata  venialia ,  quantumvis  multa  et 
gravia;  quod  videtur  inconveniens.  Sequela 
patet,  quia  non  estniajor  ratio  de  quibusdam, 
quam  de  aliis ;  ergo  vel  omnia  debet,  vel 
nullum. 

23.  Solvitur.  —  Ad  argumentum  respon- 
detur,  primo  negando  assumptum,  quia  coe- 
teris  paribus  propter  illam  relationem  opus 
meritorium  est  dignius  ,  quia  refertur  in  no- 
vum  finem,  bonum,  et  gratum  Deo.  Est  etiam 
magis  repugnans  peccato  veniali,  quia  inclu- 
dit  virtualem  displicentiam  ejus  ,  et  volunta- 
tem  carendi  illo  ,  quae,  licet  per  se  non  suffi- 
ciat  ad  expellendum  illud,  tamen  est  congrua 
dispositio,  ut  Deus  acceptet  illum  effectum  ad 
tale  meritum.  Unde  ad  alteram  partem  ne- 
gamus  etiam  esse  inconveniens,  in  hoc  effec- 
tu  intervenire  ,  et  requiri  acceptationem  divi- 
nam,  qualis  in  omni  merito,  et  satisfactione, 
ut  habeat  effectum,  necessaria  est,  supposita 
tamen  interna  justitia ,  et  proportionata  ac- 
tione  vel  dispositione  operantis.  Unde  non 
sequitur  hanc  remissionem  fieri  per  solum 
extrinsecum  favorem  sine  intrinseca  renova- 
tione  ;  bene  autem  sequitur  non  fieri  per  so- 
lam  internam  renovationem,  sine  externa  re- 
missione.  Quod  in  remissione  venialium  pec- 


catorum  non  solum  non  cst  impossibile  ,  sed 
omnino  necessarium,  quia  non  tolluntur  per 
intrinsecam  et  inhoerentem  formam  illis  for- 
maliter  repugnantem  ;  ut  evidentius  est  in  re- 
missione  ,  quae  fit  ex  opere  operato ,  de  qua 
infra  dicemus.  Et  in  ea,  quoe  fit  ex  opere  ope- 
rantis,  etiam  ex  dictis  patet,  quia  nec  semper 
est  necessarius  actus  contritionis ,  vel  amoris 
Dei,  neque  etiam  illi  actus  per  se  soli  babent 
illam  formalem  ac  physicam  repugnantiam 
cum  habi  tuali  culpa  veniali ;  ergo  preeter  in- 
trinsecum  actum  seu  formam,  necessaria  sem- 
per  est  divina  remissio;  et  ideo  dicimus,  pree- 
ter  intrinsecam  renovationem  physicam  ,  et 
positivam  ,  requiri  extrinsecam  remissionem, 
quee  semper  est  aliquo  modo  debita  intrinse- 
co  actui ,  vel  tanquam  dispositioni  proportio- 
natse,  vel  etiam  tanquam  merito,  aut  satisfac- 
tioni  condignse  respectu  venialis  culpoe.  Po- 
test  etiam  dici,  per  illam  remissionem  prseeise 
sumptam  interius  renovari  animam  morali- 
ter,  non  quoad  promotionem  boni,  sed  quoad 
expulsionem  mali,  quia  per  illam  vere  tollitur 
illa  moralis  macula. 

24.  Confirmalio  enodatur.  —  Ad  confirma- 
tionem  respondetur,  primo  non  esse  inconve- 
niens  ,  ut  per  omnem  actum  meritorium  om- 
nia  venialia  tollantur,  ut  supra  dixi.  Secundo 
nihil  etiam  impedit ,  si  opus  non  sit  propor- 
tionatum,  ut  remittantur  quoedam  peccata,  et 
non  alia  ,  si  remittantur  per  modum  meriti  , 
quod  in  judicio  divino  oestimetur  sufficiens,  ut 
condignitatem  habeat  ad  remissionem  aliquo- 
rum  et  non  omnium  ;  et  tunc  non  oportet  ut 
ex  parte  ipsorum  peccatorum  sit  major  ratio 
de  uno  quam  jde  alio ;  sed  Deus  suo  arbitrio 
id  facere  poterit,  si  supponamus  ex  parte  pec- 
catoris  omnia  esse  aequalia,  sicut  in  remis- 
sione  ex  fopcre  operato  etiam  contingit ,  et 
fere  in  remissione  pcenoe  debitee  pro  uno  vel 
alio  peccato. 

SECTIO  IV. 

Utrumpamitentia  etiamsufficiatposthanc  vitam  ai 
peccata  venialia  tollenda. 

1 .  Sensus  qucestionis.  —  Hoec  quaestio  lo- 
cum  non  habuit  in  mortalibus  peccatis,  quia 
certum  est,  eum,  qui  in  mortali  moritur,  in 
eeternum  puniri ,  et  ideo  statim  post  mortem 
ita  obstinari  in malo,  ut  vere  poenitere  non pos- 
sit.  Ac  propterea  etiam  non  habet  locum 
qusestio  in  peccatis  venialibus,  quoe  post  hanc 
vitam  manent  conjuncta  mortalibus ,  quia 
etiam  de  illis  non  possunt  obstinati  vere  poe- 


218 

nitere,  et  per  solas  poenas  nnnquam  aufe- 
runtur,  ut  supra  dixi.  Versatur  ergo  qusestio 
de  culpa  veniali,  qme  potest  manere  in  ani- 
ma,  quse  justa  separatur  a  corpore. 

2.  Quorumdam  opinio. —  Refellitur. — Non 
defuerunt  tamen  qui  dicerent  casum  esse  im- 
possibilem,  quia  vel  justus  habens  peccatum 
veniale  tempore  mortis,  agit  quod  potest  ad 
illius  expiationem,  vel  non  :  si  primum,  tolli- 
tur  peccatum  ante  mortem ;  si  secundum  , 
grave  peccatum  committit,  ita  ut  gratiam  amit- 
tat,  quia  ille  est  quidam  contemptus  proprise 
salutis,  et  divinse  offensse,  ac  satisfactionis. 
Verumtamen  heec  sententia  falsa  est  et  nimis 
rigorosa.  Primo  quidem,  quia  ,  licet  aliquis 
vel  ex  negligentia,  vel  etiam  sciens  et  videns, 
omittat  adhibere  remedium  peccatis  veniali- 
bus  ante  mortem,  non  propterea  peccat  mor- 
taliter ;  quia  nullum  ostendi  potest  de  hac  re 
prseceptum,  et  contemptus  qui  praesumitur 
non  est  verus;potest  enimesse  sola  negligen- 
tia,  vel  nimia  sollicitudo  circa  corporis  salu- 
tem,  vel  alias  res  temporales,  cum  illa  spe  , 
quod  malum  illud  veniale  post  mortem  liabet 
remedium ;  sicut  negligentia  in  satisfactione 
pro  pcena  temporali  propter  easdem  ratio- 
nes  non  est  peccatummortale,  per  se  loquen- 
do.  Deinde  illa  sententia  non  sufficienter  dis- 
tinguit;  potest  enim  accidere  ut  liomo  justus 
neque  adhibeat  remedium  veniali  peccato  , 
neque  illud  voluntarie  omittat,  ut  in  repentina 
morte,  vel  in  quacunque  naturali  inadverten- 
tia. 

3.  Alia  opinio.  —  At  vero  Alensis,  qui  ex 
parte  adhsesit  huic  sententiee  in  2  p.,  q.  124, 
alias  10,  memb.  10,  et  4  p.,  q.  57,  et  q.  65, 
alias  17,  et  27,  et  Major  in  4,  d.  21,  q.  3,  di- 
cunt,  in  eo  casu  peccata  venialia  remitti  in 
tempore  ante  mortem  per  gratiam,  quam  vo- 
cant  finalem,  absque  alio  actu  hominis.  Unde 
concludunt,  nunquam  contingere,  ut  justus 
moriatur  in  solo  peccato  veniali,  quia  semper 
decedit  cum  gratia  finali.  Potestque  in  hujus 
sententise  favorem  citari  Greg.,  4  Dial.,  c.  24, 
quatenus  dicit,  Deum  purgare  levia  peccata 
justorum  ipsa  mortis  acerbitate.  Hanc  vero 
sententiam  merito  impugnat  D.  Thom.  in  4, 
d.  21,  q.  1,  art.  3,  quia  loquitur  sine  funda- 
mento.  Quid  enim  addit  gratia  finalis  supra 
gratiam  toto  tempore  vitae  habitam  ?  nihil 
prorsus,  nisi  durationem  usque  ad  mortem  , 
seu  conjunctionem  cum  morte  :  hoc  autem 
non  est  remedium  contra  veniale  peccatum. 
Ubi  enim  institutum  est  ?  aut  qua  lege  con- 
stat?  Itein  illud  est  dicere  omnem  mortem  jus- 


QUiEST.  LXXXVII.  ARTIC.  II. 

ti  ex  opere  operato  tollere  veniale.  Quod  si 
hoc  licet  sine  fundamenlo  dicere,  eodem  mo- 
do  posset  quis  lingere  omnem  mortem  justi 
tollere  etiam  ex  opere  operato  poenas  talium 
peccatorum.  Item  dicere  ,  tunc  gratiam  ita 
roborari,  ut  fomitem  extinguat ,  falsum  est ; 
quia  gratia  in  se  non  mutatur,  nec  fomes  ex 
parte  animee  seu  virtutis  extinguitur,  sed  so- 
lum  vires  corporis  deficiunt  (ut  recte  D. 
Thom.  notavit),  quod  ad  remissionem  venia- 
lis  nihil  refert. 

4.  Item  declaro  in  hunc  modum,  quia  vel 
peccatum  veniale  tollitur  in  ipso  mortis  in- 
stanti,  et  sic  jam  anima  non  est  in  corpore, 
quia  est  primum  non  esse  hominis  :  vel  in 
aliquo  alio  instanti  ante  mortem,  et  sic  non- 
dum  gratia  est  finalis.  Quod  si  dicatur  dari 
instans,  in  quo  jam  est  infallibile  illam  gra- 
tiam  futuram  esse  finalem  ,  hoc,  licet  verum 
sit,  nihil  confert  ad  novum  effectum  gratise, 
nisi  ex  aliquo  speciali  privilegio,  ut  in  mar- 
tyrio  ;  quod  hic  affirmari  non  potest.  Neque 
etiam  potest  dici  remissionem  illam,  nec  fieri 
in  instanti  mortis,  neque  in  aliquo  instanti  si- 
gnato  ante  mortem,  sed  in  tempore  imme- 
diato  ante  instans  mortis ;  id  enim  est  impos- 
sibile,  quia,  si  remissio  illa  facta  est  in  tem- 
pore,  durante  vita,  ergo  necesse  est  dari  ali- 
quod  instans  dividens  tempus,  in  quo  homo 
eratin  statupeccativenialis,  a  tempore  in  quo 
jam  fuit  sine  illo  ;  ergo  illud  instans  fuit  ulti- 
mum  esse,  vel  saltem  primum  non  esse  talis 
peccati  (nihil  enim  refert  ad  praesens  alter- 
utrum  dicere) ;  ergo  lion  fuit  facta  remissio 
in  tempore  immediato  ante  instans  ultimum, 
et  consequenter  nec  per  gratiamfinalera.  Ac- 
cedit  denique,  excogitari  posse  casum,  in  quo 
homo  existat  in  actuali  complacentia  peccati 
toto  tempore  immediato  ante  instans  mortis  ; 
tale  autem  peccatum  non  potest  illo  tempore 
remitti. 

5.  G-regorio  fit  satis.  —  Nec  Gregorius  ci- 
tato  loco  aliquid  favet  dictee  sententise,  quia 
nec  loquitur  universaliter  de  omni  morte  jus- 
torum,  sed  de  morte  acerba  et  violenta,  quam 
Deus  interdum  permittit,  etiam  in  electis  et 
sanctis  viris.  Nec  etiam  loquitur  de  morte 
ipsa  pro  nuda  separatione  animse  a  corpore, 
seu  quatenus  est  terminus  vise ;  sed  loquitur 
de  morte  ratione  doloris  et  pcenalitatis  ejus, 
per  quam,  ratione  poense  voluntarie  accepta- 
tse,  purgantur  peccata  quoad  reatum  pcenae, 
non  semper  omnino  et  perfecte,  sed  juxta 
proportionem  pcenalis  mortis  et  reatus.  Ta- 
men,  si  mors  sit  acerba,  et  reatus  sit  de  solis 


MSPUTAT. 
venialibus,  et  persona  sit  justa  et  sancta,  ve- 
risimile  est  omnino  purgari ;  et  hoc  fortasse 
voluit  Gregorius.  Quod  si  etiam  loquatur  de 
remissione  culpae  venialis  prope  tempus  mor- 
tis  corumissse,  ut  indicat  afferens  exemplum 
de  Propheta  occiso  a  leone,  3  Reg.  3,  intelli- 
gendus  est,  quatenus  per  talem  mortem  Deus 
excitat  in  voluntate  justi  actum  doloris,  vel 
submissionis  ad  Deum,  sufficientem  ut  culpa 
illa  remittatur. 

6.  Quando  tollantur  venialia  post  hanc  vi- 
tam.  — ■■  Gum  ergo  certum  sit  posse  animam 
separari  a  corpore  cum  gratia,  et  culpa  ve- 
niali,  explicare  necesse  est,  quando,  per  quid, 
et  quomodo  tollatur.  Nam  quod  aliquando 
tollatur,  dubitari  non  potest,  cum  certum  sit 
animam  habentem  peccatum  veniale,  non 
posse  videre  Deum,  quia,  nihil  coinquinatum 
introibit  in  illam  ;  et  alioqui  etiam  sit  certum, 
animam  perseverantem  in  gratia  usque  ad 
mortem  aliquando  visuram  esse  Deum,  quia 
propter  solum  veniale  peccatum  nemo  puni- 
tur  in  seternum.  Et  in  hoc  conveniunt  caeteri 
omnes  Scholastici  in  4,  d.  21,  et  D.  Thom., 
q.  7  de  Mal.,  art.  11  ;  Gabr.,  d.  16,  q.  1; 
Soto,  d.  15,  q.  2,  art.  2  ;  Adrian.  in  4,  q.  4, 
de  Confes. ;  Abulensis ,  Matth.  25,  q.  9.  Et 
tanquam  rem  certam  eam  supponit  Grego- 
rius,lib.  4  Dialog.,  cap.  39,  et  habetur  in  cap. 
Qualis,  d.  25,  et  alii  infra  citandi.  In  modo 
autem  explicandi  hanc  remissionem  est  di- 
versitas  opinionum. 

7.  Prima  opinio. — Primum  fundamentum. 
—  Prima  est  eorum,  qui  dixerunt  peccata  ve- 
nialia  paulatim  et  successive  remitti  per  ip- 
sam  pcenam  ignis  purgatorii.  Quod  conse- 
quenter  dicent  Gabriel  et  Medina,  aliique, 
qui  putant  veniale  peccatum  nihil  esse  aliud, 
post  transactum  actum,  nisi  reatum  pcense  ; 
namhic  reatus  solutione  pcense  tollitur  ;  unde, 
sicut  pcena  successive  infligitur,  ita  etiam  rea- 
tus  successive  minuitur,  donec  tollatur.  Hsec 
vero  sententia  habet  falsum  fundamentum, 
ut  ex  supra  dictis  constat. 

8.  Aliud  fundamentum.  —  Et  ideo  aliqui 
dixerunt  remitti  quidem  peccatum  veniale 
successione  temporis,  quo  purgatur  anima, 
non  tamen  per  solam  poenam,  sed  per  bonos 
actus,  quos  tunc  anima  exercet,  preesertim 
per  voluntariam  acceptationem  et  patientiam 
in  toleranda  illa  pcena.  Indicat  D.  Thom.  in 
4,  d.  21,  q.  I,  art.  3  ;  clarius  Bonav.,  art.  2, 
q.  1  ;  Carthus.,q.  1;  Abulensis,  Matth.  25,  q. 
718.  Et  idem  sentit  Sotus,  d.  15,q.  2,  art.  2. 
Et  potest  suaderi,   quia  Scripturee   sanctae, 


XI.  SECT.  IV.  219 

sanctique  Patres  significant  ha?c  peccata  re- 
mitti  in  purgatorio,  et  per  ignem  illius,  ex  il- 
lo  1  ad  Cor.  5  :  Salvus  fiet,  sic  tamen  quasi 
per  ignem;  loquitur  enim  de  illo,  qui  lignum, 
fcenum,  et  slipulas  supertedificat,  per  quae 
peccata  venialia  intelliguntur,  ut  docuit  Au- 
gust.  inEnchirid.,cap.  69,  et  21  de  Civit.,  cap. 
26,  et  de  Fide  et  operibus,  c.  15,  et  de  Vera 
et  falsa  pcenit.,  c.  18.  Et  refertur  in  Decr.,  d. 
25,  c.  penult.;  et  in  c.  Qualis,  refertur  eadem 
sententia  ex  Greg.,  lib.  4Dialog.,  c.  39,  qui 
eam  colligit  ex  illo  Matt.  1 2  :  Non  remittetur 
neque  in  hoc  seculo,  neque  in  futuro  ;  nam 
inde  infert  aliqua  peccata  remitti  in  futuro 
seculo  :  Non  mortalia  (inquit),  sed  venialia, 
quce  remittuntur  in  purgatorio  ;  quod  necesse 
est  intelligi  quoad  culpam ;  nam  quoad  pce- 
nam  quee  relinquitur  post  remissam  culpam, 
etiam  mortalia  ibi  remittuntur.  Eadem  sen- 
tentia  sumitur  ex  Isidoro,  lib.  1  deDivinis  of- 
ficiis,  c.  de  Sacrificio,  et  Richardo  de  S.Vict., 
in  opusculo  de  Differentia  venialis  et  morta- 
lis  peccati. 

9.  Improlatur  opinio.  —  Sed  nihilominus 
hsec  opinio  quoad  illam  temporis  dilationem, 
et  successivam  remissionem  culparum,  mihi 
non  probatur ;  quia  aut  actus,  per  quem  re- 
mittuntur  illa  peccata,  est  sufficiens  disposi- 
tio,  vel  forma  ad  expellenda  illa,  vel  non  ;  si 
primum  dicatur,  ergo  in  eodem  momento, 
in  quo  ille  actus  est,  tolluntur  peccata,  quia,  ut 
supra  ostendi,  temporalis  duratio  actus  non  est 
necessaria  ad  effectum  remissionis ;  si  autem 
actus  est  imperfectus,nihilefficietcircaremis- 
sionem  culpae,donec  perficiatur,ettuncstatim 
et  sine  successione  illam  expellet,  quia  illa 
perfectio  non  oportet  ut  sit  intensiva,  utetiam 
supra  ostensum  est ;  ergo  solum  esse  potest 
substantialis  perfectio  ipsius  actus,  quee  si- 
mul  cum  ipso  actu,  et  instanti  efficitur.  Et  pra3- 
terea  interrogo,  an  illa  successio  sit  propter 
multitudinem  peccatorum  venialium,  vel  in 
uno  et  eodem.  Hoc  posterius  non  est  verisi- 
mile,  alias  ipsamet  culpa  per  partes  et  suc- 
cessive  remitteretur  ;  quod  est  improbabile, 
quia  actus,  per  quem  remittitur,  toti  culpai 
eeque  opponitur.  Prius  etiam,  licet  impossibi- 
le  non  sit,  non  est  tamen  necessarium ;  quia 
dispositio  sufficiens  adremissionemvenialium 
peccatorum  simul  et  in  uno  momento  haberi 
potest,  ut  supra  declaratum  est;  et  alias  ani 
maexuta  corpore  non  est  impedita ;  ergo  non 
indiget  successione,  prsesertim  quia  supponi- 
mus  essejustam  et habere  perfectam  cognitio- 
nemsui  status. 


2?0 


QLVEST.  LX  XXVII.  ARTIG.  II. 


10.  Venialia  remitti  in  inslanti  separalio- 
nis  animce.  —  Vera  solutio.  —  Concludenduin 
igitur  est,  omnia  peccata  venialia,  cum  qui- 
bus  homo  justus  decedit,  remitti  quoad  cul- 
pam  in  primo  instanti  separationis  animse  a 
corpore.  In  quo  conveniunt  reliqui  auctores 
citati  et  citandi.  Et  preeter  dicta,  probabitur 
latius  ex  sequenti.  Nec  testimonia  adducta  re- 
pugnant,  quia  ab  illo  instanti  incipit  anima 
purgari  intrinsece  ;  et  ideo  quamvis  tunc  re- 
mittantur  hsec  peccata,  vere  dicentur  remitti 
in  purgatorio.  Prsesertim,  quia  plena  remis- 
sio,  scilicet  quoad  culpam  et  poenam,  non 
consummatur  in  eo  instanti,  sedper  purgato- 
riumignem. 

1 1  .Per  quidtunc  remittantur.—Prima  opinio. 
— Refellitur. — Per  quid  autemtunc  remittan- 
tur,  varie  etiam  explicatur.  Quidam  asserunt 
remitti  a  solo  Deo  per  extrinsecam  condona- 
tionem,  sine  interventu  eausse  secundee,  et 
sine  respectuad  opus  hominis.  Sed  hoc  nec 
fundari  potest,  nec  estconsentaneum  rationi. 
Nam,  si  Deus  ita  remittit  peccata  illa,  cur  non 
antea  remiserat,  siquidem  ex  parte  hominis 
eadem  erat  dispositio,  vel  potius  non  repu- 
gnantia  ?  dicere  enim  quodpropter  solam  mor- 
tem  id  fiat,  est  tribuere  hunc  effectum  ipsi 
morti  quasi  ex  opere  operato.  Atque  ita  ra- 
tiones,  supra  factas  contra  Alens.,  contra  hanc 
sententiam  procedunt. 

12.  Secunda  sententia.  —  Rejicitur.  —  Se- 
cunda  sententia  circa  hoc  fuit  Scoti,  d.  21, 
q.  I,  dicentis,  Deum  remittere  omnia  pec- 
cata  venialia  in  illo  instanti  propter  prsece- 
dentia  merita,  etiamsi  in  illo  instanti  anima 
nihil  operetur,  vel  sine  respectu  ad  speciale 
opus,  quod  tune  operatur ;  sed  quia  ipse  ho- 
mo  retulit  opera  hujus  vitae  in  illum  fmem  , 
vel  quia,  ipso  etiam  non  referente,  Deus 
acceptavit;  et  hoc  posterius  videtur  magis 
sentire  Scotus.  Significat  enim  omnia  opera 
meritoria  acceptari  a  Deo  ad  remissionem 
venialium,  sed  diverso  modo;  nam,si  ab  ope- 
rante  referantur  ad  hunc  finem,  acceptantur 
ad  remissionem,  quse  statim  fit ;  si  vero  non 
referantur,  acceptari  ad  remissionem  in  in- 
stanti  mortis  faciendam.  Quod  si  objiciat  Ai- 
main.,q.  d,  interdum  posse  decedere  justum 
cum  peccato  veniali,  et  sine  meritis,  respon- 
dere  potest  Scotus  necessarium  esse,  ut  sal- 
tem  merita  Christi  illi  fuerint  applicata  per 
sacramentum,  et  in  illis  eamdem  acceptatio- 
nem,  seu  applicationem  intervenire.  Atque 
hanc  sententiam  quantum  ad  priorem  partem, 
quod  remissio  fiat  cum  respectu  ad  merita 


preecedentia,  tenuit  Albertus,  d.  21,  art.  \. 
Estque  probabilis,  ut  statim  dicam.  Tamen 
quoad  aliam  partem  exclusive  non  placet, 
quia,  si  priora  merita  erant  digna  illa  remis- 
sione,  cur  non  statim  data  fuit  ?  Certe  non 
potest  alia  ratio  reddi,  nisi  quia  anima  non 
erat  disposita ;  ergo  ob  eamdem  rationem 
non  remittentur  in  primo  instanti  sine  con- 
grua  dispositione  animse.  Nam  dicere  in  hoc 
esse  concessum  privilegium  aliquod  ipsi  mor- 
ti,  est  omnino  gratis  dictum  ;  et  contra  id  pos- 
sunt  fieri  omnes  rationes  factse  contra  Alen- 
sem.  Est  etiam  inconveniens  admittere,  quod 
de  facto  fiat  remissio  peccati  venialis,  sine  ali- 
qua  mutationeintrinseca  proportionatavolun- 
tatis,  quia  hic  non  est  consentaneus  modus 
sanctificationis  et  remissionis.  Atque  in  hunc 
modum  potest  urgeri  argumentum  Almaini. 
Nam,  si  quis  baptizatus  adultus  habeat  pec- 
cata  venialia,  et  nulla  merita,  verisimile  non 
est  illi  remitti  peccata  venialia  in  instanti 
mortis  propter  Christi  merita,  sine  alia  dis- 
positione,  vel  applicatione,  quia,  vel  illa  pec- 
cata  fuerunt  commissa  ante  baptismum,  et 
non  fuerunt  remissa  propter  obicem,  et  sic 
neque  in  mortis  instanti  auferentur,  nisi  obex 
auferatur  per  aliquam  dispositionem  ;  vel  illa 
peccata  fuerunt  post  baptismum  commissa, 
et  sic  baptismus  per  se  non  habet  effica- 
ciam  circa  peccata  venialia,  qua?  post  illum 
committuntur,  ut  suo  loco  ostensum  est ; 
et  ideo  non  est  verisimile  applicari  per  illum 
merita  Christi  ad  remissionem  futurorum 
peccatorum  venialium  in  instanti  mortis  fa- 
ciendam,  sine  alia  dispositione.  Atque  idem 
fere  argumentum  fieri  potest  cum  propor- 
tione  de  creteris  sacramentis,  et  de  meritis 
propriis,  saltem  respectu  peccatorum,  quee 
post  illa  fiunt. 

43.  Venialia  inillo  instanti  tolli  per  ferven- 
tem  dilectionem,  et  contritionem  animce. —  Ve- 
ra  sententia. — Dicendum  ergo  est,  in  primo 
instanti  separationis  animse  a  corpore  habere 
animam  ferventem  actum  dilectionis  Dei,  et 
contritionem  etiam  perfectam  omnium  prae- 
cedentium  culparum.  Ita  sentit  D.  Thoni.,  q. 
7  de  Mal.,  art.  11  ;  Rich.,  d.  21,  art.  2,  q.  1 ; 
Palud.,  q.  l,art.  1,  concl.  3;  Dur.,  Major,  et 
Almain.,  quoest.  1  ;  Abul.,  Matt.  25,  q.  723, 
et  alii  supra  citati.  Probatur,  quia  talis  anima 
in  eo  momento  optime  cognoscit  statum  suum, 
et  est  expedita  ad  operandum ;  et  ex  parte 
Dei  habet  auxilium  efficacissimum  juxta  men- 
suram  suse  gratise  ;  et  ipsa  statim  sine  mora 
operatur,  et  perfecte  tendit  in  Deum,  et  aver- 


DISPUTAT.  XI 
titur  ab  omnibus  venialibus  ;  ergo  ille  actus 
sufficit  ut  statim  tollantur  omnia  illa  peccata 
quoadculpam.  Atque  ita  constat  poenitentiarn 
posse  remittere  hcec  peccata,  etiam  post  hanc 
vitam.  Neque  oportet  ut  in  eo  instanti  mul- 
tiplicentur  actus,  ut  quidam  dixerunt,  quando 
peccata  remittenda  sunt  multa  et  varia  ;  quia, 
ut  supra  ostensum  est,  unus  actus  efficax  et 
universalis  sufficit  ad  omnia  tollenda ;  plures 
ergo  actus  amoris  aut pcenitentise  nec  necessa- 
rii  sunt,  nec  fortasse ,  juxta  ordinarium  modum 
operandi,  possunt  in  illo  instanti  haberi;  plu- 
res  vero  actus  aliarum  virtutum  particularium, 
quibus  venialia  peccata  opponebantur,  forte 
haberi  possunt ;  tamen  formaliter  ad  remis- 
sionem  talium  culparum  necessarii  non  sunt. 

Iri  quo  genere  causce  talis  actus  remittat  illas 
culpas. 

14.  Non  remittit  ut  forma  phjsica,  sed 
per  modum  dispositionis.  —  An  concurrat  me- 
ritum  de  condigno. — Anima  in  instanti  mor- 
tis  est  in  gratia,  conftrmatur,  et  existit  extra 
statum  merendi.  —  Ultimo  vero  exponen- 
dum  superest,  quo  modo  seu  in  quo  genere 
causse  talis  actus  remittat  tuncillas  culpas.  In 
quo  duo  suppono  ex  superioribus  :  unum  est, 
non  remittere  ut  propriam  formam  physice 
ac  formaliter  repugnantem,  propter  rationes 
supra  dictas.  Aliud  est,  expellere,  seu  con- 
currere  per  modum  dispositionis  sufficientis  ; 
quod  genus  causalitatis  satis  erit,  etiamsi 
aliudnon  interveniat,  ut  ex  superioribus  satis 
constat.  Nibilominus  tamen  dubitari  potest  , 
an  etiam  tunc  concurrant  meritum  et  satis- 
factio  de  condigno.  Et  quidem  Cajet.,  1  part., 
qurest.  63,  articulo  quinto ,  in  fine  docet , 
animam  in  illo  instanti  esse  non  solum  in 
statu  merendi,  sed  etiam  demerendi,  quia, 
nondum  est  (ait)  omnino  extra  viam ,  sed  i?i 
termino  mce.  Quee  sententia  semper  mihi  dis- 
phcuit,  quia  ex  illa  sequitur  posse  hominem 
esse  in  gratia  toto  tempore  vitse,  et  in  iUo  in- 
stanti  illam  amittere ;  quod,  ut  opinor,  re- 
pugnat  Scripturis,  ut  alibi  latius.  Item,  si  est 
in  termino  vise,  non  est  in  via,  qua  ille  termi- 
nus  extrinsecus  est.  Anima  ergo  in  eodem 
instanti,  quo  separatur  a  corpore,  si  justa  fuit 
immediate  ante,  ita  confirmatur  in  justitia  , 
ut  cadere  non  possit,  et  statim  existit  extra 
statum  merendi  preemiumessentiale,  velaug- 
mentum  gratise ;  et  manifeste  patet  in  anima- 
bus,  qua?  purgatione  non  indigent. 

15.  Etiam  de  congruo.  —  OijecUo.  —  Eno- 
dutur.  — Nihilominus  tanien  posset  quis  pro- 


.  SECT. IV.  221 

babiliter  dicere,  quando  anima  indiget  pur- 
gatione  esse  adhuc  in  statu  merendi  aliquid 
accidentale,  sive  necessarium,  ut  est  remissio 
venialis  culpre  ;  quia  quantum  ad  hoc  adhuc 
non  est  in  termino,  sed  quodammodo  in  via. 
Unde  D.  Thom.,  in4,  d.  21,  saltem  meritum 
de  congruo  admittit.  Idem  vero  D.  Thom.,  q. 
7  de  Malo,  art.  11,  simpliciler  negat  meritum 
in  tali  actu.  Quod  etiam  censent  Bonavent.  et 
Richard.,  dict.  d.  21 ,  et  Adrianus,  q.  4  de  Con- 
fessione.  Et  videtur  probabilius,  quia  status 
merendi  cum  vita  finitur,  quantum  ex  Scri- 
ptura  colligi  potest ;  neque  illud  meritum  est 
necessarium,  cum  alia  causalitas  sufficiat.  Di- 
ces  :  Deus  tenetur  ex  justitia  remittere  illam 
culpam,  quia  non  potest,  servato  ordine  jus- 
titise  a  se  preescripto,  punire  perpetuo  illam 
animam,  privando  illam  gloria,  nec  potest 
dare  gloriam,  nisi  prius  remittat  culpam.  Re- 
spondetur,  ad  hoc  prodesse  merita  praeceden- 
tia,  vel  propria,  vel  Christi  Domini  applicata, 
ut  ratione  iUorum  negari  non  possit  hsec  re- 
missio,  si  alioqui  exparte  hominis,  vel  animai 
sit  sufficiens  dispositio. 

Quid  de  satisfactione  pro  pwna. 

16.  Quorumdam  sententia.  —  Rejicitur. — 
Sed  quid  de  satisfactione?namcum  ille  actus 
contritionis  et  doloris  poenalis  sit,  erit  etiam 
satisfaCtorius  pro  tota,  vel  saltem  pro  parte 
pcenee  debitse  ,  atque  ita  ratione  illius  actus 
minuetut  poena  purgatorii,  quod  videtur  in- 
conveniens ;  alioqui  tam  intensa  posset  esse 
contritio  in  iUo  instanti,  ut  omnino  expiaret 
pcenam  purgatorii  debitam  illi  culpee.  Circa 
hoc  aliqui  concedunt  aliquid  poenee  remitti 
propter  illum  actum.  Et  sane,  qui  asserunt 
ad  satisfaciendum  pro  poena  temporali  non 
esse  necessarium  pactum,  vel  promissionem 
ullam  ex  parte  Dei,  sed  ex  natura  rei  fieri , 
ac  necessario  consequi,  ut  qui  unam  poenam 
assumit ,  non  sit  dignus  alia ,  qui  hoc  ( in- 
quam)  asserunt,  non  video,  quomodo  negare 
possint  tantam  poenam  remitti  ex  vi  illius  con- 
tritionis,  quanta  remitteretur  ceeteris  paribus 
per  similem  contritionem  habitam  ante  mor- 
tem,  quia,sinudam  rei  naturaminspiciamus, 
tam  valida,  et  efficax  est  contritio  in  uno  sta- 
tu,  sicut  in  alio ;  imo  in  instanti  mortis  eo  est 
vehementior  dolor,  quo  major  est  culpee  co- 
gnitio,  majusque  desiderium  purgandi  de- 
lictum.  Neque  ex  sola  rei  natura  reddi  po- 
test  ratio,  ob  quam  efficacitas  contritionis  ad 
satisfaciendum  duret  in  toto  vitre  tempore , 
et  in  instanti  mbrtis  jam  non  sit.  Prffiscrtim 


222 

quia  iidem  auctores 


asserunt 
in  illo  instanti  esse  condignam  satisfactio- 
nem  pro  culpa  veniali,  non  ex  pacto,  aut  per 
moclum  meriti,  sed  quia  per  modum  formee 
convertit,  et  rectificat  voluntatem;  ergo  ea- 
dem  ratione  consequenter  dicere  debent,  ut 
est  qusedam  pcena,  formaliter  expellere  rea- 
tum  alicujus  pcenee  temporalis.  Hsec  tamen 
sententia  probanda  non  est :  imo  hinc  a  pos- 
teriori  intelligi  potest,  fundamentum,  in  quo 
nititur,  falsum  esse  ;  nam  ex  illo  sequitur  il- 
lud  consequens,  quod  probandum  non  est , 
tum  propter  rationem  factam,  quod  seepe  pos- 
set  per  talem  actum  culpa,  et  reatus  pcenae 
totus  expelli;  tum  etiam  quia  eadem  ratio- 
ne  omnes  actus  pcenales  voluntarie  eliciti  in 
purgatorio,  toto  tempore  quo  durant,  essent 
satisfactorii,  et  per  se  ac  natura  sua  expelle- 
rent  aliquem  reatum,  seu  dignitatem  pcenee ; 
nam,  si  legem  Dei  secludamus,  nulla  ratio 
reddi  potest,  cur  talis  actus  habeat  ex  natura 
sua  hunc  effectum  formalem  expellendi  talem 
reatum  quodamtempore,  et  non  alio. 

17.  Secunda  sententia.  —  Improbatur.  — 
Alii  vero,  etiamsi  fateantur  negotium  hoc  sa- 
tisfactionis  nostrse  pendere  ex  pacto  et  lege 
Dei,  nihilominus  dicunt  in  illo  instanti  fieri 
aliquam  remissionem  pcense  debitee  pro  tali 
culpa  veniali,  ex  alio  principio,  quod  Deus 
non  remittit  aliquam  culpam,  quin  commutet 
pcenam  illi  debitam  in  minorem  ;  hoc  autem 
non  fit  sine  remissione  alicujus  pcenee.  As- 
sumptum  patet,  tum  quia  quoties  culpa  mor- 
talis  remittitur,  commutatur  pcena  seterna  in 
temporalem;  ergo  multo  magis  quoties  re- 
mittitur  culpa  venialis,  commutabitur  pcena 
temporalis  in  breviorem,  vel  remissiorem ; 
tum  etiam,  quia  quandiu  homo  in  se  habet 
culpam,  dignior  estpcena,  quam  cum  illa  ca- 
ret.  Contra  hanc  vero  sententiam  etiam  urget 
argumentum  illud,  quod  per  talem  attritio- 
nem  posset  omnino  expiari  illa  pcena.  Sequi- 
tur  etiam,  in  eodem  instantiper  contritionem 
de  peccatis  mortalibus  posse  vel  tolli  ,  vel 
saltem  remitti  pcenam  temporalem,  debitam 
pro  eisdem  peccatis.  Denique  sequitur,  per 
actus  pcenales  voluntarie  elicitos  post  hanc 
vitam,  posse  pcenas  purgatorii  aut  breviores 
aut  leviores  fieri.  Quse  omnia  censeo  esse  in- 
convenientia,  et  contra  communem  senten- 
tiam  Theologorum,  ut  latius  in  materia  de 
Satisfactione  et  Purgatorio  dicetur. 

18.  In  illo  instanti  nullam  purgatorii  pce- 
nam  remitti  ex  m  illius  contritionis. —  Vera 
solutio. — Respondetur  ergo,  in  illo  instanti 


QILEST.  LXXXVII.  ARTIC.  III. 

contritionem  nullam  pcenam  purgatorii  remitti  ex  vi  illius 
contritionis,  quee  est  sententia  D.  Thom.,  q. 
7  de  Malo,  art.  10.  Et  ratio  a  priori  est,  quia 
Deus  statuit  tempushujus  vitse  ad  satisfacien- 
dum  per  nostros  actus,  vel  pcenas  hujus  vitse ; 
tempus  autem  vitse  futurse  ad  sustinendam 
condignam  pcenam  ignis.  Sicut  auteminin- 
stanti  mortis  extrinsece  finitur  hsec  vita,  et 
intrinsece  incipit  alia,  ita  in  illo  jam  non 
habet  locum  modus  satisfaciendi  hujus  vitee, 
sed  intrinsece  incipit  satisfactio  per  purgato- 
rium  ignem.  Nec  est  necesse  ut  illa  remissio 
fiat  cum  commutatione  pcense  in  minorem , 
nisi  quatenus  in  eodem  instanti  incipit  cum 
ipsa  remissione  poena  ignis,  per  quam  ali- 
quid  solvitur,  quamvis  illa  non  sit  proprie 
diminutio  pcenae  quoad  durationem  tempora- 
lem,  sed  quoad  intrinsecum  terminum  ejus  , 
et  Iiecc  ipsa  non  fit  proprie  per  remissionem, 
sed  per  solutionem.  Neque  est  simile  de  re- 
missione  peccati  mortalis,  nam  iUa  fit  per 
gratise  infusionem  de  novo,  et  ideo  necessa- 
rio  tollit  eeternitatem  pcense  ;  fit  etiam  sem- 
perin  hac  vita,  et  ideo,  si  fiat  per  actum  pro- 
prium,  fit  cum  aliqua  satisfactione  pro  pcena 
temporali.  Ex  eademque  causa  provenit,  ut 
remissio  venialis  culpee  in  hac  vita  semper  fiat 
cum  aliqua  diminutione  pcense  sensus,  quia 
semper  fit  cum  aliqua  satisfactione  ;  perse  au- 
tem  necessarium  non  est,  ut  quoties  remittitur 
culpa  venialis,  minuatur  pcena  temporalis,  vel 
quoad  durationem,  vel  quoad  intensionem 
ejus.  Nam  quoad  quamdam  carentiam  fami- 
liaritatis,  vel  favoris  divini,  quam  supra  dixi- 
mus  esse  conjunctam  cum  culpa  quandiudu- 
rat,  concedere  possumus  hanc  pcenam  remit- 
ti,  etiam  in  anima  separata,  in  eodem  instanti, 
in  quo  remittitur  culpa,  quia  est  intrinsece 
illi  annexa,  ut  supra  declaratum  est.  Id  autem 
intelligendum  est  juxta  capacitatem  illius  sta- 
tus,  ut  latius  infra  in  proprio  loco. 


ARTICULUS  III. 

Utrum  venialia  peccata  remittantur  per  as- 
persionem  aquce  benedicta?,  etc.  hujusmodi l. 

1 .  Ad  tertium  sic  proceditur.  Videtur,  quod 
vcnialia  peccata  non  remittantur  per  aspersio- 
nem  aqua?  lenedictce ,  et  episcopalem  lenedic- 


1  Supra  q.  65, 
art.  3,  ad  3,  et  A, 
11,  q.  3,  a.  3,  q. 
et  Mal.,  q.  1,  art 


art.  i,  ad6  et  8,  et  q.  83, 
d.  16,  q.  2,  a.  2,  q.  A,  et  d. 
3,  et  d.  21,  q.  1,  a.  1  et2; 
12. 


QU^ST.  LXXXVII.  ARTIC.  IJI. 


223 


tionem,  et  alia  hujusmodi.  Pcccata  enim  venia- 
lia  non  remittuntur  sine  pcenitentia,  ut  dic- 
tum  cst l.  Sed  pcenitentia  per  scsufficit  ad  re- 
missionem  venialium  peccatorum.  Ergo  ista 
nihil  operantur  ad  hujusmodi  remissionem. 

2.  Prceterea,  quodlibet  istorum  eamdem  re- 
lationem  liahet  ad  unum  peccatum  veniale,  et 
ad  omnia.  Si  ergo  per  aliquod  istorum  remitti- 
tur  aliquod  peccatum  veniale,  sequitur,  quod 
pari  ratione  remittantur  omnia.  Et  ita  per 
unam  tunsionempectoris,  velperunamaspersio- 
nem  aquce  lenedictce,  redderetur  liomo  immu- 
nis  ab  omnibus  peccatis  venialibus,  quod  vide- 
tur  inconveniens . 

3.  Prceterea,  peccata  venialia  inducunt  rea- 
tum  alicujus  pcence,  licet  temporalis  :  dicitur 
enim  1  Cor.  3,  de  eo,  quisuper&diftcat  lignum, 
fcenum  et  stipulam,  quod  salvus  erit,  sic  ta- 
men  quasi  per  ignem.  Sed  hujusmodi,  per  quce 
dicitur  peccatum  veniale  dimitti,  vel  nullam, 
vel  minimam  pcenam  in  se  habent.  Ergo  non 
sufficiunt  ad  plenam  remissionem  venialium 
peccatorum. 

Sed  contra  est,  quod  Aug.  dicit  in  lib.  de 
Pcenit.  2,  quod  pro  levibus  peccatis  pectora 
nostra  tundimus,  et  dicimus :  Dimitte  nobis  de- 
bita  nostra.  Et  ita  videtur,  quocl  tunsio  pecto- 
ris,  et  Oratio  Dominica  causent  remissionem 
venialium  peccatorum.  Et  eaclem  ratio  videtur 
esse  de  aliis. 

.Respondeo  diceudum,  quod  (sicut  dictum  est s) 
ad  remissionem  venialis  peccati  non  requiritur 
novce  gratice  infusio,  sed  sufficit  aliquis  actus 
procedens  ex  gratia,  quo  aliquis  detestetur pec- 
catum  veniale,  vel  explicite,  vel  saltem  impli- 
cite ;  sicut  cum  aliquis  ferventer  movetur  i% 
Deum.  Et  ideo  triplici  ratione  aliqua  causant 
remissionemvenialium peccatorum .  Uno  modo, 
in  quantum  in  eis  infunditur.  gratia;  quia  per 
infusionem  graiim  tolluntur  venialia  peccata, 
ut  supra  dictum  est.  Et  hoc  modo  per  Eu- 
charistiam,  et  extremam  unctionem,  et  uni- 
versaliter  per  omnia  sacramenta  novie  legis,  in 
quibus  confertur  gratia,  peccata  venialia  re- 
mittuntur.  Secundo,  inquantum  sunt  cum  ali- 
quo  motu  detestationis  peccatorum.  Et  hoc 
modo  confessio  generalis,  tunsio  pectoris ,  et 
Oratio  Dominica  operantur  ad  remissionem  ve- 
nialium  peccatorum ;  nam  in  Oratione  Domi- 
nica  petimus :  Dimitte  nobis  debita  nostra. 
Tertio  modo,  in  quantum  sunt  cum  aliquo  motu 

1  Art.  1  hujus  queest. 

2  In  lib.  de  Medicina  pcenit.,  c.  2,  tom.  9. 

3  Art.  2  hujus  qusest. 


reverentice  in  Deum,  et  ad  res  divinas.  Et  lioc 
modo  bcnedictio  episcopalis,  aspersioaquw bene- 
dictce,  qucelibet  sacramentalis  unctio ,  oratioin 
ecclesia  dedicata,  et  si  aliqua  alia  sunt  hujus- 
modi,operantur  ad  remissionem  venialium  pec- 
catorum. 

Ad  primum  ergo  dicendum,  quod  omnia  ista 
causant  remissionem  peccatorum  venialium,  in 
quantum  inclinant  animum  ad  motum  pceni- 
tentice,  qui  est  detestatio  peccatorum  ,  vel  im- 
plicite,  vel  explicite. 

Ad  secundum  dicendum,  quod  omnia  ista, 
quantum  est  de  se,  operantur  ad  remissionem 
omnium  peccatorum  venialium.  Potest  tamen 
impediri  remissio  quantum  ad  aliqua  peccata 
venialia,  quibus  mens  actualiter  inhceret ;  sicut 
et  per  fictionem  interdum  impeditur  effectus 
baptismi. 

Ad  tertium  dicendum  ,  quod  per  prcedicta 
tolluntur  quidem  peccata  venialia  quantum  ad 
culpam,  tum  virtute  alicujus  satisfactionis, 
tum  etiam  virtute  charitatis,  cujus  motus  per 
prcedicta  excitatur.  Non  autem  per  quodlibet 
prcedictorum  semper  toliitur  totus  reatus  pce- 
nce ;  quia  sic  qui  esset  omnino  immunis  a  pec- 
cato  mortali,  aspersus  aqua  benedicta,  statim 
evolaret.  Sed  reatus  prnme  remittitur  per  prce- 
dicta  secundum  modum  fervoris  in  Deum,  qui 
per  prcedicta  excitatur ,  quandoque  magis , 
quandoque  autem  minus. 

COMMENTARIUS. 

i.  Quamvis  D.  Thom.  in  titulo  prsecipue 
videatur  quserere  de  virtute,  quam  sacramen- 
talia  hahent  ad  tollenda  peccata  venialia,  ta- 
men  in  corpore  etiam  de  sacramentis  respon- 
det.  Et  de  illis  imprimis  dicit,  per  omnia  sa- 
cramenta  novse  legis  peccata  veniaha  remitti. 
Quod  probat,  quia  per  omnia  sacramenta  in- 
funditur  gratia ;  per  infusionem  autem  gra- 
tiee,  tolluntur  peccata  veniaha,  ut  supra  (in- 
quit)  dictum  est,  scilicet,  art.  prseced.  Non  de- 
clarat  autem  D.  Thom.  quid  requirant  sacra- 
menta  ut  habeant  hunc  effectum,  neque  an 
singula  sacramenta  remittant  omnia  peccata 
venialia,  quee  inveniuntin  homiue,  vel  quee, 
aut  qualia  ,  sed  tantum  indefmite  loquitur. 
Nec  denique  an  semper  hoc  faciant,  vel  ah- 
quando ;  *insinuat  tamen,  quandocunque  gra- 
tiam  infundunt,  tohere  etiam  venialia  pecca- 
ta.  Sed  heec  omnia  explicabimus  disputatione 
sequente. 

2.  Ratio  autem  D.  Thomse  preetermitti  hic 
non  potest.  Nam,  vel  destruit  expositionem  a 


224  QU/EST.  LXXXV 

nobis  datam  art.  2,  vel  non  recte  colligit.  Cnm 
enim  ibi  dixit  D.  Thom.,  per  infusionem  gra- 
tise  tolli  peccata  venialia,  interpretati  hoc  su- 
mus  de  infusione  primae  gratiae,  quatenus  ha- 
bet  adjunctum  motum  in  Deum,  et  in  pecca- 
tum ;  at  sacramenta  non  omnia  infundunthoc 
modo  primam  gratiam,  saltem  per  se  loquen- 
do  ;  nec  requirunt  ad  suos  effectus  motum  in 
Deum,  et  in  peccatum;  ergo  vel  D.  Thomas 
non  recte  subsumit,  vel  prior  illa  propositio 
male  a  nobis  exposita  est.  Quocunque  autem 
istorum  concesso,  infirma  redditur  ratio.  De 
primo  per  se  constat.  De  secundo  probatur  : . 
sicenim  fundamentumrationis  erit,per  omne 
augmentumgratise  illa  peccata  remitti ;  quod 
falsum  esse  supra  ostendimus. 

3.  Conciliantur  loca.  — Respondeo,  objec- 
tionem   concludere   obscurum  esse  sensum 
ilhus  propositionis  D.  Thom.,  quando  infundi- 
tur  gratia  adulto ,  venialia  peccata  remiiti. 
Tamen,  quia  nec  veritas  ipsa  aliud  patitur, 
nec  verba  etiamD.  Thom.in  art.  2,  ut  ibi  os- 
tendimus,  ideo  ab  interpretatione  ibi  data 
discedendum  non  est,  Hunc  vero  locum  duph- 
citer  possumus  interpretari.  Primo,  licet  non 
omnia  sacramenta  per  se  sint  instituta  ad 
dandam  primam  gratiam,  omnia  tamen  ali- 
quando  iUam  dare  posse,  juxta  sententiam  D. 
Thoro.,  ut  in  superiori  tomo  latius  vidimus  ; 
ideoque  D.  Thom.   hic  non  loquitur  de   sa- 
cramentis  in  omni  operatione  sua,  sed  quando 
primam  gratiam  infundunt ;  ita  ut  ex  hoc  ar- 
ticulononhabeamus,  ex  sententiaD.  Thomse, 
sacramenta  semper  renhttere  venialia  peccata, 
secl  tunc  solum  quando  primam  gratiam  infun- 
dunt.  Et  adhuc,  tunc  non  omnino  semper,  sed 
regulariter,  et  interveniente  ex  parte  hominis 
sufticiente  motu  contra  peccatum  veniale.  Et 
in  hoc  sensu  procedit  ratio  aptissime,  et  ces- 
sant  omnes  difficultates.  Multum  autem  du- 
bito,  an  heec  fuerit  mens  D.  Thom.,  propter 
absoluta  et  universalia  verba  ejus.  Et  ideo 
addere  possumus,  quamvis  sacramenta  non 
infundant  semper  primam  gratiam,  nec  per 
se,  tamen  quoties  ahquam  gratiam  infundunt, 
ea  efficacitate  illam  conferre,  quse  sufficeretad 
dandam  primam  gratiam,  si  in  subjecto  non 
praecessisset,  dummodo  obicem  non  poneret 
(quod  semper  praesupponendum  est) ;  et  ideo 
hic    subsumit   omnia   sacramenta  infundere 
gratiam,  scilicet,  vel  actu,  vel  quantum  est 
ex  sua  efficacia.  Etideo  ad  hanc  rationem  ne- 
cesse  non  est,  ut,  quoties  augetur  gratia,  re- 
mittantur  venialia ;  sed  quoties   augetur  tali 
modo,  ettali  efficacitate, quee  exse ad  dandam 


II.  AUTIC,  IV. 

primam  gratiam  sufticeret.  Quamvis  autem  D. 
Thom.  non  declaret,  subintelligit  tamen  re- 
quiri  dispositionem  ex  parte  recipientis,  sicut 
in  art.  2  explicuerat,  ad  quem  se  remittit. 
Qualis  autem,  et  quanta  esse  debeat  haec  dis- 
positio  cum  sacramento  conjuncta,  nospostea 
declarabimus. 

4.  Secunda  assertio,  quee  ex  reliqua  parte 
articuli  colhgitur,  est :  sacramentalia  operan- 
tur  ad  remissionem  venialium  peccatorum, 
in  quantum  fiunt  cum  aliquo  motu  detesta- 
tionis  peccatorum,  aut  reverentia  in  Deum, 
vel  res  divinas.  Non  explicat  autem  D.  Thom. 
qualis  debeat  esse  ihe  motus ;  satis  tamen  ex 
verbis  ejus  constat  non  postulare,  ut  sit  verus 
actus  contritionis,  vel  amoris  Dei  super  om- 
nia,  sed  quselibet  detestatio  formalis,  vel  vir- 
tualis  de  peccato  veniali,  dummodo  in  chari- 
tate,  etaliquo  modo  ex  gratia  fiat,  ut  in  solut. 
ad  3  declarat.  Rursus  non  exponit  D.  Thom. 
quomodo  heec  sacramentalia  operentur  ad  ex- 
citandum  hunc  motum,  etan  suppleantaliqua 
ex  parte  ejus  insufficientiam  et  defectum  ;  sed 
hsec  tradentur  a  nobis  disputatione  sequen- 
te.  Argumentorum  solutiones  non  indigent 
aliqua  expositione. 

ARIICULUS  IV. 

Utrum  veniale  peccatum  possit  remitti  sine 
mortali  l. 

1.  Ad  quartum  sic  proceditur.  Videtur , 
quod  veniale  peccatum  possit  remitti  sine  mor- 
tali.  Quia  super  illud  Joan.  8:  Qui  sinepec- 
cato  est  vestrum,  primus  in  illani  lapidem  mit- 
tai ,  dicit  qucedam  glossa,  quod  omnes  illi  erant 
in  peccato  mortali ;  venialia  enim  eis  dimitte- 
bantur  per  cceremonias.  Ergo  veniale  peccatum 
potest  remitti  sine  mortali. 

2.  Prceterea,  adremissionem peccati  venialis 
non  requiritur  gratia?  infusio,  requiriiur  au- 
tem  ad  remissionem  mortalis.  Ergo  veniale 
peccatum  potest  remitti  sine  mortali. 

3.  Praterea,  iplus  disiat  peccatum  veniale 
a  mortali,  quam  ab  alio  veniali.  Sed  unum  ve- 
niale  potest  dimitti  sine  alio  ,  ut  dictum  est 2. 
Ergo  veniale  potest  dimitti  sine  mortali. 

Sed  contra  est,quod  dicitur  Matth.  5  :  Amen 
dico  tibi,  non  exies  inde  (scilicet  ex  carcere,  in 
quem  intruditur  homo  pro  peccato  mortali)  do- 

1  Inf.,  q.  90,  art.  4,  ad3;et4,  d.  16,  q.  2, 
art.  1,  q.  2  et  3. 

2  Art.  prccced.,  ad2,  et  q.  preeced.,  art.  3. 


DISPUTA.T.  X 
nec  reddas  novissimum  quadranlem.  Per  quem 
significatur  veniale  peccatum.   Ergo  veniale 
psccatum  non  remitiitur  sine  mortali. 

Respondeo  dicendum,  quod  [sicut  sapra  dic- 
tum  est {)  remissio  culpce  cujuscunque  nunquam 
fit,  nisi  per  virtutem  gratice  :  qitia,  ut  Apost. 
dicit  Rom.  A,  ad  gratiam  Dei  pertinct,  quod 
Deus  alicui  non  imputet  peccatum :  quod  glossa 
ili  exponit  de  veniali 2.  Iile  aittem,  qui  cst  in 
peccato  mortali,  caret  gratia  Dei.  Unde  nul- 
lum  veniaie  sibi  remittitur. 

Ad primum  ergo  dicendum,  quodvenialia  ibi 
dicuntur  irregularitates  sive  immundltice,  quas 
contrahebant  secundum  legem. 

Ad  secunditm  dicenditm,  quodlicet  ad  re- 
missionem peccati  venialis  non  requirakir  nova 
in/usio  habitualis  gratice ,  requiritur  tamen 
aliquis  gratice  actus,  qui  non  potest  esse  in  eo 
qui  subjacet  peccato  mortali. 

Ad  tertium  dicendum,  quod peccatttm  veniale 
non  excludit  omnem  actum  gratice,  per  quem 
possunt  omnia  peccata  venialia  climitti.  Sed 
peccatum  mortale  excludit  totaliter  habitum 
gratice,  sine  quo  nullum  peccatum  mortale, 
vel  veniale  remittitur.  Et  ideo  non  est  similis 
ratio. 

Littera  divi  Thomse  est  clara,  et  res  ipsa 
jam  explicata  est. 

DISPUTATIO  XII. 

DE    REMISSIONE   VEiSIALIUM   PER   ALIA  OPERA. 

Hsec  dispntatio  proprie  non  spectabat  ad 
hunc  locum,  sed  ad  varia,  pro  diversitate  re- 
rum,  quibus  solet  hic  effectus  ex  opere  ope- 
rato  tribui;  tamen  quia  D.  Thomas  eam  at- 
tigit  in  art.  3,  et,  quia  ad  complementum  hu- 
jus  materiee  est  necessaria,  prsetermitti  non 
potuit  ;  prffisertim,  quia  exponere  necesse 
est,  quem  concursum  habeat  virtus  pceniten- 
tice  ad  hunc  effectum,  etiamsi  ex  opere  ope- 
rato  fiat.  Duo  autem  sunt  capita,  ad  qua3  re- 
ducuntur  omnes  causae,  quibus  iilo  modo  po- 
test  tribuitalis  effectus,  scilicet  sacramenta  et 
sacramentalia ;  et  sub  utroque  varia  membra 
continentur,  de  quibus  sub  generali  queestio- 
ne  breviter  dici  potest.  Addi  etiam  hic  posset 
sacrificium  Missa?,  quod  formaliter  est  distin- 
ctum  a  prcedictis.  Sed  de  illo  sufficientfr  dixi 
superiori  tomo,  disput.  79,  sect.  5. 

1  Q.  86,  art.  3. 

2  Gloss.  interlinearis,  super  illud  :  Beatus 
j  citi  non  imputavit  Domhits  peccaium. 

XXII. 


I.  SECT.  J. 


225 


SECTIO  I. 


Utram  vcniale  peccatum  tollatur  ex  opere  operato 
per  sacramenta. 

i.  Proponititr  difficultas. —  Ratio  ditbii. 
—  Primum  inquiri  posset ,  an  heec  causalitas 
ex  opere  operato  habeat  locum  in  rcmissione 
peccati  venialis ;  nam ,  si  habet ,  nemo  pru- 
dens  negabit,  quin  per  sacramenta  novre  le- 
gis,  generatim  loquendo,  interdum  fiat,  quam- 
vis  de  particularibus  sacramentis  possit  esse 
dubitatio.  Nam ,  cum  ha?c  sacramcnta  insti- 
tuta  sint  ad  homines  perfecte  sanctificandos 
ex  opere  operato,  ethaec  sanctificatio  ex  parte 
consistat  in  remissione  venialium  peccatorum, 
non  potest  toto  huic  generi  sacramentOrum 
hcec  efficacitas  denegari,  si  possibilis  est.  Ra- 
tio  autem  dubitandi  de  hac  possibilitate  est 
supra  tacta  ,  quia  vel  homo  est  saltem  attri- 
tus  de  peccato  veniali,  vel  non ;  si  non,  nun- 
quam  poterit  tolli  ex  opere  operato,  alias  tol- 
leretur  sine  sufficienti  mutatione  voluntatis 
humanaB,  quod  dicendum  non  est.  Si  autem 
voluntas  humana  jam  fuit  sufficienter  muta- 
ta,  statim  aufertur  peccatum  veniale  ex  dis- 
positione  operantis  ,  priusquam  intervenire 
possit  efficacitas  ex  opere  operato.  Ergo  nun- 
quam  datur  locus  huic  modo  remissionis  ve- 
niafis  peccati. 

2.  Remissio  venialis ,  quce  fit  simnl  cum 
mortali,  potest  et  fit  ex  opere  operato  psr  sa~ 
cramenta.  — Haec  difficultas  prcesertim  pro- 
cedit  in  remissione  venialis  peccati,  quee  per 
se  fit  sine  conjunctione  cum  mortali  peccato, 
et  ideo  oportet  de  illa  specialiter  loqui.  Nam 
de  altera,  qure  fit  simui  cum  mortali,  pro  cer- 
to  supponendum  est  posse  fieri  ex  opere  ope- 
rato,  et  de  facto  fieri  per  sacramenta,  vel 
plura,  vel  omnia.  Primum  patet  ex  ratione 
contraria,  quia  tunc  peccatum  veniale  non 
potesttolli  per  solam  attritionem,  etiam  si  iila 
ad  veniale  extendatur,  quia  non  potest  tolli 
sine  mortali,  quod  per  solam  attritionem  non 
toUitur;  ergo,  adveniente  sacramcnto  ,  pote- 
rit  veniale  ex  opere  operato  tolli ,  sicut  tolli- 
tur  mortale.  Sed  fortasse  negabit  aliquis  si- 
militudinem,  quia  per  sacramenlum  infundi- 
tur  gratia,  qute  est  forma  natura  sua  incom- 
possibilis  cum  peccato  mortali,  et  ideo  potest 
ex  opere  operato  excludi ;  non  est  autem  ilfa 
forma  incompossibilis  cum  peccato  veniali ; 
et  ideo  non  sequitur  respectu  illius  esse  pos- 
sibilem  efficacitatem  ex  opere  operato.  Sed 
contra,  nam,  ut  Deus  remittat  peccatum  ve- 

do 


226 


IQILEST.  LXXXVII.  ARTIG.  IV. 


niale,  non  est  necesse,  ut  infundat  formara 
physicam  formaliter  incompossibilem  illi , 
quia  revera  ,  in  rigore  loquendo  ,  nulla  talis 
est,  et  saltem  est  certum  seepe  fieri  sine  illa, 
ut  supra  significatum  est,  et  ex  dicendis  am- 
plius  constabit ;  ergo  per  sacramentum  potest 
Deus  remittere  ex  opere  operato  simul  pec- 
catum  veniale  cum  mortali,  applicando  Christi 
meritum,  et  ordinando  gratiam  ad  utrumque 
effectum. 

3.  Et  hoc  ipsum  probatur  ,  ostendendo  al- 
teram  partem  inductione  sacramentorum. 
Nam  de  sacramento  pcenitentise  supra  id  os- 
tendimus,  ex  eo  principio,  quod  sunt  materia 
sufficiens  sacramenti  pcenitentiee,  quee  pro- 
pterea  recte  et  utiliter  in  confessione  dicun- 
tur,  ut  dixitConc.  Trid.,  sess.  14,  c.  5.  Com- 
prehendunturque  sub  illis  verbis  Christi :  Quo- 
rum  remiseritis  peccata,  remittuntur  eis,  Joan. 
20.  Ergo,  sicut  per  potestatem  clavium  re- 
mittuntur  peccata  mortalia  exopere  operato, 
ita  etiam  venialia  illis  conjuncta ,  cum  pro- 
portionali  dispositione,  et  attritione.  Preeterea 
idem  est  certissimum  cle  baptismo ,  ut  late 
ostensum  est  superiori  tomo,  disp.  28,  sect. 
3.  Ubi  non  solum  omnem  culpani,  sed  etiam 
omnem  pcenam  ostendimus  remitti  per  ba- 
ptismum  homini  sufficienter  attrito  ;  atque 
etiam  probavimus  non  oportere,  ut  attritio  in 
contritionem  mutctur,  quod  etiam  de  sacra- 
mento  pcenitentiee  infra  repetemus.  De  aliis 
vero  sacramentis  quoad  hunc  modum  remis- 
sionis  nihil  est  omnino  certum,  quia  incertum 
etiam  est,  an  aliquando  dent  primam  gra- 
tiam;  tamen  ,  supposita  probabili  opinione 
affirmante,  aliquando  dare  illam,  si  bona  fi- 
de ,  et  cum  sufficienti  attritione  suscipiantur, 
consequenterdicendumvidetur,  etiam  auferre 
venialia,  quee  inveniunt  cum  mortalibus  con- 
juncta,  si  attritio  adilla  etiam  extendatur  (agi- 
mus  autem  de  remissione  tantum  quoad  cul- 
pam).  Quodaperte  sentitD.  Thom.hic,  et  idem 
sentiunt  alii  Doctores  infra  citandi.  Ratio  vero 
est,  quia,  si  gratia  infusa  per  sacramentum 
cum  tali  dispositione,  remittit  peccatum  mor- 
tale,  verisimile  est  ordinari  etiam  a  Deo  ad 
remittendum  veniale ;  vel  aliter ,  si  cum 
eequali  dispositione  justificat  Deus  hominem 
a  peccato  mortali,  multo  magis  justificabit  a 
veniali ;  vel,  si  Deus  propter  Christi  merita 
applicata  per  sacramentum,  acceptat  iUam 
dispositionem  ut  sufficientem  ad  remissionem 
mortalium  ,  quamvis  ex  se  non  sufficeret, 
multo  magis  acceptabit  illam  ad  remissionem 
venialium.  Ex  hac  autem  ratione  solum  con- 


cluditur,  per  sacramenta  remitti  hoc  modo  ea 
peccata  venialia,  quorum  homo  habet  veram 
et  supernaturalem  attritionem.  An  vero  alia 
etiam  tollantur,  vel  tolli  possint,  in  sequenti 
puncto  dicemus,  nam  quoad  hoc  eadem  est 
ratio  in  hoc,  et  in  sequenti  modo  remissionis 
venialis  peccati. 

Qiiid  de  remissione  venialis,  quando  per  se 
sola  fit. 

4.  Omnia  sacramenta  aliquando  tollere  pec- 
catavenialia  ex  opere  operato  injustis. —  Vera 
resolutio.  — De  laptismo.  —  De  pcenitentia.  — 
Dicendum  ergo  superest  de  remissione  culpee 
venialis,  quando  perse  sola  fitsine  remissio- 
ne  mortalis ;  nam  tunc  videtur  nunquam  ha- 
bere  locum  opus  operatum  sacramenti,  non 
quia  sacramento  ex  se  virtus  desit,  sed  quia 
semper  preevenitur  a  dispositione  pcenitentis, 
quse  informataper  gratiam  habet  vim  satisfa- 
ciendi,  et  expellendi  peccatum  veniale,  ante- 
quam  sacramentum  adveniat;  et  itadici  pote- 
runt  sacramenta  de  se  esse  remissiva  peccati 
venialis,quoties  invenerint  illainhominebene 
disposito,  de  facto  tamen  nunquam  remittere 
illa  in  hornine  justo,  quia  jam  invenient  re- 
missa,  si  ille  est  bene  dispositus.  Nihilomi- 
nus  dicendum  censeo  sacramenta  aliquando 
tollere  peccata  venialia  ex  opere  operato  in 
hominibus  justis.  Quod,  licet  in  quibusdam 
sacramentis  sit  certius  quam  in  aliis,  de  om- 
nibus  tamen  est  verisimile.  Debaptismo  suf- 
ficiunt  dicta  in  citata  sect.  3,  cum  bis  quee  in- 
ferius  addemus.  Et  idem  est  de  sacramento 
pcenitentise,  conjungendo  quae  in  preecedenti 
disputatione  attigimus  cum  bis  quee  statim 
dicemus.  Quia  vero  heec  duo  sacramenta,  per 
se  loquendo,  sunt  sacramenta  mortuorum, 
ideo  in  baptismo  non  habet  locum  hic  casus, 
nisi  quando  supponitur  adultus  prius  justifi- 
catus  per  contritionem  cum  baptismo  in  voto, 
et  postea  veniahter  peccasse,  et  sic  accedere 
ad  sacramentum  baptismi  cum  aliqua  dispo- 
sitione,  quee  per  se  non  sufficiat,  ut  tollatur 
peccatum  veniale,  nisi  accedat  vis  sacramen- 
ti;  de  qua  dispositione  statim  dicemus.  Insa- 
cramento  autem  pcenitentiee  frequentius  et 
magis  per  se  habet  locum  hic  casus,  scilicet, 
quando  homo  justus  de  solis  venialibus  con- 
fitetur.  Et  tunc  etiam  potest  intelligi  duplex 
efficacia  in  tali  sacramento  ad  tollenda  venia- 
lia  peccata  :  prima  est  quasipropria  etperse, 
quee  solum  versatur  circa  ea  peccata  quee 
sunt  materia  talis  confessionis ;  et  de  hac  suf- 
ficienter  dictum    est  in  disputatione  preece- 


DISPUTAT. 
d.enti,  sect.  3.  Alia  vero  efiicacitas  esscpotest 
ad  tollenda  peccata  venialia  omissa  in  tali 
confessione,  vel  tx  oblivione,  vel  voluntarie, 
quod  potcst  fieri  sine  culpa ;  et  cpioad  lioc  vi- 
detur  esse  eadem  ratio  de  lioc  sacramento, 
et  de  caeteris  ;  quia,  si  habet  hancvim,  magis 
est  ex  gcnerali  ratione  sacramenti  novse  le- 
gis,  quam  ex  propria  talis  sacramenti.  In  quo 
differt  a  baptismo,  nam  hic  ex  propria  et  spe- 
cifica.institutione  onmia  delet,  quia  est  rege- 
neratio,  etperfecta  ablutio,  ut  significanttam 
actio  materise,  quam  verba  formee;  nihilomi- 
nus  tamen  quoad  clispositionem  necessariam 
adtalem  effectum  eadem  est  utriusque  ratio. 
5.  De  extrema-unctione.—Eucharistia. — De 
reliquis  tribus  sacramentis. —  De  cseteris  vero 
saeramentis  vivorum,  de  duobus  mihi  fere 
certum  est,  hunc  habere  eifectum  quantum 
est  ex  vi  ipsorum.  Unum  est  sacramentum 
extremte  unctionis,  cle  quo  infra  in  hoc  eo- 
dem  opere  ex  professo  dicam ;  nunc  sufiiciant 
verba  Goncilii  Tridentini,  sess.  14,  cap.  2,  et 
can.  2  de  extrema-unctione,  definientis  illud 
sacramentum  et  dare  gratiam,  et  remittere 
peccata,  seu  delicta ;  et  addit  :  Si  qua?  sunt 
adhuc  expianda  ;  ac  peccatireliquias  abstergit. 
Ubi  et  distinguit  peccata  a  reliquiis  peccato- 
rum,  et  dum  dicit  :  Si  quce  sunt  expianda, 
plane  significat  se  loqui  de  peccatis,  quse  ma- 
nere  possunt  in  homine  jam  justificato.  Nisi 
quis  velit  id  intelligere  de  solo  reatu  pcenee 
temporalis,  quod  violentum  est,  et  prseter 
vim  verborum,  preesertim  quia  ille  reatus  po- 
tius  pertinet  ad  reiiquias  peccatorum.  Aliud 
est  sacramentum  Eucharistise,  de  cpio  id  late 
tractavi  superiori  tom.,  disput.  63,  sect.  4  0. 
De  aliis  vero  tribus  sacramentis  hoc  absolute 
negat  Soto  in  4,  d.  14,  cr.  2,  art.  4.  Idem  ta- 
men  Soto,  d.  45,  art.  3,  oppositum  docere  vi- 
detur ;  et,  cum  in  priori  loco  videatur  majo- 
rem  efficaciarn  in  hoc  tribuere  sacramentali- 
bus,  quam  his  sacramentis  ,  in  posteriori  ait, 
si  aqua  benedicta  habet  hanc  vim  fquodipse 
inclicat),  afortiori  habere  omnia.  sacramenta. 
Atque  haec  opinio  est  magis  recepta  inter 
Theologos,  ut  patet  exD.  Thoma  hic,  et  Bo- 
nav.  in  4,  d.  21,  art.  1,  q.2;etAlense,dict.  q. 
65,  membr.  3,  art,  4,  §  2;Leclesma,  4,  p.  4, 
q.  28,  art.  3;  Petro  Soto,lect.  12  deEuchar., 
et  1 8  de  Pcenit.  Et  hsec  sententia,  licet  certa 
auctoritate  non  constet,  nequenecessariara- 
tione  probari  possit,  probabilior  est.  etmagis 
pia.  Quia  imprimis  non  repugnat  Christum 
Dominum  hanc  virtutem  dedisse  his"sacramen- 
tis.  Deindeestconsentaneumfini  omnibus  sa- 


XII.  SECT   I.  227 

ciamentis  communi,  quia  omnia  sunt  instituta 
ad  curationem  ct  sanctificationem  animarum. 
Deincle  est  consentaneum  fini  proprio  unius- 
cujusque  sacramenti,  qui  est,  uL  aliquod  mu- 
nus  sancte,  et  modo  Deo  grato  perficiatur, 
quod  possunt  venialia  peccata  suo  modo  im- 
peclire,  et  maxime  illa  quae  in  unoquoque  sa- 
cramento  speciahter  repugnant  fini  ejus.  Tan- 
dem  ob  similes  rationes  probabiliter  creditur 
quodlibet  sacramentum,  bona  fide  susceptum, 
tollere  mortale  peccatum,  si  illud  inveniat; 
ergo  a  fortiori  idem  dicendum  est  de  peccato 
veniali,  si  ex  parte  pcenitentis  sit  similis,  aut 
proportionalis  dispositio . 

Qucenam  dispositio  sufficiat  acl  liunc 
effectum. 

6.  Primus  disponendi  modus.  —  Secundus. 
—  Jam  vero  explicandum  sequitur,  quaenani 
sit  illa  dispositio  :  duobus  enim  modis  intel- 
ligi  et  cogitari  potest.  Primo,  quod  sacramen- 
ta  immediate  preebeant  aliquod  auxilium,  ex- 
citans  in  nobis  motum  sufficientem  ad  tollen- 
dum  peccatum  veiiiale.  Secundo,  quodipsum 
sacramentum  per  se  remittat  veniale  pecca- 
tum,  etiam  absque  motu  voluntatis  per  se 
sufficiente  ad  expellendum  illud.  Priorem  mo- 
clum  sequuntur  Petrus  Soto  et  alii  moderni, 
et  attribuunt  D.  Thom.  hic,  et  supra,  q.  79, 
art.  4 ;  et  tenet  aperte  Alensis  supra,  et  Bo- 
nav.  supra,  etd.  23,  art.  1,  q.  1,  ubi  Duran- 
dus,  et  alii  ita  sentiunt  de  extrema-unctione. 
Juxta  quam  sententiam  nunquam  per  sacra- 
mentum  remittitur  peccatum  veniale  sine  suf- 
ficiente  dispositione,  seu  opere  operantis.  Di- 
citur  tamen  nihilominus  tolli  ex  opere  ope- 
rato,  quia  illemet  actus  hominis  operantis 
provenit  a  sacramento  ex  opere  operato.  Pia- 
tio  esse  potest,  quia  sacramentum  non  remit- 
tit  culpam  aliquam  nisi  mediante  aliqua  for- 
ma  inheerente  incompossibili  cum  tali  pecca- 
to ;  heec  autem  forma  respectu  venialis  pec- 
cati  non  potest  esse  solus  habitus,  ut  supra 
ostensum  est ;  ergo  esse  debet  aliquis  actus. 

7.  Sacramentum  per  se  remittere  veniale  si- 
ne  motuvoluntatis  ad  idsufficiente,  vera  reso- 
lutio.  —  Nihilominus  contrariam  sententiam 
censeo  veriorem,  et  esse  D.  Tlioni.,  ut  expli- 
cuilatius  dict.  q.  79,  art.  4.  Eamdem  tenet 
Soto,  ita  inteUigens  D.  Thom.  hoc  loco.  Indi- 
cant  etiam  Paludanus  et  Capreolus  in  4,  d. 
23.  Et  de  Eucharistia  et  baptismo  id  probavi 
inlocis  supra  citatis.  Ratio  vero  generalis  esse 
potest,  quia  omnia  sacramenta  tollunt  pecca- 
tummortale  absque  dispositione,  qiue  per  se- 


228 


QU.-EST.  LXXXVII.  ARTIC.  IV. 


ipsarn  sufficiat.Unde  non  tantum  excitant  me- 
liorem  dispositionem,  sed  cum  illaimperfecta 
per  se  immediate  tollunt  ipsum  peccatum 
mortale;  cur  ergo  non  magis  ita  operabun- 
tur  remissionem  venialis  peccati?Et  confir- 
matur,  nam  alias  ha3c  remissio,  vel  nunquam 
vel  rarissime  fiet  per  sacramentum,  quia  raro 
contingit  ut  in  illo  momento  in  quo  sacra- 
mentum  absolvitur,  homo  excitetur  et  perfi- 
ciat  meliorem  actum  et  drspositionein,  quam 
toto  tempore  praBcedente  habuerat.  Quod  ip- 
sa  experientia  satis  ostendere  videtur,  etiam 
in  his  qui  mediocri  diligentia  et  attentione 
ad  sacramenta  accedunt.  Et  declaratur,  quia 
vel  hic  effectus  sacramenti  est  aliquod  auxi- 
lium  excitans,  quod  a  solo  Deo  operante  con- 
fertur  ;  ethoc  non  videtur  esseinfallibile,  aut 
certa  lege  dari  ex  vi  sacramenti,  quia  homi- 
nes  etiambenedispositi  non  semper  recipiunt 
has  speciales  motiones  in  ipso  momento,  quo 
sacramenta  suscipiunt.  Vel  est  solum  concur- 
sus  actualis  gratiae  adjuvantis ;  et  hic  etiam 
cum  non  sit,  nec  fiat  actu  in  nobis  sine  nostra 
actuaii  cooperatione  libera,  non  videtur  esse 
immediatus  effectus  ex  opere  operato  aiicujus 
sacramenti.  Responderi  autempotest,  ratione 
sacramentorum  dari  aliqua  auxilia  actualia 
prEevenientia,  quamvis  non  semper  dentur 
in  ipsa  actuali  susceptione  sacramenti,  sed 
postea  congruis  temporibus.  Respondeo  :  si 
tale  auxilium  in  ordine  ad  remissionem  pec- 
cati  venialis  esset  effectus  sacramenti  ex 
opere  operato,  nullum  tempus  esset  magis 
congruum  ad  illud  dandum,  quam  sit  il- 
lud ,  in  quo  recipitur  sacramentum.  Ne- 
que  aliquis  auctorum  dixit  peccata  venia- 
lia,  quse  non  remittuntur  in  ipsa  suscep- 
tione  sacramenti,  remitti  postea  aliquando 
virtute  sacramenti,  quando  per  se,  et  non  si- 
mul  cum  mortalibus  remittuntur,  ut  fieri 
potest  per  baptismum,  vel  pcenitentiam. 

8.  Solvitur  contrarium  fundamentum.  — 
Nec  fundamentum  oppositum  firmum  est, 
quia,  ut  supra  ostendi,  etiam  actus,  quo  tol- 
litur  veniale  peccatum ,  non  semper  est  in- 
compossibilis  ex  se,  et  natura  sua  cum  pec- 
cato  veniali ;  et  ideo  semper  in  his  effectibus 
adjungenda  est  ordinatio  divina,  supposita  ex 
parte  causee  vel  dispositionis  proportione 
aliqua.  Sic  ergo  in  prassenti  dicimus,  quamvis 
ex  parte  hominis  non  pra^cedat  actus  suffi- 
ciens,  ipsam  gratiam  sacramentalem,  ut  talis 
est,  esse  formam  moraliter  sufficientem  ad 
hunc  effectum.  Et  ideo  D.  Thom.  hic  solum 
probathunc  effectum  ex  oo,  quod  sacramenta 


gratiam  infundunt.  Hsec  autem  gratia  sacra- 
mentalis  quoad  preesens,  non  addit  supra  ip- 
sam  gratiam,  nisi  ordinaticfhem  divinam,  qua 
voluit  ut  gratia  per  talem  causam ,  et  ad  ta- 
lem  finem  indita,  remitteret  venialia,  si  homo 
sic  recipiens  non  poneret  obicem. 

Quid  necesse  sit  ut  Tiomo  non  ponat  oiicem  ad 
Jiunc  effectum. 

9.    Voluntas  sacramenti  sine  complacentia 
peccati  sufficit.  — Secl  tunc  superest  explican- 
dum,  quid  necesse  sit  ut  homo  non  ponat  obi- 
cem  ad  hunc  effectum.  Et  ratio  dubii  est  su- 
pra  tacta,  quia  respectu  mortalis  peccati  obex 
non  tollitur,  nisi  per  aliquem  actum,  saltem 
imperfectum,  scilicet,  attritionem ;  ergo  ali- ; 
quid  simile  necessarium  erit  respectu  venia- 
lis  peccati,  saltem  ex  eo  quod  fuit  actuale. 
At  vero,  si  attritio  requiritur,  illa  sine  sacra- 
mento  tollet  hoc  peccatum ,  ut  supra  dictum 
est;  ergo  nunquam  sacramentum  tollet  hu- 
jusmodi  peccatum  sine  dispositione  per  se 
sufficiente;  imo,  loquendo  moraliter,  seu  re- 
gulariter,  nunquamtollet,  sed  supponet  abla- 
tum  per  ipsum  actum.  Circa  hoc,  qui  senserit 
peccatum  veniale  nunquam  tolli  per  soiam 
attritionem  ,  etiamsi  persona  sit  grata ,  facile 
explicabit  hunc  effectum  respectu  sacramen- 
torum,  dicendo  sacramenta  facere  hominem 
ex  attrito  contritum,  ut  sic  dicam ,  etiam  res- 
pectu  venialium ,  atque  ita  tolli  obicem  per 
attritionem,  et  solvitur  difficultas  tacta,  quia 
negatur  fundamentum  ejus.  At  vero  supposita 
sententia  a  nobis  posita,  quod  attritio  in  ho- 
mine  grato  sine  sacramento  sufiicit  ad  tollen- 
da  venialia  ,  dicendum  consequenter  est,  ad 
tollendum  obicem  minus  requiri  quam  attri- 
tionem,  quandoquidem  sola  attritio  ad  totum 
cffectum  sufficit.  Ut  ergo  homo  suscipiens  sa-  \ 
cramentum  non  ponat  obicem  huic  effectui, 
satis  est  (opinor)  quod  accedat  sine  actuali 
complacentia  peccati  venialis,  et  cum  volun- 
tate  ac  desiderio  recipiendi  sacramentum,  el 
effectum  ejus.  Ita  etiam  sentiunt  Soto  et  Le- 
desma.    Et  probatur  retorquendo    rationem 
factam,  quia  ad  hunc  effectum  non  potest  sa- 
cramentum  postulare  et  exigere  attritionem, 
alias  postularet  ipsum  effectum  jam  factum  ; 
ergo  nihil  aliud  potest  cogitari ,  nisi  illa  ca- 
rentia  compfacentiee  cum  prajdicta  voluntate. 
Quod  etiam  docet  D.  Thom.  in  citatis  locis  ad 
2.  Addunt  preeterea  Soto  et  Ledesma,  illam 
voluntatem  circa  sacramentnm  ,  et  effectum 
ejus,  esse  virtualem  quamdam  retractationem 
peccati  venialis,  quatenus  homo  vult  medici- 


DISPUTAT. 

nnra  illius  assumere.  Item  conjecturse  saqie 
adductse  de  levitate  peccati  venialis,  et  de  cli- 
gnitate  gratiae,  qtise  in  horaine  supponitur, 
hoc  etiara  confirmant.  Quapropter  non  est  in 
hoc  cequalis  ratio,  seu  dispositio  petenda  res- 
pectu  venialis  peccati  et  mortalis ,  nam  per 
raortale  multo  magis  avertitur  homo  a  Deo, 
et  ante  remissionem  ejus  caret  homo  gratia  ; 
;il  vero  veniale  peecatum  est  imperfecta,  seu 
fere  nulla  aversio,  et  aliunde  relinquit  gra- 
tiam  in  homine,  quse  semper  est  dispositio 
ad  remissionem  talis  peccati ;  et  ideo ,  si  ac- 
cedat  sacramentum,  et  non  inveniat  compla- 
centiam  formalem,  aut  virtualem ,  tollit  il- 
lud. 

10.  An  tollantur  omnia  venialia  quibus  Tio- 
mo  non  est  actualiter  affectus.  —  Opinio  ne- 
gans.  —  Opinio  affirmans  verisimilior.  —  Sed 
hinc  oritur  difiicultas,  nam  videtur  sequi  ex 
dictis,  per  quodlibet  sacramentum  tolli  sem- 
per  omnia  peccata  venialia,  quibus  homo  non 
est  actualiter  affectus ,  quod  non  videtur  ve- 
risimile.  Sequela  probatur,  quia  ad  hunc  ef- 
fectum  non  est  necessaria  positiva  dispositio, 
sed  tantum  carentia  complacentise ;  ergo,  si 
hsec  non  sit  circa  ullum  peccatum,  omnia  tol- 
lentur.  Patet  consequentia,  tum  ex  illo  prin- 
cipio,  quod  sacramenta  dant  suos  effectus  non 
ponentibus  obicem  ;  tum  etiam  quia,  induc- 
tione  factaper  singula  peccata,  quodlibet  au- 
ferri  potest  ex  vi  sacramenti,  supposita  caren- 
tia  complacentise,  et  non  est  major  ratio  de 
uno,  quam  cle  alio ;  ergo  auferentur  omnia. 
Ad  hanc  difficultatem  quidam  concedunt  to- 
tum ;  ita  Sotus  et  Ledesma.  Alii  vero  negant 
sacramentum  aequaliter  tollere  peccata  ve- 
nialia,  ubi  non  esteequalis  dispositio.  Et  qui- 
dem  antiqui  Theologi  disptitantes  in  particu- 
lari  de  Eucharistia  ita  sentiunt  in4,  d.  12,  ut 
videre  licet  in  D.  Thom.,  q.  2,  art.  2;  D.  Bo- 
navent.,  2  part.  distinctionis,  art.  1,  q.  3;  Ri- 
chardo,  art.  5,  q.  2;  Alens.,  4  par.,  q.  41, 
memb.  1 ,  art.  1 ;  et  Gabriel. ,  lect.  85  in  canon. ; 
et  D.  Antonin.,  3  part,,  tit,  14,  c.  12,  §  5.  Et 
ratio  est,  quia ,  licet  sacramenta  dent  suos 
effectus  non  ponentibus  obicem,  non  tamen 
cequaliter  dant  omnibus,  sed  pro  ratione  dis- 
positionis,  ut  patet  tam  in  effectu  gratise, 
quam  in  effectu  remissionis  pcenae  temporalis; 
non  enim  totam  remittunt  etiam  non  ponenti 
obicem,  sed  pro  gradu  et  qualitate  disposi- 
tionis ;  ergo  idem  dicendum  est  de  peccatis 
venialibus.  Propter  quod  lisec  res  mihi  dubia 
videtur  et  incerta.  Nam,  affirmando  priorem 
sententiam,  nullum  absnrdum,  vel  inconve- 


XII.  SECT.  I.  229 

niens  scqui  video ,  quanquam  cfficaci  funda- 
mento  ostencli  non  possit,  prsesertim  de  om- 
nibus  sacramentis,  ut  ratio  in  contrariuni 
facta  declarat.  Multum  tamen  favet  illi  sen- 
tentise  D.  Thom.  hoc  loco,  ct  ut  minimum 
videtur  probabilius ,  omnia  sacramcnta  ha- 
bere  vim  ad  hanc  universalem  remissionem, 
si  ex  parte  hominis  sit  proportionata  disposi- 
tio ;  quia  ex  parte  ipsorum  sacramentorum 
non  potest  esse  imperfectus  et  dimidiatus  hic 
etfectus ,  cum  nitantur  in  merito  Christi  infi- 
nito ,  et  nulla  rationc  probabili  fingi  possit, 
esse  de  se  determinata  ad  ccrtum  numerum 
et  qualitatem  peccatorum  venialium,  magis 
quam  mortalium. 

11.  Probatur  in  baptismo  opinio  affirmans. 
—  Cajetani  distinctio  inter  baptismum  aquce 
et  sanguinis  rejicitur. — Jam  vero  descenden- 
dum  est  ad  particularia.  Et  de  baptismo  sine 
dubio  est  probabilius  auferre  omnemculpara, 
etiam  venialem,  ubi  non  invenerit  voluntatem 
resistentem,  cjuia  est  regeneratio  et  renova- 
tio  totius  hominis.  Et  hoc  etiam  affirmavit 
hic  D.  Thom.,  art.  1,  ad2,  de  baptismo  san- 
guinis,  et  solum  requirit,  ne  adsit  compla- 
centia  actualis  contraria.  Cajetanus  vero,  in 
commentario  illius  solutionis,nescio  quod  clk- 
crimen  invenit  inter  baptismum  sanguinis  et 
aquee ;  nam,  si  catechumenus,  verbi  gratia,  ha- 
bens  propositum  mentiendi,  in  somno  interfi- 
ciatur  pro  Christo,  dicit  illi  remitti  illucl  pec- 
catum  veniale,  non  obstante  illa  voluntate 
virtuali  ex  priori  proposito  manente;  si  ta- 
men  baptizetur  baptismo  aquse,  dicit  non  tolli 
illud  veniale  peccaturn,  propter  virtualem  com- 
placentiam.  Nullam  vero  affert  probationem, 
neque  ego  ullam  video.  Nam  si  illa  virtualis 
complacentia  est  obex,  ita  ut  illi  non  detur 
remissio  venialis  peccati  ,  etiam  per  marty- 
rium  non  tolletur ;  si  vero  non  est  obex,  per 
baptismum  aquse  tolletur,  quia  baptismus  om- 
nia  remittit  non  ponenti  obicem.  Dicere  au- 
tem  quocl  respectu  unius  sit  obex,  et  non  res- 
pectu  alterius,  non  video  quo  fundamento  di- 
catur.  In  utroque  autem  casu,  si  illucl  pecca- 
tum  veniale  nulio  modo  fuit  retractatum,  ne- 
que  post  illud  habuit  homo  aliquem  actum, 
quo,  vel  formaliter,  vel  saltem  virtualiter  vo- 
luerit  illud  a  se  expellere,  vel  remedium  ali- 
quod  adhibere,  desiderando,  verbi  gratia,ba- 
ptismum,  vel  martyrium,  vel  aliquid  simile, 
non  existimo  remitti  illud  peccatum  etiam 
per  illa  baptismata  quse  majus  in  hoc  habent 
privilegium,  quia  existimo  semper  requiri  ali- 
qualem  dispositionem,   vel  mutationem  vo- 


230 


QILffiST.  LXXXVII.  ARTIC.  IV. 


limtatis  ;  hanc  vero  oportet  esse  posteriorem, 
quam  propositum  ipsum  peccandi  venialiter. 
Si  autem  post  tale  propositum  liomo  habet 
aliud  desiclerium,  vel  voluntatem  aliquomodo 
repugnantem  ipsi  peccato  veniali,  id  satis  erit 
ut  auferaturtam  per  baptismum  aquce,  quam 
sanguinis ,  propter  rationem  factam. 

42.  Idem  in  pmnitentia  ostenditur.  —  Idem 
de  extrema  unctione  judicatur .  —  Deincle  de 
pcenitentia  existimo  auferre  omnia  peccata 
venialia,  quee  vel  liomo  confitetur,  juxta  ali- 
quem  probabilem  modum  ex  superius  positis 
clisputatione  prsecedente  ;  vel  si  in  illis  pec- 
catis  hoc  locum  non  habet  propter  specialem 
rationem hujus  sacramenti  requirentis  forma- 
lem  pcenitentiam  ad  sui  constitutionem,  sal- 
tem  remittet  alia  peccata,  de  quibus  homo 
non  est  attritus,  maxime  si  sint  oblita,  et  non 
vohmtarie  omissa,  quia  quantum  est  ex  se, 
omnia  illa  subjicit  clavibus,  et  quia  illud  sa- 
cramentum  habet  vim  tollendi  peccata,  etiam 
oblita,  si  non  inveniat  obicem.  At  vero  de 
aliis  peccatis,  quae  homo  vohmtarie  non  sub- 
jicit  clavibus,  non  est  res  adeo  certa ;  et  for- 
tasse  major  aiiqua  dispositio  circa  illam  re- 
quiritur.  De  extrema  vero  unctione  probabile 
est  semper  omnia  remittere,  si  sint  aliquo 
modo  ex  supra  cleclaratis  retractata.  Quod  si- 
gnificatur  Jacob.  5  :  Si  in  peccatis  est,  remit- 
tentur  ei.  Et  in  supra  citatis  verbis  Concilii 
Tridentini.  Item,  quia  illud  est  copiosum  ef 
extremum  remedium  ad  hunc  finem  colla- 
tum. 

43.  In  aliis sacramentis  opinio  negans  cen~ 
setur  probabilis. — Respmdetur  interrogationi 
affirmantis  sententice.  —  De  aliis  vero  sacra- 
mentis  res  est  dubia.  Tamen  verisimilior  est 
posterior  sententia  propter  rationem  fac- 
tam.  Unde,  licet  verum  sit  quod  supra  dixi- 
mus,  solam  voluntariam  susceptionem  sacra- 
menti,  ablato  obice ,  sufficere  ad  remissio- 
nem  venialium,  sicut  sufficit  ad  augmen- 
ium  gratiae ,  non  tamen  inde  fit,  ut  suffieiat 
ad  remissionem  omnium  venialium  ,  sicut 
nec  sufficit  ad  omne  augmentum  gratiee;  si- 
cut  ergo  sic  recipienti  tale  sacramentum  ex 
institutione  divina  definitus  est  certus  gradus 
gratise,  qui  augebitur  in  melius  disposito,  ita 
eodem  modo  definita  est  certa  remissio  ali- 
quorum  venialium,  quee  erit  major  in  melius 
disposito,  et  poterit  esse  integra  et  totalis  in 
perfecte  disposito.  Et  ad  illam  interrogatio- 
nem,  quando  non  tolluntur  omnia,  cur  po- 
tius  heec  quam  illa  tollantur,  cum  et  dispo- 
sitio  et  sacramentum  sit  eeque  indifferens, 


respondeo  primo,  eamdem  interrogationem 
fieri  posse  de  remissione  pcenae,  quando,  sci- 
bcet,  non  tollitur  tota  ,  quare  remittatur  ea, 
quae  debetur  huic  peccato  potius  quam  al- 
teri.  Secundo  ergo  dicitur  hoc  posse  remitti 
in  divinam  voluntatem,  quia  cum  ex  parte 
nostra  non  detur  causa,  ipse  remittit  quod 
vult.  Tertio  dici  potest  probabiliter,  unum- 
quodque  sacramentum  esse  magis  institutum 
ad  qusedam  peccata  tollenda,  quam  alia,  et 
illa  prius  tollere ,  deinde  illa,  quee  eisdem 
propinquiora  sunt;  ut  Eucharistia  prius  tol- 
lit  peccata  venialia  repugnantia  charitati  , 
primum  Dei,  deinde  proximi ;  quod  si  heec 
non  inveniat,  vel  plura  possit  remittere  , 
tollit  deinde  ea  ,  quoe  repugnant  spei,  vel 
fidei ,  deinde  ea ,  quse  religioni ,  et  sic  de 
aliis.  Confirmatio  fortasse  per  se  primo  tollit 
ea,  quse  repugnant  fidei.  Ordo,  quae  repu- 
gnant  religioni ;  matiimonium,  quaa  castitati, 
et  sic  de  aliis.  Fortasse  etiam  quando  coetera 
sunt  paria,  illud  peccatum  prius  tollitur  , 
quod  antiquius  est,  vel  secundum  aliam  si- 
milem  proportionem. 

SECTIO  II. 

Utrum  sacramentalia  remittant  peccata  venialia 
ex  opere  operato. 

\ .  Sex  cwremonialia,  quibus  remissio  venia- 
lis  solet  atiribui. — Dehis  sacramentalibus  qua- 
tcnus  sunt  caeremoniae  quaedam  institutae  ab 
Ecclesia  ad  ornatum,  solemnemque  ritum  sa- 
cramentorum,  disputavi  superiori  tomo,  dis- 
put.  45,  ubi  in  sect.  4  nonnulla  etiam  de  hac 
materia  attigi.  Hicvero  latius  utimur  hac  vo- 
ce  pro  quihusdam  rebus ,  vel  actionibus  sa- 
cris,  quibus  hic  effectus  remittendi  venialia 
solet  attribui,  quee  solent  numerari,  quae  hoc 
versu  comprehenduntur : 

Orans,  lincius,  edens,  confessus,  dans,  benedicens, 

id  est,  Oratio  Dominica,  aqua  benedicta,  pa- 
nis  benedictus,  confessio  generalis,  eleemo- 
syna,  Episcopi  vel  Abbatis  consecrati  bene- 
dictio  :  illee  enim  sex  voces  ad  ha?c  sex  mem- 
bra  accommodantur.  Adduntur  autem  tria 
alia,  scilicet,  oratio  in  ecclesia  consecrata , 
timsio  pectoris,  et  sacra  unctio.  Sed  duo  prio- 
ra  reduci  possunt  ad  orationern ;  sacra  vero 
unctio ,  principaliter  sumpta,  sacramentum 
est,  et  non  sacramentale ;  vel,  si  sit  sermo  de 
ceeremoniali  un-stione,  potestreduci  ad  tinc- 
tionem.  Unde  autem  heec  omnia  colligantur, 
et  quo  fundamento  dicantur  esse  rernedia  ad 


DISPUTAT, 
tollencluni  peccata  venialia,  in  discursu  vide- 
bimus. 

Prima  opinio  affirmans. 

2.  TnplicUer  explieaticr. — Primo. —  Secim- 
do. — Tertio. — Dehis  ergo  sacramentalibus  du- 
plex  cst  opinio.  Prima  est,  hcec  omnia  habere 
hunc  cffectum  ex  opere  operato  :  quae  tribus 
modis  explicatur.  Primus  est,  hoc  facere  tan- 
tum  mediate,  excitando  actum  sufficientem. 
Ita  Petrus  Soto,  lect.  18 ,  et  videtur  favere  D. 
Thom.  hic,  art.  3,  et  q.  7  de  Malo,  art.  2.  Si- 
gnificat  Gabrielin4,  d.  46,  q.  5,  art.  3,  dub. 
3.  Secundus  modus  est,  remittere  immediate, 
ita  tamen  utrequirant  attritionem,  saltemim- 
perfectam.  Ita  significant  Paludan.,  d.  16  , 
q.  1,  articulo  secundo,  concl.  4  ;  et  D.  Anto- 
nin.,  1  part.,  titulo  clecimo  ,  c.  -I ,  §  4;  Bonav., 
d.  2,  a.  1,  q.  2,  quamvis  Bonav.  non  requi- 
rat  formalem  motum  attritionis,  sed  submis- 
sionis,  devotionis,  vel  reverentice  in  Deum. 
Non  declarant  autem  hi  auctores,  an  talis  ac- 
tus  interior  debeat  esse  per  se  sufficiens  ad 
remissionem  peccati  venialis,  vel  quo  modo 
juvetur  ab  actu  exteriori.  Tertius  modus  est, 
immediate  id  facere  ad  moclum  sacramento- 
rum,  si  non  inveniant  complacentiam  contra- 
riam,  et  homo  vel  pia  actione,  vel  religiose 
utatur  aliqua  ex  his  rebus.  Ita  Victoria  in 
Summa  quarti,  n.  99  de  Pcenit.  Et  eum  se- 
cuti  sunt  Soto  in  4,  d.  11,  q.  2,  art.  4,  et  d. 
15,  q.  2,  art.  3;  Ledesma,  1,  part.  4,  q.  28, 
art.  3  ;  Cano,  lib.  12  de  Locis,  c.  23,  ad  9;  et 
iclem  sentit  Major  in  4,  d.  13. 

3.  In  unoquoque  autem  ex  illis  niodis  sumi- 
tur  fundamentum  ex  impugnatione  aliorum, 
quod  brevitatis  causa  omitto,  et  quia  facile 
ex  dictis  colligi  potest.  Primus  enim  moclus 
fundatur  in  generali  principio,  quod  peccati 
venialis  remissio  non  fit  sine  sufficienti  motu 
interiori;  etideo,si  hcec  sacramentalia  habent 
aliquam  specialem  vim,  necesse  est,  ut  illa  sit 
ad  excitandum  talem  motum.  Secundus  au- 
tem  modus  in  hoc  fundari  potest,  quod  pec- 
cati  venialis  remissio,  licet  requirat  motum 
internum,  non  tamen  semper  perfectum,  et 
per  se  sufficientem ;  et  ideojuvari  potest  per 
hos  actus  exteriores  ex  Ecclesice  institutione, 
quia,  sicut  Ecclesia  potest  concedere  inclul- 
gentias,  ita  videturposse  hoc  facere.  Tertius 
vero  ultra  hoc  addit,  necessarium  esse  hunc 
effectum  esse  infallibilem,  si  homo  non  ponat 
obicem  actualis  vel  virtualis  complacentia? , 
quia  alias  non  esset  proprie  ex  opere  opera- 
to,  quod   tamen  videtur   necessarium ,  cum 


XII.  SECT.  II.  231 

hcec  assignentur  tit  specialia  remedia  contra 
hrec  peccata,  quasi  vi  propria  aliquid  contra 
illa  operentur ;  ad  illucl  autem  satis  est,  quod 
homo  his  rebus  utatur  cum  voluntate  religio- 
sa  obtinendi  per  illa  effectnm  ab  Ecclesia  in- 
stitutum  ;  nam  illa  voluntas,  supposita  Eccle- 
sice  institutione,  est  qucedam  virtualis  displi- 
centia  venialispeccati.  Major  vero  specialiter 
fundatur  in  hoc,  quocl  remissio  venialis  pec- 
cati  tantuni  est  remissio  pcence,  quam  Eccle- 
sia  conceditperindulgcntias,  et  ita  etiam  po- 
test  concedere  per  hsec  sacramentalia. 

Secunda  opinio  negans. 

4.  Secunda  vero  opinio  generaliter  negat 
his  omnibus  efficaciam  exopere  operato.  Hcec 
est  antiquorum  Theologorum  opinio,  quam 
magis  indicat  D.  Thom.  citatis  locis  ;  nun- 
quam  enim  dixit  illam  excitationem  fieri  ex 
opere  operato.  Glarius  in  4,  d.  16,  q.  2,  art. 

2,  qusestiunc.  4,  et  d.  21,  q.  2,  art.  1;  Alens., 
4  p.,  qucest.  65,  memb.  3,  art.  4;  Durand.,  d. 
21,  q.  3;  et  ibi  Bonavent.,  art.  3,  q.  1 ;  Ri- 
chard.,  art.  3,  q.  1  ;  Abulensis,  4Reg.  2,  q. 
39;Turrecrem.,  inc.  Tres  auiem,  de  Pcenit., 
d.  1,  art.  3,  et  in  c.  Aquam,  de  Consecr.,d. 

3,  et  alii.  Fundamentum  est,  vel  quia  Eccle- 
sia  non  habet  potestatem  instituendi  causam, 
quce  possit  bunc  effectum  ex  opere  operato 
conferre  ;  vel  quia,  etiamsi  habeat,  non  con- 
stat  de  tali  institutione.  Et  hcec  sententia  mihi 
probatur.  Ut  tamen  ejus  fundamentum  intelli- 
gatur,  advertendum  est,  hcec  sacramentalia 
non  habere  efficaciam  ex  institutione  Christi, 
quia  non  sunt  a  Christo  instituta,  sed  ab  Ec- 
clesia,  ut  in  priori  loco  citato  ex  3  tomo  latius 
tractavi.  DeinstitutioneautemEcclesise,  et  ac- 
tio,  et  potestas  dubice  sunt  quoad  hunc  effec- 
tum  ex  opere  operato.  Et  ideo  breviter  de 
utraque  dicam. 

Sacramentalia  non  tollere  peccata  ex  opsre 
operato. 

5.  Assertio  prima.  —  Oratio  Dominica.  — 
Tunsiopectoris. —  Eleemosyna.  — Dico  ergo 
primo  :  nullum  sacramentale  est  in  Ecclesia, 
de  quo  constet  esse  institutum  ad  tollendas 
culpas  A^eniales  ex  opere  operato.  Hoc  probo 
breviter,  discurrendo  per  omnia  supra  nume- 
rata.  Et  imprimis,  Oratio  Dominica ,  tunsio 
pectoris,  et  eleemosyna  immerito  numeran- 
tur  inter  sacrarnentalia;nulla  enim  est  in  Ec- 
clesia  specialis  institutio,  aut  benedictio  circa 
hujusmodi  res  ;  neque  in  decretis  aliquid  hu- 
jusmodi   invenitur.   Nam    qu?e  citari    solent 


232 

cx  cap.  Tres  sunt 

Medicamentum,  et  cap.  Quamobrem,  de  Pceni- 
tentia,  d.  1,  et  cap.  De  quotidianis,  de  Pce- 
nit.,  d.  3,  sumpta  sunt  ex  Augustino,  de  Pce- 
nitent.  medicina,  cap.  2  ,  et  lib.  50  Homilia- 
rum,  liom.  ult.,  c.  3;  Hier.,  Daniel.  4;  Ghry- 
sost.,  liom.  6  ad  Heb.  Et  Ambr.,  de  Elia  et 
Enocli.  De  tunsione  pectoris,  loquitnr  specia- 
liter  August.  in  epist.  108.  Qui  non  de  aliqua 
institutione  Ecclesiee  loqimntur,  sed  de  effi- 
cacia,  quam  illa  opera,  ut  sunt  actus  virtu- 
tum  ,  habent  ad  obtinendam  remissionem 
peccatorum,  pcr  modum  impetrationis,  vel 
dispositionis.  Unde  respectu  mortalium  pec- 
catorum  illis  tribuunt  aliquam  efficaciam,  ut 
etiam  colligi  potest  ex  Conc.  Tolet.  IV,  c.  9  ; 
sed  quo  peccata  venialiaminora  sunt,  eo  ma- 
jor  est  virtus  in  illis  operibus  ad  eorum  re- 
missionem. 

6.  Confessio  generalis.  — Idem  certum  vi- 
detur  de  confessione  generali ;  nullum  enim 
est  decretum  continens,  vel  indicans  specia- 
lem  institutionem,  nec  antiqui  Theologi  ejus 
meminerunt ;  sed,  quia  illa  confessio  est  ex- 
terior  actus  pcenitentice,  si  debito  modo  fiat, 
et  illi  correspondeat  interior  actus  proportio- 
natus,  delebit  qnidem  peccata  venialia,  non 
ex  opere  operato,  sed  ex  dispositione  ope- 
rantis,  quia  est  universalis  detestatio  pecca- 
torum.  Quod  etiam  notavit  Soto  supra  ,  di- 
cens  (et  merito)  id  non  probari  ex  dict.  c.  De 
quotidianis.  Quod  est  August.,  inEnchir.,  c. 
71,  et  in  eo  nulla  est  mentio  de  confessione 
generali.  Addit  vero  Soto  hoc  esse  receptum 
communi  consuetudine  Ecclesice  ,  et  sentit 
sufficere  ad  hanc  efficaciam  ex  opere  opera- 
to.  Sed  revera  non  sufficit  sine  institutione, 
quia,  si  est  sermo  de  consuetudine  tantum 
illius  boni  operis,  illa  non  magis  potest  hoc 
prrestare  in  hoc  opere,  quam  in  aliis  operi- 
bus  bonis.  Sivero  sit  sermo  de  consuetudine 
sub  hac  apprehensione,  si  apprehensio  est 
falsa,  nihilpoterit  conferre  ad  hunc  effectum. 
Acldo  etiam,  non  esse  verum  dari  hanc  con- 
suetudinem  hoc  modo  explicatam,  cum  plu- 
res,  et  fere  omnes  docti  viri  oppositam  exis- 
timationem  habeant.  Ac  denique  ,  qualis- 
cunque  esset  illa  consuetudo  ,  non  posset 
sufficere  ad  hunc  effectum,  sicut  neque  ad  in- 
dulgentiam,  velremissionem  pcenae,  nisi  prae- 
cedat  concessio  habentis  potestatem.  Aiunt 
vero  quidam  moderni,  quamvis  confessio  per 
se  sola  non  sufficiat  ad  remissionem,  tamen 
deprecationem  illam,  qua?.  solet  ex  usu  Eccle- 
sia?  dici  a  sacerdote,  scilicet :  Misereaturtui, 


QU7EST.  LXXXVII.  ARTIC.  IV. 

et  cap.  Medicina,  et  cap.     etc,  Indulgentiam,  absolutionem,  etc,  tollere 

ex  opere  operato  venialia.  Quod  affirmat  So- 
to,d.  48,  q.  4,  art.  4,  quando  dicitur  a  sacer- 
dote.  Yictoria  vero  in  Summa  A,  etLedesma, 
2,  p.  4,  q.  7,  art.  3,  hoc  ostendunt,  etiamsi 
dicatur  a  laico.  Sed  nullus  eorum  adducit 
fundamentum  :  unde,  qua  facilitate  dicitur, 
rejicitur :  quia  in  re,  quse  pendet  ex  positiva 
institutione  ,  nihil  affirmari  potest ,  nisi  vel 
constetexclecreto  aliquo,  vel  ex  aliqua  aucto- 
ritate,  aut  traclitione  :  neutrum  autemhic  in- 
venitur.  Ilia  ergo  solum  est  queedam  depre- 
catio,  quse,  si  fiat  a  ministro  Ecclesioe,  nomi- 
ne  ejus  habebit  aliquam  majorem  vim  impe- 
trandi,  propter  Ecclesiee  merita. 

7.  De  episcopali  benedictione. —  De  oralione 
facta  in  ecclesia  consecrata. — Et  idem  censeo 
de  episcopali  benedictione.  Et  sumo  ex  Au- 
gust.,  epist.  59,  q.  5,  ubi  eam  vocat  interpel- 
lalionem.  quamdam  .De  qua  videri  possunt  plura 
apud  Joannem  Durandum,  lib.  2  de  Ritibus 
Eccles.,  c.  penult.  Citari  autem  solet  de  hac 
benedictione,  et  pro  hoc  effectu,  c.  Benedictio, 
et  c.  Dictum,  et  c.  Maledicam,  1,  q.  1.  Sed 
nihil  ad  rem  praesentem  faciunt.  Nam  in  1  et 
3  c.  nulla  de  hac  re,  aut  alia  simili  mentio  fit; 
in  secundo  vero  solum  ait  Augustinus,  sacra- 
mentalium  consecrationem ,  seu  benedictio- 
nem  non  privarisuo  effectu,  etiamsi  sacerdos 
ministrans  malus  sit.  Denique  solent  Episcopi 
concedere  indulgentiam  ,  quando  solemniter 
benedicunt;  illa  vero  spectat,  vel  ad  impetra- 
tionem  aliquam,  vel  ad  remissionem  ahcujus 
pcenee,  non  culpse.  Preeterea,  oratio  facta  in 
ecclesia  consecrata  habet  fortasse  apud  Deum 
aliquam  majorem  vim  ad  impetrandum,  pro- 
pter  Ecclesiaa  merita,  tamen  effectum  ex  ope- 
re  operato  nullum  habet ,  ut  latius  ostendi 
dict.  disp.  15.  Quod  vero  Palud.  adducit  ex 
3  Reg.  4 :  Qui  oraverit  in  domo  liac,  vel  nihil 
probat,  vel  ad  summum  declarat  a  simili  ge- 
nus  illud  impetrationis. 

8.  De  sacramento  unctionis.  — De  pane  be- 
nedicto.  —  Prteterea,  de  sacramento  unctionis 
extat  titulus  in  Decretal.,  qui  solet  citari  ad 
hoc  ;  sed  sine  causa,  quia  ibi  solum  fit  mentio 
extremce  unctionis  et  confirmationis,  quee  non 
sunt  sacramentalia,  sed  sacramenta.  Recen- 
sentur  etiam  qusedam  aliee  unctiones  ccereino- 
niales ;  sed  de  nulla  dicitur,  quod  fiat  ad  tol- 
lenda  venialia,  sed  et  ad  ornatum  et  ad  ali- 
quam  sacram  significationem  ,  et  fortasse 
etiam  ad  aliquam  impetrationem.  De  pane  be- 
nedicto  constat  nobis  ejus  usum  esse  anti- 
quissimum ;  de  quo  multa  videri  possunt  apud 


DISPUTAT. 
Waklensem,  do  Saeramentalibus, c.  467,  et 
Durand.jd.lib.  2,  c.  ult.  Inter  alips  vero  ejus 
meminit  August.,  lib.  2  de  Peccat.  meritis, 
cap.  26,  et  vocat  panem  catechumenorum ; 
nam  illis  non  dabatur  Eucharistia,  sed  loco  il- 
lius  dabatur  hic  panis  benedictus.  Unde  con- 
stat  non  fuisse  institutnm  ad  tollenda  venialia 
ex  opereoperato,  quiacatechumeni  non  erant 
capaces  hujus  effectus  ante  baptismum.  Sole- 
bant  autem  fideles  communicare  diebus  do- 
minicis;  postca  vero ,  cum  illa  consuetudo 
paulatim  aboleretur,  introductum  est,  ut  pa- 
nis  benedictus  daretur  etiam  baptizatis,  quasi 
in  memoriam  et  significationem  Eucharistiee ; 
ergo  nullum  est  bic  fundamentum  hujus  ef- 
fectus.  Nam  c.  Cum  omne  crimen,  de  Cons.,  d. 
2,  quod  Soto  ad  hoc  propositum  affert,  nihil 
omnino  ad  causam  facit,  quia  ibi  solum  dici- 
tur,  omne  crimen  atque  peccatum,  oblatis  Deo 
sacrificiis,  deleri,  et  totus  ille  textus  est  de  sa- 
crificanda  et  ministranda  Eucharistia ;  de  pane 
autem  benedicto  nullum  est  ibi  verbum. 

9.  De  aqita  lustrali.  —  Superest  sola  aqua 
lustralis  instituta  ab  Alexandro  I,  ut  habetur 
in  1  ejus  epist.  et  in  c.  Aquam,  de  Cons.,d.  3. 
Et  de  hac  est  aliqua  major  verisimilitudo , 
quia  in  ejus  institufione,  seu  benedictione  di- 
citur,  vel  potius  petitur,  ut  sit  in  sanctifica- 
tionem,  et  comparatur  cum  legalibus  csere- 
moniis,  qua3  suo  modo  sanctificabant  ex  ope- 
re  operato.  Nihilominus  censeo,  etiamde  bac 
oppositum  esse  verius  ;  quia,  cum  hsec  res  sit 
gravis,  debuisset  institutio  esse  clara  et  ex- 
pressa,  si  ad  hunc  effectum  ordinaretur.  Ver- 
bum  autem  illud  sanctificandi ,  amplissimum 
est.  Et  de  legalibus  ca?remoniis  affirmat  Au- 
gustinus,  de  Yera  etfalsa  pcen.,  c.  20,  abstu- 
lisse  peccata  venialia ,  quod  sine  dubio  non 
faciebant  ex  opere  operato.  Sed  quia  erant 
actus  religionis  et  humiliationis  cujusdam, 
ideo,  si  debito  modo  fierent,  poterant  ex  dis- 
positione  operantis  conferre  illum  effecfum. 
Ita  ergo  de  hac  cseremonia  inteUigendum  est. 
Addit  vero  D.  Thom.,  ex  intercessione  Eccle- 
siee,  quae  ex  vi  talis  institutionis  applicatur, 
habere  bujusmodi  aquam  vim  quamdam  mo- 
ralem  ad  tollendaimpedimenta,  vel  coercendo 
dsemones ,  sicut  fit  exorcismis ;  vel  excitando 
in  homine  bonum  motum  ;  et  hoc  modo,  ait 
deservire  ad  justificationem  ,  ut  videre  est  in 
4,  d.  6,  q.  2,  art.  3,  q.  2,  ad  4,  et  d.  16,  q.  2, 
art.  2,  q.  4.  Quod  per  modum  impetrationis 
optime  juxta  mentem  ejus  intelligitur.  Unde 
fere  omnes  Doctores  -citati  non  tribuunt  in 
hoc  majorem  vim  aquce  benedictfe  ex  opere 


Xlf.  SECT.  IF.  233 

operato  ,  quam  aliis  sacramentalibus  ,  ut  vi- 
dere  etiam  licet  in  Turrecrem.,  in  c.  Aquam, 
cle  Conscc. ,  d.  3.  Nullum  ergo  invenitur  sa- 
eramentale  de  facto  institutum  ad  tollenda 
peccata  venialia  ex  opere  operato. 

Non  esse  iu  Ecclesia  potestatem  adinstitwenda 
signa  sensibilia ,  quce  ut  instrumenta  hunc 
effectum  conferant.  Conclusio  secunda. 

10.  Dicendum  secundo  est,  probabilius  vi- 
deri  non  esse  in  Ecclesia  potestatem  ad  in- 
stituenda  signa  sensibilia ,  et  quasi  instru- 
menta,  quse  ex  opere  operato  tollant  peccata 
venialia.  In  hac  conclusione  non  est  certitu- 
do,  quia  non  videtur  dubium,  quin  potuerit 
Christus  hanc  potestatem  dare  Ecclesire. 
Quamvis  non  desint  qui  negent  potuisse 
Christum  dare  Ecclesioe  potestatem  instituen- 
di  signum  remissivum  peccati  venialis  ex 
opere  operato ,  nisi  dando  etiam  potestatem 
ad  instituendum  signum  efficax  gratire  sanc- 
tificantis  ex  opere  operato,  quia,  licet  ad  re- 
missionem  peccati  venialis  absolute  non  sit 
necessaria  infusio  gratiee,  tamen  ad  remissio- 
nem  ejus  ex  opere  operato  est  necessaria, 
quia  non  potest  peccatum  veniale  tolli,  nisi 
per  internam  renovationem  et  sanctificatio- 
nem ;  et  ideo,  si  heec  renovatio  non  fit  per 
acturn  ex  se  sufficientem  acl  expellendum 
peccatum  veniale,  necesse  est,  ut  fiat  per  in- 
fusionem  habitus,  vel  augmentum  ejus.  Quod 
si  hoc  verum  esset,  optime  probaretur  Eccle- 
siam  non  habere  hanc  potestatem  instituendi 
signum  ,  vel  causam  remissivam  peccati  ve- 
nialis  ex  opere  operato ,  quia  non  potest  in- 
stituere  signum  efficax  gratise  ;  non  enim  po- 
test  instituere  sacramenta. 

\  1 .  Verumtamen  fundamentum  illud  exis- 
timo  esse  falsum ;  potuisset  enim  Christus,  si 
voluisset,  vel  per  se  ipsum  instituere  hujus- 
modi  signum  remittens  venialia,  et  non  dans 
gratiam,  vel  dareEcclesire  potestatem  ad  illud 
instituendum.  Quod  plane  supponunt  omnes 
auctores  qui  tractant  de  his  sacramentafibus ; 
nullus  enim  eorum  dixit  implicare  contradic- 
tionem,  quocl  dentur  talia  sacramentalia ;  sed 
supponendo  non  implicare,  inquirunt,  an  de 
facto  sint,  vel  in  Ecclesia  sit  potestas  ad  illa 
instituenda.  Deinde,  cum  infusione  gratise 
habitualis,  absque  actu  per  se  sufficiente,  po- 
test  Deus  remittere  peccatum  veniale ;  ergo 
etiam  sine  gratia  potest  id  facere ;  quia  illa 
gratia  non  concurrit  formaliter  ad  illam  re- 
missionem,  sed  concomitanter ;  et  ideo  pos- 
set  fieri  infusio  illius  sine  tali  remissione;  er- 


234 


QU/EST.  LXXXVII.  ARTIG.  IV. 


go  et  e  contrario  posset  fieri  remissio  sine 
illa,  quia  non  est  major  connexio,  aut  per  se 
dependentia.  Unde  non  solum  de  possibili, 
sed  etiam  de  facto  existimo  probabile  aliquan- 
do  ita  fieri,  saltem  per  sacrificium  Missse,  vel 
in  ipsis  offerentibus,  vel  in  his  pro  quibus 
offertur,  si  habeant  aliquem  bonum  motum 
contra  peccatum,  quamvis  per  se  non  suffice- 
ret.  Ratio  autem  est,  quia  de  potentia  abso- 
luta  potest  Deus  remittere  peccatum  veniale 
sine  ulla  interna  renovatione  physica,  et  de 
facto  posset  remittere  per  aliqualem  renova- 
tionem  actualem,  id  est,  per  actum  virtutis 
aliquo  modo  oppositum  veniali  peccato ,  licet 
non  per  se  sufficientem  ad  expellendum  illud, 
ut  esset  in  prsesenti  usus  religiosus  talis  sa- 
cramentalis  cum  aliqua  submissione  ad  Deum; 
quamvis  ergo  sit  certum  Christum  Dominum 
non  dedisse  Ecclesife  potestatem  ad  instituen- 
dum  signa,  quibus  gratia  infundatur,  tamen 
cum  ad  tollendum  peccatum  veniale  per  se 
non  requiratur  gratiae  infusio ,  adhuc  manet 
incertum,  an  dederit  potestatem  instituendi 
prsedicta  signa  remissiva  ex  opere  operato 
venialium  peccatorum. 

1 2.  Nihilominus  tamen  conclusio  posita  vera 
videtur,  quia  in  re  gravi  et  supernaturali  non 
est  affirmandum,  nisi  quod  ex  sacra  Scriptu- 
ra,  vel  ex  traditione,  et  usu  Ecclesise,  vel  ex 
urgente  ratione  deducta  ex  aliis  principiis  re- 
velatis,  colligi  potest ;  hic  autem  nihil  horum 
intervenit.  Nam  ex  Scriptura  solum  habemus 
illa  verba  Joann.  20  :  Accipite  Spiritum  Sanc- 
tum;  quorum  remiseritis  peccata,  remittuntur 
eis ;  vel  illa  Matt.  46  et  18  :  Qjucecunque  sol- 
veritis  super  terram,  etc.  At  vero  priora  verba 
intelliguntur  de  potestate  remittendi  peccata 
per  sacramentum  pcenitentiee ,  ut  constat  ex 
Conc.  Trid.,  sess.  14,  et  infra  latius  dicemus. 
Posteriora  autem  verba,  si  de  absolutione 
peccatorum  intelligantur,  eumdem  sensum 
habent ;  extenduntur  vero  ad  potestatem  re- 
mittendi  poenas  per  indulgentias,  et  ad  potes- 
tatem  ligandi  et  solvendi  per  censuras,  et  alia 
preecepta,  quee  ad  gubernationem  Ecclesia^, 
pertinent. 

13.  Ulterius  suadetur.  — -  Rursus  ex  tradi- 
tione,  et  usu  nihil  habemus  ;  quin  potius  ex 
non  usu  potest  sumi  argumentum ,  quod  in 
hujusmodi  materiis  efficax  est.  Ostendimus 
enim  hactenus  Ecclesiam  non  instituisse  ali- 
quod  signum  hujusmodi;  ergo  signum  est 
non  recepisse  ad  hoc  potestatem.  Preeterea 
nec  est  ulla  ratio,  vel  necessitas ,  ob  quam 
heec  potestas  data  sit.  Nam  Christus  instituit 


septem  sacramenta,  quse  ex  opere  operato 
tollant  veniajia  :  sunt  etiam  plura  alia  reme- 
dia,  quee  ex  opere  et  dispositione  operantis 
hunc  effectum  conferant;  quid  ergo  necesse 
fuit  alia  signa  ex  opere  operato  per  Ecclesiam 
institui  posse?Neque  ex  remissione  temporalis 
pcenre  sumi  potest  argumentum ,  tum  quia 
malum  culpas  difficilius  tolli  debet,  et  magis 
requirit  proprium  actum  ipsius  hominis;  tum 
etiam  quia  pcena  temporalis  non  remittitur 
ex  concessione  vel  indulgentia  Ecclesiee,  nisi 
applicando,  ex  Christi,  vel  Sanctorum  satis- 
factionibus,  quantum  est  necesse  ad  hftjus- 
modi  solutionem ;  quod  non  ita  proprie  locum 
habet  in  remissione  culpae.  Quapropterr  ex 
communi  sententia  per  indulgentias  remit- 
tuntur  pcenee,  non  vero  culpae  etiam  veniales, 
ut  latius  in  proprio  loco  dicemus. 

14.  Cur  hic  effectus  tribuatur  magis  his  sa- 
cramentalibus  quam  aliis  actibus.  —  Solum 
oportet,  nt  satisfaciamus  interrogantibus,  cur 
effectus  remittendi  peccata  venialia  potius 
tribuatur  his  sacramentalibus,  quam  aliis  ac- 
tibus,  quandoquidem  ipsa  per  se  nihil  con- 
ducunt;  quod  enim  excitare  possint  mentem 
hominis  ad  dolorem  peccati,  vel  reverentiam 
Dei,  vel  alium  similem  motum,  quo  remittan- 
tur  peccata  venialia,  commune  est  aliis  rebus, 
ut  imaginibus,  concioni ,  vel  lectioni  sacrse, 
etc.  Respondetur ,  imprimis  hunc  numerum 
sacramentalium  quoad  hunc  effectum  non 
esse  certa  aliqua  ratione,  aut  auctoritate  fun- 
datum,  et  ideo  non  esse  inconveniens,  quod 
posset  augeri,  vel  minui,  juxta  probabilem 
aliquam  rationem.  Nam  inter  Doctores  etiam 
alii  sex  numerant ,  alii  novem ;  et  in  rudi- 
mentis  Doctrinse  Cbristianae  tria  ex  illis  omit- 
tuntur,  et  adduntur  alia  tria  remedia,  scilicet 
communicare,  audire  Missam,  et  concionem 
sacram,  quae  sine  dubio  sacramentalia  non 
sunt.  Deinde  dicitur,  triplici  titulo  aliquam  ac- 
tionem  externam  numerari  inter  heec  reme- 
dia.  Primus  est,  quia  ex  genere  suo,  et  ex 
modo  quo  fit,  habet  adjunctum  aliquem  do- 
lorem  peccatorum,  vel  significationem  ejus, 
ut  confessio  generalis,  vel  tunsio  pectoris. 
Secundus  est  propter  specialem  vim  impe- 
trandi  remissionem  peccatorum ,  fundatam 
vel  in  aliqua  promissione  Dei ,  seu  locutione 
Scripturae,  ut  est  in  eleemosyna,  velinpropria 
petitione,  ut  est  in  Oratione  Dominica.  Ter- 
tius  est  ob  specialem  impetrationem  divini 
auxiiii,  vel  motionis,  fundatam  in  orationibus 
Ecclesise,  quee  per  specialem  consecrationem, 
vel  benedictionem  ad  hunc   effectum  appli- 


DISPUTAT. 

cantur ;  et  hujusmodi  est  aqua  beneclicta,  quee 
propterea  non  utcunque  operatur  ex  appre- 
liensione  sumentis  illam;  alioqui  tantumdem 
valeret,  si  existimaretur  benedicta,  quamvis 
non  esset ;  vel ,  si  homo  illam  assumeret,  ut 
signum  excitativum,  sine  alia  benedictione 
eumdem  effectum  haberet ,  quod  est  prseter 
Ecclesiee  sensum.  Habet  ergo  vim  moralem 
quasi  applicandi  Ecclesife  intercessionem , 
quam  fortasse  vim  habent  etiam  alise  res, 
quae  fere  eisdem  verbis  ab  Ecclesia  benedi- 
cuntur,  ut  ex  Pontificali  Romano  constat  de 
consecratione  Episcoporum,  Abbatum,  etc. 
Csetera  vero,  in  quibus  aliquis  titulus  istorum 
non  reperitur,  non  est  cur  in  hoc  ponantur 
numero,  vel  si  vulgo  ponuntur,  est  propter 
aliquam  similitudinem,  vel  participationem 
eorum,  quse  diximus. 

QUiESTIO  LXXXVIII. 

DE  REDITU  PECCATORUM  PER  PGENITENTIAM  DIMIS- 
SORUM,  IN   QUATUOR  ARTICULOS   DIVISA. 

Deinde  considerandum  est  de  reditu  peccato- 
rumper  pcenitentiam  dimissorum. 

Et  circa  hoc  quaeruntur  quatuor  : 

1 .  TJtrum  peccata,per  posnitentiam  dimissa, 
redeant  simpliciter  per  sequens  peccatum. 

2.  TJtrum  aliquo  modo  per  ingratitudinem 
redeant  speciatius  secundum  quwdam  pecca- 
ta. 

3.  Utrum  peccata  redeant  in  aliquali  reatu. 

4.  TJtrum  illa  ingratitudo ,  per  quam  re- 
deunt,  sit  speciale  peccatum. 

ARTICULUS  I. 

TJtrum  peccata  per  pcenitentiam  dimissa,  re- 
deant  simpliciter  per  sequens peccatum{. 

1.  Ad  primum  sic  proceditur.  Videtur,quod 
peccata  dimissa  redeant  per  sequens  peccatum. 
Dicit  enim  August.  in  lib.  de  Baptismo  2 :  Re- 
dire  dimissa  peccata,  ubi  fraterna  cliaritas  non 
est,  apertissime  Dominus  in  Evangeiio  docet, 
in  illo  servo,  a  quo  dimissum  debltum  Domi- 
nus  repetit,  eo  quod  ille  conservo  suo  debitum 
nollei  dimittere.  Sed  fraterna  cliaritas  tollitur 

1  Infra.art.2,  et3,  corp.  Et  4,d.  22,  qusest. 
j,  art.  1. 

2  Lib.  1  de  Baptismo  cont.  Donatist.,  c.  12, 
in  medio. 


XII.  SECT.  II.  235 

per  quodlibetpeccatummortale.  Frgoper  quod- 
libet  sequens  mortale  peccatum  redeunt  peccata 
prius  per  pcenitentiam  dimissa. 

2.  Prteterea,  super  Ulud  Luc.  H  :  Revertar 
in  domum  meam  unde  exivi,  dicit  Beda  { :  Ti- 
mendus  est  iste  versiculus,  non  exponendtis, 
ne  culpa ,  quam  in  nobis  extinctam  crede- 
bamus,  per  incuriam  nos  vacantes  opprimat. 
Hoc  autem  non  esset  nisi  rediret.  Ergo  culpa 
per  pcenitentiam  dimissa  redit. 

3.  Rrceterea,  Ezech.  48  Dominus  dicit :  Si 
averterit  sejustus  ajustitia  sua,  et  fecerit  ini- 
quitatem,  omnes  justitice  ejus,  quas  fecerat , 
non  recordabuntur.  Sed  inter  alias  justitias, 
quas  fecit ,  etiam  prwcedens  pcenitentia  conti- 
netur,  cum  supra  dictum  sit  l,  pcenitentiam 
esse  partemjustitice.  Ergo  postquam  pcenitens 
peccat,  non  imputatur  ei  prcecedens  pceniten- 
tia,  per  quam  consecutus  est  veniam  peccato- 
rum.  Redeunt  ergo  illa  peccata. 

4.  Prceterea,  peccata  prceterita  per  gratiam 
ieguntur,  utpatet  per  Apostolum,  Rom.k,  in- 
ducentem  illud  Rsalmistce :  Beati  quorum  re- 
missce  sunt  iniquitates,  et  quorum  tecta  sunt 
peccata.  Sed  per  peccatum  mortale  seqnens , 
gratia  tollitur.  Ergo  peccata,  qua?  fuerant 
prius  commissa,  remanent  detecta.  Et  ita  vi- 
detur  quod  redeant. 

Sed  contra  est,  quod  Apostolus  dicit  Rom. 
\  1  :  Sine  pcenitentia  sunt  dona  et  vocatio  Dei. 
Secl  peccata  pcenitentis  sunt  dimissa  per  do- 
num  Dei.  Ergo  per  peccatum  sequens  non  re- 
deunt  dimissa  peccata,  quasi  Deus  de  dono  re- 
missionis  pceniteat. 

Prceterea,  Augustinus  dicit  in  lib.  respon- 
sionum  Prosperi 3 :  Qui  recedit  a  Christo,  et 
alienatus  a  gratia  finit  lianc  vitam,  quid ,  nisi 
in  perditionem,  vadit?  sed  non  in  id,  quod  re- 
missum  est,  recidit,  nec  pro  originali  pcccato 
damnabitur. 

Respondeo  dicendum,  quocl  (sicut  supra  dic- 
tum  est  4J  in  peccato  mortali  sunt  duo,  scili- 
cet  aversio  a  Deo,  et  conversio  acl  bonum  crea- 
tum.  Quicquid  autem  est  exparte  aversionis  in 
peccato  mortali,  secundum  se  consideratum, 
est  commune  omnibus peccatis  mortalibus ;  quia 
per  quodlibet  peccatum  mortale  Jiomo  avertitur 

1  In  Luc,  c.  58;  non  multura  remote  ante 
finem,  t.  2. 

2  Q.  85.  art.  3. 

3  Refertur  hoc  dePcenit.,  d.  4,  c.  Quirece- 
dit;  id  habet  Prosp.,  in  respon.  ad  2  ratio- 
nem  Gallorum. 

4  Q.  86,  art.  4. 


236 


OU.FST.  LXXXVIII.  AttTIC.  I. 


a  Deo.  Unde  et  per  consequens,  macula,  quce 
est  per  privationem  gratice,  et  reatus  pcence 
ceternce,  communia  snnt  omnibus  peccatis  mor- 
talibus.  Et  secundum  Iwc  intelligitur  id,  quod 
dicitur  Jacob.  2  :  Qui  offendit  in  uno,  factus 
est  omnium  reus.  Sed  ex  parte  conversionis 
peccata  mortalia  sunt  diversa,  etinterdumcon- 
traria.  Unde  manifestum  est,  quod  ex  parte 
conversionis,  peccatum  mortale  sequens  non  fa- 
cit  redire  peccata  mortalia prius  abolita ;  alio- 
qui  sequeretur,  quod  liomo per peccatum  prodi- 
galitatis  reduceretur  in  Jiabitum  vel  dispositio- 
nem  avaritice  prius  abolitce.  Et  sic  contra- 
rium  esset  causa  sui  contrarii,  quod  esl  impos- 
sibile.  Sed  considerando  in  peccatis  mortalibus 
id  quod  est  ex  parte  aversionis  absohtte,  per 
peccatum  mortale  sequens  redit  illud,  quod 
fuerat  in  prioribus  peccatis  ante  dimissionem, 
in  quantumperpeccatum  mortale  sequens  homo 
privatur  gratia,  et  fit  reus  pcence  ceternce,  si- 
cut  et  prius  erat.  Verum,  quia  aversio  in  pec- 
cato  [mortali  ex  conversione  quodammodo  cau- 
satur,  recipiunt  ea,  quce  sunt  ex  parte  aversio- 
nis,  quodammodo  diversitatem  per  compara- 
iionem  ad  diversas  causas :  ita  quod  sit  alia 
aversio,  et  alia  macula,  et  alius  reatus,  prov.t 
consurgit  ex  alio  actu  peccati  mortalis.  Et  Jioc 
modo  in  quwstionem  vertitur,  utrmn  niacula 
et  reatus  pcence  ceternce,  secundum  quod  causa- 
bantur  ex  actibus  peccatorum  prius  dimisso- 
rmn,  redeant  per  peccatum  mortale  sequens. 
Quibusdam  igitur  visum  est,  quod  simpliciter 
etiam  hoc  modo  redeant.  Sed  Jioc  non  potest 
esse,  quia  opus  Dei  per  opus  Jiominis  irritari 
nonpotest.  Remissi"  autem  peccatorum  prio- 
rum  fuit  opus  divince  misericordice.  Unde  non 
potest  irritari  per  sequens  peccatum  Jwminis, 
secundum  illud  Rom.  3  :  Numquid  increduli- 
tas  illorum  fidem  Dei  evacuavit  ?  Et  ideo  alii 
ponentes  peccata  redire,  dixerunt,  quod  Deus 
non  remittit  peccata  pcenitenti  postmodum 
peccaturo,  secundum  prcescientiam,  sed  solum 
secundum  prcesentem  justitiam ;  prcescit  enim 
sepro  Jiis peccatis  eum  wternaliter  punitwum , 
et  tamenper  gratiam  facit  eum prwsentialiter 
justum.  Sednec  hoc  stare  potest,  quia  si  causa 
absolute  ponatur.  et  effectus  ponitur  absolute. 
Si  igitur  non  absolute  fieret  per  gratiam,  et 
gratia?  sacramenta  peccatorum  remissio ,  sed 
cum  quadam  conditione  in  futurum  dependente, 
sequcretur,  quod  gralia,  et  gratia?  sacrameuta 
non  essent  sufficiens  causa  remissionis  peccato- 
rum.  Quodest  erroneum,  utpote  derogans  gra- 
tice  Dei.  Et  ideo  nullo  modo  potest  esse,  quod 
macula  et  reatus prcecedentium  peccatorum  re- 


deant  secundum  quocl  ex  talibus  actibus  causa- 
bantur.  Contingit  autem,  quod  sequens  actus 
peccati  virtualiter  continet  reatum  prioris  pec- 
cati,  in  quantum  scilicet  aliquis  Jiomo ,  secundo 
peccans,  cx  Jioc  ipso  videtur  gravius  peccare, 
quam  prius  pcccaverat,  secundum  illud  Rom. 
2  :  Secundum  duritiam  tuam,  et  cor  impceni- 
tens,  tJiesaurizas  tibi  iram  in  clie  irce  ;  ex  Jioc 
scilicet  solo ,  quocl  contemnitur  Dei  bonitas,  quce 
ad  pcenitentiam  expectat.  Multo  autem  magis 
contemnitur  Dei  lonitas,  si  post  remissionem 
prioris  peccati ,  secundo  peccatum  iteretur : 
quanto  majus  est  beneficium  peccatum  remit- 
iere,  quam peccatorem  sustinere .  Sic  igiturper 
pcccatum  sequens  pcenitentiam,  redit  quodam- 
moclo  reatus peccatorum  prius  dimissorum,  non 
in  quantum  causabatur  ex  illis  peccatis  prius 
dimissis,  sed  in  quantum  causatur  ex  peccato 
ullimo  perpetrato,  quod  aggravatur  ex  pecca- 
tis  prioribus .  Et  Jioc  non  est  peccata  dimissa 
redire  simpliciter,  sed  redire  secundum  quid, 
in  quantum  scilicet  virtualiter  in  peccato  se- 
quenti  continentur. 

Ad  primum  ergo  dicendum,  quod  illud  ver- 
bum  August .  videtur  csse  intelligendum  dere- 
ditu  peccatorum,  quantum  ad  reatum  pcena? 
ceternce  in  se  consideratum ;  quia  scilicet  post 
pcenitentiam,  peccans,  incurrit  reatum  pcence 
ccternce,  sicut  et  prius  ;  nontameti  omninopro- 
ptcr  eamdem  rationem.  Unde  August.,  inlib. 
de  responsionibus  Prosperi  ' ,  cum  dixisset , 
quocl  non  id,  quod  remissum  est,  recidit,  nec  pro 
originali  peccato  damnabitur,  subdit :  Qui  ta- 
men  ea  morte  afficitur,  quce  ei  propter  peccata 
dimissa  debebatur ;  quia  scilicet  incurrit  mor- 
tem  ceternam,  quammeruerat per peccataprce- 
terita. 

Ad  sccundum  dicendum,  quod  in  illis  verbis 
non  intendit  dicere  Beda,  qtcod  culpa  prius 
dimissa  Jwminem  opprimat per  reditum  reatv.s 
prceteriti,  sedper  iterationem  actus. 

Adtertium  dicendum,  quod  per  sequens pec- 
catum ,  j ustitue  priores  oblivioni  traduntur,  in 
quantum  erant  meritorice  vitce  ceternce,  non  ta- 
men  in  quantum  erant  impeditivce  peccati. 
Unde  si  aliquis  peccet  mortaliter,  postquam 
restitu.it  debitum,  non  efficitur  rcus,  quasi  de- 
bitum  non  reddidisset.  Et  multo  m.inus  tradi- 
tur  oblivioni  pcenitentia  prius  acta,  quantum  ad 
remissionem  culpce,  cum  remissio  culpce  magis 
sit  opus  Dei,  quam  Jwm.inis. 

1  Prosper,  in  responsione  ad  2  rationem 
Gallornm.Et  refertur  dePoenit.,  d.  A,  c.  Quis 
recedit. 


QILEST.  LXXXVIU.  ARTIC.  I. 


237 


Acl  quartum  dicenclwm,  quod  gratia  simpli- 
citer  tollit  maculam  et  reatum pcentn  ceternce. 
Tegit  autem  actus  peccati  prceteritos,  ne  sci- 
licet  propter  eos  Deus  hominem  gratia  privet, 
et  reum  haiecct pcence  ceternce.  Et  quod  gratia 
semel  fecit,  perpetuo  manet. 

GOMMENTARIUS. 

\.  Conclusio.  —  Infcrlur  primo.  —  Infer- 
tur  secundo.  —  Assertio  D.  Thomse  est,  pec- 
cata  remissa  non  redire  simpliciter,  reclire  au- 
tem  secundum  quid,  proptersubsequenspec- 
catum.  ExplicatD.  Thom.,  quid  sit  redire  sim- 
pliciter,  quid  secundum  quid.  Et  ad  hoc  sup- 
ponit,  in  peccato  duo  esse  (loquitur  preecipue 
de  mortalibus,  et  cum  proportione  applicari 
clebet  ad  venialia).  Sunt  ergo  in  peccato  con- 
versio  et  aversio ;  in  aversione  conveniunt 
omnia,  et  consequenter  in  substantiali  macu- 
la,  seu  privatione  gratiee ;  in  conversione  au- 
tem  differunt,  id  est,  in  tendentia  ad  propria 
objecta,  et  consequenter  in  vitiosa  inclina- 
tione,  dispositione,  vel  habitu,  quem  relin- 
quunt.  Atque  hinc  duo  certa  inferuntur :  unum 
est,  quoad  maculam  redire  per  peccatum 
subsequens  id  quod  ablatum  fuerat  per  prio- 
rem  remissionem,  quia  redit  eadem  privatio 
gratia?.  secundum  speciem,  eademque  mora- 
lis  ethabitualis  aversioaDeo.  Aliud  est,  non 
redire  eamdem  specificam  conversionem,qua3 
fuerat  in  prioribus  peccatis,  nisi  fortasse  pec- 
catum  subsequens  sit  ejusdem  speciei  cum 
prsecedentibus.  Quod  probat  D.  Thom.,  quia 
alias  peccatum  avaritiee  faceret  redire  pra- 
vam  dispositionem  prodigalitatis  prius  aboli- 
tam.  Quodpotest  intelligi,  aut  de  dispositione 
physica  et  habituali  ;  et  sic  est  manifeste  fal- 
sum  consequens,  quia  unum  contrarium  non 
potest  inducere  inclinationem  vel  dispositio- 
nem  ad  actus  sibi  contrarios  ;  vel  potest  in- 
telligi  solum  de  morali  relatione,  seu  habi- 
tuali  couversione ;  et  cle  hac  est  proprie  in 
praisenti  sermo,  quamvis  D.  Thom.  in  pree- 
dicta  ratione  magis  videatur  in  priori  sensu 
loqui ;  tamen  cum  proportione  potest  ratio 
applicari,  quia  etiam  fieri  non  potest  ut  mo- 
ralis  conversio  ad  unum  objectum  fiat  per 
conversionem  ad  effectum  contrarium. 

2.  Quamvis  autem  macula  peccatorum  sub- 
stantialiter  sit  eadem,  recipit  tamen  mora- 
lem  qaamdam  diversitatem,  etdiminutionem, 
vel  augmentum  ex  respectu  morali  ad  actua- 
lia  peccata,  per  quee  inducitur :  unde  tnnc  est 
eadem  macula,  quaildo  cum  respectu  morali 


ad  eadem  peccata  inest;  tunc  autem  est  di- 
versa  simpliciter,  quando  respicitpeccata  om- 
nino  diversa,  et  quorum  unum  nullo  modo 
aliud  includit,  nec  respicit.  Tunc  denique  erit 
macula  secundum  quid  eadem,  licet  absolute 
diversa ,  qnando  respicit  quidem  peccata 
seu  conversiones  diversas,  tamen  altera 
earum  respicit  unum  peccatum,  ut  continens 
aliud  aliquo  modo,  id  est,  ut  factum  est  gra- 
vius  per  respectum  ad  remissionem  alterius. 
Sic  ergo  peccata  quoad  maculam  dicerentur 
redire  simpliciter,  si  rediret  macula  ex  vi 
eorumdem  peccatorum,  quee  remissa  fuerunt, 
ita  ut  novum  peccatum  non  solum  inducat 
novam  maculam,  sed  etiam  revocet  anti- 
quam  et  augeat  illam,  addendo  respectum  ad 
seipsum,  sicut  se  haberet  illa  niacula,  si  sem- 
per  durasset  absque  interventu  remissionis 
peccatorum.  Secundum  quid  autem  dicentur 
peccata  redire,  si  macula  quidem  formaliter 
non  respiciat  peccata  remissa,  nec  propter 
illa  secundum  se  inducatur,  peccatum  tamen 
illucl,  per  quod  inducitur,  moraliter  gravius 
sit,propterea  quod  post  comparatam  remissi- 
onem  preecedentium  committitur.Quod  si  neu- 
tro  modo  maneat,illa  macula,  nullo  modo  redi- 
bunt  peccata  preeterita,nec  secundum  quid,nec 
simpliciter,  sed  solum  redibit  aliquid,  quod 
secundum  substantiam  suam  commune  est 
omnibus  peccatis. 

3.  Primus  error  impugnatur  a  D.  Thoma. 
—  Jam  ergo  probat  D.  Thom.  priorem  par- 
tem  negativam,  scilicet,  talia  peccata  non  re- 
dire  simpliciter,  excludendo  duos  errores. 
Unus  est,  priora  peccata  non  fuisse  remissa 
simpliciter,  sed  solum  sub  conditione,  seu 
secundum  preesentem  justitiam,  id  est,  nisi 
vel  donec  iterumpeccet.  Hic  autem  error  im- 
pugnatur  a  D.  Thoma,  quia  ex  illo  sequitur, 
gratiam,  et  sacramentum  gratisenon  esse  suf- 
ficientes  causas  remissionis  peccatorum,  quod 
est,  inquit,  erroneum  ,  utpote  derogans  gratice 
Dei.  Sequela  probatur,  quia,  si  causa  absohf- 
te  ponitur ,  etiam  effectus  absolute  pone- 
tur,  scilicet,  si  causa  est  efficax ;  sed  gra- 
tia,  et  sacramentum  absolute  ponitur ;  er- 
go  vel  absolute  habet  effectum,  vel  non  est 
causa  sufficiens. 

4.  Diffcultas  c'rca  impugnationem.  —  Heee 
vero  ratio  non  caret  difficultate ,  quia ,  ut 
causa  sit  sufficiens  et  perfecta ,  satis  est ,  ut 
posita  illa  ponatur  effectus,  quamdiu  illa  fuc- 
rit  et  duraverit ;  non  est  enim  causa  insufli- 
ciens ,  eo  quod  effectus  semper  pendeat  ab 
illa,  ut  ex  Metaphysica  constat ;  at  vero  gra- 


238 


aU^EST.  LXXXVllI.  ARTIC.  I. 


tia  non  absolute  donatur,  sed  sub  conditione, 
nisi  mortaliter  peccaverit  recipiens  ,  vel  se- 
cundum  prresentem  justitiam  ;  ergo  nihil  de- 
rogat  gratite,  quod  solum  expellat  peccatum 
sub  eadem  conditione ,  seu  quamdiu  ipsa 
durat. 

5.  Sohitur.  —  Respondetur ,  in  effectibus 
privativis,  seu  qui  consistunt  in  destructione 
alicujus  rei,  non  liabere  locum  illam  depen- 
dentiam  durationis  effectus  a  duratione  cau- 
sae.  Nam ,  si  res  vere  destruitur,  jam  non 
pendet  in  suo  non  esse  a  causa  destruente, 
quia  ipsum  non  esse  ut  sic  non  pendet  a  cau- 
sa  positiva  ;  et  ideo  sive  illa  causa,  quse  alte- 
ram  rem  destruxit,  postea  duretin  suo  esse, 
sive  non  duret,  res  semel  destructa,  perpetuo 
destructa  manebit,  nisi  ab  alia  causa  propor- 
tionata  iterum  producatur ,  et  tunc  (secun- 
dum  communem  rerum  cursum)  erit  res  dis- 
tincta  ab  ea,  quse  antea  fuerat,  et  non  eadem 
iterum  producetur.  In  proposito  ergo,  remis- 
siopeccati,  utintelligitur  esse  quid  clistinctum 
ab  infusione  gratia3,  est  effectus  quasi  priva- 
tivus ,  et  destructio  qutedam  ipsius  peccati ; 
vel  ergo  gratia  semel  infusa  simpliciter  de- 
struit  peccatum,  vel  non ;  si  primum,  non  re- 
dibit  iterum  illud  idem  peccatum,  etiamsi 
contingat  gratiam  iterum  amitti ;  si  vero  non 
sirnpliciter  illud  destruit,  jam  gratia  insuffi- 
ciens  causa  est  remissionis  peccati  ;  et  hsec 
est  illatio  D.  Th.,  quse  in  virtute  omnia  dicta 
continet. 

6.  Alius  error  impugnatur.  —  Alius  error, 
quemD.  Thom.  refert,  velpotius  indicat,  est, 
quamvisDeus,  quantum  est  in  se,  absolute  re- 
miserit  peccatum,  sicut  donavit  gratiam,  pos- 
tea  propter  novum  peccatum  hominis  quasi 
retractare  remissionem ,  et  illud  iterum  im- 
putare.  Quem  errorem  D.  Thom.  impugnat , 
quia  opus  hominis  non  potest  irritare  opus 
Dei,  juxta  illud  ad  Rom.  3  :  Numquid  incre- 
dulitas  eorum  fidem  Dei  evacuavit  ?  Absit. 
Sed  remissio  peccati  fuit  opus  misericordiae 
Dei ;  ei^go  non  potest  irritari  per  subsequens 
peccatum  hominis. 

7.  Objectio  contra  impugnationem.  —  Sta- 
tim  vero  se  offert  objectio,  quia  etiam  infusio 
gratiie  estopusmisericordice  Dei,  ettamenhoc 
irritatur  propter  opushominis,velpotius  Deus 
irritat  suum  opus  propter  peccatum  hominis ; 
ergo  idem  dici  potest  de  remissione  peccati. 
Unde,  vel  prima  propositio,  quam  D.  Thom. 
sumit ,  non  est  in  universum  vera ,  ut  probat 
exemplum  adductum  ,  vel  argumentum  pro- 
cedit  ex  puris  particularibus.  Et  testimonium 


Pauli  non  est  ad  rem,  quia  ibi  solum  loqui- 
tur  de  divina  veritate  ,  quam  non  potest  fal- 
sitatis  arguere  humana  incredulitas. 

8.  Enodatur.  —  Respondeo,  hanc  objectio- 
nem  ex  praecedenti  esse  solvendam.  Suppo- 
nit  enim  D.  Thom.,hunc  errorem  esse  distinc- 
tum  ab  alio,  qui  dicebat  hanc  remissionem 
esse  conditionatam  ;  ergo  hic  error  procedit 
supponendo  hanc  remissionem  fuisse  absolu- 
tam  :  at  vero  remissio  absoluta  irrevocabilis 
est,  nisi  mutetur  qui  remisit,  et  suammet  vo- 
luntatem  irritet :  hoc  autem  impossibile  est 
facere  Deum  in  operibus  suis  propter  opus 
hominis,  et  ideo,  si  remissio  est  absoluta,  im- 
possibile  est,  ut  peccata  remissa  redeant  pro- 
ptersubsequenspeccatum.  Undehsec  est  etiam 
differentia  inter  remissionem  peccati,  et  do- 
nationem  gratise,  quod  illa,  cum  sit  absoluta, 
fit  per  absolutam  et  efficacem  Dei  volunta- 
tem,  et  ideo  non  potest  revocari,  nisi  Deus 
irritet  voluntatem  suarn  ;  gratia  vero  in- 
fusa  quantum  ad  perpetuitatem  suam  sem- 
per  includit  conditionem  ,  nisi  homo  pec- 
cet.  Oriturque  htec  differentia  ex  alia  su- 
pra  tacta  ;  nam  peccatum,  semel  destruc- 
tum  per  absolutam  voluntatem  remittendi 
illud ,  jam  non  pendet  in  suo  [non  esse  ex 
continuata  ,  ut  sic  dicam  ,  voluntate  Dei  ; 
et  ideo  vera  remissio  peccati  ,  quee  sit 
ejus  destructio,  ut  sit  perpetua,  nullani  in- 
cludit  conditionem  de  futuro  ,  ac  proinde  est 
irrevocabilis  ;  at  vero  gratia ,  licet  quoad 
infusionem  detur  per  absolutam  voluntatem, 
quia  tamen  pendet  ex  continuo  influxu  Dei, 
ut  permaneat  ,  ideo  quoad  talem  influxum 
pendet  ex  continuata  voluntate  Dei,  qute  po- 
test  esse  conditionata,  si  liomo  non  peccaverit; 
qua  conditione  impleta,  etiamsi  Deus  destruat 
effectum  suum,  scilicet  gratiam,  vere  tamen 
ac  proprie  non  irritat  opus  suuni,  sed  potius 
complet  ipsum,  prout  statuerat.  Atque  ita 
constat ,  quem  sensum  habeat  illa  propositio 
D.  Thomae  :  Opus  Dei  nori  potest  irritari  per 
opus  Jioniinis  ;  intelligitur  enim  de  opere  Dei, 
prout  ab  ipso  absoluta  voluntate  est  factum  , 
vel  promissum,  seu  de  irritatione  contraria 
absolutce  et  efficaci  Dei  voluntati.  Et  ita  optime 
adducit  verba  Pauli  ,  quorum  sensus  est,  ve- 
ritatem  divina?  promissionis  non  frustrari 
propter  opus  hominis  ;  nam,  si  promissio  Dei 
est  absoluta,  ndn  obstante  quocunque  opere 
hominis  implebitur.  Atque  in  eodem  sensu 
subsumitD.  Thom.,  remissionem  peccati  esse 
opus  misericordice  Dei ;  quod  sine  probatione 
assumit,  et  tanquam  concessum  ab  illa  sen- 


QILEST.  LXXXVIII.  ARTIC.  II. 


239 


tentia,  et  tanquam  probatum  contra  aliam. 
9.  Probatur  conclusio  a  D.  Thom. — Ex  im- 
pugnatione  ergo  horum  errorum  tacite  con- 
cludit  D.  Thom.  probatiouem  hujus  partis. 
Nam,  si  remissio  peccati  est  absoluta,  est 
etiam  irrevocabilis ,  non  obstante  quocunque 
opere  hominis,  ideoque  idem  peccatum  re- 
missum  redire  non  poterit ;  sed  remissio  pec- 
cati  est  absoluta,  et  non  conditionata  tantum; 
ergo  peccatum  semel  remissum  iterum  redire 
non  potest  simpliciter  propter  subsequens 
peccatum.  Alteram  vero  partem  brevius  pro- 
bat  D.  Thom.,  scilicet,  quodammodo  redire 
reatum  preecedentium  peccatorum,  quia  sub- 
sequens  peccatum  aggravatur  ex  remissio- 
ne  prioris,  quia  quodammodo  contemnitur 
bonitas  Dei,  qui  priora  peccata  remisit.  In 
qua  probatione  statim  inquirendum  occurrit, 
quse  sit  heec  gravitas  ,  et  qualis,  ac  quan- 
ta.  Sed  hsec  in  disputatione  latius  dicam.  So- 
lutiones  autem  argumentorum  sunt  faciles, 
suppositis ,  quse  diximus  circa  rationes  D. 
Thom.;  et  si  quid  superest,  prsesertim  quoad 
loca  Patrum,  quae  exponit,  dicetur  commo- 
dius  in  eadem  disputatione. 

ARTICULUS  II. 

Utrumpeccata  dimissa  redeant  per  ingratitu- 
dinem ,  quce  specialiter  est  secundum  odium 
fraternum,  apostasiam  a  fide ,  contemptum 
confessionis  ,  et  dolorem  de  pcenitentia  ha- 
Uta  •. 

1.  Ad  secundum  sic  proceditur.  Videtur, 
quod  peccata  dimissa  non  redeant  per  ingrati- 
tudinem,  quce  specialiter  est  secundum  quatuor 
genera  peccatorum,  scilicet  secundum  odhcm 
fratemum,  apostasiam  a  fide  ,  contemptum 
confessionis,  et  dolorem  de  pcenitentia  habita, 
secundum  quod  quidam  metrice  dixerunt : 

Fratres  odit,  apostala  fit,  spernitque  fateri ; 
Poenituisse  piget,  prislina  culpa  redit. 

Tanto  enim  esi  major  ingratitudo,  quanto  gra- 
vius  est  peccatum,  quod  quis  contra  Deum 
committit  post  beneficium  remissionis  peccato- 
rum.  Sed  qucedam  alia  peccata  sunt  his  gra- 
viora,  sicut  blasphemia  contra  Deum,  et  pec- 
catum  in  Spiritum  Sanctum.  Ergo  videtur 
quod  peccata  dimissa  non  redeant  magis  secun- 
dum  ingratitudinem  commissam ,  secundum 
hcec  peccata,  qtiam  secundum  alia. 

1  4,  d.  22,  q.  1,  art.  1,  corp.,  et  art.  3. 


2.  Prccterea,  Rahanus  dicit '  .•  Nequam  ser- 
vum  tradidit  Deus  tortorious,  quoadusque  red- 
derct  universum  debitum,  quia  non  solum  pec- 
cata,  quce  post  laptismum,  homo  egit,  repu- 
taluntur  ei  ad  pcenam,  secl  et  originalia,  qiue 
in  baptismo  sunt  ei  dimissa.  Sed  etiam  peccata 
venialia  inter  delita  computantur ,  pro  quilus 
clicimus :  Dimitte  nolis  debita  nostra.  Ergo 
ipsa  etiam  redeunt  per  ingratituclinem.  Et 
pari  ratione  videtur,  quod  per  peccata  venia- 
lia  redeant  peccataprius  dimissa,  et  non  solum 
per  peccata  prcedicta. 

3.  Prceterea ,  tanto  est  inajor  ingratitudo, 
quanto  post  majus  beneficium  acceptum  ali- 
quis  peccat .  Sed  beneficium  Dei  est  etiam  ipsa 
innocentia,  qua  peccatum  vitamus ;  dicit  enim 
August.  in  2  Confess}:  Gratice  tuce  cleputo  quce- 
cunque  peccata  non  feci.  Majus  autem  donum 
cst  innocentia,  quam  etiam  remissio  omnium 
peccatorum.  Ergo  non  minus  est  ingratus  Deo 
qui peccat  post  innocentiam ,  quam  qui  peccat 
post  pcenitentiam.  Et  ita  videtur,  quod  per 
ingratitudinem  ,  quce  fit  secundum  peccata 
prcedicta ,  non  maximc  redeant  peccata  di- 
missa. 

Sed  contra  est,  quod  Gfreg.  dicit  18  Moral.3: 
Ex  dictis  Evangelicis  constat,  quia  si  quod  in 
nos  delinquitur,  ex  corde  non  dimittimus ,  ct 
illud  rursus  exigitur,  quod  nobisjam  per  pce- 
nitentiam  dimissum  fuisse  gaudebamus.  Et  ita 
propter  odium  fraternum  specialiter  peccata 
dimissa  redeunt  secundum  ingratitudinem.  Et 
cadem  ratio  videtur  de  aliis. 

Respondeo  dicendum,  quocl  (sicut  supra  dic- 
tum  est  4J  peccata  dimissa  per  pcenitentiam  re- 
dire  dicuntur,  in  quantum  reatus  eorum  ratio- 
ne  ingratitudinis  virtualiter  continetur  inpec- 
cato  sequenti.  Ingratitudo  cvutem  potest  com- 
mitti  dupliciter :  uno  moclo,  ex  eo  quod  aliquicl 
fit  contra  beneficium.  Et  hoc  modo  per  omne 
peccatum  mortale,  quo  Deum  offendit ,  recldi- 
tur  homo  ingratus  Deo,  qni  peccata  remisit. 
Ei  sic  per  quocllibet  peccatum  mortale  sequens, 
redeunt  peccata  prius  dimissa,  ratione  ingra- 
titudinis.  Alio  modo  committituringratitudo, 
non  solum  faciendo  conira  ipsum  beneficium, 
sed  etiam  facicndo  contra  formam  beneficii 
prcestiti.  Quce  quidem  forma,  si  attendatur  ex 
parte   benefactoris ,  est  remissio  debitorum. 

1  Habetur  de  Pcenit.,  dist.  -4,  cap.  Si  Ju- 
das. 

2  Cap.  7,  ante  med.,  tom.  1. 

3  L.  4  Dialog.,  c.  60,  circa  fin. 

4  Art.  preec. 


240 


QILEST.  LXXXYIII.  ARTIC.  II. 


TJnde  contra  Jianc  formam  facii  qui  fratripe- 
tenti  veniam  non  remittit,  sed  odium  tenet.  Si 
autem  attendatur  ex  parte  poenitentis,  qui  re- 
cipit  lioc  beneficium,  invenitur  cx  parte  ejus  du- 
piex  motus  liberi  arbitrii.  Quorum  primus  est 
motus  liberi  arbitrii  in  Deum,  qui  cst  actus  fi- 
dei  formata?.  Et  contra  Tioc  facit  Jiomo  aposta- 
tando  a  fide.  Secundum  autem  est  motus  liberi 
arbitrii  in  peccatum,  qui  est  actus  pcenitentice. 
Ad  quemprimo pertinet  (ut  supra dictum  cst{) 
quod  Jiomo  detestetur  peccata  prceterita ;  et 
contra  Jioc  facit  ille  qui  dolet  se  pcenituisse. 
Secundo  pertinet  ad  actum  pcenitenticc,  utpce- 
nitens  proponat  se  subjicere  clavibus  Ecciesice 
per  confessionem,  secundum  illud  Psalm.  31  : 
Dixi ,  Confitebor  adversum  me  injustitiam 
meam  Domino,  et  tu  remisisti  impietatem  pec- 
cati  mei.  Et  contra  Jioc  facit  ille  qui  contem- 
nit  confiteri,  secundum  quod  proposueral .  Et 
ideo  dicitur,  quod  specialiter  ingratitudo  Jio- 
rum  peccatorum  facit  redire peccata  prius  di- 
missa. 

Ad  primum  crgo  dicendum  ,  quod  Jioc  non 
dicitur  specialitcr  de  istis  peccatis  ,  quia  sint 
cceteris  graviora ;  sed  quia  directius  opponun- 
tur  beneficio  remissionis  peccatorum. 

Ad  secundum  dicendum,quod  etiam peccata 
veniaiia,  et  ipsum  originale  rcdeunt  modo  prce- 
dicto  2,  sicut  ei  peccata  mortalia,  in  quantum 
contemnitur  Dei  beneficium,  quo  Jicec  peccata 
sunt  remissa.  Non  tamen  per  peccatum  veniaic 
aliquis  incurrit  in  ingratitudinem ;  quia  Jiomo 
peccando  venialiter  non  facit  contra  Deum, 
sed  pruetcr  ipsum.  Et  ideo  per  peccata  venia- 
lia,  nullo  moclo  peccata  dimissa  redeunt. 

Ad  tertium  dicendum,  quod  beneficium  ali- 
quod  Jiabet  pensari  ditpliciter.  Uno  modo,  ex 
quantitate  ipsius  beneficii.  Et  secandum  Jioc 
innocentia  csi  majus  Dei  beneficium,quam  pm- 
nitentia,  quce  dicitur  sccunda  talula  post  nau- 
fragium.AUo  modo,  potest  pensari  beneficium 
ex  parte  recipientis,  qui  minus  est  dignus,  ct 
sic  magis  fit  sibi  gratia;  unde  et  ipse  magis 
est  ingratus  si  contemnat.  Et  Jioc  moclo  benefi- 
ciuvi  remissionis  culpa?  cst  majus,  in  quantum 
prcrstatur  totaliter  indigno,  ct  ideo  ex  Jioc  se- 
quitur  major  ingratitudo. 

COMMENTARIUS. 

1.  Quorumdam  assertio.  — Inverum  sen- 
sum  reducitur  a  D.  TJwma.  —  Refert  Bona- 

1  0-  85,  art.  5  et  6. 

2  In  corp.  art. 


vent.,in  4,  d.  22,  art.  1,  q.  1,  quosdam  asse- 
ruisse  peccata  remissa  formaliter  et  simplici- 
ter  aliquando  redire,  non  tamen  per  omnia 
subsequentia  peccata,  sed  per  quatuor  specia- 
lia,  scilicet  odium  fraternum,  apostasiam  a 
fide,  contemptum  confessionis,  retractatio- 
nem  seu  dolorem  de  pcenitentia  prius  acta  ; 
et  eodem  modo  referteamdem  sententiamibi 
D.  Tbom.,  q.  d,  art.  1.  In  hoc  vero  articulo  ea 
interpretari,  et  ad  meliorem  sensum  accom- 
modare  conatur.  Supponit  ergo,  formaliter  ac 
simpliciter  non  posse  peccata  dimissa  redire, 
etiam  per  illa  quatuor  genera  peccatorum,  ex 
rationibus  factis  articulo  prsecedenti  ;  nam 
generaliter  probant  de  omni  peccato.  Addit 
vero  hicD.  Thom.,  eo  modo,  quo  peccata  re- 
deunt  secundum  quid  in  gravitate  subsequen- 
tis  peccati,  illa  quatuor  peccata  habere  spe- 
cialem  quamdam  rationem  aggravandi,  pro- 
pterquam  hoc  illis  speciahter  tribuitur ;  sci- 
licet,  quia  vel  specialiter  repugnant  bene- 
ficio  remissionis  peccati,  ut  est  odium  fra- 
ternum,  vel  proprise  dispositioni,  et  medio, 
quibus  comparatur  remissio  peccati,  ut  satis 
clare  D.  Tbom.  in  articulo  exponit;  nec  opor- 
tet  inhoc  immorari,  cum  solum  sit  accommo- 
datio  queedam.  Non  exponit  autem  D.  Thom. 
quam  auctoritatem  habeat  haec  attributio,  aut 
ex  quo  fonte,  aut  auctore  manaverit.  Vide- 
tur  autem,  quantum  ad  peccatum  odii  fra- 
terni,  ortum  habuisse  ex  parabola  Matth.  18, 
et  ex  nonnullis  sententiis,  qnse  occasione  il- 
lius  a  Sanctis  Patribus  dicuntur  ;  quae  omnia 
infra  tractabimus.  De  aliis  vero  nihil  invenio 
ab  aliquo  gravi  auctore  et  antiquo  ex  propria 
sententia  scriptum;  ideoque  nibil  de  eis  dice- 
re  oportebat.  praiter  ea  qute  D.  Thom.  dicit, 
et  quae  per  proportionem  intelligi  possunt 
ex  iis  quee  de  odio  dicta  fuerint. 

2.  Attingit  D.  TJiom.  tres  quxstiones. — 
Secunda.  —  Tertia.  —  In  solutione  ad  2  et  3 
attingit  D.Thom.  tres  quEestiones.Trima  cst, 
an  peccata  venialia,  et  originale,  remissa,  re- 
deant  per  subsequens  peccatum  mortale.  Cui 
respondet,  quoad  hoc  eamdem  esse  rationem 
de  his  et  de  mortalibus,  quia  simpliciter  non 
redeunt,  aggravant  autem  ingratitudinem 
peccati  posterioris,  et  ideo  secundum  quid 
redeunt;  neque  in  hoc  occurrit  specialis  diffi- 
cultas.  Secunda  quajstio  est,  an  per  venialia 
peccata  subsequentia  redeant  aliquo  modo 
peccat  aremissa.  Et  respondet  D.  Thom.,  nec 
simpliciter,  nec  secundum  quid  redirc ,  et  lo- 
quitur  generaliter  de  quibusvis  peccatis  prius 
remissis ,  sive  venialia ,  sive  mortalia  fuerint. 


QU.-EST.  LXXXY 
Et  ralioncm  reddit,  quia  peccatum  veniale 
non  est  ingratitudo  respectuDei,  quia  non  est 
contraDeum,  sedprreteripsum.Quod  sanc  non 
caret  difficultate,  quam  infra  tractabo.  Nunc 
interpretor  D.  Tliom.  loqui  de  ingratitudine 
simpliciter,  et  de  reditu  peccatorum,  de  c[iio 
in  praeced.  artic.  locutus  fuerat,  qiii  vcl  non 
liabet  locum,  nisi  ubi  intervenit  novamacula 
simpliciter,  qualis  est  macula  peccati  morta- 
lis;  vel  certe  postulatoffensionem  aliquo  mo- 
do  contrariam  remissioni  prius  factse.  Tertia 
qiuestio  est,  quod  sit  majus  Dei  beneficium, 
innocentia,  an  pcenitentia,  et  qure  sit  major 
ingratitudo,  cadere  ab  innocentia,  vel  cadere 
post  veniam  prioris  peccati.  Cui  qusestioni 
non  videturD.  Thom.  simpliciter  respondere; 
et  ideo  postea  de  ea  re  tractabimus. 

ARTIGULUS  III. 

Utrum  per  ingratitudinem  peccati  sequentis 
consurgat  taniusreatus,  quantus  fuerat pec- 
catorum  prius  dimissorum  l. 

1.  Adtertium  sicproceditur.  Videtur,  quod 
per  ingratititdinem  peccati  sequentis  consur- 
gat  tantus  reaius ,  quantus  fuerat  pcccatorum 
priits  dimissorum.  Quia  secundum  magnitudi- 
nem  peccati  est  magnitudo  beneficii,  quo  pec- 
catum  remitlitur,  et  per  conscquens  magnitu- 
do  ingratitudinis,  qua  hoc  beneficium  contem- 
uitur.  Sed  secundum  quantitatem  ingratitu- 
dinis  est  quantitas  reatus  consequcntis.  Er- 
go  tantus  est  reatus,  qui  consurgit  ex  ingra- 
titudine  sequentis  peccati,  quantits  fuit  reatus 
omninm  prcecedentium  pcccatorum. 

2.  Prceterea,  magis  peccat,  qiti  Deitm  offen- 
dit,  quam  qui  offendit  hominem.  Sed  servus 
manumissus  ab  aliquo  domino  reducitur  in 
eamdem  servitutem,  a  qua  prius  fuit  liberatus, 
vel  etiam  in  graviorem.  Ergo  multo  magis  il- 
le,  qui  contra  Deum  peccat  post  liberationem 
a peccato ,  reducitur  in  tantum  reatum  pcence, 
quantum  primo  liabuerat. 

3.  Prceterea,  Matth.  18  dicitur,  quod  ira- 
tus  Dominus  tradidit  eum  (cui  replicabantur 
peccata  dimissa,  propter  ingratitudinem)  tor- 
toribus,  quoadusque  redderet  universum  debi- 
tum.  Sed  hoc  non  esset,  nisi  consurgerct  exin- 
gratitudine  tantus  reatus,  quantus  fuit  omnium 
prceteritorum  peccatorum.  Ergo  cequalis  rea- 
tus  per  ingratituctincm  redit. 

Sed  contra  est,  quod  dicitur  Deut.  25  :  Pro 
mcnsura  pcccati  erit  et  plagarum  modus.  Ex 


111.  ARTIC.  III.  241 

quo  patet,  quod  ex  parvo  pcccato  non  consurgit 
magnus  reatus.  Secl  quandoque pcccatum  mor- 
tale  sequens  est  multo  minus  quolibet  peccato- 
rum  prius  dimissorum.  Non  ergo  ex  peccato 
sequenti  reclit  tantus  reatus,  quantus  fuit  pcc- 
catorum  prius  dimissorum. 

Respondeo  dicendum,  quodquidam  dixerunt, 
quod  cx  peccato  sequenti,  propter  ingratitudi- 
nem,  consurgit  tantus  reatus,  quantus  fuit  rea~ 
tus  peccatorum prius  dimissorum  super  rcatum 
proprium  hujus  peccati.  Sed  hoc  non  est  neccs- 
sarium,  quia,  sicut  supra  dictum  est^,  reaius 
prcccedentmm  pcccatorum  non  rcditper  pecca- 
tum  sequens ,  in  quantum  sequebatur  ex  acti- 
bus  prceteritorum  peccatorum,  sed  in  quantum 
consequitur  actum  scquentis  peccati.  Et  ideo 
oportet  quocl  quantitas  reaius  redeuntis  sit  se- 
cundum  gravitatem  peccati  subsequentis.  Po- 
test  autem  contingere  quod  gravitas  pcccati 
stt-bsequentis  adccqitetur  gravitati  omnium  pec- 
catorum  prcecedentium .  Sed  hoc  nonsemper  est 
necesse,  sive  loquamur  de  gravitate  ejus,  quam 
habet  ex  sua  specie  (cum  quandoque  pcccatum 
sequens  sit  fornicatio  simplex,  peccata  vero 
prceterita  fuerunt  adulteria,  vel  homicidia, 
seu  sacrilegia),  sive  etiam  loquamur  clc  gravi- 
tate ,  quam  habct  ex  ingratitudine  anncxa. 
Non  enim  oportet  quod  quantitas  ingratitucli- 
nis  sit  absolute  cequalis  quantitati  beneficii 
suscepti,  cujus  quantitas  attenditur  secundum 
quantitatem  pcccatorum  prius  dimissorum ; 
contingit  enim  quod  contra  idem  bene/icium 
unus  est  multum  ingratus,  vcl  secundum  inten- 
sioncm  contemptus  beneficii,  vcl  secunclum  grct- 
vitatcm  culpce  contra  benefactorem  commissce, 
alius  autem  pantm,  vel  quia  mimts  contemnit, 
vel  quia  minus  contra  benefactorem  agit.  Sed 
proportionaliter  quantitas  ingratitudinis  acl- 
cequatur  quantitati  beneficii;  supposito  enim 
ceqitali  contemptit  bcneficii,  vel  offensa  bene- 
factoris,  tanto  erit  gravioringratitudo,  quanto 
bencficium  fuit  majus.  Unde  manifcstum  est 
quod  non  est  necesse  quod  propter  ingratitudi- 
nem,  semper  per  peccatum  seqitens  rcdeat  tan- 
Uts  reatus,  quantus  fuit  prcccedentium  pecca- 
torum ;  sed  necesse  est  qitod  proportionalitcr 
qitanto  peccata  prius  dimissa  plura  fuentnt  et 
majora,  tanio  redeat  major  reatus  per  quale- 
citnque  sequens  mortale  peccatum. 

Adprimum  ergo  dicendum,  quoclbeneficium 
remissionis  citlpcc  reclpit  qitantitatem  ctbsolu- 
tam ,  secundum  quantitatem  peccatontm  prius 
dimissoritm.  Sed  pcccaium  ingratitudinis  non 


1  4,  d.  22,  q.  -I,  art.  1,  q.  3. 
XXII. 


1  Art.  1  bujus  qiicest. 


16 


242  QU^EST 

recipit  quantitatemabsolutam  secundum  quan- 
titatem  beneficii,  sed  secundum  quantitatem 

contemptus,  vel  offensce,  ut  dictum  est l .  Et 
ideo  ratio  non  sequitur. 

Ad  secundum  dicendum,  quod  etiam  serms 
manumissus  non  reducitur  in  pristinam  servi- 
tutempro  qualicunque  ingratitudine,  sed  pro 
aliqna  gravi. 

Ad  tertium  dicendum,  quod  illi,  cui  peccata 
dimissa  replicantur  propter  subsequentem  in- 
gratitudinem ,  redit  universum  debitum ,  in 
quantum  quantitas  peccatorum  prcecedentium 
proportionaliter  invenitur  in  ingratitudine 
subsequenti,  non  antem  absolute,  ut  supra  dic- 
tum  est  % . 

COMMENTARIUS. 

Resolutio  D.  Thom.  et  ratio  articuli  cla- 
rissima  est.  Ait  enim  posse  quidem  accidere, 
non  tamen  esse  necessarium,  ut  reatus  subse- 
quentis  peccati  sit  adsequatus  reatui  omnium 
prsecedentium  peccatorum  remissorum,  quia 
in  sua  specie  et  intensione  potest  esse  minus 
grave  quolibet  illorum  ;  circumstantia  autem 
ingratitudinis  non  semper  aggravat  ad  sequa- 
litatem  beneficii.  Nam  licet,  cseteris  paribus, 
quo  majus  estbeneficium,  eo  major  sitingra- 
titudo,  tamen  ubi  coetera  non  sunt  paria,  et 
respectu  ejusdem  beneficii,  et  respeetu  mino- 
ris,  potest  esse  major  ingratitudo  ex  majori 
contemptu,  vel  majore  offensione,  etc.  Sic 
ergo,  quamvis  iUe,  cui  plura,  et  majora  pec- 
cata  remissa  sunt ,  ex  eo  capite  gravius  pec- 
cet  iterum  offendendo  benefactorem,  quam 
cui  minora,  vel  pauciora  fuerant  peccata  re- 
missa,  non  tamen  necesse  est  ut  tantumin  ea 
ingratitudine  peccet,  quantum  piius  offende- 
rat  in  peccatis  dimissis,  quia  poterant  esse  in 
illis  peccatis  aliee  circumstantise,  vel  rationes 
majorem  gravitatem  conferentes,  ut  per  se 
notum  est.  D.  Tbomas  autem  optime  consi- 
derat,  peccata  dimissa  comparari  suo  modo 
tanquam  objectum  ad  ingratitudinem ,  quse 
admiscetur  in  subsequenti  peccato,  et  icleo 
non  esse  comparanda  secundum  eequalitatem, 
sed  secundum  proportionem  tantimi;  quod 
etiam  Cajetanus  advertit.  Et  de  illo  principio 
latius  scripsimus  in  primo  tomo  bujus  tertia; 
partis,  disp.  4,  agentes  cle  infinitate  merito- 
rum  Chiisti.  In  solutionibus  argumentorum 
solum  occurrebat  explicanda  parabola  Matth. 

1  In  corp.  art. 

2  Tn  corp.  art. 


LXXXVHI.  ARTIC.  IV. 

18,  sed  hoc  commodius  preestabimus  in  dis- 
putatione  sequenti. 

ARTICULUS  IV. 

Utrum  ingratitudo ,  ratione  cujus  sequens 
peccatum  facit  redire  peccata  prius  dimissa, 
sit  speciale  peccatum l. 


1.  Ad  quartum  sic  proceditur.  Videtur , 
quod  ingratitudo ,  ratione  cujus  sequens  pecca- 
tum  facit  reclire  peccata  prius  dimissa,  sit  spe- 
ciale  peccatum.  Retributio  enim  gratiarum 
pertinet  ad  contrapassum,  quod  requiritur  in 
justitia,  ut  patet  per  PMlosoplium,  5  EtJiic. 2. 
Sedjustitia  est  specialis  virtus.  Ergo  ingra- 
titudo  est  speciale  peccatum. 

2.  Prceterea,  Tulliusin  2  PJiet .z ponit ,  quod 
gratia  est  specialis  virtus .  Sed  ingratitudo  op- 
ponitur  gratice.  Ergo  ingratitudo  est  speciale 
peccatum. 

3.  Prceterea,  specialis  effectus  a  speciali 
causa  procedit.  Sed  ingratitudo  liabet  spe- 
cialem  effectum,  scilicet,  quod  facit  aliqualiter 
redire peccata  prius  dimissa.  Ergo  ingratitudo 
est  speciale  peccatum. 

Sed  contra,  illud,  quod  consequitur  omnia 
peccata ,  non  est  speciale  peccatum.  Sedper 
quodcnnque  peccatum  mortale  aliquis  efficitur 
Deo  ingratus,  ut  ex  prcemissis patetA.Ergo  in- 
gratitudo  non  est  speciale  peccatum. 

Rcspondeo  dicendum,  quod  ingratitudo  pec- 
cantis  quandoque  est  speciale  peccatum,  quan- 
cloque  autem  non,  sed  est  circumstantia  genc- 
ralitcr  consequens  omne  peccatum  mortale , 
quod  contra  Deum  committitur.  Peccatum  enim 
speciem  recipit  ex  intentione  pcccantis,  unde, 
ut  Pliilos.  dicit  5  EtMc. 5,  ille  qui  mcecliatur, 
ut  furetur,  magis  est  fur  quam  mcechus.  Si 
igitur  aliquis  peccator  in  contemptum  Dei  et 
suscepti  beneficii  aliquod peccatum  committat, 
illud  peccatum  irahitur  ad  speciem  ingratitu- 
dinis.  Et  hoc  modo  ingratitudo  peccantis  est 
speciale  peccatum.  Si  vero  aliquis  intendens 
aliquod  peccatum  committere  (puta  homici- 
dium,  aut  adulterium)  non  retrahatnr  ad  hoc 
propter  Jwc  quod  pertinet  ad  Dei  contemptum, 
ingratitudo  non  erit  speciale  peccatum,  sed 

1  2.  2,  q.  107,  art.  2,  ad  1,  et4,  d.  22,  q, 
1,  art.  3,  qusest.  3. 

2  C.  5,  non  remote  a  princ,  tom.  5. 

3  De  Inventione,  fol.  4  ante  fin.  libri. 

4  Art.  1  huj.  qua^st. 

5  C.  2,  non  remote  a  princ,  tom.  5. 


DISPUTAT. 

rctralietur  acl  speciem  alterius  peccati,  sicut 
circumstantia  qucedam.  Ut  autem  Augustinus 
dicit  in  lib.  de  Natura  et  gratia  l,  non  omne 
peccatum  est  ex  contemptu,  et  tamen  in  omni 
peccato  Deus  contemnitur  in  suis  prceceptis. 
TJnde  manifestum  est,  quocl  ingratitudo  pec- 
cantis  quandoque  est  speciale  peccatum,  sed 
non  semper.  Et per  Jioc  patet  responsio  ad  ob~ 
jecta.  Nam  primce  rationes  concludunt,  quod 
ingratitudo  secundum  se  sit  qucedam  species 
peccati.  TJltima  autem  ratio  concludit,  quod 
ingratitudo,  secundum,  quocl  invenitur  in  omni 
peccato,  non  sit  speciale  peccatmn. 

COMMENTARIUS. 

Respondet  D.  Thom.  ingratitudinem  non 
esse  speciale  peccatum,  neque  addere  mali- 
tiam  specie  distinctam  a  malitia  peccati  cui 
adjungitur,  nisi  sit  directe  intenta  a  pecca- 
tore  volente  Deum  offendere  in  contemptum 
ejus.  Cujus  assertionis  nullam  aliam  proba- 
tionem  adducit,  nisi  quia  peccatum  recipit 
speciem  ex  intentione  peccantis.  Quod  prin- 
cipium  nude  sumptum  non  videtur  rem  con- 
cludere,  quia  quoad  malitiam  ssepe  sumit  ac- 
tus  aliquam  speciem  preeter  intentionem  pec- 
cantis,  quamvis  non  preeter  obligationem,  et 
voluntatem,  saltem  indirectam.  Et  ideo  cum 
hoc  principio  conjungenda  est  alia  propositio, 
quam  D.  Thom.  tacite  prsemittit,  scilicet,  in- 
gratitudinem  hanc  esse  circumstantiam  gene- 
ralemconsequentem  omnepeccatum  mortale; 
nam  hujusmodi  circumstantiee,  nisi  sint  spe- 
cialiter  intentee,  non  dant  speciern,  ut  postea 
dicemus. 

DISPUTATIO  XIII. 

LE  PERFECTIONE  EFFECTUS  POENITENTIjE  ,  EO 
QUOD  IRREVOCABILIS  SIT  ET  ABSOLUTA  PECCA- 
TOR.UAI  BEMIS3IO. 

In  hac  queest.  88  non  explicavit  D.  Thom. 
no vum  pcenitentise  effectum,  sed  perpetuita- 
tem  potius  et  immutabilitatem  remissionis 
peccatorum,  quam  per  hoc  declaravit,  quod 
illa  peccata  proprie  et  per  se  redire  amplius 
non  possunt;  nam  sub  illis  verbis  disputant 
hanc  qurestionem  cseteri  Theologi  cum  Ma- 
gistro  in  4,  d.  22,  et  juris  interpretes  cum 
Gratiano,  d.  4,  de  Popnit.,  etExpositores  Evan- 
gelii,  Matt.  18.  Quia  vero  D.  Thomas  distinxit 
debitum  simpliciter,  et  secundum  quid,  quse 

6  C.  29,  tom.  7. 


XIII.  SECT.  I.  243 

in  commentario  explicata  reliquimus,  de  illis 
sigillatim  et  suo  ordine  dicemus.  Et  quia  in 
peccato  sunt  duo  formaliter  vel  ratione  dis- 
tincta,  scilicet,  culpa  seu  macula  propria,  et 
reatus  pcena?,  de  quibus  esse  potest  diversa 
ratio,  vel  de  facto,  vel  secundum  potentiam 
Dei  absolutam ,  ideo  hgec  etiam  in  disputatio- 
ne  separabimus. 

SEGTIO  I. 

Utrum  peccata  remissa  per  pcenitcntiam,  in  se 
ac  formaliter  recleant  quoacl  culpam,  propter 
subsequens  peccatum  mortale. 

1.  Error  hcereticorum. — Conclus.  de  fide.— 
Concil.  Trid. — Omitto  errorem  hgereticorum, 
qui  dixerunt  hsec  peccata  redire  vel  in  repro- 
bis,  vel  etiam  in  aliis,  quia  non  fuerunt  vere 
et  in  re  ablata,  sed  tecta  (ut  ipsi  aiunt)  seu 
rasa,  non  radicitus  evulsa;  nam  juxta  hunc 
errorem  revera  peccata  non  redeunt,  sed 
permanent,  licet  ad  tempus  Deus  ea  dissimu- 
let,  vel  non  imputet.  Nos  autem  supponimus 
id,  quod  de  fide  est,  peccata  vere  et  absolute 
tolli  ac  destrui,  cum  remittuntur ;  hoc  enim 
probant  omnia,  quae  de  prfedicto  effectu  hac- 
tenus  diximus.  Idemque  definit  Concil.  Tri- 
dent.,  sess.  5,  6,  ac  14,  et  in  materia  etiam 
de  charitate  et  gratia  illi  errores  latius  impu- 
gnantur. 

2.  Quorumdam  sententia.  —  Fundamentum 
ex  Scriptura.  —  Stante  igitur  hac  fidei  veri- 
tate,  aliqui  Catholici  dixerunt ,  peccata  re- 
missa  iterumredire  per  subsequens  peccatum 
mortale.  Ita  tenuit  Hugo  Victorinus,  hb.  2  de 
Sacram.,  p.  14, c.  9,  etGratian.,  d.4,  dePcen., 
in  princ.  Magister  autem,  dict.  d.  22,  cap. 
ult.,  non  audet  judicium  ferre  contra  hanc 
sententiam.  Medina  etiam,  Cod.  de  Poenit., 
tract.  1,  q.8,  conatur  solvere  argumenta  con- 
tra  illam.  Fundamentum  sumitur  ex  illa  pa- 
rabola  Matth.  18,  illis  verbis  :  Omne  debitum 
remisi  tibi,  quia  rogasti  me;  et  tamen  postea 
subditur  :  Non  exeat  inde,  donec  solvat  univer- 
sum  debitum ;  scilicet,  propter  peccatum  non 
miserendi  sui  debitoris.  Ex  quo  loco  ait  Au- 
gust.,  lib.  1  de  Baptismo  parvulorum,  c.  12  et 
\  3 ,  evidenter  colligi,  peccata  remissa  ali- 
quando  redire ;  et  lib.  3  de  Baptismo,  c.  13, 
et  serm.  15  de  Verb.  Domini,  c.  6,  eumdem 
locum  exponens  ait :  /Si  non  dimiseris,  revo- 
cabo  te;  et  quidquid  tibi  dimiseram,  replicabo. 
Et  multa  similiaexAmbros.,  Gregorio  et  aliis 
congerunt  Gratianus  supra,  etAbulensis,  Mat. 


244 


QU.EST.  LXXXVIII.  ARTIC.  IV. 


18,  q.  140  et  seqq.  Et  videri   etiam  possimt 
Patres  circa  eumdem  locum. 

3.  Ratione  suacletur.  —  Ratio  autem  esse 
potest,  quia  non  repughat  peccatum  remis- 
sum  redire,  ut  Scotus,  et  Gabriel  et  alii  fa- 
tentur,  dict.  d.  22.  Nam  potuit  veluti  sub  ea 
conditione  remitti;  peccatum  autem  subse- 
quens  dignum  est  hujusmodi  pcena,  vel  ef- 
fectu ;  ergo  verisimile  est  ita  esse  rem  hanc 
statutam  ex  lege  Dei.  Confirmatur  primo, 
quia  in  remissione  peccati  duo  fiunt  propter 
pcenitentiam  ;  datur  enim  gratia ,  et  remitti- 
tur  peccatum ;  sed  gratia  sub  ea  conditione 
datur,  ut  tollenda  sit  propter  subsequens  pec- 
catum  mortale ;  ergo  et  e  contrario  ita  pecca- 
tum  tollitur,  ut  propter  eamdem  causam  re- 
cftturum  sit.  Gonfirmatur  secundo,  quia  me- 
rita,  per  peccatum  mortificata,  redeunt  per 
subsequentem  pcenitentiam ;  ergo  et  e  con- 
verso  demerita,  per  pcenitentiam  ablata,  re- 
deunt  per  subsequentem  culpam,  quia  pec- 
catum  ex  se  non  est  minus  efficax  ad  malum 
inferendum  et  revocandum,  quam  pcenitentia 
ad  bonum. 

Culpas  remissas  nunquam,  formaliter  redire, 
vera  sententia. 

4.  Nihilominus  dicendum  est,  culpas  re- 

missas,  formaliter  et  in  se  nunquam  redire, 

quantumvis  nova  peccata  multiplicentur.  Hsec 

estsententia  D.  Thom.,  quam  omnes  Scholas- 

tici  secuti  sunt,  d.  22;  Albert.,  art.  5;Bonav., 

art.  1,  q.  1   et  2;  Richard.,  art.  1,  q.  2  et  3 ; 

Scot.,  Gabriel,  etalii;  Altisiodor.,  lib.  4  Sum- 

rn.Ee,  tract.  6,  c.  6,  q.  1  ;  Medina  sup.,q.  9; 

Petr.  Soto,  lect.  7  de  Pcenit. ;  Soto,  d.  16; 

et  videtur  res  certa.  Eamque  docuit  expresse 

Gelas.  Papa,  quem  Gratian.  refert,  c.  ult.,  de 

Pcenit.,  d.  4,  ubi  sic  inquit :  Divina  clementia 

peccata  semel  remissa  in  ultionem  iterum  rcdi- 

re  npn  patitur.  Ubi  formaliter  quidem  loqui- 

tur  de  pcena ;  tamen  a  posteriori  et  a  fortiori 

idem  concluditur  de  culpa ;  nam  si  culpa  re- 

diret,  Deus  illam  impunitam  non  relinqueret. 

Et  hoc  modo  confirmant  hanc  veritatem  alia, 

quEe  ex  Patribus  Gratian.  supra  congerit,  et 

in  seq.  sect.  attingemus.  Imo  eodem  modo 

probari  potest  ex  illis  verbis  Ezech.  18  :   Om- 

niiim  iniquitaUim  ejus  non  recordabor  amplius, 

scilicet  post  conclignam  pcenitentiam.  Fateor 

tamen,  hoc   testimoninm  preecise   sumptum 

non  convincere;  posset  enimali  quis  exponere 

illam  promissionem  sub  conditione  ,  si  perse- 

veraverit  in  justitia.  Nam  ibidem  de  justo  di- 

citur,  si  ceciderit  a  justitia  sua,  omnium  ope- 


rum  ejus  non  esse  futuram  memoriam ;  quocl 
tamen  sub  conclitione  simili  intelligendum 
est,  scilicet,  si  ita  ceciderit,  ut  non  resurgot, 
ut  hitius  disputatione  sequenti  dicemus.  Scd 
licet  ex  forma  verborum  testimonium  non 
convincat,  tamen  juxta  materiam  subjectam 
non  potest  illo  modo  intelligi,  quia  illa  verba : 
Non  recordaluntur  amplius,  significant  ita  re- 
mitti  talia  peccata  per  pcenitentiam  ,  ut  jam 
moraliter  non  maneant,  neque  in  ipso  homi- 
ne,  neque,  ut  ita  dicam,  in  acceptatione,  seu 
potius  indignatione  Dei ;  unde  fit,  ut  nullo 
modo  redire  possint. 

5.  Ratione  prooatur. — Oljectio. — Sohitur. 
—  Quod  ratione  ita  ostenditur,  quia  malum 
culpEe  non  potest  a  solo  Deo  fieri ;  ergo  ne- 
que  potest  a  solo  Deo  reproduci ;  nam  repro- 
duci  est  dc  novo  iterum  fieri ;  sed  quando  ho- 
mo  iterum  peccat  post  remissa ,  ipse  homo 
non  facit,  neque  committit  priora  peccata, 
sed  aliud  novum  ab  eis  distinctum;  ergo 
priora.non  redeunt  per  actionem  ipsius  ho- 
minis ;  deberent  ergo  redire  per  actionem 
solius  Dei.  Dicet  aliquis ,  per  se  quidem  non 
fieri,  neque  a  Deo  neque  ab  homine,  sed 
quasi  residtare  et  consequi  ex  nova  actione 
peccaminosa  hominis.  Sicut  quanclo  infans 
concipitur,  incipit  in  eo  esse  peccatum  origi- 
nale,  non  per  propriam  actionem  Dei,  neque 
per  se  per  actionem  hominis,  sed  ut  resultans 
ex  tali  generatione.  Sed  hoc  intelligi  non  po- 
test,  quia  peccatum  subsequens  ex  se  et  vi 
sua  non  affert  secum  preeeedentia  peccata, 
ut  per  se  notum  est ;  neque  etiam  in  virtute 
prEecedentium  peccatorum,  quatenus  com- 
missa  fuerunt,  quia  jam  illa  prorsus  ablata 
et  deleta  fuerunt,  et  peccatum  subsequens 
nullo  modo  illa  continet,  neque  est  veluti  vir- 
tus  ab  eis  relicta  ad  ea  reproducenda;  non 
ergo  hoc  facere  potest ,  vel  physice,  vel  mo- 
raliter.  Neque  etiam  per  accidens,  seu  remo- 
vendo  prohibens ,  quia  oportet  illa  peccata 
adhuc  durare  moraliter,  aut  cle  novo  fieri  per 
aliquam  vohmtatem,  quEe  non  potest  esse  di- 
vina,  cum  Deus  non  sit  causa  peccati ;  neque 
etiam  humana,  quia  non  iterum  illa  commit- 
tit.  Et  ideo  non  est  simile  de  peccato  origi- 
nali ,  nam  illud  non  dicit  respectum  acl  ac- 
tum  voluntatis  ejus ,  qui  illud  contrahit,  sed 
ad  peccatum  Aclre,  quocl  nunquam  fuit  plene 
et  efhcaciter  ablatum,  ut  fuit  peccatum  to- 
tius  naturce,  sed  tantum  ut  fuit  peccatum  per- 
sonEe. 

6.  Paulus.  —  Solet  etiam  hoc  confirmari 
ex  jllo  ad  Rom.  i  I  :  Sine  pceniteniia  sunt  dona 


Dei  ;  hoc  enim  lestimomo  utitur 
hic,  art.  I  in  arg.  Sed  conira,  et  oinnes  Scho- 
lastici ;  ct  est  efficax,  suppositis,  quro  diximus 
in  commentario  illius  articuli,  quod  remissio 
ha?c  absolute  concessa ,  talis  effectus  est ,  ut 
jam  non  pendeat  ex  humana  voluntate,  sed 
ex  solo  decreto  Dei,  quod  mutari  non  potest; 
nam  in  hoc  sensu  dicuntur  dona  Dei  esse 
sine  posnitentia.  Quin  potius  non  solum  ratio- 
ne  immutabilitatis,  sed  etiam  ratione  talis 
materiaa  seu  effectus  repugnat  in  hoc  mutari 
divinum  decretum.  Ut  inter  homines ,  si  cre- 
ditor  absolute  dimisit  debitum  alteri,  licet 
postea  eum  possit  remissionis  factte  pcenite- 
re,  et  velit  remissionem  retractare,  non  ta- 
men  poterit  id  efficaciter  consequi,  vel  alium 
iterum  debitorem  constituere,  quia  non  est 
talis  ille  effectus  ,  ut  sola  ejus  voluntate  fieri 
possit.  Sic  ergo,  preeter  immutabilitatem  Dei, 
licet  per  impossibile  in  aliis  rebus  possetDeus 
mutare  suum  decretum  absolutum,  in  hoc 
non  posset,  quia  talis  est  ille  effectus,  scilicet, 
destructio  peccati,  ut  oppositum  ejus,  scilicet, 
esse  in  peccato,  non  possit  fieri  per  solam  Dei 
voluntatem.  Hsec  vero  omnia  procedunt  sup- 
positaabsoluta  remissione  peccati,  prout  nunc 
fit.  Dubitari  tamen  posset,  an  de  potentia  ab- 
soluta  posset  peccatum  aliter  remitti  sub  tali 
modo  et  conditione,  ut  per  subsequens  pec- 
catum  rediret  quoad  eamdem  culpam.  Et  de 
hoc  dicemus  statim. 

Darabolce  Matthmi  \  8  fit  satis. 

7.  Regula  Chrysostomi  de  paraiolis  inter- 
prelandis.  —  Ad  parabolam  Matth.  1 8  respon- 
dere  uno  verbo  possumus,  ibi  non  esse  ser- 
monem  de  reditu  culparum,  de  quibus  loqui- 
mur,  sed  pcenarum,  de  quibus  nunc  non 
agimus.  Sed  ne  oporteat  iterum  ad  illam  pa- 
rabolam  redire,  servanda  imprimis  est  regula 
Chrysost.,  hom.  48  et  65  in  Matt.,  in  parabo- 
lis  prsecipue  attendendum  esse  finem  a  Chri- 
sto  Domino  in  unaquaque  intentum  :  singula 
autem  verba,  vel  non  esse  semper  accommo- 
danda  tanquam  pertinentia  ad  fmem  parabo- 
la1,  vel  non  semper  afferri ,  ut  absolute  pro- 
betur  factum,  quod  in  parabola  proponitur, 
sed  solum  ut  per  quamdam  analogiam  decla- 
retur  quod  intenditur.  Exemplum  inter  alia 
est  de  villico  iniquitatis,  Luc.  16,  ubi  dicitur 
laudasse  Dominum  viilicum  iniquitatis,  quod 
prudenter  fecisset ;  cujus  non  est  sensus,  quod 
laudaverit  factum,  sed  artificium  et  solertiam, 
quam  Christus  proposuit,  non  ut  illam  imite- 
mur  in  tali  mnteria,  sed  in   altiori  et  hones- 


DISPUTAT.  XIII.  SECT.  I.  245 

D.  Thom.  tiori.  Sic  crgu  in  proedicta  parabola  admittere 
possumus  regem  illum  exegisse  a  servo  omne 
debitum ,  quod  ante  dimiserat ,  proptcr  cru- 
delitatem  in  conservum,  non  tamen  propterea 
indicat  se  approbare  factum,  sed  indignatio- 
nem  contra  fraternum  oclium.  Neque  etiam 
significat  Deum  exigere  a  nobis  debita  re- 
missa,  propter  simile  peccatum,  quia  non 
oportet  quoacl  omnia  accommodare  parabo- 
lam ;  sed  solum  quoad  hoc ,  ut  intelligamus 
Deum  maxime  habere  odio  hujusmodi  pec- 
catum,  et  ratione  illius  provocari,  ut  amplius 
hominis  non  misereatur,  sed  ab  illo  rigorose 
exigat  omne  debitum,  quod  in  illo  invenerit, 
sive  illud  contractum  sit  per  ipsummet  pec- 
catum  non  miserendi  proximi,  sive  propter 
ingratitudinem  cum  illo  conjunctam ,  sive 
propter  subsequentia  peccata,  quse  interdum 
plura  multiplicantur  ,  denegante  Deo  suam 
misericordiam  et  speciale  auxilium  propter 


illam  ingratitudinem  in  Deum  et  crudelitatem 
in  proximum.  Et  juxtahunc  sensum  conclusio 
et  quasi  argumentum  a  fortiori  parabolae  erit : 
Si  rex  ille  exegit  a  servo  suo  priora  debita, 
jam  non  vere  debita,  secl  remissa,  multo  ma- 
gis  Pater  meus  exiget  a  vobis  vera  debita,  si 
non  remiseritis  fratribus  vestris. 

8.  Atcpie  haec  expositio  videtur  mihi  satis 
facilis  et  accommodata,  quamvis  non  commu- 
nis,  nec  simpliciter  necessaria.  Quia  etiam 
parabola  non  dicitur,  regem  illum  exegisse  a 
servo  illud  idem  debitum,  quod  remiserat, 
sed  absolute  :  Et  iratus  Dominus  ejus,  tradi- 
dit  eum  tortoribus,  quoadusque  redderet  uni- 
versum  debitum ;  quod  potest  intelligi  de  de- 
bito  denuo  contracto  per  novam  ingratitudi- 
nem  et  immisericordiam  circa  conservum 
suum,  quse  etiam  in  cpiamclam  injuriam  ipsins 
regis  redundabat.  Maxime  autem  loquitur 
Scriptura  et  Christus  Dominus  de  hoc  debito 
tanquam  de  eodem,  quia  respectu  Dei  secnn- 
dum  substantiam  idem  debitum  seternse  pce- 
na?  contrahitur,  et  gehennse  ignis,  et  maxime 
privationis  beatitudinis,  et  amicitiae  divhue, 
et  cpioad  culpam  incurritur  eadem  aversio  a 
Deo.  Et  quamvis  hoc  verom  sit  de  quocunque 
peccato  mortali  post  remissionem  aliorum 
commisso ,  tamen  specialiter  hoc  declaravit 
Christus  Dominus  de  peccato  immisericordias , 
tum,  ut  ostenderet  illud  esse  peccatum  mor- 
tale,  quod  fortasse  non  facile  homines  crede- 
rent ;  tum  etiam  ut  exaggeraret  quantum  il- 
lud  abhorreat.  Sicut  Matth.  25  in  finali  sen- 
tentia  solum  proponuntur  peccata  contra  mi- 
sericordiam,  propter  easdem  causas,  quamvis 


246 


QILEST.  LXXXVIII.  ARTIG.  IV. 


non  minus  sint  punienda  alia  peccata.  Acldunt 
denique  D.  Thoru.  hic,  et  omnes  Scholastici, 
peccata  prius  remissa  quodammodo  puniri  in 
superveniente  peccato,  propter  circumstan- 
tiam  ingratitudinis  ,  ex  qua  gravius  redditur 
ratione  preecedentis  remissionis.  Nam  licet 
hoc  etiam  commune  sit  omnibus  peccatis  com- 
missis  post  remissionem  aliorum,  maxime  ta- 
men  icl  accommodatur  peccato  immisericor- 
diee  proximi,  propter  causas  dictas ,  et  quia 
specialem  formam  ingratitudinis  continet,  ut 
D.  Thom.  art.  3  declarat. 

9.  Patres  explicantur. —  Ad  Patres  eadem 
accommodanda  est  responsio.  Nam  Augusti- 
nus,  qui  obscurius  loqui  videtur,  evidenter  lo- 
quitur  de  reditu  peccatorum  quoad  carentiam 
gratiee,  et  reatum  seternse  damnationis;  unde 
interdum  ait  redire  dissimilia  peccata,  scilicet 
schisma,  hseresim,  et  ctetera  ;  interdum  simi- 
lia ,  qua3  vocat  eadem ,  non  quia  eadem  nu- 
mero  iterum  imputentur,  sed  quia  similia 
committuntur,  vel  virtute  per  ingratitudmem, 
vel  formaliter,  permittente  Deo,  et  quasi  de- 
serente,  ut  supra  dicebamus.  Hoc  enimmodo 
ssepe  rephcantur  peccata  priora ,  dum  Deus 
negat  superabundans  auxilium  ad  cavenda 
illa.  Quod  tamen  noh  est  ita  intehigendum,  ut 
Deus  semper  neget  htec  auxilia  propter  hu- 
jusmodi  peccata,  neque  etiam  quod  deneget 
misericordiam  et  remissionem  illius  peccati, 
si  post  ihud  homo  iterum  convertatur;  sed 
quod  speciali  ratione  peccatum  illud  merea- 
tur  denegationem  divinse  misericordioe,  vel 
auxilii  ;  ideoque  ssepe  contingat  hominem 
propter  hanc  causam  damnari ,  et  a  Deo  re- 
hnqui.  Sic  etiam  intelligendum  est  ,  quod 
Chrysostomus  ait,hom.  62  in  Matth.,  clia- 
rismata  irrevocabilia  propter  hanc  malignita- 
tem  revocari;  et  quod  ait  Hilarius,  can.  18, 
per  hoc  vitium  munificentiam  Domini  amitti; 
non  enim  hsec  dicuntur ,  eo  quod  priora  de- 
bita,  formaliter  loquendo ,  imputentur ,  sed 
quia  homo  incidit  in  similia,  et  in  speciale 
odium  Dei,  ut  declaratum  est. 

10.  Ratio  in  contrarium  enoclatur. —  Oijec- 
tio  solvitur.  —  Acl  rationem  respondetur  pri- 
mo,  etiamsi  ihe  reditus  peccatorum  esset 
possibilis  de  potentia  absoluta,  non  tamen  de 
lege,  nec  esse  consentaneum  divina3  libera- 
litati.  Secundo  dicitur,  supposito  modo  remis- 
sionis  peccati ,  quem  Deus  nunc  servat,  om- 
nino  repugnare,  ut  illa  peccata  redeant  quoad 
culpam,  ut  probat  ratio,  qua  conhrmavi  con- 
clusionem.  Aiunt  vero  Scot.,  Gabriel,  Almain. 
et  alii,  potuisse  Deum  remittere  peccatum 


alio  modo,  scilicet,  non  absolute ,  sed  condi- 
tionate,  scilicet  :  Nisi  iterum  peccaveris;  et 
tunc,  posita  contraria  conditione,  peccata  illa 
fuisse  reditura.  Sed  hi  auctores  solum  lo- 
quuutur  de  reatu  pcenee  seternce  ;  de  quo  certe 
id  probabile  est,  ut  ex  sequenti  sectione  ma- 
gis  constabit.  Ipsi  tamen  non  clistinguunt  cul- 
pam  habitualem  ab  hoc  reatu,  et  ideo  tunc 
consequenter  aiunt  culpam  redire. 

11.  Distinguendo  autem  culpam  a  reatu, 
ut  vere  distinguenda  est,  non  potest  satis  in- 
telligi  ille  modus  remissionis  culpse ,  si  vere 
in  preesenti  ita  tollitur  culpa,  ut  homo  simpli- 
citer  maneat  justus ,  et  moraliter  rectus ;  ne- 
cesse  est  enim,  ut  talis  cu]pa,  quee  jam  phy- 
sice  transierat ,  moraliter  etiam  destruatur ; 
et  ideo  arbitror  fieri  non  posse,  ut  talis  culpa 
in  ratione  culpse  redeat ;  quod  magis  patebit 
ex  sectione  sequenti.  Dicet  aliquis ,  saltem 
posse  redire  per  commissionem  ejusdem  nu- 
mero  peccati.  Respondetur  primo  id  esse  im- 
pertinens,  quia  hic  non  agimus  de  reditu  pec- 
cati  ex  nova  commissione ,  sed  ex  vi  prtece- 
dentis  ,  quse  remissa  fuit.  Et  deinde  ,  licet  in 
aliis  actionibus  miraculose  fieri  possit,  ut  ea- 
dem  numero  redeat,  tamen  in  actionibus 
peccaminosis  illud  miraculum  nec  necessa- 
rium,  nec  conveniens  est,  nec  videtur  decens 
divinam  bonitatem.  Et  prseterea  ,  illo  posito, 
quamvis  actio  illa  physice  esset  eadem,  tamen 
moraliter  iha  actio,  bis  repetita,  quoad  inju- 
riam  et  demeritum  perinde  se  haberet,  ac  duo 
peccata  numero  distincta. 

12.  Solvitur  prima  confirmatio.  —  Solvitur 
secunda.  —  Ad  primam  conhrmationem  ne- 
gatur  similitudo,  quia  gratia  per  pcenitentiam 
data  non  infunditur  ut  absolute  perpetuo  du- 
ratura,  sed  quantum  est  ex  parte  Dei ;  ex  par- 
te  vero  hominis ,  quandiu  non  posuerit  obi- 
cem  conservationi  ejus ;  hoc  autem  obstaculo 
posito,  Deus  ipse  potest  suspendere  suum  in- 
fluxum,  et  potest  esse  auctor  privationis  gra- 
tiae,  quse,  secundumsesumpta,pcena  qusedam 
est.  Similiter  ad  secundam  confirmationeru 
negatur  similitudo,  quia  merita  non  prorsus 
delentur  per  peccatum  subsequens,  sed  ma- 
nent  in  acceptatione  divina ;  peccatumque  so- 
lum  impedit,  quandiu  est,  effectus  eorum,  ut 
infra  latius  dicetur. 

SEGTIO  II. 

Utrum  peccata  remissa,propler  peccatum  subse- 
quens  redeant,  saltem  quoacl  pamam. 

I .  Duobus  modis  intelhgi  potest  poenam 
peccati  remissi  redire   :  primo  materialiter 


tantum,  secundo  formaliter 
redire,  si  eadem  poena  propter  illudmet  pec- 
catum,  quod  remissum  fuit,  imponatur ;  ma- 
terialiter  autem  erit ,  si  eadem  quidem  pcena 
inferatur,  non  tamen  propter  illucl  peccatum, 
nec  cum  habitudine  ad  illud  ,  sed  propter 
aliud  simile,  vel  sequivalens.  Et  quoniam  pec- 
cato  respondet  et  pcena  damni,  et  poena  sen- 
sus,  de  utraque  hoc  quteri  potest. 

Nec  pcenam  damni,  neque  sensus  posse  redire 
formaliter.  Assertio  1 . 

2.  Primo  ergo  manifestum  est  ex  dictis, 
neutram  ex  illis  poenis  formaliter  redire.Hsec 
est  communis  sententia  Theologomm  cum 
D.  Thom.  hic,  et  in  4,  d.  22,  quos  cum  aliis 
retuli  sectione  pra3cedenti.  Et  locus  Gelasii, 
quem  ibi  adduxi,  hoc  formaliter  probat,  ut 
notavi.  Locus  etiam,  quem  D.  Thom.  art.  1 
affert  ex  Augustino,  optimus  est;  reperitur 
autem  apud  Prosperum  in  responsione  2  ad 
Objectiones  Gallorum  :  Quirecedit  (inquit)  a 
Christo,  et  alienus  a  gratia  finit  Jianc  vitam, 
qnid  nisi  in  perditionem  cadit  ?  sed  non  in  qicod 
remissum  est,  recidit,  nec  in  originali  peccato 
damnabitur  ;  qui  tamen  propter  postrema  cri- 
mina  ea  morte  afficieticr,  qua?  ei  propter  illa, 
quce  dimissa  sunt,  delelatur.  Qua?  ultima  ver- 
ba  attingunt  secundam  partem  dubitationis 
statim  tractandae.  Et  referuntur  etiam  a  Gra- 
tiano,  de  Pcenit.,  d.  4,  c.  Qjui  recedit.  Omnia 
denique,  quee  ex  Scriptura  adcluximus,  hanc 
etiam  veritatem  confirmant ;  nam  expressius 
]oquuntur  de  pcena,  quam  de  culpa  :  Deum 
enim  recordari  peccatorum,  metaphorice  idem 
significat,  quod  illa  punire;  promittit  autem 
Deus  perpetuam  oblivionem  eorum  peccato- 
rum,  quae  semel  per  pcenitentiam  remisit, 
Ezech.  18  :  Non  recordabuntur  amplius.  Quam- 
vis  enim  Medina  contendat  illa  verba  non  ma- 
gis  probare  de  pcena  peccatorum,  quam  alia 
similia  cle  prsernio  justorum,  et  ex  vi  et  for- 
malitate  verborum  ita  appareat ,  tamen  ex 
materia  subjecta  satis  inteliigitur  diversum 
esse  sensum  verborum ,  ut  supra  tactum  est, 
et  latius  sectione  sequenti. 

3.  Locus  Nahim  1  expenditur.  —  Afferri 
etiam  solent  ad  hoc  confirmandum  verba 
Nahum  1  :  Deus  nonjudicabit  bis  inidipsum; 
ita  enim  referunt  hunc  locum  Scholastici,  et 
ad  hoc  confirmandum  illo  utuntur.  Tamen 
apud  Septuaginta  non  ita  legitur,  sed  :  Non 
vindicabit  bis  in  idipsum  in  tribulatione.  Et 
sic  nuUam  vim  habere  videtur  hoc  testimo- 
nium ;  quia  Deus  non  vindicabit  peccata,  quse 


DISPUTAT.  XIII.  SECT.  II  247 

Formaliter  dico  remisit,  et  ideo,  licet  postea  eapuniat,non 
bis  ea  vindicabit.  Et  adhuc  juxta  vulgatam 
lectionem  minus  videtur  probare  hoc  testi- 
monium,  scilicet  :  Non  consurget  duplex  tri- 
bidatio.  Et  ad  litteram  intelligitur  de  populo 
Judaico  ,  quem  Deus  afflixerat,  tradendo  po- 
testati  Assyriorum  decem  tribus;  illis  autem 
verbis  promittit  non  permissurum  secundam 
tribulationem,  nimirum ,  quod  aliee  duse  tri- 
bus  darentur  in  manus  Sennacberib  et  Assy- 
riorum.  Nihilominus  tamen  ,  quamvis  ad  lit- 
teram  ibi  non  sit  sermo  de  punitione  pecca- 
torum,  preesertim  in  alia  vita ,  hic  locus  con- 
temnenclus  non  est.  NamD.  Hieronym.  illum 
interpretatur  de  punitione  peccatorum,  con- 
siderans  magis  spiritum,  et  rationem  illorum 
verborum,  quani  corticem  litterfe.  Et  (quod 
amplius  est)D.  Cyprian.,  in  serm.  de  Passio- 
ne  Domini,  iUa  verba  accommodat  ad  rem, 
de  qua  tractamus,  dicens  ,  eos,  qui  vitce  suce 
quocicnque  articulo  temporis  veri  sunt  judices, 
non  iterum  judicari;  quia  ,  cum  judicis  et  tor- 
toris  vices,  sili  non  parcens,  peccator  assu- 
mit,  semetipsum  persequens,  durn  confessionem 
confusione  honorat ,  liolocausti  hujus  incensio 
in  conspectu  Dei  veniam  impetrat.  Et  subdit  : 
Noji  enim  bis  in  idipsum  judieat  Deus ;  sed 
impcenilentes  ipse  judicat  et  damnat ;  pceni- 
tentes  vero,  quia  a  se  ipsis  suscipit  judicatos, 
absohit;  neque  judicio,  quod  pcenitentice  hu- 
mance  severitas  protulit,  aliquid  jusUtice  coe- 
lestis  apponit.  Ubi  Cyprianus ,  sequens  lec- 
tionem  Septuaginta,  perinde  reputat  dicere  : 
Non  judicabit,  ac,  non  vindicabit,  quia  sermo 
est  de  judicio  vindicativffi  justitise ;  deinde 
pro  eodem  reputat,  vindicare  Deum,  et  acce- 
ptare  vindictam,  vel  satisfactionem  a  pecca- 
tore  assumptam  et  oblatam,  et  propter  illam 
remittere  culpam  et  pcenam  eeternam,  com- 
mutando  illam  in  temporalem,  velhanc  etiam 
remittendo,  si  peccator  pro  illa  satisfaciat. 
Postquam  ergo  Deus  hanc  vindictam  qualem- 
cunque  smnpsit,  et  illa  contentus  fuit,  remit- 
tendo,  et  quasi  definitivam  sententiam  in  illa 
causa  proferendo,  non  iterum  judicat  in  idip- 
sum,  ut  puniat  hominem  propter  eadem  pec- 
cata,  quce  semel  remisit.  Hac  ergo  ratione 
probabiliter  potest  accommodari  locus  ille. 

4.  Ratio  a  priori  assertionis.  —  Objectio. 
—  Enodatur.  —  Ratio  tamen  a  priori  est  su- 
pra  tacta,  quia  Deus  non  potest  retractare 
suam  voluntatem,  neque  agere  contra  abso- 
lutum  suum  decretum;  sed  per  priorem  re- 
missionem  abstulit  simpliciter  et  absolute  de- 
bitum  pcenee ;  ergo  non  potest  eadem  pcena 


2-4S 


QU^EST.  LXXXVIII.  ARTIC.  IV. 


formaliter,  id  est,  propter  eadem  peccata  re- 
dire.  Quod  amplius  declaratur  in  liunc  mo- 
dum.  Nam  licet  Deus  possit  illud  malum , 
quod  est  pcena,  homini  inferre ,  nullo  suppo- 
sito  debito  ex  parte  hominis ,  tamen  sub  ra- 
tione  pcense  non  potest,  nisi  supponatur  de- 
bitum;  at  vero,  ablata  culpa,  ablatum  est  de- 
bitum,  quia  homo  non  est  debitor  pcense,  nisi 
propter  culpam ;  ergo  non  potest  redire  illa 
pcena  formaliter,  nisi  redeat  debitum ;  quod 
tamen  ostensum  est  non  redire.  Dices  :  pcena 
temporalis,  quse  post  peccatum  remissum  re- 
linquitur,  iterum  fit  seterna  per  subsequens 
peccatum  mortale,  quia  nunquam  homo  pro 
illa  satisfacit,  si  in  tali  peccato  moriatur,  juxta 
probabilem  sententiamD.  Thom.  etaliorum; 
ergo  propter  subsequens  peccatum  redit  seter- 
na  pcena,  quse  remissa  fuerat.  Respondetur, 
dato  antecedente,  ex  parte  Dei  nullam  novam 
pcenam  imponi  ob  peccatum  prius  commis- 
sum,  sed  ipsum  bominem  peccando  se  con- 
stituere  in  eo  statu ,  in  quo  non  possit  satis- 
facere,  nec  satispati ;  et  inde  consequi,  ut, 
quandiu  ille  status  durat,  duret  pcena.  Unde 
ulterius  dicitur,  quando  remittitur  peccatum 
mortale ,  non  omnino  absolute  ac  defmite 
commutari  pcenam  seternam  in  temporalem, 
sed  ea  lege  et  conditione,  ut  talis  poena  in 
statu  gratise  persolvatur,  et  alioqui  tancliu 
quis  indigne  patiatur  illam,  quandiu  digne 
non  satisfecerit ;  et  ideo  nihil  quod  remissuru 
fuerat,  reclit,  sed,  quia  non  impletur  condi- 
tio,  sub  qua  talis  pcena  temporalis  facta  est, 
ideo  veluti  ad  priorem  statum  homo  reverti- 
tur. 

5.  Alia  objectio.  —  Solvitur. — Dices  :  ergo 
potuisset  tota  poena  damni  et  sensus  sub  ea 
conditione  remitti,  ut  si  homo  iterum  peccet, 
puniatur  propter  propria  peccata,  ac  si  re- 
missa  non  fuissent.  Respondeo,  de  potentia 
absoluta  nullam  in  hoc  apparere  contradic- 
tionem.  In  quo  bene  senserunt  Scotus,  Ga- 
briel  et  alii.  Tamen  de  lege  non  ita  fit,  sed 
absolute  remittitur  poena  simul  cum  culpa, 
quantum  ad  illum  reatum,  qui  jcum  illa  tolli- 
tur  ;  qua  remissione  facta ,  fieri  non  potest, 
ut  idem  reatus  formaliter  redeat,  quia  jam 
homo  non  est  reus  illius  pcense,  absolute,  et 
absque  ulla  conditione,  et  ideo  non  potest 
iterum  constitui  debitor,  nisi  per  propriam 
actionem  et  culpam  ;  hoc  enim  debitum  pce- 
„nse  uon  potestmere  ab  extrinseco  provenire. 


Objiciuntur  nonnulla  loca   Scripturm  et 
Pairum,  et  ratio. 

6.  Circa  hanc  vero  doctrinam  nonnullse 
objectiones  solvendse  supersunt.  Prima  su- 
mitur  ex  nonnullis  locutionibus  sacrse  Scri- 
pturse  ,  in  quibus  Deus  dicitur  recordari 
peccatorum  ,  quorum  prius  oblitus  fuerat , 
3  Regum  17  :  Quid  mihi ,  et  tibi ,  vir  Dei  ? 
reversus  es  ad  me,  ut  memorentur  iniquitates 
mecp.  Et  Psal.  180  :  In  memoriam  redeat  ini- 
quitas  patrum  ejus.  Per  hanc  autem  meta- 
phoram  significari  videtur,  Deum  punire  pec- 
cata,  quse  remiserat ;  nam  oblivisci  peccato- 
rum,  nihil  aliud  est  quam  ea  remittere  ;  re- 
cordari  ergo  illorum,  est  punire ;  si  autem 
Deus  hoc  aliquando  facit,  et  falsum  est  illud 
esse  impossibile,  et  verisimile  est  maxime  id 
facere  propter  subsequens  peccatum.  Facit 
etiam  illud  Psal.  37  :  Putruerunt,  et  corruptce 
sunt  cicatrices  mece  a  facie  insipientia?  mece. 
Ubi  per  cicatrices  significari  videntur  peccata 
remissa,  quoe  putrescere  et  corrumpi  dicun- 
tur  a  facie  insipientise,  quando  propter  pec- 
catum  subsequens  ad  pcenam  oeternam  impu- 
tantur.  Quocl  significavit  ibi  Glossa  inteiiinea- 
lis  circa  prsecedentia  verba  :  Iniquitates  mece 
supergressa?  sunt  caput  meum,  dicens  :  Qnia 
plane  per  baptismum  sanatce  computruerunt, 
et  jam  peccato  consentitur.  Secundo  objiciun- 
tur  nonnullse  locutiones  Sanctorum,  quai  con- 
gerit  Gratianus,  dePcenitentia,  d.  4,  c.  1,  us- 
que  ad  7,  et  Magister  in  -4,  d.  22.  Tertio  obj'- 
ci  potest  ratio,  quia  non  repugnat  peccatum 
redire  integre,  etiam  quoad  pcenam  seter- 
nam ;  sed  non  est  revelatum,  neque  sufficien- 
ti  iatione  convincitur,  non  ita  remitti  de  facto 
peccata,  quin  pcena  redeat,  posita  ingratitu- 
cline  novi  peccati ;  quin  potius  hic  videtur 
melior  providentise  modus,  ruagisque  consen- 
taneus  divinse  justitiae  ;  ergo  ita  potius  existi- 
mandum  est.  Major  supponitur  ex  dictis.  Mi- 
nor  declaratur,  quia  omnia,  quse  Scriptura 
dicit  de  remissioneharumpcenarum,  intelligi 
possunt  sub  illa  conditione  ,  si  iterum  non 
commitlatur  peccatum ;  et  rationes  factse  non 
probant  remissionemnon  esse  concessam  hoc 
modo,  sed  omnes  supponunt  factam  esse  ab- 
solute,  et  non  sub  praedicta  conditione.  Quod 
vero  sit  magis  consentaneum  divinse  justitise, 
ex  eo  apparet,  quod  hoc  modo  peccata  jus- 
tius  vindicantur;  et  quia  qui  Deum  offendit, 
non  meretur  liberaliorem  remissionem. 

7.  Testimoniis  Scriptura?  satisfit. — Res- 
poncletur  primum  in  illis  locis  non  esse  ser- 


DISPUTAT. 
moncm  de  suppliciis  propviis  peccatorum  , 
quse  sunt  pcenae  alterius  seculi,  sed  de  pcenis 
temporalibus  hujus  vitse.  Nam  in  illis  verbis 
Psal.  408  est  sermo  de  ea  pcena,  quee  inter- 
dum  solet  dari  filiis  propter  peccata  paren- 
tum,  qtse  pcena  tantum  temporalis  est,  ut 
constat.  Deinde  ,  Deum  obtivisci  peccatornm  , 
non  semper  sigiiificat  remittere  illa  quoad  il- 
lam  pcenam,  vel  effectum,  respectu  cujus  di- 
citurDeusoblitus  taliumpeccatorum,  quia  sci- 
licet  talem  pcenam,  vel  effectum  propter  illa 
non  operatur;  sed  significat  moram  quam- 
dam,  seu  diuturnam  dilationem  talis  pcense  ; 
existimatur  enim  jam  quasi  omnino  remissa, 
et  oblita ,  quia  non  executioni  mandatur  ; 
maxime  quando  Deus,  non  obstantibus  pec- 
catis,  beneficia  confert,  et  patienter  agit,  ac 
dissimulat ,  ut  aliis  locis  Scriptura  loquitur. 
Aliud  est  ergo  positive,  ut  sic  dicam,  remit- 
tere  pcenam,  aliud  vero  non  punire.  Imo  ali- 
quando  contingit  peccatum  esse  remissum 
quoad  culpam,  et  non  quoad  pcenam  tempo- 
ralem,  laboremet  afflictionembujus  vita?,  licet 
multo  tempore  executio  differatur.  Quando 
ergo  Sancti  postulant  a  Deo  ne  recordetur 
prseteritorum  peccatorum,  non  postulant,  ne 
puniat  peccata  jam  positive  remissa ;  sed  ne 
pcenam,  quam  multo  tempore  distulit,  tan- 
dem  exequatur  ;  nam  hoc  fortasse  facit  Deus 
propter  subsequentia  peccata  ;  expectat  enim, 
et  differt  supplicia,  ut  homines  emendentur. 
Quod  si  non  faciant,  vel  emendari  incipiant  et 
non  perseverent,  exequitur  Deus  hujusmodi 
pcenam,  tam  propter  prsesentia  quam  propter 
prseterita  peccata  ;  quia  quoad  illam  pcenam 
ea  non  dimiserat,  sedsuspenderat.  Atque  hoc 
est,  quod  orabat  David,  Psal.  78  :  Ne  memineris 
iniquitatum  nostrarumantiquarum.  Hoc  etiam 
modo  dicitur  Deus  interdum  punire  filios  pro- 
pter  peccata  parentum,  ut  significatur  in  ver- 
bis  citatis  Psal.  1 08,  quia  seepe  differt  hujus- 
modi  supplicia  externa ,  et  sensibilia,  etiam 
usque  ad  posteros,  et  in  eis  tandem  illa  exe- 
quitur,  prsesertim  sifilii  impietatem  parentum 
imitantur,  Deut.  5,  Ezechielis  c.  18  ,  et  aliis 
locis. 

8.  Exp  icatur  testimonium  Ps.  37.  — Ad  illa 
autemverbaPsal.  37  respondetur,  sine  funda- 
mento  per  cicatrices  intelligi  peccata  remis- 
sa  ;  nam  ad  litteram  significantur  vulnera 
peccatorum,  ut  exponuntTitelmanus,  Jansen. 
et  Genebrard.;  et  August.  etiam  legit,  livores, 
alii  tumores,  et  ulcera,  quae  putrescere  dicun- 
tur,  quando  peccata  peccatis  adduntur,  quee 
est  summa  insipientia".  Et  retinendo  nomen 


XUI.  SECT.  II.  249 

cicatricum,  potuerunt  sic  appellari  peccata 
inveterata,  non  quia  vere  remissa,  aut  sa- 
nata  fuerunt,  ut  bene  notavit  Augustinus, 
sed  quia  Lexteriori  tantum  specie  curata  vel 
tecta  fuerunt.  Et  ideo  recte  etiam  dicilur,  a 
facie  insipientue  mece ,  quia  nihil  est  insipien- 
tius  quam  de  peccato  male  curato  securum 
esse ,  et  in  eo  quasi  putrescere.  Deinde  , 
etiamsi  demus  sermonem  esse  de  peccatis 
remissis  ,  per  cicatrices  intelligi  possunt  reli- 
quise  peccatorum,  de  quibus  videtur  prsecipue 
locutus  Cassiodorus  in  illa  Glossa  interlineali ; 
nam  in  peccato  originali ,  de  quo  ipse  loqui- 
tur,  fomes  peccati,  et  passiones  ejus,  cicatri- 
ces  dici  possunt,  quse  manent  etiam  post  illud 
remissum ,  et  putrescere  dicuntur ,  cum  ad 
peccati  consensum  hominem  pertrahunt  pro- 
pter  ejus  insipientiam ,  qui  non  bene  utitur 
viribus  gratire  in  baptismo  susceptis. 

9  Respondetur  iestimoniis  Patrum.  —  Ad 
testimonia  Sanctorum  jam  supra  ex  parte 
responsum  est ;  multi  enim  ex  illis  loquuntur, 
juxta  ea  qua;  diximus  circa  parabolam  de 
servo  nequam,  et  prseeipue  intendunt  redire 
peccatorum  pcenam,  vel  secundum  specificam 
rationem ,  quia  homo  incidit  in  Dei  inimici- 
tiam,  et  amittit  gratiam ,  et  fit  reus  seternse 
pcense  ;  vel  intelligunt  aliquo  modo  redire 
secundum  gravitatem  prsesentis  peccati  , 
ut  Theologi  exponunt.  Et  priorem  sensum 
prsecipue  indicat  Ambrosius  ,  ex  quo  haec 
verba  refert  Magister  supra  :  Donate  invicem, 
si  alter  in  alterum  peccat,  alioquin  Deus  repe- 
tet  dimissa.  Sed  htec  non  invenitur  apud  Am- 
brosium,  sed  in  Glossa  interlineali  ad  Eph.  A, 
in  fine,  qua?  pie  interpretanda  sunt  aliquo  ex 
dictis  modis.  Verba  autem  Ambrosii  in  hoc 
loco  sunt  :  Si  Dominus  per  Filium  suum  ser- 
toruni  misertus  est ,  quanto  magis  servi  ipsi 
sui  debent  invicem  misereri,  et  donare,  si  alter 
in  alterum  peccet  ?  Hcpc  prcecepta  ejus  sunt, 
qui  miseratus  est ;  qui,  si  in  Ms  contemytus 
fuerit,  sine  dubio  revocabit  senientiam.  Et  ita 
interpretatur  parabolam  Matt.  18.  Revocare 
autem  sententiam,  in  rigore  nihil  aliud  est, 
quam  justitiam  prius  collatam  auferre.  Ali- 
quando  vero  loquuntur  Patres,  juxta  phrasim 
Scripturae  proxime  declaratam  de  reditu  pec- 
catorum  quoad  pcenam ,  non  quidem  dimis- 
sam,  sed  suspensam,  nondumque  executioni 
mandatam.  Quomodo  dicit  Augustinus  citatus 
a  Gratiano  sup.,  c.  1,  ex  Enarrat.  inPsal.  108, 
si  Judas  non  fuisset  parentes  suos  imitatus , 
non  fuisse  puniendum  propter  peccata  paren- 
tnm,  et  sua  ;  quod  intelligendnm  est  de  poena 


250  QU^ST 

aliqua  hujus  vitse,  ut  diximus,  vel  etiam  quo- 
ad  aliquam  desertiouem,  vel  denegationem 
specialis  auxilii  gratiae ;  nam  ad  Tranc  etiam 
puniendi  modum  interdum  haec  pcena  exten- 
ditur. 

10.  Quorumdam  ad  rationem  responsio.  — 
Ad  tertium,  quidam  propterea  putant  omnino 
repugnare  pcenam  (prsesertim  seternarn)  re- 
mitti,  ita  ut  redeat  propter  eamdem  culpani; 
et  rationem  ejus  in  hoc  constituunt,  quod 
homo,quando  justificatur,  satisfacit  sufficien- 
ter  Deo  pro  culpa  et  pcena  aeterna,  et  ideo 
per  condignam  satisfactionem  se  liberat  a  de- 
bito  pcense  ;  ideoque  redire  non  potest  idem 
debitum,  sed  solum  aliud  simile  contrahi  per 
novum  peccatum.  Qaod  si  quis  dicat  hoc  ve- 
rum  esse  de  justificatione  prout  nunc  fit,  res- 
pondent  idem  esse  de  qualibet  possibili,  quia 
vel  per  illam  non  fit  vera  remissio  peccati,  et 
consequenter  neque  est  vera  justificatio ;  vel, 
si  est  hujusmodi ,  necessario  mutatur  homo 
intrinsece ,  et  ex  debitore  fit  non  debitor  pce- 
nee,  quia  repugnat  peccatum  esse  ablatum,  et 
manere  debitorem  ejusdem  pcense.  Et  decla- 
ratur  in  hunc  modum,  nam,  si  fieri  potest  ut 
per  peccatum  subsequens  redeat  reatus  ejus- 
clem  pcenee  aeternse  ,  ergo  de  facto  redit,  esto 
Deus  ex  misericordia  nolit  hominem  punire 
propter  peccatum  prseteritum.  Aliud  est  enim 
hominem  esse  dignum  pcena ,  ahud  vero 
Deum  illam  exequi,  et  potest  esse  illud  prius 
sine  posteriori ;  dignitas  ergo  nunc  redibit, 
quamvis  non  redeat  pcena ;  quocl  satis  absur- 
dum  est.  Haec  autem  sequela  probatur ,  quia 
vel  peccatum  subsequens  est  sufficiens,  ut 
homo  efficiatur  dignus  tota  pcena  praeterito- 
rum  peccatorum,  vel  non;  si  non,dmpossibile 
est  ut  illa  pcena  redeat  sub  ratione  pcenae, 
quia  sine  pcenEe  dignitate  non  potest  pcena 
infligi,  licet  inferatur  totum  malum,  quod 
posset  esse  pcena.  Si  autem  peccatum  subse- 
quens  est  sufficiens  ad  constituendum  homi- 
nem  dignum  tota  illa  pcena,  id  non  habet  ex 
Deo  ,  ut  sic  dicam ,  sed  ex  natura  praeceden- 
tium  peccatorum ,  quae  constituunt  hominem 
in  tali  statu  et  dignitate  ;  ergo  idem  nunc  ef- 
ficient. 

31.  Tmpugnatur  solutio.  —  Hsec  vero  ratio 
et  doctrina,  sic  declarata,  multa  supponit  falsa 
fundamenta.  Unum  est ,  justificationem  fieri 
per  condignam  satisfactionem  pro  culpa  et 
pcena  eeterna  ex  parte  peccatoris;  de  quo  ruul- 
ta  dixi  in  superioribus,  et  in  1  tom.  3  part.,  et 
ideo  non  immoror.  Aliud,  quod  virtute  sup- 
ponitur,  licet  non  exprimatur,  est,  contritio- 


LXXXVIII.  ARTIC.  IV. 

nem,  tantam  ex  se  habere  vim  ad  tollendum 
reatum  pcense  ceternse  simpliciter  et  absque 
ulla  conditione  ,  ut  non  possit  Deus  hunc  ef- 
fectum  impedire  posita  contritione  ,  ueque 
aliter  iUam  pcenam  remittere.  Quod  quidem 
mirabile  est  ,  nam  ,  ut  supra  argumentaba- 
mur ,  si  contritio  habet  tantam  vim ,  qui  fieri 
potest,  ut  maneat  reatus  pcense  temporalis  ? 
vel,  esto  maneat,  quomodo  secunda  contritio  vi 
sua  totum  illud  non  extinguit?  quomodo  etiam 
contritio  de  peccato  veniali  non  semper  delet 
illud  omnino  quoad  culpam  et  pcenam  ?  vel 
potius,  quomodo  contritio,  quam  habet  anima 
discedens  cum  peccatis  venialibus,  in  primo 
instanti  separationis  a  corpore  ita  remittit  cul- 
pam  venialem,  ut  tamen  reatum  pcenae  non 
solum  non  toUat,  verum  etiam  nec  minuat  ? 

12.  Atque  haec  argumenta  ostendunt  etiam 
falsum  esse  aliud  principium  ibi  insinuatum , 
idem  esse,  manere  dignum  pcena,  et  manere 
in  peccato  ;  nam  anima  in  primo  instanti 
separationis  a  corpore  non  manet  in  pec- 
cato ,  et  tamen  manet  digna  eadem  pce- 
na  pro  culpa  veniali  remissa.  Potest  ergo  ma- 
nere  homo  dignus  eaclem  pcena  propter  pec- 
catum  praeteritum  jam  remissum  quoad  cul- 
pam ;  ergo  eadem  ratione  posset  redire  di- 
gnitas  pcenae,  licet  non  rediret  eadem  culpa, 
quantum  est  ex  vi  identitatis,  vel  distinctionis 
harum  rationum.  Prreterea  quando  peccati 
remissio  fit  sine  contritione,  per  solam  attri- 
tionem,  vel  etiam  si  fieret  (prout  posset)  per 
solam  infusionem  habituum ,  tunc  dici  non 
potest  reatum  pcenre  tolli  per  condignam  sa- 
tisfactionem,  seu  solutionem;  cur  ergo  non 
posset  Deus  tunc  non  remittere  absolute  pce- 
nam,  etiam  seternam,  sed  tantum  sub  condi- 
tione?  Dicere  enim,  Deumita  remittere,  ac  si 
intercessisset  satisfactio  ,  non  satis  est ,  nisi 
ratio  reddatur,  cur  necessario  ita  remittat ; 
nam  quod  possit  absolute  remittere  non  est 
dubium :  tamen  cum  iUa  remissio  sit  mere  li- 
beralis,  nihil  est,  quod  necessario  divinam 
voluntatem  determinet,  ut  absolute  remittat, 
et  non  sub  conditione. 

13.  Replica  sohitur.  —  Dici  potest,  ipsam- 
met  gratiee  naturam  determinare  ad  absolu- 
tam  remissionem.  Sed  hoc  etiam  dicitur  sine 
fundamento  in  ordine  ad  potentiam  absolu- 
tam,  et  maxime  quoad  remissionem  pcenee. 
Nam,  licet  daremus  (quod  non  concedimus) 
gratiam  habitualem  ita  excludere  culpam 
mortalem  ,  ut  non  possit  esse  simul  cum  illa, 
etiam  de  potentia  absoluta  ,  nihilominus  de 
reatu  pcenae  seternae  quasi  conditionato ,  id 


DISPUTAT. 
non  videtur  verisimile,  cuni  talis  reatus  pcense 
non  excludat  veram  sanctitatem  et  intrinse- 
cam  rectitudinem,  et  dignitatem  vitse  eeternoe 
secundum  prsesentem  justitiam,  et  consecu- 
tionem  ejus,  si  homo  in  ea  perseveraverit. 
Denique  si  homo  conditus  in  puris  naturali- 
bus  Deum  offenderet,  posset  aliquo  medio  illi 
statui  accommodato  veniam  illius  peccati  a 
Deo  liberaliter  obtinere  ;  tunc  autem ,  nec 
condigne  Deo  satisfaceret ,  nec  gratiam  infu- 
sam  reciperet;  cur  ergo  non  posset  tolli  cul- 
pa  absque  pcena,  vel  saltem  sine  absoluta  re- 
missione  ejus,  cum  sola  conditionata  ? 

14.  Vera  solutio  depotentia  alsoluta. —  Di- 
co  ergo,  de  potentia  Dei  absoluta  hoc  nonre- 
pugnare,  etiam  supposita  justificatione  per 
infusionemgratisesupernaturalis.  Circa  quam 
solum  adverto,  quod  supra,  disp.  3,  sect.  A, 
notavi,  pcenam  seternam,  quee  nunc  destinata 
est  damnatis,  habere  quamdam  intrinsecam 
repugnantiam  cum  gratia  justificationis,  quse 
nunc  conceditur  in  remissione  peccatorum  ; 
et  ideo  ex  natura  talis  gratiee  intrinsece  sequi 
exclusionem  illius  pcense  eeternse  secundum 
praesentemjustitiam;  ita  utintrinsecerepugnet 
ut  homo,  sic  justificatus,  ordinatus  maneat  ad 
illam  pcenam  eeternam  in  sensu  composito,  ut 
sic  dicam,  id  est,  ut  eam  sustineat,  etiamsi  in 
illa  justitia  moraliter  perseveret.  Rursus,  quia 
ipsa  gratia  natura  sua  reddit  hominem  acce- 
ptabilem  ad  vitam  eeternam,  et  dignum  illa, 
ideo  etiam  est  connaturale  tali  gratiee,  et  ex 
natura  rei  illi  debitum,  ut  excludat  reatum, 
seu  ordinationem  ad  quamcunque  pcenam 
eeternam,  stante  et  perseverante  ipsa  gratia  , 
quia  nulla  pcena  oeterna  esse  potest  simul  cum 
vita  seterna.  Nihilominus  tamen  de  absoluta 
potentia  posset  Deus  non  ordinare  hominem 
sic  justificatum  acl  vitam  eeternam  cum  effec- 
tu  consequendam,  ut  per  se  constat.  Et  con- 
sequenterposset,remittendo  culpam  mortalem 
non  remittere  omnem  pcenam  eeternam,  sed 
relinquere,  verbi  gratia,  perpetuam  carentiam 
visionis  beatee,  quia,utsupra  dixi,  inhocnul- 
la  est  repugnantia,  neque  enim  hoc  opponi- 
tur  sanctitati,  quam  gratia  confert,  ita  ut  il- 
lam  formaliter  dcstruat.  Ulterius  etiam  posset 
Deus ,  quamvis  secundum  preesentem  justi- 
tiam  remittat  pcenam  eeternam  cujuscunque 
rationis,  nihilominus  non  remittere  absolute  , 
sed  subilla  conditione  :  JYisi  meiterum  offen- 
das  ;  quia  hoc  etiam  non  repugnat  formaliter 
sanctitati  gratiee  ,  neque  alicui  attributo  di- 
vino,  neque  aliunde  ostendi  potest  implicatio 
contradictionis. 


XIII.  SEGT.  II.  251 

15.  Quid  dicendum  de  potentia  ordinaria. — 
Ex  his  ergo  (descendendo  ad  hanc  remissio- 
nem  prout  de  facto  fit)  intelligitur,  remissio- 
nem  pcenee  eeternee,  quee  nunc  est  prreparata 
damnatis ,  esse  quidem  beneficium  gratise. 
maxime  tamen  intrinsecum  ipsi,  etremissioni 
culpee,  saltem  secundumpreesentemjustitiam, 
seu  sub  conditione  persistendi  in  illa.  Idem- 
que  est  de  remissione  cujuscunque  pcenee 
eeternee,  quamvis  non  cum  tam  intrinseca 
connexione  et  repugnantia  ,  sed  quasi  in 
secundo  ordine.  Et  ideo  quoad  heec  duo  suf 
ficienter  probatur  talis  remissio  ex  ipsa  natu- 
ra  gratiee,  etex  testimoniis  Scripturee,  quibus 
constatDeum  acceptare  justumaclvitam  eeter- 
nam  juxta  exigentiam  gratiee,  et  filiationis 
clivinee  adoptivee.  Quod  autem  heec  remissio 
eeternee  pcenee  de  facto  sit  absoluta,  et  non 
tantum  secundum.  praesentem  justitiam,  est 
cjuidem  consentaneum  ipsi  gratiee,  minus  ta- 
men  intrinsece  connexum  cum  illa  ;  et  ideo 
magis  dici  potest  novum  beneficium  gratiee 
pendens  ex  speciali  voluntate  Dei;  et  hoc 
probant  omnia  quee  adduximus.  Quo  tan- 
dem  fit,  ut  probatio  hujus  beneficii  maxime 
petenda  sit  ex  revelatione,  per  quam  nobis 
solet  voluntas  Dei  manifestari ;  et  ad  hoc  fa- 
ciunt  testimonia  Scripturee,  Pontificum  etPa- 
trum  supra  aclducta,  et  communis  sensus  et 
traclitio  totius  Ecclesiee.  Potestque  ita  declara- 
ri ;  nam  ex  his  omnibus  habemus,  eeternam 
pcenam  vere  remitti  in  justificatione  ;  remis- 
sio  autem  sub  conditione  revera  non  est  re- 
missio,  sed  queedam  suspensio,donecimplea- 
tur  conditio.  Et  hoc  modo  adjungitur  optime 
congruentia  ex  natura  gratiee  et  charitatis , 
quee  est  constituere  amicum  simpliciter;  et 
ideo  connaturalis  illis  est  talis  remissio  ab- 
soluta  eeternee  pcenee. 

Qualis  pcena  materialiter  redeat.  Assertio 
secunda. 

16.  Secundo,  quod  attinet  ad  materialem 
reditum  ejusdempcense,  certum,  est  aliquanclo 
redire  eamdem,  vel  potius  similem  pcenam, 
et  aliquo  modo  dissimilem.  Hoc  facile  decla- 
ratur  in  pcena  sensus ;  eadem  enim  secun- 
dum  speciem  respondet  vel  omnibus,  vel  plu- 
ribus  peccatis  mortalibus ;  omnia  enim  illa 
puniuntur  poena  ignis,  quee  quidem  ejusdem 
rationis  est,  quantum  ex  proximo  instrumen- 
to ,  et  aliis  circumstantiis  colligi  potest 
utrum  enim  ille  ignis  actiones  et  afflictiones 
diversas  specie  inferre  possit,  incertum  est. 
Sunt  etiam  in  inferno  aliee  pcense  sensibiles, 


252 


QUiEST.  LXXXVMi    ARTIG.  IV. 


et  alia  instrumenta  divinee  jtistitiee,  quse  va- 
rias  afflictiones  inferunt  juxta  proportionem 
peccatorum.  Si  ergo  subsequens  peccatum  sit 
omnino  simile,  et  eequale  peccato  remisso, 
materialiter  eadem  poena  sensus  redibit  et 
in  specie,  et  in  gradu  ;  si  vero  illa  peccata 
sint  similia  specie,  tamen  insequalia  in  quan- 
titate,  eadem  proportione  redibit  poena  ea- 
dem.  At  vero,  si  peccata  sint  etiam  specie 
dissimilia,  fortasse  quantum  ad  aliquam  af- 
flictionempriori  peccato  specialiter  proportio- 
natam,  non  respondebit  eadem  pcena  etiam 
in  specie,  sed  alia  loco  illiiis  accommodata 
subsequenti  culpse.  Quorum  omnium  unica 
est  ratio,  quia  poena  debet  esse  proportionata 
culpee  ;  et  quia  jam  non  punitur  culpaprior, 
quse  remissa  fuit,  sed  tantum  posterior,  quee 
semper  permanet,  cuique  poena  est  accom- 
modata. 

17.  Ostenditur  i%  posna  damni.  —  Duo  dls- 
tinguenda  in  pcena  damni.  —  De  pcena  au- 
tem  damni  fere  eodem  modo  pbilosophan- 
dum  est,  quamvis  in  hac  sit  specialis  difficul- 
tas,  propter  privationem ,  in  qua  consistit. 
Oportet  ergo  duo  distinguore  in  hac  pcena, 
scilicet  positivum  et  privativum.  Privativum 
est  carentia  divinse  visionis,  desertio  Dei,  et 
negatio  omnium  auxiliorum  ad  bene  operan- 
dum.  Positivum  est  vehemens  apprehensio 
illius  status,  tristitia,  desperatio  et  omnis  alia 
obstinatio  quee  inde  nascitur ;  quamvis  enim 
hsec  ab  aliquibus  numerentur  inter  pcenas 
sensus,  nihil  refert,  solum  enim  spectat  ad 
loquendi  modum  ;  et  cum  proxime  ac  potis- 


d.  22,  et  Medin.,tract.  \  de  Pcenit.,  q.8.  Fun- 
damentum  est,  quiailla  pcena  non  potestre- 
cipere  magis  et  minus,  sed  est  semper  sum- 
ma,  quee  esse  potest,  quia  consistit  in  totali 
privatione ;  privatio  autem  totalis  non  susci- 
pitmagis  et  minus,  ut  docuitetiamD.  Thom., 
1.  2,  q.  73,  art,  2,  et  q.  82,  art.  4  et  5. 
Nam  totum  esse  privationis  est  excludere  for- 
mam  oppositam ;  ergo,  si  totam  omnino  ex- 
cludit,  est  maxima  privatio,  quse  esse  potest ; 
ergo  solum  per  admistionem  alicujus  gradus 
formffi  potest  illa  privatio  suscipere  magis, 
vel  minus ;  in  damnatis  autem  nulla  est  talis 
admistio  formse  contrarise. 

19.  Aliorum  opinio.  —  Alii  docent  hanc 
poenam  non  semper  redire  sequalem,  sed 
juxta  proportionem  culpee.  Ita  tenuit  Abu- 
lens.,  Matt.  29,  q.  639,  640,  etseqq.;  Supple- 
mentum  Gabriel.,  in  4  ,  d.  44,  q.  3,  art. 
1,  etd.  50,  q.  2;  et  Major  ibi,  q.  2;  et  signifi- 
cat  Scot.,  post  queest.  6,  §  Adprimam  quces- 
tionem;  et  Almain.,  in  Moralib.,  tract.  1 ,  c.  29 ; 
Soto,  in4,  d.  16,  q.  1,  art.  1  ;  Ledesma,  q.  29, 
art.  1  ;  Viguerius,  in  Summa,  c.  6,  §  4,  vers. 
35.  Fundamentum  est,  quia,  cum  heec  sit  po- 
tissima,  et  quasi  essentialis  pcena  inferni,  vi- 
detur  esse  contra  ordinem  divinse  justitise,  ut 
iiequalis  redeat,  si  culpa  non  est  eequalis.  Et 
non  est  dubium,  quin  ratio  convincat,  si  pce- 
na  illa  est  capax  ineequalitatis ;  quod  autem 
hujusmodi  sit,  generali  ratione  ostendi  potest, 
quia  in  aversione  est  insequalitas,  quamvis  in 
privatione  consistat;  ergo  etiam  poterit  esse 
inillapcena.  Item  juxta  doctrinam  D.  Thom. 


sime  comitentur  dictas  privationes,  merito  ad    hic,  quamvis  macula  peccatimortalis  includat 


poenam  damni  pertinere  censentur.  Heec  cr- 
go  omnia,  generatim  loquendo,  ejusdem  spe- 
ciei  sunt  in  omnibus  damnatis;  respondent 
enim  proprue  aversioni  peccati,  quee  ejus- 
dem  rationis  est  in  omnibus  peccatis  morta- 
libus  ;  et  ideo  quantum  ad  hanc  identitatem 
specificam,  eadempcena,  quseremissa  fuerat, 
redit  per  subsequens  peccatum  mortale.  At 
vero  quantum  ad  graclum,  in  illis  omnibus, 
quee  positiva  sunt,  non  redit  eadem  seu  se- 
qualis,  quia  peccata  non  semper  sunt  sequa- 
lia,  et  in  illis  positivis  facile  potest  magis  et 
minus  inveniri.  Respondet  ergo  juxta  propor- 


totalem  privationem  gratise,  nihilominus  in 
ea  potest  esse  aliqua  diversitas  per  respectum 
adpeccata,  quibus  contrahitur;  ergo  potest 
eticim  illa  macula  esse  moraliter  insequalis 
per  respectum  ad  majora,  vel  minora,  plura, 
vel  pauciora  peccata  ;  ergo  idem  dicendum 
est  de  pcena  damni.  Modus  siutem  hujus  insc- 
qualitatis  varie  a  dictis  auctoribus  explicatur. 
20.  Variis  modis  explicatur  inmqualitas pce- 
nm  damni.  —  Prlor  modus.  —  Quidam  aiunt, 
carentiam  divinse  visionis,  licet  in  esse  nega- 
tionis  sit  eadem  in  omnibus,  tamen  in  esse 
privationis  esse  ineequalem.  Priorem  partem 


tionem  peccati.  Et  hactenus  conveniunt  The-  probat  ratio  prioris  sententiee.  Dicitur  autem 

ologi.  illa  negatio,  quia  solum  respicit  absolute  na- 

18.  Quoru;ndimop!niode  pcenadamniquoad  turam   hominis,   seu  capacitatem  remotam, 

privat.ionom .  —  Dissentiunt  vero  quantum  ad  non  tamen  proximam,  quee  est  per  merita. 

poenam  damni  privativam.  Quidam   enim  di-  Unde  propriam  rationem  privationis  dicitur 

cunt  rediretam  in  specie  quam  in  gradu.  Ita  habere  illa  carentia,   quando   est  negatio  vi- 

Durand.,  Palud.,  Capreol.  et  Bonavent.  in  4,  sionisjam  debita?.   per    merita   pra^cedentia. 


DISPUTAT.  XIII.  SECT.  II. 


2o3 


Et  quia  in  liis  meritis  potest  esse  incequalitas, 
ideo  etiam  eritin  illa  carentia,  qnatenus  pri- 
vatvisione  clebita  majoribus,  vel  minoribus 
meritis. 

21.  Rejicitur. — Haec  vero  sententia  defendi 
non  potest,  primo,  quia  sequitur,  non  eum 
qui  plus  peccavit,  sed  eum  qui  post  majora 
merita  peccavit,  babere  majorem  poenam 
damni.  Consequens  est  contra  rationem  jus- 
titice;  nam  gravitas  pceiice  respondet  culpse 
gravitati,  non  meritis  praecedentibus ;  ergo. 
Sequela  patet,  quia  fieri  potest,  ut  bomo  post 
multa  merita,  ratione  quorum  habebat  jus  ad 
magnam  gloriam,  unum  leve  peccatum  mor- 
tale  committat,  ettotam  gloriamperdat;  alius 
vero,  vel  nibil,  vel  parum  meruerit  in  vita,  et 
propter  magna  et  gravissinia  peccata  damne- 
tur ;  ergo  hic  posterior  habebit  minorem  ca- 
rentiam  visionis  in  ratione  privationis,  et  con- 
sequenter  majorem  pcenam  damni,  cum  ta- 
men  supponatur  habere  graviora  peccata. 
Unde  secundo  deficit  illa  opinio,  quia  consi- 
derat  id,  quod  accidentarium  est  adrationem 
et  gravitatem  pcenae.  Quid  enim  si  nulla  me- 
ritapraBcesserunt,  etpeccatanihilominus  inae- 
qualia  sunt?  Denique  ex  illa  opinione  sequi- 
tur,  per  subsequens  peccatum  semper  redire 
totam  priorem  pcenam  damni,  quia  semper 
ratione  illius  peccati  privatur  homo  tota  vi- 
sione  debita  prtecedentibus  meritis,  supposito 
quodprius  habueritmerita,  et  post  illa  remis- 
sionem  alicujus  peccati,  quod  privatione  vi- 
sionis  debitce  prsecedentibus  meritis  punien- 
dum  esset ;  namhcec  privatio  per  pcenitentiam 
subsequentem ,  et  remissionem  concessam 
propter  illam,  jam  fuerat  ablata,  salteminra- 
dice,  seu  in  debito  ejus ;  quoties  autem  bomo 
postea  peccat,  semper  redit  illa  privatio,  quia 
semper  privatur  homo  visione  clebita  illis  me- 
ritis.  Imoquamvis  bomo  nihil  antea  peccasset, 
ex  solis  meritis  prfficedentibus  aggravaretur 
iila  poena,  jnxta  quantitatem  eorum,  et  non 
juxta  gravitatem  peccati  ;  quod  valde  absur- 
dum  est. 

22.  Secunda  explicatio  Almaini. — Refel- 
litur.  —  In  parna  duo  conslderantur.  —  Aliter 
ergo  respondet  Almainus,  privationem  illam 
in  esse  privationis  semper  esse  sequalem,  ta- 
men  in  esse  pce.nce  esse  inaequalem.  Et  hujus 
rationem  esse  ait,  quia  infertur  propter  ma- 
jorem  vel  minorem  culpam.  Sed  hoc  non  vi- 
detur  sufficiens  ad  constituendam  majorem, 
vel  minorem  pcenam  ;  nam  pcena  non  ideo  est 
major,  quia  datur  propter  majorem  culpam, 
sed  potius  c  converso,  quia  ipsa  major  est, 


ideo  datur  propter  majorem  culpani.  Nam  in 
pcena  duo  considerantur  :  unum  est  illud  in- 
commodum  naturce,  seu  privatio  boni,  in  qua 
consistit;  alterum  est  respectus  ad  culpam. 
Primum  supponi  clebet  in  ipsa  pcena  secun- 
dum  se ;  et  illud  est  propter  quod  ob  culpam 
imponitur;  ergo,  ut  sit  etiammajor  pcena  et 
proportionata  majori  culpae,  supponi  debet  in 
se  esse  majus  malum,  vel  incommodum.  Quod 
sic  amplius  declaratur,  quia  in  pcena,  quae  cst 
propter  culpam,  duo  possunt  considerari. 
Unum  est  quasi  extrinsecum,  quod  est  dede- 
cus,  ignominia  et  inhonoratio ;  aliud  est  in- 
trinsecum  incommodum ,  seu  detrimentum, 
quod  in  pcenam  infertur.  Idem  ergo  incommo- 
dum  illatum  propter  plures,  vel  graviores  cul- 
pas  dici  potest  habere  majorem  quamdam  ra- 
tionempcenae  sub  priori  ratione,  quia  estma- 
jus  dedecus  et  ignominia ;  pcena  autem  dam- 
ni  ut  sicnon  consistit  in  dedecore,  sed  in  in- 
trinseco  incommodo  et  detrimento;  ergo  ut 
sit  major,  non  est  satis  illa  relatio  ad  plures 
culpas.  Et  confirmatuT,  quia  alias,  etiam  in 
pcena  sensus,  possent  omnia  peccata  puniri 
eadem  et  aequali  actione  ignis,  quia,  licet  in 
suo  esse  haberet  aequalitatem,  in  ratione  pce- 
nae  esset  ineequalis,  quia  daretur  propter  ma- 
jorem,  vel  minorem  culpam ;  quocl  est  onmino 
falsum  ;  et  exemplis  etiam  sensibilibus  in  hu- 
manis  pcenis  id  facile  intelligi  potest.  Ac  de- 
nique  a  contrario,  quiapraemium  non  estma- 
jus  ex  hoc  praecise,  quia  datur  propter  ma- 
jora  merita ;  alias  possent  omnes  beati  esse 
cequales  in  visione,  et  nibilominus  inasquales 
in  essentiali  praemio.  De  quo  latius  in  relec- 
tione  de  reviviscentia  meritorum,  disp.  2, 
sect.  1 . 

23.  Ledesmw  enodatio.  —  Difficidtas  circa 
illam.  —  Ideo  aliter  respondet  Ledesma,  il- 
lam  carentiam  eequalem  esse  in  ratione  pri- 
vationis;  tamen  in  ratione  pcenae  esse  inaa- 
qualem,  quiamagis  affligit  et  contristat ;  pcena 
autem  in  ratione  pcence  videtur  constitui  qua- 
tenus  afflictiva  est.  Sed  inquiram  ulterius, 
unde  proveniat  quocl  illa  privatio  magis  con- 
tristet  unum  quam  alium,  cum  in  utroque 
requale  malum  sit,  et  tristitia  consurgat  ex 
prcesenti  malo.  Neque  enim  dici  potest  prove- 
nire  ex  aliqua  falsa  apprehensione,  qua  unus 
apprehendit  malum  illud  ut  majus ;  quia  illa 
falsa  apprebensio  nonpotest  esse  a  Deo  ;  ergo 
non  est  per  se  necessaria  ad  illam  pcenam ; 
nam  quidquid  est  ad  illam  necessarium  po- 
test  fieri  virtute,  seu  imperio  Dei.  Neque 
ctiam  dici  potest  provenire  ex  eo  quod  unus 


254 


QU^ST.  LXXXVIII.  ARTIC.  IV. 


apprehendit  illud  malum  cum  respectu  ad 
majorem  culpam,  quia  in  voluntate  omnino 
inordinata,  ut  est  voluntas  damnatorum,  ille 
respectus  per  se  non  sufficit  ad  augendam 
tristitiam,  quia  ipsi  non  dolent  de  culpa ;  ha- 
bereautenieequale  ineommodum,  etiamsi  cul- 
pa  major  fuerit,  potius  videtur  consolatio  ali- 
qua,  quam  causa  tristitiee,  si  heec  non  sit  de 
ipsa  culpa,  ut  malum  culpee  est.  Et  quamvis 
apprehensa  sub  illo  respectu  possit  etiam  sub 
ratione  majoris  ignominiee  et  dedecoris  ap- 
prehendi,  et  ut  sic  possit  etiam  majorem  ex- 
citare  tristitiam,  tamen  sub  ea  ratione  illa 
non  pertinet  ad  pcenam  damni,  quee  est  qua- 
si  essentialis,  sed  ad  aliam  accidentalem  af- 
flictionem. 

24.  Solutio  alia  difficultatis.  —  Improda- 
tur.  —  Aho  tamen  probabiliori  modo  respon- 
deri  potest,  illam  ineequalitatem  tristitiee  pro- 
venire  ex  vehementiori  apprehensione  illius- 
met  privationis,  non  quidem  ex  parte  objecti 
apprehendendo  illam  ut  majorem ,  sed  ex 
parte  subjecti,  fortius  illam  apprehendendo, 
et  incommodum  ejus,  et  consequenter  effi- 
ciendo,  ut  illa  magis  involuntaria  sit,  atque 
adeo  magis  contristet.  Sed  si  attente  conside- 
remus  totum  hoc,  non  repugnat  priori  sen- 
tentiee ;  nam  tota  heec  ineequalitas  est  in  posi- 
tivis  actibus,  non  in  ipsa  privatione. 

25.  Verior  explicatio. —  Quapropter  pro- 
babiliter  addo,  in  illamet  privatione  conside- 
rari  posse  moralem  quamdam  ineequalitatem, 
non  quidem  in  ordine  ad  merita  preecedentia, 
ut  in  primo  modo  dicebatur,  sed  in  ordine  ad 
actus  proprios,  propter  quos  homo  damna- 
tur,  et  contrahit  privationem  illam.  Est  enim 
considerandum,  in  illis  actibus  esse  privatio- 
nem  quamdam  rectitudinis  debitee  unicuique 
actui,  considerato  secundum  moralem  ratio- 
nem,  et  secundum  eas  circumstantias  cum 
quibus  fit,  cui  rectitudini  et  bonitati  respon- 
deret  apud  Deum  aliquod  preemium,  si  cum 
debito  modo  et  condigno  actus  illos  operatus 
fuisset.  Ex  quo  sequiturr  ut  privatio  beatitu- 
dinis  censeatur  peculiari  modo  respondere  il- 
lis  actibus,  quia  ratione  illorum  caruit  homo 
veluti  prima  dispositione,  per  quam  futurus 
essetproportionatus  ad  talem  gloriam.  Atque 
ita  fit,  ut,  sicut  in  illis  actibus  est  ineequalitas 
in  rectitudine  illis  debita,  ita  in  privatione  vi- 
sionis  moraliter  sumpta  sit  etiam  ineequalitas. 
Fit  etiam  hinc,  ut  nunquam  redeat  moraliter 
privatio  illa,  quee  respondebat  prioribus  pec- 
catis,  quia  non  respondet  ut  proportionata 
illis,  sed  tantum  ut  proportionata  subsequen- 


ti  culpee.  Ac  denique  hinc  fit,  ut  illa  privatio, 
etiam  objective  sumpta,  magis  velminus  con- 
tristare  possit.  Et  heec  explicatio  probabilis 
est.  Nec  ahterprobatur  quam  ex  impugnatio- 
ne  aliarum ;  et  quia  sufficienter  declarat 
proportionem  poenee  ad  culpam. 

Objectiones  contra  ultimam  explicationem  ince- 
qualitatis  poence  damni. 

26.  Prima.  —  Secunda.  — Tertia.  —  Con- 
trahanc  ultimam  rationem  exphcandi  poenam 
damni  occurrit  difficultas,  quia  licet  in  actu 
peccati  sit  privatio  rectitudinis  debitee,  non 
illi  correspondet  privatio  alicujus  cei-ti  gradus 
gloriee  seu  visionis  beatae,  quee  possit  habere 
rationem  pcenee  damni  comparatione  talis 
peccati;  ergo  hsec  ineequalitas  non  recte  illo 
modo  explicatur.  Antecedens  patet,  quia,  si 
talis  privatio  gloriee  responderet  privationi 
rectitudinis,  maxime  quia  talis  actus  fuisset 
meritorius  tantee  gloriee,  si  fuisset  bonus  ;  sed 
hoc  non  est  inuniversum  verum,quia,si  homo 
ille  erat  in  peccato,  talis  actus  non  fuisset 
meritorius.  Item,  quia  ille  non  tenebatur  fa- 
cere  actum  meritorium,  sed  satisfaciebat  suee 
obligationi  faciendo  actumbonum;  ergo  hac 
etiam  ratione  illa  carentia  in  ordine  ad  meri- 
tum  non  habet  rationem  privationis  moralis. 
Rursus,  quia,  licet  ille  actus,  si  fuisset  rectus, 
haberet  aliquod  meritum,  non  tamen  deter- 
minatum,  quia  idem  actus  secundum  varias 
circumstantias,  et  in  eodem  supposito,  magis 
velminus  grato,  ceeteris  paribus,  erit  magis 
vel  minus  meritorius.  Ponamus  ergo,  duos  ho- 
mines,  habentes  ineequales  gratias,  commit- 
tere  simile  peccatum,  in  ceeteris  circumstan- 
tiis  eequale  :  tunc  is,  qui  majorem  haberet 
gratiam,  necessario  incurreret  majorem  poe- 
nam  damni,  quia,  si  debitam  rectitudinem 
in  actu  suo  posuisset,  major  gloria  illi  corres- 
ponderet ;  quod  tamen  videtur  absurdum. 

27.  Quarta.  —  Quinta.  —  Et  augetur  dif- 
ficultas,  quiajuxta  hanc  proportionem,  etiam 
peccato  veniali  respondebit  propria  pcena 
damni,  quia  etiam  illi  actui  debetur  aliqua 
rectitudo,  cui  responderet  apud  Deum  aliquod 
preemium,  si  illam  habuisset ;  ergo  etiam  ca- 
rentia  illius  habet  rationem  privationis  mo- 
ralis;  augebitur  ergo  pcena  damni  eeterna 
etiam  ex  peccatis  venialibus.  Tandem,  sicut 
preemium  essentiale  respondetmerito,  itaheec 
pcena  damni  deberet  respondere  demerito 
peccatorum,  et  non  merito  beatitudinis,  quod 
inesse  posset,  vel  deberet  talibus  actibus  mo- 
ralibus  secundum  se  spectatis,  si  recte  et  con- 


DISPUTAT.  XIII.  SECT.  II. 


venienter  fierent ;  at  vero  demerito  peccato- 
rum  mortalium  respondere  non  potest,  quia 
quodlibct  peccatum  mortale  meretur  priva- 
tioncm  totius  beatitudinis,  et  visionisDei:  er- 
go.  Sicut  e  converso,  si  actus  bonus  merere- 
tur  visionem  adoequatam  et  comprehensivam 
Dei,  non  posset  esse  ineequalitas  in  preemio 
essentiali,  respectu  plurium,  vel  pauciorum 
meritorum. 

28.  JJlthna  oljectio  solvitur.  — Respondeo, 
has  objectiones  satis  declarare,  quam  sit  res 
incerta,  et  ad  declarandum  difficilis.  Nihilo- 
minus  ab  ultima  incipiendo,  ex  illa  intelligi 
potest,  carentiam  visionis  Dei,  prout  habet 
rationem  pcenee,  non  esse  sumenclam  secun- 
dum  totam  latitudinem  visionis  possibilis. 
Nam,  licet  quodlibet  peccatum  mortale  suo 
moclo  formaliter  repugnet  gratiee  divinee,  in 
quocunque  gradu,  remisso,  vel  intenso,  ta- 
men  sub  propria  ratione  demeriti,  et  pcenee, 
non  quodlibet  peccatum  meretur  per  se  ac 
proprie  privationem  infinitorum  graduum 
gratiae ;  et  idem  pari  proportione  est  de  vi- 
sione,  quia  neque  in  peccato  est  infinitum 
meritum  pcenoe  secundum  intensionem,  ut 
nunc  suppono  ;  neque  est,  cur  fingamus  to- 
tam  illam  carentiam  secundum  totam  latitucli- 
nem  graduum  possibilium  habere  rationem 
poense  ;  nam  ex  ratione  communi  peccati  mor- 
talis,  ut  sic,  per  se  solum  sequitur,  ut  me- 
reatur  privationem  beatitudinis  absolute  ;  la- 
titudo  autem  graduum  quantum  ad  hoc  acci- 
dentaria  est.  Hinc  ergo  verisimile  est  quod 
in  hac  ultima  objectione  assumitur,  juxta  di- 
versam  gravitatem  peccatorum  esse  in  eis 
certam  quantitatem  meriti,  seu  demeriti  in 
ordine  acl  talem  pcenam,  et  ex  diviua  ordina- 
tione  aliquid  majus  respondere  per  modum 
pcenalis  privationis  graviori  peccato,  quam 
leviori. 

29.  Unde  quoad  hoc  verum  est,  quocl  in  ea 
objectione  assuniitur  ,  hanc  ineequalitatem 
pcenee  damni  non  esse  sumendam  proxime  et 
formaliter  ex  quantitate  meriti,  quee  inesse 
posset,  et  deberet  talibus  actibus,  si  recti  es- 
sent,  sed  ex  quantitate  demeriti,  quocl  inest 
talibus  actibus  ratione  suee  malitiae ;  et  hoc 
bene  probatur  pnedicta  objectione,  et  fere 
reliquis  omnibas.  Nam  omnes  videntur  con- 
trarium  supponere,  et  ita  interpretari  ratio- 
nem  inEequalitatis,  seu  proportionem  ultimo 
loco  positam,  cum  tamen  non  ita  sit  intelli- 
genda,  ut  jam  declaramus.  Et  hoc  etiam  recte 
confirmat  proportio  meriti  ad  prsemiuni  es- 
sentiale,  etdemeriti  ad  pcenam;  nam  utrum- 


que  fmitum  est  in  suo  ordine,  et  ideo  utrique 
respondcre  debct  aliquid  fmitum  sccundum 
intensionem,  eo  modo,  quo  in  pcena  vel  pree- 
mio  reperiri  potest,  scilicet,  privative  vel  po- 
sitive.  Et  quoad  hoc,  non  est  simile  illud 
quod  afferebatur  de  merito  visionis  compre- 
hensivoe  Dei,  nam  illud,  si  per  impossibile 
aclmittatur,  esset  infinitum  simpliciter  in  illo 
ordine,  et  ideo  non  posset  in  ipso  dari  aug- 
mentum  proprium  et  intensivum  :  haec  autem 
infmitas  non  reperitur  in  quolibet  clemerito 
peccati  mortalis. 

30.  Alice  oljectiones  solvuntur.  —  Igitur  di- 
cendum  est,  graviori  peccato  mortali  ca^teris 
paribus  respondere  majorem  carentiam  vi- 
sionis  in  ratione  moralis  ac  pcenalis  privatio- 
nis,  propter  majus  demeritum  talis  peccati ; 
hoc  autem  demeritum,  et  dictam  rationem 
privationis  dicimus  mensurandam  esse  ex 
rectitudine  debita  tali  actui  secundum  se 
spectato,  quia  ratio  demeriti  in  malitia  funda- 
tur ;  malitia  autem,  quee  in  privatione  consis- 
tit,  per  suum  positivum,  quatenus  est  debi- 
tum  tali  actui  humano  ut  sic,  mensuranda 
est.  Quod  maxime  verum  est,  consiclerando 
in  peccato  rationem  aversionis,  et  mjurise  di- 
vinee,  cui  veluti  per  se  ac  formaliter  respon- 
det  pcena  damni,  ut  D.  Thom.  docet.  Quia 
vero  juxta  moclum  et  gravitatem  conversio- 
nis  est  major  aversio,  et  gravitas  conversionis 
attenclitur  secunclum  quantitatem  rectitudinis 
debitce  inesse  in  tali  materia,  et  cum  talibus 
circumstantiis ,  ideo  quasi  radicaliter  dicitur 
heec  mensura  sumenda  ex  rectitucline  quee  in- 
esse  debet  actui ;  et  heec  recfituclo  explicatur 
per  oppositam  rationem  meriti  et  preeinii. 
Quod  non  est  intelligendum  de  merito  actuali, 
quatenus  pendet  ex  conditionibus  personee, 
nam  hoc  accidentarium  est,  sed  de  merito  ap- 
titudinali,  seu  valore,  quem  haberet  opposi- 
tus  actus  includens  oppositam  relationem,  seu 
rectitudinem  ad  promerendam  essentialem 
beatitudinem,  et  conjunctionem  cum  ipso  ul- 
timo  fme.  Hic  enim  valor  determinatus  est  in 
tali  actu  cum  talibus  circumstantiis,  si  ex  par- 
te  personee  operantis  supponatur  id,  quod 
prsecise  necessarium  est  ad  valorem  meriti, 
preescindendo  ab  omni  speciali  dignitate  talis 
personee ;  hunc  enim  valorem  actuum  mora- 
lium  optime  novit  ponderare  divina  sapien- 
tia,  ut  juxta  illius  quantitatem  preemia,  vel 
pcenas  taxare  possit. 

31 .  Et  quia  ratio  dispositionis  magis  vide- 
tur  preescindere  a  dignitate  personee  ope- 
rantis  ,  ideo  per  rationem  proxhnee  disposi- 


2:i6 


QU/EST.  LXXXVHI.  ARTIC.  IV. 


tionis  hoc  etiam  explicatur  juxta  preedictam 
sententiam.  Nam,  sicutopera  amicitiee  perse 
et  natura  sua  disponunt  ad  augmentum  ejus, 
ita  opera  inimicitiee  ad  ejus  incrementum. 
Unde,  si  inimicitia  Dei  ex  parte  hominis  con- 
sisteret  in  positivo  habitu,  sicut  consistit  ami- 
citia,  augeretur  plane  positive  ex  incremento 
et  multiplicatione  peccatorum,  sicut  augetur 
charitas  per  augmentum  meritorum.  Quam- 
vis  ergo  non  consistat  inimicitia  in  positivo 
habitu,  recte  intelligitur  augeri  moraliter  in 
ratione  privationis  ;  nam  sine  dubio  quo  sunt 
plura,  vel  majora  peccata,  eo  est  major  ini- 
micitia  inter  Deum  et  hominem.  Quod  aug- 
mentum  recte  ita  explicatur,  quia  si  in  illis 
actibus  tantum  fuisset  dilectionis  divinse  , 
quantum  nunc  est  virtnalis  odii,  auxissent 
charitatem  usque  ad  talem  gradum ;  ergo 
contraria  peccata  proportionaliter  augent  ini- 
micitiam,  seu  (quod  idem  est)  moralem  et 
proximam  privationem  charitatis,  cui  priva- 
tioni  cum  proportione  respondet  pcena  dam- 
ni,  sicut  e  converso  essentiale  preemium  res- 
pondet  charitati.  Secundum  hanc  ergo  pro- 
portionem  satis  probabiliter  explicatur  inee- 
qualitas illius  poenee. 

32.  Quarta  objectio  solvitur. — Neque  opor- 
tet  ad  singulas  objectiones  in  particulari  plura 
respondere  ;  nam  omnes  videntur  procedere 
ex  mala  intelligentia  illius  opinionis,  et  majo- 
rem  illius  explicationem  postulare,  quce  tra- 
dita  jam  est.  Solum  ad  iUud  de  peccato  ve- 
niali  respondere  oportet,  primo  negando  pa- 
ritatem  rationis,  quia  peccatum  veniale  nec 
est  actus  inimicitiee  propriai,  nec  in  eo  est 
propria  malitia  aversionis.  Dico  tamen  ulte- 
rius,  si  peccatum  veniale  quoad  culpam  sit 
conjunctum  cum  peccato  mortali,  non  esse 
inconveniens  concedere,  ratione  illius  augeri 
perpetuam  poenam  damni,  sicut  augetur  per- 
petua  pcena  sensus.  Si  autem  per  se  conside- 
retur,  imprimis  non  habet  in  illo  locum  eeter- 
nitas  pcenaj,  neque  etiamjam  extat  moraliter 
ejus  culpa,  quando  in  purgatorio  temporali- 
ter  punitur.  Nihilominus  tamen  probabile  est 
etiam  illamtemporalem  pcenamdamni,  quam 
patiuntur  animee  sanctee  in  purgatorio  deten- 
tee,  esse  inequalem  in  eis  pro  gravitate  pec- 
catorum  venialium,  vel  etiam  mortalium  re- 
missorum,  propter  quee  ibi  detinentur,  et  non 
pro  ineequalitate  beatitudinis,  quam  de  facto 
postea  habituree  sunt;  alioqui  quo  plurame- 
rita  anima  sancta  haberet,  majorem  haberet 
pcenam  damni,  quia  a  majori  beatitudine  re- 
tardatur,  etiamsi  pauciora  habuisset  peccata 


veniaiia ;  quod  non  videtur  justitiee  consenta- 
neum.  Sed  de  hoc  iterum  occurret  sermo  in- 
fra  tractando  de  purgatorio ;  nunc  satis  sit 
heec  per  occasionem  dixisse  de  hoc  puncto  , 
quod  non  solum  in  peccatis  remissis ,  sed 
etiam  in  quibuslibet  peccatis  venialibus  lo- 
cum  habet. 

SECTIO  111. 

Utram  peccatum,  commissum  post  prsecedentia  re- 
missa,  ex  eo  capite  gravius  sit;  ideoque  remissa 
peccata  virtute  seu  xquivalenter  redeant. 

1.  Sulsequens  peccatum  aggravari  ex  re- 
misslone  prcecedentis. — Omnes  Theologi  con- 
veniunt  cum  D.  Thom.  hic,  ex  hac  circum- 
stantia  aggravari  subsequens  peccatum.  Pri- 
mo  propter  ingratitudinem  prioris  beneficii ; 
habet  enim  quamdam  deformitatem  offensio 
circa  benefactorem,et  preesertim  circa  eum  qui 
tam  facilem  se  exhibuit  in  remittendis  priori- 
bus  injuriis.  Accedit,  quod  videtur  quidam 
virtualis  contemptus  et  abusus  divinse  mise- 
ricordiae.  Ac  tandem,  quia  quo  homo  recipit 
majorem  gratiam ,  eo  potest  facilius  vitare 
culpam,  et  ideo  exhac  parte  crescit  culpa,  si 
illam  non  vitet. 

2.  Ratio  Scoti  et  Gabrielis  impugnatur .  — 
Aliam  rationem  habet  Scot.  in  4,  d.  22,  q. 
unica,  art.  3,  quem  ibi  sequitur  Gabriel,  art. 
2 ,  scilicet,  qui  sic  peccat,  agere  contra  pro- 
missionem  in  justificatione  factam  ,  non  ite- 
rum  offendendi  Deum.  Sed  si  loquatur  de 
promissione  proprie,  improbabilis  est  opinio. 
Alias  omne  peccatum,  post  justificationem 
factum,  esset  contra  votum.  Et  in  hoc  sensu 
illam  rationem  impugnant  Medina,  Godice  de 
Pcenit.,  q.  9,  et  Soto,  in  4,  d.  16.  Si  vero  loqua- 
mur  largo  modo  de  promissione  ,  prout  dici 
solet  de  proposito ,  sic  illud  per  se  non  auget 
malitiam,  nisi  in  quantum  est  contra  gratitu- 
dinem. 

Qicwdam  observanda  circa  assertionem. 

3.  Priiuo.  —  Secundo.  — In  preedicta  vero 
communi  sententia  observanclum  est  primo, 
non  oportere  ut  heec  gravitas  ,  quee  accrescit 
posteriori  peccato,  sit  moraliter  eequalis  om- 
nibus  prascedentibus  culpis.  In  quo  etiam 
conveniunt  D.  Tliom.  et  Doctores;  quia  pos- 
sunt  preecedentia  peccata  esse  gravissima ; 
illud  autem  augmentum,  licet  sit  aliquale, 
tamen  non  est  adeo  grave  ,  ut  necessario 
eequiparetur  moraliter  omnibus  peccatis  pree- 
cedentibus  quae  jam  commissa  fuerunt,  ut  in 
commentario  articuli  secundi  satis  declara- 


DJSPUTAT.  XI 
tum  relinquitur.  Deinde  observanduin  est  ex 
D.  Thom.,  a.  4,  hanc  circmnstantiam  non  ad- 
dere  malitiam  specie  distinctam,  secl  solum 
esse  occasionem ,  ut  propria  malitia  peccati 
gravior  sit.  Hoc  docuit  D.  Thom.,  2.  2,  q.  1 07, 
art.  2;  Altisiodor.,  lib.  4  Summee,  tract.   6, 

c.  6,  q.  2;  Durandus,  et  Scot.,  in  4,  d.  22, 
q.  i ;  et  ibi  Bonavent,  dub.  3  circa  litteram 
Magistri ;  Soto,  d.  16,  q.  1,  art.  4;  Pet.  Soto, 
lect.  7  de  Pcenit.  Idemque  tenet  Richard., 

d.  22,  art.  1 ,  q.  4,  ad  1.  Ubi  eodem  modo  lo- 
quitur  de  ingratitudine  ac  de  obedientia. 
Ratio  est ,  quia  hsec  circumstantia  ingratitu- 
dinis  secundum  communem  rationem  suam 
generalis  est  omnibus  peccatis,  quia  nullus 
est  homo,  qui  non  obligetur  Deo  ut  benefac- 
tori;  circumstantia  autem  generalis,  ut  con- 
stat  ex  1 .  2,  si  non  sit  specialiter  intenta,  non 
confert  specialem  malitiam.  Neque  etiam  va- 
riat  speciem  ingratitudinis  ,  quod  sit  contra 
hoc  vel  illud  beneficium  ;  et  ideo  per  se  lo- 
quendo,  hsec  circumstantia  generalis  manet ; 
nullus  enim  homo  hac  intentione  operatur, 
ut  contemnat  beneficium  Dei,  vel  ut  benefac- 
torem  offendat ;  et  ideo  solum  intra  eamdem 
speciem  aggravat. 

4.  Non  est  necesse  hanc  circumstanliam 
confiteri. —  Soti  limitatio  rejicitur.  —  Ex  quo 
fit  ulterius  ,  ut  per  se  ac  moraliter  loquendo, 
necessarium  non  sit  hanc  circumstantiam  in 
confessione  aperire,  quia  neque  mutat  spe- 
ciem ,  nec  notabiliter  aggravat ;  et  cum  alio- 
quin  generalis  sit,  in  ipsa  confessione  peccati 
includitur  secundum  communem  rationem 
ingratitudinis ;  quatenus  vero  est  specialiter 
contra  tale  beneficium  remissionis  peccati, 
non  oportet,  ut  distincte  cognoscatur  a  con- 
fessore,  quia  moraliter  non  multum  variat  ju- 
dicium  ejus.  Soto  vero  hoc  limitat,  nisi  pec- 
cata  prius  remissa  fuerint  gravissima.  Sed 
neque  tunc  credo  esse  necessarium  ,  propter 
rationem  factam,  et  ne  cogatur  poenitens  ite- 
rum  mentionem  facere  illorum  peccatorum 
in  confessione  ;  nam  sive  in  specie  ilia  repe- 
tat,  sive  sub  illa  ratione  communi,  quod  gra- 
vissime  peccavit  prius,  estque  veniam  conse- 
cutus,  est  valde  onerosum ;  etideo,  cumratio, 
vel  necessitas  non  cogat,  imponendum  non 
est  tale  onus.  Quod^intelligo  ex  vi  hujus  cir- 
cumstantiee  ;  nam,  si  aliunde  sit  necessarium 
ad  declarandum  statum  prsesentem  conscien- 
tise,  et  occasionem,  vel  aliam  obiigationem, 
quam  in  prsesenti  habet,  secns  erit,  ut  postea 
latius  suo  loco. 

5.  Objectio  Abulensis  ei  Medince.-Responsio. 

XXII. 


il.  SECT.  III.  257 

—  Replica.  —  Gontra  hanc  vero  doctrinam 
opinantur  Abulensis,  Matt.  18,  q.  141  et  142, 
et  Medina,  dict.  q.  9  de  Poenit.  Funclamentum 
eorum  esse  potest,  quia,  ut  peccatum  recipiat 
speciem  alicpiammalitia^,  sufficit  vohmtarium 
indirectum ,  etiamsi  circumstantia  non  sit  di- 
recte  ac  per  se  intenta,  ut  constat  in  homici- 
dio,  verbi  gratia,  clerici,  quod  sacrilcgium 
est  ex  illa  circumstantia  ,  licet  non  sit  per  se 
intenta  ,  imo  etiam  si  sit  vincibiiiter  ignorata. 
Est  autem  responsio  communis,  hoc  esse  ve- 
rum  in  circumstantiis  specialibus,  non  autem 
in  generalibus.  Quae  non  vicletur  in  pra3senti 
satisfacere,  quia  dupliciter  potest  esse  cir- 
cumstantia  generalis  :  rnio  modo  tanquam  ge- 
nerice  inciusa  in  quacunque  specifica  ratione 
peccati,  sicut  est  fortasse  circumstantia  ino- 
bedientice,  et  similes ;  et  de  hac  est  verum 
non  dare  speciem,  nisi  sit  per  se  intenta.  Et 
ratio  est  clara,  quia  ipsa  ex  se  non  habet  ra- 
tionem  speciei,  sed  generis  ;  unde,  nisi  ex  in- 
tentione  operantis  instituatur  tanquam  speci- 
fica,  non  dabit  peculiarem  speciem.  Alio  ve- 
ro  modo  potest  circumstantia  esse  generalis 
quasi  formali  communicatione  ,  licet  in  se 
specifica  sit,  ut  est,  verbi  gratia,  ratio  inju- 
riee  divinae  inclusa  in  omni  peccato  mortali ; 
atque  haec  circumstantia  dare  potest  propriam 
speciem,  quamvis  non  sit  per  se  intenta,  ut 
patet  in  exemplo  adducto,  juxta  ea  quae  in 
superioribus  diximus.  Et  ratio  est ,  quia  illa 
circumstantia  ex  se  est  specialis  ;  quod  autem 
invcniatur  in  multis  ,  aut  in  paucioribus,  aut 
in  omnibus  actibus  malis,  parum  refert.  Nam, 
quod  accidens  sit  in  pluribus,  vel  paucioribus 
subjectis  ,  non  mutat  specificam  rationem 
ejus.  Circumstantia  autem  ingratitudinis  vi- 
detur  esse  generalis  hoc  posteriori  modo, 
quia  per  se  non  spectat  ad  generalem  ratio- 
nem  peccati,  et  specifice  distmguitur  a  mali- 
tia  injustitiee,  oclii,  et  aliis  similibus. 

6.  Enodatur  objectio.  —  Quce  circumstantia 
sufficiat  ad  dandam  speciem  pcccato.  —  Res- 
pondetur  nihilominus ,  priorem  sententiam 
veram  esse,  quia  non  obligatur  homo  speciah 
preecepto  gratituclinis  divinee  ad  vitandum 
peccatum,  quia  offensivum  Dei  est;  quia, 
cum  ad  hoc  sufflciat  preeceptum  justitiee  ad 
ipsum  Deum,  nou  est  cur  multiplicentur  pree- 
cepta  propria  et  speehlia  sine  necessitate. 
Deincle,  ratio  illa  de  circurnstantia  generali 
optima  est,  si  amplius  explicetur.  Aclverten- 
dum  est  enim  ,  sicut  sunt  queedam  peccata, 
quae  per  se  consummantur  in  corde,  ut  hsere- 
sis,  alia  vero  quee  in  opere  externo,  ut  homi- 

17 


258 


QU/EST.  LXXXVIII.  AHTIG.  IV. 


cidium,  detractio,  ut  recte  notavit  Cajet.,  1. 
2,  q.  72,  art.  7,  ita  e  contrario  sunt  qusedam 
virtutes ,  quse  principaliter  consummantur  in 
corde,  ut  charitas  seu  amicitia;  aliaB  veroquEe 
per  se  primo  ordinantur  ad  actum  externum, 
ut  temperantia,  justitia,  etc.  Quando  ergo 
circumstantia  peccati  est  contra  virtutem, 
qute  per  se  requirit  medium  in  ipsa  actione 
exteriore  seu  imperata ,  tunc  regulariter  suf- 
ficit  voluntarium  indirectum  ad  dandam  spe- 
ciem  peccati,  quia  ad  communem  rationem 
mali  moralis  seu  peccati  hoc  voluntarium 
sufficit,  ut  ex  1 .  2  suppono ;  et  in  tali  materia 
sufticit  etiam  ad  talem  speciem  mali,  eo  quod 
contraria  virtus  per  se  primo  intendit  et  re- 
quirit  contrariam  rectitudinem  in  tali  mate- 
ria.  Quando  vero  circumstantia  exterioris  ac- 
tus  (sub  quo  semper  includo  omnem  actum 
imperatum)  est  contra  virtutem,  quse  per  se 
primo  consummatur  in  interiori  actu,  non  dat 
speciem,  nisi  sit  specialiter  intenta,  aut  nisi 
specialis  aliqua  obligatio  ex  tali  virtute  occur- 
rat  ad  illum  vitandum ,  vel  ad  oppositum  ae- 
tum  efficiendum.  Et  ratio  est  opposita,  nam, 
cum  talis  virtus  per  se  primo  consummetur  in 
interiori  actu,  regulariter  et  propter  solum 
modum  generalem  operandi  non  requirit  spe- 
cialem  rectitudinem  in  exterioribus  actibus. 

7.  Et  in  hujusmodi  virtutibus  maxime  ve- 
rum  habet,  quod  circumstantia  generalis  non 
dat  speciem,  sive  sit  generalis  ex  formali  ra- 
tione  peccati  in  communi ,  sive  ex  alia  con- 
venientia  quasi  materiali  actuum  humano- 
rum.  Quod  recte  explicatur  in  odio  ;  nam  in- 
juria  facta  proximo,  sine  dubio  est  contra  be- 
neficentiam  debitam  charitati  proximi  ;  et 
hoc  generale  est  omnibus  actionibus,  quaa 
fiunt  contra  bonum  proximi  ,  et  nihilominus, 
nisi  ex  odio  intendatur,  non  habet  incle  actus 
specialem  malitiam  ,  ex  omnium  sententia. 
Cujus  ratio  ecse  videtur,  quia  amicitise  virtus, 
et  odium  ci  oppositum  preecipue  consumman- 
tur  in  corde ;  et  ideo  conimunis  effectus  ac- 
tionis  exterioris  neque  speciahter  attribuitur 
odio,  neque  censetur  opponi  charitati  secun- 
dum  specialem  malitiam,  si  non  specialiter 
intendatur ;  sed  dicitur  opponi  materialiter, 
et  includere  virtute  malitiam  ejus.  In  hoc 
ergo  ordine  collocanda  est  virtus  gratitudi- 
nis,  quae  in  corde  pra3cipue  consummatur.  Et 
ideo,  sicut  actus  exterior  obsequii,  autbene- 
ficii  erga  alterum,  ut  sit  gratitudo,  necesse 
est  ut  ex  intentione  grati  animi  procedat ,  ita 
e  contrario  injuria ,  vel  offensio  benefactoris 
non  habet  specialem  malitiam  ingratitudinis , 


nisi  vel  sit  specialiter  intenta,  vel  nisi  talis 
circumstantia  temporis  interceclat,  pro  quo 
gratitudinis  praeceptum  specialiter  obliget. 

8.  Tertium  observatidum.  —  Per  veniale 
prius  remissum  non  agqravari  subsequentia , 
quomodo  intelligendum. — Tertio  observanclum 
est,  hujusmodi  circumstantiam  vel  gravita- 
tem  inveniri  in  quocimque  peccato  mortali 
commisso  post  remissionem  prsecedentium. 
Quod  sequitur  ex  dictis  ,  quia  circurastantia 
est  generalis  ;  et  quia  cum  omne  ueccatum 
mortale  sit  gravis  injuria  Dei,  in  omni  illo  in- 
cluditur  dicta  ingratitudo.  jNiliilominus  tamen 
specialiter  solet  hoc  tribui  quibusdam  pecca- 
tis  propter  peculiarem  repugnantiam  ,  quam 
habent  cum  divina  misericordia  et  gratia  ; 
qua;  numerat  D.Tbom.  hic,  art.  2,  et  suffi- 
cienter  rem  declarat,  ut  ibi  visum  est.  Addit 
vero  in  solut.  ad  2,  per  peccatum  veniale  non 
redire  peccata  prius  remissa  ,  etiam  hoc  mo- 
do  ;  unde  sentit  non  aggravari  ex  hac  cir- 
cumstantia  ingratitudinis.  Et  idem  habet  in 
4,  d.  22.  Quod  ego  maxime  verum  censeo  de 
his  peccatis  venialibus  ,  quee  sine  plena  deli- 
beratione  fiunt ;  nam,  cum  illa  quodammodo 
naturalia  sint,  non  potest  aliquis  existimari 
ingratus  ratione  illorum.  At  vero  quando  ve- 
niale  fit  cum  plena  deliberatione,  aggravari 
potest  ex  illa  circumstantia;  quia,  licet  noa 
sit  perfecta  injuria,  est  aliqualis  offensio  Dei ; 
unde,  si  plene  voluntaria  sit,  ex  hac  parte 
repugnat  gratitudini  illi  debitse.  Item,  qui 
majora  gratise  auxiiia  rccipit,  cseteris  paribus 
gravius  peccat,  offendendo  Deum,  etiam  ve- 
nialiter.  Denique  inter  homines,  etiam  levis 
offensio  cseteris  paribus  fit  gravior,  si  ad  be- 
nefactorem  fiat ;  ergo  similiter,  etc.  Proprie 
tamen  ob  eam  solam  causam  non  dicentur 
peccata  mortalia  prius  commissa  aliquo  modo 
redire  quatenus  mortalia  sunt ,  quia  tota  illa 
gravitas  et  malitia  venialis  peccati  est  inferio- 
ris  rationis  et  ordinis.  Et  ita  est  intelHgendus 
D.  Thom.,ut  in  coromentario  diximus. 

9.  TJltimum  observandum.  —  Quarto  est  ob- 
servandum,  quod  licet  peccatum  subsequens 
aggravetur  ex  remissione  prsecedentis,  non 
tamen  est  illa  causa  adsequata  similis  gravi- 
tatis,  etiam  in  ratione  ingratitudinis.  Quod 
etiam  sequitur  ex  dictis,  quia  hsec  circum- 
stantia  generalis  est.  Unde  etiam  qui  non  est 
consecutus  remissionem  prioris  peccati,  alio 
titulo  ingratus  est  iterum  peccando,  vel  quia 
Deus  expectabat  illum,  ut  pcenitentiam  age- 
ret,  quod  est  peculiare  beneficium ;  vel  quia 
semper  auxilia,  et  vocationes  tribuit  Deus, 


DISPUTAT. 
quibus  liomo  non  solum  non  consentit,  verum 
etiam  iterum  peccat.  Si  autem  hsec  inter  se 
conferantur,  caeteris  paribus,  gravius  est  pec- 
care  post  remissionem,  quia  illud  fuit  majus 
beneficium  gratiae,  quamsit  expectare  pecca- 
torem ;  et  quia  iteratio  peccati  magis  repu- 
gnat  cum  ejus  remissione. 

dO.  In  primo  mortali  includi  circumstantiam 
ingratitudinis. — Ultimo  concluditur  ex  dic- 
tis,  etiam  inprimo  peccato  mortali,  quod  ho- 
mo  committit,  includi  hanc  circumstantiam 
ingratitudinis ,  non  solum  ratione  beneficii 
creationis,  et  aliorum,  quee  homo  a  Deo  re- 
cepit ;  sed  etiam  propter  speciale  beneficium 
perseverantise,  et  innocentioe,  quodusque  ad 
illud  tempus  recepit ;  nam  hoc  etiam  est  ma- 
gnum  divinse  gratise  beneficium,  cui  homo  est 
specialiter  ingratus  innocentiam  amittendo. 

Quod  sit   mams  deneficium,  innocentia  an 
posnitentia. 

I ! .  Qua  occasione  quaeri  hoc  loco  solet , 
unde  gravius  fiat  peccatum,  vel  quse  sit  ma- 
jor  ingratitudo  offendere  Deum,  postquam 
prsecedentia  peccata  remisit,  vel  postquam  a 
peccatis  hominem  praeservavit.  Quse  dubitatio 
coincidit  cum  alia  communi,  scilicet,  quod  sit 
majus  beneficium,  pcenitentiae  vel  innocen- 
tise.  Quam  attigit  D.  Thom.  hic,  art.  2,  ad  3, 
et  2.  2,  q.  106,  art.  2.  Et  neutro  loco  videtur 
simpliciter  respondere,  sed  sub  distinctione. 
Nam  duobus  modis  potest  quantitas  beneficii 
considerari,  scilicet,  absolute  et  secundum  se, 
et  respective  seu  cum  proportione  ad  talem 
personam.  Priori  modo  illud  est  majus  bene- 
ficium,  in  quomajus  donum  confertur ;  et  sub 
hac  consideratione  excedit  innocentia,  caete- 
ris  paribus,  quia  includit  quamdam  dignita- 
tem  nioralem  magnse  aestimationis,  quamnon 
includit  "neque  conferre  potest  pcenitentia , 
scilicet,  nunquam  offendisse  Deum.  Posteriori 
autem  modo  dicitur  majus  beneficium,  quod 
daturhomini  minus  digno  respectu  dantis;  et 
ex  hoc  capite  excedit  beneficium  remissionis 
peccati,  caeteris  paribus,  quia  peccator  cle  se 
erat  dignus  odioet  pcena. 

12.  Prioropinio. — Alteraopinio. — Quse  au- 
tem  exhisconditionibusmajoris  sitponderis, 
ut  propterea  aliquod  ex  his  beneficiis  majus 
simpliciter  dicatur,  D.  Thom.  nonsatis  expres- 
se  declarat;  indicat  tamen  simpliciter  et  in  in- 
dividuo  beneficiumremissionis  peccati  majus 
esse.  Et  ita  etiam  exponit  Cajet.  qui  latissime 
hoc  disputat,  2.  2,loco  cit.  Et  idem  tenet  So- 
to.  in  4,  d.  10,  q.  1,  art.  2;  Petr.  Soto,  lect. 


XIII.  SECT.  III.  259 

7  de  Pcenit. ;  Richardus,  in  4,  d.  22,  art.  1, 
q.  5(;Medina,  G.  dePcenit.,  q.  9,quinonutun- 
tur  alio  fundamento,  nisi  quia  donum  remis- 
sionis  peccati  ex  parte  recipientis  major  gra- 
tia  est  propter  illius  indignitatem.  Verumta- 
men  licethoc  sit  verum,  cseteris  paribus,  hic 
tamen  non  sunt  csetera  paria,  quia  donum 
innocentiae  aliquod  bonum  et  dignitatem  in- 
cludit,  quoe  non  datur  per  beneficium  pceni- 
tentise ;  non  est  autem  probatum  a  dictis  auc- 
toribus,  quod  ille  excessus  ex  parte  recipien- 
tis  ita  superet  excessum  ipsius  doni  secun- 
dum  se,  ut  constituat  majus  beneficimn  sim- 
pliciter.  Ac  propterea  alii  auctores  putant  ex- 
cessum  illius  doni  innocentiae  majoris  sesti- 
mationis  esse,  ideoque  simpliciter  esse  majus 
beneficimn.  Ita  sentiunt  Bonavent.  in  4,  d. 
22,  art.  1,  q.  2  ;  Scotus,  art.  3  ;  Gabr.,  art.  3, 
dub.  1 ;  Dionys.  Cisterciens.,  d.  23,  q.  ult.  Ta- 
men  hi  etiam  auctores  non  satis  ostendunt 
illum  excessum  ex  parte  doni  esse  simpliciter 
majus,  quam  aliud  ex  parte  recipientis  ;  con- 
stat  enim  quantitatem  proportionalem  inter- 
dum  magis  aestimari,  quam  absolutam;  sic 
enim  vetula  duo  minutaofferens,  dicitur  plus 
caeteris  obtulisse  *. 

Varii  innocentiiB  gradus  distinguuntur,  et 
inter  se  conferuntur. 

13.  Primus  gradus.  —  Inhac  ergo  re  opor- 
tet  distinguere  varios  innocentise  gradus  ;  lo- 
quimur  autem  secundum  prseseutem  statum 
humanse  naturse,  ut  omittamus  statum  justi- 
tise  originalis,  qui  veluti  per  antonomasiam 
dicitur  status  innocentise,  quanquam  ex  di- 
cendis  constare  etiam  poterit,  quid  de  illo 
sentiendum  sit.  Primus  gradus  est,  si  homo 
perveniens  ad  usum  rationis  conservetur  si- 
ne  novo  peccato  mortali,  non  tamen  accipiat 
remissionem  originalis  peccati,  nec  veram 
justitiam.  Et  hsec  non  potest  reputari  aut  di- 
ci  innocentia  simpliciter,  sed  tantum  secun- 
clum  quid ,  quia  vera  innocentia  non  est  nisi 
ubi  est  justitia  apud  Deum ;  et  ideo  ex  hoc  ca- 
pite  parum  aggravatur  peccatum  quod  pos- 
tea  primo  committitur,  quia,  moraliter  lo- 
quendo,  et  secundum  legem  ordinariam,  il- 
lud  tempus  innocentise  non  potest  esse  diu- 
turnum,  quia  sine  gratia  sanctificante  non 
potesthomo  conceptus  in  peccato  originali 
diu  sine  peccato  mortali  conservari ;  commit- 
tetur  ergo  illud  peccatum  post  breve  tempus. 
Hsec  autem  non  est  circumstantia  aggravans 

1  Vide  Abulensem,  Matth.  18,  q.  144. 


260 


QC^ST.  LXXXVIII.  ARTIC.  IV. 


notabiliter,  secl  est  miniraa,  quse  ex  hoc  capi- 
te  esse  potest  in  liumano  peccato  ;  raaxime 
cum  ad  hoc  genus  innocentiae  per  breve  tem- 
pus  non  sit  necessarium  speciale  auxilium 
gratiae. 

\b.  Quocl  si  fingamus  Deum  conferre  hoc 
beneticium  alicui  homini  per  longum  tem- 
pus,  per  specialia  auxilia,  absque  remissione 
originalis  peccati,  et  vera  sanctificatione,  erit 
quidem  majus  illud  beneficium ;  non  est  ta- 
men  comparabile  cumbeneficio  sanctificationis 
et  remissionis  peccati  originalis,  utper  se  ma- 
nifestum  est ;  nam  exparterecipientis,  utrum- 
que  confertur  seque  indigno  propter  origina- 
le  peccatum,  et  ex  parte  doni  multum  excedit 
innocentia,  quse  veram  sanctitatem  et  amici- 
tiam  Dei  includit.  Unde,  licet  ponamus  unum 
hominem  post  multa  peccata  actualia  postea 
justificari,  alium  vero  praeservari  diua  multis 
mortalibus,  nunquam  tamen  vere  justificari, 
aut  remissionem  originalis  peccati  obtinere, 
longe  majus  beneficium  confertur  priori,  tum 
ex  parte  doni,  tum  ex  parte  recipientis,  quia 
indigniori  datur.  At  vero,  si  fingeremus  alium 
modum  remissionis  peccati  per  solam  condo- 
nationem,  sine  vera  justificatione,  ethocmo- 
do  uni  homini  remitd  peccata  mortalia  com- 
missa,  sinc  infusione  justitiee,  vel  remissione 
originalis  peccati,  aliuru  vero  praeservari  ab 
eisdem  peccatis  actualibus  ex  speciali  provi- 
dentia  gratiee,  durando  etlarn  in  peccato  ori- 
ginali,  existimo  huic  posteriori  fieri  simplici- 
ter  majus  benefichmi,  quia  altiori  modo  fibe- 
ratur  ab  illis  malis,  ut  statim  in  simili  dicam. 

Secmidus  hmoceniice  gradus. 

15.  Secundus  gradus  innoceniice  estmagis 
proprius,  scilicet,  quem  homo  habet  post  ac- 
ceptam  gratiam  baptismalem,  quandiu  mor- 
taliter  non  peccat.  Quod  potest  contingere 
vel  post  breve  tempus  ,  vel  post  diutur- 
num.  Et  non  est  dubium ,  quin  eo  prce- 
cedat  majus  beneficium,  quo  tempus  il- 
lud  innocentise  majus  est,  quia  illa  perseve- 
rantia  est  gratirebeneficium,  quod  eo  magis 
crescit,  quo  perseverantia  diuturnior  est.  Un- 
de,  sihoc  donum  conferatur  cum  dono  justi- 
ficationis  post  commissum  peccatum  mortale, 
has  omnes  circumstantias  expendere  oportet, 
ut  recte  fiat  comparatio.Ut,verbi  gratia,  si  do- 
num  justificationis  datum  homini  habenti  so- 
lum  peccatum  originale,  absque  speciali  pro- 
videntiaet  manutenentiaDei,  conferatur  cum 
simili  dono  dato  homini  habenti  originale 
peccatum  et  mortale,  hoc  sine  dubio  est  ma- 


jus  beneficium,  quia  et  indigniori  datur,  et 
plus  ei  remittitur.  Oportet  tamen  supponere 
utrumque  cequalem  recipere  gratiam  ;  nam, 
si  in  hoc  non  sit  cequalitas,  semper  censeo 
esse  absolute  majus  beneficium,  quando  ma- 
jor  gratia  sanctificans  confertur,  etiamsi  in 
modo,  vel  in  aliis  respectibus  non  sit  cequali- 
tas ;  quia  excessus  in  ipsa  sanctitate  et  ami- 
citia  Dei  est  simplicitermajoris  sestimationis. 
Ideoque  quoties  quis  peccat  post  majorem 
gratiam  sanctificationis  acceptam,  sive  illam 
acceperit  post  peccatum  mortale  commissum, 
sive  antea,  simpliciter  est  magis  ingratus  Deo 
ex  parte  accepti  beneficii  ;  et  consequenter 
ex  illo  capite  gravius  peccat.  Comparatio  er- 
go  debetfieri  supposita  cequali  sanctificatio- 
ne;  et  tunc  dicimus  majus  beneficium  recipe- 
re,  qui  cum  gratia  simul  accipitremissionem 
peccati  mortalis .  Addidi  vero  ,  si  ex  parte 
alterius,  praeservatio  a  simili  peccato  sit  abs- 
que  speciali  prceservatione,  ac  providentia 
gratise,  ut  contingere  potest  quando  innocen- 
tise  tempus  brevissimum  fuit;  nam  si  ipsa 
preeservatio  a  peccato  sit  diuturna,  et  ex  spe- 
ciali  providentia  gratice,  censeo  multum  au- 
gere  hujusmodi  beneficium,  et  ex  suo  gene- 
re  esse  majus  donum,  quam  sit  remissio  pec- 
cati,  si  cum  proportione  fiat  comparatio  ; 
nam  in  individuo,  si  praeservatio  sit  ab  uno 
vel  altero  peccato  tantum,  remissio  autem  fiat 
de  multis,  gravissimisque  peccatis,  poterit 
pcenitentiae  donum  esse  majus  quam  inno- 
centice. 

46.  Tertius  innocentiw  gradus. — Tertius 
gradus  innocentice  esse  potest,  quo  homo,  jus- 
tificatus  antequam  peccet  mortaliter,  ita  con- 
servatur  usque  ad  finem  vitce  ;  et  potest  talis 
innocens  comparari  cum  alio  homine,  qui 
post  multa  peccata  pervenit  ad  finem  vitce 
cum  sequali  graclu  gratiae  et  sanctitatis;  lioc 
enim,  ut  dixi,  semper  supponere  necesse  est. 
Nam,  si  quis  ad  finem  vitce  pervenit  cum  ma- 
jori  sanctitate ,  et  acceptus  ad  majorem  glo- 
riam ,  quamvis ,  peccando  et  resurgeudo  il- 
lud  tandem  bonum  consequatur,  simpliciter 
majus  beneficimn  recipit,  quam  qui  cum  vita 
innocente  minorem  consequitur  gratiam,  pro- 
pter  rationem  superius  tactam.  Ceeteris  au- 
tem  paribus  quoad  gradum  sanctitatis ,  exis- 
timo  majus  beneficium  esse  talem  innocen- 
tiam  quam  pcenitentiara.  Hoc  declaratur  op- 
time  in  B.  Virgine,  non  solum  si  conferatur 
cum  Maria  Magdalena,  ut  Scotus  et  alii  argn- 
mentantur,  sed  etiam  si  conferatur  cum  alia 
persona,  vel  secum  ipsa,  fingendo  quod  per 


DISPUTAT 
viam  pceniteiitiaj  tandem  perveniret  ad  sequa- 
lem  gradum  gratiae  cum  illo,  quem  nunc  ha- 
bet.  Nam  sine  dubio  majus  beneficium  con- 
tulit  Deus  B.  Virgini  perducendo  illam  ad 
tantam  gratiam  et  gloriam  per  viam  innocen- 
tite,  et  pra?servationis  ab  omni  peccato,  quam 
si  permittendo  lapsum  aliquem ,  et  illum  re- 
parando,  ad  eumdem  gradum  gratise  ct  glorice 
illam  perduceret.  Quod  supponunt  tanquam 
certum  omnes  Doctores,  qui  disputant  de  in- 
nocentiaVirginis;  et  qui  sentiunt  illam  fuisse 
prseservatam  a  peccato  originali,  in  hoc  ma- 
xime  fundantur ;  qui  vero  negant  fuisse  prse- 
servatam,  non  negant  illud  futurum  fuisse 
majus  beneficium,  sed  propter  alias  causas 
dicunt  non  oportuisse  tantum  beneficium  illi 
fieri.  In  bac  ergo  comparatione  majus  bene- 
ficium ,  absolute  loquendo ,  est  innocentia 
quam  pcenitentia. 

17.  Quod  plane  sensit  Cyprian.,  epist.  3  di- 
cens  :  Primum  felicitatis  genus  est  non  delin- 
quere ,  secundum  vero  delicta  cognoscere  et  re- 
tractare.  Et  Hugo  de  S.  Vict. ,  lib.  2  de  Sa- 
cramentis ,  d.  14  ,  c.  4,  dicens  :  Si  magnum 
est  aliquando  surgere,  majus  certe  est  nunquam 
cecidisse;  si  bonum  est  sanatum  esse,  melius 
est  nunquam  fuisse  corruptum.  Ratio  vero  est, 
quia  hujusmodi  innocentia  et  continet  ma- 
gnam  dignitatem  moralem  sanctitatis,  et  vir- 
tute  includit  quidquid  boni  est  in  remissione 
peccati,  et  excellentiori  modo,  nimirum  libe- 
rationem  a  peccato  per  prreservationem;  quod 
est  maximum  beneficium  gratiae  ,  propter 
quod  bomo  non  minores  gratias  Deo  debet, 
quam  propter  remissionem  peccatorum,  cse- 
teris  paribus,  ut  sensit  et  docuit  August.,  1. 42 
Confessionum ,  c.  11,  et  1.  50  Homil.  ,  hom. 
23.  Imo  etiam  majores  gratias  debet,  quia 
modus  ille  liberandi  a  malo  per  prseservatio- 
nem  excellentior  est,  et  exmajori  amore.Cu- 
jus  etiam  optimum  signum  est,  quia  quos 
Deus  magis  dilexit,  maximeque  honorare  vo- 
luit,  illis  hoc  donum  concessit. 

18.  Quid  si  comparatio  fiat  respectu  ejus- 
dem  personce. — In  hoc  autem  ultimo  gradu 
innocentise  non  videtur  habere  locum  com- 
paratio  hic  intenta  de  majori  ingratitudine 
peccati,  quia  cum  innocentia  usque  ad  fina- 
lem  gratiam  non  habet  locum  ingratitudo 
peccati.  Fieri  tamen  potest  comparatio  hic 
vel  ex  hypothesi,  sola  menlis  consideratione ; 
nam  si  fingeremus  postea  subsequi  peccatum, 
majus  esset  ex  circumstantia  ingratitudinis  in 
innocente  quam  in  pcenitente.  Vel  etiam  fieri 
potest  comparatio  ( servata  proportione  ante 


XIII.  SECT.  III.  261 

consummationem  gratiee)  inter  innocentiam 
conservatam  usque  ad  talem.  vitee  terminum, 
et  aequalem  justitiam  intra  eumdem  termi- 
num  per  poenitentiam  comparatam ;  nam  est 
eadem  proportionalis  ratio.  Solum  oportet 
advertere  ut  illa  duo  proecise  comparentur, 
prout  facile  fit  in  diversis  personis,  non  vero 
includendo  unum  in  alio  ;  quod  fiet  si  in  ea- 
dem  persona  fiat  comparatio.  Ut,  verbi  gratia, 
si  quis  habuit  vitam  innocentem  per  longum 
tempus,  et  postea  peccet ,  deinde  vero  per 
pcenitentiam  gratiam  recuperet,  atque  iterum 
peccet,  magis  ingratus  est  in  hoc  secundo 
peccato  quam  in  priori,  quamvis  primum  vi- 
deatur  esse  contra  beneficium  innocentiee,  se- 
cundum  vero  contra  beneficium  pcenitenthe, 
quia  hoc  non  estcumpreecisione,  nam  poste- 
rius  peccatum  semper  est  contra  omnia  be- 
neficia  praecedentia ;  et  ita  est  etiam  contra 
beneficium  innocentiee  prius  collatum  usque 
ad  talem  terminum.  Et  ob  banc  causam  sim- 
pliciter  verum  est ,  in  quolibet  iterante  pec- 
catum  majorem  esse  ingratitudinem  ob  cir- 
cumstantiam  prioris  peccati  remissi,  quamvis 
non  ex  iila  sola,  sed  etiam  ex  aliis  beneficiis 
haec  gravitas  oriatur. 

QILESTIO  LXXXIX. 

DE  VtflTUTUM   RECUPERATIONE  PER   PdNITENTIAM 
IN   SEX   ARTICUL0S   DIVISA. 

Deinde  considerandum  est  de  recuperatione 
virtutum  per  jooenitentiam.  Et  circa  Jioc  quce- 
runtur  sex : 

1.  U trum  per pmiitentiam  restituantur  vir- 
tutes. 

2.  Utrum  restituantur  in  (equali  quanti- 
tate. 

3.  Utrum  restituatur  pcenitenti  wqualis  di- 
gnitas. 

4.  Utrum  opera  mrtutum  per  peccatum  se- 
quens  mortificentur . 

5.  Utrumopera,  mortificata  per  peccatum, 
per  posnitentiam  reviviscant. 

6.  Utrum  opera  mortua,id  est,  alsquecJia- 
ritate  facta,  per  pcenitentiam  vivificentur. 

Superiori  anno  inter  alia  opuscula  relectio- 
nem  quamdam  in  lucem  protuli,  in  qua  to- 
tam  hujus  qua?stionis  materiam  ex  professo 
disputavi,  ideoque  ad  locum  iUum  lectorem 
duxi  remittendum  ;  supervacaneum  est  enim 
in  earumdem  rerum  repetitione  immorari. 
Solum  ergo  articulis  D.  Thom.  commentarios 


262 


QU^ST.  LXXXIX.  ARTIC.  I. 


adjiciam,  ejusque  sententiam  et  mentem  ex- 
plicabo.  Quod  in  dicta  etiam  relectione  prse- 
termissum  omnino  non  est,  sed  in  prsesenti 
loco  fortasse  melius  intelligetur. 

ARTICULUS  I. 

Utmmper  poenitentiam  virtutesrestituantur^ . 

1.  Ad  primum  sic  proceditur.  Videtur,  quod 
per  pcenitentiam  virtutes  non  restituantur . 
Non  enim  possent  virtutes  amissce  per  pceni- 
tentiam  restitui,  nisi  pcenitentia  virtutes  cau- 
saret.  Sed  pcenitentia,  cnm  sit  virtus,  non  po- 
test  esse  causq  omnium  virtutum,  prcesertim 
cum  qucedam  virtutes  sint  naturaliter  priores 
pcenitentia,  scilicet  fides,  spes  et  charitas,  ut 
supra  dictum  est  2.  Ergo  per  pcenitentiam  non 
restituuntur  virtutes. 

2.  Prceterea,  pcenitentia  in  quibusdam  acti- 
hus  pcenitentis  consistit.  Sed  virtutes  gratuitce 
non  causantur  ex  actibus  nostris ;  dicit  enim 
August.  in  lib.  deLibero  arbitr.,quod  virtutes 
Deus  in  nobis  sine  nobis  operatur 3.  Ergo  vide- 
tur,  quod  per  pcenitentiam  non  restituantur 
virtutes. 

3.  Prceterea,  habens  virtutem,sine  difficut- 
tate  et  delectabiliter  actus  viriutum  operatur  ; 
unde  P  hilosophus  dicit  in  1  Etliic. 4,  quod  non 
est  justus  quinon  gaudet  justa  operatione.  Sed 
multi  pcenitentes  adliuc  difficultatem  patiun- 
tur  in  operando  actus  virtutum.  Non  ergo  per 
pcenitentiam  restituuntur  virtutes. 

Sed  contra  est,  quodLuc.  15  legitur :  Pater 
mandavit  quod  filius  pcenitens  indueretur  stola 
prima.  Quce  secundum  Ambrosium  est  amictus 
sapientiw.  Quam  simul  consequunkir  omnes 
virtutes ,  secundum  illud  Sapient.  8  :  Sobrie- 
tatem  etjustitiam  docet,  prudentiam  et  virtu- 
tem,  quibus  utilius  niliil  est  in  vita  hominibus. 
Ergo  per  pcenitentiam  omnes  virtutes  resti- 
tuuntur. 

Respondeo  dicendum,  quocl  per pcenitentiam 
remittuntur  peccata,  ut  dictum  est 5.  Remissio 
autem peccatorum  nonpotest  esse  nisiper  infu- 
sionem  gratice.  Unde  relinquitur ,  quod  per 
pceniteniiam  homini  gratia  infundatur.  Ex 
gratia  autem  consequuntur  omnes  virtutes  gra- 

1  2.  2,  q.  52,  art.  3,  ad  3;  eU,  d.  14,  q.  2, 
art.  2. 

2  Q.  85,  art.  6. 

3  Exlib.  2,  c.  18,  t.  1. 

4  C.  8,  a  med.  tom.  5. 

5  Q.  86,  art.  1. 


tuitce,  sicut  ex  essentia  animce  fluunt  omnes 
potentice,  ut  in  secunda  parte  habitum  est  4. 
Unde  relinquitur,  quod  per  pcenitentiam  om- 
nes  virtutes  restituantur . 

Adprimum  ergo  dicendum,  quod  eodem  modo 
pcenitentia  restituit  virtutes,  per  quem  modum 
est  causa  gratice ,  utjam  dictum  est 2.  Est  au- 
tem  causa  gratice,  in  quanium  est  sacramen- 
tum;  nam  in  quantum  est  virtus,  est  magis 
gratia?  efectus.  Et  ideo  non  oportet  quod  pce- 
nitentia,  secundum  quod  est  virtus,  sit  causa 
omnium  aliarum  virtutum;  sed  quod  halitus 
pcenitentice,  simul  cum  habitilus  aliarum  vir- 
tutum ,  per  sacramentum  pcenitentice  cause- 
tur. 

Ad  secundumdicendum,  quod  in  sacramento 
pcenitentice  actus  humani  se  habent  materiali- 
ter ;  sed  formalis  vis  hujus  sacramenti  clepen- 
clet  ex  virtute  ctavium.  Et  ideo  virtus  clavium 
efjfective  causat  gratiam  et  virtutem,  instru- 
mentatiter  tamen;  sed  actus  primus pcenitentis 
se  habet  ut  ultima  dispositio  ad  gratiam  con- 
sequendam,  scilicet  contritio ;  alii  vero  sequen- 
tes  actus  pcenitentice  proceduntjam  ex  gratia 
et  virtutibus. 

Ad  tertium  dicendum,  quocl  (sicut  supra  dic- 
tum  est 3)  quandoque  post  primum  actum  pce- 
niientice,  qui  est  contritio,  remanent  qucedam 
reliquice  peccatomm,  scilicet  dispositiones  ex 
prioribus  actibus  peccatornm  causatw ,  ex  qui- 
bus  prastatur  difficultas  quadam  pcenitenti 
ad  operandum  opera  virtutum.  Sed  quantum 
est  ex  ipsa  inclinatione  charitatis,  et  aliarum 
virtutum,  pcenitens  opera  virtutis  delectabili- 
ter  et  sine  difficultate  operatur ;  sicut  si  vir-< 
tuosus  per  accidens  difficultatem  pateretur  in 
executione  actus  virtutis,  propter  somnum,  aut 
aliquam  corporis  indispositionem. 

COMMENTARIUS. 

1.  In  hoc  articulo  agitur  de  pcenitentiamor- 
talium.  —  Supponit  D.  Thom.  per  peccatum 
virtutes  amitti,  et  ideo  inquirit,an  per  pceni- 
tentiam  iterum  acquirantur.  Unde  constat  ser- 
monem  esse  de  pcenitentia  peccati  mortalis  ; 
nam  per  venialia  peccata  nec  amittuntur  vir- 
tutes,  nec  remittuntur,  juxta  veram  doctri- 
nam,  et  ideo  per  pcenitentiam  venialis  pecca- 
ti,  nec  virtutes,  nec  aliquis  gradus  earumres- 
tituuntur.  Nam,  si  ratione  talis  pcenitentise 

1  1.  2,  q.  110,  art.  4,  ad  1. 

2  Ex  corp.  art. 

3  Q.  86,  art.  5. 


QU^ST.  LXXX 
aliquid  pcrfectionis  additur  prioribus  virtuti- 
bus,  illud  est  novum  augmentum,  non  rcsti- 
tutio  alicujus  rei  deperditse. 

2.  Sermo  item  est  de  virtutibus  per  se  infu- 
siSi  —  Qucestio  est  intelligenda  universaliter 
cum  distributione  accommoda.  —  Constat  dein- 
de  sermonem  esse  de  virtutibus  per  se  infu- 
sis ;  nam  acquisitse  non  amittuntur  per  pec- 
catum  mortale  ut  sic,  etiamsi  contingat  illas 
fuisse  ante  infusas  per  accidens,  et  ideo  nec 
per  pcenitentiam  restituuntur.  Ut  in  Adamo, 
verbi  gratia,qui  a  principio  creationis  suee  ha- 
buit  non  solum  gratiam  et  virtutes  per  se  in- 
fusas,  sed  etiam  eas,  quee  naturalis  ordinis 
sunt ,  per  accidens  infusas  ,  verisimilius  est 
non  amisisse  peccando  bas  virtutes  posterio- 
res,  quia  non  sunt  per  se  connexea  cum  gra- 
tia,  quam  peccatum  expellit,  neque  ab  illa 
pendent  in  suo  essereali,  seuin  esse  habitus, 
ita  enim  loquimur  ;  et  ideo  neque  amittuntur 
amissa  gratia  per  peccatum,  neque  restituun- 
tur  illa  restituta.  Dixi  autem,  per  peccatum 
mortaleut  sic,  quia  per  peccatum  quatenus 
est  actus  alicujus  vitii,  si  ssepius  fiat,  et  cum 
sufficienti  fervore  et  intensione,  poterit  ex- 
pelli  virtus  acquisita,  quatenus  per  illos  actus 
acquiritur  habitus  vitii  contrarii.  Proportio- 
nali  autem  modo  restituetur,  vel  potius  ite- 
rum  de  novo  acquiretur  talis  virtus  ab  homi- 
ne  pcenitenti,  non  ex  vi  solius  pcenitentice  ut 
sic,  et  ut  est  dispositio  ad  gratiam,  sed  exer- 
cendo  actus  talis  virtutis  sufficientes  ad  illam 
generandam.  Et  ob  eamdem  causam  per  poe- 
nitentiam  non  statim  expeUuntur  omnia  vitia, 
per  actus  peccatorum  acquisita,  quia  non  re- 
pugnant  formaliter  gratiee  et  virtutibus  infu- 
sis.  Denique  constat  ex  dicto  fundamento, 
queestionem  hanc  inteUigendam  esse  univer- 
saliter,  tamen  cum  distributione  accommoda, 
id  est,  de  omnibus  virtutibus,  quee  per  pecca- 
tum  amittuntur.  Non  enim  spectat  ad  hunc 
locum  examinare,  queenani  virtutes  infusse 
amittantur  per  peccatum,  sed,  queecunque  il- 
lse  sint  (certum  est  enim  aliquas  amitti) ,  an  il- 
lse  omnes,  quee  amittuntur,  per  pcenitentiam 
restituantur. 

3.  Conclusio.  — Inhoc  ergo  sensu  respon- 
det  D.  Tbom.  affirmando  omnes  virtutes  gra- 
tuitas  per  pcenitentiam  restitui.  Quod  brevi- 
ter  et  dilucide  probat  ex  eo  quod  restituitur 
gratia,  ex  qua  dicta?.  virtutes  sequuntur.  Unde 
fit,  ita  restitui  has  virtutes,  sicut  gratiam,  ad 
quam  consequuntur.  Nam,  si  comitantur  il- 
lam  secundum  suam  substantiam  seu  in  esse 
habitus,  etiam  restituuntur  quoad  entitates 


IX.  ARTIG.  i.  263 

suas  ;  si  vero  solum  consequuntur  ad  gratiam 
sanctificantem,  seu  ab  illa  pendent  in  esse 
virtutis,  secundum  eamdem  tantum  rationem 
necesse  est  restitui  per  pcenitentiam,  ut  de 
fide  et  spe  circa  solutionem  ad  primum  ex- 
plicabimus.  Atque  hoc  modo  etiam  virtutes 
acquisitce  dicipossunt  pcr  pcenitentiam  resti- 
tui  ad  statum  virtutis  christianse  ;  nam  sine 
charitate  dici  possunt  potius  virtutes  philoso- 
phicee  quam  christianse,  ut  in  materia  de  vir- 
tutibus  latius  traditur.  Atque  hinc  etiam  se- 
quitur,  quod  D.  Thom.  docetde  virtutibus,  in- 
telligi  etiam  de  quibuscunque  donis  Spiritus 
Sancti,  quse  gratiam  per  se  comitantur,  cum 
de  illis  eadem  sit  ratio.  Non  intelligit  autem 
D.  Thomas  restitui  easdem  numero  virtutes, 
sicut  neque  eamdem  numero  gratiam,  quia 
hoc  impertinens  est  ad  veram  et  perfectam 
justificationem  ;  nec  oportet  speciale  miracu- 
lum,  aut  extraordinarium  modum  productio- 
nis  fingere  sine  fundamento. 

■4.  Virtutes  restituuntur  ab  actupceniteniice, 
non  vero  ab  liabitu. — Solutiones  ad  primum  et 
secundum  suntvalde  notandee,nam  ineisnon 
obscure  significat  D.  Thom. ,  pcenitentiam  il- 
lam,per  quam  restituuntur  virtutes,  non  elici 
ab  habitu  virtutis,  sed  illum  antecedere.  Sic 
enim  objicit  in  primo  argumento  :  Posnitentia 
non  potest  esse  causa  aliarum  virtutum  •  ergo 
ratione  pcenitentite  non  restituuntur  omnes 
virtutes,  quia  hoc  esse  non  posset  sine  causali- 
tate.  Respondet  autem  distinguendo  pceniten- 
tiam  utest  sacramentum,  et  ut  est  virtus  ;  et 
ut  est  sacramentum,  ait  restituere  omnes  vir- 
tutes  ;  ut  est  autem  virtus,  potius  ipsam  resti- 
tui  simul  cum  aliis  virtutibus,  per  sacramen- 
tum  poenitentiee.  Quee  doctrina  vera  est  de 
virtute  pcenitentiee  quoad  habitum,  suppo- 
nendo,  contritionem  seu  actum  pcenitentiee,, 
quo  bomo  disponitur  ad  justitiam,  non  elici 
a  tali  habitu.  Nam  de  actu  ipso  contritionis, 
etiam  seclusa  ratione  saeramenti,  seu  ante 
institutionem  illius,  negari  non  potesf,  quin 
sit  aliquo  modo  causa  gratiee,  scilicet,  dispo- 
sitiva,  ut  in  superioribus  ostensum  est ;  unde 
consequenter,  et  in  eodem  genere,  etiam  est 
causa  omnium  virtutum,  qnae  gratiam  con- 
sequuntur.  Hoc  ergo  modo  non  solum  de 
sacramento  poenitentiae,  sed  etiam  de  virtute, 
ralione  actus  ejus,  verum  est,  restitui  vir- 
tutes  omnes  per  illam.  Neque  est  incon- 
veniens  actum  unius  virtutis  esse  dispo- 
sitionem  ad  omnes  mediante  gratia.  Nec  D. 
Thomas  hoc  negare  voluit,  sed  potius  ut  ma- 
nifestum  reliquit,  et  sub  sacramento  inclusit 


264  QILEST 

hunc  aclum  virtutis,  quia  est  pars  ejus 
quia,  si  nunc  habet  hanc  causalitatem  extra 
sacramcntum,  illamnon  habet  nisiincluden- 
do  votum  ejus.  Loquitur  ergo  de  habitu  vir- 
tutis. 

5.  At  vero  si  habitus  efficeret  illum  ac- 
tum  pcenitentiae,  qui  est  dispositio  ad  gra- 
tiam,  non  posset  ille  habitus  non  esse  causa 
iilius  gratiae,  et  aliarum  virtuturn,  quae  conse- 
quunlur  illam  ;  quia  qui  efficit  ultimam  dis- 
positionem,  efficit  etiam  aliquo  modo,  seu 
est  causa  formae,  et  proprietalum,  quse  ad  il- 
lam  consequuntur  in  tali  subjecto.  Cum  ergo 
D.  Thom.  simpliciter  neget  habitui  poeniten- 
tise  hanc  causalitatein,  supponit  certe  illum 
non  efficere  talem  dispositiouem  ;  nec  video 
quomodo  possit  haec  littera  D.  Thomae  veram 
aliam  expositionem  aut  sensum  recipere. 
Idque  manifeste  confirmat  in  solutione  ad 
secundum;  cum  eiiim  objecisset,  virtutes  in- 
f usas  non  causari  ex  actibus  nostris,  ideoque 
non  posse  per  poenitentiam,  quse  in  nostris 
actibus  consistit,  reparari ,  respondet,  actum 
pcenitentiae  ex  se  non  habere  virtutem  effi- 
ciendi  gratiam,  et  virtutes,  eam  tamen  par- 
ticipare  virtute  clavium,  quatenus  est  pars 
sacramenti.  In  quo  etiam  supponit  habitum 
gratiae  non  esse  causam  efficientem  talis  dis- 
positionis,  alioqui  non  posset  simul  ab  ipsa 
eiiici,  etiam  instrumentaliter.  .Deinde  addit 
contritiouem  (scilicet  secundum  se),  quam  vo- 
cat  primum  actum  pcenitentis,  esse  ultimam 
dispositionem  ad  graliam  consequendam.  Et 
subjungit  :  Alii  vero  sequentes  actus  pceniten- 
tucproceduntjam  ex  gratia  et  virtutibus  ;  er- 
go  aperte  sentit  illum  primum  actum  ab  eis 
non  procedere. 

6.  Difftcultas  de  restitutione  fidei  et  spei. — 
Sohitur. — Unus  vero  superest  scrupulus  in 
primo  argumento,  in  quo  specialiterD.Thom. 
objecit  de  fide  et  spe,  et  charitate,  quae  pceni- 
tentiam  antecedunt.  Quae  objectio  in  chari- 
tate  difficultatem  non  habet,  quia  habitus 
charitatis  nec  tempore,  nec  natura  preecedit 
iilum  actum  poenitentiag,  qui  est  ultima  dis- 
positio  ad  gratiam  ;  actus  autem  charitatis, 
quamvis  interdum  prsecedat  ordine  naturee, 
nihil  ad  prassens  refert,  quia  non  agimus  de 
restitutione  virlutum  quoad  actus,  sed  quo- 
ad  habitus  ;  neque  ita  tribuitur  hic  effectus 
actui  pcenitentiae,  ut  secludatur  actus  chari- 
tafis,  ut  supra  declaratum  est  agendo  de  ef- 
fectu  justificationis,  a  quo  in  re  non  distin- 
guitur  hic  effectus  de  restitutione  virtutum. 
In  ficle  aulem,  et  spe  habet  illa  objectio  non- 


LXXXIX.  ARTIC.  1 
et  nullam  difricultaiem,  quia  non  solum  actus, 
sed  etiam  habitus  harum  virtutum  ordinarie 
antecedunt  pcenitentiam,  non  modo  naturse 
ordine,  sed  etiam  tempore.  Dicendum  est 
autem,  si  sermo  sit  de  ordinariis  peccatis, 
quae  his  virtutibus  non  opponuntur,  et  ideo 
habitus  illarum  non  exchidunt,  verum  esse 
per  pcenitentiam  talium  peccatorum  non  re- 
stitui  habitus  fidei  et  spei  quoad  substan- 
tiam  suam,  quia  amissi  non  fuerant  ;  et  ita 
non  procedit  objectio,  quia  quaestio  et  reso- 
lutio  ejus  intelliguntur  de  virtutibus  quae  per 
peccatum  amittuntur,  ut  exposuimus ;  tunc 
autem  restituuntur  fides  et  spes  ad  esse  vir- 
tutis,  quia  per  peccatum  morluae  remanse- 
rant,  et  per  pceniteniiam  vitam  accipiunt  et 
statum  virtulis.  Si  autem  sit  sermo  de  illis 
peccatis  per  quae  hi  habitus  amittuntur,  ut 
sunthseresis,  vel  desperatio,  tunc  verum  est 
etiam  restitui  habitus  harum  virtutum  per 
pcenitentiam. 

7.  Qicid  si  habeantur  actus  fidei  cl  spei}  si- 
niul  cum  actu  pcenitentite . — Est  autem  adver- 
tendum,  tnnc  necessarium  esse,  ut  homo  ha- 
beat  actum  fidei  et  spei,  priori  infidelitati, 
aut  desperationi  contrarium,  quia  et  sunt 
necessariae  disposiliones  ad  tales  habitus,  et 
sine  illis  non  potest  haberi  vera  contritio. 
Contingit  aufem  hos  aclus  fidei  et  spei  habe- 
ri  prius  ternpore  quam  pcenitentiam,  et  ali- 
quando  etiam  ileripotest,utineodem  instanti 
omnes  illi  actus  concipiantur,  quanquam  id 
rarum  et  extraordinarium  videatur.  Si  ergo 
aliquando  ita  contingat,  cessat  objeciio,  quia 
tunc  habitus  fidei  et  spei  non  restituuntur 
prius  tempore  quam  pcenitentia  habeatur,  ut 
ex  hypothesi  clarum  est,  quin  non  infundun- 
tur  ante  proprios  actus  ;  supponimus  autem 
illos  actus  non  antecedere  duratione  actum 
pcenitentiae  in  dicto  casu.  Neque  tunc  neces- 
sarium  est  inteliigere,  habitum  fidei  et  spei 
prius  natura  infundi  quam  sit  actus  pceniten- 
tiae  ;  quia.licet  actus  fidei  et  spei  ordine  na- 
turae  praecedant,  tamen  in  eo  casu  non  pro- 
ccdunt  ab  babitibus  ad  quos  disponunt ;  atque 
ita  illi  habitus  nullam  causalitatem  habent  in 
actu  pcenitentiae,  ratione  cujus  prius  natura 
esse  dicantur.  Quanquam,  si  quis  contendat 
ibi  esse  aliquam  prioritatem  naturae,  non 
multum  rcsislam  aut  contendara ;  nam  id 
eliam  facile  ex  sequenti  puncto  declarari  po- 
test,  si  omnis  prioritas  independentirp,  seu 
in  subsistendi  consequentia,  prioritas  naturae 
dicatur. 

8.  Quidsi  actus  fidei  et  spei  antecedant  pce- 


\  QILEST.  LXXXIX.  AKTIG.  II. 

%itentiau. —  Quorumdam  senlentia.  — Habitus     Ubi  dicit  Cfloss 

fidei  et  spei  statim  restitui,  ac  peccator  earum 

aclus  elicit,  verior  sententia. —  Quando  ergo 

contingit  actum  ficlei  et  spei  in  tali  peccatore 

duratione  pra?cedere  actum  verae  pcenitentiee, 

diflicultas  estinter  Doctores,  an  habitus  fidei 

et  spei  statim  restituantur,   vel  expectelur 

semper  vera    justificatio    per   pcenitentiam. 

Quidam  enim  hoc  posterius  affirmant ;  et  illi 

facile  defendunt,  quotieshse  virtutes  per  pec- 

catum  amitluntur,  per  pcenitentiam  restitui, 

et  uunquam  preecedere,    nec  tempore,  nee 

natura,  quia  non  restituuntur,  nisi  ut  pro- 

prietates  gratiam  comitantes.  Ego  vero  pro- 

babilius  existimo    habitus   harum    virtutum 

restitui  statim,  ac  peccator  disponitur  per  ac- 

tus  fidei  et  spei    illis  habitibus  proportiona- 

tos,  ut  in  simili  puncto  latius  dixi,  tractando 

de  baptismo.  Tunc  ergo  concedendum  est  hos 

habitus  prius  tempore  restitui   quam  pceni- 

tentia   habeatur.  Ad   objectionem   vero  res- 

ponderi  potest  primo,  cum  dicimus,  per  pce- 

nitentiam  restitui  virtutes  omnes,  intelligen- 

dum  id  esse  de  virtutibus,  quse  nondum  re- 

stitutee  sunt,  quales  sunt  omnes,qusea  gratia 

nunquam  separantur,  quas  fortasse  D.  Tho- 

mas  gratuitas  virtutes  appellavit.   Vel  etiam 

dici  potest,  sub  pcenitentia,  quse  restituit  vir- 

tutes,  comprehendiea  quae  necessaria  sunt  ad 

talem  poenitentiam,  inter  quce  actus  fidei,  et 

spei  computantur  ;  ideoque  vere  dicitur,  per 

pcenitentiam  restituiomnes  virtutes,  cum  de- 

bita  proportione  et  ordine,  scilicet,  ut   per 

illos  actus,  qui  sunt  veluti  fundamenta  pce- 

nitentise,  restitui  incipiant  virtutes  quoad  il- 

las,  quoe  sunt  quasi  fundamenta  reliquarum, 

et  ad  suum  esse  per  se  non  requirunt  gratiam 

sanctificantem.  Eo  vel  maxime  quod  in  tali- 

bus   actibus   includitur  qucedam  poenitentia 

priorum  peccatorum,  quatenns  repugnabant 

talibus  virtutibus,  sub  qua  solum  ratione  fue- 

runt  causse  amissionis  earum. 


ARTICULUS  II. 

Utrum  p:st  pcenitentiam  resurgat  homoin 
a?quali  virtute  2. 

1.  Ad  secandum  sic  proceditur.  Videtur, 
quodpost  pcenitentiamresurgat  homo  in  cequali 
virtute.  Dicit  enim  Apostolus,  Rom.  8  :  Dili- 
gentibus  Deum  omnia  cooperantur  in  bonum. 

1  Infra,  a.  o,  ad  3;  el  3,  d,  31,  q.  J,  art.  4. 


263 

lugusi.  ',  quod  hoc  adeo  ve- 
rum  esi,  ut  si  qui  horum  devient  et  exorbitent, 
hoc  ipsum  eis  Deus  faciat  in  bonum  proficere. 
Sed  hoc  non  esset,  si  homo  resurgeret  in  mi- 
nori  virtute.  Ergo  videtur,  quod  nunquam pce- 
nitens  resurgat  ih  minori  virtute. 

2.  PrrMerea,  Ambrosius  dicit  2  quod  pceni- 
ientia  res  optima  est,  qua?  omnes  defectus  revo- 
cat  ad  perfectum.  Sed  hoc  non  esset,  nisi  vir- 
tutes  in  ctquaU  quanlitate  recuperarentur. 
Ergo  per  pcenitentiam  semper  recuperatur 
wqualis  virtus. 

3.  Prccterea,  super  illud  Gen.  1  :  Factum 
est  vespere  et  mane  dies  unus,  dicit  Glos. 3 :  Ves- 
pertina  lux  est,  a  qua  quis  cecidit;  matutina , 
in  qua  resurgit.  Sed  lux  matutina  est  major 
vespertina.  Ergo  aliquis  resurgit  in  majori 
gratia  vel  charitate,  quam  prvus  habuerit. 
QjUod  etiamvidetur  per  icl,  quod  Apostolus  di- 
xit  Rom.  5  :  Ubi  abundavit  delictum,  super- 
ahmdavit  et  gratia.. 

Secl  contra,  charitas  proficiens,  vel  perfecta, 
esimajor  quam  charitas  incipiens.  Sed  quando- 
que  aliquis  cadit  a  charitate proficiente,  resur- 
git  autem  in  charitate  incipiente.  Ergo  semper 
resurgit  hopio  in  minori  virtute. 

Respondeo  dicendum,  quod  (sicut  dictum  est  4J 
motus  liberi  arbitrii,  qui  est  in  justificatione 
impii,  est  ultima  dispositio  ad  gratiam.  Unde 
iii  eodem  instanti  est  gratia>-  infusio,  cumprce- 
clicto  motu  liberi  arbitrii,  ut  in  2  parte  habi- 
tum  est 5 .  In  quo  quidem  motu  comprehenditur 
actus  pcenitentice ,  ut  supra  dictum  est.  Ma- 
nifestum  est  autem,  quod  formw ,  quce  possunt 
recipere  magis  et  minus,  intenduntur,  etremit- 
tuitur  secundum  diversam  dispositionem  sub- 
jecti,  ut  in  2  parte  halitum  est 6.  Et  inde  est, 
quocl  secundum  quod  motus  liberi  arbitrii  in 
pcenitentia  est  intensior  vel  remissior,  secun- 
dum  hoc  pcenitens  consequitur  majorem  vel  mi- 
norem  gratiam.  Contingii  autem  intensionem 
motus  pcenitentis  quandoque  proportionatam 
esse  majori  gratice,  quam  illa,  a  qua  cecide- 
rat  per  peccatum  ,  quandoque  autem  a?q%iali, 
quandoque  verominori.  Et  ideo  poenitens  quan- 
doque  resurgit  in  majori  gratia,  quam  prius 
habuerat ,  quandoque  autem,  in  aquali,  quan- 

1  August.,  in  lib.  de  Gorr.  et  grat. ,  c.  9, 
post  med.,  tom.  7. 

-  Hoc  habet  Aug.,  3  Hypognosticon,  c.  9. 

3  ExBeda. 

4  Art.  proeced.,ad2. 

5  1.2,  q.  113,  art.  5,  et  7. 

6  1.2,  q.  52,  art.  1  et  2,  et  q.  68,  a.  1 . 


266 


QUiEST.  LXXXIX.  ARTIC.  II. 


cloque  etiam  in  minori.  Et  eadem  ratio  est  de 
virtutibus,  quce  ex  gratia  consequuntur . 

Adprimum  ergo  dicendum,  quodnon  omni- 
bus  diligentibus  Deumcooperatur  in  bonum  hoc 
ipsum ,  quod  per  peccatum  a  Dei  amore  ca- 
dunt ;  quod  patet  in  Ms  qui  cadunt,  et  nun- 
quam  resurgunt,  vel  qui  resurgunt,  iterum  ca~ 
suri.  Sed  Ms  tantum  qui  secundum  propo- 
situm  vocati  sunt  sancti,  id  est  prcedestinati, 
qui  quotiescunque  cadunt,  finaliter  tamen  re- 
surgunt.  Cedlt  ergo  eis  in  lonum  Jioc,  quod  ca- 
dunt,  non  quia  semper  in  majori  gratia  resur- 
gant,  sed  quia  resurgunt  in  permanentiori  gra- 
tia.  Non  quidem  ex  parte  ipsius  gratice  (quia 
quanto  gratia  est  major,  tanto  de  se  est  per- 
manentior),  sed  ex  parte  hominis,  qui  tanto 
staUlius  in  gratia  permanet,  quanto  est  cau- 
tior  et  humilior.  Unde  et  Glos.  ibidem  subdit l, 
quod  ideo  proficit  eis  in  lonum,  quod  cadunt, 
quia  humiliores  redeunt,  atque  doctiores. 

Ad  secundum  dicendum  ,  quod  pceniten- 
tia ,  quantum  est  de  se ,  habet  virtutem  re- 
parandi  defectus  ad  perfechim,  et  etiam  pro- 
movendi  inulteriorem  statum.  Sed  hoc  quan- 
doque  impeditur  ex  parte  hominis,  qui  remis- 
sius  movetur  in  Deum,  et  in  detestationem  pec- 
caii;  sicut  etiam  in  haptismo  aliqui  adulii 
consequuntur  majorem,  vel  minorem  gratiam, 
secunclum  quod  diversimode  se  disponunt. 

Ad  tertium  dicendum,  quod  assimilatio  illa 
utriusque  gratice  ad  lucem  vespertinam  et  ma- 
tutinam,  fit  propter  similitudinem  ordinis;  quia 
post  lucem  vespertinam  sequuntur  tenebrce  noc- 
tis,  post  lucem  autem  matutinam  sequitur  lux 
diei;  non  autem  propter  similitudinem  majo- 
ris ,  vel  minoris  quantitatis.  Illud  etiam  ver- 
bum  Apostoli  intelligitur  de  gratia  Christi, 
quce  superat  omnem  abundantiam  humanorum 
peccatorum.  Non  autem  est  verum  in  omni- 
bus,  quod  quanto  abundantius  peccant,  tanto 
abundantiorem  gratiam  consequantur,pensata 
quantitate  habitualis  gratice.  Est  tamen  su- 
perabundans  gratia  quantum  ad  ipsam  gra- 
tice  rationem,  quia  magis  gratis  beneficium 
remissionis  magis  peccatori  confertur  :  quam- 
vis  quandoque  abundanter  peccantes,  abundan- 
ter  doleant,  et  sic  abundantiorem  habitum  gra- 
tice  et  viriutum  consequuntur ,  sicut  patet  in 
Magdalena. 

Ad  id  vero,  quocl  in  contrarium  objicitur,  di- 
cendum  quod  una  et  eadem  gratia  major  est 
proficiens  quam  incipiens.  Sed  in  diversis  hoc 
non  est  necesse ;  unus  enim  incipit  a  majori 


gratia,  quam  alius  habeat  in  statu  profectus, 
sicut  (xregorius  dicit  in  2  Dial.  l  :  Quatenus 
et  prcesentes  et  secuhuri  omnes  agnoscerent,"Be- 
neclictus  puer  conversationis  gratiam  a  quanta 
perfectione  ccepisset. 

COMMENTARIUS. 

1.  Conclusio.  —  In  hac  quoestione  sermo 
est  de  sequalitate  in  gradu  perfectionis;  nam 
de  eequalitate  in  numero  seumultitudine  vir- 
tutumjam  satisdictum  est  superiori  articulo. 
Est  autem  valde  difficile  veram  mentem  et 
resolutionem  D.  Thomee  explanare.  Respon- 
det  enim,  non  semper  restitui  hominem  ad 
sequalem  virtutem,seu  gratiam,  sed  interdum 
ad  majorem,  nonnunquam  ad  minorem,  ali- 
quando  adaequalem.  Ratio  ejus  est,  quia  ac- 
tus  poenitentia3  est  dispositio  ad  infusionem 
gratise  et  virtutum  ;  ergo  juxta  majorem  vel 
minorem  infusionem  actus  pcenitentise,  con- 
sequitur  pcenitens  majorem  vel  minorem 
gratiam ;  sed  intensio  contritionis  potest 
esse  et  minor,  et  eequalis,  et  major,  quam 
fuerit  intensio  gratiee  per  peccatum  amis- 
sse  ;  ergo  etiam  gratia  restituta  potest  es- 
se  aliquando  minor,  aliquando  major,  vel 
sequalis. 

2.  Difficulias  circa  assertionem  et  discur- 
sum.  —  In  qua  assertione  et  discursu  videtur 
D.  Thom.  suppanere,  peccatori  agenti  pceni- 
tentiam  non  infundi  intensiorem  gratiam , 
quam  sit  illa,  quee  est  proportionataintensio- 
nicontritionisper  seac  secnndum  se  spectatee. 
Hoc  autem  est  creditu  difficiliimum  propter 
multa,  quee  in  dict.  relectione  disputavi.  Quod 
autem  D.  Thom.  hoc  supponat,  videtur  ma- 
nifestum,  quia  hoc  est  totum  fundamentum 
discursus  ejus.  Estque  id  evidentius  in  illis 
duobus  membris,  scilicet,  quando  contritio 
est  cequalis,  vel  minor,  quam  gratia  amissa. 
Nam,  si  gratia,  quee  restituitur  ob  talem  con- 
tritionem,  non  esset  omnino  commensurata 
illi,  sed  posset  ex  aliquo  alio  titulo  esse  ma- 
jor,  non  recte  colligeret  D.  Thom.,  eamdem 
proportionem,  minorem,  vel  eequalem  ser- 
vare  gratiam  restitutam  ad  gratiam  amissam,, 
quam  servat  contritio  ad  eamdem  perditam 
gratiam.  At  vero  in  alio  membro  ,  quando  , 
scilicet  contritio  est  major,  quamfuerit  gra- 
tia  deperdita,  non  est  tam  clara  sententia  D. 
Thom.,  quia  solum  dicit,  quando  contritio  in 
intensione  excedit  priorem  gratiam  amissam, 


1  Aug.,  loco  citato  in  arg. 


G.  \,  ante  medium. 


QUrEST.  LXXXIX.  ARTIC.  II. 


267 


homineni  esse  aut  resurgere  in  majori  gra- 
tia  ;  non  tamen  dicit,  in  eadem  proportione, 
et  non  in  raajori,  excedere  gratiam  restitutam, 
amissam,in  qua  contntio  eamdem  gratiam 
amissam  excedit. 

3.  Quomodo  aliqui  mentem  D.  Thomce  inter- 
pretentur.  —  Non  esse  juxta  mentem  ejus  os- 
tenditur,  —  Unde  aliqui  putant  raentem  D. 
Thomse  esse,  tunc  hominem  ita  resurgere  in 
majori  gratia,  ut  non  solum  recipiat  gratiam 
proportionatam  suee  contritioni,  sed  etiam  to- 
tam  gratiam,  quam  prius  obtinuerat,  vel 
meritus  fuerat.  Quee  sententia  in  se  quidem 
vera  est,  non  video  tamen  quomodo  ex  verbis 
D.  Thomae  in  toto  boc  articulo  colligi  possit. 
Quia  potius,  ut  verum  fatear,  magis  insinuat 
priorem  sensum ,  si  discursus  ejus  attente 
consideretur.  Nam  imprimis  pro  fundamento 
assumit,  secundnm  quod  motus  liberi  arbi- 
trii  in  peccata  est  intensior,  vel  remissior, 
secundum  hoc  poenitentem  consequi  majo- 
rem^  vel  minorem  gratiam,  quod  plane  intel- 
ligit  secundum  absolutam  proportionem.  Alio- 
qui  in  suo  discursu  non  recte  colligeret ;  sub- 
sumit  enim,  motum  pcenitentis  quandoque 
esse  proportionatum  majori  gratiee ,  quam 
fuerit  illa,  a  qua  homo  ceciderat,  quandoque 
sequalem,  quandoque  minorem  ;  et  inde  col- 
ligit,  quoties  contritio  est  eequalis,  vel  minor, 
gratiam  etiam  restitutam  esse  eequalein ,  vel 
minorem;  quod  non  recte  inferret,  nisi  in- 
telligeret  gratiam  restitui  secundum  absolu- 
tam  proportionem  ad  contritionem,  ut  jam 
declaravi;  ergo  in  boc  sensu  sumit  illud  prin- 
cipiumfundamentale;  ergo,  cum  dicit,  si  ma- 
jor  sit  contritio,  hominem  resurgere  in  ma- 
jori  gratia,  preecise  intelligit  resurgere  in 
majori,  juxta  absolutam  proportionem  con- 
tritionis. 

4.  Duplex moderatio assertionis. — Prima. — 
Supposito  ergo  hoc  sensu,  duobus  modis  pos- 
sumus  illum  moderari,  ne  sententiam  nimis 
rigorosam  contineat,  nirairum,  nullum  gra- 
dura  gratieedari  boraini  resurgenti  a  peccato, 
propter  preecedentia  merita,  distinctum  ab 
his  gradibuS;  qui  correspondent  contritioni 
secundum  se  ;  boc  enim  plane  sequitur  ex 
preedicto  sensu.  Et  preeterquam  quod  resipsa 
falsa  est,  ut  in  citato  loco  ostendi,  difficile 
creditu  est,  D.  Thom.  id  sensisse,  ut  exsequen- 
tibus  articulis  patebit.  Prima  ergo  moderatio 
esse  potest,  ut  D.  Thom.  intelligat,  statim  ac 
peccator  conteritur,  non  plus  gratiee  illi  dari 
quam  contritioni  ejus  secundum  absolutam 
proportionem  respondeat;  nihilominus  tamen 


gratiam,  quam  prius  meruerat,  aliquando, 
congruo  scilicet  tcmpore,  restitui.  De  qua 
moderatione  soluin  dicere  possum  ,  ex  D. 
Thom.  hoc  loco  ad  sumraum  haberi  priorem 
partem,  negantem  in  justificatione  peccato- 
ris  aliquem  gratiee  gradum  restitui  preeter  eos 
qui  sunt  proportionati  contritioni ;  aliam  vero 
partem  affirmantem  aliam  gratiam  postea  re- 
stituij,  nec  affirmari  hic  a  D.  Thom.,  nec  ne- 
gari  ;  quid  vero  ipse  magis  sentiat,  dicemus 
in  art.  5  ;  nam  ex  ilJo  potius  videtur  colligi 
oppositum  etiam  quoad  banc  partem. 

5.  Secunda  moderatio.  —  Objedio  circa  il- 
lam.  —  Solvitur.  —  Altera  moderatio  est,  D. 
Thom.  hoc  loco  solum  considerasse ,  quid 
contritioni  secundum  se  respondeat ;  et  hoc 
tantum  modo  preecise  comparasse  gratiam 
restitutam  respectu  contritionis  ad  gratiam 
perditam,  dixisseque  posse  esse  majorem, 
minorem,  vel  eequalem,  juxta  proportionem 
contritionis.  An  vero  ex  alio  capite  aut  titulo 
possit  gratia  restituta  crescere,  et  consequen- 
ter  esse  eequalis,  vel  major  quam  gratia  per- 
dita,  etiamsi  contritio  minor  sit,  D.  Thom.  hoc 
loco  non  tractasse,  quia  nondum  egerat  de 
reviviscentia  meritorum  per  pcenitentiam.  Et 
juxta  hanc  interpretationem,  saltem  habetur 
in  hoc  loco  non  docuisse  D.  Thom.  illam  sen- 
tentiam,  neque  oppositam;  de  aliis  vero  locis 
postea  considerandum  est.  Solum  potest  huic 
expositioni  obstare  ,  quia  D.  Thom.  tanquam 
manifestum  sumit  illud  principium,  quod  for- 
mce,  quoe  possunt  recipere  magis  et  minus,  in- 
tendwitur  et  remittuntur  secundum  diversam 
dispositionem  subjecti ;  quod  videtur  intellige- 
re  in  sensu  exclusivo,  alioqui  non  recte  pro- 
cederet  in  suo  discursu,  sed  in  virtute  argu- 
mentaretur  ex  puris  particularibus ;  ergo  in- 
telhgit  gratiam  restitutam  per  pcenitentiam 
ita  commensurari  dispositioni ,  ut  ex  nullo 
alio  capite  crescat.  Responderi  potest  hoc  ve- 
rum  esse  absolute  loquendo,  fieri  tamen  pos- 
se,  ut  dispositio  ex  alio  capite  et  alia  consi- 
deratione  crescat ,  ut  postea  dicemus ;  vel 
certe  totum  illud  intelligendum  esse  sub  ea- 
dem  preecisione ;  nam  considerando  gratiam 
justificationis  preecise,  ut  talis  est,  proxime 
non  habet  unde  sit  major  vel  minor ,  msi  ex 
dispositione  pcenitentis ,  cui  divina  voluntas 
suam  efficacitatem  accommodare  statuit , 
quamvis  ineequalitas  ipsiusmet  dispositionis 
primordiahter  ex  divina  voluntate  procedat. 
Et  heec  sunt  quee  de  hoc  difficili  D.  Thomae 
textu  hactenus  excogitare  potueram. 

6.  Alia  D.  Thomce  interpretatio.  —  Nune 


268  QU.EST.  LXXXIX.  ARTIC.  III. 

vero  alia  interpretatio  occurrit ,  quam  non    ribus  meritis ,  pra?ter  illam 


censui  omittendam ,  ut  alii  facilius  de  re  tota 
judicare  possint.  Adverto  ergo,  quodlicetD. 
Thom.  dicat  gratiam  restitui  majorem,  vel 
minorem  pro  ratione  contritionis,  non  tamen 
dicere  hujusmodi  gratiam  semper  esse  sequa- 
lem  ipsi  dispositioni  iri  gradu  intensionis. 
Neque  etiam  hoc  sequitur  ex  principio  quod 
assumit,  nimirum  formas,  quse  intenduntur 
et  remittuntur,  fieri  magis  vel  minus  intensas 
secundum  variam  dispositionem  subjecti;  hoc 
enim  non  est  generaliter  verum  de  sequah- 
tate  intensionis;  nam  habitus,  qui  fit  per  ac- 
tus,  non  semper  est  tam  intensus  quam  actus, 
etiamsi  actus  sit  dispositio  ad  habitum;  et 
quamvis  humiditas,  verbi  gratia,  sit  disposi- 
tio  ad  frigus,  vel  calor  ad  levitatem,  vel  dia- 
phaneitas  ad  lumen,  non  semper  lumen  fit 
tam  intensum,  quantum  est  diaphanum,  et 
sic  de  aliis.  Est  ergo  verum  illud  principium, 
intellectum  secundum  aliquam  proportionem 
seu  proportionalitatem ;  non  vero  erit  gene- 
raliter  verum,  si  secundum  sequalitatem  in- 
tehigatur.  Ergo  ex  vi  illius  principii  non  est 
necesse,  ut  gratia  restituatur  sequalis  contri- 
tioni  secundum  intensionem ,  sed  solum  ut 
restituatur  juxta  proportionem  contritionis ; 
ita  ut  majori  contritioni  major  gratia  respon- 
deat  cum  proportione.  Quam  doctrinam  in 
se  veram  esse  saltem  in  hoc  gradu,  ut  oppo- 
situm  non  possit  cum  sufiicienti  fundamento 
affirmari,  in  prsedicta  relectione  latius  dixi. 

7.  Hoc  ergo  supposito,  facile  defendi  po- 
test,  ex  hoc  loco  D.  Thom.  non  recte  colligi, 
per  contritionem  non  restitui  aliquem  gra- 
dum  superioris  gratiae  deperditse  ,  sed  solum 
non  restitui  semper  totam  priorem  gratiam, 
sed  cum  aliqua  proportione  ad  prsesentem 
contritionem ,  ut  multi  Thomistse  mtellexe- 
runt,  quorum  sententiam  in  dicta  relectione 
absolute  improbavimus  ,  etiam  secundum 
mentem  D.  Thomae.  Tamen  quoad  hanc  ulti- 
mam  partem  posset  juxta  hanc  interpretatio- 
nem  defendi.  Nam,  licet  homo  resurgat  cum 
contritione  sequali,  et  recipiat  aliquem  gra- 
dum  prsecedentis  gratiae,  non  sequitur  resur- 
gere  ad  majorem  gratiam  (ut  ibi  objicieba- 
mus) ,  quia  non  est  necesse ,  ut  gratia,  quse 
datur  ex  vitalis  contritionis  secundum  se,  sit 
sequalis  gratise  deperditse ;  et  ideo  ,  licet 
aliunde  ei  adjungatur  aliquis  gradus,  non  se- 
quitur  fore  majorem.  Et  idem  proportionali- 
ter  responderi  poterit,  quando  fuerit  contritio 
minor.  Atque  ita  juxta  hanc  sententiam  di- 
cendum  erit ,  si  quid  gratia?  respondet  prio- 


quse  daretur  ra- 
tione  solius  contritionis,  cum  tali  proportione 
dari,  ut  nunquam  tota  gratia,  quse  tunc  in- 
funditur,  excedat  gratiam  amissam,  nisi  con- 
tritio  etiam  illam  exceclat;  neque  etiam  ex- 
sequet,  nisi  contritio  etiam  sequalis  sit. 

8.  Sed  non  juxta  ejus  mentem. — Ethsec  qui- 
dem  interpretatio  habet  nescio  quid  acuminis 
ad  fugiendum  sententiam  illam,  neD.  Thomse 
illam  attribuamus.  Valde  tamen  dubito,  an 
haec  fuerit  mens  D.  Thomse,  quia  nullam  ejus 
significationem  invenio  in  toto  hoc  articulo, 
cum  tamen,  si  ita  sensisset,  id  facile  explica- 
re  potuisset.  Et  juxta  illum  sensum  nonnuila 
argnmenta  facilius  solveret.  Prseterquam 
quod  difficillimurn  est  explicare,  quo  modo, 
aut  qua  proportione,  et  infundatur  gratia 
commensurata  contritioni,  et  restituatur  illa, 
quse  prioribus  mcritis  debebatur,  ita  ut  gra- 
tia  restituta  nunquam  sit  requalis  deperditse, 
si  contritio  sit  minor ;  neque  rnajor,  si  con- 
tritio  sit  sequalis.  Imo  nec  est  facile  colligere, 
gratiam  restitutam  necessario  futnram  esse 
majorem  deperdita,  si  contritio  sit  major ; 
quia,  sigratiailla  non  est  sequalis  contritioni, 
fortasse  id,  quod  additur  ralione  prseceden- 
tinm  meritorum,  non  habet  tantam  quanti- 
tatem,  ut  faciat  gratiam  illam  semper  esse 
intensiorem.  Itaque  tota  hsec  interpretatio 
lubrica  est,  et  gratis  excogitata.  Et  ideo  pro 
nunc  secundse  moderationi  magis  adhsereo, 
quamvis  nihil  invenio,  quod  ex  omni  parte 
mihi  satisfaciat. 


ARTICULUS  III. 

Utrum  per  pcenitentiam  restituatur  homo  in 
pristinam  dignitatem1 . 

1.  Ad  tertinmsic proceditur.  Videtur,  qv.od 
per  paenitentiam  non  restituatv.r  Jiomo  inpris- 
tinam  dignitatem.  Quia  super  illud  Amos  5 : 
Virgo  Israel  cecidit,  dixit  (xlos.1 :  Non  negat 
posse  resurgere,  sed  non  resurget  virgo  Israel, 
quia  semel  aberrans  ovis ,  etsi  reportetur  liu- 
meris  pastoris  ,  non  habet  tantam  gtoriam, 
quantam  quce  nanquam  erravit.  Ergo  per  poe- 
nitentiam  non  recuperat  Tiomo  pristinam  di- 
gnitatem. 

1  3,d.  31,  q.  l.a.4,  q.  7,  adl;  et  A,  d.  14, 
q.  1,  a.  5,  q.  \,  ad  %  et  d.  19,  q.  1 ,  a.  'i,  q. 
2,  ad  2,  et  d.  37,  q,  2,  a.  2,  ad  4. 

2  Glos.  ord.,  ib. 


2,  Praterea,  Hieron.  dicit l 
gnitatem  divini  gradus  non  custodiunt ,  con- 
tenti  fiant  animam  salvare ,  reverti  enim  in 
pristinum  gradum  difficile  est.  Et  Innocent. 
Papa  diciV-,  quod  apud  Nic&am  constituti  ca- 
noncs,  pcenitentes  etiam  ab  infimis  officiis  cle- 
ricorum  excludunt.  Non  ergo  per  pcenitentiam 
Jiomo  recuperat  pristinam  dignitatcm. 

3.  Praterea  ,  ante  peccatum  potest  aliquis 
ad  majorem  gradum  ascendere.Non  autem  lioc 
post  peccatum  conceditur  pcenitenti :  dicitur 
cnim  EzecJi.  44:  Levitce,  qui  recesserunt  ame, 
nunquam  appropinquabunt  mihi,  ut  saccrdotio 
fungantur.  Et  sicut  Jiabetur  in  Decr. ,  d.  50, 
in  Hilerdensi  Concilio  legitur 3  .•  Hi,  qui  san- 
cto  altari  deserviunt,  si  subito  inflenda  carnis 
fragilitate  corruerint,  et  Domino  respiciente 
digne  poeuituerint,  o/ficiorum  suorum  sic  loca 
recipiant,  ut  non  possint  ad  altiora  officiazd- 
terius  promoveri.  Non  ergo  pcenitentia  resti- 
tuit  liominem  in  pristinam  dignitatem. 

Sed  contra  est,  quod,  sicut  in  eadem  dist. 
legitur,  Gregor.  scribens  Secundino,  dicit  4: 
Post  clignam  satisfactionem  credimus  Jiomi- 
nem  posse  redire  ad  suum  Jwnorem.  Et  in  Con- 
cilio  AgatJiensi  tegitur  5:  Contumaces  clerici, 
prout  dignitatis  ordo  permiserit,  ab  Episcopis 
corrigantur ;  ita  ut  cum  eos  pcenitentia  cor- 
rexerit,  gradum  suum,  dignitatemque  reci- 
piant. 

Respondeo  dicendum,  quodJiomoperpeccatum 
duplicem  dignitatem  amittit ,  unam  quantum 
ad  Deum,  aliam  vero  quantum  ad  Ecclesiam. 
Qmntum  autem  ad  Deum  ,  amittit  duplicem 
dignitatem  :  unam  principalem,  qua,  scilicet, 
computatus  erat  inter  filios  Dei  per  gratiam. 
Et  Jianc  dignitatem  recuperat  per  pceniten- 
tiam  ;  quod  significatur  Luc.  45,  in  filio  pro- 
digo,  cui  pcenitenti  pater  jussit  rcstitui  stolam 
primam,  et  annulum,  et  calceamenta.  Atiam 
vero  dignitatem  amittit  secundariam,  scilicet, 
innocentinm,  de  qua  (sictit  ibidem  legitur)  glo- 
riabatur  filius  senior  dicens :  Ecce  tot  annis 
servio  tibi,  et  nunquam  mandatum  tuum  prw- 


in  Decr. ,  d.  50;  cap.  Quicun- 


1  Refertur 
que. 

2  Innoc.  I,  Epist.  6  ad  Agapitura  et  Maced., 
habetur  d.  50,  c.  Canones. 

3  Cap.  Hi  qui  altari. 

4  Greg.,lib.7suiRegistri,  c.  53,  circ.  med.; 
refertur  d.  50,  cap.  Quia  sanctitas  tua. 

5  Refertur  d.  50,  c.  Contumaces,  etsumitur 
ex  Conc.  Agalhensi,  c.  2,  vel  4,  ut  aliqui  libri 
habent. 


QUtEST.  LXXXIX.  ARTIC.  III.  269 

Quicunque  di-  terivi.  Et  Jianc  dignitatem pcenitens  recuperare 
nonpotest.  Recuperat  tamen  quandoque  ali- 
quid  ma.jus;  quia,  ut  Greg.  dicit,  Hom.  de 
centum  ovibus '  .•  Qui  errasse  a  Deo  se  considc- 
rant,  damna  prcecedentia  lucris  sequentibus 
recompensant.  Majus  ergo  gaudium  de  cis  fit 
in  ccelo ;  quia  et  dux  in  prwlio  plus  eum  mi- 
litem  diligit,  quipost  fugam  reversus,  Jwstcm 
fortiter  premit,  quam  illum  ,  qui  nunquam 
tcrga  prcebuit,  ctnunquam  aliquid  fortiter  fe- 
cit.  Dignitatem  autem  ecclesiasticam  Jiomoper 
peccatum  perdit,  quia  indignum  se  reddit  ad 
ea ,  quin  competunt  dignitati  ecclesiasticcp, 
exercenda,  quam  quidem  recuperare  proJiibe- 
tur.  Uno  modo,  quia  non  pcenitet.  Unde  Isi- 
dor.  adMissianum  Episcopum  scribit  (sicutin 
eadem  d.  legitur,  c.  Domino"2)  :  Illos  ad  pris- 
tinos  gradus  redire  canones  prcecipiunt,  quos 
pcenitentice  praicessit  satisfactio ,  vel  condigna 
peccatorum  confessio;  at  contra  Jd,  qni  a  vitio 
corruptionis  non  emendantur,  nec  gradum  Jio- 
noris,  nec  gratiam  recipiunt  communionis.  Se- 
cundo  ,  quia  pcenitentiam  negligenter  facit ; 
unde  in  eadem  d.,  c.  Si  quis  diaconus,  clici- 
turz :  Cum  in  aliquibus  nec  compunctio  Jmmi- 
litatis,  nec  instantia  orandi  appareat,  nec  jc- 
juniis ,  vel  lectionibus  eos  vacare  videamus, 
possumus  agnoscere ,  si  ad  pristinos  Jionores 
redirent,  cum  quanta  negligentiapermanerent. 
Tertio  ,  si  commisit  aliquod  peccatum ,  quod 
Jiabet  irregularitatem  annexam;  unde  in  ea- 
dem  d. ,  ex  Concilio  Martini  P.  dicitur  *  :  Si 
quisviduam,  aut  ab  alio  relictam  duxerit,  non 
admittatur  ad  clerum;  quod siirrepserit ,  de- 
jiciatur.  Similiter  si  Jiomicidii,  aut  facto,  aut 
prwcepto,  aut  consilio,  aut  defensione,postba- 
ptismum  conscius  fuerit.  Sed  Jioc  non  est  ra- 
tione  peccati  ,  sed  ratione  irregularitatis. 
Quarto,  propter  scandalum  .-unde,  ut  in  eadem 
dist.  legitur,  c.  De  Jiis  vero  ,  Rabanus  dicit 5.- 
Hi  qui  depreJiensi,  vel  capti  fuerint  publice  in 
perjurio,  furto,  atque  fornicatione ,  et  cceteris 
Jiujusmodi  criminibus,  secundum  canonum  sa- 
crorum  instituta  a  proprio  gradu  decidant ; 
quia  scandalum  est  populo  Dei,  tales  personas 
super  se  positas  Jiabere.  Qui  autem  de  prcedic- 
tis  peccatis  absconse  a  se  commissis,  occulte  sa- 


1  Hora.34  in  Evang.,  in  illud:  (xaudium  est 
in  ccelo  super  uno. 

2  Parum  a  principio. 

3  Circ.  med. 

4  C .  Si  quis  viduam. 

5  Rabanus,  in  lib.  Pcenif.,  c.  i.  Refertur 
d.  50,  cap.  De  Jdsvero. 


270 


QILEST.  LXXXIX.  ARTIC.  III. 


cercloti  confiteniur,  si  se  per  jejunia,  et  elee- 
mosynas,  vigiliasque,  et  sacras  orationes  picr- 
gare  cicraverint,  /lis  etiam  graclu  proprio  ser- 
vccto  spes  venice  cle  mtsericordia  Dei  promii- 
tenda  est.  Et  lioc  est,  quod  diciticr  extra  cle 
Qicalitate  ordinandorum,  c.  Qutesitum  '  :  /Si 
crimina  ordine  judiciario  comprobata,  vel  alias 
notoria  non  ficerint,  prceter  reos  homicidii,  post 
pcenitentiam  in  jam  susceptis,  vel  suscipiendis 
ordinibus  impediri  non  possunt. 

Ad  primum  ergo  dicendum,  quocl  eadem  ra- 
tio  est  de  recuveratione  virginitatis,  et  de  re- 
cuperatione  innocentice,  quce  pertinet  acl  secun- 
dariam  rcctionem  quoad  Deum. 

Ad  secundum  dicendum,  quod  Hier.  inver- 
Us  illis  non  dicit  esse  impossilile,  sed  esse  dif- 
ficile  hominem  recuperare  post  peccatum,  pris- 
tinum  gradum;  quia  hoc  non  conceditur,  nisi 
perfecte  poenitenti,  ut  dictum  esf1.  Ad  statuta 
autem  canonum,  quce  hoc  prohibere  videntur, 
respondet  August.  Bonifacio  scribens  3  :  TJt 
constitueretur  in  Ecclesia  ,  ne  quisquam  post 
alicujus  criminis  pcenitentiam,  clericatum  ac- 
cipiat,  vel  ad  clericatum  redeat,  vel  in  cleri- 
catu  maneat ,  non  desperatione  indulgentice, 
sed  rigore  factum  est  disciplince ;  alioquin  con- 
tra  claves  Ecclesice  datas  disputabitur ;  de 
quibus  dictum  est :  Qiccecunque  solveritis  sicper 
terrccm,  solicta  erunt  et  in  ccelo.  Et  postea  sub- 
clit 4 :  Nam  et  sanctus  David  cle  criminibus  mor- 
tiferis  egit  pcenitentiam,  et  tamen  in  honore 
suo  perstitit ;  et  beatum  Petrum  quando  ama- 
rissimas  lacrymas  fudit,  utique  Dominum  ne- 
gasse  poenituit,  et  tamen  Apostolus  permccnsit. 
Sed  non  ideo  putanda  est  supervacua  posterio- 
rum  doctorum  diligentia;  qui  ubi  saluti  nildl 
delrahebatur,  humilitati  aliquid  addiderunt ; 
experti,  ut  credo,  aliquorum  fictas  pcenitentias 
per  affectatas  honorum  potentias. 

Ad  tertium  dicendum ,  quod  illud  statutum 
intelligitur  deillis,  qui publicam  pcenitentiam 
agunt ;  qui  postmodum  non  possunt  ad  majo- 
rem  provehi  gradum.  Nam  et  Petrus,  post  ne- 
gationem,pastor  ovium  Christi  constitutus  est, 
ut  patet  Joccn.  iclt.  Ubi  etiam  Chrysost.  dicit 5, 
qicod  Petrics  per  negationem  et  poznitentiam, 

1  In  Decr.,  lib.  \,  tit.  11,  etestde  tempori- 
bus  ordinationum,  c.  17,  et  est  ultimum. 

2  In  corp.  art. 

3  Aug. ,  in  epist.  50  ad  Bonifacium,  aliquan- 
tulum  ante  finem  epist.,  tom.  2. 

4  Eodem  loco  nunc  proxime  dicto. 

5  Hom.  87  in  Joan.,  parum  ante  medium, 
tom.  3. 


ostendit  se  habere  majorem  fiduciam  ccd  Chri- 
sticm ;  qici  enim  in  ccencc  non  audebat  interro- 
gare,  sed  Joanni  interrogationem  commisit, 
huic  postea  et  prcepositura  fratricm  credita 
est :  et  non  solum  non  committit  cclteri  inter- 
rogare,  quce  ad  ipsum  pertinent,  sed  de  reliquo 
ipso  pro  Joccnne  magistrum  interrogat. 

COMMENTARIUS. 

1 .  Qicce  dignitas  quoad  Deum  per  pceniten- 
tiam  restituatur.  —  Prima.  -—  Secunda. — Hic 
articulus,  ut  D.  Thomas  in  principio  corporis 
declarat,  intelligi  potest,  vel  de  dignitate 
apud  Deum,  vel  apud  Ecclesiam;  etin  utro- 
que  sensu  tractatur  qusestio  a  D.  Tboma. 
Prioris  tamen  resolutio  facillima  est.  Distin- 
guit  enim  D.  Thomas  duplicem  dignitatem 
apud  Deum,  et  tertiam  subindicat.  Primam 
possumus  essentialem  seu  substantialem  ap- 
pellare,  quee  est  dignitas  filii  Dei ;  et  ad  hanc 
certum  est  restitui  hominem  per  pceniten- 
tiam;  quia  sine  gratia  sanctificante  non  re- 
mittitur  peccatum  mortale.  Et  huc  spectant 
omnia  tractata  in  art.  1 ,  et  omnia  quse  de 
justificatione  peccatoris  docet  fides,  proeser- 
tim  Gonc.  Trid.,  sess.  6  et  14,  scilicet,  justifi- 
cationem  fieri  per  infusionem  gratiee  et  do- 
norum  ,  et  hoc  etiam  modo  remitti  peccatum 
per  pcenitentiam.  De  hoc  etiam  loquitur 
Chrysost. ,  hom.  80  adPopulum,  cum  ait  : 
Cum  Deus  remittit  peccata  per  pceniteniiam, 
cum  sanitate  pulchritudinem  etiam  restituit ; 
cum  liberai  a  pcena,  justitiam  etiam  confert, 
et  prcevaricatorem  non  prcevaricatori  similem 
facit.  Secunda  dignitas  appellari  potest  in- 
tensiva,  et  positive  pertinens  ad  majorem 
substantialem  perfectionem  ejusdem  fihatio- 
nis  divinee.  Et  de  hac  insinuat  D.  Thom.,  ali- 
quando  restitui  hominem  non  solum  ad  eam- 
dem,  sed  etiam  ad  majorem  dignitatem ;  quod 
etiam  dixerat  in  prsecedenti  articulo,  nam 
omnia  ibi  dicta,  et  multa  alia  quse  de  resti- 
tutione  prioris  gratiae  in  preedicta  relectione 
disputavimus,  ad  hanc  dignitatem  pertinent. 
Et  ideo  de  illa  plura  dicenda  non  sunt. 

2.  Tertia  dignitas.  —  Tertia  dignitas  vo- 
catur  a  D.  Thoma  secundaria,  quee  non  con- 
sistit  in  positiva  aliqua  et  physica  perfectio- 
ne,  sed  in  morali  quadam  ratione,  fundata  in 
negatione  prrecedentis  actus,  quee  dignitas 
est  innocentia,  quee  in  hoc  consistit,  ut  homo 
nunquam  peccaverit.  Et  hanc  dignitatem  ait 
D.  Thomas  non  restitui  per  pcenitentiam ; 
quod  est  manifestum,  quia  postquam  pecca- 


QILEST.  LXXXIX.  ARTIC.  III. 
tum  commissum  est,  non  potest  fieri  ut  non  ex  D.  Thom.,  2.  2 
sit  commissum ,  quia  ad  praateritum  non  est 
potentia.  Quomodo  multi  intelligunt  illud  Na- 
hum  I  :  Mundans  non  facit  innocentem ,  quia 
Deus  remittendo  peccatum  per  pcenitentiam, 
innocentiam  non  restituit.  Et  eodem  modo 
ait  hic  D.  Thomas,  ad  I ,  virginitatem  non  re- 
stitui  per  pcenitentiam,  juxta  Glossam  in  illud 
Amos  5  :  Virgo  Israel  projecta  est  in  terram 
suam,  et  non  est  qui  suscitet  eam ;  quia  virgi- 
nitas  etiam  includit  negationem  prseteriti, 
quce  jam  involvit  repugnantiam,  supposita 
commissione  peccati ,  quam  pcenitentia  sup- 
ponit.  Neque  oportet  nunc  disputare  cum  illis 
Theologis,  qui  tam  de  virginitate  quam  de 
innocentia  oppositum  sentiunt,  ut  videre  licet 
in  Altisiodorensi,  lib.  1  Summse,  c.  1 1 ,  q.  6,  et 
Gregorio,in  1,  d.  42,  q.  1,  circa  finem;  nam 
illi  in  eo  fundantur,  quod  potest  fieri,  ut  prae- 
teritum  non  fiierit,  etiam  in  sensu  composito; 

quod  plane  est  incredibile ,  cum  aperte  invol- 
vatur  contradictio ,  ut  latius  traditur  1   p. , 

q.  25. 
3.  Ohjectio. — Solvitur  de  innocentia. — Sed 

oritur  difficultas,  nam  hinc  sequitur  aliquam 

virtutem  amitti  per  peccatum,  quae  non  resti- 

tuitur  per  pcenitentiam,  quod  repugnat  clictis 

in  art.  1 .  Sequeia  patet ,  quia  innocentia  et 

virginitas  sunt  speciales  virtutes,  et  tamen 

illae   non  restitumitur  per  pcenitentiam ,  si 

amittantur  per  peccatum.  Respondeo,  de  in- 

nocentia  rem  certam  esse,non  esse  specialem 

virtutem,  sed  signiflcare  solum  quamdam  con- 

tinuationem  in  justitia,  absque  interruptione 

per  peccatum,  quaainterruptio,  si  semel  facta 

est ,  non  potest  fieri  per  pcenitentiam  ut  non 

sit  facta;  et  ideo,  licet  omnes  virtutes  resti- 

tuantur,  non  restituitur  innocentia,  quia  non 

restituitur,  ut  sic  dicam ,  illa  continuitas  seu 

perseverantia.  Quod  si  quis  dicat  affectum 

hujus  continuitatis  seu  perseverantiae  ad  ali- 

quam  specialem  virtutem  pertinere,  cum  ho- 

nestus  sit,  respondemus,  in  unaquaque  mate- 

ria  pertinere  iilum  affectum  ad  singulas  vir- 

tutes ;  generatim  autem  sumptum,  sub  illa 

negatione  non  peccandi,  pertinere  ad  chari- 

tatem    vel    obedientiam ,  aut  justitiam    ad 

Deum ;  quee  omnes  virtutes  restituuntur  per 

pcenitentiam,  quamvis  innocentia  ipsa,  quse 

est  veluti  objectum  iilius  affectus  ,  non  resti- 

tuatur. 
4.  Quorumdam  sententia  de  virginitate.  — 

Reproiatur.  —  De  virginitate  autem  quidam 

existimant  esse  virtutem  specialem,  etiam  in 

ordine  infusarum  virtutum.  Et  potest  sumi 


271 

q.   152,  art,  3.  Et  tenet 
Ledesma,  in  commentario  hujus  articuli,  qui 
etiam  ait,  illam  virtutem  ita  amilti  per  pcc- 
catum,  ut  per  pcenitentiam  non  restituatur, 
si  vel  gratia  fuit  perdita  per  peccatum  virgi- 
nitati  contrarium,  vel  tale  peccatum  postea 
commissum  fuit,   vel  certe  si  ante  gratiam 
restitutam  virginitas  qucad  integritatem  car- 
nis  amissa  fuit  sine  peccato,  sciiicet,  per  co- 
pulam  eonjugalem,  sive  Iiecc  post  peccatum 
commissum  in   alteia  specie   subsecuta  sit , 
sive  preecesserit.    Quod  si  objicias,   aliquam 
virtutem  infusam  posse  amitti  sine  peccato, 
nam,  si  virgo  in  gratia  existens  matrimonium 
contrahat,  et  consummet,  hanc  specialem  vir- 
tutem  virginitatis  amittet;  consequens  autem 
falsum  est,  ut  etiam  dictus  auctor  intellexit ; 
quia  virtus  semel  infusa  non  aufertur  a  Deo, 
nisi  homo  apponat  aliquam  disposiiionem  illi 
repugnantem;  actus  autem,  qui  non  est  vi- 
tium,  neque  peecatum,  non  est  dispositio  re- 
pugnans  alicui  virtuti.  Responderi  potest,  ne- 
gando  sequelam  ;  quia  quando  homo  peccat, 
habet  dispositionem   repugnantem  huic  vir- 
tuti,  non  tamen  quando  sine  peccato  integri- 
tatem  carnis  amittit.  Sed  ha'c  diversitas  est 
sufficiens,  ut  in  uno  casu  amittatur  hsec  vir- 
tus,  et  non  in  alio  ;  non  tamen  est  sufficiens, 
ut  semel  amissa  non  restituatur  per  pceniten- 
tiam  propter  solam  integritatem  carnis  amis- 
sam,  ut  continget  in  virgine,  quse  mortaliter 
peccavit  per  furtum,  verbi  gratia,  et  postea 
nupsit,  et  matrimonium  consummavit.  vel  si 
e  contrario  usque  ad  consummationem  matri- 
monii  justitiam  et  integritatem  conservavit, 
postea  vero,  peccando  in  alia  materia,  gratiam 
et  virtutes  perdidit;  nam  in  his  casibus  (si 
consequenter  loquamur)  dicendum  est,  postea 
per  pcenitentiam  talem  virtutem  restitui,  si 
propter   solum   defectum  integritatis  carnis 
non  amittilur.  Probatur,  quia  vel  ille  defectus 
matenalis   virginitatis   est    dispositio    repu- 
gnans  formali  virtuti  infusse  virginitatis,  vel 
non;  primum  dici  nou  potest,  ut  ex  dictis 
patet;  alias  propter  illum   solum  defectum 
privaretur  homo  tali  virtute,  etiam  nullo  iii- 
terveniente  peccato  ;  si  autem  illa  non  est 
dispositio  repugnans  tali  virtuti  quoad  con- 
servationem  ejus,  etiam  non  repugnabit  ite- 
ratae  infusioni  ejus;  nam  est  eadem  utriusque 
ratio ;  illa  enim  non  repugnanlia  non  oritur 
ex  productione,   vel   conservatione,  sed  ex 
formali  ratione  virtutis.  Si  autem  ille  defectus 
materialis  non  repugnat  restitutioni  talis  vir- 
tutis,  sine  dubio  restituitur  per  pcenitentiam ; 


272 


QU.EST.  LXXXIX.  ARTIG.  1!I 


nam  Deus  infundendo  gratiam,  semper  infun- 
dit  omnes  virtutes,  quoe  natura  sua  comitan- 
tur  gratiam,  si  in  subjecto  non  inveniat  dis- 
positionem  repugnantem;  quia  hic  modus 
productionis  est  connaturalis  ipsi  gratise  , 
quem  Deus  sine  causa  non  imnmlat;  et  quia 
poenitentia^  quantum  est  ex  se,  perfecte  re- 
stituit  tolam  interiorem  juslitiam,  si  ex  parte 
bominis  aliquod  impedimentum  non  interve- 
niat. 

5.  Atque  hinc  ulterius  concludere  possu- 
mus,  talem  virtutem,  etiamsi  esset  specialis, 
et  amitteretur  per  peccatum  ipsi  virginitati 
contrarium,  per  pcenitentiam  fore  restituen- 
dam.  Probalur,  nam  imprimis,  si  illud  pec- 
catum  faisset  mere  internum,  eo  non  obstan- 
te,  postea  posset  talis  persona  perpetuam  vir- 
ginitatem  conservare,  imo  et  aureolam  vir- 
ginis  consequi;  ergo  adhuc  est  capax  virtutis 
virginitatis,  non  obstante  tali  peccato  ;  ergo 
restituitur  illi,  si  pcenitentiam  agat ;  ergo, 
etiamsi  peccasset  exterius  contra  virginitatem, 
adliuc  esset  capax  talis  virtutis,  pcenitentiam 
agendo.  Frobatur  consequentia,  quia,  si  esset 
incapax,  vel  id  esset  ratione  formalis  peecati, 
seu  interioris  consensus,  vel  ratione  mate- 
rialis  seu  corporalis  corruptionis ;  non  pri- 
mum,  quiaille  consensus  vel  forte  mnjorfuit 
in  eo,  qui  solum  per  desiderium  peccavit; 
ergo  sicut  in  illo  removetur  tale  impedimen- 
tum  per  pcenitentiarn,  ita  et  in  altero.  Neque 
etiam  dici  potest  secundum,  quia  ablato  for- 
mali  impedimento  peccati ,  solus  materialis 
defectus  non  repugnat  infusioni  virtutis,  ut 
in  superiori  puncto  ostensum  est;  et  patet 
etiam  in  virgine  quaj  per  vim  absque  pecca- 
to  corporaliter  violetur  ;  nam  si  pcr  aliud  ge- 
nus  peccati  gratiam  amittat,  et  postea  per 
pcenitentiam  resurgat,  sine  dubio  omnes  vir- 
tutes  illi  restituentur.  Et  ratio  a  priori  est, 
quia,  non  obstante  defectu  corporali  et  prse- 
cedente  peccato,  potest  talis  virtus  exercere 
munus  suum  circa  talem  personam  post  poe- 
nitentiam,  ut  statim  declarabo. 

6.  Vera  sohitio  objectionis  de  tirginitate. — 
Hoc  igitur  modo  facile  solvitur  argumentum 
negando  sequelam,  etiamsi  gratis  daremus 
hanc  virtutem  esse  specialem,  et  ab  aliis  om- 
nibus  distinctam.  Veritas  tamen  est  hanc  vir- 
tutemnonesse  distinctam  a  virtute  castitatis, 
quia  in  suo  objecto  et  actunon  respicit  hones- 
tatem,  autmedium  alterius  rationis,  sedeam- 
dem  cum  quadam  majori  integritate  et  per- 
fectione.  Scio  Cajetanum  supra,  q.  85,  art.  2, 
docuisse  virginitatem  non  esse  specialem  vir- 


tutem  ab  aliis  omnibus  distinctam,  esse  ta- 
men  ipsam  religionem  determinatam  ad  tam 
excellentem  materiam.  Sed  hoc  secundum 
mihi  non  placet,  quia,  licet  vovere  virginita- 
tem  sit  actus  elicitus  a  religione,  tamen  ama- 
re  et  servare  virginitatem  ob  propriam  ho- 
nestatem  non  est  actus  religionis,  sed  castita- 
tis ;  sicut  vovere  obedientiam  est  actus  a  reli- 
gione  elicitus,  tamenipse  affectus  obedientiee, 
et  executio  ejus  ut  sic  non  est  actus  elicitus  a 
religione,  sed  a  propria  virtute,  cui  imperare 
potest  rehgio.  Ita  ergo  est  in  praesenti,  si  in 
virginitate  solum  consideretur  honestas  illa, 
quse  est  in  amanda  perfecta  integritate  et  pri- 
vatione  omnis  venereae  deiectationis  ;  quan- 
quam,  si  consideretur  finis  vacandi  rebus 
divinis  ,  ille  pertineat  ad  religionem.  Cum 
ergo  constet,  tam  religionem,  quam  castita- 
tem  infusas  restitui  per  pcenitentiam,  constat 
etiam  virginitatem,  quatenus  est  virtus,  per 
poenitentiam  restitui.  Quod  ex  eo  etiam  pa- 
tet,  quia  post  virginitatem  amissam  vel  abs- 
que  peccato,  vel  cum  illo,  potest  homo  exer- 
cere  virginitaiisaffectum,  etdolerede  virgini- 
tate  amissa,  propter  ejus  intrinsecam  hones- 
tatem  et  pulchritudinem,  qui  actus  ab  eadem 
virtute  eliciuntur  ;  ergo  propter  illos  rcstitui 
potest  et  debet ;  illos  autem  castitas  ipsa 
exercet.  Cum  ergo  dicitur  virginitas  semel 
perdita  non  restitui  per  pcenitentiam,  intelli- 
gitur  non  quoad  formale  virtutis,  sed  quoad 
materialem  carnis  integritatem,  ut  recte  do- 
cuit  D.  Thom.,  2.  2,  q.  152,  art.  3,  ad  2  et  3. 
Cum  vero  ulterius  dicitur  non  posse  restitui 
(etiam  a  Deo)  virginitatem  semel  amissam, 
nec  de  sola  formali  virtute,  nec  de  sola  car- 
nis  integritate  intelligendum  est ;  utramque 
enim  potest  Deus  restituere,  ut  per  se  con- 
stat,  et  docuit  D.  Thom.  supra,  et  1  p.,  q. 
25,  art.  4,  ad  3.  Sed  intelligitur  de  negatione 
connotata,  quae  est,  hominem  non  esse  ex- 
pertum  voluntarie  veneream  delectationem 
corpoream,  etc.  Et  in  hoc  sensu  comparat 
hic  D.  Thom. ,  ad  1 ,  virginitatem  cum  innocen- 
tia  ;  nam  virginitas  in  eo  sensu  dicit  quam- 
dam  innocentiam,  ut  sic  dicam,  in  tali  mate- 
ria  et  usu  castitatis. 

7.  De  digniiate  ecclesiastica.  —  Superest 
dicendum  de  altero  sensu  qusestionis  quoad 
ecclesiasticam  dignitatem  ;  quse  quidem  non 
solet  amitti  per  quodlibet  peccatum  mortale, 
sed  per  aliqua,  quse  digna  visa  sunt  tali  pce- 
na,  quae  interdum  ipso  facto,  interdum  vero 
per  judicis  sententiamimponitur,  juxta  varias . 
canonum  dispositiones,  ex  quibus  tota  haic 


QU.-EST 
res  pendet,  ut  latius  iu  aliis  matcriis,  prec- 
sertim  de  censuris  tractandum  est.  Atque  ex 
eisdem  decretis  ecclesiasticis  pendet  restitu- 
tio  dignitatis  amissa? ,  vel  ejus  denegatio, 
etiam  post  peractam  pcenitentiam.  Quia  non 
est  cum  illanecessario  connexa,  cpiia  non  est 
necessaria  ad  perfectam  peccati  remissio- 
nem  coram  Deo ;  nam  etiam  ipse  Deus  inter- 
dum,  licet  remittat  culpam ,  non  remittit  om- 
nem  pcenam  temporalem,  preesertim  tiujus 
vitse.  Neque  etiam  repugnat  restitui  per  pce- 
nitentiam  ecclesiasticam  dignitatem,  imo  in- 
terdum  est  valde  rationi  consentaneum,  si 
pcenitentia  perfecta  sit,  et  proportionata  cul- 
pee.  Unde  in  multis  decretis,  quee  hic  attingit 
D.  Thom.,  et  referuntur  a  Gratiano,  d.  50  , 
statuitur  ut  peccatores,  si  condignam  pceni- 
tentiam  agant,  ad  pristinam  dignitatem  re- 
deant,  nisi  vel  grave  scandalum,  vel  aliqua 
irregularitas  impediat.  Has  enim  duas  exce- 
ptiones  tantum  ponit  hicD.  Thom.,  si  attente 
legatur.  Quibus  nonnulla  addere  necesse  est, 
preesertim  circa  secundam. 

8.  Irregularitas,  et  canonicum  impedimen- 
tum  impediunt  reditum  ad  pristinam  dignita- 
tem,  etiam  post  pmnitentiam. —  Primum  est, 
irregularitatem  ita  impedire  reditum  ad  pris- 
tinam  dignitatem,  ut  tandem  ipsa  irregulari- 
tas  per  ecclesiasticam  potestatem  tollatur,  et 
restituatur  homo  ad  dignitatem  pristinam. 
Tamen,  quia  ipsa  irregularitas  non  tollitur  per 
pcenitentiam,  sed  per  dispensationem  supe- 
rioris,  quamvis  ad  hanc  obtinendam  pceni- 
tentia  sit  congrua  dispositio,  verum  simpli- 
citer  est  pcenitentiam  per  se  non  restituere 
sic  delinquentem  ad  talem  dignitatem.  Lo- 
quendo  autem  in  hoc  sensu,  non  solum  pro- 
pter  irregularitatem,  sed  etiam  propter  ali- 
quas  censuras  et  pcenas  impeditur  homo,  ne 
ad  pristinam  dignitatem  vel  usum  ejus  redeat 
per  pcenitentiam,  nimirum,  per  excommuni- 
cationem  ,  interdictum  ,  vel  suspensionem. 
Nam  etiam  hee  censuree  non  tolluntur  per  pce- 
nitentiam,  sed  per  aliam  absolutionem  eccle- 
siasticam,  diverso  tamen  modo.  Nam  in  ex- 
communicatione  absolutio  a  censura  debet 
preecedere,  quia  absolutio  sacramentalis,  per 
se  loquendo,  supponit  absolutionem  ab  ex- 
communicatione ,  licet  absolutio  ipsa  a  tali 
censura  supponat  pcenitentiee  virtutem  ex 
parte  hominis,  id  est ,  recessum  a  contuma- 
cia  et  inobedientia  Eeclesiee,  cum  debita  sa- 
tisfactione,  qua  existente,  statim  debita  est 
absolutio  a  tali  censura  ;  et  ideo  non  neces- 

ario  privat  aliqua  dignitate.   Et  quoad  hoc 
xxn 


LXXXIV    AKTIC.  III.  273 

fere  idcm  est  de  interdicto  personali  ac  par- 
ticulari,  quatenus  propter  propriam  culpam 
fertur,  et  impedit  sacramentorum  usum,  vel 
administrationem.  Suspensio  autem  per  se 
non  impedit  sacramentalem  absolutionem  pce- 
nitentiee  in  recipiente,  nec  debetur  absolutio 
ejus  homini  quantumcunque  pcenitenti,  ma- 
xime  quando  suspensio  imponitur  ut  pura 
pcena,  et  non  ut  medicina.  De  illa  ergo  sus- 
pensione  verum  est,  ita  dejicere  clericum  a 
gradu  suo,  ut  per  pcenitentiam  non  possit 
restitui,  absque  superioris  relaxatione,  vel 
per  temporis  lapsum,  si  pro  certo  tempore 
lata  sit.  Adde,  multo  magis  hoc  procedere  in 
depositione  et  degradatione,  per  quas  ita  pri- 
vatur  homo  ecclesiastica  dignitate,  ut  secun- 
dum  ordinarium  Ecclesiee  cursum  privetur 
etiam  spe  restitutionis,  quantamcunque  pce- 
nitentiam  agat.  Quod  ergoD.  Thom.  dixit  de 
irregularitate,  extendendum  est  ad  omne  ca- 
nonicum  impedimentum ,  quod  seepe  etiam 
sub  ea  voce  late  sumpta  comprehendi  solet. 
9.  Privatus  beneficiis  non  restituitur  pcr 
pcenitentiam.  —  Ulterius  vero  considerare 
oportet,  si  sub  nomine  dignitatis  compre- 
hendantur  beneficia  ecclesiastica,  quibus  ho- 
mo  seepe  privatur  propter  crimina,  vel  ipso 
jure,  vel  a  judice,  vel  cum  aliis  censuris,  vel 
sine  illis,  post  semel  factam  privationem  ta- 
lis  dignitatis,  hominem  non  restitui  ad  illam 
per  pcenitentiamquantumvis  perfectam,  quia 
illa  est  pcena  queedam,  quee  semel  imposita 
omnino  transit  in  rem  judicatam ,  et  homo 
amittit  dominium  talis  rei,  sicut  quando  pri- 
vatur  pecuniis  et  fructu  beneficiomm,  non 
restituuntur  illi,  etiamsi  pcenitentiam  agat. 
Denique  advertit  Cajetanus,  quod  D.  Thom. 
ait  de  irregularitate  homicidii,  incurri  videli- 
cet,  etiamsi  homicidium  contingat  in  propriam 
defensionem,  hoc  non  habere  locum,quando 
medium  illud  fuit  necessarium  ad  se  defen- 
dendum,  juxta  c.  unicum  de  Homicidio,  in  6. 
Sed  de  hoc  latius  in  sequenti  tomo,  in  propria 
materia. 

ARTICULUS  IV. 


XJtrum  opera  virtutum  i%  cliaritate  facta 
possint  mortificari '. 

\.  Ad  quartum  sic  proceditur.  Videtuf , 
quod  opera  virtutum  in  charitate  facta  morti- 

1  2.  2,  q.  132,  art.  3,  ad  1  ;  et  3,  d.  36, 
art.  5,  ad  \  ;  et  4,  d.  14,  q.  2,  art.  3,  q.  2,  et 
d.  21,  q.  1,  a.  1,  q.  5,  ad  3,  et  d.  22,  q.  1,  a. 
I,ad6;  et  Hebr.  6. 

18 


274 


QOiEST.  LXXXIX.  ARTIC.  IV. 


ficari  non  possint.  Quod  enim  non  est,  immu- 
tari  non  potest.  Sed  mortificatio  est  qucedam 
mutatio  de  vita  in  mortcm.  Cum  ergo  opera 
virtutum  postquam  facta  sunt,  jam  non  sint, 
videtur  quod  ulterius  mortificari  non  possint. 

2.  Prceterea,  per  opera  virtutum  in  cliari- 
tate  facta,  homo  meretur  vitam  ccternam.  Sed 
sultraJiere  mercedem  merenti  est  injustitia  quce 
non  cadit  in  Deum.  Ergo  non  potest  esse  quod 
opera  virtutum  in  cJiaritate  facta  per  pecca- 
tum  sequens  mortificentur. 

3.  Praterea ,  fortius  non  corrumpitur  a 
dcbiliori.  Sed  opera  cJiaritatis  sunt  fortiora 
quibuslibet  peccatis ;  quia,  ut  dicitur  Proverb. 
10,  universa  delicta  operit  cliaritas .  Ergo 
videtur  quod  opera  in  cJiaritate  facta  per  se- 
quens  mortale  peccatum  mortificari  non  pos- 
sint. 

Sed  contra  est  quod  dicitur  EzecJi.  18:  Si 
averterit  se  justus  ajustitia  sua  ,  omnes  jus- 
titia?  ejus,  quas  fecerat,  non  recordabuntur. 

Respondeo  dicendum,  quod  res  viva  per  mor- 
tem  perdit  operationemvitce.  Unde  per  quam- 
dam  similitudinem  dicuntur  res  mortificari, 
quando  impediuntur  a  suo  proprio  effectu  vel 
operatione.  E/fcctus  autem  operum  viriuoso- 
rum,  quce  in  cJiaritate  fiunt,  est  perducere  ad 
vitam  ceternam.  Quod  quidem  impeditur  per 
peccatum  mortale  sequens,  quod  gratiam  tol- 
lit.  Et  secundum  Jioc  opera  incJiaritate  facta, 
mortificari  dicuntur  per  scquens  peccatum 
mortale. 

Adprimum  ergo  dicendum,  quocl  sicut  opera 
peccatorum  transeunt  actu,  et  manent  reatu, 
ita  opera  in  cJiariiate  facta,  postquam  tran- 
seunt  actu,  manent  merito  in  Dei  acceptatio- 
ne.  Et  secundum  Jioc  mortificantur,  in  quan- 
tum  impeditur  Jiomo  ,  ne  consequatur  suam 
mercedem. 

Ad  secundum  dicendum,  qicodsine  injustitia 
potest  merccs  subtraJii  merenti ,  quando  ipse 
reddidit  se  indignum  mercede  per  culpam  se- 
quentem.  Nam  et  ea,  quw  Jiomo  jam  accepit, 
quandoque  juste  propter  culpamperdit. 

Ad  tertium  dicendum,  quod  non  est  propter 
fortitudinem  operum  peccati,  quod  mortifican- 
tur  opera  prius  in  cJiaritate  facta;  sed  est 
propter  libertatem  voluntatis ,  quce  potest  a 
lono  in  malum  deflecti. 

COMMENTARIUS. 

Hic  articulus  non  indiget  expositione,  quia 
D.  Thomas  solum  illum  proposuit  acl  vocem 
explicandam,  quse  jam  satis  nota  est,  supposi- 


ta  ipsare,  quoe  satis  etiam  est  clara,  nimirum 
peccatum  mortale  superveniens  post  quse- 
cunque  bona  opera  impedire  consecutionem 
preemii ,  quandiu  in  homine  durat.  Et  hoc 
ipsum  est  bona  opera  prius  facta  mortificari 
per  peccatum  subsequens.  Cujus  rei  funda- 
mentum  est,  quia  per  peccatum  fit  homo  in- 
dignus  et  incapax  talis  praemii  ;  et  ideo  hoc 
non  fuit  bonis  operibus  promissum,  nisi  sub 
conditione,  ut  homo  in  peccato  usque  ad  fi- 
nem  vitse  non  perseveret ;  quse  licet  ad  vocis 
interpretationem  pertineant,  sunt  valde  no- 
tanda  pro  materia  sequentis  articuli,  propter 
quem  D.  Thomas  hunc  prsemisit. 

ARTICULUS  V. 

Utrum  opera  mortificata  per  peccatum  per  pce- 
nilentiam  reviviscant]. 

1 .  Ad  quintum  sic  proceditur.  Videtur,  quod 
opera  mortificata  per  peccatum  ,  per  poeniten- 
tiam  non  reviviscant.  Sicut  enim  per  pceniten- 
tiam  subsequentem  remittuntur  peccata  pratter- 
ita,  ita  etiam  per  peccatum  sequens  mortifi- 
cantur  opera  prius  in  cJiaritate  facta.  Sed 
peccata  dimissa  per  pcenitentiam  non  redeunt, 
ut  supra  dictum  est2.  Ergo  videtur,  quod 
opera  etiam  mortificata .  per  cJiaritatem  non- 
reviviscant. 

2.  Prceterea,  opera  dicuntur  mortificari,  ad 
similitudinem  animalium,  qum  moriuntur,  ut 
dictum  est3.  Sed  animal  mortuum  non  potest 
iterum  vivificari.  Ergo  nec  opera  mortificaca 
possunt  iterum  per  pcenitentiam  reviviscere. 

3.  Prceterea,  opera  in  cJiaritate  facta  me~ 
rentur  gloriam  secundum  quantitatem  gratia? 
vel  cJiariiatis.  Sed  quandoque  per  pcenitentiam 
Jiomo  resurgit  in  minori  gratia,  vel  charitate. 
Ergo  non  consequitur  gloriam  secundum  me- 
ritum  priorum  operum.  Et  ita  videtur  quod 
operaper peccatum  mortificata  non  reviviscant. 

Sed  contra  est  quod  super  illud  Joel.  2  : 
Reddam  vobis  annos,  quos  comedit  locusta,  di- 
cit  Glossa  4  :  Non  patiar  perire  ubertatem , 
quam  cum  perturbaiione  animi  amisisti.  Sed 
illa  ubertas  est  meritum  bonorum  operum,  quod 
fuit  perditum  per  peccatum.  Ergo  per  pceni- 

1  4,  d.  U,  q.  2,  a.  3,  q.  3;  et  d.  22,  q.  1, 
art»  1,  ad  6  ;  et  Hebr.  6,  lect.  \,  col.  2,  etlect. 
3,  col.  3. 

2  Quaest.  prseced.,  art.  1. 

3  Art.  prseced. 

4  Glossa  interlinealis,  ibid. 


QILEST.  LXXXIX.  ARTIC.  V. 


27; 


tentiam  reviviscunt  opera  meritoriaprius  facta. 
Respondeo  dicendum,  quod  quidam  dixerunt, 
quod  opera  meritoria  per  peccatum  sequens 
mortificata  iion  reviviscunt  per  pcenitentiam 
subscquentem ,  considerantes ,  quod  opera  illa 
uon  remaneant,  ut  iterum  vivificari  possint. 
Sed  lioc  impedire  non  potest,  quin  vivificentur. 
Non  enim  habent  vim  perducendi  in  vitam 
ceternam,  quod  pertinet  ad  eorum  vitam,  solum 
secundum  quod  actu  existunt ;  sed  etiam  post- 
quam  actu  esse  desinunt ,  sectindum  quod  re- 
manent  in  acceptatione  divina.  Sic  autem  re- 
manent  quantum  est  de  se,  etiam  postquam  per 
peccatum  mortificantur  ;  quia  semper  Deus  illa 
opera ,  prout  facta  fuerunt ,  acceptabit ,  et 
Sancti  de  eis  gaudebunt,  secundum  illud  Apo- 
cal.  2  :  Tene  quod  liabes,  ne  alius  accipiat  co- 
ronam  tuam.  Sed  quod  isti,  qui  ea  fecit,  non 
sint  efficacia  ad  ducendum  in  vitam  ceternam, 
provenit  ex  impedimento  peccati  supervenientis, 
per  quod  ipse  redditus  est  indignus  vita  ceter- 
na.  Hoc  autem  impedimenium  tollitur  per  pce- 
nitentiam ,  iri  quantum  per  eam  remittuntur 
peccata.  Unde  resiat  qnod  opera  prius  mortifi- 
cata,  per  pcenitentiam  recuperant  efficaciam 
perducendi  eum ,  qui  fecit  ea ,  in  vitam  ceter- 
nam ,  quod  est  ea  revivisce-re.  Et  ita  patet, 
quod  opera  mortificata,  per  pcenitentiam,  revi- 
viscunt. 

Adprimum  ergo  dicendum,  quod  opera  pec- 
cati  per  pcenitentiam  abolentur  secundum  se; 
ita  scilicet,  quod  ex  eis  ulterius,  Deo  indul- 
gente,  nec  macula  ,  nec  reatus  inducatur.  Sed 
opera  in  charitate  facta  non  abolentur  a  Deo, 
in  cujus  acceptatione  remanent ;  sed  impedi- 
mentum  accipiunt  ex  parte  liominis  operantis. 
Et  ideo  remoto  impedimento,  quod  est  ex  parte 
hominis  operantis,  Deus  implet  ex  parte  sua 
iliud,  quod  opera  merebantur. 

Ad  secundum  dicendum,  quod  opera  in  cha- 
ritate  facta  non  mortificantur  secundum  se  (ut 
dictitm  est  l),  sed  solvm  per  impedimentum  su- 
perveniens  ex  parte  operantis.  Animalia  autem 
moriuntur  secundum  se,  in  quantum  privantur 
principio  vitce.  Et  ideo  non  est  simile. 

Ad  tertium  dicendum,  quod  ille,  qui  per  pce- 
nitentiam  resurgit  in  minori  charitate ,  conse- 
quetur  quidem  prcemium  essentiale  secundum 
quantitatem  charitatis,  in  qua  invenitur.  Ha- 
lebit  tamen  gaudium  majus  de  operilus  in  pri- 
ma  charitate  faclis,  quam  de  operibus  quce  in 
secunda  fecit,  quod  pertinet  ad  pramium  acci- 
dentale. 

1  In  corpore  art. 


COMMENTARIUS. 


I.  Quid  sit  merita  vivificari.  —  Respondet 
D.  Thomas  affirmando  merita  mortificata  per 
peccaturn  vivificari;  quod  egregie  probat  de- 
clarando_,  quid  sit  hsec  vivificatio^  per  compa- 
rationem  ad  mortificationem  operum  ;  nam 
unura  oppositorum  recte  per  comparationem 
ad  aliud  cognoscitur.  Igitur  merita  mortifi- 
cari  nihil  aliud  est,  quam  respectu  talis  per- 
sonse  reddi  inefficacia,  ut  secundum  preesen- 
tem  statum  perducant  hominem  in  vitam 
eeternam,  propterimpedimentumpeccati.  Er- 
go,  talia  merita  vivificari,  nihil  aliud  erit, 
quam  illud  impedimentum  tolli ;  quo  ablato, 
illa  merita  jam  erunt  efficacia  respectu  talis 
personee  in  ordine  ad  vitam  seternam ;  quia 
ipsa  merita  secundum  se  semper  retinuerunt 
eamdem  vitam  et  efficacitatem  in  divina  ac- 
ceptatione,  totaque  inefficacia  quoad  indu- 
cendum  effectum  circa  talem  personam  pro- 
veniebatex  impedimento  ejus;  ergo  hoc  sub- 
lato,  vivificantur  omnino  talia  merita;  au- 
fertur  aulem  tale  impedimentura  per  pceni- 
tentiam  ;  ergo  per  eamdem  vivificantur  mor- 
tificata  merita;  ex  qua  ratione,  si  ejus  vis 
aitente  consideretur,  concluditur  primo,  me- 
rita  mortificata  vivificari  in  ordine  ad  vitam 
seternam  quoad  essentiale  praemium,  quia 
hoc  est  proprie  vita  seterna,  et  quia  merilo- 
rum  efficacia  in  ordine  ad  hoc  proemium 
maxime  consistit.  Goncluditur  deinde,  vivifi- 
cari  integre  quoad  totum  illud  preemium,  ita 
ut  tam  viva  et  efficacia  sint,  sicut  antea 
eraut.  Patet,  quia  ex  parte  ipsorum  nihil  eis 
deest;  ex  parte  vero  hominis  solum  erat  im- 
pedimentura,  quod  totum  sublatum  est  per 
poenitentiam ;  ergo  nihil  est,  unde  efficacitas 
illorum  meritorum  diminui  potuerit. 

2.  Quare  merita  redeant  per  pcenitentiam, 
non  autem  peccata  per  peccatum.  —  Atque  ex 
hac  doctrina  optime  ac  facillirae  dissolvit  D. 
Thomas  primum  argumentum,  in  quo  pete- 
batur,  cur  opera  morlificata  vivificentur  per 
pcenitentiam ;  et  peccata  per  pcenitentiam 
dimissa  non  redeant  per  subsequens  pecca- 
tum.  Respondet  autem  D.  Thomas,  differen- 
tiam  esse,  quod  merita  non  abolentur,  seu 
destruuntur  in  se,  seu  prout  sunt  in  accep- 
tatione  divina,  sed  solum  ex  parte  hominis 
poniturinpedimentum  effectuieorum.  Atvero 
peccatum  cum  remittitur,  in  seipso  destruitur 
ac  aboletur,  et  ab  homine,  in  quo  erat,  au- 
fertur,  et  ideo  redire  non  potest ;  quia  neque 


276 


QC/EST.  LXXXLX.  ARTIG.  V. 


horno  iterum  illud  idem  committit,  uec  Deus 
illud  immittit.  Et  eodem  revocatur  solutio  ad 
secundum,  quae  difficultatem  non  babet. 

3.  Prima  solutio  ad  tertium. — Tota  ergodif- 
ficultas  liujus  articuli,  imo  hujus  materice, 
quoad  mentem  D.  Thomse,  posita  est  in  so- 
lutione  ad  3,  quod  est  hujusmodi :  Opera  in 
charitate  facta  merentur  gloriam  secundum 
quantitatem  gratise  et  charitatis;  sed  quan- 
doque  homo  resurgit  in  minori  gratia  et  eha- 
ritate;  ergo  non  consequitur  gloriam  secun- 
dum  meritum  priorum  operum ;  ergo  non 
reviviscunt.  Cujus  argumenti  vis  tota  fundata 
est  in  resolutione  articuli  secundi,  ut  per  se 
constat,  ejusque  solutio  facillima  fuisset,  si 
aliquis  sensus  ex  ibi  pertractatis  fuisset  a  D. 
Thoma  intentus.  Nam  imprimis  distingui 
posset  major  propositio  assumpta,  scilicet, 
opera  mereri  gloriam  secundum  quantitatem 
gratise  et  charitatis;  nam  si  intelligatur  se- 
cundum  quantitatem  gratise,  qnse  debetur 
homini  ratione  talium  meritorum,  id  verissi- 
mum  est;  si  vero  intelligatur  de  quantitate 
gratise,  in  qua  homo  a  peccato  resurgit,  ne- 
gari  id  posset,  juxta  primam  interpretatio- 
nem  ibi  datam  ;  quia  potest  homini  plus  gra- 
tise  deberi  propter  prsecedentia  merita,  quam 
statim  reslituatur  propter  prsesentem  contri- 
tionem.  Et  ita  etiam  posset  in  fine  vitse  dari 
majus  prsemium  glorice,  data  etiam  majori 
gratia  propter  eadem  merita.  Hanc  vero  res- 
ponsionem  D.  Thomas  non  admittit ;  et  ideo 
dixi  supra  D.  Thomam  nunquam  insinuasse 
primam  illam  expositionem.  Et  simpliciter 
non  est  vera  illa  responsio,  quia  tota  gratia, 
qusa  homini  debetur  propter  merita,  statim 
ei  datur,  si  ex  parte  ejus  non  sit  impedimen- 
tum ;  neque  unquam  homo  acceptatur  ad 
majorem  gloriam,  nisi  per  majorem  gra- 
tiam. 

4.  Secunda.  — Rursus  potest  distingui  mi- 
nor  propositio,  scilicet,  posse  hominem  resur- 
gere  in  minori  gratia ;  aut  enim  hoc  intelligi- 
tur  cum  prsecisione,  seuex  vi  solius  contritio- 
nis,  ut  est  dispositio  ad  primam  justificatio- 
nem;  vel  simpliciter,  etex  omni  capite.  Prio- 
ri  modo  est  vera  illa  propositio,  juxta  secun- 
dam  expositionem  datam  in  articulo  2;  sic 
tamen  facile  negabitur  prima  consequentia 
argumenti ;  quia  gloria  non  respondet  quanti- 
tati  gratise,  quee  respondet  contritioni  secun- 
dum  se,  seu  prsecise  conceptse,  sed  simplici- 
ter  quantitati  gratise,  quse  quocunque  titulo 
homini  datur,  ut  per  se  notum  est.  Unde,  si 
in  altero  sensu  illa  minor  propositio  inielliga- 


tur,  negari  facile  poterit ;  nam  homo,  qui  ha- 
buit  plura  merita  gratise,  quse  per  peccatum 
mortificavit,  si  postea  conteratur,  licet  ex  vi 
solius  contritionis  non  consequatur  tantam 
gratiam,  quantam  perdiderat,  tamen  conjun- 
gendo  contritioni  prsecedentia  merita,  majo- 
rem  gratiam  consequitur.  Atque  hanc  ego  es- 
se  opinor  veram  illius  argumenti  solutionem. 
Video  tamen  D.  Thomam  longe  aliter  respon- 
disse ;  et  ideo  dixi  supra  in  art.  2,  illam  secun- 
dam  expositionem  non  videri  menti  ejus  con- 
sentaneam. 

5.  Tertia.  —  Tertio  responderi  posset  jux- 
ta  ultimam  expositionem  in  art.  2  tractatam, 
negando  simpliciter  utramque  illatiGnem; 
nam,  licet  contingathominem  resurgerecum 
minori  gratia,  quam  fuerit  prius  amissa,  ni- 
hilominus  tamen  illa  gratia  semper  est  major 
ratione  prsecedentium  meritorum,  quam  es- 
set  ratione  solius  contritionis,  si  talia  me- 
rita  non  prsecessissent;  et  ideo  non  sequitur 
hominem  non  consequi  gloriam  ratione  prio- 
rum  meritorum,  sed  solum  sequiturnon  con- 
sequi  propler  illa  tantam  gloriam,  quantam 
consequeretur,  si  aut  merita  mortificata  non 
fuissent,  aut  cumferventiori  contritione  sur- 
rexisset.  Verumtamen  hunc  etiam  respon- 
dendi  modum  D.  Thomas  prsetermisit ;  et 
ideo  non  censeo  doctrinam  in  eo  contentam 
esse  ad  mentem  ejus,  nec  simpliciter  veram, 
tum  quia  nulla  ratio  aut  modus  illius  propor- 
tionis,  et  vivificationis  roeritorum  reddi  aut 
explicari  potest,  qui  satisfaciat ;  tum  maxime 
propter  rationem  a  nobis  explicatam  in  cor- 
pore  articuli  hujus,  quia  merita  plene  revi- 
viscunt,  cumomnino  tollatur  impedimentura; 
et  ideo  non  est  cur  ratione  illorum  minor 
gratia  vel  gloria  conferatur,  etiamsi  contritio 
minor  sit,  quia  illa  non  concurrit  ad  illum 
effectum,  ut  dispositio  per  se  requisita,  sed 
ut  removens  prohibens,  in  quo  tantum  effec- 
tum  habet  minor,  sicut  majorcontritio. 

6.  His  ergo  omnibus  silentio  prseteritis,  D. 
Thomas  respondet,  eum,  qui  resurgit  in  mi- 
nori  charitate,  solum  pra?mium  essentiale 
consecuturum  secundum  quantitatem  chari- 
tatis  in  quainvenilur,  habiturum  lamen  quod- 
dam  prsemium  accidentale  priorum  operum, 
quia  habebit  majus  gaudium  de  operibus  in 
prima  charitate  factis.  Non  declarat  autem 
D.  Thomas  an  illud  prsemium  essentiale,  vel 
totum,  vel  exparte  detur  propter  prseceden- 
tia  merita,  an  vero  solum  detur  propter  con- 
tritionem  et  opera  in  secunda  charitate  fac- 
ta,  et  ratione  priorum  operum  solum    detur 


QILEST.  LXXXIX.  AUTJC.  VI 


277 


prsemium  illud  aceidentale;  hoc  tamen  pos- 
terius  iusinuat  D.  Thomas,  quia  de  hoc  solo 
mentiouem  facit,  et  quia  soli   charitati,  quse 
contritioni  respondet,  prsemium  essentiale 
attribuit.  Aliunde  vero  incredibile  videtur  hoc 
sensisse  D.  Thomam,  quia  directe  repugnat 
cum  conclusione  et  ratione  corporis  articuli, 
in  quo  dicit  merita  mortificata  ita  vivificari  per 
poenitentiam,  ut  recuperent  efficaciam  per- 
ducendi  hominem  ad  vitam  eeternam.  Neque 
etiam  verisimile  est,  per  vitam  seternam  so- 
lum  praemium  accidentale  intellexisse ;  ne- 
que  efficacia  merilorum  alia  est,  quam  con- 
secutio  prsernii  illisdebiti.  Prseterquam  quod 
illa  doctrina  in  se  valde  falsa  est,  ut  in  dicta 
relectione  late  ostendi,  et  parum  consentanea 
doctrinse   ejusdem  D.   Thomse  in  aliis  locis. 
Et  prsesertim  notandus  est  locus  in  Quodlib. 
5,  q.  12,  art.  1  ;  nam  magna  ex  parteconfir- 
matdoctrinam  a  nobisdatam  in  illa  relectio- 
ne  ;  dicit  enim^aureolam  semperprsesuppone- 
re  auream,  etideo  qui  non  meretur  auream, 
id  est,  prsemium   essentiale,  non  mereri  au- 
reolam,  id  est,   accidentale  ;   quod  intelligit 
non  tantum  respectu   ejusdem  subjecti,  sed 
etiarn  respectu  ejusdem   operis  ;  nam  hinc 
concludit,  eum,qui  docet  propter  vanam  glo- 
riam,  quia  non  meretur  auream,  neque  au- 
reolam  mereri.  Ex  quo  ulterius  infert,  quam- 
vis  postea  illius  peccati  poenitentiam  agat, 
non  recuperare  aureolam ;  quia  poeniteniia 
(inquit)  restituit  homini  prcemia  prius  Tiabita, 
non  tamen  ea,  quce  non  habuit,  nisi  in  quantum 
ipse  motus  contritionis  est  meritorius.  Pccni- 
tentia  ergo  ex  mente  D.  Thomae  restituitnon 
tantum  prsemium  accidentale,  sed  etiam  es- 
sentiale,  et  si  hoc  non  restitueret,  neque  il- 
lud  conferret ;  quia  sicut  a  principio  non  po- 
tuit  quis  mereri  aureolam  sine  aurea,  ita  nec 
posteapotest  vivificaremeritumad  aureoiam, 
si  non  potest  ad  auream ;  est  enim  eadem 
utriusque  ratio,  scilicet,  quia  aureola  prse- 
supponit  auream,  sicut   comparativus  posi- 
tivum. 

7.  Propter  hoc  ergo  fatentur  Thomistse, 
prsemium  illud  essentiale,  quod  respondet 
charitati  etiam  minori,  dari  (ex  mente  D.  Tho- 
mse  )  propter  priora  merita  jam  vivificata. 
Propter  alias  vero  difficultates  addiderunt 
nonnulli,  hoc  prsemium  neque  aliud,  neque 
majus  esse,  quam  responderet  prtesenticon- 
tritioni,  sed  idem  dari  pluribus  titulis;  quod 
etiam  Gajetanus  hic  insinuavit.  Verumtamen 
neque  hoc  D.  Thoraas  unquam  explicuit,  ne- 
que  in  se  verum  est,  aut  probabile,  ut  in  dic- 


to  loco  late  oslendi.  Faleor  ergo  me  nou  sa- 
tis  intelligere  quid  D.  Thomas  in  hac  solu- 
tione  sibi  voluerit.  Et  libentius  dicerem  non 
satis  accurate  hic  respondisse,  quam  propter 
unum  verbum,  quod  excidere  solet  in  solu- 
tione  unius  argumenti,  sententiam  aliquam 
iraprobabilem,  et  aliis  principiis  ejus  repu-* 
gnantem,  illi  imponere. 

ARTICULUS  VI. 

Utrum  per  pcenitentiam  subsequentem,  etiam 
opera  mortua  vivificentur  l. 

1.  Ad  sextum  sic  proceditur.  Videtur  quod 
per  pcenitentiam  sulsequentem  etiam  opera 
mortua  (quce  scilicet  non  sunt  in  charitate 
facta)  vivificentur.  Difficilius  enim  videtur, 
quod  ad  vitam  perveniat  illud  quod  fuit  morti- 
ficatum  (quod  nunquam  fit  secundum  naturam) 
quam  illud,  quod  nunquam  fuit  vivum,  vivifi- 
cetur ;  quia  ex  non  vivis  secundum  naturam 
aliqua  viva  generantur.  Sed  opera  mortificata 
per  pcenitentiam  vivificantur,  ut  dictum  est2. 
Ergo  multo  magis  opera  mortua  vivificantur. 

2.  Prwterea,  remota  causa,  removetur  effec- 
tus.  Sed  causa,  quare  opera  de  genere  bono- 
rum,  sine  charitate  facta,  non  fuerunt  viva, 
fuit  defectus  charitatis  et  gratice.  Sed  iste  de- 
fectus  tollitur\per  pcenitentiam.  Ergo  per  pce- 
nitentiam  opera  mortua  vivificantur. 

3.  Prceterea ,  Hier.  dicit  3:  Si  quando  vi- 
deris  inter  multa  mala  opera ,  facere  peccato- 
rem  quemquam  aliqua  ,  quce  justa  sunt,  non 
est  tam  injustus  Deus  ,  ut  propter  multa  mala 
obliviscatur  paucorum  bonorum.  Sed  hoc  ma- 
xime  videtur,  quando  mala  prceterita  per  pce- 
nitentiam  tolluntur.  Ergo  videtur  quod  post 
pcenitentiam  Deus  remuneret  priora  bona  opera 
in  statu  peccati  facta,  quod  est  ea  vivificari. 

Sed  contra  est  quod  Apostolus  dicit  1 
Cor.  13  :  Si  distribuero  in  cibos  paupeium 
omnes  facultates  meas,  et  si  tradidero  corpus 
meum  ita  ui  ardeam,  charitatem  autem  nun 
habuero,  nihil  miki  prodest.  Hoc  autem  non 
esset ,  si  saltem  per  pcenitentiam  subsequen- 
tem  vivificarentur.  Non  ergo  pcenitentia  vivi- 
ficat  opera  prius  mortua. 

Respondeo  dicendum  ,  quod  opus  aliquod  di- 

1  &,  d.  14,  q.  2,  art.  3,  q.  1,  et  d.  15,  q.  1, 
art.  3,  q.  4  et  5. 

2  Art.  prseced. 

3  In  illud  Aggsei  1  :  Seminasti 
tom.  6. 


QILEST.  LXXXIX.  ARTIG.  VI. 


citur  mortuum  dupliciter.  Uno  modo  efjfective, 
guia,  scilicet,  est  causa  mortis.  Et  secundum 
hoc  opera  peccati  dicuntur  opera  mortua,  se- 
cundum  illud  Hebr.  9  :  Sanguis  Christi  mun- 
dabit  conscientias  nostras  ab  operibus  mortuis. 
Hcec  igitur  opera  mortua  non  vivificantur  per 
pcenitentiam ,  sed  magis  abolentur,  secundum 
Hebr.  6  :  Non  rursus  jacientes  fundamentumr 
pcenitentice  ab  operibus  mortuis.  Alio  modo  di- 
cuntur  opera  mortua  privaiive,  scilicet,  quia 
carent  vita  spirituali,  quce  est  ex  charitate, 
per  guam  anima  Deo  conjungitur,  ex  guo  vivit, 
sicut  corpus  per  animam.  Et  per  hunc  modum 
etiam  fldes,  qum  est  sine  charitate,  dicitur 
mortua,  secundum  illud  Jac.  2  :  Fides  sine 
operibus  moriua  est.  Et  per  hunc  etiam  mo- 
dum  omnia  opera,  quce  sunt  bona  ex  genere,  si 
sine  charitate  fiant,  dicuntur  mortua,  in  guan- 
tum,  scilicet,  non  procedunt  exprincipio  vitce , 
sicut  si  dicamus  sonum  cytharce  vocem  mor- 
tuam.  Sic  igitur  differeniia  mortis  et  vitce  in 
operibus  est  secundum  comparationem  ad  prin- 
cipium ,  a  quo  procedunt.  Opera  autem  non 
possunt  iterum  a  principio  procedere  (quia 
transeunt),et  iterumeadem  numero  resuminon 
possunt.  Unde  impossibile  est,  guodopera  mor- 
tua  iterum  fiant  viva  per  pcenitentiam. 

Ad  primum  ergo  dicendum,  guod  in  relus 
naturalibus ,  tam  mortua  quam  mortificata, 
carent  principio  vitce.  Sed  opera  dicuntur  mor 
tificata  non  ex  parte  principii  ex  quo  processe- 
runt ,  sed  ex  parte  impedimenti  extrinseci. 
Mortua  autem  dicuntur  ex  parte  principii.  Et 
ideo  non  est  similis  ratio. 

A  d  secundum  dicendum,  quod  opera  de  ge- 
nere  lonorum,  sine  charitate  facta,  dicuntur 
mortua  propter  defectum  charitaiis  et  gratice, 
sicut  principii.  Hoc  autem  non  prcestatur  eis 
per  poenitentiam  sequcntem,  ut  ex  taliprinci- 
pio  procedant.  Uncle  ratio  non  sequitur. 

Ad  tertium  dicendum,  quod  Deus  recordatur 
bonorum ,  quce  guis  facit  in  statu  peccati,  non 
ut  remuneret  ea  in  vita  cetema  ;  quod  debetur 
solis  operibus  tivis,  id  est,  ex  charitate  factis. 
Sed  remunerat  ea  temporali  remuneratione . 
sicut  Qregor.  dicit  in  homilia  de  Divite  et 
Lazaro  ' ,  quod  nisi  dives  ille  aliguod  bonum 
egisset,  et  in  prcesenti  sceculo  remuneraiionem 
accepisset ,  nequaquam  ei  Abrabam  diceret : 
Recepisti  bona  in  vita  tua.  Vel  etiam  hoc  po- 
test  referri  ad  hoc,  quod  patietur  tolerabilius 
judicium.   Unde  dicit  August.  in  lib.  de  Pa- 

1  Hom.  40  in  Evaug. ,  circa  medium  il- 
lius. 


tientia  *  :  Non  possumus  dicere :  Schismatico 
melius  fuisset ,  ut  Christum  negando  nihil  eo- 
rum  pateretur,  quce  passus  est  confitendo  ;  sed 
existimandum  est,  tolerabilius  ei  futurumjudi- 
cium,  quamsi  Christum  negando ,  nihil  eorurn 
pateretur  ,  ut  iilud  quod  ait  Apostolus  :  Si 
tradidero  corpus  meum,  ita  ut  ardeam,  chari- 
tatem  autem  non  habuero,  nihil  mihi  prodest , 
intelligatur  ad  regnum  ccelorum  obtinendum, 
non  adextremi  supplicii  judicium  tolerabiiius 
subeundum. 

COMMENTARIUS. 

1 .  Regula  noianda.  —  Primo  declarat  D. 
Thomas  quid  opus  mortuum  sit,  quod  satis 
clarum  est.  Deinde  respondet  talia  opera  non 
vivificari;  quod  etiam  per  se  satis  evidens 
est,  quia  nunquam  habuerunt  vitam  neque 
valorera.  Atque  ita  hsec  resolutio  non  solum 
est  vera  de  operibus  malis,  et  de  bonis  extra 
charitatem  factis,  sed  etiam  de  aliquibus  bo- 
nis  factis  in  charitate^  si  aliqua  fortasse  sunt, 
quse,  dumfiunt,merito  carent.Unde  hic  opti- 
me  applicatur  doctrina  ,  quam  ex  eodem 
D.Thoma,  in  Quodlib.  5,  in  superiori  articulo 
referebamus,  scilicet,  pcenitentiam  non  con- 
ferre  homini  nova  prsemia  propter  priora  ope- 
ra,  si  per  illa  non  meruit,  sed  solum  tollere 
obstaculum  his ,  quse  meruit.  Ideoque  gene- 
ralis  regula  sit,  pcenitentiam  non  vivificare 
aliquod  opus^  quod  a  principio,  quando  fuit 
factum,  non  fuit  meritoriura. 

2.  Ex  hoc  autem  principio  colligi  posse  vi- 
detur,  si  aliquod  opus  est  meritorium  pramiii 
accidentalis  tantum  ,  quoad  illud  vivificari 
posse  per  pcenitentiam,  si  mortificatum  fuit 
per  peccatum,  quod  tangit  D.  Thomas  in  so- 
lutione  ad  3  (nam  aliee  duae  solutiones  diffi- 
cultatem  non  habent),  tamen  quia  nullus 
meretur  per  aliquod  opus  preemium  acciden- 
tale,  si  non  mereatur  essentiale^  ut  ex  D. 
Thoma^inQuodlib.  5,  adduxi^  art.  preeced^et 
latius  ostendiindict.  relect.,  ideo  consequen- 
ter  dicitur,  opus  meritorinm  de  condigno  nec 
mortificarij  nec  vivificari  ad  unum  praemium 
absque  altero.  Addo  praeterea ,  in  ordine  ad 
praemia  futurse  vitee  nullum  esse  preemium 
tantum  de  congruo,  quod  tacite  sensit  divus 
Thomas  in  hac  solutione  ad  3,  dicens  opera 
mortua,  quatenus  bonasunt,  habere  aliquam 
remunerationem  in  hac  vita,  non  vero  in  fu- 
tura,  quia  scilicet  illa  tantum  de  congruo  ali- 

1  Cap.  26,  in  medio,  tom.  4. 


QU.EST.  XG 
quid  merentur;  ideiuque  opiuor  de  operibus 
bonis  justorum,  si  quee  sunt  non  meritoria 
preemii  essentialis;  illa  enim  non  sunt  pro- 
prie  meritoria  preemii  accidentalis  gratuiti 
etiam  de  congruo.  Nam  accidentale  gaudium, 
quod  de  iilis  habebunt  beati ,  non  tam  est 
prsemium ,  quam  proprietas  necessario  con- 
sequens,  suppositis  talibus  operibus,  et  me- 
moria  eorum ;  unde  illud  etiam  esse  poterit 
de  operibus  bonis  in  statu  peccati  faclis,  qua- 
tenus  bona  fuere.  Preeter  hoc  autem  nullum 
aliud  speciale  preemium  promissum  est  his 
operibus  in  vita  eeterna ;  neque  est  ulla  con- 
gruitas,  aut  specialis  ratio  ob  quam  detur. 

3.  Ex  quibus  tanclem  concludo,  nunquam 
talia  opera  vivificari  per  pcenitentiam  ad  prse- 
mium  accidentale ;  quod  etiam  sensit  D.  Tho- 
mas  in  illa  solutione  ad  3.  Et  patet,  quia  vi- 
vificatio  meritorum  solum  est  in  ordine  ad 
preemium  vitee  futuree,  et.ad  gratiam,  in  qua 
illud  fundatur  (nam  si  quee  sunt  preernia,  qiise 
in  hac  vita  propter  heec  opera  dentur,  illa  da- 
ri  possunt  et  solent  hominibus  etiam  in  pec- 
cato  mortali  permanentibus) ;  ergo  talia  opera 
non  mortificantur  per  peccatum ;  ergo  nec 
vivificantur  per  pcenitentiam.  Antecedens  pa- 
tet  primum  ,  quia  heec  preemia  maxime  sunt 
temporalia  bona ,  ut  D.  Thomas  ait  in  hac 
solutione,  quee  Deus  peccatoribus  facile  con- 
fert.  Si  vero  aliqua  sunt  spiritualia,  ad  sum- 
mum  suntqueedam  auxilia,  quibushomo  pau- 
latim  promovetur,  ut  tandem  perfecte  se  ad 
justitiam  disponat,  quee  auxilia  etiam  dantur 
peccatoribus.  Imo  si  daremus  (quod  aliqui  vo- 
lunt)  posse  peccatorem  mereri  cle  congruo  vo- 
cationem  congruam  ad  justificationem,  adhuc 
illa  opera  non  reviviscerent  per  pcenitentiam, 
sed  potius  preerniarentur  per  vocationem  ad 
pcenitentiam,  quee  saltem  ordine  naturee  il- 
lam  antecedit;  sedde  merito  istorum  operum 
latius  in  materia  de  Gratia  dicendum  est.  Et 
interim  videri  possunt  Soto,  lib.  2  de  Nat.  et 
grat.,  c.  4;  et  Vega,  q.  7  de  Justificatione;  et 
Navarrus,in  Summa,  preelud.  7,  n.3,  c.  3,  n. 
8,  etc.  27,  n.  267,  et  de  Pcenit.,  d.  6,  c.  1, 
num.  45;  et  infra  in  materia  de  Satisfactione 
aliquid  dicemus. 

DISPUTATIO  XIV. 

DE   ULTIM0    EFFECTU   POENITENTLE,    QUI  EST   RE- 
PARATIO   MERITORUM   MORTIFICATORUM. 

Hanc  disputationem  tractavi  late  in  tom. 
Opuscul.,  relect.  2,  ad  quam  propterea  lecto- 
rem  remitto. 


ARTlC.  I. 


279 


QILESTIO  XG. 


DE  PARTIBUS  PCENITENTIyE    1N  GENERALI,  IN  QUA- 
TUOR   ARTICULOS  DIVISA. 

Deinde  considerandum  cst  de  partikts  pceni- 
tentice. 

Et  primo  in  generali.  Secundo  in  speciali 
de  singulis. 

Circa  primum  quceruntur  quatuor. 

1 .  Utrum  poeniientia  habeat  partes . 

2.  De  numero  partium. 

3.  Quales  paries  sint. 

4.  De  divisione  ejus  in  partes  suljectivas. 

In  hac  queestione  incipiebat  D.  Thomas 
tractare  tertium  membrum  totius  materiee  de 
pcenitentia,  ex  iis  quee  supra  in  initio  queest. 
84  proposuerat  ;  et  propinquius  accedebat 
ad  tractandum  de  sacramento  pcenitentiee ; 
nam  quee  hactenus  dixit,  fere  communia  sunt 
virtuti  pcenitentiee,  ut  ex  iis  quee  circa  illa 
disseruimus  constat.  Et  quoniam  de  formahu- 
jus  sacramenti  sufficienter  dictum  esse  in 
queest.  84,  D.  Thomas  existimaverat ,  hic  in- 
cipiebat  agere  de  materia  ejus.  Et  in  hac 
queestione  communem  illius  divisionem  pree- 
misit,  dicturus  postea  de  singulis  membris 
seu  partibus  ejus.  Deinde  de  subjecto,  minis- 
tro,  et  accidentibus  hujus  sacramenti.  Quia 
vero  in  hac  queestione  aliqua  dicit  communia 
virtuti  pcenitentiee,  visum  est  eam  prius  ex- 
plicare,  ut  absoluto  prius  tractatu  de  virtute, 
ad  disserendum  de  sacramento  pcenitentiee 
transeamus. 

ARTICULUS  I. 

Utrum  poenitentiw  deleant  partes  assignari {. 

\ .  Ad  primam  sic  proceditur.  Videtur  quod 
pcenitentice  non  deleant  partes  assignari;  sa- 
cramenta  enim  sunt ,  in  quibus  divina  mrtus 
secretius  operatur  salutem.  Sed  virtus  divina 
est  una  et  simplex.  Non  ergo  pcenitentice,  cum 
sit  sacramentum,  debent  partes  assignari. 

2.  Praterea,  pcenitentia  et  est  virtus,  et  est 
sacramentum.  Sedei,  in  quantum  est  virtus, 
non  assignantur  partes ,  cum  virtus  sit  habi- 
tus  quidam,  qui  est  simplex  qualitas  mentis; 
similiter  etiam  et  pcenitentiw ,  in  quantum  est 

1  4,d.  16,  q.  l,art.  d,  q.  2et4. 


280  QU/EST.  XG 

sacramentum ,  non  videtur  quod  sint  partes 
assignandce;  quia  baptismo  et  aliis  sacramen- 
tis  non  assignantur  partes.  Ergo  poenitentiw 
nullo  modo  debeiit  partes  assignari. 

3.  Prwterea,  pcenitentiw  materia  est  pecca- 
tum,  ut  supra  dictum  est ' .  Sed  peccato  non  as- 
signantur  partes.  Ergo  etiam  nec  poenitentice 
sunt  partes  assignandce. 

Sed  contra  est  quod  partes  sunt,  ex  quibus 
perfectio  alicujus  integratur.  Sed  pcenitentia? 
perfectio  integratur  ex  pluribus ,  scilicet  ex 
contritione,  confessione  et  satisfactione.  Ergo 
poenitentia  habet  partes. 

Respondeo  dicendum  quodpartes  rei  sunt,  in 
quas  materialiter  totum  dividitur.  Eabent 
enim  se  partes  ad  totum,  sicut  materia  ad  for- 
mam.  Unde  in  secundo  Phys.  2  partes  ponun- 
tur  in  genere  causw  materialis,  totum  autem 
in  genere  causce  formalis.  Ubicunqne  igitur 
ex  parte  materice  invenitnr  aliqua  pluralitas, 
ibi  est  invenire  partium  rationem.  Dictum  est 
autem  supra 3,  quod  in  sacramento  pcenitentiw, 
actus  Jiumani  se  habent  per  modum  materiw. 
Et  ideo,  cum  plures  acius  humani  requirantur 
ad  pcenitentiw  perfectionem,  scilicet  contritio, 
confessio,  et  satisfactio  (ut  infra  patebit  4) 
consequens  est  quod  sacramentum  pcenitentiw 
habeat  partes. 

Ad  primum  ergo  dicendum,  quod  quodlibet 
sacramentum  habet  simplicitatem  ratione  vir* 
tutis  divinw,  quce  in  eo  operatur.  Sed  virtus 
divina  propter  sui  magnitudinem  operari  po- 
test  et  per  unum,  etper  multa,  ratione  quorum 
alicui  sacramento  possunt  paries  assignari. 

Ad  secundum  dicendum  quod  pcenitentiw , 
secundum  quod  est  virtus ,  non  assignantur 
partes ;  actusenim  humani,  qui  multiplicantur 
in  pcenitentia ,  non  comparantur  ad  habitum 
virtutis,  sicut  partes ,  sed  sicut  effectus.  Unde 
relinquitur ,  quod  partes  assignenlur  poeniten- 
tiw,  in  quantum  est  sacramentum,  ad  quod  ac- 
tus  humani  comparantur,  ut  materia.  In  aliis 
autem  sacramentis  materia  non  sunt  actus  hu- 
mani,  sed  aliqua  res  exterior,  una,  sive  sim- 
plex,  ut  aqua ,  vel  oleum,  sive  composita,  ut 
chrisma.  Et  ideo  aliis  sacramentis  non  assi- 
gnantur  partes. 

Ad  tertium  dicendum  quod  peccata  sunt 
materia  remota  pcenitentiw ,  in  quantum  ,  sci- 
licet,  sunt  materia  vel  objectum  humanorum 

1  Quaest.  84,  a.  2. 

2  Text.  31,  tom.  2. 

3  Qusest.  84,  a.  2  et  3, 

4  Art.  seq. 


.  ARTIC.  I. 

actuum,  qui  sunt  propria  materia  pcenitentice , 

prout  est  sacramentum. 

COMMENTARIUS. 

\ .  Quanquam  D.  Tliomas  in  titulo  non  ex- 
plicet  de  quibus  partibus  loquatur,  ut  tamen 
ex  corpore  articuli ,  et  expressius  ac  distinc- 
tius  ex  articulo  sequenti  constat,  non  loquitur 
de  partibus  essentialibus,  quae  sunt  materia 
et  forma,  has  enim  jamdeclaraverat  in  qusest. 
84,  sed  de  partibus  materise,  quse  in  rebus 
materialibus  integrales  appellari  solent.  At- 
que  sic  intellecto  titulo,  facilis  est  resolutio, 
et  ratio  articuli,  merito  scilicet  in  hoc  sacra- 
mento  distingui  partes  materiales,  quia  plu- 
res  actus  pcenitentis  ad  constitutionem  et  in- 
tegritatem  hujus  sacramenti  necessarii  sunt. 
Actus  autem  pcenitentis  sunt  materia  hujus 
sacramenti,  ut  in  qusest.  etiam  84  ostensum 
fuit ;  habet  ergo  hoc  sacramentum  plures  par- 
tes  materiales ;  ergo  illas  distinguere  neces- 
sarium  fuit,  ad  distinctamet  exactam  notitiam 
hujus  sacramenti  tradendam. 

2.  Quomodo  partes  materiw  sacramenti  pce- 
nitentice  habeant  locum  in  virtute.  —  Ex  ar- 
gumentis,  primum  difficultatem  non  habet. 
Secundum  vero  duo  media  seu  argumenta 
continet  ex  duobus  diversis  exemplis  sumpta. 
Unum  est,  quia  in  virtute  poenitentiee  non 
distinguuntur  hse  partes ;  et  ideo  videtur  nec 
in  sacramento  debere  distingui.  Et  respondet 
D.  Thomas  negando  consequentiam,  quia  ac- 
tus  pcenitentise  non  suntpartes  virtutis  pceni- 
tentise,  sed  effectus;  sunt  autem  partes  sacra- 
menti.  Atque  ita  supponere  videtur  D.  Tho- 
mas  divisionem  illam  partium  poenitentise  in 
contritionem,  confessionem  et  satisfactionem, 
quam  statim  articulo  sequenti  declarat,  non 
habere  locum  in  virtute  poenitentise,  quod  est 
verum,  loquendo  de  illis  membris  formaliter 
in  ratione  partium  integrantium  unum  totum 
quasi  artificiale.  At  vero  si  solum  conside- 
rentur  in  ratione  specialium  actuum  pceniten- 
tise,  sic  posset  etiam  virtus  poenitentise  non 
habitualis,  sed  actualis  in  illa  tria  membra 
tanquam  in  actus  diversarum  rationum  dis- 
tingui.  Quomodo  divisionem  illam  explicui- 
mus,  et  ad  virtutem  pcenitentiEe  accommoda- 
vimus  supra,  disp.  6,  sect.  2.  Frequentius  ta- 
men  traditur  in  ordine  ad  sacramentum,  quod 
hic  D.  Thomas  intendit.  Et  sic  eam  declarat 
articulo  sequenti,  ubi  id  videbimus. 

3.  Differentia  inter  materiam  posnitentice 
et  aliorimsacramentorum.--k}n\&  exemplum 


QILEST.  XC. 
erat  de  baptismo,  in  cujus  materia  non  dis- 
tinguuntur  partes  ,  et  ideo  neque  in  pceni- 
tentia  distinguendce  videntur.  Respondet  au- 
tem  D.  Thomas  negando  consequentiam,  quia 
materia  baptismi  non  est  actus  lmmanus,  sed 
queedam  res  exterior.  Et  in  responsione  ex- 
tendit  D.  Thomas  sermonem  ad  alia  sacra- 
menta,  dicens,  propter  hanc  causam  in  aliis 
sacramentis  non  distingui  partes  materia3,  si- 
cut  in  pcenitentia.  Sed  hoc  permissive  intel- 
ligendum  puto,  non  distributive.  Oportet  ergo 
(quod  D.  Thomas  statim  in  solutione  ad  3  fe- 
eit)  in  hoc  sacramento  distinguere  sacramenti 
materiam  remotam  et  proximam;  licet  ergo 
materia  remota  baptismi ,  vel  aliorum  quo- 
rumdam  sacramentorum  non  sit  actus  huma- 
nus,  sed  aliqua  res  exterior,  tamen  materia 
proxima  saepe  est  actus  humanus ,  ut  in  ba- 
ptismo  ablutio ;  in  contirmatione  ,'  extrema 
unctione,  unctio ;  in  matrimonio  traditio  cor- 
porum;  in  Ordine  tactus,  vel  quid  simile ;  un- 
de  sola  Eucharistia  est,  in  qua  res  exterior 
ita  est  materia,  ut  nullus  actus  humanus  ex 
parte  materiee  necessarius  sit.  Estque  ratio 
specialis,  quia  solum  id  sacramentum  non 
consistit  in  usu,  et  ideo  sumptio  illius  jam  non 
ad  constitutionem  sacramenti,  sed  ad  usum 
spectat. 

4.  Rursus  pro  sacramentorum  varietate  ita 
se  habet  hsec  materia ,  ut  in  quibusdam  sit 
simplex,  seu  una  tantum  sine  propria  partium 
distinctione,tam  ex  parte  reiexterioris,  quam 
ex  parte  actus  hominis  qui  ibi  intervenit. 
Quod  videre  licet  in  baptismo  et  confirmatio- 
ne,  quae  sunt  exempla  D.  Thoniae,  quamvis 
baptismus  excedat,  quia  simpliciorem  habet 
materiam,  tam  proxiraam,  quam  remotam. 
Aliquando  vero  sacramentum  non  habetpar- 
tes  ex  parte  rei  exterioris,  habet  tamen  illas 
ex  parte  humani  actus;  ut  in  extrema  unctio- 
ne  oleum  benedictum  est  unica  et  simplex 
materia ;  unctiones  tamen  debentesse  plures, 
quae  revera  sunt  plures  partes  integrantes 
seu  materiales.  Aliquando  vero  ex  utroque 
capite  possunt  distingui  partes  materiales;  ut 
in  matrimonio  corpora  utriusque  conjugis 
sunt  partes  materiae  remotse  ;  dnplex  vero 
traditio  est  quasi  duplex  partialis  materia 
proxima  talis  sacramenti ;  et  in  sacramento 
Ordinis  possunt  esse  plura  exempla  ,  ut  suo 
loco  videbimus.  Denique  in  Eucharistia,  ubi 
sola  res  exterior  est  materia,  duae  sunt  illius 
partes,  panis  et  vinum.  Habere  igitur  partes 
materiales  non  est  itaproprium  hujus  sacra- 
menti,  ut  aliis  non  conveniat,  sed  ita  ut  non 


AnTlC.  11.  281 

omnibus  necessario  conveniat.  Cur  autem 
tanta  varietas  in  materiis  sacramentorum  in- 
veniatur,  ex  voluntate  instituentis  pendet. 
Generalis  vero  ratio  esse  potest,  quia  pro  ef- 
fectuura  varietate  est  etiam  illa  varietas  ne- 
cessaria.  Et  in  singulis  sacramentis  inveni- 
tur  propria  congruitas,  ob  quam  talis  simpli- 
citas  ,  vel  compositio  fuerit  illis  accommo- 
data. 

5.  In  solutione  ad  3  ait  D.  Thomas  pec- 
cata  essemateriamremolam;  actus  vero  pce- 
nitentis  circa  peccata  esse  materiam  proximam 
pcenitentiae ;  quod,  quantum  ad  virtutem 
spectat,  explicatum  reliquimus  in  disput.  2. 
Quantum  vero  pertinet  ad  sacramentum,  de- 
clarabitur  statim  disput.  17,  quae  erit  secunda 
de  Sacramento. 

ARTICULUS  II. 

Utrum  contenienter  assignentur  partes  pceni- 
tentice,  contritio,  confessio  et  satisfactioK 

1.  Ad  secundum  sic  proceditur.  Videtur  guod 
inconvenienter  assignentur  partes  pcenitentiw, 
contritio ,  confessio  et  satisfactio.  Contritio 
enim  est  in  corde  [et  sic pertinet  ad  interiorem 
pcenitentiam) ;  confessio  aulem  est  in  ore,  et 
satisfactio  in  opere,  et  sic  duo  ultima pertinent 
ad  exteriorem  pcenitentiam.  Pcenitentia  autem 
interior  non  est  sacramentum  ,  sed  sola  pceni- 
tentia  exterior,  quce  sensui  suhjacet.  Non  ergo 
convenienter  assignantur  hcepartes  sacramento 
poznitentiw. 

2.  Prceterea,  in  sacramento  notw  legis  con- 
fertur  gratia ,  ut  supra  haUtum  est 2.  Sed  in 
satisfactione  non  confertur  aliqua  gratia.  Er- 
go  satisfactio  non  est  pars  sacramenti. 

3.  Prwterea  ,  non  est  idem  fructus  rei ,  et 
pars.  Sed  satisfactio  est  fructus  pcenitentlw, 
secundum  illud  Luc.  3  :  Facite  fructus  dignos 
pcenitentice .  Ergo  non  est  pars  pcenitentice . 

4.  Prwterea ,  pcenitentia  ordinatur  contra 
peccatum.  Sed  peccaium  potest  perfioi  solum 
in  corde,  per  consensum,  tit  in  secunda  parte 
haUtum  est3.  Ergo  et  poenitentia.  Non  ergo 
pcenitentice  debent  partes  poni  confessio  oris  et 
satisfactio  operis. 

Sed  contra  videtur  quod  debeant  poni  plures 

1  4,  d.  16,  q.  1,  a.  \,  q.  2  et  4,  et  d.  17, 
q.  3,  a.  3,  q.  4,  et  d.  22,  q.  %  art.  1,  q.  2,  ad  3. 
Et  2  Cor.  1,  lect.  3,  col.  2. 

2  Q.  62,  art.  1  et  3. 

3  1.  2,  q.  72,  art.  7, 


282 


QU/EST.  XC 


yartes  pcenitentice.  Pars  enim  hominis  ponitur 
non  solum  corpus,  quod  est  ejus  vnateria,  sed 
etiam  anima ,  quce  est  ejus  forma.  Sed  tria 
prcedicta l,  cnm  sint  actus  pcenitentis,  se  habent 
sicut  materia ;  absolutio  autem  sacerdutis  se 
Tiabet  per  modum  formce.  Ergo  absolutio  sa- 
cerdotis  debet  poni  quarta  pars  pcenitentice. 

Respondeo  dicendum  quod  duplex  est  pars, 
ut  dicitur  in  5  Metapli. 2,  scilicet  pars  essen- 
tice,  et  pars  quantitatis.  Partes  essentice  sunt 
naturaliler  quidem  forma  et  materia,  logice 
autem  est  genus  et  differentia.  Hoc  autem  modo 
quodlibet  sacramentum  distinguitur  in  mate- 
riam  et  formam,  sicut  in  partes  essentice.  XJn- 
de  et  supra  dictum  est 3,  quod  sacramenta  con- 
sistunt  in  rebus  et  verbis.  Sed  quia  quantitas 
se  tenet  ex  parte  materice ,  partes  quantitatis 
sunt  partes  materice.  Et  hoc  modo  sacramento 
pcenitentice  specialiter  assignantur  partes  ( ut 
dictum  estK)  quantum  ad  actus  pcenitentis,  qui 
sunt  materia  hujus  sacramenti.  Dictum  est 
autem  supra  5,  quod  alio  modo  fit  recompensa- 
tio  offensce  in  pcenitentia,  etin  vindicativa  jus- 
titia.  Nam  iti  vindicativa  justitia  fit  recom- 
pensatio  secundum  arbitrium  judicis ,  non  se- 
cundum  voluntatem  offendentis,vel  offensi.  Sed 
in  pcenitentia  fit  recompensatio  offensce  secun- 
dum  voluntatem  peccantis ,  et  secundum  arbi- 
trium  Dei,  in  quem  peccatur ;  quia  hic  non 
quceritur  sola  redintegratio  cequalitutis  justi- 
tice  [sicut  in  justitia  vindicativa)  ,  sed  magis 
reconciliatio  amicitice ;  quod  fit  dum  offendens 
recompensat  secundum  voluntatem  ejus ,  quem 
offendit.  Sic  igitur  requiritur  ex  parte  poeni- 
tentis,  primo  quidem  voluntas  recompensandi, 
quod  fit  per  contritionem ;  secundo,  quod  se 
subjiciat  arbitrio  sacerdotis  loco  Dei,  quod  fit 
in  confessione ;  tevtio,  quod  recompenset  se- 
cundum  v,rbitrium  ministri  Dei,  quod  fit  in 
satisfaclione.  Et  ideo  contritio,  confessio  et 
satisfactio  ponuntur  partes  pcenitentice. 

Ad  primum  ergo  dicendum,  quod  contritio 
secundum  essentiam  quidem  est  in  corde,  et 
pertinet  ad  interiorem  pcenitentiam.  Virtuali- 
ter  autern  pertinet  ad  exteriorem  pcenitentiam , 
in  quantum  scilicet  implicat  propositum  confi- 
tendi  et  satisfaciendi. 

Ad  secundum  dicendum ,  quod  satisfactio 
confert  gratiam,  prout  est  in  proposito;  et  au- 

1  Posita  in  argumento  primo. 

2  Text.  1,  tom.  3. 

3  Q.  60,  a.  5  et  6. 

4  Art.  preeced. 

5  Q.  85,  art.  3,  ad.  3. 


.  ARTIC.  I. 

get  eam,  prout  est  in  execuiione ,  sicut  etiam 

baptismus  in  adultis,  ut  supra  dictum  est l. 

Ad  tertium  dicendum,  quod  satisfaclio  est 
pars  pcenitentice  sacramenti ,  fructus  autem 
pcenitentice  virtutis. 

Ad  quartum  dicendum,  quod  plura  requi- 
runtur  ad  bonum ,  quod  procedit  ex  integra 
causa,  quam  ad  malum,  quod  procedit  ex  sin- 
gularibus  defectibus,  secundum  Dionys.,  A  c. 
deDiv.  nom. 2.  Et  ideo,  licet  peccatum  perficia- 
tur  in  consensu  cordis,  ad  perfectionem  tamen 
pcenitentice  requiritur  et  contritio  cordis ,  et 
confessio  oris,  et  satisfactio  operis. 

Ad  contrarium  vero  patet  solutio  per  ea 
quce  dicta  sunt 3. 

COMMENTARIUS. 

i.  D.  Thomce  conclusio.  —  Duo,  ut  argu- 
mentis  constat,  interrogantur  in  hoc  titulo. 
Primum,  an  omnes  hse  sint  partes  hujus  ma- 
teriae.  Aliud,  an  hse  partes  sufricienter  com- 
plectantur,  seu  constituant  hanc  materiam. 
Et  utrique  unica  et  simplici  responsione  ac 
ratione  D.Thomas  satisfacit,  dicens  optimam 
esse  illam  divisionem,  et  ideo  neque  conti- 
nere  aliquid  quod  materia  non  sit,  neque 
etiam  desiderari  aliquid  quod  materia  sit. 
Assumptum  vero  declaratur,  quia  ad  finem 
pcenitentiae  illse  tres  partes  sufficiunt ,  et 
necessariae  sunt,  ut  fial  Deo  voluntaria  re- 
compensatio  pro  peccato  secundum  arbi- 
triumejus;  hic  enim  est  pcenitentise  finis,  ad 
quem  comparandum  perfecte  illa  tria  con- 
currunt,  et  sunt  necessaria  secundum  divi- 
nam  institutionem.  Advertere  enim  oportet 
circa  hanc  litteram  D.  Thomoe,  ipsum  sup- 
ponere  recompensationem  hancex  parte  qui- 
dem  hominis  voluntariam  esse  debere,  quia 
est  (ut  ita  dicam)  amicabilis,  seu  ad  restituen- 
dam  divinam  amicitiam  ordinata;  tamen  non 
essein  arbitrio  hominis  modum  seurationem 
exhibendi  Deo  hanc  recompensationem,  imo 
neque  esse  ex  sola  rerum  natura  determina- 
tam,  sed  pendere  ex  arbitrio  divino,  ut  seepe 
dictum  est  supra,  et  hic  D.  Thomas  aperte 
docet.  Unde  ratio  a  priori,  cur  illa  tria,  et 
non  plura,  sint  necessaria  in  lege  nova,  est, 
quia  Deus  ita  instituit.  Congruentia  autem 
est,  quam  hic  affert  D.  Thomas. 

2.  Prima  difficultas  circa  doctrinam  D. 

1  Q.  68,  a.  %  et  q.  69,  art.  8. 

2  Part.  4,  inter  finem  et  medium. 

3  In  corpore  art. 


QILEST.  Xf, 
Thomce.  —  Circa  quam  oportet  ulterius  ad- 
vertere,  D.  Thomam  solum  tribuere  contri- 
tioni  voluntatem  recompensandi ;  confessioni 
vero  subjectionem,  quee  fit  homini  loco  Dei, 
ut  de  recompensatione  judicet  seu  arbitretur ; 
satisfactioni  vero  a  ministro  Dei  impositee  tri- 
buere  ipsamrecompensationem.  Quee  quidem 
nonnullas  habent  difficultates ,  quia  ad  con- 
tritionem  non  solum  spectat  voluntas  recom- 
pensandi,  sed  multo  magis  recompensatio 
ipsa  pro  culpa,  quatenus  ab  homine  exhiberi 
potest  per  detestationem  peccati.  Atque  ita 
non  recte  videtur  tribui  satisfactioni  (quee  est 
tertia  pars  poenitentiee )  tota  recompensatio 
pro  peccato,  sed  solum  illa  quee  est  pro  pcena 
temporali.  Unde  etiam  confessio  non  princi- 
paliter  ordinatur  ad  hanc  recompensationem 
pro  pcena,  quee  quasi  secundaria  est,  sed  ad 
ipsius  culpse  remissionem.  Quee  quidem  om- 
nia  partim  constant  ex  supra  tractatis  de  vir- 
tute,  partim  constabunt  ex  dicendis  de  sacra- 
mento  pcenitentiae.  Quo  fit,  ut  contritio  ea- 
dem  ratione  in  lege  nova  exigatur,  qua  ex  se, 
et  in  quacunque  lege  necessaria  est,  scilicet, 
ut  avertat  hominem  a  peccato,  et  convertat 
ad  Deum,  atque  ita  disponatillum  adveniam 
obtinendam.  Et  preeterea,  quia  sine  illa  non 
potuisset  confessio  veram  rationem  accusatio- 
nis  habere,  ut  suo  loco  dicemus.  Confessio 
autem  exterior  et  sacramentalis,  de  qua  hic 
est  sermo,  specialiter  postulata  est  in  lege 
nova,  ut  posset  ab  hominibus  loco  Dei  judi- 
cium  de  peccatis  ferri,  quod  factum  esl,  ut 
medicina  peccatorum  et  facilior  esset,  et  uti- 
lior.  Unde  etiam  talis  actus,  licet  exterior  sit, 
tamen,  ut  ab  interiori  procedit,  et  totum  ho- 
minem  Deo  subjicit  in  suo  ministro,  quodam- 
modo  concurrit  ad  ipsam  recompensationem 
etiam  pro  offensa,  qualis  ab  homine  exhiberi 
potest ;  et  ideo  interdum  etiam  suo  modo 
complet  dispositionem  ad  veniam  obtinen- 
dam,  et  reconciliandam  arniciliam,  saltem 
per  sacramentum,  ut  quando  contritio  im- 
perfecta  est,  seu  sola  attritio.  Tandem  vero 
adjuncta  est  satisfactio  propter  vindictam  pec- 
catorum  et  recompensationem  pcenee  tempo- 
ralis,  quoad  reatum  eis  relictum. 

3.  Respondeo,  heec  vera  esse,  nec  a  D. 
Thoma  in  preesenti  negari,  licet  non  omnia 
explicuerit,  sed  per  effectum  clariorem,  et  in 
quo  magis  cernitur  ratio  juslitiee  punitivee, 
usum  et  necessitatem  preedictarum  partium 
declaraverit.  Quanquam  primum  membrum, 
scilicet,  adcontritionem  pertinere  voluntatem 
recompensandi,  intelligi  posset  non  tantum 


ARTIC.  II.  283 

de  recompensatione  pro  pcena,  sed  etiam  pro 
culpa,  qualis  ab  homine  exhiberi  potest,  et 
consequenter  intelligitur  de  voluntate  efficaci, 
quae  operalur  etiam  quod  potest;  sic  enim 
poenilentia  vult  recompensare,  ut  statim  ex- 
hibeat  quodpotest  ad  recompensationem,  sci- 
licet,  detestationem  etcontritionem  ;  et  ideo 
totumhoc  includitD.  Thomas  sub  illo  primo 
membro.  Et  consequenter  in  secundo  veris- 
sime  dicit  pcenitentem  per  confessionem  sub- 
jici  homini  loc6  Dei,  non  tantum  ad  pcenalem 
satisfactionem  suscipiendam,  sed  maxime  ut 
de  culpa  ipsa  judicetur,  et  consequenter  de 
dispositione  ad  veniam  obtinendam  neces- 
saria.  Post  quod  judicium  satisfactio,  quee  su- 
perest,  solum  est  pro  pcena.  Ex  his  ergo  satis 
constat  preedicta  divisio,  quee  et  communis 
est  apud  Theologos  antiquos,  et  approbatur 
a  Conciliis  Florentino,  et  Tridentino,  sess.  14, 
c.  3. 

A.  Dulium. — Ejusdem  solutio.  —  In  solu- 
tione  ad  1  explicat  D.  Thomas  quomodo  con- 
tritio,  cum  sit  actus  interior,  possit  esse  pars 
sensibilis  sacramenti,  et  in  summa  dicit  ra- 
tionem  esse,  quia  licet  secundum  essentiam 
sit  interior,  virtualiter  tamen  pertinet  ad  ex- 
teriorem  pcenitentiam,  in  quantum  implicat 
propositum  confitencli  et  satisfaciendi.  Circa 
quam  responsionem  dubium  propouit  Cajeta- 
nus,  supponens  D.  Thomam  dicere  contri- 
tionem  secundum  essentiam  non  esse  partem 
sacramenli,  sed  ut  virtualiter  pertinet  ad  ex- 
teriorem  pcenitentiam.  Ex  quo  videtur  sequi, 
contritionem,  ut  est  distincta  a  confessione 
et  satisfactione,  nou  esse  partem  poenitentiee. 
Et  respondet  in  contritione  plura  inveniri  , 
inter  quee  unum  est  velle  recompensare  ad 
arbitrium  sacerdotis,  et  ut  sic,  esse  primam 
partem  sacramenti  pcenitentiee,  distinguique 
a  confessione  et  satisfactione  tanquam  ini- 
tium  pcenitentiee  exterioris  et  satisfactionis 
reconciliativee.  Et  hanc  voluntatem  ait  intel- 
lexisse  D.  Thomam,  cum  dixit,  contritionem, 
ut  implicat  propositum  confitendi  et  satisfa- 
ciendi,  virtualiter  pertinere  ad  pcenitentiam 
exteriorem. 

5.  Refellitur  duiium. — Mihi  tamen  nec  du- 
bitatio  haec  videtur  habere  fundamentum  in 
verbis  D.  Thomee,  nec  placet  doctrina,  quee 
occasione  illius  datur.  Primum  declaro,  quia 
D.  Thomas  non  habet  illam  propositionem 
negativam  :  Contritio  secundum  essentiam  non 
est  pars  sacramenti  poenitentiw  ;  neque  est 
vera  in  sensu,  in  quo  illa  particula,  secundum, 
in  preesenti  accipi  debet.  Potest  enim  accipi 


284  QILEST.  XG. 

reduplicative,  seu  causaliter,  id  est,  non  in- 
eludi  in  essentia  contritionis,  quod  sit  pars 
sacramenti,  seu  contritionem  praecise  ex  vi 
suae  essentiae  non  habere  quod  sit  pars  sacra- 
menti.  Et  sic  quidem  propositio  est  vera,  ta- 
men  impertinens  ad  propositum  ,  quia  non 
refert  ad  rem  de  qua  agitur,  et  est  res  per  se 
nota,  quia  essentia  contritionis  antiquior  est 
sacramento,  et  non  pendet  ex  institutione, 
sicut  sacramentum  ;  unde  esse  partem  sacra- 
menli  accidentarium  illi  est,  et  extrinsecum, 
sicut  est  extra  essentiam  aquse,  quod  sit  ma- 
teria  sacramenti.  Alio  ergo  modo  sumitur 
illa  particula  specificative,  seu  ad  designan- 
dum  id,  quod  substantialiter,  ut  sic  dicam, 
est  materia  seu  pars  materise,  ac  si  dicere- 
mus,  panem  secundum  substantiam  et  essen- 
tiara  suam  esse  partem  materiaeEucharistiee, 
el  in  hoc  sensu  falsum  esse  censeo  negare 
contritionem  secundum  essentiam  suam  esse 
partem  sacramenti  ;  nam  essentia  contrilio- 
nis  in  detestatione  peccati  commissicum  pro- 
posito  cavendi  de  csetero  consistit,  et  sub  ea 
ratione  dicitur  esse  pars  hujus  sacramenti 
in  Concilio  Florentino,  et  Tridentino,  et  infra 
suo  loco  latius  ostendemus.  Nec  D.  Thomas 
hoc  negat,  sed  affirmat  solum  contritionem 
secundum  essentiam  suam  esse  in  corde,  et 
esse  actum  interiorem,  quod  longe  diversum 
est,  neque  ex  hac  affirmatione  sequitur  altera 
negatio.  Neque  etiam  ex  eo  quod  D.  Thomas 
subdit,  contritionem  tirtualiter  pertinere  ad 
exteriorem  pcenitentiam  in  quantum  implicat 
proposilum ,  etc. ;  nam  potius  his  verbis  voluit 
explicare  rationem  ob  quam,  licet  contritio 
secundum  essentiam  sit  actus  interior,  nihilo- 
minus  secundum  illam  sit  pars  sacramenti, 
quia  secundum  illam  est  radix  ipsius  confes- 
sionis  et  satisfactionis,  ut  statim  declarabo,  et 
latius  infra  in  disputationibus. 

6.  Doctrina  a  Cajetano  adducta  in  duiii 
solutione  rejicitur.  —  Unde  etiam  non  pro- 
bo  quod  Cajetanus  ait,  cum  in  contritione 
plura  inveniantur,  quorum  unum  est  velle 
satisfacere  ad  arbitrium  sacerdotis,  solum  ra- 
tione  hujus  poni  primam  partem  pcenitentioe  ; 
nam  Concilia  alias  citata  non  sic  loquuntur  , 
sed  potius  supponunl  illam  esse  primam  par- 
tem  ratione  detestationis  peccati  commissi, 
et  propositi  non  peccaudi  de  csetero,  seu  ser- 
vandi  mandata.  Imo  haec  sola  proprie  sunt  de 
ratione  contritionis  ;  nam  illud  velle  satisfa- 
cere  ad  arbitrium  sacerdotis,  intantum  potest 
esse  necessarium  ad  contritionem  ,  in  quan- 
tum  sic  satisfacere  cadit  sub  obligationepceni- 


ARTIC.  111. 

tentis.  Unde  si  vera  esset  senlentia  eorum 
qui  dicunt,  pcenitentem  non  teneri  ad  acce- 
ptandam  vel  implendam  poenitentiam  a  con- 
fessore  injunctam,  illa  voluntas  satisfaciendi 
ad  arbitrium  confessoris  nullo  modo  pertine- 
ret  ad  rationem  contritionis,  neque  ex  neces- 
sitate  includeretur  in  illa ;  et  sic  sine  tali  vo- 
luntate  posset  contritio  esse  pars  sacramenti. 
Et  quamvis  illa  opinio  generaliter  vera  non 
sit,  fortasse  in  confessione  de  solis  venialibus 
verum  habet ,  et  tamen  etiam  in  confessione 
illorum  contritio  est  pars  sacramenti.  Igitur 
contritio  nec  solum,  nec  preecipue  ralione  il- 
lius  voluntatis  est  pars  sacramenti,  sed  secun- 
dum  se,  et  ratione  totius  substantiee  suee  ;  et 
illa  voluntas  in  tantum  potest  esse  pars ,  in 
quantum  spectat  ad  substantiam  contritionis. 
Nec  D.  Thomas  cum  ait  contritionem,  ut  im- 
plicat  propositum  confitendi  et  satisfaciendi, 
esse  virtualiter  pcenitentiam  exteriorem  ,  si- 
gnificat  solam  illam  voluntatem  esse  partem 
sacramenti;  nullam  enim  connexionem,  aut 
consecutionem  habent  hee  propositiones  ,  ut 
per  se  constat ;  sed  significat  contrilionem 
ex  virtute  sua,  esse  radicem,  et  quasi  mora- 
lem  formam  confessionis  et  satisfactionis  ,  et 
ideo  esse  aptam,  ut  sit  pars  materiee  hujus 
sacramenti.  Cui  addendum  est,  fieri  actu  par- 
tem,  quatenus  actu  conjungitur  confessioni, 
et  per  illam  exterius  significatur,  ut  iterum  in 
disputationibus  dicemus. 

7.  In  solutione  ad  2  ait  D.  Thomas  satis- 
factionem  conferre  gratiam,  prout  est  in  pro- 
posito,  et  augere  eam,  prout  est  in  execu- 
tione ;  non  dicit  autem  expresse  heec  facere 
ex  opere  operalo.  Cajetanus  autem  ita  intel- 
ligit  fieri  illud  augmentum,  et  conjungendo 
solutionem  cum  argumento  videtur  esse  mens 
D.  Thomee.  An  tamen  vera  sententia  sit,  vi- 
debimus  infra  disputando  de  satisfactione. 
Reliquee  solutiones  non  habent  difficultatem. 

ARTICULUS  III. 

Utrum  prcedicta  tria  sint  partes  integrales 
poenitentimx . 

1.  Ad  tertiumsic  proceditur.  Videturguod 
pradicta  tria  non  sint  partes  integrales  pceni- 
tentice.  Pcenitentia  enim,  ut  dictum  est 2,  con- 
tra  peccatum  ordinatur.  Sed  peccatum  cordic, 
oris  et  operis,  stint  partes  suljectivce  peccati, 

1  4,  d.  16,  q.  1,  art.  I,  q.  3. 

2  Q.  84,  art.  3. 


QILEST.  XC. 

etiioii  pxrtes  iniegrales ;  quia  peccatum  de 
quolibet  horum  pradicatur.  Ergo  etiaminpos- 
nitentia  contritio  cordis,  confessio  oris  et  satis- 
factio  operis  non  sunt  partes  integrales. 

2.  Praiterea ,  nulla  pars  integralis  in  se 
continct  aliccm  ibi  condivisam,  Sed  contritio 
coniinet  in  se  confessionem  et  satisfactionem 
in  proposito.  Ergo  non  sunt  partes  integra- 
les. 

3.  Prceterea,  ex  partibas  integralibus  si- 
mul  et  cequaliter  constituitur  totum,  simul  li- 
nea  ex  suis partibus :  Sed  hoc  non  contingit  Mc. 
Ergo  prcedicla  non  sunt  partes  integrales  pce- 
nitentim. 

Sed  contra,  illce  dicuntur  partes  integrales, 
ex  quibus  perfectio  totiics  integratur.  Sed  ex 
tribus  prceclictis  l  integratur  perfectio  ipsius 
pcenitentice .  Ergo  sunt  partes  integrales  poeni- 
tentice. 

Respondeo  dicendum,  quod  quidam  dixerunt 
hcec  tria  esse  partes  subjectivas  pcenitentice. 
Sed  lioc  non  potest  esse  ,  quia  singulis  parti 
bus  subjectivis  adest  tota  virtics  totius ,  et  si- 
mul  et  cequaliter,  sicut  tota  virtus  animalis,  in 
quantum  est  animal,  salvatur  in  qualibet  spe- 
cie  animalis,  qu®  simul  et  cequaliter  dividunt 
animal.  Sed  hoc  non  est  in  proposito.  Et  ideo 
alii  dixerunt,  quod  sunt  partes  potentiales. 
Sed  nec  hoc  verum  esse  potest,  quia  singulis 
partibus  potentialibus  adest  totum  secundum 
totam  essentiam,  sicut  tota  essentia  animce  ad- 
est  cuilibet  ejus  potentice.  Sed  hoc  non  est  in 
proposito.  TJnde  relinquitur ,  quod  prcedicta 
tria  sint partes  integrales pcenitentiaB :  Ad qua- 
rum  rationem  exigitnr,  2it  totum  non  adsit 
singulis  partibus ,  neque  secundum  totam  vir- 
tutem  ejus,  neque  secundum  totam  ejus  essen- 
tiam,  sed  omnibus  simul. 

Ad  primum  ergo  dicendum,  quod  peccatum, 
quia  rationem  mali  habet,  potest  in  uno  tan- 
tum perfici,  ut  dictum  est*.  Etideo  peccatum, 
quod  in  solo  corde  perficitur,  est  una  species 
peccati.  Alia  vero  species  est  peccatum,  quod 
perficitur  in  corde  et  ore.  Tertia  verospeciesest 
peccatum  quod  perficitur  in  corde  et  opere.  Et 
hujusmodi peccati partes  quasi  integrales  sunt, 
quod  est  in  corde,  et  quod  est  in  ore ,  et  quod 
est  in  opere.  Et  ideo  pcenitentice ,  quce  in  his 
tribus  perficitur,  hcec  tria  sunt  partes  inte- 
grales. 

Ad  secundum  dicendum  ,  quod  una  pars  in- 
tegralis  potest  continere  totum,  licet  non  se- 

2  Art.  prseced.  positis  m  argum.  i. 

3  Ait.  praeced.,  ad  h. 


AKTIC.  lir.  285 

cundum  essentiam;  fundamentum  enim  quo- 
dammodo  virtute  continet  totum  cedi/icium.  Et 
hoc  modo  contritio  continet  virttite  totam  pce- 
nitentiam. 

Ad  tertium  dicendum,  quod  omnes  partes 
integrales  habent  ordinem  qtcemdam  ad  invi- 
cem.  Sed  qucedam  habent  ordinem  tantum  in 
situ,  sive  consequenter  se  habeant,  sicutpartes 
exercitus  ;  sive  se  tangant,  sicut  partes  acervi; 
sive  etiam  colligentur,  sicut  partes  domus ; 
sive  etiam  continuenttcr :  sicut  partes  linece. 
Qucedam  vero  habent  insuper  ordinem  virtutis, 
sicut  partes  animalis ,  quarum  prima  virtute 
est  cor,  et  alice  quodam  ordine  virtutis  depen- 
dent  ab  invicem.  Tertio  modo  ordinantur  or- 
dine  temporis;  sicict  partes  temporis  et  moUcs. 
Partes  igitur  pcenitentice  habent  ad  invicem 
ordinem  virtutis  et  temporis,  quia  sunt  actus ; 
non  autem  ordinem  situs,  qicia  non  habent  po- 
sitionem. 

COMMENTARIUS. 

Respondet  D.  Thomas  affirmando  esse  par- 
tes  integrales.  Quam  assertionem  probat  os- 
tendendo  non  esse  partes  subjectivas,  nec 
potentiales  ;  quia  non  tota  essentia  sacra- 
menti  poenitentiEe  adest  singulis  harum  par- 
tium,  neque  essentialiter,  nec  secundum  vir- 
tutem.  Nullam  tamen  mentionem  facit  par- 
tium  essentialium  ,  cum  tamen  de  boc  mem- 
bro  posset  esse  prsecipua  quaestio.  Sed  D. 
Thomas  supponit,  quatenus  hoc  sacramentum 
constat  ex  materia  et  forma,  in  his  partibus 
includi  aliquid,  quod  est  de  essentia  sacra- 
menti.  Quid  autem  illud  sit,  hoc  loco  non  de- 
claravit,  declaraturus  postea  fortasse  in  sin- 
gulis  partibus.  Gomparando  autem  partes  il- 
las  ad  totam  materiaai  hujus  sacramenti,  sic 
recte  concludit  esse  partes  integrales  illius. 
Manifestum  enim  est  non  posse  dicipotentiales 
eo  sensu,  quo  D.  Thomas  hac  voce  utitur.  Non 
solum  propter  rationem  ejus,  sed  etiam  quia 
non  sunt  potentise  ipsius  essenliee  seu  sub- 
stantise,  sed  componentes  aliquo  modo  ipsam 
substantiam.  Et  eadem  ratione  non  possunt 
dici  partes  subjectivse  ,  quia  hse  non  compo- 
nunt  substantiam  ejus,  cujus  dicuntur  esse 
partes;  quod  intelligitur,  ut  diximus,  in  or- 
dine  ad  sacramentum  ;  nam  in  ratione  actus 
virtutis  poenitentiee  recte  possent  hse  dici  par- 
tes  subjectivfe  ,  quia  in  omnibus  illis  vera  ra- 
tio  actus  pceuitentioe  invenitur,  ut  constat  ex 
superius  dictis,  disp.  6. 


286 


ARTICULUS  IV. 


Ulrum  convenienter  dividatur  pcenitcntia  in 
pcenitentiam  ante  baptismum ,  pcenitentiam 
mortalium,  et  pceniientiam  venialium  l. 

1.  Ad  quartum  sic proceditur .  Videtur  quod 
inconvenienter  dividatur  pcenitcntia  in  pceni- 
tentiam  ante  baptismum,  pcenitentiam  morta- 
lium,  et  pcenitentiam  venialium.  Pcenitentia 
enim  est  secunda  tabula  post  naufragium  (ut 
supra  dictum  est  2J ;  baptismus  autem  prima. 
Illud  ergo,  quod  est  ante  baptismum,  non  de- 
bet  poni  spccics  pcenitcntice. 

2.  Prceterea,  quod  potest  destruere  majus, 
potest  etiam  destruere  minus.  iSed  mortale  est 
majus  peccatum,  quam  vcniale.  Illa  vero  pce- 
nitentia,  quce  cst  de  mortalibus,  eadem  etiam 
est  de  vcnialibus.  Non  ergo  debent  poni  diver- 
sce  species  pcenitentice . 

3.  Prceterea,  sicut  post  baptismum  pecca- 
tur  venialiter  et  mortaliter,  ita  etiam  ante 
baptismum.  Si  ergo  post  baptismum  distingui- 
tur  pcenitentia  venialinm  et  mortalium,  pari 
ratione  debet  distingui  ante  baptismum.  Non 
ergo  convenienter  dividitur  pcenitentia  per  lias 
species. 

Sed  contra  est  quod  Augustinus,  in  libro  de 
Poenit.  3 ,  ponit  prcedictas  tres  pcenitentke  spe- 
cies. 

Respondeo  dicendum,  quod  liwc  divisio  est 
poenitentice,  secundum  quod  est  virtus.  Est  au- 
tem  considerandum,  quod  qucelibet  virtus  ope- 
ratur  secundum  congruentiam  temporis,  sicut 
et  secundum  alias  debitas  circumstantias.  Un- 
de  et  virtus  pcenitentice  actum  suum  habet  in 
hoc  tempore,  secundum  quod  convenit  novce  le- 
gi.  Pertinet  autem  ad  pcenitentiam,  ut  cletes- 
tetur  peccata  prceterita  cum  proposito  immu- 
tandi  vitam  in  melius,  quod  est  quasi  pceni- 
tentia?  finis.Et  quia  moralia  recipiunt  speciem 
secundum  finem  (ut  in  secunda  parte  habitum 
est^),  conveniens  est  quod  diversa?  species  pce- 
nitentiw  accipiantur  secundum  diversas  muta- 
tiones,  quas  poenitens  intendit.  Est  autem  tri- 
plcx  immu'.atio  a  pcenitente  intenta.  Prima 
quidemper  regenerationem  in  novam  vitam,  et 
Jicec  pertinet   ad  pcenitentiam,  qace  est  ante 

1  4,  d.  16,  q.  I,  a.  %  q.  1  et  5,  corp.;  et 
Matth.  3. 

2  Q.  84,  a.  6. 

3  In  lib.  de  Util.  pcenv  et  de  Medicina  pce- 
nit.,  cap.  2,  tom.  9. 

4  1.  2,  q.  1,  art.  3,  et  q.  18,  art.  4  et  6* 


QILEST.  XC.  ARTIC.  IV. 

baptismum.  Secunda  autem  immutatio  est  per 
reformationem  vita?  prceteritce  jam  corrupta?, 
et  licec  pertinet  ad  pcenitentiam  mortalium  post 
baptismum,.  Tertia  autcm  immutatio  est  in 
pcrfectiorem  operationcm  vitce,  et  licec  pcrtinet 
ad  pcenitentiam  venialium,  qua?  remittuntur 
per  aliquem  fcrventem  actum  cliaritatis,  ut 
supra  dictum  est ' . 

Adprinmmergo  dicendum,  quod  pceniten- 
tia,  qua?  est  ante  baptismum  ,  non  est  sacra- 
mentum,  sed  est  actus  virtutis,  disponens  ad 
sacramentum  baptismi. 

Acl  secundum  dicendum,  quod  pcenitentia, 
quce  clelet peccata  mortalia,  delet  etiam  vcnia- 
lia;  sed  non  convertitur.  Et  ideo  ha>  duce  pce- 
nitcntice  se  lialent ,  sicut  pcrfectum  et  imper- 
fcctum. 

Ad  tertium  dicendum,.  quod  ante  baptismum 
non  sunt  peccata  venialia  sinc  mortalibus.  Et 
quia  veniale  sine  mortali  dimitti  non  potest 
(ut  supra  dictum  cst  -),ideo  ante  baptismum  non 
distinguitur  pcenitcnlia  mortalium  et  vcnia- 
lium. 

COMMENTARIUS. 

I.  Quodsit  divisum  in  liacdwisione. — Objec- 
tio. — Solvitur.  —  Hic  articulus  per  occasio- 
nem  insertus  est  aD.  Thoma  hoc  loco  ad  ex- 
plicandumdictum  D.  Aug.,  lib.  de  Pcen.  me- 
dic,  c.  2,  etlib.50Hom.,hom.ult.,c.2,  etha- 
betur  in  c  Tressunt,  de  Pcen.,  d.  1.  Ut  igitur 
D.  Thomas  hanc  divisionem  explicet,  suppo- 
nit  eam  dari  de  pcenitentia,  ut  est  virtus,  non 
nt  est  sacramenlum.  Quod  quidem  manifes- 
tum  est,  loquendo  de  diviso  ;  quia  ante  bap- 
tismum  non  habet  locum  pcenitentia,  quoe  est 
sacramentum  ;  ergo,  ut  hoc  membrum  sub 
illo  diviso  comprehendatur,  non  potest  hic 
dividi  pcenitentia  sacramentalis.  Sed  dicet 
aliquis,  ob  rationem  proportionalem  non  pos- 
se  poenitentiae  virtutem  esse  divisum  hujus 
divisionis;  quia  post  baptismum  non  solahaec 
pcenitentia,  sed  sacramentalis  agenda  est. 
Videtur  ergo  necessarium,  ut  divisum  abstra- 
hat  a  pcenitentia,  ut  est  virtus  et  sacramen- 
tum.  Dicendum  vero  est,  pcenitentiae  sacra- 
mentum,  quatenus  ex  parte  poenitentis  exer- 
cendum  est,  ex  actibus  virtutis  poenitentise 
constare,  ita  ut  ipsamet  confessio  ab  interna 
pcenitentiae  virtute  imperanda  sit,  ut  recte 
fiat.  Et  ideo,  licet  pcenitentia  post  baptis- 
mum  sacramentalis  esse  debeat,  hoc  non  ex- 

1  Q.  87,  a.  2  et3. 
1  Q.  87,  art,  4. 


QU/EST.  XG. 

cludit  quominus  divisum  illud  possit  esse  pce- 
nitcntiae  viftus,  et  adaequate  illa  omnia  mem- 
bra  comprehenclere.  Praeterea  distingui  pos- 
set  pcenitentia  agenda  et  recipienda.  Nam 
Augustinus  praecipue  dividere  intendit  pceni- 
tentiam  agendam  abipso  suscipiente;  et  hoec 
semper  est  virtus,  seu  actus  virtutis,  etiam- 
si  post  baptismum  in  ordine  ad  conficiendum 
sacramentum  facienda  sit  ;  non  est  tamen 
hoc  semper  necessarium,  praesertim  quando 
aliquis  semel  confessus  est  peccata  com- 
missa. 

2.  Conchisio. — Hoc  ergo  supposito,  res- 
pondetD.  Thomas  recte  esse  divisionem  illam 
traditam  ,  quia  virtus  pcenitentiae  movet  ho- 
minem  ad  agendam  pcenitentiam  convenien- 
tem  et  statui  ipsius  hominis,  et  gravitati  pec- 
catorum,  quia,  cum  sit  virtus  ,  operatur  se- 
cundum  debitas  circumstantias.  Sed  alia  pce- 
nitentia  necessaria  est  de  peccatis  mortalibus 
ante  baptismum ,  et  alia  post  baptismum,  et 
alia  rursus  de  venialibus ;  ergo  convenienler 
data  est  illa  divisio.  Minorem  declarat  D. 
Thomas  ex  fine  pcenitentiae,  qui  est  vitam  in 
melius  commutare  ;  quia  species  ( inquit)  re- 
rum  moralium  ex  fine  distinguuntur;  finis 
autem  pcenitentiae  ante  baptismum  est  rege- 
neratio  in  novam  vitam;  post  baptismum  ve- 
ro  est  reformatio  vitee  prius  habitae ,  et  cor- 
ruptse,  quando  pcenitentia  est  de  mortalibus; 
per  pcenitentiam  autem  venialium  solum  fit 
mutatio  in  perfectiorem  operationem  vitse  ; 
ita  ergo  apte  divisio  illa  data  est. 

3.  Sitne  distinctio  essentialis ,  vel  acciden- 
talis.  —  Ex  qua  declaratione  posset  aliquis 
intelligere,  hanc  divisionem  dari  in  diversas 
species  poenitentiae ,  quia  distinctio  actuum 
moralium  ex  fine,  specifica  est  et  essentialis. 
Sed  revera  illa  divisio  accidentalis  est ,  nam 
sumitur  aut  exdiversis  statibus  pcenitentis,  ut 
sunt  esse  ,  vel  non  esse  baptizatum;  aut  ex 
diversis  objectismaterialibus,  qualia  sunt  di- 
versa  peccata.  Ex  illis  autem  diversis  stati- 
bus  provenit,  ut  secundum  divinam  institu- 
tionem  alius  pcenitentise  modus  sit  necessa- 
rius  ante  vel  post  baptismum  ,  ut  totum  no- 
cumentum,  quod  peccatum  intulit,  removea- 
tur.  Et  quia  hic  est  finis  pcenitentise,  ideo  in 
ordine  ad  illum  finem  distinguuntur  illa 
membra.  Quae  magis  est  distinctio  in  mediis 
ad  illum  finem,  qualia  sunt  illa  duo  sacra- 
menta,  quam  in  proprio  et  intrinseco  fine  ip- 
sius  pcenitentiae.  Quamvis  considerando  ef- 
fectum  proximum  baptismi,  aut  absolutionis, 
ille  habeat  rationem  finis ;  et  sic  etiam  distin- 


ARTIC.  IV.  287 

guanfur  illa?  pcenilentiae  ex  parte  finis;  qui 
tamen  extrinsecus  est  respectu  pcenitentiae, 
et  ideo  non  distinguit  essentiales  species. 

A.  Divisio  hctc  locum  halet  in  actibus  inter- 
nis.  —  Secundo,  ut  hoc  amplius  explicemus, 
possumus  ex  dicta  doctrina  colligere.  divi- 
sionem  illam  habere  locum  suo  modo  in  in- 
teriori  pcenitentia,  maxime  autem  in  exterio- 
ri,  de  qua  potissimum  loquitur  Augustinus. 
Primumexplicatur;  nani  interior  poenitenlia, 
secundum  essentialem  rationem  suam,  eadem 
haberi  potest,  vel  debet  de  peccatis  mortali- 
bus.,  sive  ante,  sive  post  baptismum  commissa 
sint.  Nam  si  sit  contritio,  semper  est  ejnsdem 
rationis  essentialis;  si  vero  habeatur  attritio^ 
haec,  ut  in  superioribus  tractando  de  baplis- 
mo  ostendi,  et  infra  etiam  atlingetur,  eadem 
secundum  substantiam  necessaria  est  de  pec- 
catis  mortalibus,  ante  vel  post  baptismum 
commissis.  Nihilominus  differunt  hse  duae  poe- 
nitentiae,  quod  prior  respicit  semper  medium 
baptismi,  quod  saltem  in  voto  includit,  ut  sit 
efficax  ad  destruendum  peccatum,  qui  estfi- 
nis  pcenitenliae ;  posterior  vero  respicit  sacra- 
mentum  confessionis ;  et ,  quia  haec  duo  sa- 
cramenta  habent  diversos  fines  proximos , 
ideo  etiam  illae  duae  pcenitentiae  eosdem  fines 
respicere  dicuntur,  et  secundum  eos  distingui; 
quae  tamen  distinctio  in  ordine  ad  pcenitentiae 
virtutem  accidentalis  est,  ut  declaravi. 

5.  Maxime  tamen  habet  in  externis. — At- 
que  hinc  fit,  ut  magis  differanthae  duae  pceni- 
tentiae  in  actibus  externis.  Primo  quidem  in 
ordine  ad  remissionem  culpse  ;  nam  una  im- 
perat  exteriorem  confessionem  ;  alia  vero  ex- 
teriorem  ablutionem,  quae,  quatenus  fit  ex  in- 
tentione  destruendi  culpam,  prajsertim  ac- 
tualem,  a  virtute  pcenitentiae  imperatur ,  et 
inter  actus  ejus  externos  numerari  potest. 
Quantum  ad  remissionem  autem  pcenae,  est 
discrimen,  quia  de  peccatis  mortalibus  ante 
baptismum  commissis,  per  se  loquendo,  non 
est  necessaria  exterior  pcenitentia  satisfactiva 
praeter  baptismum,  quia  cum  in  illo  fiat  reno- 
vatio  per  modum  regenerationis,  omnis  pce- 
na  per  illum  remittitur.  Quod  secus  est  in 
pcenitentia,  quae  agitur  de  peccatis  commissis 
post  baptismum,  ut  infra  latius  dicemus.  Dixi 
autem,  per  se,  tum  quia  si  baptismus  suscipi 
non  possit,  tunc  poterit  esse  necessaria  taiis 
pcenitentia,  etiam  de  peccatis  ante  baptis- 
mum,  ut  plene  remittantur ;  tum  etiam  quia, 
licet  propter  dictam  satisfactionem  non  sit 
necessaria  talis  poenitentia  exterior,  propter 
curationem  tamen  vitae  futurae ,  vel  propter 


288  QU-4-ST.  XC. 

excitandum  animum  ad  veram  interiorem 
poenitentiam,  necessaria  esse  potest.  Et  pro- 
pter  hanc  praecipue  causam  videtur  Augusti- 
nus  distinxisse  illa  duo  membra. 

6.  Difficidtas  circa  tertium  menbrum  decla- 
ratur.  —  Sed  tunc  occurrit  difficultas  circa 
tertium  membrum,  quo  modo  in  illa  divisio- 
ne  sitadditum.  Et  ralio  dubitandi  est,  quiail- 
lud  membrum  non  opponitur  aliis  duobus, 
sed  pcenitentise  de  mortalibus;  nam  cum  ve- 
nialia  peccata  possint  et  ante,  et  post  baptis- 
mum  coromitli,  etiam  poenitenlia  illorum  po- 
test  in  illa  duo  membra  distingui ;  non  ergo 
recte  condistinguitur  hoc  membrum  aliis 
duobus.  Duobus  modis  possumus  hoc  decla- 
rare;  et  in  utroque  trimembris  illa  divisio 
duas  bimembres  in  virtute  seu  implicite  con- 
tinet,  quamvisdiversimode.  Prior  modus  est, 
ut  duo  prima  membra  intelligantur  de  poeni- 
tentia  mortalium  peccatorum  ante  vel  post 
baptismum  commissorum.  Ita  utprior  divisio 
sit:  Pcenitentia  alia  est  de  mortalibus,  alia  de 
venialibus  peccatis.  Et  rursus  poenitentia  de 
mortalibus  alia  est  ante,  alia  post  baplismum. 
Statim  vero  se  offert  interrogatio,  cur  hsec 
subdivisio  non  detur  etiam  de  poenitentia  ve- 
nialium.  Facilis  vero  est  responsio,  si  dicamus, 
pcenitentiam  venialium  eamdem  sufficere  ante 
vel  post  baptismum.  Imo  nec  poenitentiam  for- 
malem  de  illis  necessariam  esse,  sed  virtua- 
lem  sufficere  per  fervorem  charitatis,  ut  su- 
pra  dictum  est,  et  hic  repetit  D.  Thomas.  Qua- 
propter  hic  dividendi  modus,  et  ad  doctrinam 
hujus  articuli,  in  corpore,  non  male  accommo- 
datur,  et,  sirem  ipsara  persespectemus,abs- 
trahendo  a  mente  Augustini,  satis  probabili- 
ter  satisfacere  videtur.  Alius  modus  est,  ut 
prius  intelligatur  dividi  poenitentia  in  eam, 
quae  est  ante,  vel  post  baptismum  ;  et  rursus 
illa,  quae  est  postbaptismum,  subdividatur  in 
eam,  quae  est  mortaliuin,  aut  venialium  pec- 
catorum.  Et  hunc  modum  magis  insinuat  D. 
Thomas,  preesertim  in  solutionibus  argumen- 
torum,  ut  jam  videbimus. 

7.  Objectio.  —  Enodatur  a  D.  Tkoma.  — 
Difficultas  circa  solutionem. — Satisfit  diffi- 
cultati.  —  Sed  oritur  objectio,  quam  D.  Tho- 
mas  proponit  in  argumento  tertio,  curvideli- 
cet  illa  subdivisio  poenitentiae  mortalium  et 
venialium  non  sit  data  de  peccatis  ante  bap- 
tismum,  cum  etiam  ante  baptismum  venialia 
peccata  praecedant.  Respondet  D.  Thomas 
rationem  esse,  quia  ante  baptismum  eadem 
poenitentia  tolluntur  venialia,  qua  morlalia, 
et  per  illam  solam.  Hnjus  autem  ratio  est, 


ARTIC.  IV 

quia  ante  baptismum  non  suut  peccata  ve- 
nialia  sine  mortalibus,  neque  etiam  possunt 
auferri  sine  mortalibus.  Girca  quam  respon- 
sionem  Scotus  et  alii  objiciunt  contra  secun- 
dum  principiumassnmptum.  Sed  illud  nos  in 
superioribus  definivimus,  et  ostendimus,  quo- 
ties  veniale  peccatum  conjunctum  est  mor- 
tali,  nunquam  auferri,  saltem  de  lege  ordina- 
ria,  sine  mortali.  Major  nobis  difficultas  est  in 
alio  principio,  scilicet,  quod  ante  baptismum 
non  possit  esse  peccatum  veniale  sine  mor- 
tali.  Et  ratio  dubitandi  sumitur  ex  4.  2,  quia 
non  oportet,  ut  primum  peccatum  hominis 
non  baptizati  pervenientis  ad  usum  rationis 
sit  peccatum  mortale,  sicut  nec  in  homine 
jam  baptiznto  in  infantia  idem  videtur  neces- 
sarium.  Sed  D.  Thomas  [ad  hoc  responderet 
negandoassumpturo.  Qui  vero  nollet  ad  illam 
coarctari  doctrinam,  quia  re  vera  difficilis  est 
et  rigorosa,  posset  in  praesenti  dicere,  perin- 
de  esse,  quod  peccatum  veniale  sit  conjunc- 
tum  originali,  vel  mortali,  nam  sine  illo  re- 
mitti  non  potest.  Atque  ita  semper  tollitur  per 
illud  remedium,  quo  tollitur  peccatum  mor- 
tale,  vel  originale,  sive  hoc  sit  pcenitentia, 
sive  non  ;  et  ideo  non  oportuitassignare  poe- 
nitentiam,  quae  sit  remedium  venialium  pec- 
catorum. 

8.  Objectio  altera.  —  Prior  enodatio.  — 
Enodatio  altera.  —  Sed  tunc  occurrit  secunda 
objectio  ;  nam  illa  ratio  solum  procedit  de 
peccatis  venialibus,  quae  committuntur  du- 
rante  originali  ;  potest  autem  contingere,  ut 
prius  homo  non  baptizatus  justificetur  per  di- 
lectionem  Dei  super  omnia,  et  tunc  peccet 
venialiter,  prius  quam  mortaliter,  quocl  est 
extra  controversiam  ;  ergo  tunc  agi  poterit 
ante  baptismum  pcenitentia  propria  venia- 
lium  tantum  peccatorum,  sicut  agi  poterat 
ante  institutum  baptismum.  Sed  responderi 
posset,  defendendo  litteram  D.  Thomae,  nunc 
pcenitentiam  illam  venialium  censeri  veluti 
post  baptismum;  quia,  licet  non  sit  in  re  sus- 
ceptus,  est  susceptus  in  voto,  alias  non  potuis- 
set  originale  peccatum  esse  sublatum.  At 
vero,  ante  baptismum  institutum,  posset  dis- 
tingui  poenitentia  veniaJium  a  poenitentia 
mortalium  eodem  modo,  quo  hic  D.  Thomas 
illa  duo  membra  declarat ;  tamen  illa  divisio 
tunc  esset  proportionalis  illi,  quae  nunc  de 
pcenitentia  post  baptismum  datur  ;  nunc  vero 
solum  agimus  de  poenitentia  secundum  prae- 
sentem  institutionem.  Sic  ergo  probabiliter 
defenditur  haec  responsio  D.  Thomae.  Aliter 
vero  respondet  idem  D.  Thomas  in  4  ,  d.  16, 


QUrEST.  XC. 

q.  1,  a.  2,  quaestiunc.  5,  ad  1,  ubi  ait,  statura 
hominis  ante  baptismum  non  diversificari 
per  venialc  et  mortale,  quantum  ad  hoc  quod 
est  esse,  vel  non  esse  in  Ecclesia  ;  post  bap- 
tismum  vero  diversificari,  quia  per  mortale 
fit  bomo  extraEcclesiam  merito,  licet  non  per 
veniale. 

9.  Gfermana  evasio  juxta  Augustini  men- 
tem. — Quae  responsio  non  caret  suis  difficul- 
tatibus,  sed  illas  omitlo,  et  magis  juxta  men- 
tem  Augustini  rem  explicando  ,  dicendum 
censeo,  Augustinum  non  distinxisse  actus 
pcenitentige  secundum  se,  sed  modos  exterio- 
ris  pcenitentiae,  quos  instituit,  vel  habet  Ec- 
clesia  ad  subveniendum  peccatori ;  quia  se- 
cundum  se  et  parum  distinguuntur  pceniten- 
tia  venialium,  vel  mortalium  peccatorum,  et 
eo  modo  etiam  ante  baptismum  distinguun- 
tur.  Nam,  si  sit  sermo  de  interiori  pceniten- 
tia,  secundum  essentialem  rationem  virtutis 
non  differunt,  ut  supra  declaratum  est ;  dif- 
ferunt  autem  vel  secundum  majorem  aut  mi- 
norem  necessitatem,  quia  magis  necessaria 
est  poenitentia  de  mortalibus  quam  de  venia- 
libus  peccatis ;  vel  secundum  majorem  aut 
minorem  perfectionem,  si  sub  quadam  prae- 
cisione  sumantur.  Nam  secundum  rem  idem 
actus  pcenitentise  potest  esse  de  mortalibus  et 
de  veniaiibus  peccatis,  generaliter  omnia  de- 
testando  uno  actu  sub  communi  ratione  of- 
fensae  divinae,  vel  alicujus  malitia?,  rnorabs,  et 
tunc  solum  distinguuntur  pcenitentia  venia- 
lium  et  mortalium  secundum  rationera  et  ha- 
bitudinem  addiversapeccata.  Aliquando  vero 
potest  esse  actus  poenitentiae  de  solis  morta- 
libus,  vel  formaliter  de  solis  venialibus,  et 
tunc,  licet  pcenitentia  mortalium  ex  ea  parte, 
qua  est  de  majori  rnalo,  videatur  esse  major, 
re  tamen  vera  illa,  quae  est  de  venialibus,  est 
perfectior,  caeteris  paribus.  Unde  virtute  com- 
plectitur  pcenitentiam  mortalium,  non  vero  e 
converso.  Haec  vero  differentia  tantum  est  se- 
cundum  magis  et  minus,  si  eadem  ratio  for- 
malis  detestandi  retineatur  ;  quse  omnia  con- 
stant  ex  superius  dictis  de  actibus  pceniten- 
tise  virtutis.  Si  vero  sit  sermo  de  pcenitentia 
exteriori,  solum  potest  esse  diversitas,  quia 
gravior  postulatur,  magisque  necessaria  est 
de  morlalibus,  quam  de  venialibus  peccatis. 
Et  heec  omnia  vera  sunt  tam  ante  baptismum, 
quam  post  baptismum,  et  tam  tempore  legis 
gratiee,  quam  scriptae,  ante,  vel  post  circum- 
cisionem,  et  in  tempore  legis  naturse,  ante, 
vel  post  remedium  originalis  peccati.  Ac  de- 
nique,  etiamsi  nullum  fuisset  originale  pec- 
xxn. 


AKTIC.  IV.  .  289 

calum,  habcret  locum  ille  distinctionis  mo- 
dus. 

10.  Nonergodeearelocutusest  Augustinus, 
seddistinxit  tres  actus  seu  modos  poenitentiae, 
quos  pro  diversis  hominibusEcclesia  exercet. 
Unus  est  pro  catechumenis,  quos  Ecclesia 
praeparat  ad  baptismum  per  actus  aliquospce- 
nitentise  exterioris,  ne  obicem  ponant ;  et  in 
eis  non  distinguit  inter  peccata  mortalia  et 
venialia,  quia  ad  praedictum  finem  necessa- 
rium  non  est,  quia  remedium  baptismi  de  se 
aeque  tollit  peccata  mortalia  ac  venialia,  re- 
moto  obice.  Et  hoec  vocata  est  ab  Auguslino 
pcenitentia  ante  baptismum.  Alius  modus 
pceniLentiee  est  pro  hominibr.s  jambaptizatis, 
mortuis  tamen  spiritualiter.  Et  heec  pceniten- 
tia  proprie  ac  per  se  consistit  in  confessione, 
et  satisfactione  sacramentali  ;  nam  his  homi- 
nibus  necessaria  est,  etpro  illis  est  per  se  pri- 
mo  instituta,  licet  propter  excellentiam  illius 
remedii  complectatur  etiam  venialia.  Tertium 
genus  hominum  est,  qui  et  baptizati  sunt,  et 
justi,  qui  re  et  merito  dicuntur  esse  viva 
membra  Ecclesiee,  et  quia  bi  seepius  veniali- 
ter  delinquunt,  ideo  pro  his  leviora  remedia 
suntinstituta,  ut  supravidimus  ;  et  heec  spe- 
cialiter  vocatur  pcenitentia  venialium  pecca- 
torum.  Et  ita  est  facilis  divisio,  et  ratio,  ob 
quam  post  baptismum  distincta  fuerint  ab 
Augustino  illa  duo  membra,  et  non  antca. 

11.  Circa  solutionem  ad  primum  observan- 
dum  est,  D.  Thomam  respondere  argumento, 
supponendo,  metaphoram  illam,  qua  dicitur 
pcenitentia  secunda  tabula  post  naufragium, 
convenire  sacramento  pcenitentiee,  compara- 
tione  baptismi,  qui  est  prima  tabula.  Quia 
vero  accommodari  etiam  potest  poenitentiee 
virtuti,  comparatione  innocentiee,  ut  supra 
dictum  est,  juxladoctrinamejusdem  D.Thomee 
in  q.  84,  art.  6,  ideo  addendum  est,  poeniten- 
tiara  ante  baptismum,  si  sit  de  mortalibus, 
vocari  secundam  tabulam,  non  comparatione 
baptismi,  sed  comparatione  innocentiee,  seu 
amoris,  et  obedientiae  erga  Deum. 

12.  Explicatur  D.  Thomcepropositio. — Circa 
solutionem  ad  2  notanda  est  illa  propositio  : 
Pcenitentia,  quce  clelet  peccata  mortalia,  delet 
etiam  renialia,  sed  non  convertitur.  Ex  qua 
coiligitD.  Thomas,  heec  duo  ciifferre  sicut  per- 
fectum ,  et  imperfectum.  Utrurnque  autem 
videtur  esse  contra  superius  dicta  ;  nam  dixi- 
mus  contritionem  de  mortalibus  non  neces- 
sario  includere  venialia ;  e  converso  vero  de- 
testationem  venialium  esse  virtualem  detes- 
tationem  mortalium,  et  delere  iila,  si  sit  con- 

19* 


290  QUjEST.  XC 

tritio.  Ex  quo  paulo  antea  inferebamus,  cae- 
ieris  paribus  perfectiorem  esse  internam  pce- 
nitentiam  de  venialibus,  quam  de  mortalibus. 
Respondetur,  D.  Thomam  locutum  esse  de 
exterioribus  remediis  pcenitentice,  quee  sunt 
in  Ecclesia  pro  mortalibus  peccatis,  vel  pro 
solis  venialibus,  et  in  hoc  sensu  nulla  est  dif- 
ficultas.  Generalius  tamen  loquendo  dicen- 
dum  est,  aliud  esse  loqui  de  remedio  contra 
peccatum  secundum  se,  seu  in  specie,  aliud 
vero  in  particulari  et  individuo ;  nam  priori 
modo  verum  est,  omnem  pcenitentiam ,  quae 
sufficit  ad  delenda  mortalia,  sufficere  ad  de- 
lenda  venialia,  si  tamen  ad  illa  applicetur ;  et 
ita  contritio  de  se ,  ad  utraque  delenda  sufE- 
cit,  quamvis  contritio  in  particulari  talis  esse 
possit,  ut  non  sufficiat  ad  delenda  venialia, 
quia  ad  illa  non  applicatur,  sicut  etiam  ali- 
qua  absolutio,  vel  confessio  potest  ex  se  tol- 
lere  mortalia,  et  non  venialia,  si  non  sint  illi 
applicata  in  ratione  materise.  Et  in  eodem 
sensu  verum  est ,  pcenitentiam  ,  quse  secun- 
dum  speciem  suam  est  pcenitenlia  mortalium, 
perfectiorem  esse,  quam  quse  est  tantum  ve- 
nialium  ;  quia  illa  prior  de  se  etiam  extendi- 
tur  ad  venialia.  Quod  si  in  individuo  inter- 
dum  est  minus  perfecta,  ideo  est,  quia  non 
extenditur  ad  venialia.  E  contrario  vero  con- 
tritio  venialium  censetur  perfectior  in  indi- 
viduo,  quia  ex  specie  sua  potest  delere  mor- 
talia,  et  virtualiter  saltem  illa  attingit  et  de- 
struit. 

DISPUTATIO  XV. 

DE  PR2ECEPTIS  VIRTUTJS  PCENITENTIiE. 

Hsec  disputatio  necessaria  b.oc  loco  visa 
est  ad  complementum  bujus  prioris  partis  de 
virtute  pceniten  tise ;  nam  obligatio  poeniten- 
tise  antiquior  est  quam  sacramentum ,  tan- 
quam  ipsi  virtuti  per  se  annexa.  Duo  autem 
sunt  munera  pcenitentise.  Unum  est  satisfa- 
cere  pro  culpa,  seu  disponere  bominem  ad 
illius  remissionem  obtinendam ,  quod  per  in- 
ternum  actum  contritionis  maxime  fit.  Aliud 
est  satisfacere  pro  pcena,  quse  manet,  reraissa 
culpa,  quod  etiam  per  actus  externos  fit.  Et 
de  utroque  munere  dicendum  est,  an  sub 
prseceptum  cadat,  et  quo  tempore. 

SEGTIO  I. 

Utrum  qui  mortaliter  peccavit,  teneatur  sub  prse- 
cepto  cle  peccato  confiteri. 

1.  Partem  negantem  docuit  Victoria,  ut 
referunt  alii  moderniores  Thomistse.  Dicebat 


ARTIG.  IV. 

enim  ille,  pcenitentiam  quidem  esse  necessa- 
riam  ad  justificationem,  etsalutem  seternam, 
necessitate  medii ,  ideoque,  si  non  habeatur, 
hominem  darnnari,  non  propter  novum  pec- 
catum,  sed  propter  antiquum  ,  quod  commi- 
sit.  Neque  oportere  obligationes ,  et  peccata 
multiplicare,  quando  nec  convenienti  ratione 
convinci  possunt,  neqae  alicubi  sunt  expres- 
sa,  ut  in  prsesenti  contingit;nam  omnia,  quse 
de  necessitate  pcenitentise ,  et  de  periculo,  et 
objurgatione  impcenitentiee  in  Scriptura  le- 
guntur,  possunt  sufficienter  intelligi  ob  ne- 
cessitatem  medii. 

Contritionem  per  se  cadere  sub  prmcepto.  Con- 
clusio  prima. 

2.  Nihilominus  dicendum  est  primo ,  con- 
tritionem  cadere  sub  speciali  prsecepto,  sup- 
posito  mortali  peccato.  Hsec  assertio ,  si  de 
propria  et  intrinseca  contritione  surnatur,  in- 
telligenda  est  per  se,  et  seclusa  institulione 
sacramenti;  nam  post  illud  dubitari  potest, 
an  cessaverit  hoc  prseceptum ,  stante  justifi- 
catione  per  solam  attritionem  cum  sacramen- 
to,  quod  infra  videbimus;  si  autem  sub  con- 
tritione  intelligere  velimus  tam  intrinsecam 
et  propriam  contritionem,  quam  attritionem 
sequivalentem  illi  ex  conjunctione  ad  sacra- 
mentum ,  ita  generatim  explicata  conclusio 
verificatur  de  omni  tempore,  et  lege ;  estque, 
ut  existirao,  communis  Theologorum.  Eara 
significat  D.  Thoraas  supra,  q.  84,  art.  7,  ad 
i,  q.  85,  art.  2,  q.  86,  art.  6,  ad  3.  Et  idem 
sentit  2.  2,  q.  79,  art.  3,  ad  2,  ubi  ait  esse 
peccatum  omissionis  non  pcenitere  de  pecca- 
to  prseterito.  Et  q.  88,  art,  3,  ad  2,  ait,  qui 
peccavit  contra  votum,  teneri  de  propria  cul- 
pa  pcenitentiam  agere.  Glarius  hoc  docet  in 
•4,  d.  17,  q.  2,  art.  1,  qiicestiunc.  2,  ad  4,  et 
q.  3,  art.  4 ,  qucestiunc.  4-.  Et  ibi  Bonavent., 
2  p.,  a.  1,  q.  1 ;  Richard.,  art.  3;  Durand., 
q.  10,  num.  5;  Major,  q.  9;  Alensis,  4  p., 
q.  18,  memb.  2,  art.  3  ;  Marsil.,  q.  12,  art.  1 ; 
Soto,  d.  17,  q.  2,  art.  6;  Cano,  relect.  de  Pce- 
nit.,  p.  4;  Petrus  Soto,  lect.  13  de  Pcenitent.; 
Viguerius,  in  Summa,  c.  16,  §  4,  vers.  11  ; 
Vega,  lib.  13  in  Tridentinum,  c.  19  et  20; 
Medina,  Cod.  de  Pcenit.,  q.  2.  Sumiturque  ex 
Hieronymo,  Ecclesiast.  3,  et  Augustino,  lib. 
50  Homiliarum,  hom.  50,  in  cujus  ultimis 
fere  verbis  ita  concludit  persuadendo  pceni- 
tendam  :  Circumstant  ergo  nos  et  prcvcepta 
recte  vivendi,  et  exempla  pcenitendi  non  tan- 
tum  recte  facientium,  sed  etiam  pcenitentium. 
Clarius  Tertullianus,  in  lib.  de  Pcenit.,  cap.  4, 


DISPUTAT. 

ubi  ad  persuadendani  bonam  esse  poeniten- 
tiam ,  hoc  medium  sumit  ,  bonum  atque  utile 
esse  quod  Deus  prcecipit ;  et  ir.fra  :  Bonum  est 
poenitere,  an  non?  quidrevolvis?  Deusprwce- 
pit. 

3.  Suadetur  assertio  ex  Scriptura.  —  Pree- 
terea  ex  sacra  Scriptura  possunt  ad  hoc  sua- 
dendum  afferri  ex  Veteri  Testamento  gravis- 
simse  reprehensiones  Prophetarum,  Esai.  65, 
Hierem.  8,  et  seepe  alias,  contra  eos  qui  vo- 
ces  Dei  non  audiunt,  et  poenitentiam  non 
agunt ;  non  enim  solent  hoc  modo  reprehen- 
di  homines ,  nisi  quia  prcecepta  non  servant. 
Ex  Novo  autem  Testamento  non  infimum  ar- 
gumentum  est  ,  quod  Christus  Dominus , 
Joannes  Baptista,  et  omnes  Apostoli,  Matth. 
3,  Marci  l,  Actor.  2,  prEedicationem  suam  a 
pcenitentia  inchoarunt ;  nec  persuadebant  so- 
lum  vitse  mntationem  ,  sed  etiam  priorum 
peccatorum  detestationem,  ut  in  superioribus 
visum  est ;  non  persuadebant  autem  illam 
tanquam  rem  utilem  ,  et  solum  sub^consilio 
existentem,  neque  nova  prajcepta  quoad  hoc 
imponebant,  ul  ex  verbis  eorum  constat;  sed 
supponebant  omnibus  esse  cognitam  illius  rei 
necessitatem  et  obligationem.  Quam  expres- 
sius  declaravit  Christus,  Lucae  13  ,  dicens  : 
Nisi  pcenitentiam  egeritis,  omnes  simul  peribi- 
tis.  Quae  verba  ante  institutionem  sacramenti 
dicta  fuere;  et  declarant  hanc  poenitentiam 
omni  tempore  fuisse  necessariam  ,  ut  docuit 
etiam  Concil.  Trident.,  sess.  14,  cap.  4. 

4.  Evasio  prcecluditur.  —  Replica  sumpta 
ex  duplici  discrimine  inter  pcenitentiam  et  alia 
sacramenta.  —  Sed  aiunt,  his  omnibus  recte 
concludi  necessitatem  medii,  et  cum  illa  suf- 
ficienter  salvari ;  et  ideo  non  satis  probare 
necessitatem  pra^cepti.  Sed  contra  ,  nam  ex 
similibus  verbis  colligimus  in  Eucharistia  ne- 
cessitatem  prsecepti ,  et  in  baptismo  ,  et  in 
confessione  utramque  necessitatem  medii  et 
proecepti ;  ergo  idem  dicendum  est  in  pra^senti 
de  pcenitentia  secundum  se  sumpta,  et  seclu- 
so  sacramento.  Respondere  possunt,  esse  du- 
plex  discrimen  ;  nam  illa  verba  conditionata 
ex  vi  sua  significant  necessitatem,  et  hanc 
immediate  concludunt  in  quacunque  mate- 
ria  ;  in  illis  autem  tribus  sacramentis  nuila 
esset  necessitas  ex  sola  rei  natura,  nisi  ex 
prsecepto  orta  esset;  et  ideo  ex  verbis  illis  in 
tali  materia  optiine  concluditur  necessitas 
praecepti ;  necessitas  autem  medii  solum  juxta 
exigentiam  materiae,  ut  in  propriis  locis  de- 
claravi.  At  vero  poenitentia  interior  per  se  et 
natura  sua  est  necessariuin  medium  ad  re- 


XV.  SECT.  I.  29i 

missionem  peccati ;  et  ideo  secluso  speciali 
preecepto  poenitentise,  verificantur  illa  verba : 
Nisi  poenitentiam  egeritis,  omnes  simul  peribi- 
tis ,  videlicet  non  propter  speciale  impoeni- 
tentiee  peccatum,  sed  propter  peccatum,  quod 
per  pcenitentiam  non  deletur.  Et  hoc  est  pri- 
mum  discrimen  a  priori,  ratione  cujus  ex  his 
verbis  non  videtur  colligi  praiceptum  ,  cum 
ad  eorum  veritatem  necessarium  non  sit. 
Aliud  discrimen  a  posteriori  est,  quia  in  dic- 
tis  tribus  sacramentis  necessitas  illorum  ma- 
net,  etiamsi  homo  justificatus  sit  sine  reali 
susceptione  iilorum  ;  quod  est  signum,  illa 
non  tantum  esse  media  necessaria  ad  justifi- 
cationem,  sed  etiam  ex  praecepto.  Secus  vero 
estin  contritione;  nam  si  aliquis  sine  illa  jus- 
tificatus  est,  jam  non  est  illi  necessaria  ;  ergo 
signum  est  in  illa  tantum  esse  necessitatem 
medii. 

5.  Replica  solvitur.  —  Contra  hanc  vero 
responsionem  objicitur,  ulrumque  discrimen 
in  rigore  falsum  esse.  De  primo  patet ,  quia 
formalis  actus  pcenitentise ,  licet  habeat  ma- 
gnam  proportionem  ad  talem  effectum,  et  hac 
ratione  dici  possit  esse  intrinsecum  et  conna- 
turale  medium  ,  nihiiominus  tamen  non  ha- 
bet  ex  se  necessitatem  simpliciter  ad  illum 
finem,  nisi  ex  divina  voluntate  et  ordinatione 
descendat.  Tum  quia  ipsa  sufficientia,  vel  ef- 
ficacitas,  ut  sic  dicam,  contritionis  ad  delen- 
dum  peccatum  in  suo  genere  non  est  per  so- 
lam  naturalem  causalitatem  ejus,  nisi  interce- 
dat  etiam  Dei  ordinatio  et  remissio  ,  ut  alibi 
dictum  est  late.  Tum  maxime,  quia,  si  con- 
tritio  ,  seu  formalis  pcenitentia  haberet  illam 
causalitatem  ,  etiam  illam  haberet  amor  divi- 
nus  ,  et  consequenter  (etiam  in  illa  opinione) 
formalis  poenitentia  ex  sua  natura,  et  sine  di- 
vina  ordinatione  non  posset  esse  medium  ne- 
cessarium  ,  quia  alius  actus  per  se  sine  illo 
sufficeret.  Falsum  est  ergo  primum  discrimen; 
nam,  licet  institutio  illorum  sacramentorum 
et  magis  nova  sit,  et  magis  extrinseca  videa- 
tur,  tamen  eliarn  necessitas  contritionis  non 
est  sine  institutione  pendente  ex  prsecepto  et 
voluntate  divina.  Cujus  signum  est,  quia  heec 
institutio  ex  parte  mutata  est  in  lege  nova, 
ut  infra  dicam. 

6.  Secundum  discrimen  etiam  falsum  est, 
ut  recte  notarunt  Medina  et  Vega  supra  ;  et 
constat  ex  dictis  supra  de  necessitate  hujus 
medii.  Diximus  enim,  si  contingat  aliquem 
justificari  per  solum  amorem  sine  formali 
pcenitentia,  teneri  postea  ad  formalem  pce- 
nitentiam  habendam;  ergo,  si  hoc  est  si- 


292  DISPUTAT. 

gnum  prsecepti,  potius  inde  concluditur  dari 
prseceptum  formalis  pcenitentise,  seu  quod 
idem  est,  contritionis;  nam  alii  actus  minus 
perfecti,  nec  per  se  necessarii  sunt,  nec  suf- 
ficiunt.  Addo  prseterea,  ex  ipsa  necessitate 
medii  optime  colligi,  vel  nunquam  posse  jus- 
tificari  hominem  sine  tali  actu,  vel  si  inter- 
clum  absque  iilo  justificatur,  manere  obliga- 
tum  ad  illum  postea  exercendum.  Nam  alias, 
neque  inre  esset  necessariumillud  medium, 
neque  in  voto  ;  nullo  ergo  modo  est  medium 
necessarium  ;  hactenus  enim  alius  modus  in- 
ventus  non  est.  Sicut  nunc,  postquam  aliquis 
justificatus  est  per  contritionern,  si  non  ma- 
neret  obligatus  ad  confessionem  peccatorum, 
non  posset  dici  confessio  medium  necessa- 
rium  ad  talem  effectum.  Et  ratio  est,  quia  il- 
la  sola  causa  est  necessaria  ad  effectum,  si- 
ne  qua  fieri  non  potest;  alioqui  erit  causa 
sufficiens,non  tamen  necessaria  ;  medium  au- 
tem  est  causa  illius  effectus,  ad  quem  dicitur 
necessarium. 

7.  Eadem  replica  secundo  improlatur,  et 
prolatur  assertio  ratione.  —  Secundo  objicio 
contra  dictam  re^ponsionem,  et  probo  simul 
assertionem  positam  ;  quia,  licet  daremus  il- 
la  verba  Cbristi  immediate  intelligi  de  neces- 
sitate  medii,  ex  illa  optime  infertur  necessi- 
tas  prsecepti,  si  medium  tale  sit,  ut  sit  actus 
humanus  pendens  ex  libera  hominis  volun- 
tate,  ut  excludamus  primum  auxilium  prse- 
venientis  gxatise,  et  habitus;  nam  hsec,  quse  a 
Deo  in  nobis  sine  nobisfmnt,  non  possunt  ca- 
dere  sub  prseceptum,  nisi  quatenus  aliquidho- 
rum  pendet  ex  dispositione  nobis  libera,  quia 
prsecepta  solum  esse  possunt  de  his  quse  sunt 
in  nostra  potestate.  Quod  ergo  tale  medium, 
si  necessarium  sit  adsalutem,  nobisprsecipia- 
tur,  videtur  esse  communis  consensus  Theo- 
logorum.  Et  inductione  constat  in  actu  fidei, 
spei  ct  charitatis,  etc.  Ratio  enim  moralis  cst 
evidens,  quia  prsecepta  dantur  in  ordine  ad 
fmem  ultimum  consequendum,  et  honeste 
vitam  instituendam  ;  sed  nihil  est  magis  ne- 
cessarium  ad  honestatem  vitse  et  ad  consecu- 
tionem  ultimi  finis  ,  quam  id  ,  sine  quo 
non  potest  stare  illa  honestas,  neque  ille 
finis ;  ergo  nihil  magis  potest  cadere  in 
prseceptum,  quam  hoc  medium.  Quid  enim 
prsecipi  debef,  si  hoc  non  prsecipitur?  aut 
quomodo  legislator  sufficienter  jorovidet  ho- 
minibus,  si  haec  media  in  suis  legibus  prse- 
termittit  ?  Et  in  prsesenti  cleclaratur  speciali- 
ter,  supponendo  amorem  Dei  infusum  et  su- 
per  omnia,  si  liabeatur,  sufficere  per  modum 


XV.  SECT.  I. 
dispositionis  ad  remissionem  peccati  et  justifi- 
cationem .  Constituamus  ergo  hominem  haben- 
tem  conscientiam  actualem  peccati  mortalis, 
et  actualiter  cogitantem  de  pcenitentia  illius, 
et  judicantem  sibi  non  esse  prseceptum :  probo 
igitur  pcenitentiam  non  posse  esse  medium 
necessarium,  stante  hac  rerum  disposilione. 
Quia  ille  potest  sine  peccato  nolle  pcenitere, 
et  consequenter  Deum  poterit  super  omnia 
amare;  ergo  recte  concludit  pcenitentiamnon 
posse  esse  medium  necessarium,  nisi  etiam 
sit  prseceptum. 

Triplex  motiwm,  ex  quo  potest  oriri  prcece- 
ptum  pamitentia?,  proponitur. 

8.  Primum.  —  Secundum.  —  Tertium.  — 
Tertio,  ut  propriam  rationem  hujus  prsecepti 
declaremus,  et  ad  quam  virtutem  spectet,  ad- 
vertendum  est,  tribus  modis,  seu  ex  triplici 
motivo  posseoriri  hocpraeceptum,  scilicet,  ex 
lege  justitise,  qua  tenetur  unusquisque  satis- 
facere  injurise  factse,  quse  lex  in  proposilo 
pertinet  ad  specialem  virtutem  pcenitentiae, 
juxta  supra  tractata.  Secundo  ex  lege  cha- 
ritatis  divinse,  quse  sicut  obligat  ad  diligen- 
dum  Deum  super  omnia,  ita  obligat  etiam 
hominem,  ut  quod  in  se*est  faciat  ad  recupe- 
randam  amicitiam  divinam,  si  illam  perdidit, 
ac  denique  ad  habendum  Deum  pro  uhimo 
fine.Teitioexlegecharitatisproprise^quatenus 
homo  tenetur  habere  curamanimse  suse,et  con- 
sequenter  adhibere  media  necessaria  ne  in 
seternum  pereat ;  si  enim  charitas  proximi 
obligat,  ut  unusquisque  provideat  alteri  in 
necessitate  spirituali,  si  unus  potest,  et  alter 
graviter  indiget,  multo  magis  charitas  pro- 
pria  obligabit,  ut  unusquisque  provideat  sibi 
ipsi.  Quse  omnia  indicavit  D.  Thomas,  q.  84, 
art.  5,ad2. 

9.  Poenilenliam  cadere  sub  prceceplo ,  ut 
procedit  exjustitiaad  Deum. — Assertio  se- 
cunda. —  Ex  his  autem  tribus  rationibus  non 
omnes  sunt  seque  certse.  Nam  prima  pendet 
ex  illa  qusestione,  an  pcenitentia  sit  specialis 
virtus  distinctaa  charitate  ;  quia,  si  distincla 
non  est,  nec  prseceptum  illud  potest  esse  dis- 
tinctum  a  prsecepto  pertinente  ad  charitatem; 
unde,  si  fortasse  Victoria  hoc  solum  negare 
voluit,  minus  improbabilis  est  ejus  opinio. 
Nibilominus  tamen,  sicut  probabilius  est  pce- 
nitentiam  esse  specialem  virtutem  justitise 
ad  Deum,  a  cbaritate  distinctam,  ita  verum 
censeo  esse  sufficientem  illam  rationem  hu- 
jus  prsecepti ;  imo  hoc  esse  proprium  prse- 
ceptum  pcenitentise,  quod  inquirimus_,  ut  be- 


DISPUTAT. 
ne  sensit  Petrus  Soto  supra ;  et  significavit 
D.  Thomas,  loco  proxime  citato,  dicens  :  Re~ 
quirit  charitas  quod  homo  doleat  de  ofTensa  in 
amicwm  commissa,  et  quod  homo  studeat  satis- 
facere ;  nam  primum  horum  pertinet  ad  cha- 
ritatem  immediate  et  ratione  sui,  secundum 
autem  potius  imperative.seu  ratione  justitise. 
Sicut  inter  homines  charitas  requirit,  ut  sa- 
tisfactio  exhibeatur ;  illud  tamen  est  remo- 
te ;  nam  proxime  pertinet  ad  justitiam.  Cum 
ergo  poenitentia  sit  qusedam  justitia  ad  Deum, 
cui  per  peccatum  injuria  illata  est,  ad  illam 
proxime  spectat  obligatio  satisfaciendi,  prout 
homo  potest,  etDeus  offensus  exigit.  Imo,  si 
preeceptum  pcenitentise  non  esset  hujusmodi, 
satisfactio  pro  injuria  Deo  illata  non  caderet 
sub  prseceptum  propterse,  seu  propter  ratio- 
nem  justitise,  sed  solum  amicitia  divina,  seu 
ejus  redintegratio,  et  reliqua,  quatenus  sunt 
media  adhunc  finem  necessaria.  Consequens 
autem  est  falsum,  tum  quia  ipsa  sequitas  jus- 
titiae  secum  affert  obligationem  satisfaciendi 
propter  suam  bonestatem,  seu  propter  jus  al- 
terius ;  tum  etiam  quia  alias  amor  Dei  per  se 
sufficeret  ad  hunc  tinem  restituendi  hominem 
in  amicitiam  Dei,  et  sine  causa  exigeretur  pce- 
nitentia  et  aliasatisfactio. 

10.  Oljectio.  —  Sed  objici  potest,  quia 
preeceptum  pcenitentia;  non  obligat  ad  exer- 
cendum  actura  pcenitentiae  sub  speciali  mo- 
tivoillius  virtutis  ;  nam  si  homo  contritionem 
eliciat  ex  motivo  charitatis,  satis  implethanc 
obligationem  poenitentise ;  ergo  nullum  inter- 
venit  hic  prceceptum  proprium  illius  virtutis, 
quia  virtus  non  obligat,  nisi  ad  proprium  et 
specialem  actum,  qui  sub  proprio  illius  mo- 
tivo  fiat. 

11.  Solvitur.  —  Respondetur  hic  duo  esse 
distinguenda  :  unum  est  velle  satisfacere 
Deo ;  aliud  est  ipstun  satisfacere  ,  quod  com- 
paratur  ad  illam  voluntatem,  tanquam  actus 
exterior  ad  interiorem.  Prseceptum  ergo  per 
se  cadit  in  ipsam  satisfactionem,  quatenus 
est  constitutiva  sequalitatis  et  justitiae  ;  et  sub 
hac  ratione  pertinet  ad  virtutem  justitiee,  et 
consequenter  cadit  in  voluntatem  talis  satis- 
factionis,  quia  praecepit  illam  ut  actum  volun- 
tarium  et  humanum.  Sicut  inter  homines 
prseceptum  restituendi  per  se  cadit  in  actum 
exteriorem,  consequenlervero  in  voluntatem 
restituendi ;  nam  licet  uterque  actus  per  mo- 
dum  unius  praecipiatur,  quatenus  componunt 
unum  actum  moralem,  nihilominus,  quate- 
nus  distincti  sunt,  unus  prsecipitur  ratione  al- 
terius. 


XV.  SEGT.  I.  «293 

12.  Atque  hincfit,  uL  vohmtas  illa  satisfa- 
ciendi  Deo,  per  se  cadat  sub  hoc  praeceptum 
pcenitentice  ;  imo  et  immediatius,  ordine  exe- 
cutionis,  ut  sic  dicam  ;  nam  hcet  ordine  in- 
tentionis  ipsa  satisfactio  sitprius  intenta,  exe- 
cutio  tamen  incipere  debet  a  voluntate.  Con- 
tingit  tamen  aliquando,  ut,  prius  quam  illa 
specialis  virtus  pcenitentiee  velit,  aut  imperet 
illam  satisfactionem  sub  propria  ratione,  ho- 
mo  exerceat  illam  eamdem  satisfactionem,  ex 
puro  motivo  charitatis  Dei  exercendo  contri- 
tionem  veram  ;  et  tuncre  ipsa  adimplet  obli- 
gationernpraeceptipcenitentiae,  etiam  ut  per- 
tinet  ad  virtutem  justitiae,  quia  in  re  ipsa  fit 
ille  actus,  qui  per  illud  preeceptum  per  se  in- 
tenditur,  quod  satis  est,  ut  cesset,  seu  im- 
pleatur  obligatio  ejus.  Sicut  inter  hoinines, 
si  quis  de  facto  restituat  alienum,  etiamsi  id 
non  faciat  per  formalem  actum  justitiae,  et 
intendendo  honestatem  ejus,  sed  vel  examo- 
re  alicujus,  vel  ex  timore  pcenee,  nihilominus 
satisfacit  obligationi  justitise,  quia  id  satis 
est,  ut  nec  transgrediatur  illam  obligationem, 
neque  amplius  illa  teneatur. 

13.  Ex  quo  etiam  intelligitur,  voluntatem 
illam  justitise  (tam  respectu  Dei,  quam  homi- 
nis)id  est,  elicitam  a  propria  virtute  justitiae, 
non  ita  cadere  absolute  in  preeceptum,  ut  sine 
illa  non  possit  satisfieri  obligalioni  preecepti 
per  aliam  voluntatem  ,  quee  habeat  eumdem 
effectum,  quamvis  sub  alio  motivo. 

14.  Sed  nihilominus  verum  est  talem  vir- 
tutem  justitise  ex  se  obligare  ad  talem  volun- 
tatem,  si  necessaria  sit  ad  talem  effectum  sa- 
tisfaciendi  vel  restituendi,  vel  quia,  si  aliun- 
de  non  praeveniatur  ,  ipsa  virtus  justitiae 
efficaciter  movet ,  et  ex  necessitate  pree- 
cepti_,  ad  talem  voluntatem.  Quod  autem 
ex  praeventione  alterius  ,  ut  ita  dicam,  ces- 
set  materia  ejus  ,  et  consequenter  cesset 
obligatio  habendi  illam,  accidentarium  est. 
Nam  talis  obligatio  ex  prgecepto  affirmativo 
est,  quod  non  obligat  pro  semper ,  sed  pro 
tempore  necessitatis  ;  quia  ergo  exhibita  sa- 
tisfactione,  vel  restitutione  in  re  ipsa,  quacun- 
que  via  id  factum  sit,  jam  cessat  necessitas 
iliius  voluntatis,  ideo  cessat  etiam  obligatio. 
Quee  doctrina  ad  plures  alias  virtutes,  scilicet 
religionis,  misericordiae,  et  similes  applicari 
potest.  Hoc  igitur  modo  praeceptum  hoc  per 
se  pertinet  ad  specialem  virtutem  pcenitentiee, 
quamvis  in  re  ipsa  expleri  possit  actibus  so- 
lius  charitatis. 

15.  Instantia. —  Unam  virtutem  posse  olli- 
gare  ad  actum  alterius. — Responsio. — Sed  in- 


294  •  DISPUTAT. 

stabit  aliquis  ;  nam  hinc  sequitur  prseceptum 
unius  virtutis  obligare  ad  actum  alterius ,  ut 
preeeeptum  justitise  ad  actum  charitatis  ;  hu- 
jusmodi  enim  est  prseceptum  pcenitentiee  , 
quod  per  se  primo  dicitur  obligare  ad  satis- 
factionem  possibilem  Deo  exhibendam  ;  quee 
tamen  non  exhibetur,  nisi  per  actum  contri- 
tionis,  qui  est  elicitus  a  charitate.  Consequens 
autem  videtur  esse  inconveniens  ,  quia  sicut 
virtus  non  operatur  extra  proprios  terminos, 
ita  nec  praeceptum  ejus  extra  illos  obligat. 
Respondetur,  sicut  una  virtuspotest  imperare 
actum  alterius,  ita  non  esse  inconveuiens, 
ut  obliget  ad  actum  alterius ,  ut  impera- 
bilem  ab  ipsa  ;  nam  sub  ea  ratione  actus 
imperatus  ad  eam  virtutem  spectat,  ut  ac- 
tus  externus  ;  preecepta  autem  virtutum 
obligant  etiam  ad  actus  externos.  Exem- 
plum  facile  est  in  religione  ;  nam  si  hic 
et  nunc  ad  reddendum  Deo  cultum  debi- 
tum,  sit  necessarium  exercere  actum  fidei, 
ipsa  virtus  religionis  obligabit  ad  exercendum 
illum  ,  ita  ut  omissio  talis  actus  tunc  non  sit 
contra  fidem,  sed  contra  religionem.  Idemque 
est  quoties  necessitas  exercendi  actum  unius 
virtutis  oritur  ex  alia  virtute,  quse  requirit  ac- 
tum  alterius,  ut  medium  sibi  necessarium. 
Sic  ergo  in  praesenti  contritio  quatenus  est 
aclus  imperabilis  a  virtute  pcenitentiee,  et 
medium  necessarium  ad  implendam  obliga- 
tionem  illius  virtutis,  potest  exigi  ex  vi  prse- 
cepti  ad  illam  virtutem  pcenitentise. 

Pcenitentiam  cadere  sub  prwceptum  ,  ut  proce- 
dit  ex  charitate  divina.  Assertio  tertia. 

16.  Secunda  radix  hujus  obligationis  supra 
tactse  vera  est,  et  mihi  certa,  supposita  ne- 
cessitate  poenitentise  ad  amicitiam  Dei  semel 
amissam  recuperandam.  Quia  nullus  actus 
charitatis  majori  ratione  cadit  in  prseceptum 
ejusdem  charitatis  divinee  ,  quam  ille  qui  ne- 
cessarius  est  ad  ipsammet  charitatem  huben- 
dam  ;  si  ergo  contritio  est  necessaria  ad  cha- 
ritatem  habendam,  quia  est  necessaria  ad  re- 
conciliationem  cum  Deo,  quse  per  charitatem 
fit ,  prseceptum  charitatis  Dei  obligat  ad  con- 
tritionem.  Et  hanc  radicem  hujus  prsecepti 
tetigit  D.  Thomas  supra ,  et  frequentius  Doc- 
tores  supra  citati. 

17.  Objeciio.  —  Adrianus  improbatur.  — 
Solum  potest  objici,  quia  modus  virtutis  non 
cadit  sub  preecepto ;  ergo  nec  dolor  de  pecca- 
to  ex  gratia  et  charitate ;  nec  talis  dolor,  ut 
per  illum  conssquamur  gratiam  et  charitatem, 
cadit  sub  preecepto.  Unde  Adrianus,  Quodlib. 


XV.  SECT.  I. 

6,  q.  3,  ad  ultimam  quamdam  confirmatio- 
nem,  ait,  posse  hominem  dolere  de  peccato 
imperfecte  ,  ut  non  consequatur  gratiam,  et 
nihilominus  per  illum  dolorem  implere  hoc 
prseceptum  pcenitentise.  Dico  tamen  senten- 
tiam  Adriani  falsam  esse,  et  repugnantiam 
involvere ,  sub  quocunque  titulo  heec  obliga- 
tio  pcenitentiee  consideretur.  Nam,  si  agamus 
de  titulo  justitise,,  interrogo  ,  an  homo  per  il- 
lum  dolorem  satisfaciat  Deo,  quantum  ipse 
exigit,  necne.  Si  ita  satisfacit,  statim  conse- 
quitur  justitiam  ,  et  reconciliatur  Deo  ;  haec 
enim  est  promissio  ejus,  ut  in  superioribus 
visum  est ;  si  vero  non  ita  satisfacit,  non  fa- 
cit  eequitatem  justitiee,  quantum  potest,  et  de- 
bet;  ergo  non  implet  preeceptum  pcenitentiee 
prout ad justitiampertinet.  Similiterratio  sum- 
pta  ex  divina  amicitia  aperte  convincit,  legem 
charitatis  Dei  obligare  ad  talem  pcenitentiam, 
quee  ad  reconciliationem  cum  Deo  sufficiat  ; 
et  pari  modo,  ut  dicemus,  ratio  charitatis 
propriee  obligat  ad  eampcenitentiam,  quee  est 
medium  sufficiens  et  necessarium  ad  salu- 
tem ;  quandiu  ergo  non  fit  tam  perfecta  pce- 
nitentia ,  ut  habeat  hunc  effectum  ,  non  im- 
pletur  hoc  preeceptum,  ut  bene  notavit  Vega, 
dict.  lib.  13,  cap.  24. 

18.  Objectioni  occurritur. — Ille  tantum  mo- 
dus  contritionis  prcecipitur,  qui  est  de  ejus 
substantia. — Ad  objectionem  ergo  respondeo, 
modum  virtutis,  qui  formaliter  in  hoc  con- 
sistit,  ut  actus  eliciatur  ab  habitu  virtutis,  aut 
quod  informetur  habitu  virtutis ,  hunc,  in- 
quam,  modum  per  se  ac  directe  non  cadere 
sub  preeceptum,  tanquam  materiam  ejus  ; 
quia  hoc  modo  habitus  non  cadunt  sub  pree- 
ceptum,  neque  eorum  infusio,  cum  non  sit  a 
nobis,  sed  a  Deo,  neque  eorum  efficientia, 
quatenus  infusionem  supponit.  Nihilommus 
tamen  aliquis  modus  virtutis  potest  cadere 
sub  preeceptum,  et  esse  materia  ejus,  quo 
posito  infallibilis  sit  gratiee  et  charitatis  infu- 
sio  ex  promissione  divina.  Patet  in  amore 
Dei  super  omnia,  nam  sub  illo  modo  cadit 
sub  prseceptunx,  ut  per  se  notum  est ;  si  au- 
tem  illo  modo  exerceatur,  statim  infunden- 
tur  gratia,  et  charitas,  si  antea  non  erant,  ut 
in  superioribus  ostensum  est ;  eodem  ergo 
modo  cadit  sub  preeceptum  dolor  de  peccato 
super  omnia,  quo  posito  statim  etiam  sequi- 
tur  justificatio.  Ac  denique  addo,  aclum  ha- 
bentem  talem  modum  intrinsecum,  et  sub- 
stantialem,  non  solum  posse  preecipi  propter 
se,  et  propter  honeitatem  suam,  sed  etiam 
propler  reconciliationem  cumDeo,  etpropter 


DISPUTAT.  XV.  SECT.  II. 


295 


sanctificationem  et  gratise  infusionem;  tunc 
autem  ipsa  gratiaj  infusio  non  est  materia 
prsecepti,  sed  finis  ;  sed  materia  est  talis  ac- 
tus  virtutis,  non  quidem,  ut  informatus  gratia, 
formaliter  loquendo  ,  sed  ut  informabilis 
gratia,  seu  ut  ultima  dispositio  ad  illam. 
Atque  ex  liac  doctrina  obiler  expediuntur 
multse  qusestiones,  quse  hic  interrugari  pos- 
sent,  scilicet,  an  intensio  contritionis,  vel 
duratio  vel  alii  modi  similes  cadant  sub  hoc 
praeceptum.  Dicendum  est  enimillum  tantum 
modum  eadere,  qui  est  de  substantia  et  ra- 
tione  contritionis,  quia  illa  sufficit  ad  recon- 
ciliationem  cum  Deo,  et  ad  congruam  satis- 
factionem,  quse  ab  homine  postulatur.  Quis 
autem  sit  ille  modus,  supra  declaratum  est 
explicando  rationem  contritionis. 

Pcenitentiam  prcecipi,  ut  procedit  ex  charitate 
propria.  Assertio  quarta. 

19.  Tertia  radix  hujus  obligationis,  scilicet 
ex  charitate  seu  misericordia  propria,  tangi- 
tur  a  D.  Thoma,  citato  loco,  his  verbis :  Re- 
quirit  etiam  ipsa  misericordia  ordinata,  ut 
liomo  subveniat  pcenitendo  suce  miserice,  quam 
per  peccatum  incurrit.  Et  eamdem  docuerunt 
Medina,  dict.  God.  de  Pcenit.,  q.  3;  Vega, 
lib.  31  in  Trident.,  c.  20 ;  Soto,  d.  17,  q.  2, 
art.  6.  Attigitque  Scotus  ibi,  q.  1,  dicens, 
pcenitentise  obligationem  non  tantum  ex  illo 
prsecepto  :  Diliges  Dominum  Deum  tuum,  sed 
etiam  ex  illo  :  Diliges  teipsum,  oriri.  Et  mihi 
etiam  videtur  verissima  :  nam  sine  dubio 
obligatur  homo  aliquo  speciali  pnecepto,  ut 
curam  habeat  suse  salutis,  juxta  illud  Eccle- 
siast.  30  :  Miserere  animce  tuce  placens  Deo  ; 
et  contine,  et  congrega  cor  tuum  in  sanctitate. 
Quod  prseceptum  non  nisi  ad  charitatem  et 
misericordiam  erga  seipsum  pertinet.  Et- 
enim,  si  ex  charitate  obligatur  homo,  ut  sibi 
provideat  in  corporalibus,  cur  non  magis  in 
spiritualibus?  Ttem  si  ex  charitate  obligatur 
homo  ad  subveniendum  proximo  in  spiri- 
tualibus,  cur  non  magis  sibiipsi  ?  Quo  argu- 
mento  usus  est  August.,  in  Ench.,  c.  76,  di- 
cens :  Qui  vult  eleemosynam  ordinate  dare,  a 
seipso  debet  incipere,  et  eam  sibi  primum  dare. 
Et  propter  hunc  dilectionis  ordinem  ait  dic- 
tum  esse :  Diligts  proximum  tuum  sicut  teip- 
sum.  Et  subdit  deinde,  primam  eleemosynam 
hominis  erga  seipsum  esse  debere,  remissio- 
nempeccatorum  sibiprocurare.  Eamdemdoc- 
trinam  habet  21  de  Civit.,c.  27.  Si  ergotene- 
tur  homo  ex  charitate  propria  sibi  providere 
in  spiritualibus,  profecto  maxime  urgebitur 


hac  obligatione,  ubi  periculum  seternse  dam- 
nationis  imminet;  at  hoc  non  solum  imminet, 
sed  etiam  certissima  est  damnatio,  si  de  pec- 
catis  commissis  pcenitentiam  non  agat ;  ergo 
etiam  ex  vi  hujus  prsecepti  charitatis  ad  pce- 
nitenliam  agendam  obligatur. 

SECTIO  II. 

Utrmn  impcenitentia  sit  speciale  peccatum  ab  aliis 
separabile. 

1.  Prima  difficultas.—Quomo,m  peccatura 
preecepto  opponitur,  etopposita  inter  se  com- 
parata  melius  cognoscuutur,  ideo  tractanda 
est  hoc  loco  duplex  difficultas,  quee  circa  pec- 
catum  impcenitentice  insurgit.  Prior  est,  quia 
ex  resolutione  data,  et  ex  multiplici  obliga- 
tione  ad  pcenitendum',  quam  explicuimus, 
sequitur,  omissionem  pcenitentiae  tempore 
debito  esse  speciale  peccatum,  quia  est  con- 
tra  speciale  praeceptum.  Gonsequens  est  con- 
traD.Thoraam,2.  2,  q.  14,  art.  1,  ad3,  ubi  ex- 
ponens  Augustinum  dicentem  peccatum  in 
Spiritum  Sanctum  esse  finalem  impceniten- 
tiam,  dicit,hujusmodi  impcenitentiam  finalem 
non  esse  speciale  peccatum.  Quod  si  hoc  ve- 
rum  est  de  impcenitentia  in  fine  vitse,  a  for- 
tiori  habebit  locum  in  omni  alia  impoeniten- 
tia,  quocunque  tempore  habeatur.  Indicat  au- 
tem  D.  Thomas  rationem,  quia  impcenitentia 
est  circumstantia  generalis,  quse  cuicunque 
peccato  adjungi  potest ;  talis  autem  circum- 
stantia  non  dat  specialem  malitiam,  nisi  sit 
specialiter  iutenta,  ut  in  superioribus  etiam 
dictum  est ;  ergo.  Confirmatur,  quia  alias  se- 
quitur  processus  in  infinitum  ;  nam  si  im- 
poenitentia  de  primo  peccato  est  secundum 
peccatura,  impoenitentia  de  hoc  secundo  erit 
tertium,  et  de  tertio  erit  quarturn,  et  sic  in 
infinitum. 

2.  Secunda  difficultas. — Altera  difficultas 
est :  nam  si  impcenitentia  est  speciale  pecca- 
tum,  uon  erit  unum,  sed  triplex  peccatum, 
juxta  tres  obligationes  pcenitendi  supra  de- 
claratas.  Sequela  patet,  quia  tres  illse  obliga- 
tiones  suntdiversarum  rationum,  scilicet,  jus- 
titiee  ad  Deum,  etcharitatis  Dei,  et  sui  ipsius, 
et  non  est  major  ratio  cur  transgressio  unius 
constituat  speciale  peccatum,  quam  alterius. 
Consequens  autem  per  se  videtur  absurdum, 
alias  homo  nunquam  posset  mori  in  peccato 
mortali,  quin  quatuor  ad  minimum  peccato- 
rum  mortalium  reatum  habeat,  scilicet  illius, 
quod  commisit,  et  triplicis  impcenitentise.  Imo 
ulterius  sequitur,  quoties  homo  peccat  mor- 


296 


DISPUTAT.  XV.  SEGT.  II. 


taliter,  quatuor  peccata  committere,  unum 
pertinens  ad  specialem  materiam^  verbi  gra- 
tia,  furti,  aut  honricidiL,  etc.  ;  aliud  injusti- 
tise  contra  Deum  ;  nam  si  justitia  erga  Deum 
obligat  ad  satisfaciendum  illi  pro  injuria  il- 
lata,  a  fortiori  obligat  semper,  et  pro  semper 
ad  non  inferendam  illi  injuriam  ;  tertium  erit 
contra  charitatem  Dei,  ob  similem  rationem  , 
nam  si  charitas  Dei  obligal  ad  procurandam 
Dei  amicitiam  jam  amissam,  a  fortiori  obliga- 
bit  ad  non  amittendarn  illam  ;  quartum  erit 
contra  charitatem  propriam,  eadem  propor- 
tione,  nam  si.  tenemur  ex  propria  charitate 
facere  quod  inj  nobis  est  ad  recuperandam 
gratiam  amissam,  ergo  multo  magis  ad  non 
amittendum  illam,  neque  nos  spiritualiter  oc- 
cidendum,  ergo  si  ad  multiplicanda  peccata 
impcenitentise  sufficithsec  multiplex  obligatio, 
sufficiet  ad  multiplicandas  malitias  in  cujus- 
libet  peccati  commissione. 

3.  Assertio  prima  generaliter  affirmans.  — 
Nihilominus  dicendum  est ,  impcenitentiam 
esse  posse  speciale  peccatum  ;  hoc  enim  ma- 
irifeste  sequitur  ex  resolutione  prsecedentis 
sectionis  ;  nam  si  prseceptum  pcenitendi  spe- 
ciale  est,  violatio  ejus  esse  poterit  peculiare 
peccatum  ;  nam  habet  propriam  deordinatio- 
nem.  Et  itain  hac  generali  asserlione  omnes 
auctores  citandi  conveniunt.  Difficultas  vero 
est,  quis  modus  voluntatis,  seu  voluntarii 
necessarius  sit  ad  hoc  specialepeccatum  ;  ali- 
quod  enim  voluntarium  necessarium  esse, 
manifestum  est,  quia  peccatum  aut  volunta- 
rium  est,  aut  peccatum  non  est,  ut  exsenten- 
tia  Augustini  vulgatum  est  apud  Theologos. 
Quocirca.,  si  contingat  aliquem  omittere  pce- 
nitentiam  tempore  mortis,  aut  quocunque 
alio  tempore  debito,  et  omissionemillamnul- 
lo  modo  voluntariam  esse,  nec  directe,  nec 
indirecte,  tunc  certum  est  illam  impceniten- 
tiam  non  esse  speciale  peccatuni,  quia  non 
est  voluntaria  transgressio  prsecepti  poeni- 
tendi.  Potest  autem  hoc  contingere  in  hac 
omissione  sicut  in  aliis,  ex  invincibili  igno- 
rantia,  naturali  oblivione,  vel  inconsidera- 
tione,  aut  alia  simili  impotentia.  Tunc  ergo 
eritimpcenitentiamaterialis  (ut  sicdicam)po- 
tius  quam  formalis  ;  ut  ergo  formalis  sit,  ali- 
quod  voluntarium  necessarium  est. 

4.  Duplex  impcenitentice  modus. —  Duobus 
autem  modis  potest  omissio  aliqua  volunta- 
ria  esse  :  primo,  directe  per  expressum  ac- 
tum  ac  propositum  voluntatis,  habens  pro 
objecto  ipsam  omissionem  prsecepto  contra- 
riam,  qualis  in  prsesenti  materia  est  uon  pce- 


nilere  tempore  debito.  Velle  enim  non  poeiri- 
tere,  seu  nolle  pcenitere  pro  eo  tempore,  pro 
quo  nondum  prseceptum  pcenitentise  obligat, 
non  est  propria  impcenitentia,  quse  sit  spe- 
cialis  culpa,  quia  non  est  transgressio  prse- 
cepti,  quia  illud  non  pro  semper  obligat,  ut 
infra  latius  videbimus.  Oportet  ergo,  ut  ex 
parte  objecti  voluntas  feratur  in  omissionem 
pcenitentise  pro  eo  tempore,  pro  quo  ejus  prea- 
ceptum  obligat.  Dico  autem,  ex  parte  ohjecti, 
quia  ex  parte  actus  voluntatis  non  est  id  sem- 
per  necessarium  ;  nam  si  quis  nunc  velit 
nonpcenitere  teinporemortis,  jam  peccatpec- 
cato  impcenitentise,  saltem  secundum  affec- 
tum,  ut  constat  in  proposito  omittendi  Mis- 
sam,  vel  in  quacunque  alia  omissione.  Ratio 
autem  est,  quia  prseceptum  affirmativum  li- 
cet  non  obliget  pro  semper  ad  exercendum 
actum  prsecepti,  obligat  tamen  ad  non  ha- 
bendum  affectum  sibi  repugnanlem,  et  quo- 
ad  hoc  habet  vim  prsecepti  negativi.  Alio  mo- 
do  contingit  omissionem  esse  voluntariam 
solum  indirecte,  seu  interpretative,  quando 
scilicet  ex  negligentia  culpabili  actus  omit- 
titur  tempore  debito,  vel  ex  ignorantia  vin- 
cibili,  vel  ex  certa  scientia,  sine  voluntate 
quidem  directa  omittendi,  cum  voluntate  ta- 
men  agendi,  vel  retiuendi  aliquid  incompos- 
sibile  prsecepto. 

5.  Secunda  assertio  affirmans  de  proposito 
non  pcenitendi. — De  primo  ergo  modo  volun- 
talis  certum  est,  impcenitentiam,  illo  modo 
volunlariam,  esse  speciale  peccatum,  velin  af- 
fectu  tantum,  si  sit  in  solo  proposito  anteil- 
lud  tempus,  pro  quo  obligat  prseceptum  pce- 
nitentise.,  vel  etiam  in  effectu,  seu  quasi  opere 
consummato,  si  usque  ad  tempus  obligatio- 
nis  duret.  Hoc  docuit  expresse  D.  Thomas  in 
2.  2,  q.  14,  art.  2,  ubi  dicit,  impceniten- 
tiam,prout  numeratur  inter  species  peccati  in 
Spiritum  Sanctum,  non  dicere  solam  perma- 
nentiam  in  peccato,  sed  propositum  non  pce- 
nitcndi  ;  imo  in  2,  d.  43,  significat  unicum 
modum  committendi  hoc  peceatum  speciale, 
esse  per  formale  propositum,  de  quo  postea 
videbimus  quoad  partem  exclusivam.  In  hac 
etiam  assertione  omnes  Theologi  conveniunt, 
et  convincitur  ratione  supra  facta  ;  nam 
transgressio  specialis  preecepti  est  speciale 
peccatum  ;  ergo  tunc  maxime  erit,  quando 
transgressio  illa  direcle  voluntaria  est.  Item, 
propositum  illud  est  specialis  actus  tendens 
in  objectum  habens  specialem  malitiam  ;  er- 
go  est  speciale  peccatum.  Tandem,  illa  vo- 
luntas  habet   malitiam  moralem,   et  pcr  se 


DISPUTAT. 
nou  habet  aliam,  nisi  malitiam  impoeniten- 
tiae  ;  nam  qui  est  fornicatus,  et  pcstea  non 
vult  poenitere,  non  habet  novam  malitiam 
fornieationis  ,  sed  impcenitentiae  tantutn  ; 
unde  perjurus  et  fornicarius,  si  pcenitere  no- 
lint,  peccatum  ejusdem  speciei  committent, 
etiamsi  peccata,  in  quibus  permanent,  sint 
specie  diversa  ;  est  ergo  talis  impcenitentia 
speciale  peccatum. 

6.  Tertia  assertio  affirvnans  etiam  de  qua- 
cunque  voluntaria  impcenitentia. — De  alio  au- 
tem  modo  voluntarii  nonnulla  dubitatio  est, 
propter  D.  ThomaB  testimonium  supra  ad- 
ductum.  Nihilominus  dicendum  secundo  est, 
impcenitentiam  illo  modo  voluntariam  addere 
specialem  malitiam,  et  in  hoc  sensu  esse  spe- 
ciale  peccatum.  Probatur,  quia  in  omni  alia 
omissione  specialis  praecepti  illud  volunta- 
rium  sufficit  ad  specialem  malitiam  contra- 
hendam,  et  hic  nulla  est  ratio  faciendi  ex- 
eeptionem,  ut  constabit  respondendo  ad  ra- 
tiones  in  oppositum.  Itern,  quia  rationesfac- 
taB  in  superiori  assertione  hic  possunt  cum 
proportione  applicari  ;  quia  negari  non  po- 
test,  quin  sit  culpabile,  ac  moraliter  malum, 
omittere  pcenitenliam  eo  tempore,  quo  prse- 
cepta  est,  voluntarie  dicto  modo  ;  illa  autem 
malitia  moraliter  non  est  alterius  rationis  a 
malitia  omissionis  directe  volita,  nec  potest 
cogitarialia  species,  in  qua  constituatur.Unde 
etiam  hsec  malitia  est  ejusdem  rationis  in  eo, 
qui  non  agit  pcenitentiam  perjurii,  verbi  gra- 
tia,  et  in  eo,  qui  non  agit  pcenitentiam  adul- 
ierii,  cum  eodem  modo  voluntarii  mdirecte  ; 
ergo  signum  est  tale  voluntarium  sufficere  ad 
hanc  specialem  malitiam. 

7.  Satisfit  priori  diffteultati. — Prhva  ex- 
positio  D.  Thomce. — Sed  quidad  D.  Thomam? 
Tribus  modis  exponi  potest.  Primus  est,  ut 
non  loquatur  de  speciali  peccato  in  quacun- 
que  specie  malitise,  sed  de  peccato  speciali  in 
Spiritum  Sanctum  juxta  subjectam  materiam, 
de  qua  ibi  tractabat.  Retulerat  enim  ibi  sen- 
tentiam  Augustini,  dicentis,  impcenitentiam 
esse  peccatum,  seu  blasphemiam  in  Spiritum 
Sanctura,  etin  eo  sensu  dicit,  impcenitentiam 
non  accipi  ab  Augustino  pro  speciali  peccato, 
sed  prout  esse  potest  generalis  circumstantia 
cujuscunque  peccati  ;  nam  Augustinus  loqui- 
tur  de  impoenitentia,  prout  dicit  solam  per- 
manentiam  in  peccato  usque  ad  mortem,  ut 
ibidem  in  art.  2  idem  D.  Thomas  exposuit. 
Juxta  quam  interpretationem  propositum  non 
pcenitendi  non  solum  est  speciale  peccatum, 
quia  est  contra  speciale  preeceptum  pceniten- 


XV.  SECT.  II.  297 

di,  sed  etiam  quia  est  speciali  modo  contra 
SpiritumSanctum;  omissio  autem  poenitentise, 
etiam  si  sit  ex  negligentia,  et  indirecta  voluu- 
tate,  non  est  speciali  modo  contra  Spiritum 
Sanctum,  etiam  si  sit  aiias  speciale  peccatum 
in  suo  ordine,  quatenus  est  contra  speciale 
prseceptum. 

8.  Rejicitur. —  Verumtamen  hsec  expositio 
mihi  non  videtur  juxta  mentemD.  Thomse,  et 
in  se  continet  difficilem  doctrinam.  Nam  si 
propositum  non  pcenitendi  est  specialitercon- 
tra  Spiritum  Sanctum,  interrogo,  an  hoc  in- 
telligatur  de  omni  directo  proposito  non  pce- 
nitendi,  vel  de  aliquo  speciali,  quod  ex  pecu- 
liari  motivo,  vel  contemptu  Spiritus  Sancti 
habeatur.  Multis  enim  placet  hoc  secundum, 
quia  sine  eontemptu  non  committitur  speciale 
peccatum  contra  Spiritum  Sanctum ;  potest 
autem  haberi  propositum  non  pcenitendi  sine 
contemptu.  Nihilominus  tamen  heec  pars  vi- 
detur  contra  D.  Thomam,  tum  quia  simplici- 
ter  dicit,  impoenitentiam,  proutimportat  pro- 
positum  non  pcenitendi,  numerari  inter  spe- 
eies  peccati  contra  Spiritum  Sanctum.  Unde 
sentit  in  tali  proposito  semper  includi  suf- 
ficientem  contemptum  Spiritui  Sancto  repu- 
gnantem,  quia  dum  ejus  gratia  et  remissio 
directe  refutatur,  ipse  Spiritus  Sanctus  con- 
temnitur.  Tum  etiam,  quia  D.  Thomas  tan- 
tumduplicemimpcenitentiamdistinguit^unam 
per  propositum  non  pomitendi,  alteram  sine 
illo  ;  quse  distinctio  insufficiens  esset,  si  propo- 
situm  nonpcenitendi  quoddam  esset  cum  con- 
temptu  contra  Spiritum  Sanctum,  aliud  sine 
illo.  Addo,  in  aliis  speciebus  peccati  contra 
Spiritum  Sanctum  quas  ibi  numerat,  ut  sunt 
desperatio,  preesumptio,  etc,   non  distingui, 
an   committantur  ex  contemptu,  necne,  sed 
eo  ipso,  quod  talia  peccata  sunt,  censentur  in- 
eludere  sufficientem  contemptum ;  ergo  idem 
est  in  praesenti.  Eo  vel  maxime,  quod  diffi- 
cillimum  est  exponere,  quale  debeat  esse  il- 
lud  propositum,  vel  ex  quo  motivo,  velquid- 
nam  sit  ille  contemptus,  qui  ultra  directam 
voluntatem  non  pcenitendi  necessarius  dici- 
tur,  ut  illud  propositum  sit  specialimodocon- 
tra  Spiritum  Sanctum.  Si  autem  membrum 
aliud  eligatur,  et  omne  propositum  non  pce- 
niteudi  tempore  debito,  dicatur  habere  spe- 
cialem   malitiam  contra    Spiritum  Sanctum, 
quam  non  habet  impcenitentia  indirecte  vo- 
luntaria,  primum  explicare  oportet,  qusenam 
sit  illa  specialis  malitia,   distincta  a  malitia 
omissionis  pcenitenliaj,  aut  contra  quam  vir- 
tutem,  vel  contra  quod  speciale  prseceptum 


298  DISPUTAT. 

sit.  Deinde  oportet  rationem  reddere,  cur  illa 
malitia  contrahatur  per  voluntarium  direc- 
tum,  et  non  per  indirectum;  neutrum  autem, 
ut  opinor ,  potest  sufficienti  ratione  expli- 
cari. 

9.  Secunda  expositio  D.  Thomce.  —  Estergo 
secunda  expositio,  D.  Thomam  in  priori  loco, 
cum  negat,  impcenitentiam  esse  speciale  pec- 
catum.  loqui  de  impoenitentia  materiali,  quae 
nullum  voluntarium  includit,  sed  solam  per- 
manentiam  in  peccato  mortali  usque  ad  mor- 
tem.  Cum  autem  dicit,  hanc  permanentiam 
esse  posse  circumstantiam  cujuscunque  pec- 
cati,  non  loquitur  de  circumstantia  morali, 
quee  auget  peccati  malitiam,  sed  de  condi- 
tione,  vel  accidente  cujuscunque  rei,  prout 
duratio  rei  in  suo  esse  dicitur  accidens  ejus. 
Cum  vero  D.  Thomas  in  posteriori  loco  dicit, 
propositum  non  poenitendi  esse  speciem  pec- 
cati  contra  Spiritum  Sanctum,  intelligendus 
est,  juxta  hanc  expositionem  ,  non  tantum  de 
proposito  formali,  et  directo,  sed  etiam  de 
virtuali,  et  indirecto  ;  nam  hae  duae  volunta- 
tes  moraliter  sequivalent  in  ordine  ad  mora- 
lem  malitiam,  neque  hic  potest  assignari  spe- 
cialis  ratio,  ob  quam  per  directam  volunta- 
lem  fiat  specialis  injuria  Spiritui  Sancto,  et 
non  per  omissionem  indireote  voluntariam  ; 
nam  licet  voluntarium  directum,  caiteris  pa- 
ribus,  augeat  malitiam,  non  tamen  est  sim- 
pliciter  necessarium  ad  speciem  ejus,  et  alias 
sicut  directum  propositum  non  poenitendi  po- 
test  oriri  vel  ex  pravo  habitu,  vel  ex  nimia 
malitia  et  contemptu,  ita  etiam  ipsa  omissio, 
utcunque  voluntarie  exercita ,  ut  sic  dicam, 
potest  ex  eisdem  causis  oriri ;  et  e  converso, 
sicut  omissio  potest  esse  ex  quadam  accidia, 
vel  passione,  aut  inconsideratione,  vel  igno- 
rantia,  aul  errore,  ita  etiam  propositum  uon 
poenitendi  potest  easdem  radices,  seu  vocatio- 
nes  habere ;  cur  ergo  non  sufficiet  voluntas 
indirecta,  ut  tale  peccatum  sit  centra  Spiri- 
tum  Sanctum,  si  directa  sufficit?  Atque  hanc 
expositionem  significat  Cano,  loco  citato  sect. 
prseced.;  Soto  autem,  et  Vega,  ibidem  citati, 
etiam  intellexerunt,  D.  Thomam  in  priori  lo- 
co,  cum  negat  impoenitentiam  esse  speciale 
peccatum,  loqui  de  impcenitentia,  quae  non 
addat  neque  augeat  malitiam ;  sed  non  exis- 
timant  illam  esse  hujusmodi,  eo  quod  volun- 
taria  non  sit,  sed  quia  sit  carentia  poeniten- 
tiae  non  per  modum  privationis,  sed  permo- 
dum  negationis  tantum,  id  est,  quia  solum 
est  pro  eo  tempore,  pro  quo  nondum  prsece- 
ptum  pcenitentiae  obligat,  nam  de  hac  impoeni- 


XV.  SEGT.  II. 
tentia  putant  D.  Thom.im  loqui.  Sed  in  hoc 
manifeste  errant,  quia  D.  Thomas  loquitur  de 
impoenitentia  finali,  de  qua  etiam  agit  Au- 
gustinus;  manifestura  est  autemtalem  impoe- 
nitentiam  includere  tempus  aliquod,  pro  quo 
obligat  prseceptum  pcenitentise;  nam  includit 
tempus  mortis,  pro  quo  maxime  illud  prse- 
ceptum  obligat.  Igitur  priori  modo  declarato 
sumenda  est  ha?.c  expositio,  estque  valde  pro- 
babilis,  et  satis  consentanea  verbis,  et  inten- 
tioni  D.  Thomae. 

40.  Prima  difficultas.  —  Secunda  difficul- 
tas. — Responsio  ad  primam.  — Ad  secundam. 
—  Duplex  tamen  difficultas  circa  illam  oc- 
currit.  Prior  est,  quomodo  impoenitentia  ma- 
terialis  tantum  et  omnino  involuntaria  potue- 
rit  ab  Augustino  appellari  peccatum  contra 
Spiritum  Sanctum,  cum  talis  impoenitentia 
nullam  malitiam  habeat.  Secunda  est ,  quo- 
modo  voluntarium  indirectum  sufficiat  ad 
constituendam  propriam  speciem  peccati  con- 
tra  Spiritum  Sanctum,  juxta  aliam  interpre- 
tationem,  seu  acceptionem  illius  peccati ;  nam 
ad  illas  species  requiritur  contemptus ,  ut 
D.  Thomas  ait ;  contemptus  autem  non  in- 
cluditur  in  voluntario  tantum  indirecto,  quod 
potius  est  per  negligentiam  vel  passionem. 
Ad  priorem  difficultatem  responderi  potest, 
Augustinum  nou  vocare  peccatum  contra  Spi- 
ritum  Sanctum  ipsam  negationem  poeniten- 
tiee,  sed  peccatum  illud,  cui  talis  negatio  ad- 
jungitur;  quia  licet  ex  hac  negatione  non 
augeatur  ejus  malitia  proprie  et  intensive, 
augetur  quasi  extensive  quoad  durationem, 
ratione  cujus  irremissibile  fit,  si  usque  ad 
mortem  perveniat.  Ad  alteram  partem  res- 
pondetur,  sicut  peccatum  iliud  est  volunta- 
rium,  ita  includere  contemptum  virtualem, 
quod  sufficit,  quando  ipsum  peccatum  ex  sua 
specie  tale  est,  ut  removeat  aliquid  eorum, 
per  quae  potest  homo  ab  eleclione  peccati  im- 
pediri,  ut  in  articulo  secundo  ejusdem  quaest. 
D.  Thomas  explicavit.  Quod  si  alicui  hsec  non 
satisfaciant,  potest  tertiam  expositionem  adhi- 
bere. 

H.  Tertia  expositio  D.  Thomce.  —  Tertia 
igitur  expositio  sit,  D.  Thomam  solum  nume- 
rare  inter  species  peccati  contra  Spiritum 
Sanctum  illam  impcenitentiam ,  quse  est  per 
directum  propositum  non  poenitendi ,  quia 
non  solum  requirit  ad  illam  denominationem 
peccati  contra  Spiritum  Sanctum  talem  spe- 
ciem  malitiae ,  sed  etiam  talem  modum  con- 
trahendi  illam.  E  contrario  vero  impoeniten- 
tiam  culpabilem  per  voluntarium  indirectum, 


DISPUTAT. 
quffi  ab  Augustino  in  alio  sensu  appellatur 
peccatum  contra  Spiritum  Sanctum ,  non  vo- 
cari  a  D.  Thoma  speciale  peccatum  ,  sed  cir- 
cumstantiam  aiiorum.  De  hac  vero  circum- 
stantia  non  tractavit  ibi  D.  Thomas  an  con- 
ferat  novam  malitiam,  necne;  neque,  si  addit 
malitiam,  an  illa  sit  specialis,  seu  in  nova 
specie  ;  nam  luec  nihil  referebant  ad  rem,  de 
qua  ibi  tractabat.  Nos  autem  dicendum  cre- 
dimus,  addere  specialem  malitiam,  quia  addit 
voluntariam  omissionem  speciali  pra^cepto 
repugnantem,  ut  in  superioribus  definitum 
est.  Ut  autem  hoc  non  appareat  contrarium 
illi  modo  loquendi  D.  Thomse,  est  ulterius 
considerandurn,  quando  unum  peccatum  ha- 
bet  plures  circumstantias  addentes  malitias 
specie  diversas,  non  vocari  a  D.  Thoma  plura 
peccata^  sed  imum,  quod  ex  objecto  est  unius 
speciei,  habet  tamen  plures  circumstantias. 
In  hoc  ergo  sensu  intelligendum  est  in  pree- 
senti  ,  permanentiam  in  peccato  usque  ad 
mortem,  etiamsi  peccaminosa  sit,  non  esse 
speciale  peccatum ,  sed  circumstantiam  pec- 
cati,  secluso  formaliproposito  non  pcenitendi, 
quia  videlicet  non  per  se  committitur,  sed  ut 
circumstantia  alterius  peccati,  quamvis,  sup- 
posita  circumstantia  temporis  necessarii  ad 
poenitendum,  illiaddat  specialem  malitiam. 

12.  Corollarium  primum. — Corollarium  se- 
cundum. — Corollarium  ^ertium. — Unde  etiam 
fit,  hanc  malitiam  non  esse  specie  diversam 
ab  ea,  quse  est  in  proposito  non  pcenitendi, 
quia  voluntarium  directum  vel  indirectum 
non  variat  speciem  peccati  (ut  ex  1.  2  sup- 
pono)  si  in  objecto  etratione  malitise  sit  suf- 
ficiens  convenientia  ,  ut  est  in  prsesenti;  ne- 
que  etiam  repugnat  malitiam  ejusdem  speciei 
in  uno  peccato  directa  voluntate  commisso 
esse  primariam,  in  alio  esse  accidentariam. 
Rursus  hinc  fit,  impcenitentiam ,  quse  dicitur 
esse  peccatum  contra  Spiritum  Sanctum  spe- 
ciali  modo,  et  illam,  quae  dicitur  esse  circum- 
stantia  moralis  peccati  ,  non  differre  specie 
quoad  malitiam  moralem,  sed  solumin  modo 
et  perfectione  voluntarii,  ratione  cujus  inclu- 
dit  contemptum  bonitatis  propter  materiam 
in  qua  talis  voluntas  versatur,  nam  per  eam 
directe  abjicit  medium  necessarium  ad  sanc- 
tificationem,  quse  Spiritui  Sancto  appropria- 
tur.  Tandem  intelligitur  non  repugnare,  quod 
de  pcenitentia  sit  datum  speciale  prseceptum, 
et  quod  nihilominus  impcenitentia  peccami- 
nosa  ssepe  sit  circumstantia  alterius  peccati 
in  sensu  explicato;  nam  etiam  circumstantia 
addens  specialem  malitiam,  requirit  speciale 


XV.  SECT.  II.  299 

piceceptum;  satisque  est,  quod  propositum 
non  pcenitendi  sit  quasi  per  se  speciale  pec- 
catum,  nam  hoc  etiam  exigit  speciale  praece- 
plum.  Eo  vel  maxime,  quod  etiamipsa  omis- 
sio  pcenitentiaj  ,  sub  alia  consideratione  et 
loquendi  ralione,  dici  potest  speciale  pecca- 
tum,  vel  prsecise  considerando  illam  in  ra- 
tione  omissionis,  vel  considerando  in  peccato 
id  quod  est  formale,  scilicet  malitiam. 

13.  Solvuntur  alice  rationes.  —  Objectio. — 
Enodatur.  —  Neque  contra  hanc  ultimam 
interpretationem  et  doctrinam  habet  vim  ra- 
tio  superius  tacta  ;  falsum  est  enim,  circum- 
stantiam  permanendi  in  peccato^eo  etiam  tem- 
pore,  pro  quo  ejus  pcenitentia  praecipitur,  es- 
se  circumstantiam  generalem^quianonestper 
se  nec  necessario  conj  uncta  cum  omni  peccato, 
ut  per  se  constat.  Imo,  loquendo  de  peccato 
actualij  respectu  cujus  considerantur  circum- 
stantise  generales  vel  speciales ,  hsec  neutro 
modo  est  circumstantia  ejus,  per  se  loquendo, 
quia  non  occurrit  eo  tempore,  qno  tale  pec- 
catumcommittitur  ;  non  enim  pro  eodemtem- 
pore,  in  quo  homo  peccat,  tenetur  ejusdem 
peccati  pcenitentiam  agere  ;  propria  autem 
circumstantia  peccati  actualis  debet  simul 
eodem  tempore  occurrere,  alioqui  nonposset 
esse  accidens  ejus.  Si  vero  sit  sermo  de  ha- 
bituali  peccato,  sic  permanentia  in  illo  est 
generaliter  qusedam  conditio  vel  accidens 
ejus  ;  tamen  quod  hsec  duret  etiam  tempore 
prohibito,  seu  pro  qno  pcenitentia  proecepta 
est,  hoc  non  est  generale,  sed  accidentarium 
omnino,  et  specialem  dicens  deordinatiouem. 
Et  ideo,  licet  talis  circumstantia  tantum  in- 
directe  volita  sit,  dat  specialem  malitiam. 
Male  vero  hinc  inferturin  confirmatione  pro- 
cessus  in  infinitum,  quia  impoenitentia  plu- 
rium  peccatorum  non  est  multiplex,  sed  una; 
et  ideo,  licet  aliquis,  quando  est  impcenitens 
unius  peccati,  verbigratia,  furti,  sitetiam  im- 
pcenitens  ipsius  peccati  impcenitentia3,  non 
propterea  multiplicatur  peccatum,  quia  tan- 
tum  est  una  omissio  unius  actus  prsecepti. 
Dices  :  saltem  impcenitentia  de  pluribus  pec- 
catis,  gravior  est ;  ergo  saltem  cum  propor- 
tione  inferri  poterit  augmentumin  infinitum. 
Respondetur,  etiamsi  in  aliis  peccatis  fortasse 
id  verum  sit,  in  peccato  impcenitentiee  non 
habere  locum  illud  augmentum  respectu  sui- 
ipsius,  quia  intrinsecerepugnat  habere  pceni- 
tentiam  talis  peccati  illo  eodem  tempore, 
nam  essentialis  ejus  malitiaconsistitin  omis- 
sione  pcenitentise.  Et  ideo  non  potest  ex  illo 
eodem  capite  addi  illi  gravitas  accidentalis. 


300 


DISPUTAT.  XV.  SECT.  II. 


Secundce  principali  difficultati  satisfit. 

\  4.  Atquc  ex  his  (ut  ad  difficultatem  pos- 
teriorem  respondeamus)  infertur  primo,  ali- 
quando  posse  contingere,  ut  aliquis  homo  in 
uno  tantum  peccato  moriatur  sine  speciali 
peccato  impoenitentiee,  nimirum,  si  nec  volun- 
tatem  directam  habuerit  non  poenitendi,  ne- 
que  etiam  indirectam,  ut  si  morte  proevenia- 
tur  prius  quam  de  poenitentia  agenda  cogi- 
tare  possit.  Extra  huncvero  casum  verum  est 
neminem  mori  in  peccalo  mortali,  quin  pec- 
catnm  impoenitentise,  seu  malitiam  ejus  (quod 
perinde  est)  priori  peccato  adjungat,  et  pro- 
pter  hoc  etiam  puniatur,  juxta  illud  Jerem. 
8  :  Nullus  est  quiagat  pcenitentiam  superpec- 
cato  suo,  noii  sunt  confusi,  erubescere  nescie- 
runt ;  idcirco  cadent  inter  corruentes,  dicit 
Dominus,  ut  ibi  exponit  Hieronymus.  Neque 
hoc  est  ullum  inconveniens,  sed  maxime  con- 
sentaneum  divinse  justitiee. 

15.  Secundo  infertur,  non  esse  necessa- 
rium,  ut  peccatum  impoenitentise  semper  in- 
cludat  triplicem  malitiam,  contra  triplicem 
obligationem  supra  declaratam.  Hoc  facile 
patet,  imprimis  quando  hoc  peccatum  fit  per 
modum  omissionis  absque  directo  proposito  ; 
quia  illa  omissio  non  est  peccatum,  nisi  pro 
eo  tempore,  pro  quo  urget  prseceptum  poeni- 
tentiee.  Non  est  autem  necesse  ut  illse  tres 
obligationes  semper  eodem  tempore  concur- 
rant;  nam  pro  aliquo  tempore  obligare  po- 
test  ratio  justitise,  pro  quo  sola  ratio  cbarita- 
tis  per  se  non  obligaret ;  et  tunc  omissio  illa 
habebit  tantum  specificam  malitiam  virtuti 
poenitentise  contrariam ;  contra  charitatem 
autem  Dei,  vel  sui,  solum  erit  eo  gene- 
rali  modo,  quo  csetera  peccata  sunt  contra 
charitatem.  A.t  vero,  si  contingat  illas  tres 
obligationes  simulet  pro  eodem  temporecon- 
currere,  ut  maxime  videtur  contingere  in  ar- 
ticulo  niortis,  non  censeo  inconveniens  ad- 
mittere  tunc  irnpoenitentiam  habere  tripli- 
cem  illam  malitiam  ;  nam  includit  tres  cir- 
cumstantias  diversarum  rationurn,  et  contra 
diversa  praecepta  propria  et  specitica,  et  per 
se  ac  sigillatim  obligantia.  Atque  hinc  etiam 
constat  quid  dicendum  sit,  quando  impceni- 
tentia  est  per  propositum  formale  non  poeni- 
tendi ;  nam inspiciendnm  estpro  quo  tempo- 
re  velit  quis  non  pcenitere  ;  nam  si  illud  tem- 
pus  sit  pro  quo  obligat  solaratio  justitise,  ut 
fortasse  nunc  est  tempus  quadragesimee,  illa 
voluntas  tantum  habebit  unam  speciem  ma- 
litioe.  Sivero  tempus  illud  esset  pro  quo  con- 


currerent  et  urgerent  omnes  illae  obligatio- 
nes,  tunc  concedo  vohmtatem  illam  habitu- 
ram  tres  malilias,  ex  quibus  illa,  quae  est 
contra  justitiam,  videtur  magis  propria  et  in- 
trinseca,  alise  vero  magis  accidentariee  el  ex- 
trinsecae. 

16.  Tertio  colligitur,  quid  dicendum  sit  ad 
inconveniens  illatum  de  commissione  cujus- 
cunque  peccati  mortalis,  quod  nimirum  prse- 
ter  malitiam  propriam  habeat  semper  tres 
malitias  contra  tres  alias  obligationes.  Dicen- 
dum  est  enim,  quoad  malitiam  injustitise, 
seu  injuriaa  divinse,  verum  esse  eam  proprie 
ac  formaliter  includi  inquolibet  peccato  mor- 
tali,  ut  apud  me  convincit  argumentum  fac- 
tum,  quia,  si  lex  justitiae  respectu  Dei  obligat 
adsatisfaciendum,  supponitinjuriam  factam; 
ergo  multo  magis  obligaret,  ut  non  fieret ; 
heec  autem  lex  specialis  est,  et  ejusdem  vir- 
tutis  ;  ergo  violatio  ejus  infert  specialem  ma- 
litifim.  Nec  refert  quod  hsec  circumstantia 
generalis  sit  omnis  peccati  mortalis  ,  quia 
non  est  generalis  tanquam  illi  addita,  sed 
tanquam  constituens  in  esse  peccati  mor- 
talis  ,  ut  sic  ;  nam  objectum  creatum  per 
se  non  sufficit  ad  peccatum  mortale  perfi- 
cieudum.  Denique  haec  eadem  est  malitia 
aversionis,  a  qua  peccatum  mortale  habet 
specialem  gravitatem  suam.  Quoad  malitiam 
verotontrariam  charij^ati  Dei,  dicendum  est, 
per  se  loquendo  ac  regulariter,  illam  non  es- 
se  in  quolibet  peccato  mortali  formaliter  et 
specifice  distinctam  a  priori  malitia  injuriee 
divinse,  sed  solum  esse  generalem  circumstan- 
tiam  inclusam  in  omni  peccato.  Si  vero  con- 
tingeret  hominem  peccare  mortaliter  eo  tem- 
pore,  quo  aliunde  ex  speciali  titulo,  et  obli- 
gatione  charitatis  Dei  tenebatur  Deum  super 
omnia  diligere,  tunc  verum  est  peccatum  il- 
lud  ex  circumstantia  temporis  habere  specia- 
lem  malitiam  contra  charitatem  Dei;  quia  il- 
la  circumstantia  non  est  generalis,  sed  valde 
specialis,  et  habet  propriam  ac  specificam  de- 
formitatem.  Et  ita  servatur  eadem  proportio 
cum  doctrina  data  de  peccato  impoenitentiee, 
ut  facile  ex  dictis  patet. 

17.  Addo  vero,  eos,  qui  negant  speciale 
praaceptum  pcenitentias  ad  justitiam  pertinens, 
et  admittunt  illud  ex  sola  Dei  charitate,  si 
consequenter  loquantur,  concessuros  esse, 
in  quolibet  peccato  mortali  includi  specialem 
malitiam  conlra  charitatem  Dei,  quia  tuncilla 
malitia  esset,  quse  primo  constitueret  pecca- 
tummortale,  utsic;etalia  ratio  facta  de  ra- 
tione  injustitice,  tunc  haberet  locum   in  cha- 


DISPUTAT. 
ritateDei,  quia  tunc  primaobligatio  ad  Deum 
esset  ipsius  charitatis.  Nunc  autem  non  ita 
est,  et  ideo  non  est  similis  ratio  ;  quia,  cum 
intervenit  specialis  obligatio  justitiee,  charitas 
per  se  et  immediate  non  obligat  ad  non  fa- 
ciendam  injustitiam,  sedsolum  tanquam  ge- 
neraliter,  vel  virtualiter  movens  alias  virtu- 
tes;  quanquam  in  aliquo  speciali  casuet  tem- 
pore  ipsa  etiam  inferat  suam  specialem  obli- 
gationem. 

18.  Objectio.  —  Solmtur.  —  Denique  ea- 
dem  proportione  dicendum  est  de  malitia 
contra  charitatem  propriam  ;  nam  per  se 
etiam,  ac  regulariter,  non  quoties  homo  mor- 
taliter  peccat,  committit  specialem  malitiam 
contra  charitatem  propriam,  sed  tantum  ge- 
nerali  quadam  ralione.  At  vero  si  in  illo  spe- 
ciali  tempore,  pro  quo  obligat  hominem  pree- 
ceptum  charitatis  propriee  ad  providendum 
animse  suse,  et  cavendum  periculum  eeternee 
mortis^  ipse  de  novo  mortaliter  peccaret,  ex 
circumstantia  talis  temporis  haberet  pecca- 
tum  illud  specialem  malitiam,  quia  illa  jam 
non  est  generalis  circumstantia,  sed  specialis, 
addens  peculiarem  malitiam.  Et  ideo  dixidu- 
pliciter  posse  contrahi  specialem  malitiam  ex 
generali  circumstantia,  scilicet,  vel  directa  in- 
tentione  agendo  contra  illam,  vel  eam  vio- 
lando  in  iJlo  speciali  tempore,  pro  quo,t.indu- 
cit  propriam  obligationem,  quia  jamtunc  non 
sumitur  ut  generalis,  sed  ut  specialis  circum- 
stantia;  atque  hoc  modo  doctrina  data  sem- 
per  et  in  omnibus  cum  eadem  proportione 
veraexistit. 

19.  Objectio.  —  Solvitur.  —  Dices  :  cur  ra- 
tio  charitatis  propriee  non  obligat  hominem 
semper  et  pro  semper  speciali  obiigatione, 
ut  non  se  occidat  spiritualiter,  vel  privet  gra- 
tia,  sicut  obligat  aliquando  ad  reparandam 
illam  ?  Respondetur,  quia  non  semper  est  ho- 
mini  eeque  necessarium  esse  in  gratia,  neque 
eeque  periculosum  cadere  ab  illa.  Unde,  sicut 
ex  vi  charitalis  propriee  non  obligatur  homo, 
qui  est  in  peccato,  ad  agendam  statim  pceni- 
tentiam,  etdeserendum  illum  statum,  sed  so- 
lum  quando  vel  extrema,  vel  gravis  necessi- 
tas  ita  urget,  ut  damnum  fiat  moraliter  irre- 
parabile,  ita  etiam  ex  hoc  preeciso  titulo  cha- 
ritatis  propriee  non  inducit  semper  et  omni 
tempore  specialem  obligationem  non  peccan- 
di,  vel  non  amittendi  gratiam,  ita  ut  eo  titulo 
incurratur  specialis  malitia,  sed  tunc  solum, 
quando  ratio,  et  tempus  speciaJis  necessitatis 
occurrit. 


XV.  SECT.  III. 


301 


SECTIO  III. 


Vtrum   prceceptum  pcenitentix  nalurale  sit,  vel 
positivum. 

1.  Pcenitentice  prceceptum  dimnum  est.  — 
Opinio  affirmans  poenitentiam  esse  dejure  na- 
turce. —  Certum  est,  ac  per  se  notum,prse- 
ceptum  hoc  divhmm  esse;  nam  antiquius  est 
omni  humano,  imo  hominum  voluntates  prae- 
venit,  ipsumque  etiam  Adamutn  obligavit. 
Denique  per  nullam  humanam  potestatem  au- 
ferri  vel  dispensari  potest.  Difficultas  ergo 
est,  an  sit  divinum  naturale,  an  vero  sit  po- 
sitivum ,  et  ex  libera  Dei  voluntate  ortum. 
Quod  enim  prioris  generis  sit,  videtur  pro- 
barij  quia  ante  legem  scriptam  nulla  fuerunt 
preecepta  divina  positiva,  propter  quod  tem- 
pus  illud  dicitur  fuisse  legis  naturee,  in  quo 
tempore  etiam  hoc  extitit  preeceptum.  Iteni 
quia  prsecepta  justitia?.  et  cliaritatis  naturalia 
sunt  proportionate,  id  est,  preecepta  justitiee 
moralis  et  kumanee,  et  amicitiee  etiam  seu 
benevolentiee  connaturalis  homini ,  ut  sic, 
connaturalia  sunt  etiam  respectu  humanee 
naturee  per  se  ac  nude  sumptee ;  preecepta 
autem  justitiee,  ac  charitatis  infusee  ac  divi- 
nee  connaturalia  sunt  homini,  ut  elevato  per 
gratiam  ad  finem  supernaturalem.  Preece- 
ptum  autem  hoc  pcenitentiee  per  se  ac  pri- 
mario  est  preeceptum  cujusdam  justitiee  in- 
fusee,  quee  natura  sua  obligat  ad  resarcien- 
dam  injuriam  Deo  factam ;  est  ergo  preece- 
ptum  illi  connaturale.  Idemque  argumentum 
cum  proporlione  fieri  potest  de  charitate.  At- 
que  eadem  ratione,  etiam  si  homo  fuisset 
conditus  in  puris  naturalibus,  et  in  eo  statu 
peccaret  rnortalitei\,  obligaretur,  per  se  lo- 
quendo,  ad  se  convertendum  in  Deum,  eique 
satisfaciendum,  ut  posset;  lunc  autem  pree- 
ceptum  illud  non  esset  positivum  divinum, 
quia  ille  status  in  puris  naturalibus  non  re- 
quirit  heec  preecepta;  fuisset  ergo  illud  pree- 
ceptum  naturale;  ergo  eadem  ratione  in  sta- 
tu  et  ordine  gratiee  preeceptum  pcenitentiee 
supernaturalis  est  connaturale  ipsi  gratiee, 
seu  liomini,  ut  illustrato  per  fidem.  Favetque 
huic  parti  D.  Thomas  supra,  q.  84,  art.  7,  ad 
1,  qnatenus  ait,  de  jure  naturali  esse ,  quod 
aliquis  poeniteat  de  malis ,  quce  fecit.  Et  in 
eodem  sensu,  q.  86,  art.  6,  ad  ultimum,  dicit 
sacramentum  pcenitentiee  aliquo  modo  fuisse 
in  lege  veteri ,  quatenus  pcenitentia,  quee  de 
jure  naturali  est,  aliquam  determinationem 
liabuit  in  ea  lege ,  prout  ipse  etiam  dixerat 


DISPUTAT.  XV.  SEGT.  III. 
7,  ad  2;  ubi  Cajetanus  etiam    natus  est  Mediua,  Godic.  de  Poenit,  tract.  1, 


302 

in  q.  84,  aft. 

hoc  sentit;  et  Solo,  d.  14,  q.  1,  art.  7;  et  Ga- 

no,  relect.  de  Pcemt. ,  part.  3.  Alii  etiam 

Scholastici  ita  loquuntur,  ut  Alensis,  4  part., 

q.  18,  memb.  2,  art.  3,  §  2;  Bonavent.,  in4, 

d.  17,  2  part.,  art.  3,  q.  2  ;  Richard.,  art.  2, 

q.  3 ;  Major,  q.  9  ;  Marsil.,  in  4,  q.  12,  art.  1, 

et  q.  18.  Idem  tenet  Vega,  lib.  13  in  Trident., 

c.  20,  et  Jacob.  Latomus,  in  art.  3   contra 

Lutherum. 

2.  Opinio  affirmans  csse  de  jure  positivo. 
—  Contraria  vero  pars,  scilicet  praecepturn 
hoc  esse  posiiivum,  suadetur  primo,  quia 
prsecepta  naturalia  in  preeceptis  Decalogi 
continentur,  vel  formaliter,  vel  virtute  ;  hoc 
autem  prseceptum  poenitendi  in  nullo  pree- 
ceptorum  Decalogi  continetur  formaliter  ,  ut 
per  se  constat ;  neque  etiam  potest  per  evi- 
dentem  consequentiam  ex  aliquo  illorum  col- 
ligi,  ut  virtute  in  eis  contineri  dicatur  ;  ergo. 
Secundo ,  prsecepta  naturalia  immutabilia 
sunt ,  vel  saltem  secundum  ordinariam  le- 
gem,  et  providentiam  Dei  non  mutantur,  seu 
auferuntur  ;  sed  hoc  prseceptum  poenitentise 
mutabile  est;  potuit  enim  Deus  non  exige- 
re  ab  hominibus  formalem  poenitentiam  pec- 
eatorum,  sed  sola  dilectione  contentus  esse ; 
potuit  etiam  per  solam  attritionem  eos  jus- 
tificare,  non  praecipiendo  contritionem.  Jam 
etiam  in  lege  gratise  facta  est  mutatio  in  hoc 
preecepto  ;  nunc  enim  non  obligat  simpliciter 
prseceptum  contritionis ,  sicut  antea  obliga- 
bat ,  nam  si  quis  per  attritionem  cum  sacra- 
mento  justificatus  sit,  jam  non  tenetur  ad 
contritionem;  in  quo  non  cum  uno  vel  altero 
homine  dispensatum  est,  sed  generali  et  or- 
dinaria  lege  pro  omnibus  hominibus  hujus 
temporis  id  stabilitum  est;  ergo  signum  est 
hoc  prseceptum  non  fuisse  absolute  de  lege 
naturse.  Tandem,  vel  lex  naturalis  obligat  ad 
actum  poenitentise  propter  naturalem  recti- 
tudinem  humanse  voluntatis;  et  hoc  non  , 
quia  ad  hoc  sufficeret  cessatio  a  peccaudo,  et 
nova  vita ,  seu  propositum  deinceps  recte 
operandi;  nam  sicut  bonus  habitus  excludit 
pravum,  ita  boni  actus  sufficiunt  ad  exclu- 
dendam  inordinationem  ,  quse  relicta  fuit  in 
voluntate.  Vel  obligat  propter  satisfaciendum 
Deo  ;  et  hoc  etiam  non,  quia  nulla  satisfactio 
hominis,  etiam  ex  gratia  operantis,  est  sequi- 
valens ;  sed  necesse  est,  ut  illam  Deus  gratis 
acceptet,  quod  non  facit,  nisi  per  aliquam  le- 
gem,  qua  suam  voluntatem  declarat;  ergo 
sine  aliqua  lege  positiva  Dei  non  potest  in- 
telligi  obligalio  hujuspreecepti.  Atque  ita  opi- 


q.  2,  art.  2,  post  medium. 

3.  Tertia  opinio  inter  utramque  media,  et 
earum  reco?iciliatio,  vera  censetur. — Inter  has 
sententias  mediam  viam  tenendam  censeo, 
quse  fortasse  potest  esse  earum  conciliatio. 
Aliud  est  enim  quserere,  an  obligatio  satisfa- 
ciendi  Deo  pro  injuria  illata  per  peccatum, 
sit  ex  intrinseco  naturali  jure  ;  aliud  vero, 
an  modus  satisfactionis  per  formalem  po?ni- 
teutiam  et  contritionem  oriatur  etiam  ex  in- 
trinseca  rei  natura,  ideoque  idem  prseceptum 
naturale,  obligans  ad  satisfactionem,  obliget 
etiam  ad  talem  satisfactionis  modum,  vel  ne- 
cessarium  fuerit  hanc  determinationem  esse 
ex  peculiari  institutione  divina. 

4.  Prmceptum  satisfaciendi  Deopro  injuria 
illata  naturale  esse. —  Conclusio  prima. —  Oh- 
jectio. — Solviiur. — [Cirea  priorem  partem  di- 
cendum  censeo,  prseceptum  satisfaciendi  Deo 
pro  injuria  illata  per  peccatum,naturale  esse, 
satisfaciendi,  inquam,  quantum  homini  possi- 
bile  est ,  quia  prsecepta  non  dantur  de  rebus 
impossibilibus.  Hanc  conclusionem  intendunt 
prsecipue  auctores  prioris  sententise.  Et  eam 
non  negat  Medina ,  sed  potius  expresse  eam 
disiinguit  et  concedit.  Et  sufficienter  proba- 
tur  argumentis  primse  sententise.  Quorum 
summa  et  ratio  a  priori  est,  quia  omnis  justi- 
tia  ad  alterum ,  servata  proportione,  intrin- 
sece  et  naturaliter  obligat  ad  satisfactio- 
nem  injuria?  illatse  ,  quia  obligat  ad  medium 
constituendum  in  suo  objecto,  id  est,  ad  sequa- 
litatem  resarciendam,  quam  injuria  abstule- 
rat.  Dices  :  hac  ratione  probaretur,  etiam  in 
puris  naturalibus  dari  hoc  naturale  prsece- 
ptum,  quia  peccatum  in  illo  statu  etiam  esset 
injuria  Dei ;  consequens  autem  videtur  fal- 
snm,  quia  satisfactio  Dei  est  quid  omnino  su- 
pernaturale,  pertinens  ad  ordinem  gratise. 
Respondetur.  quantum  est  ex  vi  peccati,  eam- 
dem  obligationem  oriri  etiam  in  puris  natu- 
ralibus  ;  an  vero  tunc  excusaretur  homo  pro- 
pter  impotentiarn  ,  vel  ad  quid  obligetur  ho- 
mo  in  tali  statu  ex  vi  talis  prsecepti,  consta- 
bit  ex  dicendis. 

5.  Nullum  actum  peccatoris  esse  ex  natura 
sua  sufficientem  dispositienem  pro  injuria 
Deo  facta. —  Conclusio  secunda. —  Girca  poste- 
riorem  partem  imprimis  existimo,  nullum  ac- 
tum,  qui  possit  fieri  a  peccatore  etiam  per 
auxilium  gratise,  esse  ex  se  et  ex  natura  sua 
sufficientem  satisfactionem  pro  injuria  facta 
Deo  per  peccatum.  Hanc  assertionem  ponit 
expresse  Medina }  et  auctores  citati  in  pric- 


DISPUTAT.  XV.  SEGT.  III. 
ri  sententia  eam  non  negant ,  sed  aliis  locis  tum  possibile  est 
illam  docent,  ut  latius  ostendi,  et  probavi  in 
1  tom.  3  partis,  disput.  4,  et  ideo  bic  plura 
non  addo.  Atque  binc  infero,  quamvis  justitia 
de  se  nata  sit  obligare  ad  condignam  satis- 
factionem,  tamen  iu  preesenti  casu  vel  non 
obligare  hominem,  vel  (quod  perinde  est)  ex- 
cusari  bominem  ab  bujusmodi  obligatione 
propter  impotentiam  ;  sicut  inter  homines , 
qui  alterum  occidit,  ex  vi  justitiee  obligaretur 
ad  vitam  reparandam,  si  posset;  tamen  pro- 
pter  impotentiam  non  obligatur ,  seu  excu- 
satur. 

6.  Hominem  graiia  adjutum  posse  de  con- 
gruo  satisfacere,  et  ad  id  teneri.  —  Conclusio 
tertia.  —  Qui  alteri  damnum  intulit,  tenetur 
illud  resarcire  in  lonis  ejusdem  ordinis.  — 
Ulterius  vero  dico,  quamvis  non  possit  homo 
condigne  satisfacere,  tamen  excitatum  et  ad- 
jutum  divina  gratia,  posse  aliqualiter  seu 
imperfecte,  seu  de  congruo,  ut  vocant,  satis- 
facere  ,  ac  proinde  ad  bujusmodi  satisfactio- 
nem,  supposita  possibilitate,  obligari  ex  lege 
connaturali  ipsimet  gratioe.  Priorem  partem 
suppono  ex  dictis  in  primo  tomo,  loco  ci- 
tato.  Et  ex  bac  priori  parte  sequitur  manifeste 
posterior  (supposita  prima  assertione),  quia 
ex  vi  ejusdem  legis  justitiee,  qua  obligatur 
bomo  ad  condignam  satisfactionem ,  si  potest 
eam  exbibere,  obligatur  etiam,  si  non  possit 
integram,  saltem  eam,  quampossit,  exhibere, 
preesertim  si  servetur  aliqua  proportio  in  eo- 
dem  genere  seu  ordine  rerum.  Hoc  addo,  ut 
abstineam  ab  illa  queestione,  an  teneatur  quis 
satisfacere  ,  vel  restituere  damnum  in  bonis 
superioris  ordinis  per  bona  inferioris  ordinis, 
quando  non  potest  facere  per  bona  ejusdem 
ordinis.  Qnamvis  enim  probabile  sit  etiam 
tunc  teneri  bominem  ad  satisfaciendum  prout 
potest,  infamiam,  verbi  gratia,  pecuniis  com- 
pensando,  multo  tamen  certius  est  dari  banc 

obligationem  in  bonis  ejusdem  ordinis,  etiam- 

si  ineequalis  et  insufficiens  futura  sit.  Ut  si 

quis  alium  infamavit,  licet  non  possit  integre 

infamiam  tollere,  si  tamen  potest  minuere, 

vel  efficere  ne  augeatur,  tenetur  id  facere. 

Et  qui  alteri  contumeliam  fecit,  quamvis  non 

possit  integre  reparare  honorem,  tenetur  ta- 

men  quod  in  se  est  facere  ad  exhibenda  signa 

honoris,  quibus  prior  injuria,  prout  fieri  po- 

terit,  resarciatur.  Et  ratio  omnium  est,  quia 

justitia,  quee  obligat  ad  eequalitatem  facien- 

dam  integre,  si  possibilis  est,  consequenter 

vel  a  fortiori  obligat  ad  faciendam  illam  ex 

parte,  seu  ineequalitatem  minuendo,  quan- 


303 
Sic  igitur  in  preesenti  ea- 
dem  proporlione  judicandum  est  de  satisfac- 
tione  Deo  exhibeuda ;  nam  bomo  peccandOj 
quamdam  contumeliam  Deo  intulit,  contra 
ejus  honorem  et  dignitatem  ultimi  finis;  et, 
quamvis  non  possit  condigne  salisfacere,  po- 
test  tamen  per  auxilium  gratiee  ad  Deum 
converti,  seque  totum  illi  submittere,  eumque 
ut  ultimum  finem ,  quantum  potest,  hono- 
rare  ;  quse.  satisfactio  licet  imperfecta  sit  ex 
parte  hominis,  tamen  ex  parte  ipsius  Dei  me- 
rito  dici  potest  esse  in  bonis  ejusdem  ordinis. 
Tenetur  ergo  bomo,  ex  naturali  lege  justitiee 
ad  Deum,  illam  exhibere.  Et  confirmatur  in- 
ductione,  seu  exemplis  non  dissimilibus.  Non 
enim  potest  homo  condignas  Deo  agere  gra- 
tias  pro  beneficiis  acceptis  ,  debet  tanien  re- 
ferre  quas  potest.  Item  non  potest  tribuere 
Deo  adorationem  ,  et  cultum  condignum  tan- 
tee  majestati;  tenetur  tamen,  prout  potuerit, 
colere.  Sic  igitur  dicendum  est  in  preesenti 
de  satisfactione  pro  peccato  ;  est  enim  hic 
quidam  honor,  seu  cultus  Deo  debitus  spe- 
ciali  quodam  et  quodaramodo  magis  rigo- 
roso  titulo  justitiee,  ratione  injuriee  illatee. 


An  olligatio  satisfaciendi  Deo  ex  natura  rei 
sit  determinata  ad  formalem  acium  contri- 
tionis. 

7.  Pmnitentiam  ex  divina  ordinatione  esse 
'Droportionatam  ad  satis faciendum  Deo.  — 
Conclusio  quarta.  —  Adhuc  vero  superest  de- 
clarandum  ,  an  heec  obligatio  satisfaciendi 
Deo  ex  natura  rei  absque  alia  ordinatione  di- 
vina  sit  determinata  ad  formalem  actum  pce- 
nitentiee  ,  seu  contritionis.  Duos  enim  actus 
in  superioribus  distinximus.  Unus  est  volun- 
tas  satisfaciendi,  quee  est  veluti  intentio  seu 
actus  imperans;  et  de  hoc  actu  manifestum 
est  cadere  sub  obligatione  dictae  legis  natu- 
ralis  absque  alia  speciali  ordinatione  divina, 
si  in  preedicta  abstractione  et  generalitate  su- 
matur.  Alius  actus  est  formalis  detestatio  ac- 
tus  peccati  per  contritionem,  quee  est  veluti 
actus  imperatus,  ipsaque  satisfactionis  exhi- 
bitio  ;  et  de  hoc  actu  inquirimus,  an  lex  ipsa 
justitiee,  quee  ex  se  obligat  ad  satisfaciendum 
Deo,  obliget  etiam  ad  satisfaciendum  tali  mo- 
do,  seu  per  talem  actum.  Etad  hoc  dicendum 
est  ultimo,  hunc  quidem  actum  ex  se  et  na- 
tura  sua  esse  valde  proportionatum  ad  hanc 
satisfactionem  exbibendam,  absolute  tamen 
non  esse  simpliciter  necessarium  absque  spe- 
ciali  ordinatione  divinee  voluntatis,  determi- 
nantis  talem  satisfactionis  moclum.  Priorpars 


304  DISPUTaT.  XV 

ssepe  tradita  est  in  superioribus,  cum  osten- 
deremus  honestatem,  utilitatem  et  necessita- 
tem  actus  pcenitentiee.  Nam  iile  actus  est  pro- 
portionatus  ad  satisfaciendum  pro  injuria, 
qui  est  etiam  aptus  ad  obtinendam  veniam ; 
sed  nullus  est  actus  aptior  ad  veniam  impe- 
trandam,  quam  detestatio  et  dolor  de  injuria 
illata,  maxime  si  procedat  ex  vero  affectu  ad 
eum,  qui  injuriampassusest;  estigiturinactu 
contritionis  ex  se,  et  ex  natura  sua,  magna 
proportio  ad  lianc  satisfactionem  exbiben- 
dam.  Quod  vero  non  sit  absoluta  necessitas  sine 
Dei  ordinatione  (quod  in  altera  parte  diceba- 
mus)  probant,  ut  opinor,  sufficienter  argu- 
menta  secundee  sententiae;  et  ex  solutionibus 
argumentorum  prioris  opinionis  magis  con- 
firmabitur,et  declarabitur.Ac  deniquenullum 
est  principium  simpiiciter  necessarium  ex  vi 
eequitatis  justitiee  etiam  infusee  et  supernatu- 
ralis,  ex  quo  necessaria  consecutione  inferri 
possit,  justitiam  ipsam  per  se  obligare  ad  sa- 
tisfaciendum  per  hunc  actum. 

8.  Quorumdam  responsio.  —  Rejicitur.  — 
Dicunt  aliqui,  bunc  actum  perse  et  vi  sua  ex- 
pellere  peccatum  absque  alia  acceptatione 
Dei,  atque  ita  ex  se  tollere  incequalitaiem  et 
reparare  eequalitatem ;  ac  propterea  justitiam 
ipsam  de  se  ad  illum  obligare.  Sed  hsec  res- 
ponsio  et  falsum  assumit,  ut  in  citato  loco 
primi  tomi  ostendi,  et  male  infert ;  quia,  si 
ille  actus  esset  sufficiens  ad  illum  effectum^ 
etiam  actus  solius  dilectionis  per  se  sufficeret; 
ergo  ex  sola  natura  rei  non  potest  oriri  obli- 
gatio  ad  formalem  actum  pcenitentiee,  seu 
contritionis.  Quando  enim  ex  duobus  actibus 
alter  sufficit  ad  integram  satisfactionem  fa- 
ciendam,  neuter  eorum  determinatecadit  sub 
prseceptum  satisfaciendi,  neque  ambo  simul, 
sed  unus  vel  alter  arbitrio  satisfacientis.  At- 
que  boc  a  fortiori  procedit  in  satisfactione 
imperfecta;  nam  quandosatisfactio  est  sequa- 
lis,  magis  esse  solet  ex  natura  sua  determi- 
nata  ad  unum  vel  alium  modum ;  quando  ve- 
ro  est  de  se  insufficiens,  modus  satisfactionis 
magis  pendere  solet  ex  voluntate  ejus,  cui  fit 
satisfactio,quiadebet  illa  esse  contentus.  Cum 
ergo  ad  boc  non  cogalur  ex  vi  satisfactionis, 
quia  insufficiens  est,  oportet  ut  sit  ex  aliqua 
libera  pactione  vel  ordinatione.  Ita  ergo  est 
in  prsesenti;  nam,  cum  satisfactio  hominis  ad 
Deum  ex  se  sit  insufficiens,  nullus  modus  sa- 
tisfactionis  est  de  se  determinatus  tanquam 
necessarius,  sed  quem  Deus  ipse  determinaf, 
seu  quo  vult  esse  contentus. 

9.  Corollarium.  —  Atque  hinc  fit,  hoc  prse- 


SEGT.  111. 
ceptum  contritionis.in  particulari  non  ita  esse 
naturale,  ut  excludat  omnem  Dei  determina- 
tionem  aut  ordinationem,  sed  esse  naturale 
formaliter  (ut  sic  dicam)  quoad  rationem  sa- 
tisfactionis;  at  vero  materialiter  quoad  talem 
modum  satisfactionis  esse  ex  divina  ordina- 
tione;  utrumqueenim  horum  satis  constat  ex 
dictis.  Non  deerit  fortasse  quispiam,  qui, 
etiam  circa  talem  modum  satisfactionis  per 
contritionem,  preeceptum  ab  institutione  seu 
ordinatione  distinguat,  et  praeceptum  dicat 
esse  naturale,  supposita  ordinatione  Dei,  qua 
declaravit  se  velle  talem  modum  satisfactio- 
nis,  et  nulla  alia  fore  contentum.  Hsec  enim 
duo  possunt  intelligi  formaliter  diversa.Aliud 
est  enim  designare  hunc  modum  satisfactio- 
nis,  ut  unicum  sibi  placitum,  aliud  vero  obli- 
gare  ad  illum  exhibendum.  Dicetur  ergo  il- 
lud  prius  pendere  ex  libera  Dei  voluntate  et 
determinatione ;  et  hanc  solam  reddi  posse 
causam,  ob  quam  nuncsit  necessarius  actus 
formalis  contritionis  preeter  actum  amoris,  et 
neuter  per  se  sufBciat ;  facta  autem  illa  divina 
determinatione,  obligationem  statim  oriri  ex 
natura  rei,  ex  ipsa  lege  justitiee.  Juxta  quam 
considerationem  dicitur  etiam  necessitatem 
preecepti  in  hoc  particulari  actu  oriri  ex  ne- 
cessitate  medii,  et  hanc  fuisse  voluntariam 
Deo  ;  illa  vero  supposita,  necessitatem  preece- 
pti  esse  omnino  naturalem.  Hic  modus  di- 
cendi  probabilis  est,  et  fortasse  est  intentus 
ab  auctoribus  prioris  opinionis.  Nihilominus 
tamen  non  videtur  necessarium  heec  tam 
scrupulose  distinguere,  quia  vix  potest  con- 
cipi,  ut  hsec  ordinatio,  quee  necessitatem  me- 
dii  inducat,  a  preecepto  preescindatur,  ut  la- 
tius  infra  ostendam,  tractando  de  preecepto 
confessionis. 

10.  Satisfit  rationihus  primcG  opinionis. — 
An  in  lege  naturce  fuerit  facta  determinatio 
pcenitentice  ex  instiiutione  positiva.  —  Ad  ra- 
tiones  igitur  priorisopinionisrespondetur,  ut 
hoc  preeceptum  a  principio  fuerit  in  lege  na- 
turse,  satis  esse  quod  sit  preeceptum  naturale 
modo  explicato;  nec  ratio,  aut  lex  naturalis 
justitiee  plus  ostendit;  nam  lex  justitiee  non 
dat  homini  potestatem  satisfaciendi,  sed 
vel  supponit  illam,  vcl,  si  heec  desit,  solum 
potest  preecipere  eam  satisfactionem,  quam 
alter  rationabiliter  exigit.  Petiturtamen  inil- 
lis  rationibus,  quomodo  potuerit  in  lege  na- 
turee  lex  ipsa  justitiee  ad  Deum  obligare  de- 
terminate  ad  hunc  actum,  cum  in  illo  statu 
nulla  fuerit  determinatio  facta  ex  peculiari 
institutione  positiva.  Respondetur  etiam  tunc 


DISPUTAT. 

factara  esse  determinationem  illam  a  Deo  ; 
nam  sicut  Deus  revelavit  Adae  alia  ad  salu- 
tem  necessaria,  ita  etiam  revelavit  hanc 
suam  voluntatem,  et  determinationem,  quae 
ad  posteros  per  traditionem  manavit.  Alque 
ita  illa  veritas  ,  quam  Christus  praedicavit  : 
Nisi  pcenitentiam  egeritis,  omnes  simul  per- 
ibitis,<x  principio  fuit  intimataAda4,  semper- 
que  fuit  a  fidelibus  credita;  sicut  enim  sem- 
per  fuit  Deus  propositus  fidelibus,  ut  justifi- 
cator  et  remissor  peccatorum  ,  ita  etiam  fuit 
propositus  modus  et  via  justificationis  per 
poenitentiam  ;  et  inde  fuit  cognitio  hujus 
veritatis  per  continuam  traditionem  a  patri- 
bus  ad  filios  usque  ad  tempus  legis  scriptae 
conservata.  In  qua,  inter  alia  praecepta  mo- 
ralia,  hoc  saepe  traditum  fuit,  ut  constat  ex 
supra  adductis,  cum  ageremus  de  necessitate 
medii  poenitentiae.  Imo  et  per  cseremonialia 
prsecepta  aliquam  determinationem  accepit, 
quantum  admodum  poenitentise  exterioris  et 
siguificationem  interioris  poenitentiae.  Et  hoc 
est,  quod  intendit  D.  Thomas  in  locis  ad« 
ductis. 

11.  Commune  dictum  exponitur.  —  Qnod 
ergo  communiter  dicitur,  in  tempore  legis 
naturae  ante  legem  scriptam  non  fuisse  data 
aliqua  specialia  praecepta  positiva,  nec  deter- 
minationem  praeceptorum  naturalium ,  sed 
hanc  relictam  esse  hominum  dispositioni, 
hoc,  inquam,  intelligendum  est  praecipue  de 
actibus  externis,  et  quoad  particulares  csere- 
monias  sacrificiorum  et  sacramentorum,  ut 
in  superiori  tomo  latius  declaravi.  At  vero 
quoad  interiores  actus  ,  quamvis  non  fuerint 
prsecepta  positiva,  sed  connaturalia  ipsis  vir- 
tutibusfidei,  spei,  charitatis,  poenitentise,  etc, 
negari  non  potest ,  quin  fuerit  aliqua  deter- 
minatio  talium  actuum  ,  quoad  materiam 
eorum ,  ut  patet  in  spe  ,  quse  determinata 
fuit  ad  sperandam  a  Deo  justitiam,  remis- 
sionem  peccatorum ,  et  praemium  bonorum 
operum  ;  quae  spes  supponit  aliquam  pro- 
missionem  et  ordinationem  Dei  ex  libera 
ejus  voluntate  pendentem.  Sic  ergo  poeniten- 
tia  ,  et  ejus  obligatio  supponit  ordinationem 
Dei  exigentis  satisfactionem  pro  peccato  per 
poenitentiam  ,  et  non  promittentis  aliter  re- 
missionem  ejus. 

12.  Quid  si  Deus  nuttam  determinationem 
adhiberet ,  sed  tantum  declararet  se  peccatis 
offendi.  —  Tunc  maneret  obligatio  diligendi 
Deum  super  omnia,  et  faciendi  aliquid  cum 
auxilio  gratiw.  —  Non  tamen  ad  formalem  ac- 
tum  poznilentice.  —  Sed  quid ,  si  fingamus 

xxu. 


XV.  SECT.  lil.  305 

Deum  nullam  determinationem  adhibere  huic 
satisfactioni  pro  pcccato,  neque  promittere 
remissionem  ejus  propter  poenitentiam,  vel 
propter  alios  actus,  neque  atiquid  de  toto  hoc 
negotio  hominibus  revelare,  nisi  hoc  solum  , 
quod  ipse  peccatis  offenditur  ,  et  ideo  illa 
gravissime  punit,  quamvis  non  deneget  auxi- 
lium  peccatoribus,  ut  convertantur,  et  vitam 
mutent,  sibi  nihilominus  integrum  relinquens 
eis  remittere,  vel  non  remittere  peccatum 
pro  suo  arbitrio  ?  numquid  in  eo  casu  tenere- 
tur  homo  poenitentiam  agere,  etiamsi  non 
esset  certus  de  fructu  ejus  quoad  remissionem 
peccati?  Videtur  enim  adhuc  manere  posse 
talem  obligationem.  Sicut  inter  homines,  qui 
alterum  affecit  tali  injuria,  ut  non  possit  con- 
digne  pro  ea  satisfacere,  quamvis  non  sit  cer- 

■  tus  alium  acceptaturum  suam  imperfectam 
satisfactionem,  nihilominus  tenetur,  quantum 
in  se  est,  facere  ad  illam  exhibendam,  petendo 
veniara ,  vel  alio  siraili  modo.  Ergo  similiter 
respectu  Dei  teneretur  homo  facere  quod  in 
se  est,  etiamsi  non  esset  cerlus  acceptaturum 
Deum  ipsius  poenitentiam.  Quod  si  hoc  ita 
est,  melius  intelligitur  hoc  praeceptum  esse 
omnino  naturale  ,  inducens  obligationem  , 
etiamsi  non  praecedat  promissio,  seu  inslitu- 
tio  Dei  de  poenitentia  acceptanda,  aut  specia- 
liter  postulanda.  Respondeo  imprimis,  illam 
hypothesim  esse  praeter  ordinariam  providen- 
tiam  Dei  in  quolibet  statu  et  lege  ;  semper 
enim  fuit  posnitentibus  necessaria  firma  spes 
obtinendi  veniam,  si  veram  agant  poeniten- 
tiam  ;  cujus  spei  necessarium  fundamentutn 
est  certa  fides  de  venia  peccatorum  prae- 
standa  veram  poenitentiam  agentibus;  quce 
fides  supponit  promissionem;  seu  determi- 
nationem  divinae  voluntatis  hominibus  pa- 
tefactam.  Est  ergo  illa  hypothesis  praeter 
ordinariam  providentiam,  pro  quocunque 
statu,  etiam  legis  naturae.  Imo  etiam  est 
praeter  naturam  talium  actuum  supernatu- 
ralium  ,  et  praeter  id,  quod  est  maxime 
consentaneum  divinae  bonitati ,  ut  late  in 
citato  loco  prinri  tomi  declaravi.  Nihilominus 
tamen  illa  hypothesis  utilis  est  ad  melius  de- 
clarandum  ,  quo  modo  hoc  praeceptum  mtu- 
rale  sit.  Et  ideo  illa  admissa,  dicendum  cen- 
seo  ,  adhuc  manere  obligationem  diligendi 
Deum  super  omnia,  quia  haec  est  maxime 
connaturalis  et  homini,  et  gratiae,  et  per  sese 
conveniens ,  etiam  seclusa  necessitate  pec- 
cati.  Est  itera  per  se  necessaria  ad  divinam 
amicitiam  ,  et  ad  recte  instituendas ,  et  diri- 
gendas  humanas  actiones.  Verisimiie  etiara 

20 


306 


DISPUTAT.  XV.  SECT.  III. 


est  futuram  fuisse  tunc  obligationern  faciendi 
aliquid  ex  parte  hominis  cum  auxilio  Dci,  ad 
obtinendam  reconciliationem   cum  Deo  ,  et 
satisfaciendum  illi  prout  posset,  ut  probabili- 
ter  suadet  ratio  facta;  et  prseterea,  quia  non 
semper  necessaria  est  certitudo  effectus,  seu 
consecutionis  finis ,  ut  homo  teneatur  causas 
applicare  seu  media  adhibere,  sed  sufficit  in- 
terdum  probabilis  spes.   Quo  modo  obligatur 
homo  ssepe  ad  petendum  a  Deo,  etiamsi  non 
sit  certus  se  consecuturum  quod  pelit.  Ergo 
idem  potest  intelligi  in  prsedicto  casu.  Non 
esistimo  tamen  tunc  futuram  fuisse  obliga- 
tionem  specialem  exercendi  formalem  actum 
pcenitentise  ,   qui  est   contritio  et  detestatio 
peccatorum  ;  quia  licet  homo  teneretur  pro- 
curare  reconciliationem  cum  Deo ,  ad  quam 
spectat  iile  primus  actus  virtutis  poenitentise, 
qui  est  voluntas  expeilendi  a  se  eulpam,  ni- 
hilominus  non  teneretur  existimare  hunc  ac- 
tum  dolendi  de  peccato  esse  sibi  necessarium 
ad  illum  effectum,  et  posset  probabiiiter  cre- 
dere  actum  diiectionis   sibi  sufficere.   Item 
posset  adjungere  instantem  petitionem  ve- 
nise,  et  propositum  melioris  vitse  ;  ergo  nul- 
lum  est  sufficiens  principium ,   unde  posset 
concludi  tunc  prsecisa  obligatio  ad  illum  ac- 
tum,  sed  tantum  utilitas,  vei  congruitas.  At- 
que  ita  magis  constat  hoc  praeceptum  contri- 
tionis,  ut  sic,  quamvis  naturale  sit,  non  in- 
surgere,  donec  Deus  destinet  illum  actum,  ut 
necessarium  ad  eam  satisfactionem ,  quam 
ipse  pro  peccato  postulat. 

13.  Quidinstatu  purm  naturce. — Tandem 
ex  his  inteiligilur ,  quid  dicendum  esset  in 
statu  purse  naturse  (nam  hoc  etiam  in  argu- 
mentis  prioris  sententise  postuiatur);  cum  ea- 
dem  enim  proportione  loquendum  est.  Nam 
etiam  tunc  teneretur  homo  de  se  ad  satisfac- 
tionem  pro  peccato  exhibendam  prout  posset, 
et  ad  expellendum  a  se  peccatum,  si  aliqua 
viaidassequi  posset.  Probabile  namque  est, 
quod  in  eo  statu  pertineret  ad  providentiam 
Dei,  naturse  et  fragilitati  hominum  accommo- 
datam,  ordinare  aliquem  modum,  quo  pos- 
set  homo  veniam  peccati  impetrare,  sive  per 
amorem  naturalem  Dei,  et  dolorem  peccati 
illi  proportionatum,  sive  etiam  per  alios  ac- 
tus.  Quamvis  enim  hoc  genus  providentise 
non  possit  habere  locum,  sine  aliqua  liberali- 
tate.  et  gratuito  beneficio  Dei ,  nihilominus 
non  excedit  suavem  Dei  providentiam,  natu- 
rsehominis  consentaneara  etiamproillo  statu. 
Necessarium  tamen  esset,  ut  homini  consta- 
ret  aliqua  via  de  tali  voluntate  et  determina- 


tione  Dei  ;  et  tunc  sine  dubio  teneretur  ex  vi 
naturalis  legis  justitiae  ad  eam  satisfactionem, 
vel  dispositionem  prsestandam,  quam  Deus 
designaret.  Et  verisimile  est,  naturalem  poe- 
nitentiam  peccati  aptissimam  fuisse  futuram 
in  illo  statu  ad  hunc  finem  seu  effectum.  Si 
tamen  Deus  specialiter  illam  non  designaret, 
nec  de  remissione  ;peccati  aliquid  hominem 
docuisset,  sed  solum  naturali  discursui  illum 
reliquisset,  non  video  unde  possit  sufficien- 
ter  colligi  pro  tali  statu  naturale  prseceptum 
poenitentise  formalis  ;  quia  etiam  tunc  posset 
existimari  sufficiens  diiectio,  et  petitio  ve- 
nise,  etc. 

14.    Satisfit    argumentis  secundm  opinio- 
nis. — Solutio  ad  primum. — Rejicitur. —  Yera 
solutio. —  Argumenta  secundse  opinionis  pro- 
cedere  possent  contra  ea  quse  diximus  in  pri- 
mo  puncto  ;   et  ideo  illis  satisfaciendum  est. 
Circa  primum  ergo  argumenlum  Vega,  lib. 
13   in   Trident.  ,  c.    20  ,    laborat  ,  ut   hoc 
prseceptum  revocet  ad  aliquod  ex  prseceptis 
Decalogi,  et  tandem  dicit  reduci  ad  quintum 
preeceptum  non  occidendi  ;  quia,  si  homo 
tenetur  alios  non  occidere,  multomagis  seip- 
sum  ;  et  si  tenetur  non  se  occidere  corpora- 
liter,  multo  magis  spiritualiter.  Sed  non  pla- 
cet,  tum  quia  est  reductio  nimis  remota  et 
metaphorica  ;  et  eodem  modo  dici  posset  illo 
prsecepto  obligari  hominem  ad  non  peccan- 
dum  mortaliter,  ne  se  spiritualiter  occidat. 
Tum  etiam,  quia  hoc  modo   non  explicatur 
hoc  praeceptum,   ut  continens  justitiam  ad 
Deum,  sed  charitatem  ad  seipsum.  Unde  si- 
mili  modo  faciiius  reduci  posset  ad  idem,  vel 
ad  septimum  prseceptum  Decalogi,  quatenus 
continent  justitiam   ad   alterum,    ad  quam 
spectat  satisfacere  unicuique  pro  offensa  il- 
lata.  Veritas  tamen  est,  non  oportere.,  ut  om- 
nia  specialia  preecepta  legis  naturee  in  Deca- 
logo  contineantur.  Quod  recte  notavit  Cano, 
dict.  relect.  de  Pcenit.,  p.  3.  Sufficit  enim,  ut 
ex  principiis  naturaliter  notis  colligatur,  vel 
certe  ut  ad  ipsamet  principia  pertineat.  Sic 
enim  prseceptum  dilectionis  Dei,  vel  proximi., 
ut  est  speciale,  non  continetur  formaliter  in 
mandatis  Decalogi,  sed  est  potius  principium 
etradix  illorum.  Aliavero  sunt  prsecepta  ma- 
gis  particularia,  quse  ex  prseeeptis  Decalogi 
pcr   consequentias   deducuntur.  Prseceptum 
ergo  pcenitendi,  seu  satisfaciendiDeo  pro  pec- 
cato,  radicaliter  quidem  continetur  in  prsece- 
pto  dilectionis  Dei;  formaliter  vero  est  quse- 
dam  lex  naturaiis  justitise,  quse  reduci  potest 
ad  prseceptum  colendi  et  honorandi  Deum. 


I 


DISPUTAT. 

15.  Solvitur  secundum  argumenlum. — Cir- 
ca  secundura  argumentura  Medina  supra 
concedit  hoc  proeceptum  contritionis  non  esse 
ita  naturale,  quin  dispensabile  sit.  Verura- 
tamem,  licet  res  ipsa,  quam  docere  intendit, 
vera  sit,  modus  tamen  loquendi  est  impro- 
prius.  Obligatio  ergo  satisfaciendi  Deo  pro 
injuria  illata  est  naturahs,  ut  non  possit  in 
eam  cadere  dispensatio  magis  quam  in  alia 
naturalia  prsecepta,  quia  non  habet  minus  in- 
trinsecam  bonestatem .  Nihilominus  tamen 
potest  Deus  cedere  juri  suo  et  remittere  of- 
fensam  sine  uila  hominis  satisfactione  ;  et 
tunc  quidem  cessabit  obligatio  in  homine, 
non  tamen  propter  dispensationem,  sed  pro- 
pter  materiee  mutationem.  Sicutinterhomines 
potest  unus  remittere  offensam  sine  satisfac- 
tione  alterius,  in  quo  statim  cessat  obligatio, 
non  quia  alius  dispenset,  sed  quia  materia 
satisfactionis  tollitur.  Simili  etiam  vel  faci- 
liori  modo  posset  Deus  non  designare  con- 
tritionem  ad  hanc  satisfactionem,  sed  aliis 
actibus  esse  contentus ;  ettunc  cessaret  etiam 
obligatio  contritionis,  non  quidem  propter 
dispensationem,  sed  proptermutationem  ma- 
teriae  ;  jam  enim  ostensum  est  praeceptuni 
illud  per  se  ac  nude  sumptum  non  obligare 
ad  contritionem,  sed  solum  supposita  deter- 
minatione  divina  designante  talem  actum  ad 
suam  satisfactionem.  Et  hoc  fortasse  modo 
nunc  facta  est  mutatio  in  necessitate  contri- 
tionis,  ut  postea  dicemus  ;  hujusmodi  autem 
mutationon  repugnat  naturalipraecepto,  quia 
proprie  non  fit  in  ipso,  sed  in  materia  ejus. 

16.  Circa  tertium  argumentum  imprirais 
dicitur,  pcenitentiam  non  solum  esse  neces- 
sariam  propter  tollendam  inordinationem 
aversionis,  quse  est  respectu  Dei ;  sed  etiam 
ad  tollendam  inordinatam  conversionem  ad 
creaturam,  quse  etiam  manet  per  modum 
habitus,quandiupeccatum  nonremittitur.  Est 
enim  considerandum,  peccatum  posse  relin- 
quere  in  voluntate  inordinationera  naturalem 
quasi  physicam,  quee  consistit,  vel  in  priva- 
tione  habituum  virtutum,  vel  in  inclinatio- 
ne  liabitus  mali,  vel  alterius  pravee  disposi- 
tionis  per  peccatum  acquisitae  ;  et  hsec  inor- 
dinatio  tolli  posset  sine  formali  pcenitentia,, 
ut  argumentum  probat.  Hoc  tamen  procedit 
ex  hypothesi,  quod  homo  faciat  actus  bonos 
sufficientes  ad  comparandam  virtutem  acqui- 
sitam,  vel  tollenda  preedicta  impedimenta  , 
antequam  deleatur  peccatum.  Quee  supposi- 
tio  aliunde  habet  difficultatem,  quia  liomo 
sine  gratia  non  potest  operari  virtutera ;  sed 


XV.  SECT.  III.  307 

hoec  difficultas  extrinseca  est,  possetquc  ho- 
mini  dari  tale  auxilinm  sufiiciens,  absque  re- 
missione  peccati,  ad  illos  actusefficiendos.  Ac 
dcnique  ibaconditionalis  vera  est,  quodsi  ta- 
les  actus  fiant,  tollunt  hujusmodi  defectum, 
quia  hoec  inordinatio  non  pertinet  ad  esse 
peccati,  sedpotest  tolliillo  manente,  et  potest 
manere  illo  ablato,  ut  per  se  notum  est.  Aliam 
ergo  inordinationem  moralem  reJinquil  pec- 
catum  in  ordine  ad  creaturam  ,  quam  per 
peccatum  mortale  plus  homo  dilexit  quam 
Deum  ;  et  hsec  non  potest  tolli  nisi  per  pceni- 
tentiain,  sicut  neque  ipsum  peccatum,  quia 
peccati  macula  utramque  inordinationem  in- 
volvit,  conversionis  et  aversionis,  et  injuria 
Deo  facta  utramque  etiam  involvit,  et  ideo 
neutra  illarum  tollitur  nisi  per  pcenitentiam , 
seu  contritionem.  Nihilominus  tamen  fate- 
mur,  argumentum  illud  recte  probare  hanc 
necessitatem  pcenitentise  vel  contritionis  in 
particulari  non  posse  colligiex  sola  rei  natu- 
ra,sedsupposita  solum  divina  determinatione, 
ut  declaratum  est. 

SECTIO  IV. 

Utrum  prxceptum  poenitentix  semel  tantum  in 
vita  obliget. 

1.  Quoties  liomo  post  pcenitentiam  peccat, 
tenetur  iterum  conteri.  —  Potest  b.33c  qusestio 
intelligi  circa  eadem,  vel  circa  diversa  pec- 
cata.  Et  prior  sensus  est  formalis  atque  in- 
tentus ;  nec  in  posteriori  est  aliqua  difficul- 
tas.  Nam  certura  est,  quoties  homo  post  con- 
tritionera  priorum  peccatorum  iterum  pec- 
cat,  iterum  obligari  ad  pcenitentiam ;  sicut 
quoties  furatur,  tenetur  restituere,  cum  sit 
similis  inaequalilas,  ex  qua  consurgit  obliga- 
lio  justitice.  Ad  hoc  enim  supponimus  pceni- 
tentiam  hoc  modo  esse  iterabilem,  sernper- 
que  posse  habere  eumdera  effectum,  quod 
supra  demonstratum  est.  Solum  posset  quis 
dicere,  esse  liberum  homini,  quamvis  peccata 
multiplicet,  eorum  pcenitentiam  differre,  ut 
de  omnibus  unam  contritionem,  et  satisfac- 
tionem  exhibeat  in  fine  vitse  ;  atque  hoc  mo- 
do  semel  tantum  obligari  ad  contritionem, 
etiam  circa  diversa  peccata.  Sed  de  hoc  pos- 
tea  videbimus,  an  scilicet  sit  licita  homini 
tantadilatio;  tamen  illa  posita,  jamtuncmul- 
ta  peccata  accipiuntur  per  modum  unius  in- 
tegri  debili,  et  non  per  modum  plurium,  pro 
quibus  sigillatim  satisfaciendum  sit. 


308 


blSPUTAT. 


An  circa  eadem  peccata  pcenitentia    semel 
tantum  obliget  in  vita. 

2.  Ratio  duMtandi.  —  Ratio  ergo  duLitan- 
di  esse  potest,  quia  homo  per  poenitentiara 
semel  exhibitam  non  satisfacit  condigne ;  ergo 
adhuc  manet  in  illo  obligatio  amplius  satisfa- 
ciendi,  vel  pcenitendi.  Item,  quia  ratione  cu- 
juscunque  peccati  morlalis  tenetur  homo  ad 
contritionem  eliciendam ;  contingit  autem 
hominem  post  multa  peccata  unam  de  omni- 
bus  habere  contritionem ;  ergo  non  est  veri- 
simile  per  illam  semel  exhibitam  satisfacere 
huic  preecepto.  Tenetur  ergo  saltem  toties 
contritionem  elicere,  quoties  mortaliter  pec- 
cavit.  Tandem,  si  aliqua  esset  ratio,  ob  quam 
semeltantumobligat  hoc  prseceptum,  maxime 
quia  per  contritionem  semel  habitam  pecca- 
tum  remittitur,  et  de  peccato  semel  remisso 
non  teneturhomoampliusconteri;  at  hocpos- 
terius  falsum  est,  quia  seepe  tenemur  de  pec- 
cato  remisso  contritionem  habere,  ut  supra 
diximus  de  peccato  remisso  per  solum  amo- 
rem  absque  formali  poenitentia  ;  et  in  lege 
gratiee,  quamvis  peccatum  sit  remissum  per 
sacramentum  confessionis  cum  sola  atlritio- 
ne,  adhuc  tenetur  homo  ad  contritionem  ha- 
bendam  ;  quia,  cum  preeceptum  contritionis 
sit  naturale,  et  ad  perfectionem  internee  jus- 
litise  pertineat,  non  est  verisimile  fuisse  sub- 
latum  in  lege  gratiee;  fuissetautemsublatum 
si   non  obligaret  saltem  post  confessionem. 

3.  Prima  opinio.  —  In  hac  re  fuit  opinio 
Theologorum  antiquornm  dicentium  hoc  prae- 
ct-ptum  seepius  obligare,  quoties  scilicet  pec- 
cata  practice  memoriee  occurrunt,  etiam  post- 
quam  remissa  sunt.  Ita  tenet  Alex.  Alens.,  4 
part.,  q.  68,  memb.  2,  alias  q.  17,  memb.  2, 
art.  %  §2;  Bonav.  in  4,  d.  16,  art.  3,  q.  2  ; 
Rich.,  d.  14,  art.  9,  q.  1  ;  et  ibi  Gabr.,  q.  3  , 
art.  3  ;  et  Palud.,  d.  17,  q.  i,  art.  3,  ubi  id 
insinuat  D.Thom.,  q.  3,  art,  i,  queestiunc.  4. 
Qui  tamen  non  simpliciter  loquitur,  sed  sta- 
tim  addit  :  Prcecipue  si  occurrat  articulus 
mortis,  vel  alia  necessitas.  Eamdem  opinio- 
nem  tenet  Sylv.,  verb.  Contritio,  q.  2;  Vi- 
guer.,  in  Sum.,  c.  16,  §  4,  vers.  11.  Citantur- 
que  in  hujus  sententiee  favorem  nonnulli  an- 
tiqui  Doctores  dicentes,  pcenitentiam  in  hac 
vita  debere  esse  perpetuam,  Deumque,  licet 
hominem  a  culpa  solvat,  obligare  illum  ad 
perpetuam  peccati  detestationem,  ut  ab  Hug. 
de  S.  Vict.  insinuatur,  lib.  2  de  Sacram.,  p. 
14,  c.  1  ;  et  Isidor.,  lib.  2  de  Summo  bono ; 
et  Aug.,  lib.  de  Vera  et  fals.  pcenit.,  c,  13.  A 


XV.  SECT.  IV. 

quo  ratio  hujus  necessitatis  insinuatur  ex  il- 
lis  verbis  Joan.  8,  ubi  Christus  ad  adulteram 
dixit :  Vade,  et  anipliusjam  noli  peccare.  In 
quibus  expendit  Augustin.  non  dixisse  Domi- 
num  :  Ne  pecces,  sed ,  nec  voluntas  peccandi 
in  te  oriatur.  Et  subdit :  Quod  quomodo  serva- 
Mtur,  nisi  dolor  continue  in  pcenitentia  cus- 
todiatur  ?  Hoc  enim  intelligi  non  potest  de 
continnitate  physica  ;  ergo  debet  intelligi  de 
morali  proportionata  materiee,  et  rei,  de  qua 
agimus.  Heec  autem  esse  videtur,  ut  quoties 
homo  practice  de  peccatis  cogitat,  ea  detes- 
tetur  ;  quia  necesse  est,  tunc  habere  aliquem 
actum  voluntatis  circa  illa  peccata  ;  alioqui 
(aitGabr.),  videreturhomo  illa  parvi  pendere, 
vel  in  ea  tacite  consentire,  aut  se  exponere 
periculo  consentiendi.  Ut  ergo  eorum  com- 
placentiam  omnino  non  admittat ,  tenetur 
talium  peccatorum  contritionem  habere.  Et 
hoc  esse  videtur,  quod  Augustin.  dixit:  Quod 
quomodo  servaMtur,  scilicet,  ut  voluntas  pec- 
candi  non  oriatur,  nisi  dolor  continue  in  pce- 
nitentia  custcdiatur? 

4.  De  illa  judicium  fertur.  —  Pcenitentia 
perpetua  duplex,  positiva  et  negativa.  — Pce- 
nitentia  negativa  semper  habenda,  ex  negativo 
prcecepto.  —  Heec  tamen  opinio  proprie  et  in 
rigoreintellecta,  ut  sonat,vera  non  est.  Unde 
advertendum  est  ex  D.  Thoma  supra,  post 
peccata  remissa,  duobus  modis  posse  intelligi 
poenitentiam  esse  perpetuam  :  uno  modo  ne- 
galive,  quia  talis  pcenitentia  nec  displicere, 
nec  retractari  decet,  et  ideo  censetur  perpe- 
tuo  manere,  vel  in  habitu,  vel  secundum  mo- 
ralem  rationem  ,  quatenus  homo  censetur 
moralitermanere  ineavoluntale,  quam  semel 
habuit  et  nunquam  retractavit.  Alio  modo  di- 
ci(potest  pcenilentia  perpetua  positive  et  actua- 
liter,  quia  videlicet  semper  tenetur  homo  ac- 
tus  contritionis  habere  congruis  temporibus 
de  eisdem  peccatis.  Priori  modo  verissime  di- 
citur,  pcenitentiam  debere  esse  perpetuam  ex 
vi  preecepti  ejus,  non  quidem  affirmativi,  sed 
negativi.  Quod  duplicem  obligationem  indu- 
cit  :  una  est,  ut  nunquam  displiceat  pceniten- 
tia,  sen  contritio  prius  habita  ;  est  enim  talis 
displicentia  intrinsece  mala,  et  huic  virtuti 
specialiter  repugnans,  eo  quod  sit  quidam 
contemptus  ipsius  poenitentiee ,  et  virtualis 
complacentia  in  injuria  Dei.  Alia  obligatio 
est  nunquam  complacendi  iterum  in  pecca- 
tis,  quee  semel  displicueie,  seu,  ut  nunquam 
homo  similia  velit ;  nam  hoc  repngnat  pro- 
posito  non  peccandi  de  ceetero,  quod  in  con- 
tritione   includitur.  Unde,  si  ilia  complacen- 


DISPUTAT.  XV.  SEGT.  IV 


309 


tia  in  peccato  prius  detestato  haberetur  de 
illo,  quatenus  est  injuria  Dei,  esset  forraalis- 
sime  contraria  poenitentise,  et  speciale  pec- 
catura  illi  proxime  repugnans;  si  autem  ha- 
beatur  illa  complacentia  vel  voluntas  peccati 
(de  quo  prius  est  pcenitentia  acta)  solum  sub 
specifica  ratione  ejus,  scilicet,  ut  est  adulte- 
rium,  vel  furtum,  sic  preeceptum  negativum 
non  habendi  talem  actum  semper  spectat  ad 
specialem  virtutem,  cui  tale  peccatum  con- 
trarium  est ;  generaliter  autem  etiam  spec- 
tat  ad  virtutem  pcenitentise,  quatenus  prohi- 
bet  omnem  injuriam  Dei.  Atque  hoc  sensu 
locuti  sunt  antiqui  Patres  de  perpetuitate 
poenitentise  ;  quamvis  etiam  significent  aliucL, 
quod  infra  explicabimus. 

5.  Pcenitentia  positiva  non  semper  ftaben- 
da  quoties  peccata  recogitantur. —  Posteriori 
autemmodo  necesse  non  estpcenitentiam  per- 
petuam  esse  in  eo  sensu,  ut  necessarium  sit 
quoties  peccata  recogitantur,  circa  illa  for- 
malem  actum  pcenitentise  aut  displicentise 
exercere  ;  nullum  enim  tale  extat  prseceptum 
affirmativum  poenitentise,  ut  recte  sensit  D. 
Thomas  supra,  q.  84,  art.  8  et  9,  et  ibi  etiam 
adnotavimus,  et  Cajet.  ibid.  et  1  tom.  Opusc, 
tract.  17,  q.  1 ;  Medina,  Cod.  de  Poen.,  q.  6, 
dub.  2;  Soto,  d.  U,  art.  9,  et  d.  17,  q.  % 
art.  6;  Navarr.,  in  Sum.,  cap.  1,  num.  22,  et 
alii  sectione  seq.  citandi.  Ratio  vero  est,  quia 
nullum  est  principium,  ex  quo  talis  obligatio 
vel  prseceptum  sufficienter  colligatur ;  unde, 
cum  gravissimum  onus  imponat  hominibus, 
non  est  sine  fundamento  asserendum.  As- 
sumptum  declaratur;  nam  quod  hoc  praece- 
ptum  non  sit  positivum,  ornnes  pro  comperto 
habent ;  quia  humanum  esse  non  potest,  cum 
agamus  de  obligatione  per  se  ad  actum  mere 
interiorem ;  nec  divinum  est,  cum  nec  scri- 
ptum  sitj  neque  speciali  traditione  receptum. 
Quod  vero  nec  naturale  sit,  patebit  facile  sol- 
vendo  fundamenturn  contrarise  sententise.  Di- 
recte  vero  ita  ostenditur  :  quia  vel  hsec  obli- 
gatio  est  per  se  ad  ipsam  recogitationem 
peccatorum  dolorosam,  ut  sic  dicam;  et  hoc 
non,  ut  in  sequenti  puncto  ostendam;  velest 
solum  quasi  per  accidens,  ob  recogitationem 
peccatorum,  quse  supponitur.  Quo  sensu  vi- 
dentur  loqui  citati  Doctores.  Et  hoc  etiam 
dici  non  potest,  quia  sola  recogitatio  peccati 
nou  habet,  unde  inducat  hanc  positivam  ob- 
ligationem  eliciendi  novum  dolorem  talis 
peccati.  Nam,  vel  hsec  oblgatio  esset  pure, 
ac  per  se  solnm  propter  actum  pcenitentise ; 
et  hoc  non,  quia  non  tenetur  homo,  quoties 


de  aliquo  objecto  cogitat,  habere  in  volun- 
tate  actum  illi  objecto  proportionatum,  sed 
potest  vel  nullum  habere,  vel  solum  habere 
voluritatem  cogitandi  de  tali  objecto ;  ut 
quando  homo  cogitat  de  Deo,  non  statim  te- 
netur  illum  super  omnia  amare,  ex  vi  solius 
cogitationis;  vel  si  de  beatitudine  cogitat,  non 
statim  tenetur  elicere  actum  desiderii ,  vel 
spei  illius.  Quse  enim  fingi  potest  ratio  hujus 
obligationis  per  se,  et  ex  vi  solius  cogita- 
tionis  ?  Vel  illa  obligatio  est  quasi  per  acci- 
dens,  quatenus  illa  detestatio  necessaria  vi- 
detur  ad  vitandum  novum  aliquod  peccatum 
per  contemptum  pcenitentise,  aut  complacen- 
tiam  pcccati  recogitati;  et  hoc  etiam  moraliter 
loquendo  ac  regulariter  non  ita  est ,  tum  quia 
semper  suppetit  aliud  remedium,  vel  diver- 
tendi  cogitationem  ad  alia  objecta  honesta, 
in  quo  nullus  esl  contemptus  pcenitentise,  sed 
solum  qusedam  negatio  seu  simplex  non  usus 
illius,  et  potius  est  ille  quidam  contemptus 
talis  peccati ;  et  interdum  solet  esse  hoc  re- 
medium  contra  tentationes,  ut  et  peccatum 
ipsum,  et  qui  ad  illud  excitat,  parvi  pendi 
videatur ;  vel  etiam  est  sufficiens  remedium 
habere  simplicem  voluntatem  nolendi  com- 
mittere  peccatum  illud  ,  quod  recogitatur , 
qui  actus  non  est  propria  pcenitentia,  sed  esse 
potest  actus  castitatis,  vel  justitise,  juxta  ma- 
teriampeccatirecogitati.  Tumpropterea,  quia 
etiamsi  neutrum  horum  fiat,  facile  fieri  po- 
test,  ut  nullum  sit  periculum  novi  consensus 
et  complacentioe  in  tali  peccato,  ut  si  homo 
se  sentint  constantem  in  proposito  non  pec- 
candi ;  periculum  etiam  contemptus,  morali- 
ter  loquendo,  nullum  est,  cum  facile  possit 
pcenilentianon  exerceri  hic  et  nunc,  uonquia 
contemnatur,  sed  quia  non  proponitur  ut  ne- 
cessaria.  Imo  fieri  potest,  ut  licet  peccata  co- 
gitentur,  de  pcenitentia  ipsorura  non  occur- 
rat  cogitatio  ,  neque  etiam  obligatio  appli- 
candi  se  ad  talem  cogitationem. 

6.  Objectio.  —  Cani  solutio.  —  Dices  :  ergo 
saltem,  si  cum  cogitatione  peccatorum  occur- 
rat  actualis  cogitatio  de  contritione  eornm, 
tunc  necessarium  erit  contritionem  exerce- 
re.  Ad  hoc  Cano,  in  relect.  de  Pcenitent. , 
p.  A,  coucedit  in  eo  casu  necessarium  esse 
habereactum  contritionis,  saltemadvitandum 
peccatum  veniale,  non  tamen  ex  obligatione 
intrinseca  prsecepti  pcenitentice ,  sed  ex  aliis 
principiis  exlrinsecis.  Unum  principium  est, 
difficillimum  scilicet  esse  ac  fere  impossibile 
continere  voluntatem  ab  omni  actu  circa  ob- 
jectum  sibi  propositum  ;  ergo  necesse  est,  aut 


310 


DISPUTAT.  XV.  SECT.  IV. 


velle  eontritionem,  et  consequenter  exercere 
illam ;  nam  qui  vult  facere  aliquid,  et  potest, 
statim  facit;  aut  nolle  actualiter  conteri,  et 
hoc  non  fit  sine  aliquo  peccato  saltem  veniali ; 
quia  licet  in  objecto  non  sit  necessitas,  sed  in- 
differentia,  tamen  illa  nolitio  est  actus  otio- 
sus,  cum  non  possit  habere  honestum  finem. 

7.  Rejicitur ,  et  vera  solutio  traditur. — 
Verumtamen  neque  hanc  necessitatem  inve- 
nio  eliciendi  contritionem  pro  eo  tempore. 
Primo,  quia  non  est  physice,  nec  forte  mo- 
raliter  impossibile  nullum  actum  voluntatis 
habere  circa  objectum  sic  recogitatum  ;  nihil 
enim  est,  qtiod  necessitet  voluntatem  ad  exer- 
citium  alicujus  actus.  Secundo,  quia  potest 
voluntas  tunc  habere  simplicem  complacen- 
tiam  in  honestate,  et  pulchritudine  contritio- 
nis,  et  non  habere  efficacem  volitionem  exer- 
cendi  illam.  Tertio,  quia  potest  tunc  homo 
velle  applicare  intellectum  ad  intensiorem  co- 
gitationem  turpitudinis  peccatorum,  vel  ali- 
cujus  restitutionis,  vel  obligationis,,  quee  ex 
eis  resultat,  et  ita  divertere  illum  a  cogita- 
tione  contritionis.  Quarto,  quia  simili  modo 
potest  absque  peccalo  veniali  formaliter  nolie 
nunc  exercere  actum  contritionis ;  quia  ne- 
cesse  non  est  ut  desit  finis  honestus,  vel  quia 
oportet  alteri  rei  magis  necessariee  iutendere, 
vel  quia  homo  vult  priora  peccata  omnino 
oblivioni  tradere,  ideoque  etiam  vult  omnem 
cogitationem,  omnemque  motum  circa  illa 
divertere,  et  ad  alia  applicare. 

8.  Igitur  per  se  loquendo ,  ex  cogitatione 
peccatorum  absolute  non  oritur  necessitas 
contritiouis;  semper  tamen  regulariter  loquen- 
do  erit  utilis,  et  interdum  esse  posset  pericu- 
losum  ssepius  cogitare  de  peccatis,  sine  ulla 
displicentia  illorum,  vel  voluntate  cavendi 
illa ;  tantumque  posset  esse  hoc  periculum  in 
aliquo  particulari  casu,  ut  oriretur  obligatio 
statim  exercendi  contritionem ,  vel  motum 
aliquem  peccato  contrarium,  sufficientem  ad 
occurrendum  ilii  periculo ;  illa  vero  obligatio 
non  erit  ex  proprio  praecepto  affirrnativo  con- 
tritionis,  sed  ex  illo  negativo,  quod  obligat 
ad  non  committendum  tale  peccatum.  Unde 
non  solum  potest  contingere  hoc  periculum 
in  recogitatione  peccati  commissi ,  sed  etiam 
cujuslibet  nunquam  commissi;  quamvis  in 
peccato  commisso  propter  preeteritum  expe- 
rimentum  delectationis  ejus  major  possit  esse 
excitatio,  et  consequenter  majus  periculum 
ex  recogitatione  ejus.  Sed  heec  omnia  per  ac- 
cidens  sunt  ad  preeceptum  contritionis.  de 
quo  nunc  agimus. 


9.  Pr&ceptum  posnitendi  semel  tantum  oili- 
gare  circa  eadem  peccata,  vera  opinio.  —  Ex 
his  ergo  concludo,  preeceptum  pcenitentise  ex 
se  semel  tantum  obligare  circa  eadem  pecca- 
ta.  Probatur,  quia  vel  hoc  prseceptum  consi- 
deratur,  quatenus  pertinere  potest  ad  chari- 
tatem  Dei,  vel  sui,  et  hoc  modo  satis  impletur 
per  unum  actum  contritionis  ;  nam  per  illum 
statim  homo  recipitur  ad  divinam  amicitiam, 
et  Jiberatur  a  pericuio  aeternee  mortis;  quia 
proptertalia  peccata,  de  quibus  contritus  est, 
jam  illam  non  incurret ;  quod  si  iterum  pec- 
cet,  indigebit  nova  contritione  illius  peccati, 
quod  commisit,  non  vero  prioris,  per  se  lo- 
quendo,  nisi  quatenus  contritio  unius  peecati 
virtualiter  est  contritio  oinnium.  Si  vero  prsece- 
ptum  hoc  consideretur  ut  est  proprium  pceni- 
tentiee  seu  justitise  adDeum,  sic  etiam  exacte 
completur  per  unum  actum,  post  quem  statim 
deest  propria  materia  illius  obligationis,  quse 
est  satisfactio  exhibenda  Deo  pro  injuria  illa- 
ta.  Hoc  enim  factum  est  per  illum  primum 
actum;  ex  vi  autem  justitiee  tantum  tenetur 
homo  semel  satisfacere  aut  restituere.  Nec 
refert,  quod  satisfactio  illa  ex  parte  hominis 
non  est  integra  seu  condigna;  nam  talis  est, 
qualis  a  Deo  offenso  exigitur ,  et  ab  ipso  ita 
acceptatur,  ut  simpliciter  remittat  injuriam; 
et  ideo  perinde  se  habet  debitor,  ac  si  integre 
solvisset.  Quod  vero  ita  se  gerat  Deus  cum 
homine  vere  pcenitente,patet,  tum  quia  nun- 
quam  a  peccatore  postulat,  ut  de  eodem  pec- 
cato  seepius  conteratur,  sed  solum  quod  ex 
toto  corde  conteratur,  et  convertatur  ad  ip- 
sum;  tum  etiam,  quia  alias  nunquam  pecca- 
tumremitteretur  per  unam  contritionem,  nisi 
in  voto  alterius,  vel  aliarum,  quod  inauditum 
est  et  improbabile.  Tandem  potest  confirmari 
a  simili  ;  nam  propter  rationes  similes  pree- 
ceptum  confessionis  semel  tantum  obligat, 
per  se  loquendo,  de  eisdem  peccatis. 

10.  SoUwitur  ducs  priores  rationes  dubi- 
tandi. — Duoe  igitur  primee  rationes  dubitandi 
ex  ratione  proxime  facta  solutee  sunt.  Quam- 
vis  enim  nostra  satisfactio  de  se  condigna 
non  sit,  Deus  tamen  acceptat  illam ,  quoties 
per  veram  contritionem  exhibetur,  et  sim- 
pliciter  remittit  offensam,  sive  una  sit,  sive 
multiplex  ;  nullam  enim  in  hoc  differentiam 
facit  in  justificatione  peccatoris,  sive  unum, 
sive  plura  peccata  remittat;  semper  enim  una 
perfecta  contritione  contentus  est ;  et  ideo 
cessat  obligatio  iterum  salisfaciendi  aut  se 
disponendi  ad  justitiam. 

11.  Dubia  duo  circu  tertiam  ralionem  dv.U- 


DISPUTAT. 
tandi  solvuntur.  —  Primum.—  OUigatio  con- 
tritioms  non  cessat,  donecper  actum  formalem 
ejus  compleatur.—hi  tertia  vero  ratione  du- 
bitandi  duo  dubia  petuntur.  Primura  est,  an 
hoc  prseceptum  obJiget  aliquando  post  justi- 
ficationem,  et  remissionem  peccati  consecu- 
tam.  Ex  ratione    enim  facta  videtur  sequi 
purs  negativa ;  quia  in  dicto    casu  semper 
cessat  vera  necessitas  medii  ad  reconciliatio- 
nem  cum  Deo,  et  cessat  etiam  necessitas  sa- 
tisfactionis  ex  obligatione  justitiaa,  quia,  re- 
misso  debito,  tollitur  haec  obligatio.  Atque 
ita  sentiunt  aliqui.  Ego  vero   censeo,  seclusa 
institutione  sacramenti  confessionis,  de  quo 
statim  dicetur,  obligationem  hujus  prsecepti 
contritionis  vere  ac  proprie  non  cessare,  aut 
tolli,  donec  per  aliquem  actum    formalem 
contritionis  expleatur ;  quia  hoc  praeceptum 
non  obligat  (ex  vi  legis  naturae)  solum  sub 
hac  conditione  ,   Nisi  aliunde  justificatio  et 
remissio  peccati  comparetur,  sed  simpliciter 
obligat  ad  habendam  contritionem  de  pec- 
cato,  tanquam  medium  simpliciter  necessa- 
rium  ad  remissionem  peccati.  Et  ideo  non 
diximus   hoc    praeceptum    obligare    tantum 
quandiu  remissio  peccati  consecula  non  est, 
sed  obligare  tantum  semel  in  vita  circa   ea- 
dem  peecata.  In  quo  duo  includuntur  :  unum 
negativum,  scilicet,  non  obligare  seepius;  aliud 
affirrnativurn,  scilicet,  aliquando  obligare  ;  et 
ntrumque  est  simpliciter  verum,  alioqui  hoc 
praeceptum  non  esset   de  medio  simpiiciter 
necessario.   Unde,   quando   contingit    homi- 
nem  justificari  per  solum  amorem,  non  remit- 
titur  ei  culpa,  nisi  sub  onere  habendi  conlri- 
tionem,  nec  Deus  acceptat  illam  satisfactic- 
nem,   ut  omnino    et  absolute    sufficientem 
juxta  ordinationem  suam ;  sed   solum  acce- 
ptat  illam,  ut  continentem  in   voto  contritio- 
nem,  per  quam  veluti  formaliter  complenda 
est ;  quandocunque  autem  remissio  injuriee, 
et  acceptatio  satisfactionis  hoc  modo  fit,  op- 
time  potest  manere  obligatio  ad  aliquid  aliud 
faciendum ;  ita  vero  in  prsesenti    fieri,    ex 
necessitate  simpliciter  formaiis  pcenitentiee 
sufficienter  colligimus.  Et  ita  senserunt  Me- 
dina,  Vega,  et  Corduba,  locis  citatis  in  supe- 
rioribus. 

12.  Secundum  dubium. —  Hinc  vero  oritur 
secunda  difficuJtas,  quee  in  praedicta  ratione 
postulatur,  scilicet,  an  etiam  in  lege  gratiee 
post  obtentam  justificationem  per  sacramen- 
tum  pcenitentiee  cum  sola  attritione,  maneat 
heec  obligatio  habendi  contritionem.  Videtur 
enim  ex  dictis  sequi  pars  affirmans ;  quia,  li- 


XY.  SECT.  IV.  311 

cet  Deus  pro  tunc  acceptaverit  illam  disposi- 
tionem,  ut  sufficientem  ad  dandam  gratiam, 
obChrisli  merita  applicata  per  sacramentum, 
tamen  de  facto  et  in  re  ipsa  non  fuit  exhibita 
sufficiens  satisfactio,  quam  homo  potest  et 
debet  exhibere ;  ergo  semper  manet  obligatio 
complendi  illam  satisfactionem  per  veram 
contritionem.  Et  confirmatur  quia  hoc  per 
se  spectat  ad  obsequium  Deo  debitum  ratione 
injurise  factae;  pertinet  etiam  ad  majorem 
sanctitatem  et  internam  justitiara  ipsius  ho- 
minis;  ergo,  quaravis  Christus  instituerit  fa- 
ciliorem  quamdam  viam  consequendi  gratiam 
el  veniam  peccati  per  sacramentum,  non  est 
cur  abstulerit  aliam  obligationem  naturalem 
intrinsecam,  quae  non  repugnat  cum  illo  pri- 
vilegio  sacramenti;  imo  illud  potius  juvare 
poiest,  ut  horno,  jam  justificatus  pergratiam, 
melius  impleat  obligationem  contritionis. 

13.  Vera  resolutio.  —  Nihilominus  dicen- 
dum  est,  per  se  loquendo,  non  manere  in  lege 
nova  obligationem  hanc  post  preedictam  jus- 
tificationem.  Ita  sentiunt  omnes,  qui  putant 
sacramentum  pcenitentiae  justiiicare  cum  sola 
attritioue  cognita  ;  quam  opinionem  nunc  ut 
veram  supponimus,  et  ex  illa  inferimus  as- 
sertionem.  Primo,  quia  jam  contritio  non  est 
medium  necessarium  ;  nam,si  esset,  deberet, 
per  se  ioquendo,  in  ipsa  prima  justificatione 
adhiberi,  atque  ita  non  liceret  cum  sola  at- 
tritione  cognita  ad  sacramentum  accedere, 
sed  semper  conandum  esset  acl  contritionem 
habendam  ;  ideoque  talis  obligatio  pugnat 
cum  illo  privilegio  sacramenti.  Secundo,  quia 
sacramentum  non  remittit  peccatum  attrito, 
iu  voto  futurae  contritionis;  alienum  enim  es- 
set  hoc  a  sensu  Ecclesiee,  et  Conciliorum,  quae 
potius  dicunt  contritionem  aliquando  remit- 
tere  peccatum  in  voto  sacramenti,  non  vero  e 
contrario;  quia  in  sacramento  fertur  veluti 
ultima  et  definitiva  sententia  illius  causae;  et 
ideo  simpliciter  remittitur  culpa  absque  alio 
onere  amplius  satisfaciendi  pro  illa  (aliud  est 
enim  de  pcena  temporali),  et  ideo  non  estun- 
de  maneat  illa  obligatio. 

14.  Diferentia  inier  remissionem  peccati 
per  amorem,  et  per  attritionem  cum  sacramen- 
to.  —  Et  in  hoc  est  magna  differentia  inter 
remissionem  peccati  comparatam  per  solum 
amorem  sine  ulla  pcenitentia  formali  ,  et 
comparatam  per  sacramentum  cum  attri- 
tione;  nam  illa  prior  non  est  dispositio  per 
se  sufficiens,  nec  formaliter  continet  satisfac- 
tionem  a  Deo  requisitam ;  et  ideo  per  iliam 
non  fit  remissio  nisi  sub  onere  et  voto  pceni- 


3l2  DISPUTAT.  XV.  SECr.  IV. 

tentiee;  hfec  vero  est  dispositio  et  quasi  satis-     tam  ,  omneinque  aliam 


faclio  per  se  sufficiens  ex  institutione  Christi, 
a  quo  facta  est  veluti  commutatio  queedam 
necessitatis  contritionis  in  necessitatem  con- 
fessionis  cum  omnibus  ad  illam  requisitis  ;  et 
ideo  illam  absolute  acceptat,  ut  satisfactionem 
sufficientem,  suppleturque  ex  meritis  Christi 
per  sacramentum  applicatis,  quod  ex  parte 
hominis  deest,  ac  proinde  non  manet  obligatio 
ulterioris  conlritionis;  hic  enim  habet  locum 
ratio  supra  tacta,  quod  remissa  simpliciter 
injuria ,  cessat  obligatio  justitise.  Accedit 
etiam,  quod  institutio  heec,  et  privilegium  sa- 
cramenti  non  debuit  fieri  cum  tanto  grava- 
mine,  nimirum ,  ut  relicta  absolute  obligatione 
contritionis,  adjungeretur  onus  confessionis; 
ergo  facta  potius  estpermodum  commutatio- 
nis;  nam  attritio  conjuncta  sacramento  sesti- 
matur  et  acceptatur  per  modum  contritio- 
nis. 

15.7»  justificatione  per  attritioiiem  cum  sa- 
cramento  non  dispensatur  in  prcecepto,  sed  mu- 
tatur  materia  ejus.  —  Tunc  autem  non  cessat 
prceceptum  diligendiDeum, — Nec  vero  propter 
hoc  in  lege  nova  dispensatum  est  pr^ceptum 
contritionis,  aut  omnino  sublatum.  Primum 
patet,  quia,  quod  preeceptum  contritionis  non 
obliget  obtenta  remissione  peccati  per  sacra- 
mentum  poenitentiee,  non  est  propter  dispen- 
sationem  in  illo  prsecepto,  sed  quia  novum 
medium  institutum  est  per  se  sufficiens  ad 
dictam  remissionem  et  reconciliationem  ho- 
minis  cum  Deo  ;  et  ideo,  objecto  seu  materia 
mutata,  per  se  cessat  obligatio  prsecepti  affir- 
mativi,  absque  dispensatione  alia,  ut  in  aliis 
prseceptis  naturalibus  ssepe  contingit.  Secun- 
dum  vero  patet,  quia,  quando  medium  con- 
fessionis  applicarinon  potest,tunc  preeceptum 
contritionis  obligat  ;  ergo  absolute  sublatum 
non  est  in  hac  lege,  sed  solum  diminutoe 
sunt,  ut  sic  dicam,  occasiones,  et  tempora 
pro  quibus  obligare  potest.  Addo  prseterea, 
quamvis  hoc  preeceptum  contritionis,  ut  obli- 
gat  ad  formalem  detestationem  peccati  ex 
motivo  charitatis,  aut  poenitentise,  non  obli- 
get  hominem  jamjustificatum  per  sacramen- 
tuin,  nihilominus  prseceptum  diligendi  Deum 
super  omnia,  semper  obligare  pro  aliquo  op- 
portuno  tempore,  etiam  post  preedictam  jus- 
tificationem;  nam  hic  actus  amandi  Deum 
non  praecipitur  primo  ac  per  se  propter  sa- 
tisfactionem  pro  peccato,  aut  propter  justifi- 
cationem  obtinendam  ;  sed  homini  etiam  jus- 
tificato  per  se  necessarius  est  propter  debi- 
tara  unionem  cum  suo  fine  ultimo  ,  et  ad  vi- 


actionem  moralem 
convenienterinstituendam,  et  ordinandam,ac 
propterea  hsec  obligatio  non  cessat  in  lege 
nova ,  etiamsi  homo  per  sacramentum  cum 
attritione  sola  justificatus  sit.  Sicut  infans 
justificatus  per  baptismum  ,  quando  ad  seta- 
tem  adultam  pervenit,  tenetur  convenienti 
tempore  Deum  super  omnia  diligere  ;  et 
quamvis  homo  adultus  baptizaretur,  et  justi- 
ficaretur  sine  tali  dilectione,  nihilominus  pos- 
tea  teneretur  convenienti  tempore  illum  ac- 
tum  exercere ;  sicut  enim  actus  fidei  et  spei 
per  se  necessarii  sunt  adultis,  non  obstante 
justificatione  per  sacramentum,  ita  etiam,  et 
multo  magis  actus  charitatis  ;  quod  secus  in 
actu  doloris,  quia  non  est  per  se  necessarius, 
sed  tantum  ratione  peccati. 

Dubium  de  contrilione  habenda  in  articulo 
mortis. 

16.  Tandem  vero  inquiri  hic  potest ,  an 
saltem  peraccidens  ratione  dubii  seu  periculi 
teneantur  fideles  in  lege  gratioe  ad  habendam 
contritionem  saltem  in  articulo  morlis ,  si 
mortaliter  peccaverunt,  etiamsi  cum  attritio- 
ne  cognita  confessi  sint,  vel  confiteri  pos- 
sint ;  est  enirn  valde  verisimile  hanc  obliga- 
tionem  durare  saltemexlege  charitatis.  Nam, 
licet  sit  probabilis  opinio,  attritionem  cogni- 
tam  cum  sacramento  sufficere  ad  justificatio- 
nem,tamen  non  estcerta.  etpotestesse  falsa. 
Quod  si  fortasse  in  re  ita  est ,  probabilis  illa 
existimatio  non  sufficit,  ut  homo  salvetur ; 
ergo  qu.i  sciens  et  videns,  ita  se  mori  permit- 
tit  voluntarie,  exponit  se  periculo  morali  ee- 
ternee  damnationis ;  nam  ubi  est  morale  du- 
bium,  est  morale  periculum,  preesertim  in  re 
tam  gravi;  hic  autem  est  morale  dubium, 
cum  illa  opinio  nec  valde  antiqua,  nec  mul- 
tum  communis  sit.  Neque  habet  locum  hic 
distinctio  de  dubio  practico,  vel  speculativo  ; 
uam  quando  dubium  est  de  re  ipsa,  seu  ef- 
fectu,  an  tiat,  necne,  tam  dubium  speculati- 
vum,  quam  practicum  sufficit  ad  rem  ipsam 
iu  periculo  constituendam.  Videtur  autem 
profecto  charitas  obligare  hominem ,  ne  sit 
adeo  negligens  suee  salutis  eeternoe,  ut  eam 
tanto  periculo  exponat ;  ergo  obiigat  illum  ad 
faciendum  quod  in  se  est,  et  conandum  ad 
habendam  contritionem. 

17.  Opinio  negans.  —  Quse  sententia  mihi 
semper  valde  probabilis  visa  est ;  nunc  etiam 
videtur,  quanquam  videam  multis  viris  doc- 
tis,  atque  etiam  piis  difficile  ac  rigorosum  hoc 
videri;  quia  putant  sententiam  illam  de  jus- 


DISPUTAT. 
tificatione  per  sacramentum  poenitentiaj,  cum 
attritione  cognita,  jam  esse  adeo  receptam, 
et  auctoritatc  Concilii  Tridentini  munitam,  ut 
videatur  sufficiens  ad  tollendum  morale  pe- 
riculum.  Item,  quia  alias  etiam  non  liceret 
liomini  unquam  confiteri  cum  attritione  co- 
gnita;  quia  exponit  se  morali  pericnlo  non 
recipiendi  sacramentum  ,  vel  saltem  non  re- 
cipiendi  gratiam.  Tandem,  quia  nimis  coarc- 
tamus  viam  salutis,  et  injicimus  hominibus 
scrupulos,  ut  quolies  insurgunt  dubia  circa 
statum  peccati,  vel  remissionem  ejus,  tenean- 
tur  contritiones  iterare. 

18.  Homo  attritus  cum  sacramento  non  te- 
netur  ex  mjustitice  ad  Deum  conteri  in  mortis 
artlculo.  —  Tenetur  tamen  ex  charitate  Dei  et 
propria.  —  Dico  tamen,  fidelem  hunc  consti- 
tutum  in  articulo  mortis,  qui  bene  novit  so- 
lam  attritionem  de  peccatis  suis  habuisse,  et 
cum  ea  tantum  confessum  et  absolutum  esse, 
ex  vi  justitise  ad  Deum,  seu  pcenitentise  non 
teneri  ad  perfectiorem  pcenitentiam  agen- 
dam;  quia  juxta  probabilem  opinionem  et 
practice  certam  satisfecit  quantum  debuit , 
neque  ex  hac  prsecisa  ratione  exponit  se  ali- 
cui  morali  periculo,  si  omnem  aliam  obliga- 
tionem  impleat,  ut  jam  dicam.  Nihilominus 
vero  existimo,  tam  ex  charitate  Dei ,  quam 
propria,  teneri  hujusmodi  hominem,  majorem 
dispositionem  procurare  ad  seternam  salutem 
consequendam ,  graviterque  peccare,  si  vo- 
luntarie  ita  se  mori  sinat.  Nam  imprimis  te- 
netur  hic  homo  diligere  Deum  super  omnia 
priusquam  moriatur ;  quia,  ut  dixi,  hic  actus 
per  se  necessarius  est,  et  non  tantum  ratione 
peccati.  Nec  satis  est,  quod  talis  homo  prius 
aliquando  in  vita  Deum  super  omnia  dilexe- 
rit,  tum  quia  hoc  prasceptum  non  tantum  se- 
mei  obligat,  sed  etiam  soepius,  et  tempus 
maxime  necessarium  est  articulus  mortis ; 
tum  etiam  quia  postquam  homo  priorem  di- 
lectionem  per  subsequens  peccatum  mortale 
virtualiter  retractavit,  tenetur  denuo  illum  di- 
ligere,  et  se  et  omnia  iu  eum  referre ,  non 
secus  ac  si  denuo  procreatus  esset.  Haec  ergo 
obiigatio  cum  sit  per  se  et  intrinseca  chari- 
tatis,  etiam  nunc  manet ;  si  ergo  ille  homo  in 
tali  statu  et  articulo  constitutus,  Deum  sic  di- 
ligere  conetur,  non  credo  obligari  ad  aliam 
contritionem,  seu  formalem  pcenitentiam  ; 
quia  obligationi  pcenitentiae  jam  satisfactum 
fuit,  ut  dixi;  et,  si  quid  erat  dubii  aut  peri- 
culi  de  effectu  pcenitentiee  secuto  ,  per  illum 
actum  amoris  sufficienter  tollitur;  satis  enim 
certum  est  neminem  damnari,  qui  Deum  su- 


XV.  SECT.  V.  313 

per  omnia  diligit,  et  maxime  post  receptum 
sacramentum  pcenitentias  cum  attritione.  At 
vero,  si  quis  voluntarie  talem  actum  omitte- 
ret,  ex  hac  parte  contra  charitatem  Dei  age- 
ret;  et  omittendo  etiam  contritionem,  contra 
propriam  charitatem,  seu  misericordiam  , 
quam  circa  seipsum  exercere  tenetur,  etiam 
specialiter  peccaret,  propter  rationem  fac- 
tam,  quoe  apud  me  efficacissima  est. 

19.  Solvuntur  rationes  in  contrarium.  — 
Nec  propterea  coarctamus  viam  salutis,  sed 
debitam  et  necessariam  diligentiam  ad  iliam 
ab  hominibus  requirimus.  Neque  alii  casus 
similes  sunt,  vel  quia  non  est  sequale  dubium, 
seu  pericuium ,  vel  quia  non  est  de  nocu- 
mento  adeo  gravi  et  irreparabili.  Quod  si  tan- 
dem  contingeret  hominem  in  eo  casu  mori 
sine  actu  amoris,  vel  contritionis,  et  sine  no- 
vo  peccato,  vel  quia  raptus  est  priusquam  hoc 
advertere  posset,  vel  quia  illos  omisit  ex  pro- 
babili  ignorantia  obligationis  seu  juris,  aut 
etiam  facti ,  quia  videlicet  conatus  est  ad  ta- 
lem  actum  habendum,  et  putavit  se  habere, 
re  tamen  vera  non  habuit ;  in  his,  inquam, 
casibus  ille  homo  salvabitur;  quia  tunc  ne- 
cessitas  talis  actus  non  est  necessitas  medii 
in  re  ipsa  omnino  requisiti ,  sed  prsecepti,  a 
cujustransgressione  tunc  excusabitur  propter 
aliquam  ex  dictis  circumstantiis  ;  et  ideo  non 
amittit  justitiam  ,  quam  per  sacramentum 
consecutus  fuerat;  ergo  ex  vi  illius  salvabitur. 
Non  possumus  autem  majori  cum  certitudine 
tali  homini  salutem  promittere,  quam  sit  cer- 
ta  opinio  illa,  quae  asserit  sacramentum  cum 
sola  attritione  cognita  justificare,  et  quam  sit 
etiam  certum,  in  illo  sacramento  conficiendo 
nullum  substantiale  impedimentum  interve- 
nisse. 

SECTIO  V. 

Utram  prceceptum  contritionis  obliget  statim  post 
commissam  peccatum. 

1 .  Quorumdam  opinio. — Quoniam  prseceptum 
contritionis  affirmativum  est,  cujus  natura 
est,  ut  non  obliget  pro  semper,  sed  pro  deter- 
minato  aliquo  tempore,  ideo  videndum  su- 
perest,  quod  sit  tempus,  pro  quo  urget  obli- 
gatio  hujuspraecepti.  Fuit  enim  gravium  Doc- 
torum  opinio,  hanc  obligationem  statim  oriri 
ac  homo  peccavit.  Quod  autem  dicimus  statim, 
non  est  metaphysice,  seu  speculative  sumen- 
dum,  sed  practice  ac  moraliter,  id  est  quam 
primumpost  fiuitum  peccatum  occurrit  et  co- 
gitatio  ipsius  peccati,  aut  aliquid  quod  suffi- 
cienter  excitet  ad  illam  practice  habendam,  et 


31 


DISPUTAT.  XV.  SECT.  V. 


aliunde  sit  etiam  opportunitas  ad  exercendam 

contritionem  ,   quia  videlicet  nullum  neces- 

sarium  impedimentum  intervenit.  Ita  tenuit 

Guillel.    Parisiens.,  in  lib.   de   Sacram.  ,  et 

Thom.  de  Argent.,  in  4,  dist.  17,  art.  4,  ad 

4,  ubi  idem  sentit  Palud.,  q.  1,  art.  3,  con- 

clus.  2.  Item  alii  auctores  prseced.  sect.  ci- 

tati,  qui  dicunt  teneri  hominem  ad  contritio- 

nem  de  peccatis,  quoties  memoriaa  occurrunt, 

etiam  postquam  remissa  sunt,  a  forliori  di- 

centteneri  antequam  remittantur,  vel  potius 

ut  remittantur,  ad  detestanda  illa  statim  ac 

opportunitas  occurrit.  Quod  speciaiiter  sentit 

AJens.,  4  p.,  q.  77,  memb.  4,  art.  1;  et  Major, 

d.  17,  q.  5  et  9  ;  et  D.  Anton.,  3  p.,  tit.  14, 

c.  18,  §  2,  ubi  in  hanc  sententiam  citat  D. 

Thom.,  Bonav.  et  Durand.,  non  tamen.  desi- 

gnat  loca ;  quid  vero  illi  senserint,  statim  di- 

cemus;  idem  sentit  Sylv.,  verb.  Contritio,  n.  4 ; 

et  Marsil.,  in  4,  q.  12.,  art.  1,  p.  5,  qui  addit, 

maxime  hoc  procedere,  quando,  et  peccata 

practice  memoria>  occurrunt,  et  homo  sentit 

aliquem  Dei  infpulsum  ad  contritionem  ba- 

bendam,  quia  tunc  videtur  se  habere  Deus 

tanquam  creditor  exigens  solutionem  a  debi- 

tore,  quo  tempore  videtur  maxime  obligare 

praeceptum  solvendi,    seu   satisfaciendi.  D. 

etiam  Bonavent.,  in  4,  d.  17,  in  2  p.   illius, 

art.  4,  q.  3,  in  eamdem  sententiam  inclinare 

videtur,  quamvis  subobscure.  Constituit  ta- 

men  nescio  quam  differentiam  inter  religio- 

sos  et  saiculares,  ut  magis  religiosi  obligen- 

tur  ad  agendam  statim  pcenitentiam  de  pec- 

cato  commisso ,  propter  statum  religionis , 

quem  profitentur,  quam  sseculares.  Sed  hoc 

non  habet   fundamentum,  cum  tale  prsece- 

ptum  speciale  ex  vi  professionis  et  votorum 

non  sequatur,  neque  in  regula  contineatur. 

Sed  quia  Bonav.  magis  ibi  loquitur  de  prae- 

cepto  confessionis,  ideo  infra  in  propria  ma- 

teria  hoc  latius  examinabimus.  Hanc  preeter- 

ea  senteutiam  docuit  Gajet.,  2.  2,  q.  6,  art. 

3,  circa  2,  et  1  tom.  Opuscul.,  tract.  17,  qui- 

buslocis  comparat  hoc  praeceptum  cum  proe- 

cepto  restituendi,   quod,  licet  affirmativum 

videatur,  includit  negativum  non  detinendi 

apud  se  rem  alienam,  et  ratione  hujus  nega- 

tivi  obligat  ad  statim  restituendum  ;  ita  enim 

prajceptum  contritionis,  quod  speciem  habet 

affirmativi,  includit  negativum  non  perma- 

nendi  in  divina  offensione,   et  hac  ratione 

obligat  ad  statim  satisfaciendum  Deo  pro  pec- 

cato.  Atque  hoc  modo  favet  huic  sententise 

D.  Thom. ,  2.  2,  q.  62,  art.  8,  ubi,  in  solut.  ad 

1,  de  proecepto  restitutionis  ail,  licet  secun- 


dum  formam  sit  affirmativum,  implicare  ne- 
gativum.  In  corpore  vero  inde  probat  illud 
praecepturn  statim  obligare,  quia  nec  per 
modicum  tempus  licet  in  peccato  immorari, 
sed  quilibet  tenetur  peccatum  statim.dese- 
rere.  Eamdem  sententiam  tenet  Pet.  Soto,  lect. 
13  de  Poenit. ;  et  Abul.,  lib.  1  Paralip.,  c.  16, 
q.  35.  Et  ex  Canonistis,  Archidiac,  in  cap. 
Ille  Rex,  de  Pcenit.,  d.  3,  et  Innoc,  in  c  Oik- 
nis  utriusque  sexus,  de  Pcenit.  et  remiss., 
qui  de  confessione  loquuntur.  Videtur  autem 
eadem,  vel  major  ratio  de  contritione.  Fun- 
damenta  hujus  sententise  satis  insinuata  sunt 
inter  eam  referendam,  et  inter  responden- 
dum,  et  probandam  oppositam  sententiam 
clarius  proponentur. 

JPrceceptnm  poenitentice    non  obligare  statim 
post  peccatum  commissum. 

2.  Dicendum  nihilominus  est  hoc  preece- 
ptum  non  obligare  adagendam  pcenitentiam 
statim  post  peccatum  commissum,  etiamsi 
opportunitas  occurrat,  seu  licet  facile  fieri 
possit.  Hanc  opinionem  magis  insinuat  D. 
Thom.  in  4,  d.  17,  q.  3,  art.  1,  queestiunc  4, 
ubi  licet  dicat  teneri  hominem  ad  contritio- 
nem  ,  quando  peccata  memoriae  occurrunt, 
subjungit:  Cum  prcecipue  in  periculo  mortis 
existit,  aut  in  aliquo  articulo,  in  quo,  sine  pec- 
cati  remissione,  peccatum  oporteat  eum  incur- 
rere.  Et  in  solut.  ad  2,  ait :  Non  est  de  necessi- 
tate  salutis  corporalis,  quod  statim  medicum 
qucerat,  nisi  quando  necessitas  curationis  in- 
cumbit,  et  similiter  de  morbo  spirituali.  Hoc 
etiam  magis  insinuat  Alensis,  dict.  q.  77  , 
alias  q.  17,  memb.  2,  art.  2,  §  2,  et  Bonav., 
d.  q.  3,  ubi  ait,  teneri  hominem  ad  contritio- 
nem,  quando  reeogitat  culpam  commissam  , 
et  Dei  offensam,  vel  quando  recogitare  de- 
bet,  sicut  in  hora  mortis,  vel  in  aliquo  alio 
simili  periculo.  Ubi  duplicem  insinuat  obliga 
tionem  ejus  actus  :  unam  quasi  accidenta- 
riam  ex  oblata  cogitatione  peccati,  quoe  po- 
test  dici  ex  suppositione;  quia  absolute  non 
tenebatur  homo  conteri,  tamen  supposito 
quod  de  peccato  cogitet,  jam  tenetur  ;  et  haec 
obligatio  non  pertinet  ad  prsesentem  sectio- 
nem,  sed  ad  praecedentem,  ubi  eam  refutavi- 
mus.  Alia  est  obligatio  simpliciter  ac  per  se 
(quae  ad  praesens  spectat),  et  de  illa  ait  Bo- 
navent.  non  statim  oriri,  sed  in  aliquo  arti- 
culo  necessitatis,  ut  in  solutionibusargumen- 
torum  clarius  dicit.  Exceptio  autem,  quam  de 
religiosis  insinuat,  non  spectat  ad  rem  pr83- 
sentem  ;  nam,  licet  vera  esset,  non  esset  ex 


DISPUTAT. 
vi  hujus  prsecepti,  sed  ex  alia  extriuseca  obli- 
gatioue.  Expressius  hoc  tenet  Durand.  in  4  , 
d.  17,  q.  10,  n.  5;  Angel.,  verb.  Contritio,\\. 
5;  Medin.,  Cod.  de  Poeuit.,  tract.  1,  q.  C,  et 
tract.  2de  Confessione  statimagenda;  Adrian. 
in  4,  q.  3  de  Confessione ;  Soto,  d.  17,  q.  2, 
art.  6  ;  Cano,  relect.  de  Pcenit.,  4  part. ;  Vi- 
guerius,  in  Sum.,  c.  27  et  29,  et  latius  de  Pce- 
nit.,  d.  5,  in  princ,  circa  3  partem  Glossae,  n. 
4  et  seq. 

3.  Assertio  probatw  ab  incommodis . — Eva- 
sio.  —  Prcecluditur .  —  Potest  autem  heec  as- 
sertio  primo  probari  a  posteriori,  ab  incom- 
niodis,  quia  alias  homo,  qui  semel  peccavit, 
differendo  pcenitentiam  continuo  ac  semper 
peccaret  novo  et  speciali  peccato;  quod  est 
aperte  falsum.  Sequela  patet,  nam,  qui  non 
implet  praeceptum  eo  tempore  quo  obligat, 
peccat;  ergo,  si  praeceptum  illud  sit  virtute 
negativum  ,  et  perpetuo  obligans,  semper 
etiam  peccatur  toto  tempore,  quo  actus  omit- 
titur,  ut  patet  in  prsecepto  restituendi,  quod 
continet  obligationem  non  contrectandi,  sen 
detinendi  rem  alienam.  Dicetur  fortasse , 
etiam  illum  qui  non  restituit  pro  aliquo  tem- 
pore,  non  peccare  actualiter  toto  illo  tempo- 
re,  quia  dum  dormit,  vel  de  aliis  rebus  cogi- 
tat,  non  aetualiter  peccat,  quia  sine  actuali 
voluntario  non  est  actuale  peccatum.  Sed  con- 
ira  :  nam  saltem  sequitur,  quoties  homo  ad- 
vertit  se  esse  in  statu  peccati,  et  posse  per 
contritionem  ab  illo  exire,  de  novo  peccare 
non  statim  contritionem  habendo,  sive  direc- 
te  velit  non  conteri,  et  permanere  in  eo  sta- 
tu ,  sive  tantum  indirecte ,  sese  ad  alia  ap- 
plicando,  et  nihil  de  contritione  curando.  Si- 
cut  in  simili  casu  toties  aliquis  peccat  contra 
justitiam  detinendo  rem  alienam,  quoties  ha- 
bet  similem  voluntatem  directam,  vel  inter- 
pretativam  nonrestituendi  statim  cumpossit. 
Consequens  autem  videtur  durissimum ,  et 
contra  communem  usum  Ecclesioe ;  solent 
enim  fideles  semel  tantum  in  anno  confiteri, 
nulla  in  discursu  anni  habita  contritione  pec- 
catorum,  qui  de  hac  dilatione,  vel  omissione 
nunquam  confitentur ;  neque  examinant,  an 
illa  omissio  fuerit  voluntaria,  necne  ;  neque 
confessores,  etiam  docti  ,  hoc  interrogant  ; 
ergo  communiter  omnes  sentiunt  non  esse 
hoc  speciale  peccatum  ,  neque  prseceptuin 
contritionis  ita  stricte  ac  statim  obligare.  Item 
sequitur,  peccare  fidelem  quoties  peccala  sua 
nondum  remissa  recogitans,  sciens  et  videns, 
solam  attritionem  de  illis  habet,  quia  tacite 
vult  pro  tuncomittere  perfectiorem  dolorem. 


XV.  SECT.  V.  315 

Consequens  autem  est  plane  falsum  et  contra 
scnsum  totius  Ecclesiee,  imo  et  contra  doctri- 
nom  Conc.  Trid.,  sess.  14,  cap.  4,  etsess.  6, 
c.  6  et  7. 

4.  A  priori  prodatur  assertio.  —  Secundo 
probatur  a  priori,  quia  hoc  praeceptum  con- 
tritionis  affirmativum  est ;  prseceptum  autem 
affirmativum  per  se  nec  pro  semper  obligat  , 
nec  statim;  ergo  neque  boc  ita  obligat  :  nulla 
enim  specialis  ratio  efficax  hic  afferri  potest. 
Nam  quod  Cajelanus  dicit,  prseceptum  hoc 
affirmativum  involvere  negativum,  non  per- 
manendi  aliquo  tempore  in  statu  peccati,  vo- 
luntarie  dictum  est,  quia  ha3c  absoluta  nega- 
tio  revera  non  est  in  preecepto,  loquendo  de 
peccato  pure  habituali,  jam  relicto  ex  praece- 
denti  actuali.  Antequam  enim  hoc  committa- 
tur,  tenetur  homo  ad  vitandum  hujusmodi 
statum  peccati,  quia  tenetur  non  peccare  ac- 
tualiter;  tamen  postquam  jam  peccavit,  et  in 
eo  statu  invenitur,  nullum  est  speciaie  prae- 
ceptum  negativum,  quo  obligetur  homo,  ut 
nullo  tempore  in  tali  statu  se  esse  permittat. 
Et  quoniam  punctus  controversiae  in  hoc  vi- 
detur  consistere,  possumus  id  ostendere  dis- 
currendo  per  illa  tria  capita,  quae  supra  teti- 
gimus,  ex  quibus  oriri  potest  obligatio  ha- 
bendi  contritionem;  nam  ex  eisdem  tanlum 
nasci  poterit  obligatio  non  permanencli  vo- 
luntarie  (vel  minimo  tempore)  in  statu  pec- 
cati  ;  si  ergo  ostenderimus  ex  nullo  talium 
capitum  oriri  illam  obligationem,  recte  con- 
cludemusnullam  esse.  Simulque  fundamenta 
contrariae  sententiae  dissolvemus. 

Prceceptum  pcenitentice  non  olligare  statim  ex 
lege  justitice ,  ostenditur. 

5.  Primum  caput  est  lexjustitiee,  quse  prius 
obligavit  ad  non  inferendam  Deo  injuriam, 
post  illam  vero  factam,  obligat  ad  satisfacien- 
dum  pro  illa.  Hsec  ergo  lex,  ut  affirmativa  est, 
ex  se  non  obligat  statim;  ut  vero  est  negativa, 
solum  obligat,  post  factam  primam  injuriam, 
ut  non  addatur  altera,  neque  illa  prior  au- 
geatur.  Ex  eo  autem  quod  homo  non  statim 
satisfaciat  pro  injuria  prius  Deo  facta  per 
peccatum,  non  augetur  illa  prior  injuria  ; 
quia  revera  non  crescit  illud  peccatum,  quod 
commissum  fuit.  Neque  etiam  nova  injuria 
committitur,  quia  vel  haec  esset  sola  ipsa  di- 
latio  contritionis,  et  inhocpetitur  principium, 
quia  de  hac  inquirimus  an  sit,  et  contendi- 
mus  esse  non  posse  propter  solam  dilatio- 
nem,  nisi  ahunde  injuriam  novam  supponat; 
vel  esset  aliqua  alia  offensio  divina,  quee  ibi 


DISPUTAT.  XV.  SECT.  V. 
hsec  fingi  non   potest ,  quia     ergo  hoc  ipso  quod  expresse  et  positive  non 


316 

admiscetur,  et  ^^  m.& 

supponimus  hominem  non  habere  aliquam 

vohmtatem  peccandi. 

6.  Sohitur  argumentum  contrarice  senten- 
tice  de  restitutione  a  Medina.  —  Et  declara- 
tur  amplius  ex  differentia  inter  satisfactionem 
hanc  respectu  Dei,  et  restitutionem  respectu 
hominis,  et  ex  responsione  ad  unam  ex  prae- 
cipuis  difficultatibus  prioris  sententiae.  Ita 
enim  argumentatur.  Lexjustitioe  inter  homi- 
nes  obligat  ad  restituendum  statim  rem  furto 
sublatam,  aut  damnum  illatum;  quia  simpli- 
citer  obligat  ad  non  contrectandam  rem  alie- 
nam ;  ergo,  et  lex  justitise  ad  Deum  obligat 
ad  slatim  satisfaciendum  Deo,  et  non  perma- 
nendum  in  injuria  ejus.  Respondet  Medina, 
hanc  obligationem  ad  Deum  non  oriri  ex  nu- 
do  delicto,  sed  simul  conjungi  determinatio- 
nem  vohmtatis  divinse,  definientis  modum  in 
satisfactione  sibi  exhibenda ;  quia  ergo  ipse 
non  preescripsit,  ut  hsec  satisfactio  statim  fie- 
ret,  ideo  non  statim  oritur  talis  obligatio. 
Unde  inquit,  hanc  obligationem  magis  esse 
comparandam  cum  illa  quse  inter  homines 
nascitur  ex  conventione  mutua  ,  quse  non 
obligatstatim,  sed  juxta  partium  conventio- 
nera,  quam  cum  obligatione  quse  nascitur  ex 
damno  illato,  vel  re  aliena,  quse  statim  nas- 
citur,  quia  ex  re  ipsa  est  et  non  ex  voluntate. 

7.  Rcjicitur  solutio.  — Haec  vero  responsio 
mihi  non  placet,  quia  licet  verum  sit  necessi- 
tatem  contritionis  ad  satisfaciendum  Deo  or- 
tam  esse  ex  proescripto  voluntatis  divinoe,  ta- 
men  obligatio  satisfaciendi  Dco  absolute  et 
simpliciter  nascilur  ex  delicto;  ergo  illa  obli- 
gatio  ad  satisfaciendum,  prsecise  conside- 
rata  ut  nascitur  ex  delicto,  erit  ad  satis- 
faciendum  statim;  ergo  hoc  ipso  quod  Deus 
determinavit,  ut  modus  satisfactionis  esset 
per  contritionem,  ex  vi  ejusdem  legis  justitiaa 
et  injuriae  illatse  determinatur  illa  obligatio 
ad  contritionem  statim  habendam,  ut  statim 
fiat  satisfactio.  Quamvis  enim  Deus  non  de- 
claraverit  se  velle  aut  prsecipere  ut  contritio 
statim  habeatur,  tamen  etiam  non  declaravit 
se  velle  in  hoc  negotio  cedere  in  re  aliqua 
juri  suo,  et  quasi  expectare  aliquo  tempore 
debitam  satisfactionem ;  quomodo  etiam  in- 
ter  homines  potest  sine  peccato  differri  satis- 
factio  ex  consensu  personse  offensse ;  nullo 
tamen  modo  ostendi  potest  Deum  hunc  con- 
sensum  prsebuisse,  aut  talem  voluntatem  si- 
gnificasse.  Solum  ergopetiit  contritionem  pro 
satisfactione;  reliqua  vero  naturali  legi  jus- 
titise  de  satisfactione  exhibenda  commisit  ; 


concessit  dilationem,  crit  obligatio  ad  statim, 
ratione  delicti  seu  injnriee.  Sicut  etiam  inter 
homines,  si  non  esset  determinatus  modus 
satisfactionis  pro  aliqua  injuria,  et  arbitrio 
prudenti  convenirent  partes  in  tali  modo  sa- 
tisfactionis,  eo  ipso  quod  nullum  speciale 
tempus  designarent,  naturalis  lex  obligaret 
ad  exhibendam  statim  talem  satisfactionem. 

8.  Soti  solutio.  — Aliter  respondet  Soto, 
dicto  articulo  sexto,  post  secundam  conclusio- 
nem,  esse  quidem  in  nobis  obligationem  non 
permanendi  in  peccato  commisso,  hanc  vero 
obligationem  non  oriri  ex  aliquo  singulari 
prsecepto,  sed  ex  omnibus  illis,  quibus  sin- 
gula  peccata  prohibentur.  Et  ideo,  inquit, 
qui  occidit,  verbi  gratia,  differendo  pceniten- 
tiam,  auget  culpam  homicidii ,  non  tamen 
committit  specialem  culpam  omissionis  pce- 
nitentise,  donec  specialis  necessitas  occurrat. 
Et  similiter  de  restitutione  ait,  ex  dilatione 
ejus  augeri  peccatum  furti,  non  tamen  no- 
vum  committi  peccatum,  donec  nova  ratio 
necessitatis  creditoris,  vel  alia  occurrat. 

9.  Reprolatur. — Hsec  etiam  responsio  mul- 
ta  involvit,  quee  non  videntur  vera,  nec  satis- 
facere.  Nam  imprimis  quod  ait  teneri  nos  ex 
prsecepto  aliquo  non  esse  extra  gratiam  vel 
amicitiam  Dei  aliquo  tempore,  falsum  est . 
quia  nullum  exlat  de  hac  re  prseceptum,  ut 
in  hoc  discursu  paulatim  ostendimus,  et  Soto 
ipse  admittit  non  pertinere  hoc  ad  speciale 
aliquod  preeceptum.  Quod  vero  non  pertineat 
ad  omnia,  ut  ipse  dicit,  probatur,  quia  post- 
quam  aliquis  commisit  homicidium,  aut  per- 
jurium,quantumcunquedifferatpcenitentiam, 
et  extra  gratiam  Dei  permaneat.non  amplius 
peccat  contra  praeceptum  non  occidendi,  aut 
non  perjurandi ;  neque  exhoc  capite  augetur 
culpa  homicidii  ut  sic,  quandoquidem  neque 
illa  estcircumstantiahomicidii,neque  ad  vir- 
tutem  justitiae  commutativae  inter  homines, 
cujus  est  illud  praeceptum  non  occidendi,  per- 
tinet,  quod  homo  sit_,  vel  non  sit  diu  extra 
gratiam  Dei.  Unde,  si  aliquod  esset  de  hac  re 
praeceptum,  necessario  pertinere  deberet  ad 
aliquam  virtutem  respicientem  alique  modo 
Deum,  vel  amorem,  aut  salisfactionem  illi  de- 
bitam ;  re  tamen  vera  nullum  est  tale  prae- 
ceptum  absolute  negativum,  quod  pro  omni 
tempore  obliget,  sed  ad  summum  est  prse- 
ceptum  obligans,  ut  non  semper,  vel  non  ni- 
mio  tempore  extra  gratiam  Dei  persistamus. 
Hocautem  praeceptum  necesse  est,  utsit  spe- 
ciale,  tum  quia,  ut  ostensum  estj  non  perti- 


DISPUTAT 
net  ad  omnia  mandata,  vel  omnes  virtutes  ; 
tum  eliam  quia  continet  specialem  rectitu- 
dinem  et  lionestatem  respeclu  Dei ;  tum  de- 
nique,  quia  alias  omissio  pcenitentice  nun- 
quam  esset  speciale  peccatuur,  sed  semper 
reduceretur  ad  illud,  in  quo  homo  habituali- 
ter  perdurat.    Sicut  ergo  impcenitentia  ali- 
quando  speciale  peccatum  est,  ita  etiam  est 
speciale  preeceptum  non  permanendi  in  pec- 
cato;hocautemnon  estper  senegativum,etex 
consequenti  obligaus  ad  aliquod  positivum, 
ut  Cajetanus  putavit  ;  sed  potius  e  converso 
perse  est  affirmativum.,   obligans  hominem, 
ut  Deo  satisfaciat,  vel  se  ad  illum  convertat. 
10.  G-ermana  solutio ,  et  discrimenititer  jus- 
titiam  ad  Deum,  et  ad  hominem,  traditur,- — 
Dicendum  est  ergo  proprium  discrimen  inter 
Deum  ethominem  in  hoc  consistere,  quod  ali- 
terlseditur  homo  per  furtum,  vel  aliam  simi- 
lem  injuriam,  quam  offendatur  Deus  per  pec- 
catum  ;  homo  enim  ita  Iaeditur,  ut  detrimen- 
tum  aut  damnum  patiatur  in  propriis  bonis 
sibi  utilibus,  quibus  carere  cogltur,  quandiu 
res  oblata  ei  non  restituitur  ;  et  ideo  justitia 
non  tantum  obligat  ad  non  accipiendam  rem 
alienam,  sed  etiam  ad  non  detinendam  illam 
apud  se,  quia  illa  carentia  rei  proprise  conti- 
nuata  est  quasi  continuum  nocumentum  pro- 
ximi;  quod  moraliter  gravius  est,  quanto  pri- 
vatio   est  diuturnior  ;  quia  semper   impedit 
dominum  ab  usu  rei  sua?  ipso  invito,  et  sic 
semper  facit  ei  iujuriam,  ut  recte  dixit  D. 
Thom.,  2.  2,  q.  62,art.  8.  Atque  hinc  est,  ut 
obligatio  restituendi  per  se  primo  oriatur  ex 
prsecepto  negativo,   non  detinendi  apud  se 
rem  alienam,  ac  proinde,  ut  moraliter  statim 
ac  pro  quolibet  tempore  opportuno  obliget. 
Quomodo  autem,  quandiu  restitutio  non  fit, 
peccatum  commif.atur,  augeatur,  vel  mulli- 
plicetur,  ad  hunc  locum  explicare  non  spec- 
tat,  sed  ad  2.  2,  q.   62,  art.   8;   et  inferius 
agentes  de  numero  peccatorum  in  ordine  ad 
confessionem    aliquid    fortasse    attingemus. 
Nunc  solum  dicimus  ad  explicandum  quod- 
dam  D,  Thom.  testimonium  supraadduclum, 
omissionem  iilam  continuam  restitutionis  de- 
bitse,  quantum  est  ex  se,  sufficere  ad  conti- 
nuum  peccatum  ;  quia  vero  illa  est  exterior 
transgressio  preecepti,  quee  non  est  actuale 
peccatum,   nisi   sit  voluntaria,  ex  hac  parte 
fieri  potest,  ut  illa  transgressio  non  continue- 
tur  in  ratione  actualispeccati,  quianon  sem- 
per  voluntaria  est.  Quia  vero  hoc  est  per  ac- 
cidens  ex  distractione  vel  occupalione  huma- 
nee  mentis,  per  se  autem  est  ut  illa  sit  vera 


XV.  SECT.  V.  317 

transgressio  praecepti ,  ideo  recte  dixit  D. 
Thomas  in  illo  art.  8,  statim  teneri  hominem 
ad  restituendum,  quia  statim  tenetur  pecca- 
tum  deserere,  et  nunquam  licet,  vel  per  mo- 
dicum  tempus,  in  peccato  morari  ;  est  enirn 
hoc  verissirnum  de  peccato  actuali,  de  quo 
D.  Thom.  loquitur,  non  de  solo  habituali  ; 
quia  non  restituere  per  se  ac  de  se  actuale 
peccatum  est.  At  vero  Deus,  licet  nostris  pec- 
catis  offendatur,  non  tamen  ita  leeditur,  ut 
privetur  aliqua  re  sibi  utili,  aut  detrimentum 
aliquod  in  hoc  genere  patiatur  ,  sed  solum 
quia  privatur  honore  jure  sibi  debito,  ut  fi- 
nis  ultimus  est,  et  supremus  gubernator ;  et 
ideo  post  transactam  actualem  injuriam  nul- 
lum  ei  nocumentum  accrescitex  eo  quod  sa- 
tisfactio  pro  injuria  non  statim  fiat ;  nec  pro- 
prie  homo  apud  se  detinet  aliquod  bonum 
Deo  utile^  neque  impedit  illum  ab  usu  alicu- 
jus  rei  suee.  Ac  propterea,  quamvis  hseeobli- 
gatio  ad  Deum  alioqui  graviorsit,  non  tamen 
ita  confestim  urget,  neque  ejus  dilatio  habet 
tam  intrinsecam  rationem  injuriee,  sicut  dila- 
tio  restitutronis. 

11.  Ohjectio.  —  Dices  :  interdum  etiam 
inter  homines  ex  dilatione  restitutionis  non 
crescit  detrimentum  alterius,  ut  patet  in  in- 
famia  ,  quee  non  crescit  propterea  quod  ejus 
restitutio  differatur,  si  aliunde  non  multipli- 
cetur  aut  diffundatur  ;  idemque  videtur  esse 
in  honore  et  satisfactione  pro  injuria  illata 
contra  honorem,,  nam  heec  etiam  non  crescit 
ex  sola  temporis  dilatione.  Interdum  etiam 
potest  accidere  in  solutione  pecuniarum,  ut 
detentio  earum  nullurn  alteri  sit  nocumentum, 
quia  pro  eo  tempore  non  erat  illis  usurus ; 
ergo  in  his  etiam  casibus  prseceptum  resti- 
tuendi  non  obligabit  statirn.  E  contrario  vero, 
licet  Deus  non  patiatur  detrimentum  iubonis 
intrinsecis,  in  extrinsecis  vero,  quse  sunt  fa- 
ma  et  honor,  interdum  illud  patitur  propter 
peccatum  hominis ;  uude  ex  hac  parte  pote- 
rit  esse  obligatio  ad  satisfaciendum  statim 
DeOj  ne  ejus  infamia  vel  injuria  crescat.  Ut 
si  quis,  verbi  gratia,  Deum  suo  modo  infa- 
met ,  falsa  inter  homines  de  illo  seminando, 
lenetur,  quamprimum  possit,  damnum  illud 
reparare. 

42.  Responsio.  —  Respondetur,  in  his  con- 
sideranda  esse,  quse  sunt  per  se  et  intrinseca, 
non  quee  per  accidens  et  extrinsecus  contin- 
gere  possunt;  inter  homines  enim,  per  selo- 
quendo,  dilatio  salisfactionis  vel  restitutionis 
est  nociva  alteri,  acproinde  rationabiliter  in- 
voluntaria;  uam  infamia,  quo  magis  durat, 


318  DISPUTAT. 

eo  magis  radicari  solet,  aut  diffundi ;  dilatio 
etiara  satisfactionis  post  ablatum  honorem 
crescit  in  contemptum,  et  illamet  carentia 
honoris  semper  fit  onerosior,  et  secum  affert 
alia  incomrnoda,  quia  humana  vita  multum 
ex  hujusmodi  bonis  pendet,  et  honor  acfama 
inter  homines  ad  bona  etiam  utilia  spectant. 
Ipsa  denique  carentia  pecunise,  vel  cujuscun- 
que  rei  proprisecle  se  est  nocumentum  quod- 
dam;  et  ideo,  per  se  loquendo,  restitutio  in- 
ter  homines  statim  facienda  est.  Probabile 
tamen  est,  ut  si  in  particulari  casu  manifeste 
cesset  omne  detrimentum,  vel  augmentum 
ejus,  et  alioqui  intercedal  aliqua  rationabilis 
causa,  possit  pro  aliquo  tempore  restitutio  aut 
satisfactio  differri ;  et  ideo  non  est  tam  intrin- 
sece  malum  (etiam  inter  homines)  differre 
restitutionem  sicut  accipere  rem  alienam  ;  et 
aliqua  causa  potest  esse  sufficiens  ad  hones- 
tandam  dilationem ,  et  non  acceptionem. 
Respectu  vero  Dei,  per  se  loquendo,  non  cres- 
citinjuria,  vel  nocumentum  aliquod,  etiam  in 
bonis  extrinsecis  Dei,  propter  solam  dilatio- 
nem  satisfactionis  pro  injuria,  qua;  cumpec- 
cato  mortali  ut  sic  conjuncta  est;  in  particu- 
lari  vero  ex  aliquo  speciali  genere  peccati, 
vel  ex  aliqua  pecuiiari  occasione,  authominis 
dispositione  fieri  potest,  ut  oriatur  nova  in- 
juria  Dei  vel  morale  periculum  ejus ;  et  tunc 
poterit  esse  obligatio  ad  exhibendam  satis- 
factionem,  statim  ac  necessarium  fuerit  ad 
illud  damnum  evitandum.  Exemplum  hnjus 
posterioris  casus  afferemus  in  secundo  pun- 
cto.  Prioris  vero  casus  optimura  exemplum 
est  illud  positum  de  infamatione  Dei  per  fal- 
sam  doctrinam  :  nam  sine  dubio  tenetur  quis 
ad  illud  damnum  statim  reparandum :  quse 
obligatio  proprie  non  spectat  ad  praeceptum 
poenitentise,  de  quo  nunc  agimus ;  nam  siue 
vera  pcenitentia  posset  illa  satisfactio  fieri, 
quatenus  est  restitutio  famse ,  seu  destructio 
erroris;  sed  pertinet  ad  aliam  ratinnem  jus- 
titise,  vel  respectu  hominum  propter  damnum 
illis  illatum,  ut  aliqui  existimant,  vel  etiam 
respectu  Dei,  ul  ego  opinor,  propter  specia- 
lem  injuriam  illi  factam  per  illud  peccatum, 
non  tam  per  malitiam  aversionis,  comraunera 
omni  peccato,  quam  per  malitiam  conversio- 
nis,  specialem  et  propriam  illius  peccati. 

13.  Excuatio  Dei  ad pcenitentiam  non  i?idu- 
cit  illius  obligationem.  —  Ex  hac  ergo  diffe- 
rentia  optime  concluditur,  prseceptum  con- 
tritionis,  quatenus  est  prseceptum  justitiae  ad 
Deum  ,  non  obligare  statim  ad  illam  haben- 
dam  ;  quia  non  obligat  ex  vi  prsecepti  nega- 


XV.  SECT.  V. 
tivi,  quo  homo  ex  justitia  teneatur  nunquam 
esse  in  peccato  habituali,  sed  ex  solo  affirma- 
tivo  satisfaciendi  Deo  ,  cujus  natura  non  est 
obligare  statim,  sed  pro  aliquo  articulo  ne- 
cessitatis.  Neque  ad  hoc  etiam  satis  est  (quod 
Marsilius  aiebat)  quod  homo  in  se  sentiat  ex- 
citationem,  aut  raotionem  Dei  ad  pcenitentiam 
agendarn,  quia  ha?c  sola  circumstantia  per  se 
non  inducit  proecepti  obligationem,  et  preeser- 
tim  justitise,  nisi  aliunde  supponatur  specialis 
aliqua  ratio  ,  ob  quam  hic  ct  nunc  obligatio 
justitise  urgeat.  Nam  etiam  inter  homines, 
quod  creditor  petat  debitum,  non  inducit 
obligationem  justitioe  pro  illo  tempore,  sed 
supponit  illam ,  nisi  forte  in  eo  casu ,  in 
quo  inter  creditorem  et  debitorem  conven- 
tum  esset,  ut  teneatur  unus  solvere  debitum 
statim  ac  alius  petat;  nunquam  autem  nobis 
declaravit  Deus  velle  nos  obligare  ex  prsece- 
pto  ad  pcenitentiam  agendam,  statim  ac  uos 
ad  illam  vucat;  ssepe  enim  nos  vocat  ad  ea 
quse  meliora  et  utiliora  sunt. 

Probatur  prceceptum  pcenite?idi  non  olligare 
statim  ex  charitate  Dei. 

14.  Secundum  caput  obligationis  poeni- 
tentise  est  charitas  Dei.  In  quo  similis  potest 
fieri  discursus  ,  quia  etiam  hoc  titulo  prsece- 
ptum  hoc  est  per  se  affirmativum,  et  non  sup- 
ponit  illud  negativum  non  permanendi  ali- 
quo  tempore  extra  Dei  amicitiam,  seu  in  sta- 
tu  habitualis  inimicitise  Dei.  Nam  prseceptum 
negativum  charitatis  Dei  obligat  quidem  ad 
non  concipiendum  Dei  odium,  et  non  facien- 
dum  aliquid  contrarium  amori  Dei;  tamen 
quod  uitra  hoc  detur  prseceptum,  ut  homo 
nullo  tempore  in  se  permittat  illum  statum 
habitualis  inimicitise,  nimis  rigorosum  est, 
nullaque  sufficienti  ratione  probari  potest ; 
quamvis  non  desint  apparentia  argumenta, 
ex  quorum  solutionibus  hoc  magis  confirma- 
bitur. 

15.  Impug?iatur  resolutio  primo.  —  Impu- 
gnalur  secundo.  —  Impugnatur  tertio.  —  Pri- 
mum  ergo  argumentum  sit,  quia  status  habi- 
tualis  inimicitise  Dei  est  objectum  ita  intrin- 
sece  malum ,  ut  nullus  possit  honeste  illud 
velle ;  ergo  ille  status  ut  voluntarius,  semper, 
et  pro  semper  est  prohibitus  ;  datur  ergo  hoc 
prseceptum  negativum  non  permanendi  vo- 
luntarie  in  illo  statu,  vel  rainimo  terapore ; 
quod  prseceptum  charitatis  Dei  est ,  quia  tur- 
pitudo  illius  status  charitati  specialiter  con- 
traria  est ;  et  ideo  ad  illam  spectat  obligatio 
nolendi,  seu  non  volendi  talem  statum.  Ergo 


DISPUTAT. 
ex  vi  ejusdem  prsecepti  voluntaria  impceniten- 
tia  peccati  omni  tempore  prohibita  est ,  quia 
virtualiter  est  voluntaria  permanentia  in  eo 
statu ;  ergo  e  contrario  preeceptum  pceniten- 
tiee  ex  eadem  charitate  obligat  ad  agendam 
de  peccato  pcenitentiam  statim  oblata  oppor- 
tunitate.  Patet  consequentia,  quia  non  potest 
voluntaria  impcenitentia  semper  esse  mala, 
nisi  pcenitentia  semper  sit  preecepta,  nam  vo- 
luntaria  omissio  rei  non  preeceptee  non  est 
mala.  Secundo ,  ille  status  semper  constituit 
hominem  in  periculo  morali  novee  inimicitiae, 
seu  offensionis  Dei ;  charilas  autem  Dei  obli- 
gat  ad  vitandum  semper  tale  periculum;  ergo. 
Major  patet,  quia  sine  gratia  Dei  habituali 
non  potest  homo  omnia  peccata  mortalia  vi- 
tare,  ut  docent  ornnes  Theologi  cum  Gregorio 
dicente  :  Peccatum,  quodper  pcenitentiam  non 
cito  deletur,  Deo  permittente,  suo  pondere  in 
aliud  trakit,  utsumitur  ex  hom.  11  in  Ezech. 
Tertio,  si  unus  homo  gerat  inimicitias  cum 
alio  homine,  tenetur  statim  et  sine  ulla  mora 
illas  deponere  ,  et  ad  amicitiam  ejus  redire  , 
juxta  illud  Ghristi  verbum,  Matt.  5  :  Si  ofers 
munus  tuum  ad  altare,  et  ibi  recordatus  fueris 
quia  frater  tuus  habet  aliquid  adversum  te,  re- 
linque  ibi  munus  tuum ,  et  vade  prius  reconci- 
liari  fratri  tuo  ,  et  tunc  veniens  offeres  munus 
tuum.  Ubi  significat,  reconciliationem  cum 
fratre  non  esse  differendam,  etiam  propter 
sacrificium  offerendum  ,  nec  posse  sacrifi- 
cium  Deo  placere,  nisi  ablata  prius  inimicitia 
cura  proximo ;  ergo  multo  magis  necessarium 
est  inimicitiam  cum  Deo  statim  auferre  ex 
intrinseca  lege  ipsius  amicilise,  quee  nihil  ma- 
gis  expetit ,  quam  destructionem  sui  contra- 
rii,  scilicet  inimicitiee. 

16.  Declaratur  quomodo  homo  excitatus  acl 
pcenitentiam  possit  se  gerere  cessando  ab  actu, 
ut  non  peccet.  —  In  primo  argumento  postu- 
latur,  ut  explicemus,  si  homo,  qui  est  in  pec- 
cato,  etiam  oblata  occasione  contritionis,  non 
tenetur  statim  conteri,  aut  deserere  statum 
peccati,  quomodo  possit  tunc  se  gerere  in  vo- 
luntate  sua,  ita  ut  non  peccet  de  novo.  Et 
imprimis  dicitur ,  si  neutrum  illorum  directe 
velit,  scilicet,  nec  permanentiam  in  peccato, 
nec  carentiam  contritionis,  nihil  peccaturum, 
si  voluntatem  suam  apphcet  ad  alia  objecta 
honesta.  Atque  hoc  sufficit,  ut  intelligamus, 
charitatem  tunc  non  necessario  obligare  ad 
actum  contritionis,  qua  potest  homonec  inimi- 
citiam  Dei  velle,  nec  tamen  actu  conteri. 
Unde  concedo  ulterius,  directe  ac  positive 
velle  carentiam  gratiee ,  aut  illum  statum  ini- 


XV.  SGCT.  V.  319 

micitise  Dei,  esse  intrinsece  malum,  ut  con- 
vincit  argumentum  factum,  quia  objectum  il- 
lius  actus  intrinsece  malum  est,  imo  adeo 
pravum,  ut  velle  illud  plane  sit  peccatum 
mortale,  quia  habet  gravem  deformitatcm 
contrariam  charitati  Dei.  Nec  vero  ex  hoc 
infertur  necessitas  actus  contritionis  ,  cum 
possit  voluntas  utroque  actu  carere  volunta- 
rie,  saltem  indirecte. 

17.  Addo  vero  ulterius ,  etiam  in  eo  casu 
posse  hominem  directe  velle  non  elicere  con- 
tritionis  actum.  Hoc  supra  dixi  de  homine 
jam  justificato  recogitante  peccata  preeterita ; 
eadem  autem  ratio  est  de  nondum  justificato, 
cum  in  eo  etiam  omissio  illa,  pro  tali  tem- 
pore,  non  sit  contra  preeceptum.  Solum  est 
discrimen,  quia  in  homine  jam  justificato  per 
contritionem,  velle  nunquam  amplius  conteri 
de  illis  peccatis,  non  est  per  se  peccatum, 
nec  contra  charitatem,  nec  contra  pceniten- 
tiam  ,  quia  contra  nullum  est  preeceptum , 
cum  obligatio  habendi  contritionem  jam  fue- 
rit  impleta.  At  vero  in  homine  nondum  justi- 
ficato  peccatum  esset,  velle  nunquam  conteri 
de  peccato  commisso  ;  quia  talis  voluntas 
comprehendit  etiam  illud  tempus  ,  pro  quo 
obligare  potest  tale  preeceptum,  quod  non- 
dum  impletum  est.  Cum  limitatione  autem, 
velle  non  conteri  pro  hoc  tempore,  pro  quo 
nondum  obligat  preeceptum,  nullum  peccatum 
est,  per  se  et  ex  vi  talis  objecti,  quia  illud  ob- 
jectum  non  est  iutrinsece  malum.  Nam,  licet 
contritio  sit  intrinsece  bona  ,  tamen  carentia 
ejus  non  est  intrinseee  mala,  nisi  quando  de- 
bita  est ;  quod  commune  est  cuilibet  actui 
virtutis  ;  sed  pro  illo  tempore  ille  actus  non 
est  debitus,  quia,  ut  supponimus,  non  obligat 
preeceptum  contritionis ;  ergo  pro  tunc  ca- 
rentia  illius  actus  non  est  mala,  quamvis  nec 
per  se  bona  sit ;  ergo  indifferens. 

18.  Palacios  rejicitur. —  Soto  impugnatur. 
—  Sine  fundamento  ergo  quidam  dicunt  il- 
lam  voluntatem  esse  intrinsece  malam  et  pec- 
catum  mortale.  Quod  sensit  Palacios  in  h, 
d.  17,  q.  2.  Non  potest  tamen  explicari,  in 
quo  sita  sit  talis  malitia,  neque  assignari 
preeceptum ,  quod  per  illum  actum  tam  gra- 
viter  violetur.  Nam  ostensum  est  preeceptum 
contrilionis  non  violari ;  nullum  autem  aliud 
excogitari  potest.  Soto  vero,  ibid.,  q.  2,  art.  6, 
dicit  esse  peccatum  veniale,  quia  esl  nolitio 
boni  objecti,  et  addit  non  esse  contra  praece- 
ptum  contritionis,  sed  contra  alia  preecepta 
de  non  perseverando  in  furto,  vel  homicidio, 
etc.  Sed  neutrum  est  recte  dictum.  Non  qui- 


320  DISPUTAT. 

dera  primum  ,  tum  quia  ille  actus  explicatus 
per  modum  voluntatis  posilivae  habet  objec- 
tum  indifferens,  ut  ostensum  est ;  tum  etiam, 
quia  nolitio  boni  objecti  per  se  et  intrinsece 
non  est  peccatum  veniale,  nisi  quando  tale 
bonum  necessarium  est  ;  alias  nolle  dare 
eleemosynam,  aut  nolle  religiosum  esse,  vel 
perpetuam  virginitatem  servare,  semper  es- 
set  veniale  peccatum ;  quod  falsum  est.  Non 
etiam  secundum  ;  nam  secluso  speciali  prae- 
cepto  pcenitentiae  vel  charitatis,  alia  praece- 
pta  non  furandi,  occidendi,etc,  licet  obligent 
ad  non  perseverandum  in  peccato  actuali  uni- 
cuique  contrarium,  non  tamen  ad  non  per- 
manendum  in  peccato  babituali ,  quia  status 
in  peccato  habituali  formaliter  non  est  con- 
trarius  preecepto  non  pejerandi,  verbi  gratia, 
nisi  ratione  actus  prseteriti ;  ergo  tale  praece- 
ptum  per  se  non  obligat  ut  bomo  non  maneat 
in  illo  statu.  Et  multo  certius  est,  tale  praece- 
ptum  non  obligare  ad  statim  deserendum  sta- 
tum  illum  ;  quia,  si  charitas,  vel  poenitentia 
ad  hoc  non  obligat,  cur  aliae  virtutes  particu- 
lares  obligabunt  ? 

19.  Melius  ergo  Medina  et  Cano  docent  ac- 
tum  illum  esse  indifferentem  ex  objecto.  Sed 
Cano  ait,  ex  accidenti  fore  semper  actum  il- 
lum  veniale  peccatum,  quia  non  potest  ha- 
bere  honestum  finem,  et  ideo  ad  minimum 
esse  actum  otiosum.  Medina  vero  ait,  inter- 
dum  posse  habere  honestum  finem,  quod 
mihi  videtur  verum,  nam,  licet  sit  rarum,  non 
tamen  impossibile.  Quia  potest  quis  hic  et 
nunc  esse  obligatus  ad  alias  actiones  hones- 
tas,  et  ut  eas  attentius  ac  diligentius  exequi 
possit,  velle  nunc  non  cogitare  de  poeniten- 
tia  agenda.  Item  posset  aliquis  se  sentire  nunc 
valde  indispositum  ad  contritionem  elicien- 
dam ;  ergo,  licet  directe  nolit  tunc  conari  ad 
talem  actum,  sed  librura  aliquem  legere,  vel 
virum  pium  alloqui ,  ut  paulatim  excitetur, 
nihil  peccabit. 

20.  Objeclio.  —  Sohitur.  —  Solvilur  pri- 
mum  argumentum.  —  Sed  dicet  aliquis  :  qui 
vult  non  conteri  de  peccato  remisso,  virtute 
vult  permanere  in  statu  peccati  et  inimicitiae 
Dei;  ergo,  si  hoc  est  intrinsece  malum,  etiam 
illud  ;  nam  in  moralibus  perinde  est  velle  ali- 
quid  virtualiter  ac  formaliter.  Antecedens 
probatur,  quia  illud  consequens  sequitur  ex 
illo  antecedenti :  qui  autem  vult  antecedens, 
virtute  vult  consequens.  Respondetur  negan- 
do  antecedens ,  quia  illud  consequens,  scili- 
cet  esse  in  statu  peccati,  non  sequitur  per  se 
ex  illo  antecedenti,  sed  tantum  per  accidens, 


XV.  SECT.  V. 
scilicet  quia  non  applicatur  causa  quae  posset 
destruere  malumillud;  in  hujusmodi  autem 
causa  seu  antecedente,  non  censetur  quis 
velle  virtualiter  effectum,  nisi  quando  tene- 
tur  talem  causam  applicare,  etnon  vult,  alio- 
qui  solum  censetur  permittere  effectum. 
Quamvis  autem  velle  statum  peccati,  intrin- 
sece  malum  sit,  velle  autem  permittere  ali- 
quam  permanentiam  in  illo  statu  non  est  in- 
trinsece  malum.  Unde,  cum  in  primo  argu- 
mento  sumitur,  statum  peccati  voluntarium 
esse  intrinsece  malum,  distinguendum  est : 
nam,  si  voluntariura  significet,  id  est  volitum, 
verum  est  assumptum ;  mala  vero  est  conse- 
quentia,  quia  ex  voluntaria  dilatione  pceni- 
tentiae  non  sequitur  statum  peccati  esse  hoc 
modo  voluntarium ;  si  autem  in  illo  autece- 
dente  voluntarium  significet  permissum,  sic 
falsum  est. 

21.  Secundi  argumenti  solutio. — Rejicilur. 
—  Ad  secunduro  argumentum  primo  respon- 
deri  potest,  ad  vitandum  novum  peccatura 
mortale  non  esse  per  se  necessariam  gratiam 
habitualem,  nec  remissionem  peccati  com- 
missi,  sed  sufficere  actualem  gratiam  exci- 
tantem  et  adjuvantem  :  nam  hae  per  se  et  im- 
mediate  prsebent  vires  ad  operationes  et  ad 
vincendas  tentationes;  gratia  autem  habitua- 
lis,  preesertim  quae  est  in  essentia  animae, 
parum  ad  hoc  confert.  Neque  etiam  peccatum 
habituale,  ut  est  pura  culpa,  inclinat,  velest 
pondus  ad  novum  peccatum  ;  sed  hoc  faciunt 
habitus  vitiorum,  qui  sunt  per  accidens  ad 
statum  peccati,  de  quo  agimus ;  et  praeterea 
ad  illos  vincendos  sufficiunt  auxilia  gratiae, 
sine  habitibus.  Haec  vero  responsio,  licet  in 
rigore  physico  et  speculativo  sustineri  posset, 
tamen  juxta  theologicam  doctrinara  non  est 
probanda,  nam  graviores  Theologi  docent, 
hominera  in  statu  peccati  mortalis  permanen- 
temdiu,non  possemulto  tempore  persistere, 
quin  iterum  mortaliter  peccet.  Estque  id  con- 
sentaneum  definitioni,  ac  doctrinae  Concilii 
Milevitani,  can.  3,  dicentis  gratiam  Dei,  qua 
justificamur  per  Jesum  Christum  Dominura 
nostrura,  non  solum  ad  remissionem  pecea- 
torum,  quae  jam  commissa  sunt,  sed  etiam 
ad  adjutorium  ne  committantur  valere.  Et 
inferius  exponit  ita  valere,  ut  etiam  necessa- 
ria  sit,  detque  non  tantum  facilius,  sed  etiam 
simpliciter  posse.  Et  licet  Concilium  possit  de 
auxiliante,  seu  actuali  gratia  exponi ,  tamen 
gratia  justificationis,  ut  ibi,  et  can.  5  appella- 
tur,  plus  includit,  scilicet  gratiam  etiam  re- 
missionis  peccatorum,  in  qua  gratia  habitua- 


IHSPUTAT. 

lis  continetur.  Imo  Concilium  Tridentinum, 
sess.  0,  can.  3,  gratiam  justificationis  distin- 
guit  a  gratia  prceveniente  et  adjuvante,  di- 
cens  has  csse  necessarias  ut  homo  pceniten- 
tiam  agat,  siciit  oportet,  ut  ei  jusV  ficationis 
gratia  conferatur.  Et  can.  9  et  II,  et  s;epe 
distinguit  gratiam,  qua  justificamur,  ab  acti- 
bus  illis,  quibus  ad  remissionem  pcccatorum 
disponimur ;  cum  tamen  hi  actus  includant, 
vel  supponant  gratiam  excitantem  et  aclju- 
vantem. 

22.  Non  nego  quidem  haec  auxilia  gra- 
tise  pertinere  ad  gratiam  justificationis,  et 
sub  ea  includi ,  quatenus  dantur ,  ut  nos 
adeam  praeparent ;  sed  dico  gratiam  justifi- 
cationis  in  rigore  plus  includere,  et  quasi 
compleri  per  habitualem  gratiam  ;  ideo- 
que  rectius  intelligi  illam  doctrinam  de  tota 
hac  gratia.  Quia,  licet  auxilia  gratise,  si  da- 
rentur  copiosa,  sine  dubio  sufficerent  ad  vi- 
tandum  novum  peccatum,  etiam  longo  tem- 
pore,  quamvis  prius  peceatum  non  esset  re- 
missum ,  tamen,  cum  illa  auxilia  soli  gra- 
tise  habituali  sint  connaturalia,  et  peccatori 
non  tantum  non  sint  debita,  verum  etiarn  ille 
sit  eis  indignus,  itasunt  conjuncta  cum  gratia 
habituali,  ut  secundum  legem  ordinariarn  ab 
ea  non  separenlur.  Acceclit  etiam,  quod  ha- 
bitus  gratise  aliquid  adjuvant :  boni  etiam 
motus,  quibus  homo  se  praeparat  ad  remis- 
sionem  prioris  peccati,  nonnullam  facilita- 
tcm  relinquunt;  et  ideo  pensatis  omnibus  ac 
ceeteris  paribus,  minora  auxilia  requirit  ho- 
mo  justificatus,  ut  vitet  novum  peccatum, 
quam  qui  in  pcccato  persistit ;  illi  autem  non 
dat  Deus  secundum  communem  legem  ma- 
jora  auxilia,  sed  proxime  dat  illi  auxilium  ad 
resurgendum  ;  quod  si  illo  bene  non  utitur, 
relinquit  illum  cum  communi  concursu  gra- 
tioe.  Et  hoc  est  quod  significavit  Gregorius 
ciLito  loco  l. 

23.  Vera  solutio  ad  2.  —  Concedo  igitur, 
eum  qui  in  peccato  mortali  perseverat  non 
diu  permansurum  sine  novo  peccalo.  Nihilo- 
minus  potest  aliquo  brevi  tempore  non  pec 
care  ;  et  ideo  non  sequitur  teneri  ad  statim 
habendam  contritionem,  quia  non  statim  est 
in  periculo  pcccati ;  sed  ad  summum  sequitur 
teneri  non  diu  differre  conversionem  suam, 
quod  probabile  est,  non  tam  ex  hoc  capite, 
quam  per  se,  ut  sequenti  sectione  dicemus. 
Nam  ex  vi  hujus  periculi  non  vicletur  conse- 

1  Vide  ep.  95  ad  Auguslinum,  et  p.  105 
ejusdem,  et  Prosp.,  contra  Collat.,  c.  35. 

XXII. 


XV.  SECT.  V.  321 

qui  haic  obligatio,  tum  quia  non  constat 
quantum  sit  illud  tempus,  in  quo  homo  po- 
test  perseverare  sine  novo  peccato  mortali 
absque  statu  giatite ;  multoque  minus  con- 
stat,  quando  sit  Deus  negaturus  auxilium  ef- 
ficax  ad  vincendam  aliquam  tentationem  ; 
tum  quia  in  quolibet  signato  tempore  potest 
homo  non  cominittere  novum  peccatum, 
quantum  est  ex  hoc  capite,  et  post  quodlibet 
tempus  potest  homo  sibi  persuadere  hic  et 
nunc  non  esse  illud  morale  periculum  ob  il- 
lam  solam  causam.  Quod  sempcr  addo,  ut 
excludam  extraordinarios  casus,  ob  quos 
esse  potest  necessaria  gratia  habitualis  ad 
vitandum  peccatum,  de  quibus  sequenti  sec- 
tione  dicemus.  Ac  propterea,  moraliter  lo- 
quendo,  non  est  tale  hoc  periculum,  ut  een- 
seatur  proximum,  ac  morale,  ita  ut  propter 
illud  specialiter  obligemur  ad  gratiam  habi- 
tualem  procurandam. 

24.  Tertio  argumento  satisfil. — Ad  tertium 
argumentum  respondetur,  etiam  inter  homi- 
nes  aliud  esse  non  odisse  proximum,  aliud 
amare  iilum:  ad  primum  enim  statim  ac 
semper  tenemur ;  ad  secundum  autem  ncc 
statim,  nec  semper,  sed  temporibus  humano 
modo  necessariis,  juxta  doctrinam  D.  Thomrs 
et  communem,  2.  2,  q.  25,  art.  8.  Si  quis  ergo 
inimicitias  prius  cum  proximo  duxit,  ad  duo 
tantum  postea  tenetur  statim  ac  semper  : 
unum  est  acl  deponendum  odium  formale, 
vel  virtuale,  si  quod  habebat ;  aliud  est  ad 
tollendum  proximo  scandalum,  quod  daret  si 
se  illiinimicum  ostenderet.  Oportet  ergo  om- 
nia  signa  inimicitise  tollere,  et  affectum  odii 
ablatum  esse  significare  ;  et  a  fortiori  etiam 
estnecessarium  statim  restituere  nocumenta, 
vel  injurias,  si  quae  fortasse  occasione  inimi- 
citiarum  illatse  fuerant,  Et  haec  omnia  signi- 
ficavit  Christus  in  verbis  in  argumento  cita- 
tis.  Inire  autem  novam  et  specialem  amici- 
tiam  necessarium  non  est  nec  statim,  nec 
etiam  postea,  per  se  loquendo. 

25.  Unde  in  illatione,  quse  fit  ad  amicitiam 
cum  Deo,  in  aliquibus  est  similitudo,  in  aliis 
vero  minime.  Nam  respectu  Dei  est  specialis 
obligatio  diligendi  eum,  ul  ullimum  finem, 
peculiari  modo,  et  affectu  intcrno,  non  prop- 
ter  indigentiam,  quse  sit  ex  parte  ipsius  Dei, 
nec  propter  contingentes  eventus,  sed  prop- 
ter  dignitatemipsius  Dei,  seu  propter  subor- 
dinationem  et  unionem,  quam  per  se  illi  de- 
bet  humana  natura.  Et  quoniam  heec  obliga- 
tio  ex  ordine  gratiee  elevata  est  ad  amorem 
infusum   et  supernaturalem,  ideo  extenditur 

21 


322  DISPUTAT.  X\ 

etiam  hsec  obligatio  ad  inetmdam  specialem 
quamdam,  et  excellentiorem  amicitiam  cum 
ipso  Deo,  quse  suo  modo  etiam  ad  proximos 
extenditur.  Hinc  etiam  tenetur  homo  statim 
ac  semper  adnon  habendum  in  se  Dei  odium 
formale,  nec  virtuale  ;  et  huc  etiam  spectat 
non  habere  propositum  formale,  vel  virtuale 
iterum  peccandi.  Unde,  si  quis  peccavh%  et 
ea  ratione  inimicitiam  cum  Deo  contraxit, 
statim  tenetur  tollere  voluntatem  peccandi, 
et  omne  id  quod  ad  actualem,  vel,  ut  sic  di- 
cain,  positivam  inimicitiam  ex  parte  sua  per- 
tinere  potest,  quale  est  omne  propositum  pec- 
candi,  aut  moralis  et  proxima  occasio  ejus  ; 
quamvis  hsec  obligatio  non  semper  spectet 
ad  charitatem  proxime  et  elicitive,  sed  re- 
mote  et  imperative,  nam  proxime  pertinere 
potest  ad  justitiam,  etc.  Prseter  hoc  autem 
non  tenetur  homo  statim  positive  inire  no- 
vam  araicitiam  cum  Deo,  sed  potest  in  aliud 
vel  commodum,  vel  magis  necessarium  tem- 
pus  illud  reservare.  Neque  etiam  tenetur  ad 
tollendum  statim  illam  privationem  amicitiae, 
quse  tantum  per  modum  habitus  in  ipso  ma- 
net  per  peccatum,  et  reddit  illum  de  se  di- 
gnum  odio  divino,  quia  ex  vi  illius  praecise 
sumptae  non  habet  actuale,  aut  virtuale 
odium  Dei,  aut  propositum  peccandi.  Deni- 
que  respectu  Dei  non  est  necessarium  exhi- 
bere  aliquod  signum  depositionis  odii  vel 
mali  propositi,  quia  per  se  ipse  intuetur  cor. 

An  prceceptum  pcenitentice  statim  ohliget  ex 
cliaritate  propria. 

26.  Pars  affirmativa  suadelur. — Tertium  ca- 
put  hujus  obligationis  esse  potest  ex  charitate 
propria.  In  quo  non  minor  potest  esse  diffi- 
cultas,  quia  homo  ex  vi  charitatis  ad  seipsum 
tenetur  statim  abjicere,  vel  remedium  adhi- 
bere  omni  gravi  malo  proprio,  quod  vel  cor- 
pori,  vel  animee  potest  esse  nocivum ;  quod 
in  corporalibus  quidem  manifestum  est;  vi- 
detur  autem  esse  major  ratio  de  spiritualibus, 
quia  plus  tenetur  diligere  animam  quam  cor- 
pus;  peccatum  autem  gravissimum  malum 
est  animae,  et  in  ea  durans,  non  potest  non 
afferre  illi  maxima  nocumenta;  ergo.  Et  con- 
firmatur,  nam  plus  tenetur  homo  seipsum  di- 
ligere  in  spiritualibus  quam  proximum ;  sed 
proximum  tenetur  corripere,  ut  a  peccato  ex- 
citetur,  quamprimum  potest,  id  est  absque 
suo  incommodo,  et  cum  spe  utilitatis  proxi- 
mi,  et  nisi  meliorem.  occasionem  et  opportu- 
nitatem  probabiliter  expectet,  juxta  doctrinam 
August.,  1  de  Civit.,  c.  9;  et  D.  Thom.,  2.  2, 


SECT.  v. 
q.  33,  art.  2,  ad  3;  ergo  a  fortiori  tenelur  ho- 
mo  seipsum  corrigere  et  a  peccato  resurgere 
statim  ac  potest,  quia  sine  suo  ullo  incom- 
modo  semper  id  facere  potest.,  et  non  est 
quod  meliorem  occasionem  expectet,  quia 
semper  illi  melius  est  praesenti  occasione  bene 
uti,  et  in  sequenti  proficere.  Prassertim,  quia 
semper  est  in  manu  ejus  remedium  peccato 
adhibere,  saltem  per  contritionem  perfec- 
tam. 

27.  Diluuntur  rationes  opinionis  affirmantis. 
—  Sed  hse  rationes  non  ostendunt  specialem 
obligationem  charitatis  ad  contritionem  sta- 
tim  habendam,  sed  potius  ad  oppositum  pro- 
bandum  retorqueri  possunt.  Ad  primam  enim 
respondetur,  magis  teneri  hominem  ad  non 
inferendum  sibi  aliquod  grave  damnuin, 
quam  ad  non  tolerandum  illud  aliquo  tem- 
pore,  seu  ad  repellendum  illud  statim,  si  jam 
illud  illatum  est;  ostensum  est  autem  su- 
pra  non  peccari  specialiter  contra  charita- 
tem  propriam,  peccando  rnortaliter,  vel  infe- 
rendo  sibi  damnum  illud^  quod  peccatum  se- 
cum  affert;  ergo  multo  minus  ex  vi  hujus 
charitatis  erit  postea  specialis  obligatio  ad 
abjiciendum  statim  malum  illud.  Et  in  hoc 
est  aliqua  differentia  inter  corporalem  vitam 
seu  salutem,  et  spiritualem;  nam  ad  non  no- 
cendum  graviter  corpori  proprio  tenemur  ex 
speciali  lege  justitiaSj  quia  non  sumus  domini 
vitae  corporalis;  quee  obligatio  justitise  non 
habet  locum  in  spiritualibus  respectu  nostri, 
quia  sumus  aliquo  modo  domini  illorum,  sal- 
tem  ratione  nostrse  libertatis.  Ad  expellendum 
autem  a  nobis  corporalem  eegritudinem,  vel 
aliud  nocumentum  corporis,  non  tenemur  ex 
lege  justitiEe  ^  sed  solum  ex  misericordia,  seu 
charitate.  Addit  prasterea  Cano  supra,  teneri 
hominem  non  differre  curationem,  sed  statim 
remedium  adhibere ;  et  in  hoc  etiam  consti- 
tuit  differentiam  inter  corporalia  et  spiritua- 
lia,  ex  illo  principio,  quod  homo  non  est  do- 
minus  vitae  corporalis.  Sed  certe  ex  illo  non 
potest  colligi  hsec  obligatio  ita  urgens,  quia, 
licet  quis  teneatur  non  inferre  damnum  rei 
alienae ,  non  tamen  aeque  tenetur  illi  reme- 
dium  adhibere  ,  si  aliunde  inferatur.  Sicut 
magis  obligatur  homo,  ut  non  se  occidat, 
quam  ut  se  defendat.  Propter  quod  censeo  in 
dicto  casu  non  statim  committi  speciale  pec- 
catum  contra  propriam  misericordiam ,  vel 
charitatem.  si  remedium  illud  aliquantulum 
differatur,  quia  obligatio  se  diligendi  in  his 
corporalibus  rebus  non  est  adeo  urgens,  ut 
statirn  et  sine  ulla  mora  postulet  executionem 


DISPUTAT.  XV 
remediij  seu  inedicinas;  nulla  enim  snfficiens 
ratio  ad  hoc  afFerri  potest,  quandoquidem 
nullum  novum  detrimentnm  grave  ex  illa 
dilatione  timetur,  ut  supponitur.  Sola  autem 
illa  duratio  non  est  per  se  grave  damnum,  ut 
propterea  ex  prsecepto  negativo  cogamur  il- 
lam  non  permittere  ullo  tempore.  Aliunde 
vero  obligatio  adhibendi  medicinam  ex  prse- 
cepto  affirmativo  est,  quod  non  pro  semper, 
nec  statim  obligat.  Et  quoad  hoc  est  aliqua 
similitudo  inter  hoc  exemplum,  ex  corporali- 
bus  sumptum,  et  spiritnale  detrimentum  pro- 
prium,  quod  ex  peccato  provenit;  concedimus 
enim,  aliquando  posse  charitatem  propriam 
specialiter  nos  obligare  ad  expellendum  a  no- 
bis  malum  illud,  non  tamen  obligare  pro 
semper,  seu  statim  ac  nobis  inest  malum  il- 
lud;  sed  quando  extrema,  vel  gravis  necessi- 
tas  urgeret,  vel  timeretur  periculum  gravioris 
mali,  prsesertim  mortis  reternre ,  propter  ra- 
tionem  superius  tactam,  sect.  2.  Atque  ita  res- 
pondet  ad  hanc  difficultatem  D.  Thom.  in  &, 
d.  17,  q.  3,  art.  I,  q.  A,  ad  2. 

28.  Enodatur  primo  confirmatio  de  correc- 
tione  fraterna.  —  Ad  confirmationem  primo 
responderi  potest,  exemplum  non  esse  simile^ 
quia  nunc  agimus  de  remedio,  quod  homo  te- 
netur  adhibere  peccato  commisso,  ut  sic , 
etiamsi  amplius  committendum  non  sit  :  cor- 
rectio  autem  fraterna  non  obligat  ad  corri- 
piendum  proximum  de  peccato  commisso,  ut 
sic,  sed  solum  quatenus  in  futurum  pendet, 
quia  nimirum  proximus  in  ea  est  dispositio- 
ne,  ut  sit  in  periculo  iterum  atque  iterum 
committendi  tale  peccaturn,  vel  continuandi 
illud;  ut  sumitur  ex  Mattheei  18,  ubi  hoc  pra?- 
ceptum  proponitur,  et  materia  ejus  dicitur 
esse  peccatum  proximi  ita  continuatum,  ut  si 
ab  illo  non  destiterit,  etiam  postEcclesige  ad- 
nionitionem.,  excommunicandus  sit ;  constat 
autem  materiam  excommunicationis  non  esse 
peccatum  prasteritum  ut  sic,  sed  quatenus  in 
futurum  pendet;  ergo  eadem  est  materia  cor- 
reptionis  fraternas.  Quod  etiam  sensit  Gloss. 
in  c.  Si  peccaverit,  %  q.  i.  Ex  qua  doctrina 
constat,  argumentum  factum  non  solum  non 
urgere,  verum  etiam  contrarium  probare  ali- 
quo  modo.  Nam  homo  non  tenetur  corripere 
proximum  ex  charitate,  solum  propter  emen- 
dationem  peccati  preeteriti,  sed  tantum  ut  no- 
vum  peccatum  evitet ,  quando  ejus  imminet 
morale  periculum ;  et  tunc  mirum  non  est, 
quod  preeceptum  correctionis  obliget  statim, 
quia  periculum  peccandi  statim  vitandum  est ; 
ergo  neque  homo  tenetur  seipsum  statim  cu- 


SECT.  V.  323 

rare  a  peccato  commisso,  si  propterea  non 
immineat  periculum  novi  peccati. 

29.  Rejicltur  solutio.  —  Hujus  autem  res- 
ponsionis  fundamentuin  solidum  non  est ;  ut 
enim  notavit  Soto,  relect.  de  Secreto,  memb. 
2,  q.  2,  concl.  2,  duobus  modis  intelligi  potest 
praaceptum  correctionis  non  obligare  ad  pra3- 
teritum:  primo  si  ita  praiteritum  sit,  ut  sit 
jam  curatum  et  emendatum ;  et  in  hoc  sensu 
est  verissimum,  quia  misericordia  non  obli- 
gat  ad  subveniendum  proximo^  nisi  existenti 
in  miseria  et  necessitate ;   tunc  autem  jam 
cessavit  necessitas  et  miseria  proximi,  quia 
jam  non  est  in  peccato;  ergo  cessavit  etiam 
obligatio  correctionis.  Item  finis  hujus  praa- 
cepti  est  lucrari  fratrem,  ex  Matth.  18;sed 
jam  hic  finis  obtentus  est;  ergo  cessavit  obli- 
gatio  obtinendi  illuin.  Denique,  jam  illa  non 
esset  correptio,  sed  vindicta  et  punitio,  quce 
non  pertinet  ad  charitatem  fraternam,   sed 
vel  ad  paternam ,  vel  ad  justitiam  legalem, 
Propter  quod  recte  dixerunt  Angelus  et  Syl- 
vester ,  verbo  Correctio,  in  principio,  pra^ce- 
ptum  correctionis  solum  obligare  circa  pecca- 
tumquodhabeat  permanentiana,  id  est,  emen- 
datum  non  sit,  quia  corripere  peccatum  prse- 
teritum,  solnm  quia  commissum  fuit,  tantum 
ad  Praslatos  pertinet.  Et  eodem  modo  dixit 
recte  Cajetanus,  in  Surama,  verbo  Correctio 
fraterna,   hoc  preeceptum   correptionis  esse 
eleemosyna3,  qua3  non  est  facienda,  nisi  indi- 
genti.  Aiio  modo  potest  dici  peccatum  praeter- 
itum,  quia  commissum  est;  ct  ita  transiit,  ut 
nullum  timeatur  periculum  reincidendi,  non 
est  tamen  emendatum ,  sed  proximus  adhu  2 
manet  in  peccato ;  et  in  hoc  sensu  falsum  est 
non  obligare  hocpra3ceptum,  etiam  circa  pec- 
catum  pra3teritum,  ut  recte  notavit  Adrian. 
in  4,  q.  \ ,  de  Correctione  fraterna,  concl.  2. 
Et  sentiunt  reliqui  auctores  citati,  et  alii  com- 
muniter  in  ea  materia.  Et  colligitur  ex  verbis 
Christi  :  Si  te  audierit,  lucratus  eris  fratrem 
tuum  ;  ergo  hic  est  finis  hujus  pra^cepti  :  lu- 
crari  autem  fratrem  non  solum  est  impedire 
novum  peccatnm  ejus,  sed  etiam  illum  ad  sa- 
lutem  revocare,  ut  Augustinus,  Hieronymus, 
Chrysostomas  et  alii  Patres  notarunt ;  ergo, 
quandiu  hic  finis  comparatus  non  est ,  quia 
proximus  in  peccato  manet,  habetlocum  cor- 
rectio   fraterna,   et  obligatio   ejus.  Et  ratio 
etiam  est  evidens,  quia  hoc  pra^ceptum  est 
misericordia3,  et  eleemosynas  spiritualis ;  et 
proximus  adhuc  est  in  miseria,  et  maxime 
indiget;  ergo  est  illa  sufficiens  materia  hujus 
pra^cepti.  Responsio  ergo  data,  si  in  hoc  pos- 


324  BISPUTAT. 

ieriori  sensu  intelligatur ,  falso  ulitur  funda- 
mento ;  si  vero  in  priori,  non  satisfacit,  quia 
argumentum  proportionaliter  proceclit  de 
peccato  cominisso,  nondum  per  pcenitentiam 
deleto. 

30.  Alia  ejusdem  conflrmationis  solutio.  — 
Respondeiur  ergo  secundo,  prseeeptum  cor- 
rectionis,  quatenus  obligat  ad  corripiendum 
fratrem,  solum  ad  finem  hunc,  ut  agat  pceni- 
tentiam  de  peccato  commisso,  non  obligare 
statim,  sed  pro  loco  et  tenipore,  pro  quo  in- 
diget  proximus  tali  correctione,  quia  hoc 
preeceptum  affirraativum  est,  et  ideo  genera- 
lem  regulam  prseceptorum  afiirmativorum 
participat,  neque  est  ulla  specialis  ratio  cur 
excipiatur.  Ita  respondet  Adrianus,  dict.  q.  3 
de  Confess.,  citans  August.,  1  de  Civit.,  c.  9, 
dicentem,  si  propterea  quisque  objurgandis 
et  corrigendis  male  agentihus  parcit,  quia  op- 
portunius  tempus  inquirit,  consilium  esse  clia- 
ritatis.  Et  eamdem  sententiam  supponunl 
auctores  citati,  et  alii  de  correctione  scriben- 
tes.  Nam  Cajetanus  expresse  dixit,  illud  pree- 
ceptum  obligare  pro  loco  et  tempore  neces- 
sitatis.  Idem  Armilla,  n.  2,  et  fere  Sylvester, 
Angelus,  et  Soto,  4  conclus.,  ad  finem.  Quod 
autem  sit  hoc  tempus  neeessitatis,  dicti  auc- 
tores  non  aliter  declarant,  quam  dicendo  de- 
bere  tempus  esse  opportunum,  tum  ex  parte 
corripientis,  ut  scilicet  possit  id  facere  sine 
magno  incommodo  suo,  tum  ex  parte  alte- 
rius,  scilicet,  ut  sit  ita  dispositus,  quod  ha- 
beatur  spes  fructus.  His  autem  concurrenti- 
bus,  significant  dicti  auctores  teneri  homi- 
nem,  ad  corripiendum  statim  proximum  pec- 
cantem.  Ex  qua  declaratione  non  solvitur, 
sed  integrum  manct  argumentum  factum  ; 
nam,  si  illis  concurrentibus  statim  tenetur 
homo  corripere  proximnm,  ut  emendetur, 
ergo  eisdem  concurrentibus  tenetur  statim 
emendare  se  ipsum  per  contritionem ;  ergo 
simpliciler  statim  tenetur  conteri,  opportu- 
nitate,  ef  memoria  peccatorum  oblata,  quia 
semper  potest  id  facere  sine  gravi  incommo- 
do,  et  cum  fructu,  quia  ex  sua  voluntate  pen- 
det;  nam  gratia  Dei  praesto  est. 

31.  Dilutio  tertia  conflrmationis.  — Diffe- 
rentice  varice  inter  pi-ceceptum  correctionis  fra- 
ternce,  et  contritionis. — Cano  igilur,  dicta  re- 
lectione,  absolute  concedit  antecedens,  scili- 
cet,  prseceptum  correctionis  obligare  statim 
ac  se  offert  occasio  opportuna,  nam  boc  ipso 
necessaria  existimatur,  quando  moraliler,  ac 
probabililer  alia  opportunior  non  speratur; 
qui  videtur  sensus  Augustini  in  loco  citato. 


XV.  SECT.  V. 
Nihiiominus  tamen  negat  consequentiam  ar- 
gumenti,  et  plures  differentias  constituit  in- 
ter  emendationem  fratris  per  correctionem, 
et  propriam  per  contritionem.  Prima  est, 
quia  homo  est  dominus  vitfe  spiritualis  pro- 
prise,  non  tamen  proximi,  et  ideo  potest  ce- 
dere  juri  suo,  non  tamen  juri  proximi :  sicut 
in  temporalibus,  si  quis  videat  propriam  fa- 
mam  Isedi,  aut  vineam  comburi,  potest  sine 
peccato  saltem  mortali  tacere,  vei  non  suc- 
currere,  etiamsi  commode  possit;  si  tamen 
simile  quid  videat  circa  famam,  vel  res 
proximi,  graviter  peccabit,  si,  cum  possit 
commode  eas  tueri,  non  faciat.  Heec  vero 
differentia  in  praesenti  non  satisfacit,  quia 
non  tractamus  de  obligatione  justitias,  sed 
charilatis,  quse  locum  habet  etiam  in  his  bo- 
nis,  quorum  homo  est  dominus  :  nec  agi- 
mus  de  temporalibus,  sed  de  spiritualibus 
bonis,  in  quibus  tenetur  homo  magis  seip- 
sum,  quam  proximum  diligere,  ut  est  cer- 
tum.  Si  ergo  in  his  bonis  ita  tenetur  diligere 
proximum,  ut,  facta  opportunitale,  teneatur 
illum  sanare  si  potest ;  ergo  multo  magis  te- 
netur  hoc  modo  diligere  seipsum  ;  ergo  licet 
in  hoc  cedendo  juri  suo  excusetur  a  peccato 
contra  justitiam,  non  tamen  a  peccato  conira 
charitatem.  Unde  non  est  aptum  exemplum 
de  fama,  aut  vinea,  quia  in  his  rebus  tempo- 
ralibus  non  semper  tenemurnos  ipsos  magis 
quam  proximos  diligere,  et  aliquando  possu- 
mus  ea  prodigere  sine  gravi  culpa,  eliam 
contra  charitatem  propriam.  Est  etiam  aliud 
discrimen,  quia  exemplum  procedit,  quando 
proximus  patitur  damnurn  temporaie  invi- 
tus,  et  non  potest  se  tueri,  nam  si  possit  et 
nolit,  non  tenetur  alter  illi  subvenire,  saltem 
sub  gravi  culpa  ;  spirituale  autem  damnum 
patitur  voluntarie,  et  potest  sibi  succurrere. 
Unde  fortius  redditur  argumentum,  nam  si 
hoc  non  obstantc  tenetur  homo  corripere 
proximum  cum  primum  potest,  propter  spi- 
rituale  ejus  commodum,  multo  magis  tene- 
bitur  statim  emendarc  seipsum. 

32.  Secunda  differentia. — Addit  ergo  Cano 
aliam  differentiam,  nimirum,  voluntatem  pro- 
priam  semper  esse  in  hominis  potestate,  et 
ideo  non  obligari  ad  bene  utendum  illa,  quo- 
ad  contritionem,  in  prima  opportunitate,  ut 
sic  dicam,  sedposse  aliam  et  aliam  expectare, 
quia  semper  est  in  suo  arbitrio,  donec  aliqua 
urgeat  necessitas  ;  voluntatem  autem  pro- 
ximi  non  semper  esse  in  manu  alterius,  ideo- 
que  fieri  facile  posse,  ut,  si  nunc  sit  opportu- 
nitas  cum  spe  couvertendi  illum,  et  illa  pra> 


DISPUTAT. 
termittatur,  poslea  alia  similis  non  occnrrat, 

vel  ut,  priusqnam  occurrat,  proximus  patia- 
tur  aliquod  grave  spirituale  detrimentum  ;  et 
ideo  respectu  proximi,  opportunitas  tempo- 
ris  luibet  vim  necessitatis.,  non  tamen  respcc- 
tu  sui.  Quae  quidem  differentia  est  satis  pro- 
babilis  ;  adlmc  vero  non  evacuat  difiiculta- 
tem.  Nam  imprimis^,  si  post  illam  opportuni- 
tatem  speretur  alia  eequalis,  et  interim  non 
timeatur  moraliter  aliquod  speciale  nocu- 
mentum  spirituale  proximi  preeter  duratio- 
nem  peccati  habitualis,  licebit  correctionem 
diiferre  usque  ad  illam.  Sequela  patet,  quia 
tunc  jam  cessat  omnis  moralis  necessitas,  et 
tota  ratio  differentice  signatas  ;  nec  casus  ille 
est  speculativus,  sed  potest  esse  moralis  et 
frequens.  Quod  si  illud  consequens  conceda- 
tur,  jam  simpliciter  falsum  est,  preeceptum 
correcticnis  obligare  statim  nacta  opportuni- 
tate^,  et  tunc  emendatio  proximi,  et  propria, 
omnino  sequiparabuntur,  sen  ata  proportione. 
Nam,  si  in  utroque  casu  ita  occurrit  opportu- 
nitas  emendse,  ut  illa  amissa  non  speretur 
alia  similis  ,  vel  interim  novum  spirituale 
damnum  timeatur,  statim  obligat  preeeeplum 
emendationis  tam  respectu  sui  quam  proxi- 
mi  ;  si  autem,  non  obstante  proesente  oppor- 
tunitate,  speretur  alia  sufficiens  absque  in- 
terventu  novi  detrimenti  spiritualis,  preeter 
durationem  peccati  babitualis,  nec  respectu 
proximi,  nec  respectusui  obligat  statim  pree- 
ceptum. 

33.  Hanc  ergo  existimo  esse  veram  bujus 
difficultatis  solutionem.  Unde  concedo  oppor- 
tunitatem  temporis  non  statim  inferre  obliga- 
tionem  corripiendL,  nisi  illa  opporlunitas  in 
aliquam  transeat  necessitatem,  ex  generali 
principio,  quod  preeceptum  affirmativum  non 
obligat,  nisi  in  articulo  necessitatis.  H;ec  au- 
tem  necessitas  in  hoc  consistit,  quod  proxi- 
mus  hic  et  nunc  indigeat  correctione  ;  nam, 
cum  hoc  sit  praeceptum  eieemosynee,,  suppo- 
nit  in  alio  indigentiam,  et  in  ea  fundatur,  et 
consequenter,  ut  hic  et  nunc  obliget,  suppo- 
nit  talem  indigentiam,  quee  hicet  nunc  requi- 
rat  remedium  ab  alio,  quia  obligatio  com- 
mensuratur  indigentia?,  ut  in  aliis  actibus 
eieemosynee  facile  ostendi  potest.  Estautem, 
in  hac,  differentiainter  correctionem,  quae  or- 
dinatur  ad  impediendam  continuationem,  seu 
iterationem  actualis  peccati,  vel  quas  solum  or- 
dinaturad  tollendum  peccatum  commissum  ; 
nam  in  priori  casu  indigentia  proximi  semper 
est  prsesentanea,  et  actualis,  quia  semper  et 
contiuue  timetur  noyum  spirituale  nocumen- 


XV.  SECT.  V.  3=j3 

tum  proximi,  quale  esl  novum  pcccalummor- 
tale,  seu  continuatio  ejus  quoadactualem  cul- 
pam  ;  et  idco  lunc  quodiibet  opportunum 
tempus  ad  corripiendum  proximum  est  etiam 
tempus  nccessitalis,  quia  supponitur  proxi- 
mus  in  morafi  periculo  gravissimi  et  novi 
damni  spirituaiis.  Nec  refert,  quod  nocumen- 
tum  illud  sit  voluntarium,  quodque  absofute 
posset  ipsa  sua  voluntate  vitare  cum  gratia 
Dei  ;  nam,  ut  obliget  charitas  in  re  tam  gra- 
vi,  satis  est,  quod  hoc  remedium  correctio- 
nis  censeatur  hic  et  nunc  utile,  et  moraliter 
necessarium,  ut  proximus  bene  utatur  iiber- 
tate  sua,  vel  ut  efficacius  excitetur  divina 
gratia.  Quoad  hoe  autem  etiam  eequiparatur 
obligalio  hominis  ad  seipsum,  quia  etiam  te- 
netur  statim  ac  semper  interrumpere,  et  vi- 
tare  actuale  peccatum,  et  toliere  morale  pe- 
riculum  ejus.  Solum  est  differentia,  quod  re- 
spectu  proximi  haecobfigatio  est  speciafischa- 
ritatis  fraterna?,  quiaalice  particulares  virtu» 
tes  per  sese  non  possunt  ad  hoc  obligare  ;  re- 
spectu  vero  sui  non  estobfigatio  propria  cha- 
ritatiSj  sed  remote  tantum,  et  imperative; 
proxime  vero  ratione  injuriee  divinae  vitandee 
pertinet  ad  poenitentiam  ;  ratione  vero  mali« 
tise  conversionis  pertinet  ad  singulas  virlutes, 
quibus  singulapeecataopponuntur,  quia  una- 
quaeque  obligat  hominem  proxime  et  imme- 
diate,  ut  vitet  peccatum  sibi  contrarium. 

34.  At  vero  quando  correptio  proximi  or- 
dinatur  solum  ad  remedium  peccati  commis- 
si,  ut  tempus,  opportunum  ad  corripiendum, 
sit  etiam  necessarium,  requiritur  non  solum 
spes  fructus,  sed  etiam  necessitas  illius.  vel 
ad  vitandum  impoenitentiae  peccatum,  vet  ad 
vitandam  mortem  eeternam  ;  nam,  si  nihil 
horum  interveniat,  nulla  est  vera  indigentia 
ex  parte  proximi,  quae  obliget  hic  et  nunc  ad 
subveniendum  iili.  Et  quoadhoc  recte  proce- 
dit  argumentum  factum ;  quia,  si  ipsemet  non 
tenetur  sibi  ipsi  subvenire  cum  possit,  neque 
ego  etiam  teneor.Item,  ego  non  possum  cor- 
ripere  pro  facto  praeterito,  ut  sic,  id  est,  so- 
fum  quiafactum  est,  ut  ostendimus  ;  ergo  de- 
beo  corripere  de  illo,  prout  manet,  seu  eo 
quod  per  pcenitentiam  non  tollitur  ;  sed  qui 
adhuc  non  tenetur  ad  tafem  poenitentiam, 
nondum  est  dignus  tali  correctione  ;  ergo 
non  potest  urgere  tunc  obligatio  ad  illam  fa- 
ciendam. 

35.  Oljectioni  occurritur.  —  Dices,  nomine 
correctionis  non  tantum  intelfigi  reprehen- 
sionem  de  malo  facto,  sed  etiam  admonitio- 
nem  de  malo  vitando.  Sed  de  hac  potest  fieri 


326 


DISPUTAT.  XV.  SECT.  VI. 


idern  argumentum  ;  nam  quando  alter  non 
tenetur  admonitionem  acceptare,  sed  absque 
peccato  respondere  potest,  quod  suo  tempore 
pcenitentiam  aget ,  neque  alter  tenetur  ex 
prsecepto  tunc  illum  admonere ,  si  nullum 
tunc  instet  prseceptum,  sed  ad  summum  erit 
consilium.  Exemplum  quotidianumest  in  pce- 
nitentia  sacramentali,  nam ,  quia  fideles  non 
tenentur  confiteri  statim  ac  peccant,  licet  vi- 
deamus  aliquem  peccantem,  seu  in  peccato 
permanentem,  absque  iteratione,  vel  conti- 
nuatione,  etc,  non  tenemur  illum  admonere, 
ut  confiteatur,  quia  ipse  respondere  potest  se 
nunc  non  teneri.  Si  tamen  jam  adesset  tem- 
pus  anni  completi,  pro  quo  obligat  tale  pree- 
ceptum,  tunc  posset  urgere  obligatio  talis  ad- 
monilionis_,  si  moraliter  timeretur,  aliumnon 
esse  expleturum  obligationem  suam  sine  tali 
admonitione;  nam  si  alius  est  per  se  facturus, 
non  indiget  tali  admonitione.  Imo  si  nullum 
sit  indicium  ad  praesumendum  alium  non  esse 
facturum  tempore  quo  tenetur^  nulla  est  obli- 
gatio  cbaritatis  ad  praeveniendum  et  admo- 
nendum  illum ,  ut  per  se  constat;  sicut  non 
teneor  eleemosynam  dare  alicui,  sinullum  in- 
dicium  babeo  indigentiae  ejus.  Eadem  ergo 
proportione  ratiocinandum  est  de  pcenitentia 
interiori,  et  admonitione  ad  illarn  agendam; 
donec  enim  instet  aliqua  obligatio,  vel  ne- 
cessitaS;  cum  aliqua  probabilitate,  quod  alter 
indigeat  admonitione  ut  expleat  obligationem 
suam_,  revera  non  instat  talis  obligatio. 

36.  Addendum  vero  est,  banc  obligationem 
non  solum  posse  oriri  ob  novum  peccatum  im- 
pcenitentiee ,  quod  in  proximo  timetur,  sed 
etiam  ob  periculum  moriendi  sine  gratia, 
etiamsi  id  contingeret  sine  novo  peccato  ;  ut 
si  quis  sciat  proximum  esse  in  periculo  mor- 
tis  subitanese,  aut  violentee,  quod  ipse  igno- 
ratj  tenetur  illum  admonere  ut  pcenitentiam 
agat,  quia  illa  per  se  est  magna  indigentia  et 
necessitas;  et  ideo  sub  disjunctione  cliximus 
tunc  tantum  obligarepraeceptum  correctionis 
seu  admonitionis  sub  bac  consideratione , 
quando  imminet  periculum  mortis,  vel  novi 
peccati  iinpcenitentise.  Unde  etiam  constat, 
sub  bac  consideratione  servari  proportionem 
inter  correctionem  proximi  et  propriam^  et  in 
rigore  falsum  esse  teneri  nos  statim  ad  cor- 
ripiendum  proximum,  ut  poenitentiam  agat 
peccati  commissi ;  quod  in  antecedente  illius 
confirmationis  sumebatur. 


SECTIO  VI. 

Pro  quo   tempore  obliget  hoc  pcenitentise  prsece- 
ptum. 

1 .  Certum  est  pcenitentia?  prceceptum  olli- 
gare  in  articulo  mortis.  —  Haec  estpotissima 
difficultas,  quoe  resultat  ex  assertione  definita 
in  sectione  prsececlenti;  nam  si  hoc  prsece- 
ptum  non  obligat  statim ,  nulla  videtur  esse 
ratio  designandi  illud  in  toto  discursu  vitee 
usque  ad  articulum  mortis.  De  illo  enim  nulla 
potest  esse  controversia,  quin,  si  ante  illum 
hsee  obligatio  impleta  non  sit,  necesse  sit, 
tunc  saltem  impleri.  Alioqui  consummabitur 
transgressio  preecepti,  quia  lapsum  erit  totum 
tempus  intra  quod  impleri  poterat  etdebebat. 
Nam  praeceptum  pcenitentise  de  mortalibus 
peccatis  non  obligat  pro  futura  vita,  sed  pro 
preesente,  quia  post  hanc  vitam  non  est  jam 
tempus  pcenitentiae  agendse,  nam  ,  si  in  pree- 
senti  acta  non  sit,  homo  statim  in  aeternum 
damnatur.  Non  est  ergo  dubium  quin ,  in- 
stante  morte,  sit  articulus  maximae  necessita- 
tis  exequendi  hoc  prseceptum,  si  status  pec- 
cati  adhuc  duret. 

2.  An  lioc  prceceptum  ante  articulum  mortis 
olliget.  —  Prior  sententia.  —  Difficultas  vero 
est,  an  ante  illum  articulum  sit  aliquod  tem- 
pus,  pro  quo  obliget  hoc  prseceptum.  In  qua 
re  est  multorum  opinio,  hoc  praeceptum  per 
se  et  natura  sua  tantum  obligarepro  articulo 
mortis.  Ita  sentit  D.  Thom.  in  4>d.  27,  q.  \, 
art.  4,  ubi  de  confessione  loquitur ;  est  autem 
eadem  ratio  de  pcenitentia  interiori;  et  Du- 
randus  ibi,  q.  10,  n.  5  et  6,  qui  similiter  agens 
de  confessione  ,  nullum  assignat  tempus  ne- 
cessitatis  preeter  articulum  mortis,  nisi  pro- 
pter  casus  extrinsecos  et  accidentarios,  vel 
positivum  preeceptum.  Et  eodem  modo  su- 
mitur  heec  opinio  ex  Cajet._,  in  Summa,  verbo 
Contritio;  Adriano,  q.  3  de  Confessione;Me- 
dina,  Cocl.  de  Pcenit.,  tract.  \,  q.  6,  art.  1,  ad 
argum.;  Soto_,  d.  17,  q.  %,  art.  6;  Navarro,  in 
Summa,  c.  1 ,  n.  31.  Et  fundamentum  est  in 
prine.ipio  positum,  quia  supposito  quod  prae- 
ceptum  non  statim  obliget  ante  articulum 
mortis,  nulla  estmajorratio  designandiunum 
tempus  quam  aliud;  imo  neque  est  ratio  de- 
signandi  aliquod,  quia  in  nullo  est  vera  ne- 
cessitas;  prteceptum  autem  affirmativum  tan- 
tum  obligat  pro  articulo  necessitatis. 

3.  Posterior  sententia.  —  Probatur  ex  Pa- 
tribus. — In  contrarium  vero  afferri  possent 


DISPUTAT 
plures  conjecturse  tam  ex  Scriptura  et  Patri- 
bus  quam  ex  morali  consideratione  sumplis, 
qua3  suadcnt  magnam  esse  inordinationem 
differre  pcenitentiam  usque  ad  mortem,  ideo- 
quc  dari  boc  prseceptum  negativum  non  dif- 
fereudi  poenitcntiam  usque  ad  mortem ,  aut 
nimio  tcmpore,  ex  quo  necessario   sequitur 
affirmativum,  aliquando  poenitendi  ante  mor- 
tcm.  Probatur  ergo  primo,  quia  sancti  Patres 
valde  reprehendunt  longam  dilationem  pceni- 
tentise,  et  praesertiin  usque  ad  finem  vitae,  adeo 
ut  dixerit  August.,  serm.  57  de  tempore,  pce- 
nitentiam  reservatam  usque   ad  finem  vitse 
esse  valde  incertam  et  dubiam;  et  inter  alia 
inquit  :  Pcenitentia ,  quce  ab  infirmo  petitur, 
infirma  est ;  quce  autem  a  moriente  petitur, 
timeo  ne  et  ipsa  moriatur.  Ergo  voluntarie 
differre  pceniteniiam  usque  ad  illud  teropus 
est  per  se  valde  dissentaneum  rationi,  et  est 
quodammodo  se  exponere  periculo  non  agen- 
di  veram  poenitentiam.  Unde  idem  August., 
serm.  71  ad  Fratres  inEremo  :  JSatis  (inquit) 
alienus  est  a  fide,  qui  ad  agendam  pcenitentiam 
tempus  senectutis  expectat.  Hinc  Cyprianus, 
lib.  4,  epist.  2,  alias  epist.  52,  n.  6,  circa  fi- 
nem,  dicit,  iis  qui  toto  vita3  tempore  pceniten- 
tiam  contempserunt,  et  urgente  necessitate 
eam  petere  incipiunt,  negandam  esse  pacem, 
et  communionem,  quia  rogare,  illos  (inquit) 
non  delicti  pcenitentia ,  sed  mortis  urgentis  ad- 
monitio  compellit,  nec  dignus  est  in  morte  ac- 
cipere  solatium,  qui  se  non  cogitavit  esse  mo- 
riturum.  In  qua  pcena  et  censura  excessit  hic 
doctor  sanctus;  propter  quod  revocarunt  ii- 
lam  sanctf  Pontifices  Leo  I,  epist.  69,  circa 
finem,  et  Ccelestinus  1,  epist.  2,  cap.  2;  satis 
tamen  indicavit  Cyprianus,  quam  sit  grave 
crimen  differre  pcenitentiam  usque  ad  mor- 
tem.  Quod  etiam  confirmari  potest  ex  illo  ad 
Rom.  2  :  Ignoras  quia  lenignitas  Dei  acl  pos- 
nitentiam  te  adducit?  tu  autem  secundum  du- 
ritiem  tuam  et  impcenitens  cor  thesaurizas  iihi 
iram  in  die  irce.  Indicavit  ergo  Paulus  ante 
mortem  dari  talem  impcenitentiam,  quae  the- 
saurizet  iram  Dei,  quod  non  est  sine  gravi 
peccato.  Ad  quem  modum  videtur  exponere 
Hieron.  illud  Psalm.  37  :  Putruencnt  et  cor- 
ruptce  sunt  cicatrices  mece  a  facie  insipientice 
mece :  Quia  nolebam  (inquit  Hieronymus)  agere 
pcenitentiam. 

4.  Ratione  suadetur  senientia. — Prcecludi- 
tur  responsio.  ■—  Ratione  vero  confirmari  hoc 
potest,  primo  a  simili  de  aliis  actibus  qui  sunt 
necessarii  ad  salutem  ,  ut  sunt  fidei,  charita- 
tis,  etc,  quia  eorum  necessitas  et  obligatio 


XV.  SECT.  VI.  327 

non  reservatur  in  tempus  mortis;  non  estau- 
tem  minus  necessaria  pcenitentia  ad  recte 
vitam  instituendam  in  orcline  ad  consequen- 
dum  ultimum  finem,  ad  quem  ordinatur  tota 
necessitas  istorum  actuum.  Unde  confirmatur, 
quia,  si  contritio  consideretur  ut  medium,  seu 
dispositio  necessaria  ad  obtinendam  gratiam, 
videtur  sane  praeceptum  ejus  debere  obligare 
ante  mortem,  quia  contra  omnem  rationem 
est ,  ut  toto  vitse  tempore  voluntarie  homo 
perseveret  extra  gratiam  Dei,  et  ejus  assecu- 
tionem  reservet  in  finem  vitse.  Si  vero  con- 
sideretur,  ut  est  satisfactio  divinse  injuriee, 
etiam  videtur  esse  quidam  implicitus  con- 
temptus  injurise  divinse  prsetermittere  volun- 
tarie  hanc  satisfactionem  toto  vitse  tempore, 
praesertim  cum  Deus  ssepe  illam  inspiret,  seu 
vocet  hominem  ad  illam  reddendam.  Unde 
hujus  vocationis  contemptum,  seu  dilationem 
nimiam  ssepe  Deus  graviter  reprehendit ,  ut 
IsaiaB  65  :  Omnes  in  cade  corruetis,  propterea 
quod  vocavi  scepe,  et  non  respondistis.  Unde 
Gregorius,  hom.  11  in  Ezech. ,  circa  illa  ver- 
ba,  c.  33:  Si  aversus  justus  fecerit  iniquita- 
tem,  etc.  :  Peccatores  (inquit)  Deus  diu  ex- 
pectat,  ut  redeant ;  non  redeuntious  vero  etiam 
offendiculum  ponit,  ut  gravius  impingant.  Ex 
quo  intelligitur,  Deum  ssepe  deserere  pecca- 
torem  propter  dilationem  pcenitentise ,  quse 
pcena  est  gravissima,  et  indicat  gravem  cul- 
pam.  Et,  quamvis  dici  possit  hod  non  esse  ob 
solam  dilationem  pcenitentise  ,  sed  quia  cum 
hac  dilatione  ssepe  conjuncta  sunt  alia  pec- 
cata ,  hoc  imprimis  non  tollit,  quin  ipsa  im- 
pcenilentia  etiam  peccatum  sit.  Et  deinde  ip- 
sum  morale  periculum,  in  quod  conjicitur 
peccator  nimium  differendo  pcenitentiam,  os- 
tendit  quam  sit  rationi  consentaneum,  uthoc 
prseceptum  obliget  aliquando  in  ipsa  vita  ante 
mortem.  Prsesertim  cum  ipsa  pcenitentia  ex 
ratione  sua  propria  obliget,  non  tantum  ad 
detestanda  peccata  pr&terita,  sed  etiam  ad 
cavenda  futura;  propter  quod  non  soia  dis- 
plicentia  prseteritorum,  sed  etiam  propositum 
in  futurum  est  de  necessitate  pcenitentise.  Et 
hoc  etiam  maxime  confirmat  obligatio  chari- 
tatis,  quia,  ut  inquit  Chrysost. ,  hom.  80  ad 
Populum  :  Tam  lona,  quam  mala,  si  nimium 
fuerint  immorata,  potentiorafiunt.  Quod  etiam 
significat  Gregorius,  in  id  Psal.  31 :  Beati  quo- 
rum  remissce  sunt  iniquitates,  etc.  Ac  denique 
S.  Bonaventura,  tom.  1  Opusc,  in  Collat.  de 
Contemptu  sseculi,  in  fine  :  Hoc,  inquit,  te- 
neo,  Jioc  verum  puto,  quod  ei  non  lonus  finis 
est,  cui  semper  fuerit  mala  vita.  Est  ergo  con- 


328  DISPUTAT.  XV 

trarium  saluti  et  charitati  propriae  adeo  dif- 
ferre  pcenitentiain. 

Quibus  temporibus  pcenitentice  prceccplum  ex 
accidenti  obliget. 

5.  Prhmis  casus. — Pro  resolutione  sup- 
pono,  duobus  modis  posse  determinari  tem- 
pus  hujus  obligationis.  Primo  ex  aliquo  fine 
extrinseco  et  accidentario  virtuti  pcenitentise, 
ut  sic  ;  secundo  per  se  et  intra  latitudinem 
et  obligationem  bujus  virtutis.  Priori  modo 
assignantur  varii  casus  ab  auctoribus,  qui  re 
vera  nec  pertiuent  ad  praeceptum,  de  quo 
agimus,  nec  ex  principiis  proesentis  materiae 
definiri  possunt ;  .sed  illius,  ad  quam  spectnt 
finic,  vel  occasio,  ex  qua  oritur  talis  neces- 
sitas.  Id  patebit  numerando  breviter  casus 
qui  ab  auctoribus  attinguntur. 

6.  Primus  est,  quando  necesseest  exercere 
aliquam  actionem,  quae  propter  sanctitatem 
suam  requirit  statum  gratiae  in  operante,  nec 
potest  sine  novo  peccato  exerceri  in  statu 
peccati  niortalis,  ut  est  ministrare  ex  officio 
aliquod  sacrameirtum,  vei  recipereEucbaris- 
tiam  (ubi  non  est  copia  confessoris),  vel  aliud 
sacramentum  vivorum  ;  in  bis  enim  eventi- 
bus  necessario  est  pra>mittendacontritio  (agi- 
mus  enim  seclusa  confessione).  Ita  docent 
omnesauctores  citati,  etvere;  tamenilia  obli- 
gatio  non  oritur  ex  preecepto  contritionis,  ut 
sic,  sed  ex  pr.-ecepto  digne  tractandi  res  sa- 
cras.  Unde  fit,  ut,  qui  non  prsemissa  contri- 
tione  in  eo  casu  recipit,  vel  ministrat  ex  of- 
ficio  sacramentum,  non  committat  duo  pec- 
cata,  unumomissionis  contritionis  contraboc 
preeceplum,  alterum  indigne  tractando  sacra- 
mentum  ;  sed  solum  boc  poslerius,  quod  est 
commissionis,  contra  prasceptum  negativum 
noa  irrogandi  injuriam  sacramento.  In  quo 
nescio  quam  differentiam  constituunt  Soto 
et  Cano  inter  sacramentum  Eucharistia3  et 
reliqua  ;  sed  revera  nulla  est  quoad  moclum, 
seu  speciem  obligationis,  sed  solum  quoad 
gravitatem  cjus,  propter  excelientiam  illius 
sacramenti  ;  excepta  illa  speciali  obligatione 
praeniittendi  confessionem  ante  communio- 
nem,  supposita  conscientia  peccati  mortalis. 
Qua3  omnia  in  materia  de  sacramentis  in  ge- 
nere,  et  de  Eucharistia  fusius  tractata  sunt. 

7.  Secundus. — Duo  noianda  circa  illum.  — 
Seeundus  casus  est,  si  occurrat  vehemens  ten- 
tatio  et  occasiopeccandibic  etnunc,  ad  quam 
vincendam  censeatur  moraliter  necessaria 
divina  gratia  et  amicitia.  Ita  Soto,  et  alii.  Duo 
tamen  sunt  observanda.  Unuoa  est,  hunc  ca- 


SECT.  VI. 

sum,  per  se  loquendo,  non  esse  moralem, 
quia  ad  vincendam  quamcunque  tentationem 
auxilium  gratise  excitantis  et  adjuvantis  suf- 
ficit,  et  nullum  est  principium  sufBciens,  quo 
sibi  homo  persuadeat,  non  posse  tale  auxi- 
lium  suiiiciens  vel  efficax  obtineri  sine  gra- 
tia  habituali,  aut  semper  negari  ei  qui  non 
conteritur.  Praisertim  quia  supposita  iali  oc- 
casione  peccandi,  tunc  habere  contritionem 
est  vincere  illam,  quia  includit  propositum 
non  peccandi  etiam  in  ea  occasione  ;  ergo 
contritio  non  est  medium  ad  obtinendum  au- 
xilium  necessarium  ad  illam  victoriam  ;  nam 
potius  ipsa  contritio  est  effectus  talis  auxilii, 
et  cum  minori  auxilio  posset  illa  specialis 
tentatio  superari,  per  solam  negationem  con- 
sensus,  seu  nolitionem  talis  actus  seu  objecti. 
Quod  si  illa  occasio  nou  consideretur  tantum 
lit  prsesens,  et  quasi  momentanea,  sed  ut  fu- 
tura  et  perseveratura,  et  status  gratise  dica- 
tur  esse  dispositio  ad  constanlerresistendum, 
sic  fateor  illarn  esse  aptissimam  dispositio- 
nem,  et  rnoraliter  aliquando  censeri  posse 
necessariam,  si  perseverantia,  seu  continua- 
tio  occasionis,  et  teniationis  sit  diuturna.  Ta- 
men,quia  hoc  nunquam  in  praesenti  constare 
potest,  et  in  quolibet  tempore  signato  pos- 
sunt  sperari  sufficientia  auxiliagratia*,  etiam- 
si  habitualis  gratia  desit,  ideo  vix  credo,  ad 
hunc  finem  posse  judicari  boc  medium  ita 
neccssarium,  ut  inde  oriatur  obligatio.  Dixi 
per  se  loquendo,  quia  ex  dictamine  conscien- 
tise,  vei  ignorantis,  vel  timidas,  id  non  repu- 
gnat. 

8.  Objectioni  occurritur. — Tunc  autem  ad- 
vertendum  est  secundo,  illam  necessitatem 
esse  extrinsecam,  et  oriri,  verbi  gratia,  cx 
pra?cepto  castitatis,  si  tentatio  sit  III I  contra- 
ria,  et  sic  de  aliis;  et  ideo  tunc  omissionem 
contritionis  non  esse  speciale  peccatum  con- 
tra  prajceptum  pcenitentiae,  sed  esse  solum 
circumstantiam  peccati  contra  castitatem  , 
quod  commissum  fuit,  vel  consentiendo  ten- 
tationi,  vel  exponendo  se  periculo  morali 
ejus,  omittendo  medium,  quod  ad  eum  fmem 
existimabatur  necessarium.  Quod  si  quis  in- 
stet,  etiam  illud  peccatum  esse  contra  virtu- 
tem  pcenitenliaB ,  quatenus  est  justitia  ad 
Deurn,  nam  peccatum  illud  est  injuriosum 
Deo  ;  propter  quod  dicimus  propositum 
non  peccandi  de  caetero,  et  tollendi  morales 
occasiones  peccatorum,  pertinere  ad  virtutem 
pcenitentiai :  respondetur  concedendo  sub  hae 
speciaii  ratione  peccatum  hoc  esse  contra 
hanc  virtutem,  non  tameu  sub  specialiratio- 


DISPUTA.T.  XV.  SECT.  VI. 


ne  impcenitentise.  Dislinguere  ergo  oportet  in 
bac  virlute  duo  praicepta  :  unum  non  infe- 
rendi  injuriam  Deo,  cui  repugnat  omne  pec- 
calum  ;  aliud  ailirmativum  satisfaciendi  pro 
injuria,  cui  rcpugnat  impoenitentia  ;  illud  cr- 
go  peccatum  est  contrarium  priori  preecepto, 
non  tamen  posteriori,  quia  pro  tunc  non  obli- 
gat,  et  de  hoc  in  praesenti  agimus. 
-  9.  Tertius  casus. — Tertius  casusest,  quan- 
do  commune  malum  reipublicoe  imminet,  ct 
membra  ejus  tenentur  orare  Deum,  ut  illi 
malo  subveniat.  Jta  Adrian. ,  Navarrus ,  et 
Petrus  Soto.  Et  potest  fundari,  quia,  si  tene- 
murorare  Deum,  tenemur  itaorare,  ut  exau- 
diamur  quantum  iu  nobis  est  ;  frustra  enim 
est  petere,  etaliunde  impedimentum  ponere; 
sed  niliil  magis  potest  impedire  impetralio- 
nem  quamstatuspeccati;  ergo,  etc.  Quee  sen- 
tentia  est  satis  pia  et  probabilis  ;  tamen  circa 
liunc  casum  eadem  adverti  possunt,  quoB  cir- 
ca  preecedentcm.  Raro  enim  obligabitur  homo 
ad  apprebendendum  boc  medium  tanquam 
necessarium,  cum  oratio  videatur  sufiicere  , 
quee  non  tam  nilitur  in  justitia  orantis  , 
quam  in  misericordia  Dei ,  qui  peccatores 
etiam  exaudit,  preesertim,  quia  particularis 
persona  semper  potest  preesumere  esse  in 
communitateplures  justos,  propter  quosexau- 
diat  Deussimul  orantes  peccatores.  Posila  vc- 
ro  aliquando  bujusmodi  obligatione ,  etiam 
tunc  illa  non  oritur  ex  boc  preecepto  pceniten- 
tiae,  sed  ex  cbaritate,  qua  tenemur  patriam 
diligere  et  bonum  ejus  procurare. 

Quando  ex  positivojure  determinetur  lempus 
contritionis . 

10.  Primus  casus  expenditur. — Pairsus  ad- 
vertendum  est  ,  determinationem  temporis 
hujus  preecepti  per  se,  et  intra  latitudinem 
ejus,  duobus  modis  intelligi  posse  :  primo  ex 
aliquo  preecepto  positivo  ;  secundo  ex  natura 
rei  seu  talis  preecepti.  Et  de  utroque  modo 
dicendum  est,  quia  etiam  priori  assignari  so- 
lent  nonnulli  easus,  quosoportet  cxpendere. 
Primus  sumitur  ex  opinione  eorum  qui  di- 
cunt  teneri  peccatorem  ad  contritionem  ha- 
bendam  saltem  omnibus  diebus  festis.  Quam 
tenuit  Marsilius  in  4,  q.  12,  art.  1 ,  part.  5  ; 
et  Angelus,  verb.  Feria?,  num.  41,  qui  citat 
illud  Levitici  23  :  Sabbathum  requietionis  est, 
affligetisque  animas  vestras  ;  anima,  quai  non 
fuerit  afflicta  die  hac,  peribit.  Idem  sentit  An- 
ton.,  2  p.,  tit.  9,  c.  1,  quatenus  ait,  illo  prss- 
cepto  maxime  proecipi  quietem  mentis  in 
Deum.  Inclinant  eliam  Petrus  Soto,  lect.  13  de 


329 

Pcenit.,  et  Viguerius  in  Summa,  c.  1G,  §  4, 
verr.  11.  Favet  etiam  Scotusin  3,  d.  27,  art. 
3,  §  Quantum  ad  secundum,   et  d.   37,  §  Ad 
primum,  quem  ibi  Gabriel  sequi  vicletur,  art. 
1,  in  finc;  qui  senliunt  obligari  hominem  ad 
cliligendum  Deum  supcr  omnia  singulisdie- 
busfestis;  namputant  tertium  proeceptum  De- 
calogi  esse  determinationem  pra?cepli  dilec- 
tionis  Dei ;  eadem  autem  est  ratio  de  contri- 
tione,  supposito  peccato,  maxime  cum,  per  se 
loquendo,  baberi  tunc  non  possit  dilectio  sine 
contritione.  Fundamentum  vero  aliorum  est, 
quia  ex  vi  bujus  preecepti  tenemur  vacare 
Deo  et  cultui   ejus,  quod  non  potest  facere 
convenienter  qui  estin  peccato^  nisi  de  eo  do- 
leat.  Item  quia  institutio  festorum  ad  boc  or- 
dinatur,  ut  in  illis  diebusanima  sanctificetur. 
11.  In  hoc  casic  non   obligare  prcvceptum 
contritionis  ostenditur. — Verumtamen  hasc 
sententia  falsa  est  et  sine  fundamento  ,  ut 
Medina,  Soto  et  Cano  locis  citatis  latius  pro- 
sequuntur.  Et  probalur  breviter,  quia   talis 
obligatio,  neque  ex  verbis  ipsius  prascepti  de 
observandis  cliebus  festis ,  neque  ex  re  ipsa 
praicepta  colligi  polest.  Primum  patet,  quia 
hoc  praeceptum,  ut  est  nunc  in  usu  Ecclesia?, 
non  habet  certa  et  determinata  verba,  nisi 
solum,  ut  bujusmodi  dies  sint  sanctificatij  seu 
deputati  cultui  divino,  cujus  prsecepti  sensus 
ex  usu  et  traditione  Ecclesia^  sumendus  est ; 
booc  autem  traditio  babet,  ut  negative  obli- 
get  hoc  prfficeptum  ad  abstinendum  ab  omni 
opere  servili;  aflirmative  autem,  seu  positi- 
ve,  ad  sacrum  audiendum;  ut  habetur  in  c. 
Mtssas,  de  Consecr. ,  d.  \  ,   ex  Concilio  Aga- 
thensi,  ubi  de  die  Dominico  est  sermo ;  sed 
extcnditur   ad  omnes  festos   dies.   At    vero 
utrumque  borum  potest  observari  et  impleri 
sine  actu  contritionis,  et  in  statu  peccati  mor- 
talis.  Quod  quidem  de  parte  negativa  per  se 
notum  est.  De  aftirmativa  vero  etiam  constat, 
qnia  is  qui  est  in  peccato  mortali  potest  effi- 
cere  actum  religionis  externum,  et  etiam  in- 
ternum,  prout  proeccptus   est,  quamvis  ille 
non  sit  meritorius^  neque  ex  gratia  sanctifi- 
cante  profectus ;  qui  modus  proeceptus  non 
est;  ergo  sub  hoc  preeceptum  non  cadit  con- 
tritio;  prajsertim  cum  hoc  proeceptum,  quan- 
tum  ad  banc  determinationem,  sit  ecclesias- 
ticum,  et  Ecclesia  non  possit  proecipere  actum 
mere  internum,  nisiprout  conjungitur  neces- 
sario  cum  aliquo  externo;  ostensum  est  au- 
tem  interiorem  actum  contritionis  non   esse 
necessarium  ad   externum    actum  ,  qui   per 
hanc  legem  prajcipitur;  ergo. 


330 

12.  Explicatw  locus  Lemt. 
considerentur  verba,  quibus  hoc  preeceptum 
traditum  est  in  lege  veteri  de  observatione 
Sabbathi,  primo  non  multum ,  vel  nihil  hoc 
ad  nos  referret;  quia  praeceptum  illud,  qua- 
tenus  cseremoniale  fuit  illius  legis,  jam  ces- 
savit.  Deinde  etiam  in  lege  nullum  est  ver- 
bum,  ex  quo  talis  obligatio  colligi  possit,  quia 
sofum  preecipitur  cessatio,  vel  quies  ab  omni 
opere  servili,  et  cultusDei  in  genere.  Verbum 
autem  illud,  Affligetisque  animas  vestras, 
non  habetur  in  preecepto  de  observatione 
Sabbathi,  ut  patet  Levit.  16  et  23 ,  et  Exod. 
16  et  20,  et  Num.  19,  sed  specialiter  ponitur 
verbum  illud  in  quodam  festo,  quod  celebra- 
tur  die  decimo  septimi  mensis,  et  dicebatur 
festum  expiationis,  et  emendationis  a  pecca- 
to.  Unde  probabile  est  pro  illo  die  festo  fuisse 
specialiter  preeeeptum  actum  pcenitentiee,  vel 
externum,  qui  consistit  in  aliqua  afflictione 
corporis  (ita  enim  solet  usurpari  illa  locutio 
in  sacra  Scriptura,  ut  patet  Num.  30)  vel  certe 
etiam  internum.  Juxta  quam  expositionem, 
per  illam  legem  determinatum  fuit  preece- 
ptum  contritionis  pro  eo  tempore,  ut  saltem 
singulis  annis  reconciliarentur  peccatores 
cum  Deo  per  contritionem ;  quee  tamen  lex, 
utpote  ceeremonialis,  jam  cessavit.  Et  ex  his 
etiara  constat  altera  pars  in  principio  sumpta, 
scilicet,  quod  neque  ex  re  ipsa  preecepta  pos- 
sit  colligi  heec  determinatio  vel  obligatio  in 
diebus  festis ;  quia  res  illa  praecepta  solum  est 
cultus  Dei  vel  in  genere,  vel  in  specie,  au- 
diendi  sacrum;  et  utrumque  fieri  potest  sine 
contritione.  Et  quamvis  fortasse  finis  hujus 
prsecepti  sit  ut  homo  placeat  Deo  et  conver- 
tatur  in  ipsum,  tamen  finis  preecepti  non  cadit 
sub  preeceptum,  nisi  sit  etiam  materia  pree- 
cepti :  talis  autemfinis  non  est  materia  hujus 
prsecepti,  ut  explicatum  est. 

13.  Secundus  casus  prtecepti  positivi  de  an- 
nuali  contritione  expendilur. —  Secundus  mo- 
dus  ponendi  determinationem  temporis  in 
hoc  preecepto  poenitentiee  exjure  positivo  et 
ecclesiastico  est  Soti  supra  dicentis,  per  legem 
annualis  confessionis  determinatum  etiam  es- 
se  preeceptum  contritionis,  ut  saltem  singulis 
annis  habeatur ;  ita  ut  si  aliquis  debito  tem- 
pore  confiteri  non  possit,  intra  annum  tenea- 
tur,  vi  preecepti  ecclesiastici  saltem  habere 
contritionem ;  quia  licet  excusetur  ab  eo  quod 
non  potest  facere ,  non  tamen  ab  illo  quod 
servare  potest.  Sed  hcec  sententia  mihi  non 
videtur  vera,  quia,  ut  recte  notavit  Cajetan., 
verb.  Contritio,  circafmem,  ex  vi  legis  de 


DISPUTAT.  XV.  SEGT.  VI. 
23.  —  Si  vero  confessione  annuali  solum  tenetur  homo  ha- 
bere  illum  actum  interioris  pcenitentiee,  qui 
necessarius  est  ad  verum  sacramentum  pceni- 
tentiee  suscipiendum,  quia  hoc  est  quodilla  lege 
preecipitur,  et  lex  de  sacramento  poenitentiee 
distincta  est  a  lege  contritionis,  unde  non  de- 
terminat  illam,  nisi  quatenus  ioeluditur  ipsa 
contritio  in  sacramento  ;  suppono  auteru,  sa- 
cramentum  non  requirere  contritionem  per- 
fectam,  sed  attritionem  tantum.  Ex  quo  in- 
fero,  eum,  qui  propter  impotentiam  excusa- 
tur  a  confessione  debito  tempore,  non  teneri 
ex  vi  preecepti  ecclesiastici  ad  habendam  ve- 
ram  contritionem.  Quia  tale  preeceptum  illam 
non  requirit,  sed  solam  attritionem;  ergo 
etiam  si  fingamus  hominem  teneri  ad  facien- 
dam  iilam  partem  preecepti,  quam  potest,  non 
tenebitur  ad  contritionem,  sed  ad  attritionem 
tantum. 

14.  Objectioni  occurritur.  —  Dicetur  fortas- 
se,  teneri  ex  illo  preecepto  se  disponere  ad 
gratiam ;  et  quia  tunc  non  sufficit  attritio  ad 
hujusmodi  dispositionem,obligabitur  ad  con- 
tritionem.  Sed  contra,  nam  illud  non  est  ma- 
teria  hujus  preecepti,  quamvis  fortasse  sit  fi- 
nis  ejus,  vel  quid  consequens  ad  illud.  Nam, 
si  quis  per  possibile  vel  impossibile  possit  re- 
cipere  verum  sacramentum  pcenitentiee  in- 
forme,  satisfacit  huic  preecepto  ecclesiastico ; 
et  licet  peccet  contra  generale  preeceptum  de 
sacramentis  digne  recipiendis ,  non  tamen 
contra  speciale  preeceptum  de  annua  con- 
fessione,  ut  est  communis  sententia  Theolo- 
gorum,  quam  Soto  etiam  sequitur;  ergo  ex 
vi  hujus  specialis  preecepti,  non  tenetur  homo 
se  disponere  ad  gratiam.  Et  deinde ,  in  illo 
casu  neque  ad  attritionem  tenetur  homo  ex  vi 
hujus  preecepti;  quia  quando  Ecclesia  preeci- 
pit  aliquem  actum  externum  principaliter,  et 
consequenter  preecipit  internum  ad  illum  ne- 
cessarium,  cessante  obligatione  exterioris  ac- 
tus,  cessat  etiam  interioris.  Quod  patet  exem- 
plis ,  nam  Ecclesia,  preecipiendo  orationem 
vocalem,  preecipit  attentionem  internam  ad 
Deum;  qui  autem  excusatur  propter  impo- 
tentiam  ab  oratione  vocali ,  non  tenetur  pro 
illo  tempore  interius  attendere  ad  Deum. 
Deinde  ratio  est,  quia  Ecclesia  per  se  non  de- 
terminat,  nec  preecipit  internum ,  sed  solum 
externum,  quia  actus  interior  secundum  se 
non  cadit  directe  sub  jurisdictionemEcclesiee. 
Et  confirmatur,  nam  si  quis  ex  voto,  vel  pro- 
pter  statum  religionis,  teneatur,  verbi  gratia, 
singulis  mensibus,  vel  hebdomadibus  confi- 
teri,  et  excusetur  propter  impotentiam  a  con- 


DISPUTAT.  XV.  SEGT.  VI. 


331 


fessione ,  non  tenetur  ad  contritionem ;  ergo 
similiter,  etc. 

15.  JSoti  dictum  refellitur. —  Unde  etiam 
colligo ,  falsum  esse  quod  idem  Soto  ait , 
quando  est  periculum  oblivionis  peccatorum, 
necessarium  esse  de  illis  contritionem  habere, 
vel  ex  natura  rei,  seclusa  confessione ,  vel 
etiam  nunc,  si  non  possit  quis  statim  confiteri. 
Hoc  (inquam)  falsum  est,  quia  ex  vi  contri- 
tionis  non  tenetur  homo  conteri  de  singulis 
peccatis  distincte  recogitatis,  et  in  memo- 
riam  revocatis,  ut  snpra  ostensum  est;  ergo 
ex  vi  naturalis  prsecepti  contritionis  non  est 
necessarium  statim  conteri  propter  metum 
oblivionis.  Neque  etiam  id  est  necessarium 
propter  defectum  confessionis,  quando  quis 
confiteri  non  potest,  quia  jam  est  ostensum 
non  teneri  hominem  ad  contritionem  haben- 
dam,  ex  eo  solum,  quod  confiteri  non  potest 
quando  tenetur,  si  alias  nulla  instet  necessi- 
tas.  Preesertirn,  quia  non  est  certum  teneri 
quempiam  ad  confitendum  statim  propter  pe- 
riculum  oblivionis;  de  quo  infra  suo  loco  di- 
cam.  Concludo  igitur  quoad  hanc  partem  nul- 
lam  esse  determinationem  juris  positivi,  quia 
neque  a  jure  humano  esse  potest,  ut  rationes 
factee  ostendunt ;  a  divino  autem  nihil  habe- 
mus,  preeter  ipsum  pcenitentiee  sacramenturn, 
a  quo  nulla  determinatio  contritionis  extra 
ipsum  sacramentum  exercendee  sumi  potest , 
ut  rationes  factse  etiam  ostendunt. 

De  tertio  modo  determinationis  temporis  Jmjus 
obligationis. 

16.  Hocprceceptum  non  olligare  exjtistitia  ad 
Deum  ante  periculum  moriis.  —  Superest  di- 
cendum  de  tertio  modo  determinandi  tempus 
obligationis  in  hoc  prsecepto,  scilicet  per  se, 
et  ex  vi  illius  tantum,  solaque  ratione  natu- 
rali,  seu  connaturali  gratise  et  fidei.  Et  in  hoc 
puncto  probabilem  esse  judico  sententiam 
communem  in  principiorelatam,  nam  funda- 
mentum  ejus  valde  efficax  est.  Ut  vero  illam 
magis  explicemus,  et  aliquantulum  modere- 
mur  (quia  revera  videtur  parum  apta  ad  hu- 
manos  mores  recte  instituendos,  nisi  aliquo 
modo  limitetur),  ideo  distinguere  oportet  hic 
tria  illa  capita,  ex  quibus  diximus  posse  hanc 
obligationem  oriri.  Et  imprimis,  quod  spectat 
ad  titulum  justitise,  verum  censeo  prseceptum 
satisfaciendi  Deo  non  obligare  donec  pericu- 
lum  mortis  instet  (quid  per  periculum  mortis 
iutelligendum  sit,  infra  in  prsecepto  confessio- 
nis  declarabimus).  Probatur,  nam  ratio,qua  su- 
pra  probavimus  hoc  prseceptum  non  obligare 


statim,  probat  etiam  de  qnocunque  determi- 
nato  tempore  vitee  prsesentis,  quandiu  non  im- 
minet  periculum  mortis.Neque  est  verum,  in 
hac  dilatione  esse  contemptum  divini  hono- 
ris,  per  se  loquendo  ;  potest  enim  ex  multis 
aliis  causis,  et  ex  sola  fragilitate  provenire  , 
vel  ex  eo  solum  quod  hic  et  nunc  non  ap- 
prehenditur  pcenitentia  ut  necessaria  ad  cul- 
tum  vel  honorem  ex  justitia  debitum  Deo, 
et  aliunde  apprehenditur  ut  onerosa.  Neque 
etiam  ad  contemptum  satis  est,  quod  homo 
non  respondeat  vocationibus  divinis,  etiam  si 
sint  frequentes  ;  nam  totum  hoc  potest  esse 
ex  fragilitate,  et  sine  nova  irreverentia  gravi 
respectu  Dei.  Quod  si  aliquando  in  his  uasibus 
interveniat  novus  contemptus,  erit  quidem 
illudnovum  peccatum,  accidentarium  vero  et 
extraneum,  non  vero  erit  speciale  impceni- 
tentise  peccatunr,  de  quo  est  prsesens  quses- 
tio. 

17.  Neque  ex  charitate  propria  olligari.  — 
Atque  idem  dicendum  censeo  de  alio  titulo 
hujus  obligationis  ex  charitatepropria.  Quan- 
quam  in  hoc  majorem  dubitationem  inferant 
difEcultates  superius  positae ;  quia  heec  chari- 
tas  non  videtur  solum  obligare  ad  vitandum 
extremum  etcertissimum  malum  seternee  mor- 
tis,  sed  etiam  ad  fugiendumgrave  periculum 
ejus,  et  divinae  desertionis,  quale  invenitur 
in  diuturna  dilatione  pcenitentiee  usque  ad 
mortem.  Videtur  etiam  heec  charitas  obligare 
ad  vitandam  gravissimam  jacturam  spiritua- 
lium  bonorum,  omniumque  suorum  operum, 
quam  homo  facit  permanendo  in  peccato 
mortali  usque  ad  finem  vitee,  cum  nihil  illi 
prosint  ad  vitam  eeternam  consequendarn, 
cum  tamen  propter  hanc  preecipue  causam 
usum  hujus  vitee  recipiat.  Accedit,  quod  pro- 
positum  nonagendipcenitentiam  usque  ad  fi- 
nem  vitee,itaformaliter  et  directe  conceptum, 
per  sese  valde  repugnat  rationi,  et  morum 
honestati,  nam  includit  nimiam  negligentiam 
propriee  saiutis,  qu.ee  videtur  valde  contraria 
propriee  charitati  ;  ergo  signum  est  objectum 
illius  propositi,  esse  contra  aliquod  preecep- 
tum  vetans  dilationem  poenitentiee  usque  ad 
mortem ;  alioqui  nulla  esset  ratio  malitiee  in 
tali  proposito.  Quanquam  autem  hee  conjec- 
turoe  probabiles  sint,  non  videntur  sufficientes 
ut  dicamus  hanc  obligationem  proxime  et 
immediate  esse  ex  propria  charitate ;  quia 
obligationes  aliorum  preeceptorum,  et  pree- 
sertim  charitatis  Dei,  de  qua  statim  dicam, 
sufficiunt;  et  quiailla  pericula  et  incommoda 
nec  moraliter  ita  apprehenduntur  et  propo- 


332  DISPUTAT. 

nuntur,  nec  talia  sunt,  ut  ex  speciali  obliga- 
tione  charitatis  proprise  teneatur  homo  illa 
preevidere  etvitare;  nara  et  potest  semper 
sperare  locum  pcenitentise  ex  misericordia 
Dei,  et  alias  non  tenetur  procurare  augmen- 
tum  glorioe,  proprioet  speciali  prsecepto. 

48.  Dilectionis  Dei  prceceplum  nonreservare 
olligationem  suam  ad  articulum  mortis.  — At 
vero  ex  tertio  capitehujusobligationis  excha- 
ritate  ad  Denm,  melius  probatur  haec  obli- 
gatio.  Quia  verisimile  non  est  charitatem  Dei 
nunquam  obligare  ad  diligendum  ipsum  nisi 
in  extremo  vitse  periculo.  Et  ideo  semper  mi- 
hi  placuit  sententia  Soti  et  aliorum  dicen- 
tiura,  praeceptum  dilectionis  Dei  non  reser- 
vare  obligationem  suam  ad  articulummortis, 
quia  tanla  dilalio  aperte  est  coutraria  fini 
hujus  praecepti,  quod  est  dirigere  et  conve- 
nienter  conjungere  hominem  cum  suo  fme, 
ut  possit  recte  vitam  instituere,  cui  plane  re- 
pugnat,  clilectionem  hanc  reservari  usque  ad 
finera  vitae.Quod  maxime  perspicitur,  quando 
illa  dilatio  directo  proposito  et  voluntate  eli- 
gitur;  est  enim  illa  voluntas  valde  contraria 
rectse  institutioni  humanee  vitae.  Si  ergo  di- 
cimus  fornicationem  esse  contrariam  legi  na- 
turae,  quia  est  contra  bonam  educationem 
prolis  humanae,  majori  ratione  dicendumest, 
illam  voluntatem  esse  contrariam  legi  natu- 
ree,  utpote  contrariam  rectoe  institntioni  vitee 
hominis ;  illa  autem  lex  non  potest  esse  nisi 
charitatis  ad  Deum  ut  ultimum  finem,  quia 
per  debitum  ordiuem  ad  illum  recte  institui- 
tur  humana  vita.  Item  ob  similem  causam 
preeceptum  fidei  (et  iclem  estde  spe)  non  obli- 
gat  solum  in  articulo  mortis,  quia  non  man- 
datur  solum  ut  in  fide  moriamur,  sed  ut  per 
fidem  ambulemus,  et  ut  per  illam  Deum  co- 
lamus.  De  quo  etiam  cultu  potest  novum  ar- 
gumentum  fieri,  quia  non  tenemur  tantum 
colere  Deum  semel  in  fine  vitee,  sed  seepius 
congruis  temporibus.  Unde,  licet  tertium  proe- 
ceptum  Decalogi,  ut  deterrainatur  ad  dies 
festivos,  non  sit  pure  morale  et  naturale,  sed 
aliquid  habeat  positivum  et  creremoniale, 
quatenus  vero  generatim  preecipit,  ut  aliqui- 
bus  temporibus  cultui  divino  vacemus,  mora- 
le  est,  et  naturalo  :  ergo  differre  cultum  Dei 
usque  ad  tempus  mortis,  contra  rationem  na- 
turalem  est;  multo  ergo  magis  differre  amo- 
rem  Dei,  nam  et  magis  necessarius  est,  et 
magis  Deo  debitus;  et  aliunde  fere  eadem 
difficultas  est  in  assignando  tempore,pro  quo 
obligat  preeceptum  cultus  Dei  ex  nalura  rei, 
et  preeceptum  dilectionis. 


XV.  SECT.  VI. 

1 9 .  Drceceptum  pceniteatite  ex  dilectione  Dei 
ante  articulum  mortis  obligat.  —  Corollarhcm 
primum.  —  Corollarium  secicndum.  —  Sup- 
posito  ergo,  quocl  dilectio  Dei  super  omnia 
aliquando  potesl  esse  in  :praeceplo  ante  mor- 
tis  articuluin  ,  idem  dicendum  est  de  contri- 
tione,  saltem  ex  necessitate  ipsius  dilectionis 
Dei ,  quia  non  potest  is  qui  est  in  peccato 
mortali,  cum  occurrat  tempus  diligendi  Deum 
super  omnia,  servare  illud,  per  se  loquenclo, 
nisi  etiam  habeat  contritionem  peccalorum, 
ut  constat  ex  supra  dictis  ue  necessitate  medii 
contritionis.  Hinc  tamen  recte  infertur,  si  ali- 
quis  in  eo  casu  contritionem  omittat  et  ddec- 
tionem,  non  committereduo  peccata,sed  unum 
contra  charitatem ,  quia  unum  tantum  violat 
preeceptum;  et,  licet  duos  actus  omittat,  ta- 
men  necessitas  unius  solum  est  propter  alium; 
ubi  autem  unum  est  propter  aliud,  ibi  mora- 
liter  est  unum  tantum.  Deinde  infertur,  si  ex 
accidenti  contingat,  aliquem,  immemorem 
peccatorum  ,  diligere  Deum  super  omnia  in 
illo  obiigationis  articulo  sine  formali  actu 
contritionis,  atjue  ita  justificari,  postea  rion 
obligari  statim ,  vel  quamprimum  potesl , 
ad  habendum  formalem  actum  contritionis, 
sed  solum  eo  tempore  ,  quo  alias  proece- 
ptum  contritionis  obligaret.  Ratio  est,  qnia 
necessitas  contritionis  in  illo  tempore  so- 
lum  erat  propter  actum  dilectionis  ;  ergo 
qnacunque  ratione  contingat  actum  dilec- 
ctionis  liaberi  sine  actu  contritionis,  satis- 
factum  in  re  ipsa  est  praecepto  contritio- 
nis  ;  ergo  jam  ex  vi  illius  pra^cepti  non  te- 
netur  quis  ad  eliciendum  actum  contrilionis 
statim ,  neque  etiam  quia  justificatus  est  in 
voto  contritionis;  quia  ad  illud  implendum 
satis  est  contritionem  habere  eo  tempore,  quo 
ratio  justitioe  seu  pcenitentise  obligat.  Sicut 
nunc  qui  justificatur  per  confessioncm  in 
voto,  salisfacit  postea,  si  tempore,  quo  proe- 
ceptum  confessionis  secundum  se  obligat, 
confiteatur. 

20.  Quod  sit  ilhul  tempus  pro  quo  lioc  prce- 
ceptum  olligat.  —  Rcspondetur  fundamento 
prioris  sententice.  —  Sed  quaeres  tandem, 
quodnam  sit  tempus  illud,  pro  quo  divina 
charitas  obligat  ante  mortem  ad  habendam 
Dei  dilectionem,  et  ratione  iliius  contritionem 
peccatorum;  hoc  est  enim,  quod  oppositum 
sentientes  maxime  movet,  et  nos  etiam  plu- 
rimum  torquet,  quia  non  possumus  tempus 
hoc  in  particulari  certo  ac  definite  designare. 
Non  tamen  propterea  putamus  ncgandam  csse 
hanc  obligationem;  quam  icleo  magis  explica- 


DISPUTAT.  XV.  SECT.  VII. 


333 


mus  per  modum  prsecepti  negativi  non  diffe- 
rendi  conversionem  ad  Deum  usque  ad  mor- 
tem,  vel  diuturno  tempore,  quod  perindeest; 
quia  Uoc  est,  quod  clarius  suadetur  rationi- 
luis  factis.Ex  hac  autem  obligationenegativa 
necessario  infertur  affirmativa  ,  aliquando 
exercendi  hanc  contritionem  ante  morlem. 
Illud  vero  tempus,  si  non  sit  positiva  lege 
praescriptum,  prudenti  arbitrio  ipsiushominis, 
vel  alterius,  qui  (ejus  conscientia  cognita) 
possit  auxilium  prsestare,  committendum  est, 
ut  pensatis  circumstantiis  omnibus  judicet,  an 
incipiat  nimia  esse  dilatio.  Neque  aliquam  re- 
gulam  certiorem,  aut  magis  particularem  as- 
signare  possum,  tam  in  hoc  preecepto,  quam 
in  aliis  affirmativis  ,  preesertim  circa  actus, 
qui  ad  Deum  ordinantur,  sola  ac  nuda  ra- 
tione  naturali  perspectis.  Ad  rationem  autem 
iliam ,  quod  praceptum  afhrmativum  non 
obligut  nisi  in  articulo  necessitatis,  dicendum 
cst,  hoc  non  debere  intelligi  de  sola  necessi- 
tate  articuli  mortis,  aut  aiterius  extrinseci  no- 
cumenti  seu  damni,  sed  de  quacunque  neces- 
sitate  morali ,  qiice  ad  recte  et  honeste  vitam 
inslituendam  instare  judicetur,  secundum 
rectam  et  prudentem  rationem.  Et  hactenus 
de  obligatione  ad  internam  pcenitentiam. 

SECTIO  VII. 

Vtrum  teneatur  homo  in  hac  vita  ad  satisfacien- 
dum  Deo  pro  pama  temporali ,  atque  adeo  ad 
actus  externos  pcenitentix  obligetur. 

1 .  Remissa  culpa,  polest  manere  pmia  tempo- 
ralis,  pro  qua  liomo  potest  in  liac  vita  satisfa- 
ccre. — Quoniam  in  superioribus  diximus,  vir- 
tutem  hanc  non  solum  habere  actusinternos, 
sed  etiam  externos,  explicare  necesse  est,  an 
hi  etiam  cadant  sub  prseceptum  ex  natura  rei. 
Qua3  dubitatio  conjunctaest  cum  aliade  prte- 
cepto  satisfaciendi  pro  poena  debita  peccatis, 
ctideo  utramque  simul  breviter  expedire  pos- 
sumus.  Supponitur  autem  hic  primo  id,  quod 
sup.,  disp.  5,  ostensum  est,  remissa  culpaper 
contritionem,  manere  posse  reatum  pcense 
temporalis.  Supponitur  secuudo,  posse  nos 
in  hac  vita  satisfacere  Deo  pro  hac  pcena, 
vindicando  in  nobis  ipsis  peccata  commissa. 
Quamvis  enim  potuisset  Deus  hauc  vindictam 
reservare  in  ignem  purgatorii,  et  nullam  hu- 
jus  vitae  pcenamadmittere  incompensationem 
illius,  quia  revera  nulla  secundum  se  sumpla 
est  illi  cequalis,  certum  est  tamen  non  ita  fe- 
cisse,  sed  statuisse  ^oiius,  ut  homines  justi 
possint  per  satisfactiones,  seu  pcenas  liujus 


vitse  solvere  quidquidpcena?.  dcbitum  est  pec- 
catis,  et  consequi  remissionem  pcense  purga- 
torii ;  quod  late  ostendendum  est  infra,  cum 
agemus  de  satisfactione,  utest  tertia  pars  ma- 
teriee  sacramenti  pcenitentiee.  Hoc  ergo  sup- 
posito,  qusestio  est,  an  teneatur  homo  hanc 
ipsam  satisfactionem  pro  pcena  temporali  ex- 
hibere  in  hac  vita,  cum  possit. 

2.  Prima  opinio. — Probatur  ex  Scriptura. — 
Aliquibus  Theologis  ita  visum  est,  ut  Palu- 
dano,  4,  d.  17,  q.  1,  art.  1,  in  5  detinitione 
contritionis ;  Cano,  dict.  relect.,  p.  3,  concl.  2, 
et  in  4  p.  dicit  esse  sententiam  cerlissimam. 
Etfundari  potest  inTridentino,  sess.  6,  c.  14, 
dicente,  pcenilentiam  Ghristianihominis  inter 
aliaincludere  satisfactionemper  jejunia,  elee- 
mosynas,  etc.  Et  hanc  pcenitentiam  dicit  esse 
necessariam  :  et  de  iila  explicat  nonnulla 
Scriptura  testimonia,  ut  illud2  adCorinth.  7  : 
Tristia,  quce  secundum  Deum  est,  pcenitentiam 
in  salute?n  stabilem  cperatur;  et  Apoc.  i  :  Me- 
mor  esto  unde  excideris,  et  age  pcenitentiam  ;  et 
Matth.  3,  et  Luc.  3  :  F acite  fructus  dignos  pce- 
nilentve ,  quem  locum  ita  etiam  exponit  Gre- 
gor. ,  hom.  20  in  Evang.  •  et  Chrysostomus, 
hom.  10  in  Matlh.,ubi  postquam  multa  dixerat 
de  hac  satisfactione,  subditcircatinem:iW^wg 
enim  rulnerato  sufficit  ad  salutem  tantummo* 
do  spicula  e  corpore  evcllere,  sedetiam  remedia 
adhibere  vulneribus.  Ergo  in  his  locisomnibus 
videtur  indicare  prteceptum.  Et  ita  Magister, 
d.  16,  dicit  Joannem  Baptistam  illis  verbis, 
Facite  fructus  dignos  pcenitentice,  praecepisse 
satisfactionem  ;  Joannes  autem  non  potuit 
novum  praeceptum  imponere ;  non  enim  erat 
legislator :  explicuit  ergo  natnrale  praeceptum. 
Quod  etiam  indicari  videtur  Joel.  2  :  Conver- 
timini  ad  me  in  jejunio,  et  fletu,  et  planctu  ; 
ubi  eodem  modo  exigitur  conversio  cordis  et 
exterior  satisfactio. 

3.  Suadetur  ex  Patrilus. — Unde  Patres  eo- 
dem  fere  modo  loquuntur  de  necessitate  sa- 
tisfactionis  et  conversionis  cordis  ;  et  veram 
contritionem  dicunt  includere  propositum  sa- 
tisfaciendi ;  et  quo  peccata  sunt  plura  et  ma- 
jora,  eo  satisfactionem  hanc  debere  esse  ma- 
jorem.  De  quo  late  et  optime  loquitur  Am- 
brosius,  ad  Virginem  lapsam  c.  8 :  Gfrande  sce- 
lus  grandem  necessariam  habet  satisfactionem, 
etc.  Idem  fere  Augustinus,  de  Ver.  et  fals. 
pcenit.,  c.  14;  Cyprianus,  lib.  de  Lapsis,  a  n. 
7,  et  in  13indicat  non  posse  esse  veram  con- 
tritionem  ex  toto  cordc,  quce  non  se  exten- 
dat  ad  opera  satisfactionis.  Citat  ctiam  Cano 
Chrysost.,  horn.  9  ad  Hebr.,  ubi  iu  principio 


334 


DISPUTAT.  XV.  SECT.  VII. 


partis  moralis  describensmedicaraentura  pce- 
nitentise,  primas  partes  tribuit  externee  pce- 
nitentise.  Et  bomil.  5  de  Pcenitentia,  et  alia 
homil.  dc  Confess.  peccati,  tom.  5  :  Pejus  est 
(inquit)  Dei  o/fensam  non  satisfactione  placa- 
re,  quam  Dei  bonitatem  peccando  offendere ; 
sed  hoc  ioco  de  satisfactione  pro  culpa  loqui 
videtur.  Hom.  tamen  3  Imperfecti  in  Matth. : 
Multa,  inquit,  diligentia  necessaria  est  homi- 
ni  post  confessionem  et  baptismum,  ut  vulnus 
pcccatorum  ejus  et  apertura  sanetur.  Ambro- 
sius  etiam,  in  id  2  ad  Cor.  7  :  Tristitia,  quce 
secundum  Deum  est,  etc,  inquit  :  Quicunque 
inde  tristis  est,  quia  hoc  ei  in  seipso  displicet, 
quod  Deo  displicet,  elaborat  illud  pcenitendo 
delere,  et  Deo  satisfacere,  ut  possit  ad  salutem, 
quam  amiserat,  pervenire.  Similia  habet  Ori- 
genes  ,  hom.  8  in  Levit. ,  et  Tertuliianus  in 
fme  lib.  de  Pcenitentia.  Sed  difficilius  quam 
cseteri  loquitur  Cassianns,  Collat.  23,  c.  15; 
dicit  enirn,  eum  qui  post  baptismum  morta- 
liter  peccavit,  aut  diuturna  afflictione  et  poe- 
nali  dolore  purgandum,  aut  seterni  ignis  sup- 
phciis  addicendum ;  significat  ergo  peccare 
denuo  mortaliter,  qui  eam  purgationem  in 
hac  vita  negligit,  quia  propter  solam  tempo- 
ralem  pcenam,  non  eeterni ,  sed  temporalis 
ignis  pcenis  addiceretur  peccator. 

4.  Ratione  probatur . — Ratione  argumenta- 
turCano,quiapeccatumcorporeetanimocom- 
missum  est ;  ergo  ratio  j  ustitise  postulat  ut  pce- 
na  non  solum  animse^sed  etiam  corpori  respon- 
deat ;  atvero  si  tota  poena  temporalis  peccato 
debitainaliamvitamreservatur,  solaanima  et 
non  corpus  puniretur  ;  tenetur  ergo  homo, 
dum  vivit  in  corpore,  hanc  poenam  subire,  ut 
corpus  etiam  illius  sit  particeps.  Et  hsec  ratio 
probare  videtur  etiam  esse  obligationem  ad 
agendam  externam  et  corporalem  pceniten- 
tiam. 

5.  Non  teneri  hominem  in  hac  mta  satisfa- 
cere  pro  pcena. —  Vera  sententia.  —  Contraria 
nihilominus  sententia  est  communis  Theolo- 
gorum.  Sed  in  ea  advertendum  est,  aliud  esse 
loqui  de  obligatione  satisfaciendi  ex  vi  solius 
prsecepti  naturalis  pcenitenliee  ,  aliud  vero  ex 
vi  specialis  praecepti  positivi,  impositi  in  lege 
nova  a  confessore  in  sacramento  pcenitentiae. 
Multi  ergo  Theologi  utramque  obligationem 
negant,  ut  Scotus.,  Gabriel,  Medina,  Cajeta- 
nus  et  Navarrus,  quos  infra  latius  referam, 
cum  de  sacramentali  satisfactione  disputabo: 
hoc  enimloco  non  de  posteriori  obligatione, 
sed  tantum  de  priori  agimus.  Et  quoad  eam 
partem  tenent  eam  sententiam  Soto,  d.  20, 


q.  2,  art.  2,  ad  S_,  quamvis  d.  19,  *q.  1,  art. 

3,  ad  l,  et  lib.  2  de  Nat.  et  grat.,  cap.  4,  ad 
finem,  aliter  loqui  videatur.  Eamdem  senten- 
tiam  tenet  Vega,  lib.  13  in  Tridentinum,  cap. 
22;  ubi  negat  esse  de  necessitate  contritionis 
propositum  satisfaciendi  ;  et  Ruardus,  art.  6, 
ubi  in  hanc  sententiam  refert  D.  Thom.,  Bo- 
naventuram  et  Adrianum.Idem  Cordub.,  lib. 
5  de  Indulgentiis,  q.  5,  circa  finem,  et  qusest. 
8  et  10;  in  fme. 

6,  Probatur  asseriio. — Fundamentum  est, 
quia  tale  prseceptum  naturale  nulla  ratione 
aut  auctoritate  sufficientercoliigitur.  Primum 
constat,  quia ,  si  consideretur  ratio  justitiee 
ad  Deum,  hsec  non  obligat  reum,  ut  ipsemet 
inse  puniat  delictum,  sed  solum  ut  suslineat 
patienter  poenam  a  judice  inflictam ;  cum  er- 
go  Deus  sit  judex  et  vindex  peccatorum,  et 
inpurgatorio  eapuniatad&equalitatem,  quan- 
do  in  hac  vita  satisfactum  non  est,  potest  pec- 
cator  sine  ulla  injustitia  differre  castigatio- 
nem,  seu  satisfactionem  peccati  sui  usque  ad 
purgatorium.  Deinde  neque  hoc  est  contra 
legem  charitatis  propriae,  vel  divinee  ;  quia, 
licet  homo  ita  differat  satisfactionem,  nec 
perdit  beatitudinem,  neque  divinum  amorem; 
et  quamvis  beatitudinis  executio  aliquan- 
tulum  differatur,  illud  non  est  irreparabile 
damnum,  neque  adeo  grave,utteneaturhomo 
sub  mortali  illud  vitare ;  alias  etiam  tenere- 
tur  sub  mortali  pro  venialibus  peccatis  quoad 
culpam  et  pcenam  in  hac  vita  satisfacere. 

7.  Fundamento  contrarice  sententice  satis- 
fit. — Praeterea  ratio,  qua  utitur  Cano,  nihil 
urget  ;  alias  illo  argumento  probaretur,  non 
posse  solam  animam  sufficienter  satisfacere 
pro  hac  pcena  in  purgatorio ;  probaretur  etiam 
non  posse  hominem  in  hac  vita  satisfacere 
pro  hac  pcena  per  soios  actus  interiores  ani- 
mae,  aut  per  intensissimam  contritionem  ; 
vel  e  contrario  non  posse  hominem  satisfa- 
cere  per  actiones  corporis  pro  peccatis  mere 
internis,  et  in  sola  anima  commissis.  Quod  si 
dicatur,  in  hac  vita  nullum  esse  peccatum  ita 
internum,  cui  non  cooperetur  corpus  aliquo 
modo^neque  esse  contritionem,  vel  satisfactio- 
nem  ita  internam,  cujus  non  sitparticeps  cor- 
pusipsum,  quia  appetitus  semper  cooperatur 
aliquo  modo  voluntati.  Pari  ratione  dicemus, 
quandocunque  homo  dolet  de  peccato,  ibi 
esse  aliquam  satisfactionem  propcena  tempo- 
rali,  cujus  etiam  corpus  particeps  est,  et  hoc 
satis  esse.  Preesertim  quia,  cum  animus  sit 
qui  principaliter  delinquit,  et  corpus  sit  tan- 
tum  organum,  aut  instrumentum,  potest  in 


DISPUTAT. 
anima  sufficienter  puniri  quidquid  in  corpore 
peccatum  est ;  maxime  cum  ipsa  mors  cor- 
poris  et  quidquid  liomo  in  hac  vita  patitur, 
possit  esse  poena  peccati. 

8.  Probatur  asseriio  ex  Tridentino.  —  Al- 
tera  vero  pars  de  auctoritate  ,  sumi  imprimis 
potest  ex  Concilio  Trident.,  sess.  4,  cap.  \, 
ubi  primum  dicit,  pcenitentiam  fuisse  omni 
tempore  necessariam.  Deinde  vero  hanc  ne- 
cessariam  pcenitentiam  explicans ,  solum  di- 
cit :  Ut  perversitate  abjecta  et  emendata,  tan- 
tam  Dei  offensionem  cum  peccati  odio  et  pio 
awimi  dolore  detestentur.  Et  infra,  cap.  8,  de 
hac  satisfactione  loquens ,  nunquam  dicit 
esse  in  preecepto  extra  satisfactionem  sacra- 
mentalem,  sed  tantum  esse  securiorem  viam 
et  necessariam ,  non  simpliciter,  sed  ad  per- 
fectam  animee  liberationem,  seu  puritatem.  Et 
hic  posterior  est"ensus  fere  omnium  Sancto- 
rum,  quos  supra  citavi.  Quapropter  heec  sen- 
tentia  mihi  videtur  verissima,  siloquamur  de 
satisfactione  omnino  condistincta  a  contri- 
tione,  et  ordinata  tantum  ad  tollendum  rea- 
tum  pcenee  temporalis ,  ut  convincit  funda- 
mentum  adductum,  etmagis  in  sequenti  illa- 
tione  explicabitur. 

9.  Qua  ratione  actus  externi  pamitentice  ca- 
dant  sub  prcecepium.  —  Ex  dictis  enim  infer- 
tur  decisio  alterius  partis  queestionis  propo- 
sitee,  an  externi  actus  pcenitentise  cadant  sub 
preeceptum.  Dicendum  est  enim ,  quatenus 
conducunt,  vel  ordinantur  preecise  ad  tollen- 
dum  reatum  pcenee  temporalis,  ex  natura  rei 
non  cadere  sub  praeceptum ,  ut  ex  dictis  pa- 
tet;  aliis  vero  duobus  modis  posse  interdum 
esse  in  preecepto.  Primo,  ut  remedia  morali- 
ter  necessaria  ad  preeservandum  ab  aliqua 
culpa ;  quo  modo  jejunium,  vel  abstinentia 


XV.  SECT.  VII.  335 

potest  interdum  esse  in  prsecepto  ad  servan- 
dam  continentiam,,  et  sic  de  aliis.  Semper  ta- 
men  hujusmodi  obligatio  potest  referri  ad 
aliquam  specialem  virtutem,  cui  repugnat  il- 
lud  peccatum,  propter  quod  vitandum  neces- 
saria  est  talis  medicina ;  ut  in  exemplo  posito 
virtus  castitatis  potest  ad  tale  jejunium  vel 
abstinentiam  obligare ;  sed  singulee  virtutes 
hoc  faciunt  sub  propriis  rationibus  et  hones- 
tatibus  ,  pcenitentia  vero  sub  generali  ratione 
vitandi  offensionem  divinam  ;  sicut  enim  est 
officiumpoenitentiee  detestari  commissum  pec- 
catum,  ut  offensa  Dei  est,  ita  cavere  futurum. 
Secundo  ,  potest  obligatio  esse  alicujus  actns 
externi ,  si  ita  conjunctus  sit  cum  contritione, 
ut  moraliter  judicetur  necessarius  ad  illam 
habendam  ;  et  hoc  modo  potest  interdum 
esse  necessarium  peccatori  induraio,  audire 
verbi  gratia  concionem  ,  vel  certe  restituere 
alienum .,  et  a  se  abjicere  pecunias,  aul  tollere 
aliam  similem  occasionem  externam,  quee 
impedit  animum,  ne  a  peccato  avertatur,  aut 
facere  aliqua  pietatis,  vel  afflictionis  opera, 
quibus,  et  a  Deo  impetret  auxilium,  et  se- 
ip§um  ad  veram  pcenitentiam  emolliat.  Et 
juxta  hunc  posteriorem  modum  dicunt  etiam 
interdum  Patres,  ut  supra  visum  est,  lacry- 
mas,  vel  alia  similia  externa  signa  doloris 
esse  necessaria  peccatoribus  ad  placandum 
Deum,  non  quia  per  se  preecepta  sint,  sed  quia 
ex  natura  rei  sunt  quodammodo  connexa  cum 
contritione,  quee  per  se  preecepta  est.  Et  eo- 
dem  modo  dixitD.  Thom.  supra,  q.  84,  art.  7, 
ad  l,  non  solum  internam  ,  sed  etiam  exter- 
nam  pcenitentiam  esse  de  lege  naturali.  Re- 
liqua,  quee  ad  satisfactionem  pertinent^  citato 
loco  traclabuntur.  Et  idco  heec  dicta  sufficiant 
de  virtute  pcenitentiee. 


PINIS  HUJUS  PMM.E  PARTIS  DE  POENITENTIiE  VlRTUTE. 


7i  n 


q\]M  EST  DE  PCEMTENTIA  UT  EST  SACRAMENTUM, 


In  explicatione  hujus  partis  non  habemus 
textum  D.  Thornae  cui  adhsereamus,  nam  , 
felici  morte  praeventus,  tractatum  de  hoc  et 
de  caeteris  sacramentis  imperfectum  reliquit. 
Et  licet  in  4  Sentent.  eamdem  fere  doctrinam 
nobis  tradiderit,  tamen,  cum  ibi  munus  ex- 
positoris  subiret,  non  potuit  tam  exactam  me- 
thodum  tenere  quam  in  Summa  habuit  ; 
cumque  junior  illa  scripserit,  non  habent  il- 
lud  auctoritatis  pondus  quod  in  Summa  obti- 
nuit.  Et  ideo  necessarium  nobis  visum  est , 
relicto  textu,  propria  methoclo  hujus  sacra- 
menti  doctrinam  tradere;  quod  eliam,  Deo 
adjuvante,  in  sequentibus  tomis  observabi- 
mus. 

DISPUTATIO    XVI. 

DE  POTESTATE  QUAM  CHRISTUS  ECCLESLE  C0NCES- 
SIT  AD  REMITTENDA  FIDELIUM  PECCATA  ,  QXJJE 
N0.VINE  CLAVIUM   SIGNIFICARI  S0LET. 

Haec  potestas  fundamentum  est  hujus  sa- 
cramenti,  et  ideo  exordium  disputationum 
ejus  ab  illa  duximus  sumendum,  quanquara 
de  illa  tractaverit  Magister  Sententiarum  in 
4,  dist.  18,  post  plures  alias  de  hoc  sacra- 
mento.  Solet  autem  hsec  potestas  nomine 
clavium  significari,  ut  ibidem  ex  Magislro  et 
Doctoribus  constat  ;  ne  igitur  necesse  sit 
aliam  postea  de  clavibus  disputationem  texe- 
re,  cum  inutili  earumdem  rerum  sub  verbis 
diversis  repetitione,  ideo  hanc  etiam  meta- 
phoram  hic  declarabimus,  solum  subgenerali 
ratione  sua,  et  quatenus  dicit  potestatem  ju- 
diciariam  inforo  pcenitentiae ;  sic  enim  ipsum- 
met  pcenitentiai  sacraraentum,  quoad  preeci- 
puam  et  formalem  partem  ejus,  actus  est  hu- 
jus  potestatis,  seu  clavium.  Alii  enim  acius  li- 
gandi  et  solvendi  spiritualiter  in  foro  eccle- 
siasticocontentioso,  licet  vocari  etiamsoleant 
actus  clavium,  tamen  per  se  non  pertinent 
ad  hanc  polestatem  remittendi  peccata,  ne- 


quead  formalem  constitulionem  hujus  sacra- 
menti ;  et  ideo  in  hoc  libro  nihil  de  illis  di- 
cemus,  preesertim  cum  diffusam  nimium  dis- 
putationem  requirant.  Tamen,  quia  illi  actus 
valde  conjuncti  suntcum  adjxrinistrationehu- 
jus  sacramenti ,  eorumque  cognitio  maxime 
necessaria  est  ad  usum  ejus,  ideo  huic  operi 
adjungemus  aliud,  in  quo  de  Censuris  eccle- 
siasticis  et  Irregularitate  disseremus.  De  po- 
testate  igitur  remittendi  peccata  inquiremus 
imprimis  ,  an  sit,  et  quotuplex  ;  deinde  quid 
sit,  ubi  et  objectum  et  actus  ejus  declarabi- 
mus;unde  etiam  constabit  quas  causas  vel 
effeclus  habeat. 

SECTIO  I. 

Utrum  Christus  dederit  sux  Ecclesiae  ministrii 
potestatem  specialem  ad  remittenda  peccata 
post  baptismum  commissa. 

1.  Novatianorum  error.  —  Addo  in  hoc 
tituio  particulam  illam  ,  post  baptismum  com- 
missa,  quia  hic  jam  non  agimus  de  remissio- 
ne  peccati  originalis,  nec  eorum  actualium  , 
quascumillo  conjungunturaliquando,  et  cum 
eo  remitti  debentperbaptismum;  nam  dehac 
re  satis  a  nobis  dictum  est  insuperiori  libro. 
Tola  igitur  pryesens  disputatio  est  de  reme- 
dio  peccatorum  quse  post  baptismi  susceptio- 
nem  committuntur,  et  consequenter  de  potes- 
tate  Ecclesise  ad  illa  remiltenda.  In  qua  re 
fuit  antiquus  error  Novatianorum,  qui  hanc 
potestatem  Ecclesiae  negarunt,  ut  late  tractat 
Cyprianus,  lib.  deLapsis,  a  principio,  ubi  au- 
ctorcm  hujus  erroris  indicat  fuisse  Novatia- 
num.  Idem  in  ep.  52 ;  et  Ambrosius,  lib.  1 
de  Fcenit.,a  principio  ;  Augustinus  vero,hae- 
resi  38  dicit  fuisse  Novatum.  Hos  vero  duos 
fuissc  diversos,  et  alterum,  scilicet  Novatum, 
fuisse  presbyterum  Africanum  ;  alterum  vero 
fuisse  Pseudoepiscopum  Roman.,  qui  contra 
Cornelium  schisma  excitavit,  ut  sumiturex 


DISPUTAT. 
JDamaso  in  vita  Comelii,  et  ex  eodem  Corne- 
Iio  in  ep.  1  Decret.,  etex  Cypr.,  ep.  41,  43  et 
48,  alias  1.  2,  ep.  8  et  9,  et  lib.  3,  ep.  1 1  ;  et 
ex  Fabiano  Papa,  ep.  1  Decret.  :  Supervenit 
(inqirit)  Novatus  ex  Africa,  ct  sepwavit  ab 
Ecclesia  Christi  Novatianum,  etquosclam  alios. 
Et  ex  Paciano,  epist.  3  ad  Sempronianum, 
quae  optima  est  contra  hseresim,  in  1  tomo  Bi- 
bliotheese  Sanctorum.  Hieronymus  etiam  in 
libro  de  Scriptoribus  ecclesiasticis,  in  Nova- 
tiano,  docet  primum  auctorem  hnjus  erroris 
fuisse  Novatum,  qui  postea  Novatianum  sibi 
adjunxit ;  qui  tamen  posteaquam  Episcopus 
factus  est,  veluti  caput  etprinceps  bujus  hee- 
resis  est  babitus  ;  et  ssepe  propter  nominum 
similitudinem  confuse  de  bis  duobus  historiae 
loquuntur,  ut  videre  est  in  Eusebio,  lib.  6  , 
cap.  33  et  34  ;  Nicephoro,  lib.  6,  cap.  3  et 
seqq. ;  Socrate,  lib.  4  Historiae,  c.  28,  et  lib. 
8  Tripartitee,  cap.  9. 

2.  In  explicando  etiam  hoc  errore  magna 
est  varietas.  Multi  enim  Patres  tribuunt  his 
hcereticis,  quod  negaverint  non  solum  potes- 
tatem  Ecclesiee  ad  remittenda  peccata  post 
baptismum  commissa,  sed  etiam  clixerint  co- 
ram  Deo  esse  irremissibilia  per  pcenitentiam, 
ut  supra  suo  loco  vidimus.  Alii  vero  (ut 
Ruardus  notavit,  art.  5)  dicunt  eos  non  ne- 
gasse  fructum  interioris  pcenitentiaj  apud 
Deum  ,  sed  solum  apud  Ecclesiam,  negan- 
do  illi  hanc  potestatem  ,  et  consequenter 
etiam  negando  sacramentum  pcenitentige. 
Et  quidam  asserunt ,  Novatum  in  principio 
non  negasse  hanc  potestalem  circa  om- 
nia  peccata,  sed  specialiter  circa  peccatum 
negantium  Christum  in  tormentis,  et  propte- 
rea  dixisse,  hujusmodi  lapsos  nunquam  esse 
admittendos  ab  Ecclesia  ad  communionem, 
sed  monendos  esse  ut  pceuitentiam  agant ; 
remissionem  vero  talis  peocati  Deo  commit- 
tendam  esse.  Postea  vero  discipulos  ejus  hoc 
extendisse  ad  omnia  peccata.  Ita  sumitur  ex 
1.  2  Tripartitse,  c.  13  ;  et  Niceph.,  1.  8,  c.  20, 
et  1.  11,  c.  14,  etl.  14,  c.  24 ;  Hieron.  autem 
ep.  93  dicit ,  Novatum  quidem  prius  id  do- 
cuisse  de  peccato  ad  mortem  ;  postea  vero  ad 
omnia  peccata  suum  errorem  ampliasse.  Et 
ibi  tribuit  eumdem  errorem  Montano.  Ambro- 
sius  verojib.  1  de  Pcenit.,  c.  2  et  3,  potius  e 
contrario  dicit  Novatum  in  principio  genera- 
lem  docuisse  errorem,  discipulos  vero  postea 
leniisse. 

3.  In  hunc  errorem  consenserunt  postea 
omnes  hseretici,  qui  claves  Ecclcsise  nega- 
runt,  ut  Waldenses;  Wicleph.,  et  Joan.  Hss, 

XXII. 


XVI.  SEtX  !.  337 

ulrefert  Waldensis,  1.  2  Doclriiialis  fidei,  c.  144 
et  sequeniib.,  et  t.  2  de  Sacramentis,  c.  135, 
ubi  Masilianis  et  Jacobilis  eumdem  errorem 
tribuit  es  Damasceno,  lib.  de  Hferesibus. 
Idem  Epipbauius,  haeres.  80,  et  Guido  Car- 
melita  ,  lib.  etiam  de  Haeresibus.  Luthe- 
rani  denique  et  omnes  novatores  ,  seu 
recentiores  hoeretici  eamdern  bceresim  ex- 
citarunt,  nam  prreter  poteslatem  concionandi 
et  baptizandi  ,  non  agnoscunt  in  Ecclesia 
aliam  potestatem  remittendi  peccata,  quse 
per  solam  fidem  tolli  dicunt,  el  per  contritio- 
nem  vel  baptismum  solum  quatenus  excitant 
fidem,  ut  videre  est  in  Rofense,  ab  art.  3  us- 
que  ad  15;  Ruardo  etiam,  arl.  3  ct  seq.;  et 
Prateolo,  verb.  Lutberaui  ;  Bellar.  et  aliis. 
Fundamentum  eorum  est,  quia  ha^c  potestas 
non  colligitur  ex  Scriptura,  quod  esse  falsum 
statim  ostendam.  Et  illatio  etiam  est  fundata 
in  errore,  quia  non  solum  ea  qua?  in  Scriplura 
continentur,  sed  etiam  alia  quce  ex  traditione 
habentur,  etab  Ecclesia  definiunlur,  eamdem 
fidei  cerlitudinem  habent,  ut  coastat  cx  ma- 
teria  de  fide. 

Christum  reliquisse  Ecclesia?  potestatem  ad 
remittenda  peccata  post  baptismum  com- 
missa.  —  Asscrtio  1. 

4.  Dicendum  ergo  est  primo,  Cbristum  Do- 
minumreliquisse  PastoribusEcelesirepotesta- 
tem  supernaturaiem  ad  remittenda  peccata 
post  baptismum  commissa.  Estde  fide  defini- 
ta  in  Concilio  Constant,  sess.  8  et  15,  ct  in 
Lateranensi,  in  c,  Firmiter,  de  Summ.  Trinit., 
etin  Florentino,  inlitteris  unionis,  sub  nomi- 
ne  clavium ;  expressius  vero  in  Trident. , 
sess.  14,  c.  1,  can.  3.  In  Evangelio  duo  sunt 
praecipua  testimonia ,  in  quibus  hoec  veritas 
fundatur.  Primum  est  Matt.  16:  T;bi  daho 
claves  regni  ccelorum,  et  quodcunque  ligaveris, 
etc.  Aliud  est  Joann.  20:  Accipite  Spiritum 
Sanctum;  quorum  remiseritis  peccala ,  remit- 
tuntur  eis,  et  quorum  retinueritis,  relenta  sunt. 
In  priori  fit  promissio  Petro  tanquam  capiti; 
tamen  per  illum  derivanda  erat,  seu  commu- 
nicanda  potestas  aliis  sacerdotibus.  Et  ideo 
Matth.  8  fteneralius  fit  illa  promissio  toti  Ec- 
clesise.  In  alio  vero  loco  fit  collatio  potestatis, 
ut  constat  ex  verbo  illo,  accipite;  et  ideo  hic 
posterior  locus  in  discursu  hujus  materise  di- 
ligenler  expendendus  est. 

5.  Hcereticorum  evasio.  —  Prcpcluditur. — 
Respondent  autem  hairetici,  potestatem  ibi 
concessam  non  esse  aliam  a  potestate  preedi- 
candi  Evangeliura  ;  nam,  quia  per  fidem  re- 

99 


338 


DISPUTAT.  XVI.  SECT.  I. 


mittuntur  peccata,  et  per  Evangelii  prsedica- 
tionem  fides  concipitur,  ideo  potestas  prsedi- 
candi  Evangelium  dicitur  a  Christo  dari  ad 
remittenda  peccata.    Sed  haec  interpretatio 
imprimis  est  omnino  voluntaria  prseter  ver- 
borum  proprietatem ;  si  autem  hoc  modo  li- 
ceretScripturam  eludere,  nullum  fidei  dogma 
ex  illa  confirmariposset.  Secundo,  estcontra 
perpetuam  Ecclesise  traditionem,  cujus  ini- 
tium  ignoratur,  quod  est  signum  Apostolicse 
traditionis ;  nullus  autem  melius  potuit  nobis 
sensum  verborum  Christi  aperire,  quam  ipsi 
Apostoli.  Tertio,  Patres  omnes  ita  exponunt, 
partim  superillum  locum,  partim  aliis.  Chry- 
soslornus,  hom.  10  ad  Pop.  ;  et  Hieronymus, 
t.  3,  ep.  150  adEdiviam,  q.  9,  infine,  ubidi- 
cit,  illis  verbis  datum  esse  Spiritum  Sanctum 
Apostolis  quantum  ad  specialem  potestatem 
remittendipeccata.  Idem  Anastasius,  in  Quses- 
tionibus  sacree  Scripturse,  q.  79,  in  6  tom.  Bi- 
blioth.;  Ambrosius,  lib.  40  in  Lucam,  fere  in 
ultimis  verbis  ;  Hugo  Vietorinus,  lib.  2  de  Sa- 
cram.,  p.  14,  c.  1,  et  alii,  quiin  citatis  auc- 
toribus    modernis    videri    possunt.    Quarto, 
quamvis  verbum  illud,  remiltendi  peccata,  ali- 
quo  modo  applicari  possit  ad  prsedicationem 
Evangelii,  verhumi\\\\d,retinendi,noii  potest; 
unde  illud  maxime  indicat  potestatem  specia- 
lem  et  judiciariam,utinfra  declarabo.Quinto, 
potestas  prcedicandi,   quatenus   est  speciale 
quoddam  jus  datum  Ecclesise  a  Christo  Domi- 
no  ad  propagandum  Evangelium,  propriis  et 
disertis  verbis  data  est  ab  illo,  Matt.  ult.,  et 
Marci  ult.  :  Prcedicate  Evangelium  omni  crea- 
turm ;  nam  in  his  quse  pertinent  ad  f unda- 
menta  Ecclesiee ,  Christus  Dominus  hoc  sem- 
per  servavit,  ut  propriis  verbis  uteretur ;   et 
similiter  ad  illudmunus  exercendum  peculia- 
ria  Spiritus  Sancti  dona  in  die  Pentecostes  re- 
ceperunt;  ad  alium  ergo  finem,  et  cum  alia 
potestate  per  illa  verba  Spiritus  Sanctus  illis 
datus  est  Joann.  20.   Quatenus  vero  illa  po- 
testas  dicit  solum  facultatem  instruendi  proxi- 
mum  ad  fidem,  sic  non  est  ex  speciali  con- 
cessione  ;  nam  in  quolibet  potest  esse  heec  fa- 
cultas,  si  alioqui  lpse  sit  in  fide  satis  instruc- 
tus;  atquehocmodo  potestas  remittendi  pec- 
cata  esset  in  omnibus,  quia  omnes  possunt 
alios  ad  fidem,  et  ad  pcenitentiam,  vel  chari- 
tatem  exhortari,  quod  plane  absurdum  est. 

6.  Alia  hcereticorum  evasio.  —  Secundo, 
respondent  hseretici,  Christum  Dominum  lo- 
cutum  f  uisse  in  verbis  illis  de  potestate  bapti- 
zandi;  nam  baptismus  datur  in  remissionem 
peccatorum.  Cui  expositioni  interdum  viden- 


tur  favere  Sancti,  ut  videre  licet  in  Cypriano, 
epist.  73  et  76;  et  Chrysostomo,  hom.  6  in  2 
ad  Cor.,  in  fine  litterse,  ante  partem  mcralem; 
et  Isidor.,  lib.  2  de  divinis  Officiis,  cap.  de  Ba- 
ptismo.  Quse  quidem  interpretatio,  si  intelli- 
gatur  per  extensionem  quamdam,  scilicet  sub 
ea  potestate  comprehendi  posse  potestatem 
remittendi  peccata  per  baptismum,  tolerabi- 
lis  est  propter  auctoritatem  dictorum  Patrum ; 
et  Augustini,lib.  2  contra  Parmen.,c.  11,  ubi 
generaliter  dicithanc  potestatem  exerceri  per 
doctrinam  et  sacramenta.Et  1.  50,  Homil.,  in 
23,  idem  significat.  Unde  Conc.  Trid.,  sess. 
14,  c.  1,  licetin  fine  priorem  hsereticorum  fu- 
gamdamnet,  dehac  vero  interpretatione  nihil 
dixit. 

7=  Improlatur.  —  Nihilominus  tamen  hsec 

expositio  intellecta  exclusive,  id  est,  sermo- 

nemibi  essede  sola  hac  potestate,  etnonprse- 

cipue  de  pofestate  ad  remittenda  peccata  post 

baptismum  commissa,  falsa   est  et  hseretica, 

ut  constat  ex  clefinitione  Concilii  Trid.   ibi- 

dem,  et  ex  traditione  Ecclesise,  et  Sanctorum 

exposilionibus,  prsesertim  Cyrilli,  12  in  Joan., 

c.  55,  ubi  dicit,  Christum  illis  verbis  ordinas- 

se  Apostolos  orbis  doctores  et  divinorum  mys- 

teriorum  ministros.  Et  subdit  homines  remit- 

tere  peccata,  quia  Spiritus  Sanctus  per  eos 

remittit.Quod  fit,  inquit,  duobus  modis:  pri- 

mo  baptismo,  deinde  pcenitentia.  De  eadem 

potestate   exposuit  illa  verba  Chrysostomus, 

hom.  85  in  Joann.,  ubi  tamen  inferius  sub- 

dit,  nunc  non  esse  dicendum  :  Super  cathe- 

dram  Moysis,  sed,  super  cathedram  Ckristi, 

sederunt  sacerdotes,   quia  ejus    acceperunt 

doctrinam.   Unde  hseretici  colligunt  potesta- 

tem  hanc  in  sola  doctrina    consistere  ;  sed 

prave  et  sine  fundamento.  Sensus  est  enim, 

ab  illo  habere  sacerdotes  evangelicos  cathe- 

dram  et  potestatem,  a  quo  fluxit  et  manavit 

doctrina  evangelica.  Unde  idem  Chrysosto- 

mus,  lib.  3  de  Sacerdotio,  non  longe  a  princi- 

pio,  prseter  baptismum  dicit  aperte   esse  in 

sacerdotibus   evangelicis  potestatem    remit- 

tendi  peccata,   quam  eloquenter  exaggerat. 

Augustinus  etiam,  lib.  1   de  Adult.  conjug., 

cap.  ult.,  distinguit  a  baptismo  remissionem 

peccatorum,  quse  post  baptismum  datur,  et 

reconciliationem  vocat  etarrhampacis.  Et  libro 

2,  c.  9,  dicit  per  claves  Ecclesise  remitti  pec- 

cata.  Et  idem  sentit  serm.  11  de  Verbis  Do- 

mini,  et  in  Enchir.  cap.  65,  et  lib.  de  Ver.  et 

fals.  pcenit.,  cap,  9  et  10.  Ubi  etiam  sacra- 

mentalis  confessionis  meminit ;  et  hanc  pote- 

statem  sisrnificatam  esse  a  Christo  dicit,  cum 


DISPUTAT.  XVI.  SECT.  1 


339 


Lazarum  suscitatum  jam  tradidit  solvendum 
Apostolis;  et  de  hac  potestate  intelligit  verba 
Matth.  18:  Qundcunque  solveritis  super  ter- 
ram,  etc.  Idem  tract.  22  in  Joari. ;  et  lib.  1 
conlra  Advers,  leg.  et  Prophet.,  cap.  11,  ex- 
plicat  optime  has  claves  Ecclesiee,  et  lib.  de 
Agone  christiano.  cap.  30  et  31,  et  1  de  Doc- 
trina  christ.,  c.  17  et  18.  Unde  cum  idem  Au- 
gustinus_,  tractat.  121  in  Joan.;  dicit,  per  cha- 
ritatem  Ecclesiee  remitti  peccata,  quia  illis 
tantum  remittuntur ,  qui  per  charitatem  Ec- 
clesise  conjunguntur,  quod  repetit  lib.  7  de 
BaptismOj  c.  51,  intelligendumest,  non  solum 
quod  per  merita  vel  orationes  Ecclesige  remit- 
tantur  aliis  peccata,  sed  per  propriam  potes- 
tatem  ad  hoe  concessam  a  Ghristo ;  quee  ta- 
men  non  est  data  Ecclesise,  nisi  propter  eos 
qui  sunt  membra  ejus,  et  per  fidem.,  et  suo 
modo  per  charitatem  illi  conjunguntur;  tan- 
tum  enim  vult  docere  illis  locis  Augustinus 
schismaticos  non  posse  extra  Ecclesiam  con- 
sequi  remissionem  peccatorum. 

8-  Ex  aliis  Patribus  probatur  assertio.  — 
Prseterea  Ambrosius,  1.  2  de  Pcenit.,  c.  7,  va- 
riis  exemplis  confirmat,  et  credibilem  facit 
hanc  potestatem.,  et  lib.  3  de  Spiritu  Sancto, 
cap.  19  ,  ubi   tamen  exponens  hunc  locum 
Joan.  habet  heec  verba  :  Homines  in  remissio- 
ne  peccaiorum  ministerium   stmm  exliibent, 
non  jus  alicujus  potestatis  exercent.  Sed  intel- 
ligenda  sunt,  id  est,  non  propria   et  princi- 
pali  virtute  remittunt,  sed  ministeriali.  Unde 
subdit  :  Neque  enim  suo,  sed  Spiritus  Sancti 
nomine  remittunt.  Quomodo  de  eadem  re  lo- 
quens,   dixit   Anastas.  Nicen.,   in  Qusest.  S. 
Script.,  q.  6:  Etsi  ergo  sit  homo  qui  audit 
confessionem,  Deus  est  tamen  qui  per  se  con- 
vertit  et  donat ;  et  ibi  recte  explicat  prsedicta 
Christi  verba.  Item  in  eodem  sensu  dixit  Pa- 
cianus,  dict.  ep.  3 :  Quod  ego  facio,  non  nieo 
jure  facio,  sed  Domini  ;  Dei  enim  adjutores 
sumus.  Et  ibi  expresse  distinguit  hanc  potes- 
tatem   a  potestate  baptizandi ;  et  bene  hoc 
confirmat,  quia  hsec  potestas  supponit  Eccle- 
siam  constitutam,  et  cadit  in  illam  et  membra 
ejus.  Ad  quod  ponclerat,  Christum,  Matth.  17. 
prius  dixisse  Petro  :  Super  hanc  petram  cedi- 
ficabo  Ecclesiam  meam,  et  postea  :  Et  tibi  da- 
lo  claves.  Et  quodcunqueligaveris  ;  et  Matth. 
18,  prius  dixisse  :  Dic  Ecclesice ;  si  Ecclesiam 
non  audierit,  etc. ;  et  deinde  :  Qucecunque  al- 
ligaveritis,  etc.  At  vero  Ecclesia  Christi  pro- 
prie  constat  hominibus  baptizatis.  Uncle  Au- 
gustinus,  20  de  Civitate,  capite  sexto,  expli- 
cans  claves,  dicit  illas  essein  preepositisEccle- 


sise  circa  subdilos,  citans  illud  1  ad  Cor.  5  : 
Quicl  mihi  cle  iis,  qui  foris  sunt,judicare  ?  at 
vero  potestas  baptizandi  exercetur  circa  non 
subditos,et  existentes  extra  Ecclesiam,  ut 
Ecclesia^  aggregeutur.  Ideoque  dicunt  Theo- 
logij  hanc  potestalem  esse  super  corpusmys- 
ticurn  Ghristi,  quod  est  Ecclesia,  ac  proinde 
supponere  baptismum,  ut  Ecclesite  januam. 
Eamdem  veritatem  docuit  Athanas.,  orat.  in 
illud  :  Ite  in  castellum  quod  contra  vos  est ;  et 
Hilarius,  c.  10  in  Matth.,  circa  illa  verba  c. 
7  :  Quis  est  hic,  qui  etiam  peccata  dimiitil  ? 
Origenes  etiarn,  hom.  14  inMatth.,  ad  hunc 
modum  exponit  in  sensu  allegorico  verba  illa 
Christi  :  Sohite  et  addttcite  miki.  Unde  cum 
hom.  24  in  Num.  dicit  Christum  solvisse  pec- 
cata  potestate^  alios  vero  Sanctos  precalione, 
loquitur  de  remissione  quseiitper  modum  me- 
ritij,  vel  satisfactionis,  non  de  illa  quse  fit  per 
ministeriaiem  potestatem,  utplane  constat  ex 
contextu.  Alios  Patres  infra  referam.  Ex  his 
ergo  satis  explosa  est  perversa  hsereticorum 
exposido ,  et  veritas  confirmata  ;  et  obiter 
etiam  exposui  nonnulla,  quse  ex  Patribus  ob- 
jlciuntur  ab  hsereticiSj  et  alia  in  sequentbius 
tractabo. 

9.  Batione  suadetur  conclusio. — Et  hoc 
etiam  potest  confirmari  ex  proprietate  ipso- 
rum  verborum,  nam  verba  Christi  non  limi- 
tantur  ad  peccata  infidelium^  sed  generalia 
sunt.  Item  hie  habetlocum  ratio  prius  facla, 
quod  potestas  baptizandi  jam  prius  data  erat 
Apostolis  ;  nam  in  virtute  Christi  jam  baptiza- 
bant ;  speciale  vero  jus  ad  baptizandum  uni- 
versum  orbem  receperunt  Matt.  ult.,  vel  hic 
etiam  illis  verbis  :  Ecce  ego  mitto  vos,  etc. 
Per  alia  ergo  verba  singularis  qusedam  potes- 
tas  ad  remittenda  peccata  eis  data  est.  Deni- 
que  ratio  seu  congruentia  facile  ex  dictis  su- 
mi  potest  ;  nam  Christus  Dominus  reliquit 
specialem  quamdam  potestatem  ad  rernitten- 
dapeccata  hominum  infidelium,  qui  nonsunt 
membra  ejus,  quse  per  baptismum  exercetur; 
ergo  fuit  conveniens,  ut  relinqueret  etiam 
potestatem  speciaiem  ad  remittenda  peccata 
membrorum  ejus  fidelium,  quse  non  potest 
esse  ipsamet  potestas  baptizandi;  quia  nec 
baptismus  iterari  potest,  nec  prsecedens  bap- 
tismus  habet  ■efficaciam  in  ea  peccata,  quee 
post  ipsum  susceptum  committuntur.  Conse- 
quentia  probatur,  quia  non  minus  erat  possi- 
bilis  hsec  potestas  quam  prior,  quia  necest 
principalis,  quse  est  propria  Dei  (quo  verbo 
expediuntur  multa,  quee  contra  hanc  potes- 
tatem  heeretici  objiciunt);  nec  est  potestas  ex- 


340  DISPUTAT. 

cellentife,  quaa  est  propria  Christi,  sed  minis- 
terialis,  et  corrimunicabilis  Christi  ministris. 
Neque  etiam  est  minus  necessaria  homiuibus 
baptizatis  hsec  potestas,  quia  sunt  fragiles,  et 
facile  cadunt  a  gratia  baptismali.  Pertinuit 
etiam  hsec  potestas  ad  perfectionem  legis 
gratise,  et  ad  ostensionem  justitise  et  efficaci- 
tatis  meritorum  Christi,  cum  non  solum  per 
se  ipsum,  et  per  potestatem  excellentiee ,  sed 
etiam  per  suos  ministros,  et  ministerialem 
potestatem  illis  communicatam  possit  peccata 
remittere. 

Potestatem  hanc  esseper  modum  judicii. 

COROLLARIUM. 

40.  Ex  quibus  facile  etiam  colligitur,  potes- 
tatem  hanc  esse  judiciariam,  seu  per  modum 
judicii  exercendam  ;  quod  etiam  est  de  fide, 
ut  constat  ex  Conc.  Trid.,  sess.  \A,  cap.  1, 
ubi  propterea  can.  9  definit  absolutiouem  esse 
actum  judicii  et  sententise  prolationem.  Quod 
etiam  maxime  confirmatur  ex  traditione  Ec- 
clesiaj,  quae  in  illis  verbis  semper  intellexit, 
consiituisse  Christum  Dominum  in  Ecclesia 
sua  quoddam  trihunal ,  et  reliquisse  judices, 
apud  quos  peccatorum  et  conscientiarum 
causae  tractarentur;  quod  verba  illa  Christi, 
remittendi  et  retinendi  peccata ,  Ugandique  et 
solvendi, saiis  indicant,  ut  disput.  seq.,  sect.  2, 
latius  expendam.  Recteque  notavit  Ambro- 
sius,  lib.  4  de  Pcen. ,  c.  2,  ubi  ait,  hanc  po- 
testatera  esse  ad  vindicanda  peccata,  quod 
spectatad  judicem  ;  ut  optime  etiam  explicat 
Greg.,hom.  26  in  Evangel.  Et  ideo  dixit  Hie- 
ronymus,  epist.  1  :  Sacerdotes  haientes  claves 
ante  diem  judiciijudicani.  Quam  sententiam 
usurpavit  Anierus  Papa  in  sua  epist.  Decret. 
Et  optime  Leo  Papa,  ep.  89,  alias  91,  ubi  ait , 
datam  esse  sacerdotibus  potestatem,  ut  fideles 
ad  communionem  sacramentorum  per  januam 
reconciliationis  admittant.  Denique  Bernard., 
serm.  1  de  SS.  Petro  et  Paulo  :  Quid,  inquit, 
Petro  poientius,  qui  claves  cceli  tam  singulari- 
ter  accepit,  ut  prcecedat  sententia  Petri  sen- 
tentiam  cceli?  Non  quod  hae  sint  proprise  duae 
sententiae  :  una  enim  tantum  est  ,  quae 
principalius  est  a  Deo,  et  in  ho~  genere  prior; 
sed  dicitur  hominis  sententia  prascedere,  vel 
quia  exterior  absolutio  ordine  naturas  antece- 
dit  interiorem  ,  vel  quia  proxime  inchoatur , 
et  quasi  definitur  senlentia  a  sacerdote,  et 
infallibiliter  consequitur  effectum  ,  et  rata 
habetur  in  coelo. 


XVI    SECT.  I. 

11.  Ratione  ostenditur.  —  Ratio  seu  con- 
gruentia  sumitur  ex  Concilio  Tridentino,  et 
ex  his  quie  supra  tetigimus  circa  effectus 
pcenitentioe,  ngendo  de  remissione  pcenae  tem- 
poralis.  Nam  conveniens  fuit  longe  aliter 
remitti  peccata  ante  baptismum  commissa  , 
et  quse  post  illum  committuntur ;  nam  illa 
priora  remittuntur  per  modum  regeneratio- 
nis,  et  ideo  prorsus  delentur ,  et  magna  faci- 
litate.  Item,  quia  illa  peccata  committuntur 
ante  illuminationem  fidei,  et  ideo  ex  parte 
habent  aliquam  excusationem,  propter  quam 
facilior  venia  de  eis  conceditur.  At  vero  pec- 
cata  commissa  post  baptismum,  et  fidei  illu- 
minationem,  ex  eo  capite  graviora  sunt  et  me- 
dicinam  postulant  acerbiorem,  ut  ponderavit 
Paulus  ad  Hebr.  6  et  10,  ac  propterea  reme- 
dium  adversus  hsac  peccata  per  modum  justi 
judicii  institui  debuit.  Quod  etiam  expedie- 
batj  ne  hominibus  Christianis  ex  facilitate  ve- 
niae  peccandi  occasio  dari  videretur.  Potestas 
ergo  ad  remittenda  haec  peccata  judiciariaest. 
Et  in  hoc  fundantur  fere  omnia,  qua3  acl  sa- 
cramentum  rite  exercendum  necessaria  sunt, 
videlicet,  ut  minister  jurisdictionem  habeat, 
causam  cognoscat,  et  examinet ;  quod  non 
potest  facere  nisi  preevia  accusatione  pecca- 
torum  ;  ac  tandem  ut  supplicium  et  pcenam 
imponat,  et  absolvat;  de  quibus  in  sequenti- 
bus  dicendum  crit.  Per  quae  satis  responsum 
est  ad  hsereticorum  fundamentum. 

42.  Hccreticorum  ohjectio.  —  Diluitur.  — 
Sed  adhue  objiciunt  contra  fundamentum  po- 
situm  ex  verbis  Christi ,  confirmando  suam 
falsam  expositionem ,  ex  Luc.  ult.,  ubi  dicit 
Christus  oportere  prredicari  in  nomine  suo 
pcenitentiam  et  remissionem  peccatorum  ; 
ubi  clare  loquitur  de  remissione  peccato- 
rum,  quse  fit  in  baptismo;  ergo  de  eadem 
loquitur  in  diclis  verbis  Joann.  20 ,  nam 
eadem  die  utraque  verba  dixit,  teste  Au- 
gustino,  lib.  3  de  Consensu  Evangel.,  c.  25. 
Respondetur,  quidquid  sit  de  hoc  ultimo, 
quod  incertum  est,  argumentum  esse  nullius 
momenti,  tum  quia  eadem  die  ,  imo  eadem 
apparitione  potuit  Christus  multa  et  varia  do- 
cere;  tum  maxime  quia  falsum  etiam  est 
verba  illa  Luc.  ult.  limitari  ad  poenitentiam 
baptismalem  ,  et  remissionem  peccatorum, 
quse  fit  in  baptismo;  non  enim  solis  infideli- 
bus,  sed  etiam  fidelibus  et  baptizatis  prsedi- 
canda  est  pcenitentia  et  remissio  peccatorum 
in  nomine  Christi;  unde  potius  argumentum 
relorqucri  potest. 


DISPUT.VT.  X 


SECTIO  II. 


Vlrum  hsec potestas  sit  ad  remiltrnia peccata quoad 
eulpas,  vel  lan!um  quoacl  poenas ;  et  quos  actus 
liabcat. 

1.  Prima  opinio . —  Fuil  gravium  Docto- 
rum  opinio,  per  hanc  potestatem  non  posse 
rcmitti  peccatorum  culpas,  sed  solum  decla- 
rari  remissas,  et  remitti  poenas.  Et  in  hoc  ul- 
timo  est  quaedam  diversitas,  nam  quidam  di- 
xerunt  hanc  potestatem  solum  esse  ad  remil- 
tendam  pcenam  temporalem,  alii  veroad  seter- 
nam.  Priorem  opinionem  tenuit  Magister  Sen- 
tent.  in  4,  dist.  16  et  18  ;  Altisiodorensis. 
lib.  4  Summse,  tract.  6,  cap.  8;  Alexander 
Alens.,  4  part..  q.  80,  alias  21,  memb.  1  ;  Bo- 
naven.,dist.  18,  art.  2,  q.  1  ct2;et  ibi  Gabr., 
q.  2,  et  dist.  14,  q.  2 ;  Major,  q.  2,  d.  18,  q.  I ; 
et  ibi  Thom.  de  Argent.,  art.  3  ;  Okam,  4,  q. 
9;  Abulens.,  1  p.  Defensorii,  cap.  6;  et  Adria- 
mis,  Quodlib.  5,  art.  3,  probabilem  censet 
hanc  opinionem,  licet  dubiam. 

2.  Fundamentum  ejus  duplex  est.Primum, 
quia  remittere  peccatum  quoad  culpam,  est 
proprium  solius  Dei,  namprsecipua  ratio  cul- 
pse  consistit  in  injuria  Dei,  et  ideo  ad  illum 
solum  spectat  culpam  remittere.  Secundum 
ac  prsecipuum  est,  quia  hsec  potestas  ante 
actionem  suam  semper  supponit  culpam  re- 
missam  ;  ergo  non  est  data,  neque  instituta 
ad  culpas  remittendas ;  quia  nulla  potentia 
acliva  ordinatur  ad  aliquem  effectum,  quem 
semper  supponat  jam  factum,  alioqui  super- 
flua  esset ;  hsec  autem  est  qusedam  activa  po- 
tentia  ;  non  est  ergo  propter  effectum,  qnem 
semper  supponit  factum.  Antecedens  patet, 
quia  hsec  poteslas,  ut  aliquid  agat,  supponit 
in  subjecto  interiorem  pcenitentiam,  et  con- 
tritionem,  sine  qua  non  potest  remitti  pecca- 
tum,  etea  posita,  statim  tollitur;  utrumque 
enim  est  in  superioribus  a  nobis  probatum. 
Unde  potestatem  hanc,  et  actionem  ejus  in- 
quiunt  dicti  Doctores  significatam  esse  a  Chri- 
stoDomino,  Joan.ll,ubi  prius  ipse  solus  sus- 
citavit  Lazarum,  deinde  traclidit  discipulis  sol- 
vendum ;  sic,  aiunt,  solus  Deus  suscitat 
animam  per  contritionem,  remittendo  cul- 
pam ;  committit  autem  Ecclesiee  potestatem 
solvendivincula  pcenarum  quai  manent.  Et 
videtur  expositio  D.  Augustini,  tract.  22  et  49 
in  Joan.,et  serm.  8  de  Verbis  Domini;  Cyrilli, 
vel  potius  Clictovsei,  lib.  7  in  Joan.,  c.  21  ;  et 
Greg.,  hornil.  26  in  Evang.  ;  Bedoe,  Joan.  11; 
et  ibi  D.  Thom.  etaliorum. 


VI.  SECT.  I!.  341 

3.  Secimda  opinio.  —  Secunda  vcro  opi- 
nio  convonit  cum  prppcedenti  in  negando  huic 
potestati  cffectum  lemissionis  culpce,  propter 
eademfundamenta ;  differt  tamen,  quia  non 
solum  aflirmat  csse  ad  remittendas  pcenas 
temporalcs,  sed  etiam  ooternas.  Ita  tenet  Hu- 
go  Victorinu?,  in  Summa  sentent.,  tract.  5, 
cap.  11,  et  lib.  2  de  Sacramentis,  p.  14,  c.  8; 
Bichardus  de  S.  Victore,  lib.  de  Poteslate  li- 
gandi  et  solvendi,  c.  12.  Et  fere  idem  tenet 
Medina,  Cod.  de  Pcen.,  tract.  2,  qusest.  de  Ef- 
fectu  absolutionis  sacramentalis.  Nam,  iicet 
dicat,  per  contritionem  supponi  remissam 
pcenam  Beternam,  addit  tamen  adhuc  esse 
clausumregnum  ccelorum,  donec  per  hanc 
potestatem  aperiatur,  et  subdit,  si  ex  negli- 
gentia  pecoatoris  lioc  omittatur,  perpetuo  ex~ 
cludi  a  regno,  non  tantum  propter  negligen- 
tiam  illam,  sed  etiam  propter  peccata  prius 
remissa  per  contritionem  :  unde  sentit  poe- 
nam  sensus  aaternam  simpliciter  tolli,  cum 
remittitur  culpa  per  contritionem,  poenam 
vero  clamni  nonnisi  in  ordine  ad  hoc  sacra- 
mentum. 

4.  Fundamentum  hujuspartisest,  quia  hoec 
potestas  ad  remittenda  peccata,  ut  sit  clavis 
regniccelorum,oportet,  ut  ccelum  ipsumape- 
riat;  ergo  est  potestas  ad  toliendum  pecca- 
tum,  quatenus  impedit  ingressum  regni  cce- 
lorum  ;  impedit  autem  per  seternam  pcenam 
damni;  ergo  est  potestas  aJ  toilendam  illam. 
Addit  Medina,  hoc  modo  sufficienter  intelligi 
verba  Christi  :  Quorum  remiseriiis  peccata, 
remittimtur  eis  ;  nam  ssepe  pcena  peccati  pec- 
catum  appeilari  solet,  quod  maxime  verum 
eritde  pcena  eeterna  et  damni.  Sic  etiam  op- 
time  quadrat  metaphora  clavis  regui  ccelo- 
rum.  Sic  denique  salva  manet  necessilas  et 
efficacitas,  tam  confessionis  quam  contritio- 
nis,  et  itafacile  omnia  conciliantur;  ita  ergo 
sentiendum  est.  Quia  vero  Hugo  et  Bichard. 
de  utraque  pcenaeeterna  damni  et  sensus  lo- 
qui  videntur,  fortasse  eos  movit,  quod  hse 
poenee  cum  proportione  sumptse  nunquam  se- 
parantur;  et  ideo,  sieeterna  pcena  damni  non 
remittitur,  necpcena  sensus  absolute  reniit- 
titur. 

Primarium  effectum  hujus  potestatis  esse  re- 
mittere  peccatum  quoad  culpam,  et  conse- 
quenter  quoadpcenam. 

5.  Nihilominus  dicendum  est,  proprium, 
primarium,  ac  per  se  effectum  hujus  potesta- 
tis  esse  remittere  peccatum  quoad  culpam, 
et  consequenter  etiam    quoad  poenam  seter- 


342  MSPUTAT. 

nam,  et  prseterea  quoad  temporalem  jnxta 
dispositionem  pcenitentis.  De  hacultima  parte 
non  est  controversia  inter  auctores;  et  ideo 
de  illa  nihil  dicam  usque  ad  materiam  de  sa- 
tisfactione.  Rursussecunda  pars  seqnitur  ne- 
cessario  exprima,  et  evidenter  constat  ex 
dictis  de  effectu  pcenitentiee  virtutis,  ubi  os- 
tendimus,  ablata  culpa  necessario  tolli  eeter- 
nitatem  poense;  efc  contra  secundam  senten- 
tiam  statim  ostendetur.  Prima  ergo  pars  com- 
munis  est  Theologorum  in  4,  d.  48,  preeser- 
timD.  Thom.,q.  1,  art.  3,  et  d.  22,  art.  1, 
queestiunc  3.1nquibus  locis  Thomistee  om- 
nes,  Paludanus,  Capreolus,Ledesma  et  Soto, 
d.  18,  q.  3,  art.  1,  dist.  20,  q.  2,  art.  4;  Ca- 
jet.,  t.  1  Opusc,  tract.  18,  q.  5  ;  et  Pa- 
ludanus,  19  d.,  q.  1 ;  ubi  etiam  Durand.,  el  d. 
14;  et  ibidem  Scot.,  qusest.  4;  Richard.,  d. 
16,  art.  1,  et  d.  18,  art.  2,  q.  1.  Et  in  eam- 
dem  inclinat  Adrianus,  queest.  2  de  Clavi- 
bus. 

6.  Probatur  assertio  ex  Joan.  20.  —  Idem 
ex  Ltic,  c.  26,  suadetur.  —  Fimdamentum 
primum  et  proecipuum  est  verbum  Christi 
Domini,  Joan.  20  :  Accipite  Spiritum  Sanc- 
tum,  quorum  remiseritis  peccata,  remittuntur 
eis.  Quod  enim  hsec  verba  intelligenda  sintde 
remissione  peccati  quoad  culpam,multis  mo- 
dis  ostendi  potest.Primo,ex  absoluta  et  propria 
significatione  verborum,  quee  retinenda  est 
quantum  fieri  possit,  preesertim  in  his  rebus 
quce  ad  fundamenta  Ecclesiee  pertinent ;  nam 
peccatum  proprie  non  significat  solam  pce- 
nam,  sed  culpam  ;  et  remissio  peccati,  sim- 
pliciter  et  absolute  dicta,  sonat  remissionem 
culpse  ;  nam  remissio  solius  poense  solum  est 
remissio  peccati  secundum  quid.  Secundo, 
quia  huic  sensui  consonauf  alia  verba  Chri- 
sti  Domini,  Luc.  26  :  Oportet  prcedicari  in  no- 
mine  ejus  pcenitentiam  in  remissionem  peccato- 
rum;  nam  ibi  sine  dubio  loquitur  de  remis- 
sione  culparum,  et  agit  de  preedicanda  poe- 
niteniia  proprialegis  gratise,  quse  est  per  sub- 
jectionem  ad  claves  Eeclesise  et  ad  hanc  po- 
testatem. 

7.  Tertio  ex  Matt.  ostenditur. —  Quarto 
probatur  ex  Apoc.  —  Tertio,  ex  Matth.  16  et 
18,  retorquendo  fundamentum  secundse  sen- 
tentise.  Nam  ibi  promisit  Christus  Dominus 
Petro  et  aliis  Apostolis  claves  regni  ccelorum, 
et  addidit  :  Quodcunque  ligaveris,  et  quodcun- 
que  solveris,  elc.  Unde  constat  hanc  potesta- 
tem  sub  clavibus  contineri ;  ergo  per  illam 
aperitur  et  clauditur,  vel  potius  clausum  re- 
linquitur  regnum  ccelorum  ;  proprie  aulem 


XVI.  SECT.  II. 
tunc  alicui  aperitur  regnum  coelorum,  quod 
antea  per  culpam  clausum  erat,  quando  cul- 
pa  remitlitur,  quia  tunc  datur  ei  jus  ad  re- 
gnum,  rationecujus  ad  illud  acceptatur  ;  er- 
go  hsec  clavis  seupotestas  per  se  primo  est 
ad  hunc  effectum.  Adde  (quod  paulo  ante  di- 
cebam)  fieri  non  posse  secundum  legem  or- 
dinariam,  ut  remittatur  culpa  mortalis,  et 
maneat  ullo  modo  reatus  poense  seternse,  seu 
exclusio  a  regno  ccelorum  ;  ergo,  si  heec  po- 
testas  habet  vim  ad  admittendum  et  exclu- 
dendum  a  regno,  habet  etiam  vim  circa  ra- 
dicem  et  fundamentum  hujus  exclusionis, 
quod  est  sola  culpa.  Expendo  preeterea  in  il- 
lis  verbis  signum  distributivum  :  Quodcunque 
solveris,  quia  sub  illo  comprehendi  potest  et 
culpa,  et  pcena  ;  ergo,  cumChristusillud  ab- 
solute  protulerit,  ita  intelligendum  est.Quar- 
to,  consonat  alius  locus  Apoc.  3,  ubi  de  Chri- 
sto  dicitur  habere  clavem  ad  aperiendum  et 
claudendum  regnum  ccelorum  ;  quee  clavis 
sine  dubitatione  ulla  includit  potestatem  ex- 
cellentiae  ad  remittendas,  non  solum  poenas, 
sed  etiam  cnlpas  ;  at  vero  Christus  commu- 
nicavit  Apostolis  participationem  illius  clavis 
seu  potestatis ;  ergo  quoad  utrumque  effec- 
tum  communicavit.  Patet  consequentia,  tum 
ex  similitudine  metaphoree  et  verborum;  tum 
ex  verbis  illis,  quee  preemisit  :  Sicut  misit  me 
Pater,  et  ego  mitto  vos. 

8.  Quinto  suadetur  ex  traditione  Bcclesice, 
et  doctrina  Conciliorum.  —  Quinto  ,  constat 
hic  sensus  ex  traditione  Ecclesiee  et  doctrina 
Conciliorum,  prsesertim  Florentini,  in  litteris 
unionis,  et  Constantiensis,  in  bulla  Martini  V 
contra  errores  Joan.  Hus;  maxime  vero  Tri- 
dent.,  sess.  14,  c.  1,  ubi  ait,  ex  illo  tam  insi- 
gni  facto  et  perspicuis  verbis  constare,  Chri- 
stum  dedisse  Apostolis potestatem  reconciliandi 
liomines  cum  Deo;  homines  autem  non  recon- 
ciliantur  Deo  per  remissionem  solius  poenee  , 
sed  culpse  ;  nam  reconciliari  est  in  amicitiam 
restitui.  Sic  enim  Paulus,  2  ad  Cor.  5,  ait  : 
Posuit  in  nolis  ministerinm  reconcili ationis  , 
id  est,  unionis  et  amicitise  hominum  cum  Deo. 
Uncle  idem  Concilium,  eadem  sess.,  cap.  3, 
docens,  hanc  reconciliationem  fieri  per  effica- 
ciam  hujus  potestatis  et  sacramenti,  subdit, 
ad  illam  consequi  solere  consdentiw  pacem  et 
tranqnillitatem ,  quee  proprie  sequitur  ex  re- 
missione  culpse;  et  c  4  ait,  quando  contin- 
git  hominem  per  contritionem  justificari,  Deo- 
que  reconciliari,  ipsam  reconciliationem  non 
esse  adscrihendam  contritioni  sine  voto  sacra- 
menti,  etc.Unde  constat,  etreconcilialio?iis  no- 


DJSPUTAT 
mine  intelligere  Conciliam  ipsam  culpoe  re- 
missionem  et  sanctificationem,  et  docere  , 
hanc  ipsam  esse  propriam  effectum  hujas  po- 
testatis  clavium.  Idem  sumitur  cx  eodem 
Concilio,  can.  2,  3  et  9  ejusdem  ses.,  et  sess. 
G,  c.  14,  quce  omnia  loca  conferenda  sunt  et 
ponderanda.  Quod  in  sequentibus  iterum  fa- 
ciemus,  agentes  de  forma,  et  de  dispositione 
necessaria  in  hoc  sacramento. 

9.  Sexto  ex  decretis  ct  Patribus  convinci- 
tnr.  — Sexto,  sumitur  optimum  argnmentum 
ex  antiquis  decretis,  et  Patribus  praecipienti- 
bus,  ut  hominibus  existentibus  in  articulo 
mortiSj  etpetentibusa  sacerdote  remissionem 
peccatorum,  eam  non  deneget,  ne  illos  expo- 
nat  periculo  eeternae  damnationis;  supponunt 
ergo  asacerdotibusremittiipsamculpam,  nam 
ceterna  damnatio  solum  est  propter  culpam. 
Hujusmodi  autem  decreta  ex  Julio  et  Ccelesti- 
no  Pontificibus,  et  ex  Concilio  Africano,  et 
aliis,  inveniuntur,  26 ,  q.  6,  c.  Si  Presbyter, 
et  sequent.  Et  similem  doctrinam  habet  Au- 
gustinus,  epist.  180.,  ubi  dicit,  tempore  perse- 
cutionis  pastores  non  debere  oves  deserere, 
quia  eo  tempore  alii  petunt  baptismum,  et 
alii  reconciliationem  per  poenitentiam.  Et 
subdit :  Ubi  si  ministri  desint,  quantum  exi- 
tium  sequetur  eos.  qui  de  Jioc  seculo  vel  non  ge- 
nerati  exeuni,  vel  ligati?  Unde  Chrysostomus, 
lib.  2  de  Sacerdotio,  c.  4,  differentiam  consti- 
tuens  inter  sacerdotes  legis  veteris  et  novee, 
dicit  illis  licuisse  leprosos  ,  non  purgare  qui- 
dem  ,  sed  purgatos  probare  :  Ai  vero  nostris 
sacerdotibus,  inquit,  non  corporis  lepram,  sed 
animce  sordes ,  non  dico  purgatas  probare,  sed 
purgare  prorsus,  concessum  est.  Et  Ambrosius., 
lib.  1  de  Pcenit.,  cap.  7  :  Yult,  inquit,  Chri- 
stus  plurimum  posse  discipulos  suos,  vult  a 
servis  suis  nomine  suo  ea  fieri,  quce  ipse  facie- 
bat  in  terris.  Et  infra  :  In  baptismo  remissio 
omnium  peccatorum  est.  Qidd  interest,  vel  per 
pcenitentiam,  vel  per  lavacrum  hocjus  sibi  da- 
tum  sacerdotes  vendicent?  Et  eodem  sensu, 
lib.  2  de  Cain  et  Abel  ,  cap.  4,  dicit  remitli 
peccata  per  officium  sacerdotis  sacrumque 
ministerium.  Hoc  ipsum  etiam  sensit  Eiero- 
nymus.  epist.  150.  Etconfirmant  multa  exad- 
ductis  in  preecedenti  sectione  ;  ex  quibus  col- 
ligitur  communis  consensus  Patrum,  quem 
Tridentinum  citavit. 

10.  Ratione  ostendiiur  assertio.  —  Evasio 
eluditur.  ■■ —  Ultimo  declaratur  ha?c  verilas  ra- 
tione  ,  refellendo  simul  duas  priores  senten- 
tias.  Nam  hsec  potestas  non  est  ad  remitten- 
dam  solam  pcenam  temporalem ;  ergo  seter- 


XVI.  SEGT.  II.  343 

nam ;  ergo  etiam  culpam.  Antecedens  (proe- 
ter  omnia  dicta)  probalur  variis  conjecturis. 
Primo,  quiaalias  talis  potestas  esset  valde  im- 
perfccta  et  limita.ta  in  illo  ordine  ;  Christus 
autem  in  illis  verbis  :  Sicut  misit  me  vivens 
Pater ,  et  ego  mitto  vos,  AccipUe  Spiritum 
Sanctum ,  clare  significavit  se  concedere 
Apostolis  excellentem  quamdam  et  perfectis- 
simam  potestatem.  Unde  argumentor  secun- 
do,  quia  aiias  colligi  non  posset,  ex  vi  illius 
potestatis  conferri  hominibus  gratiam  ali- 
quam  sanctificantem  ;  quod  est  contra  verita- 
tem  hujus  sacramenti.  Sequela  patet,  quia  ad 
remittendas  pcenas  temporales  non  est  neces- 
saria  infusio  gratise;  unde  per  indulgentias 
remittitur  pcena,  et  non  datur  gratia  ultra 
meritum  operantis.  Ex  quo  fit  tertio,  ut  talis 
potestas  parum  sit  necessaria^  quia  ad  remis- 
sionem  pcenae  sunt  alia  multa  remedia,  et  fa- 
ciliora ;  et  consequenter  ex  vi  illorum  verbo- 
rum,  Quorum  remiseritis  peccata,  etc,  vix  aut 
nullo  modo  posset  colligi  sacramentum  poeni- 
tentiae  esse  medium,  necessarium  ad  salutem; 
quia  remissio  poense  temporalis  non  est  ne- 
cessaria,  quatenus  in  hac  vita  fit.  Quarto, 
quia  baptismus  non  est  institutus  ad  remit- 
tendum  solam  poenam  temporalem ;  ergo 
neque  hsec  potestas ,  nam  heec  duo  sacra- 
menta  in  hoc  aequiparantur  a  Concilio  Tri- 
dentino,  sess.  6,  c.  14,  et  sess.  14,  c.  1.  Quia 
sicut  baptismus  est  propter  remissionem  pec- 
catorum,  quseanteilliussusceptionemcommit- 
tuntur,  vel  contrahuntur,  ita  hoc  sacramen- 
tnm,  seu  haec  potestas  est  propter  remissio- 
nem  peccatorum,  quse  post  baptismi  susce- 
ptionem  commissa  sunt.  Item,  quia  sicut  ba- 
ptismus  est  veluti  navis  seu  arca  liberans  a 
diluvio,  ut  Petrus,  1  Canonic,  significat,  ita 
(ex  Patrum  sententia)  pcenitentia  est  secunda 
tabula  post  naufragium ;  si  autem  culpas  non 
auferret ,  nec  reatum  poenee  feternse  ,  non 
esset  remedium  necessarium  ad  vitam  seter- 
nam  consequendam.  Dices,  esse  secundam 
tabulam  ratione  contritionis.  Sed  hoc  repu- 
gnat  Tridentino  dicenti,  contritionem  sine 
sacramento,  vel  voto  ejus,  non  habere  hunc 
effectum.  Et  ideo  Concilium  Florentinum,  in 
Decreto  Eugenii.,  remissionem  peccatorum 
dixit  esse  rem  hujus  sacramenti,  id  est,  effec- 
tum.  Et  Tridentinum,  sess.  14,  c.  1,  addit, 
prsecipuam  efficaciam  sacramenti  ad  hunc  ef- 
fectum  consistere  in  absolutione^,  quee  est  ac- 
tus  hujus  potestatis. 

1 1 .  Solvuntur  fundamenta  secundce  senten- 
Uce.  —  Et  ex  his  facile  probatur  altera  pars, 


344  DISPUTAT.  XVI.  SEGT 

seu  seeunda  consequentia;  nam  rationes  ad- 
ductse,  prcesertim  secunda  et  quarta,  de  culpa 
procedunt.  Et  prcoterea  est  manifesta  ratio, 
quia  poena  ceterna  nunquam  remittitur  per  se 
primo  ipsa  sola,  sed  simul  cum  culpa,  tan- 
quam  necessario  cum  illa  conjuncta,  et  ab  illa 
pendens  quantum  ad  eeternitatem.  Quod  ma- 
nifeste  docuit  Concilium  Tridcntinum,  sess.  6, 
c.  14.  Et  ideo  diximus,  secundum  fidern,  si- 
mul  cum  culpa  remitti  seternam  pcenam.  Di- 
cere  autem,  per  contritionem  culpamabsolute 
remitii,  pcenam  autem  ceternam  solum  sub 
conditione  hac  ,  nisi  sacramentum  neglexerit, 
alienum  est  a  modo  loquendi  Scripturce  et 
feanctorum,  et  novum  ac  sine  fundamento. 
Prcesertim  cum  Concilium  Tridentinum,  sess. 
44,  c.  4,  doceat,  etiam  ipsam  cuipam  non  re- 
mitti  nunc  in  lege  nova  per  contritionem  nisi 
in  ordine  ad  claves,  et  cum  voto  sacramenti ; 
ergo  etiam  remissio  culpce  includit  aliquo 
modo  conditionein,  non  tamen  ut  pendentem 
ex  futuro  eventu,  sed  ex  prcesenti  proposito. 
Quapropter  sicut,  si  postea  ex  negligentia  cul- 
pabili  non  impleat  quis  conditionem,  subji- 
ciendo  illa  peccata  buic  potestati,  peccat  qui- 
dern,  et  amittit  gratiam  ,  priora  autem  pec- 
cata  non  redeunt,  ita  etiam  in  eodem  casu 
punietur  pcena  eeterna  propter  novum  pec- 
catum,  non  tamen  propter  prsecedentia,  prius 
remissa  ,  quia  non  magis  remissio  ceternee 
poenee  facta  est  cum  dependentia  a  fuluro  ef- 
fectu,  quam  remissio  culpee;  nec  per  contri- 
tionem  ante  sacramentum  minus  remittitur 
poena  eeterna,  quam  in  lege  veteri  remittere- 
tur;  derogat  enim  boc  contritioni,  et  perfec- 
iioni  legis  gratiee,  estque  sine  fundamento 
confictum. 

12.  Satisfit  fun  damentis  prioris  sententice. 
— Atque  ex  his  satis  responsum  esl  ad  secun- 
dam  sententiam.  Primumvero  fundamentum 
primee  opinionis  sequc  procedit  contra  ipsam  ; 
nam  etiam  solns  Deus  potest  poeiiam  tempo- 
ralem  remittere,  si  propria  auctoritate,  et 
tanquam  principale  agens  id  faciat ;  si  autem 
loquamur  de  remissione  per  ministerium,  si- 
cut  Deus  committit  hominitanquam  ministro 
et  instrumento  suo  judicium  de  pcenis,  ila 
etiam  de  culpis,  et  utrarumque  remissionem, 
ut  videre  licet  suo  modo  iu  Cbristo  Domino, 
ut  homo  est.  De  secundo  fundamento  illius 
sententise  ex  professo  infra  disputandum  est : 
nunc  breviter  dico,  et  falsum  assumere.  quia 
sine  perfecta  contritione  possunt  aliquando 
peccata  tolli  per  hanc  potestatem;  et  male 
colligerc,  quia  etiam  illo  peccata^  quce  tollun- 


tur  per  contritionem  ,  non  tolluntur  sine  or- 
dine  ad  banc  potestatem,  quse  per  se  ordina- 
ta  est  ad  illa  etiam  tollenda. 

13.  Patres  autem,  in  testimoniis  ibi  citatis, 
primo  intendunt  Deum  esse,  qui  sua  virtute 
animam  vivificat;  uti  autem  hominibus  ut 
ministris.  Et  hoc  eliam  significatum  est  in 
facto  illo  Joan.  41;  tamen  ibi  per  actiones 
diversis  temporibus  factas  illa  reprsesentatio 
facta  est,  quia  non  poterat  corporaliter  fieri 
alio  modo ;  tamen  in  re  ipsa  satis  est,  quod 
homo  per  banc  potestatem  non  operalur  sua 
virtute,  sed  divina,  ut  explicavit  D.  Thomas 
supra,  3p.,  q.  84,  a.3,  ad3.Pra?terea  etiamin- 
tendunt  Sancti  docere,  Deum  prius  sua  gra- 
tia  excitare  interius  hominem  ad  pcenitentiam 
et  vitam  spiritualem  comparandam,  ut  post- 
ea  possit  a  sacerdotibus  absolvi;  non  tamen 
dicunt  semper  necessarium  esse ,  ut  propter 
illam  excitationem  pra?cedat  semper  vera 
contritio,  vel  justificatio.  Nam  Augustinus, 
citatis  locis,  et  lib.  50  Hom.,  in  17,  sentit  pec- 
catorem  a  Domino  excilatum  per  internam 
poenitentiam,  licet  sit  aliquo  modo  vivificatus, 
non  tamen  esse  plene  solutum  aut  liberum 
ad  ambulandum;  quia  Iicet  babeat  aliquem 
vilse  motum,  quem  solus  Deus  infundere  po- 
test  per  contritionem,  vel  attritionem,  non 
tamen  est  plene  liber,  quia  vel  nondum  est 
vere  justificalus,  vel  certe  non  siue  ordine  ad 
claves  sacerdotum,  apucl  quos  est  potestas 
per  se  efiicax  ad  remittenda  peccata.  Et  hoc 
sensu  dixit  etiam  Augustinus,  conc.  2  in 
Psalm.  101,  Ecclesiam  quidem  posse  dare 
absolutionem  peccatorum,  mortuum  autem 
suscitari  non  posse  nisi  clamante  Domino ; 
suscitationem  enim  vocat  ipsam  voluntatem 
poenitendi  efficacem,  et  cum  vero  dolore,  sive 
contritionis,  sive  attritionis  ,  ut  dixi.  Quod 
etiam  expressius  significavit  Beda,  Joann.  11. 
Gregorius  autem  obscurius  loquitur,  dum  ait, 
sacerdotes  auferre  poenam.  Pie  tamen  expli- 
candus  est,  quod  virtutem  clavium  explica- 
verit  per  effectum  nobis  notiorem,  non  vero 
alinm  excluserit. 

14.  Et  juxta  haec  etiam  explicanda  sunt  dif- 
ficiiia  verba  Hieronymi,  Matth.  16,  ubi  eequi- 
parare  videtur  legales,  et  evangelicos  sacerdo- 
tes,  quod  sicut  illi  inter  iepram  et  lepram 
discernebant,  lepram  autem  auferre  non 
poterant,  ita  et  bi  se  gerant  circa  peccata. 
Sensus  enim  Hieronymi  non  est  negare  sim- 
pliciter  hanc  potestatem,  sed  docerc  non  esse 
positum  in  arbitrio  sacerdotis  tollere  aut  re- 
tinere  peccaia,  quando,  vel  quomodo  volue- 


DISPUTAT.  XVI.  SECT.  II 


3  55 


ritj  quasi  possit  vel  damnare  innottium,  vel  ab- 
sohere  pravum  et  indispositum  ;  quera  abu- 
sum  ibi  graviter  reprehendit.  Et  quoad  hoc 
coraparat  sacerdotem  evangelicum  cum  le- 
^ah,  quod  sicut  ille  non  poterat  suo  arbitrio 
discerncre  inter  lepram  et  lepram,  sed  juxta 
inerita  causoe,  ita  nec  sacerdos  evangelicus 
judicare  debct  aut  potest  de  peccatis  juxta 
suum  beneplacitum,  sed  juxta  personarum 
dispositionem.  Quoad  potestatem  vero  non 
facit  eos  sequales  ;  nam  de  sacerdotc  legali 
solum  dicit  potuisse  cliscernere  quis  esset 
raundus  vel  immundus ;  de  evangelico  vero 
ait,  audita  peccatorum  causa,  posse  ligare  et 
solvere.  Comparat  igitur  illos  secundum 
quamdam  proportionalitatem,  nonsecundum 
sequalitatem,  ut  recte  notarunt  Ruardus,  art. 
3,  et  Castro,  Contra  hser.,  verbo  Absohttio, 
liser.  1.  Et  satis  confirmari  potest  ex  citata 
epistola  Hieronymi  450,  quoest.  9,  ubi  ait, 
accepisse  Apostolos,  Joan.  20,  potestatem  re- 
mittendi  peccata  etfaciendi  filios  Dei  adopti- 
vos. 

Duo  acius  hujus  poiestatis  explicantur. 

45.  Prior. — Posterior  actus. — Atque  ex  his 
facile  possunt  explicari  duo  actus  hujus  po- 
testatis,  quos  Christus  Dorainus  indicavit  per 
verba  remiitendi  et  retinendi peccata,  etper  ver- 
ba  solvendi  et  ligandi;  utrumque  enim  verbum 
potestetadculpacnsimulcumseterna  pcena,  et 
adtemporalera  pcenamreferri.Priori  modoac- 
tus  per  se  intentus,  et  propter  quem  primario 
datur  ha?c  potestas,  est  vera  remissio  et  abla- 
tio  ciilpse,  quod  fit  per  propriam  et  positivam 
actionem.  Unde  fit,  ad  hunc  actum  pertinere 
collationem  gratise  sacramentalis,  expulsivoe 
culpse  wortalis,  quia  culpa  non  remittitur 
sine  gratise  infusione  ;  imo  nec  remitti  posset 
per  physicam  actionem  sacramenti,  nisi  per 
effectionem  gratiee,  quia  non  intervenit  ibi 
alia  forma,  quse  per  talem  actionem  fieri  pos- 
sit.  Nec  refert,  quod  interdum  per  banc  po- 
testatem  solavenialia  peccataremittanLur,  ad 
quem  effectum  non  requiritur  gratise  infusio; 
quia  hoc  quasi  accidentarium  esl  respectu  hu- 
jus  potestatis,  quae  de  se  sufficiens  est  ad 
remittenda  mortalia  peccata,  et  ideo  semper 
confert  gratiam.  Unde  licet  alias  possint  pec- 
cata  venialia  sine  infusione  gratiae  remitti, 
tamen  per  hanc  potestatem  nunquam  sine 
illa  remittuntur.  Imo  hinc  ulterius  inferri  po- 
test,  hanc  potestatem  de  se  suificientem  esse 
ad  primam  gratiam-  conferendam,  quia  hsec 


est,  quse  culpam  mortalem  excludit.  Sed  de 
hac  re  infra  ex  professo  disputabimus,  trac- 
t.uido  de  dispositione  necessaria  ad  effectum 
sacramenli  poenitentise.  Alius  vero  actus  re- 
tinendi  peccata  non  est  positivus,  nec  fit  per 
directam  actionem  hujus  potestatis,  quia  nec 
potestas  ha»c  culpam  influit,  aut  conservat, 
nec  impedil  remissionem  ejus,  cum  tntum 
hoc  sit  conlra  iinem  hujus  potestatis,  sed  ju- 
ridicam  sententiam  profert,  hunc  esse  in- 
dignum  remissionis  peccati  ;  et  hac  ralione 
dicitur  retinere  peccata. 

16.  Eosdem  actus  exerceri  circa  pcenam  suo 
modo. — Eosdem  vero  actus  potest  heec  potes- 
tas  exercere  circa  temporalem  pcenam,  quan- 
quam  in  modo  sit  aliqna  diversitas,,  prseser- 
tim  quoad  actum  ligandi.  Duobus  enim  mo- 
dis  dici  potest  temporalis  pcena  tolli  vel  re- 
tineri  per  hanc  potestatem,  scilicet,  et  per 
ipsum  actum  absolutionis,  seu  remissionis 
peccatorum,  et  per  impositionem  alicujus  sa- 
tisfactionis.  Prior  modus  declaratur  cx  dictis 
supra  circa  primura  effectum  virtutis  pceniten- 
tiae,  ubi  diximus  cum  mortali  culpa  semper 
tolli  ceternam  poenam  ,  non  tamen  semper 
omnem  pcenam  temporalem.,  sed  commutari 
Eeternam  in  aliquam  temporalem,  majorem, 
velminorem,  juxta  dispositionem  pcenitentis. 
Hoc  igitur  totum  fit  per  unum  actum  hujus 
potestatis,  servata  proportione,  ut  in  sequen- 
tibus  latius  dicemus.  Quatenus  ergo  hsec  po- 
testas  remittendo  peccata  nonremittit  semper 
totam  temporalem  pcenam,  sed  inillam  com- 
mutat  seternam,  dici  potest  ligare  seu  reti- 
nere  peccatum  quoad  aliquam  pcenam,  etiam 
dum  remittit  culpam  ;  illa  autem  retentio  so- 
lum  est  indirecta,  quia  hsec  potestas  non  ita 
ligat  pcenam,  ut  faciat  hominem  illadignum; 
sed  tantum  non  ita  absolute  remittendo  seter- 
nam  pcenam,  quin  loco  illius  statim  succedat 
aliqua  temporalis,  et  reatus  ejus  ex  vi  culpse, 
quia  licet  remittalur,  non  tamen  cnm  per- 
fecta  disposilione,  vel  satisfactione.  Quatenus 
vero  ex  efficacitate  sua  semper  comrautat  seter- 
nam  pcenam  in  minorem  temporalera,quam  si- 
neilliusefficacia  commutaretur,  cseterispari- 
bus,  ideo  per  ipsummet  actum  remittendi  cui- 
pam  dici  potest  exercere  actumremittendiali- 
quid  temporalis  pcense  ;  et  heec  remissio 
directe  et  per  se  fit  ex  effieacia  hnjus  potes- 
tatis.  Quae  efficacia  in  verbis  iliis  continetur  : 
Quorum  remiserilis  peccata,  remitiuntur  eis  ; 
nam  ex  vi  illorum  hsec  potesLas  est  perfecta, 
etsutiiciens  ad  plenam  remissionem  confe- 
rendam,  si  reus  sit  ad  illam  dispositus,  ut 


346 


DISPUTAT.  XVI.  SECT.  III. 


etiam  declarant  illa  verba,  Quodcungue  sol- 
veritis,  erit  solutum.  Et  ideo  cum  proportione 
majorem  vel  minorem  commutationem  pcense 
facit,  juxta  disposilionem  poenitentis.  In  quo 
differt  a  baptismo,  qui  semper  remittit  om- 
nem  poenam  cum  quacnnque  dispositione 
sufficiente  ad  remissionem  culpse,  propter  ra- 
tiones  tactas  sectione  prsecedenti,  et  latius  in 
superioribus.  Alius  vero  modus  remittendi, 
vel  retinendi  pcenam  temporalem  per  hanc 
potestatem,  est,  satisfactionem  aliquamimpo- 
nendo  (suppono  enim  ex  infra  dicendis  hoc 
pertinere  ad  hancpotestatem).  Quatenus  ergo 
sacerdos  peccatorem  obligat  ad  hanc  satis- 
factionem,  dicitur  retinere  seu  ligare  ;  et  hoc 
modo  positive  ac  directe  ligat,  non  quidem 
ad  pcenam  in  communi,  bujus  enim  per  se 
ipse  est  debitor  ;  sed  ad  hanc  pcenam  deter- 
minatam,  per  quam  vult  talem  reatum  ex- 
piari.  Quia  vero  satisfactio  sic  imposita  effi- 
cacior  est  ad  tohendam  poenam  virtute  cla- 
vium,  quam  per  se  esset,  ideo  sacerdos  hoc 
modo  ligando,  simul  solvit,  quia  efficaciam 
preebet  ad  ampliorem  et  faciliorem  solutio- 
nem,  ut  latius  dicemus  agentes  de  satisfac- 
tione. 

SECTIO  III. 

Utrum  hcec  potestas  remittendi  peccata,  ordinis 
sit,  aut  jurisdictionis ;  et  quomodo  etiam  dis- 
tinguantur  et  conferantur. 

4.  Ad  peccati  remissionem  per  Jioc  sacra- 
mentum  potestas  ordinis  et  jurisdictionis  re- 
guiritur. — Duplex  potestas  ordinis  distingui- 
tur  a  Theologis. — In  hac  re  unum  est  de  fide, 
videlicet,  ad  hunc  actum  remittendi  peccata 
in  hoc  sacramento  necessariam  esse  potesta- 
tem  ordinis  et  jurisdictionis.  De  prima  fere 
nulia  est  difficultas  ;  nam  infra  agentes  de 
ministro ,  ostendemus  solum  sacerdotem 
posse  illud  conficere  ;  unde  constat  sacerdo- 
taiem  Ordinem  esse  ad  hanc  potestatem  ne- 
cessarium  ;  et  hic  Ordo  vocatur  potestas  or- 
dinis.  Ex  quo  etiam  facile  intelligitur  quid 
in  prsesenti  hsec  potestas  ordinis  sit  ;  in  re 
enim  nihil  aliud  est  quam  character  sacerdo- 
talis,  quatenus  exdivina  ordinatione  per  illum 
quispiam  deputatur,  ut  possit  esse  judex  ani- 
marum  in  foro  pcenitentise.  Duplicem  enim 
distinguunt  potestatem  ordinis  Theologi :  una 
est  super  corpus  Christi  verum,  et  illa  est 
quam  Sacerdotes  habent  ad  consecrandura  ; 
alia  est  super  corpus  Christi  mysticum,  et  hsec 
estde  qua  nunc  agimus,  queenihil  aliud  esse 
potcst  quam  prsedictus  character,   sub  dicta 


ratione  consideratus.  Quod  enim  hsec  potes- 
tas  characterem  includat,  qui  sit  vera  quali- 
tas  animee  inhaerens,  ex  eo  supponitur,  quod 
sacerdotium  hujusmodi  characterem  impri- 
mit,  ut  docet  ConciliumTrident,  locis  statim 
citandis,  et  supra  tactum  est,  de  sacramentis 
in  genere,  et  disputando  de  sacramento  Or- 
dinis  ex  professo  dicendum  est. 

2.  Unde,  sicut  hic  character  indelebilis  est, 
ita  etiam  hoec  potestas ;  et  sicut  in  solis  sa- 
cerdotibus  invenitur,  ita  etiam  et  prsedicta 
potestas.  Rursus  cum  sacerdotalis  character, 
integre  consideratus ,  duplicem  habeat  res- 
pectum  seu  actum,  non  habet  rationem  hujus 
potestatis  sub  proeciso  respectu  ad  corpus 
Christi  verum ,  sed  sub  habitudine  ad  corpus 
mysticum.  Atque  hocmodo  explicarunt  hanc 
potestatemTheologi  in4,  d.  18,  ubiD.Thom., 
q.  \,  art.  \,  qusestiunc.  2,  ad  1 ;  Richardus, 
art.  i,  q.  3;  Petrus  Soto,  lect.  de  Clavib. ; 
Soto,  d.  20,  q.  2,  art.  \;  et  Turrecremata, 
lib.  1  Summse.,  c.  93.  Marsilius  autem  in  4, 
q.  12,  art.  2,  intendit  characterem  non  esse 
potestatem,  quia  tantum  est  signum.  Sed  nec 
ego  intelligo  characterem  esse  potestatem 
physicam,  natura  sua  habentem  virtutem  ad 
talern  actum,  et  ideo  dixi  characterem  illum, 
quatenus  per  eum  Deus  consecrat  et  deputat 
honiinem,  ut  possit  esse  minister  et  instru- 
mentum  in  tali  actione,  habere  rationem  po- 
testatis  ordinis,  ita  ut,  licet  character  sit  qua- 
htas  physica,  sit  tamen  moralis  potestas.  An 
vero  sit  etiam  causa  instrumentalis  physica 
ex  supernaturali  elevatione  ,  superiori  tomo 
suo  loco  tractatum  est. 

3.  Quando  conferatur  licec  potestas  ordinis. 
—  Extravag.  Quia  quorumdam,  de  Veri.  si- 
gnif, —  Conc.  Trident.—YX  ex  his  facile  intel- 
ligitur  quando  collata  sit,  vel  conferatur  hsec 
potestas.  Narn,  si  loquamur  de  prima  institu- 
tione,  hsec  potestas  ordinis  data  est  Apostolis, 
Joan.  20,  per  illa  verba,  Accipite  Spiritum 
Sanctum ;  quorum  remiseritis  peccata ,  etc. 
Nam  licet  Apostoli  in  nocte  ccenee  consecrati 
sint  sacerdotes  quoad  potestatem  in  corpus 
Christi  verum,  per  illa  verba,  Hoc  facite  in 
meam  commemorationem ,  tamen  quoad  po- 
testatem  consummata  fuit  eorum  consecratio 
seu  ordinatio  post  Christi  resurrectionem  per 
verba  preedicta ,  quse  semper  ita  intellexit 
Ecclesise  traditio  et  auctoritas,  ut  in  sectione 
1  ostensum  est.  At  vero,  si  loquamur  de  com- 
municatione  hujus  potestatis,  quse  ad  alios 
sacerdotes  post  Apostolos  facta  est,  dicendum 
est,  eis  conferri  hanc  potestatem  ordinis  in 


DISPUTAT.  XVI 
ipsa  ordinatione  sacerdotali.  Quod  docuit 
Joan.  22  in  Extravag,  Quia  quorumdam,  de 
Verb.  signif.,  ubi  in  boc  sensu  dicit  _,  claves 
in  collatione  sacri  Ordinis  conferri.  Clarius 
Tridcntinum,  sess.  14,  c.  6,  et  can.  10,  et 
sess.  23,  c.  1,  docens  sacerdotibus  duplicem 
in  ordinatione  sua  conferri  potestatem,  scili- 
cet,  consecrandi,  et  ligandi  ac  absolvendi. 
Item  ob  eam  causam  ordinantur  per  verba, 
Accipite Spiritum  Sanctum ;  quorum  remiseri- 
tis  peccata,  etc.  Item  hsec  potestas  invenitur 
in  omnibus  et  solis  sacerdotibus;  ergo  signum 
est  dari  per  Ordinem.  Tandem  ostensum  est 
hanc  potestatem  non  esse  distinctum  quid  a 
charactere ;  character  autem  sacerdotalis  in- 
tegre  ac  perfecte  confertur  in  ordinatione  sa- 
cerdotis;  ergo.  Statim  vero  occurrebant  hic 
dubia,  quse  attigit  Scotus  in  4,  d.  19,  q.  2, 
art.  8,  scilicet,  quo  modo  hae  duae  potestates 
ordmis  in  corpus  verum  et  mysticum  diversis 
temporibus  conferantur,  et  consequenter  quo- 
modo  distinguantur ;  et  an  imprimant  dis- 
tinctos  characteres,  seu  distinctos  gradus,  vel 
partes  reales  ejusdem,  vel  eumdem  physice, 
sub  duplici  consideratione  morali.  Haectamen 
omnia  pertinent  ad  sacramentum  Ordinis,  et 
ad  prassens  nihil  referunt. 


Potestatem  jurisdictionis  necessariam  esse  ad 
peccatorum  remissionem. 

4.  Jurisdictio  spiritualis  duplex. —  De  po- 
teslate  jurisdictionis  certum  etiam  est,  illam 
esse  simpliciter  necessariam  ad  effectum  hu- 
jus  potestatis,  ita  ut  absolutio  vel  sententia 
data  per  potestatem  ordinis  sine  jurisdictione 
nullasit.  Ita  definiunt  Concilium  Florentinum 
in  decreto  Eugenii,  et  Tridentinum,  sess.  14, 
c.  7.  Kt  ratio  est  clara  ex  dictis,  sect.  1,  ubi 
ostendimus  hanc  potestatem  judiciariam  esse; 
omne  autem  judicium,  ut  validum  sit,  requi- 
rit  jurisdictionem ;  nam  de  his,  qum  foris  sunt, 
nihil  ad  nos.  Et  confirmatur  ,  nam  dicta  po- 
testas  ordinis  non  tantum  est  ad  solvendum, 
sed  etiam  ad  ligandum,  in  quo  verbo  inclu- 
ditur  etiam  potestas  ad  obligandum,  ut  infra 
suo  loco  dicemus;  nemo  autem  potest  obli- 
gare  nisi  subditum.  Denique  \id  constat  ex 
differentia  inter  sacramentum  poenitentiae,  et 
reliqua;  namin  aliis  licet  sit  necessaria  aliqua 
jurisdictio,  vel  legitima  concessio,ut  studiose 
ministrentur,  tamen,  ut  valide  conferantur 
ex  vi  potestatis,  sufficit  potestas  ordinis;  in 
hoc  vero,  ut  validum  sit,  praeter  Ordinem  ne- 
cessaria  est  jurisdictio,  ut  dicta  Concilia  defi- 
niunt,  etinfra,  agentes  de  ministro,  latiusdi- 


SECT.  III.  347 

cemus.  Est  autem  breviter  advertendum ,  in 
Ecclesia  duplicem  esse  jurisdietionem  spiri- 
tualem  :  una  clicitur  in  foro  exteriori  seu  con- 
tentioso,  quee  est  ad  gubernandam  Ecclesiam, 
ad  ferendas  leges,  censuras,  etc,  et  de  hac 
nunc  non  agimus ,  sed  infra  in  materia  de 
censuris.  Alia  vero  est  in  foro  interno  et  pce- 
nitentiali;  et  hanc  dicimus  nunc  esse  neces- 
sariam  ad  hunc  actum. 


Quid  sit  licec  potestas  jurisdictionis . 

5.  Quorumclam  opinio. — Difficultas  vero 
est,  quid  sit  hsec  potestas  jurisdictionis,  et 
quando  conferatur.  Non  enim  defuerunt  auc- 
tores  Catholici  qui  dicerent  dari  in  ipsa  ordi- 
nalione  sacerdotis,  qui  consequenter  insinuant 
in  re  non  esse  distinctam  a  potestate  ordinis, 
nec  separabilem  ab  ipsa.  Quam  opinionem 
valde  probabilem  existimat  Durandus,  d.  19, 
quaest.  2;  ei  tamen  adhaerere  non  audet;  in 
eam  vero  inclinat  Alraainus,d.  18,  art.  4.  II- 
lam  tamen  detendit  Armacanus,  lib.  11  de 
Quaestionib.  Armenorum,  c.  1 .  Fundari  potest, 
quia  Christus  per  illa  verba,  Accipite  Spiri- 
tum  Sanctum,  etc,  contulit  Apostolispotesta- 
tem  ordinis  et  jurisdictionis  in  hoc  foro.  Nam 
tunc  potuit  quilibet  eorum  absque  dependen- 
tia  ab  aliis  audire  confessiones,  et  absolvere  ; 
sed  heec  eadem  verba  dicuntur  in  persona  Chri- 
sti  in  ordinatione  cujuscunque  sacerdotis  ; 
ergo  habenl  eamdem  efficaciam  ;  ergo  ex 
tunc  constituitur  judex  in  hoc  foro  ;  ergo  ex 
vi  talis  ordinationis  habet  jurisdictionem , 
quia  nemo  potest  esse  aut  intelligi  judex  sine 
jurisdictione. 

6.  Rejicitur.  —  Durandi  evasio  pracludi- 
tur.  —  Impugnatur. —  Alia  responsio  Duran- 
di.  —  Hsec  tamen  sententia,  intellecta  de  in- 
tegra  ac  sufficiente  jurisdictione,  falsa  est,  et 
hoc  tempore  nullo  modo  sustineri  potest , 
quia  certum  est,  absolutionem  datam  a  sim- 
plici  sacerdote  circa  peccata  mortalia  nullam 
esse  ex  defectu  jurisdictionis  ;  ergo  non  po- 
test  hsec  jurisdictio  ex  vi  ordinationis  insepa- 
rabiliter  haberi.  Respondet  Durandus,  illam 
absolutionem  esse  nullam  quoad  effectum  , 
solum  quia  ille,  qui  sic  absolvitur,  non  est  dis- 
positus.  Sed  hsec  responsio  non  satisfacit, 
quia  absolutio  data  a  sacerdote  carente  ju- 
risdictione,  per  se  et  ex  parte  ministri  nulla 
est  tanquam  sententia  data  a  non  judice;  ille 
autem  defectus  ex  parte  suscipientis,  ad  hanc 
nullitatem  accidentarius  est.  Cujus  sufficiens 
signum  est,  quia  interveniente  ignorantia 
fieri  potest,  ut  pcenitens  non  sit  indispositus, 


348 


DISPLTAT.  XVI.  SECT.  III. 


nec  peecet  confitendo  tali  sacerdoti,  et  nibilo- 
minus  absolutio  erit  nulla,  ita  ut,  si  postea 
coustet  pcenitenti  sacerdotem  non  babuisse 
jurisdictionem,  teneatur  illa  peccata  proprio 
sacerdoti  confiteri.  Respondet  Durandus,  in 
eo  casu  sacramentum  esse  validum ;  nihilomi- 
nus  tamen  confessionem  esse  iterandam  pro- 
pter  legem  Ecclesioe  prsecipientis  confiteri 
omnia  peccata  proprio  sacerdoti,  quoe  in  re 
ipsa  impleta  non  fuit,  quamvis  propter  igno- 
tantiam  fuerit  poenitens  a  transgressione  ex- 
cusatus.  Sed  primum  est  falsum,  et  contra 
Concilia,  ut  videbimus.  Secundum  vero  non 
est  consequenter  dictum;  quia  in  cap.  Omnis 
utriusque  sexus,  ad  quod  Durandus  alludit , 
non  imponitur  circa  hoc  novum  prseceptum, 
sedsolum  circa  temporis  determinationem,  ut 
infra  latius  videbimus;  in  reliquis  autem  so- 
lum  explicatur  id,  quod  per  se  et  ex  vi  sacra- 
menti  necessarium  est.  Imo,  si  ex  vijuris  di- 
vini  per  talem  confessionem  essent  remissa 
peccata,  non  posset  Ecclesia  obligare  ad  illa 
iterum  confitenda,  quia  illa  absolutio  sim- 
pliciter  et  absolute  data  fuit,  et  bona  fide  re- 
cepta.  Prseterea  ex  casuum  reservatione  su- 
mitur  evidensargumentum;  nam,  si  jurisdic- 
tio  hasc  non  posset  a  superiori  ecclesiastico 
dari  et  auferri,  non  possent  peccata  reserva- 
ri,  et  confessio  de  reservatis  facta  sacerdoti 
non  esset  nulla  ex  defectu  jurisdictionis  ;  et 
consequenter  nunquam  posset  obligari  pceni- 
tens,  semel  absolutus  ab  inferiori  in  casu  nc- 
cessitatis,  adire  postea  superiorern,etilli  con- 
fiteri.  Qnee  omnia  sunt  omnino  falsa  et  contra 
doctrinam  Ecclesise,  ut  infra  videbimus.  De- 
nique  baec  sententia  ex  dicendis  contra  ulti- 
mam  a  fortiori  impugnabitur. 

7.  Secunda  sententia,  et  vera.  --  Secunda 
sententia  buic  extremc  contraria,  quun  ego 
verissimam  censeo,  est,  potestatem  jurisdic- 
tionis  esse  distiuctam  a  potestate  ordinis  tam 
in  essentia  quam  in  modo,  seu  tempore  quo 
confertur  ;  nam  potestas  ordinis,  ut  diximus, 
datur  per  impressionem  characteris,  ideoqne 
et  necessario  comparatur  per  ordinationem 
sacerdotis,  et  immutabilis  ac  indelebilis  per- 
manet.  Potestas  vero  jurisdictionis  solum 
moraliter  datur  per  extrinsecam  concessio- 
nem,  aut  alicujus  ecclesiastici  muneris  colla- 
tionem,  per  quam  aliquis,  pastor  vel  supe- 
rior  aliorum  constituitur,  alii  vero  ejus  sub- 
diti  efliciuntur.  Ideoque  potestas  haec  cxtra 
sacramentum  Ordinis  datur,  et  (infra  Sum- 
mum  Pontificem)  immediate  per  hominem 
confertur.  Quae  sententia  sic  exposita  sumi- 


tur  ex  D.  Thoma,  2.  2,  q.  39,  art.  3,  et  4  con- 
tra  Gentes,  cap.  72,  et  in  4,  d.  47,  q.  3,  art. 

3,  q.  4,  et  d.  19 ,  q.  1,  art.  3,  quaestiunc.  4  ; 
et  Bonav.  ibi,  art.  3,  q.  4,  preecipue  in  solu- 
tionibus  argumentorum;  Soto,  in  4,  d.  48,  q. 

4,  art.  2;  Ledesma,  2,  p.  4,  q.  22,  art.  4  ;  Ca- 
no,  relect.  de  Pcen.,  q.  4  ;  Medin.,  Cod.  de 
Confessio.,  q.  de  alieno  sine  licentia  proprii 
absolvente  ;  Castro,  de  Justa  haeret.  punit., 
c.  24  ;  Turrecremata,  in  Summa  cle  Ecclesia, 
lib.  4,  c.  98 ;  Covarruvias,  lib.  4  Variar.  re- 
sol.,  c.  40,  n.  14,  ubi  in  eamdem  sententiam 
refert  Albertum  Magnum,  et  Ricbardum,  d. 

48  ;  Scotum  ,   Durandum,  et  Paludanum,  d. 

49  ;  et  Alexandrum  Alensem,  4  p.,  q.  79,  8(Vet 
84.  Prius  vero  quam  banc  sententiam  con- 
firmemus  et  declaremus,  alise  propcnehdre 
sunt  et  examinandse,  quoniam  ex  omnium 
collatione  et  aliarum  impugnatione  hsec  ma- 
gis  declarabitur  et  evidentius  confirmabitur. 

8.  Tettia  sententia.  —  Aliis  ergo  non  pla- 
cent  hsec  extrema,  et  mediam  quamdam  di- 
cendi  rationem  invenire  conati  sunt,  dicen- 
tes,  potestatem  jurisdictionis  aliquo  modo  da- 
ri  vel  incboari  in  ipsamet  ordinatinne,  et  ut 
sic  nec  distingui  a  potestate  ordinis ,  nec  au- 
ferri,  aut  immutari  posse  per  Ecclesiam  ,  ali- 
qna  vero  ex  parte  compleri  extra  sacramen- 
tum  Ordinisper  aliquod  ecclesiasticummunus, 
velbominum  concessionem,  etsecundum  eam 
rationem  potestatem  hanc  mutari  posse,  et 
augeri,  aut  minui,  vel  omnino  auferri.  Inhac 
posteriori  parte  convenit  haec  sententia  cum 
preecedenti,  ideoque  fundamentis  ejus  confir- 
matur,  satisque  ostenditur  ex  dictis  contra  pri- 
mam  seuteutiam.  Prior  vero  pars  in  hoc  fun- 
datur,  quod  sacerdotes  in  ordinalione  sua  con- 
stituuntur  judices  adferendam  sententiam  de 
peccatis  homihum,  ut  patet  ex  significatione 
et  efficacia  illorum  verborum,  Accipite  Spiri- 
tum  Sancium;  quorum  remiseriiis  peccata,  re~ 
miituntur  eis ;  ergo  in  ordinatione  recipiuut 
aliquam  jurisdictionem,  quia  jurisdictio  nihii 
aliud  est  quam  potestas  ad  ferendum  judicium 
seu  sententiam  ;  nec  per  aliud  constituiiiu' 
quis  judex,  nisi  per  jurisdictionem.  Secundo, 
quia,  si  tota  potestas  jurisdictionis  daretur  ab 
Ecclesia  extra  sacramentum  ,  possent  sacer- 
dotes,  curn  absolvunt,  dicere  :  Ego  auctori- 
tate  Summi  Pontificis  ,  te  absoho  a  peccatis 
tuis,  sicut  quando  absolvunt  ab  excommuni- 
catione  possunt  id  dicere,  quia  totam  juris- 
dictionem  ad  illum  actum  habent  ab  Ecelesia; 
nam  propter  hoc  etiam  iu  temporali  judicio 
gubernator  civitatis  dicit,  se  condemnare  ali- 


DISPUTAT.  XV 
quem,  vel  absolvere,  auctoritate  regis.  Conse- 
quens  autem  falsum  est,  quia  sacerdos  in  hoc 
foro  immediate  fungitur  auctoritate  a  Christo 
dataj  et  vicem  Christi  gerit,  sicut  quando 
consecrat,  vel  baptizat;  et  ideo  communi  usu 
bujus  sacramenti  dicere  solet  minister  :  Do- 
minus  nosier  Jesus  Christiis  te  absolvat,  et 
ego,  aucloritaU  ipsius,  te  absolvo ;  ergo  a 
Cbristo  babet  jurisdictionem  et  potestatem 
per  se  necessariam  ad  bunc  actum.  Tertio, 
quia  alias  non  posset  intelligi ,  quo  modo 
Summus  Pontifex  possit  per  banc  potestatem 
judicari  et  absolvi ;  quia  nec  per  se  ipsuni,  ut 
constat,  neque  etiam  per  alium,  quia  nullus 
potest  alteri  dare  jurisdictionem  supra  se  ip- 
sum. 

9.  Varii  modi  jurisdictionis.  —  In  modo 
vero  explicandi  hanc  jurisdictionem ,  prout 
datur  per  sacramentum,  et  prout  postea  com- 
pletur,  varietas  est  inter  auctores  bujus  opi- 
nionis.  Ad  quam  explicandam  supponoin  ali- 
quo  proximo  judice  duobus  modis  posse  in- 
veniri  jurisdictionem  ad  dicendum  jus  inter 
aliquos.  Primo,  ex  partium  conventione,  ut 
contingit  in  judice  arbitro;  secundo  ,  ex  vi 
proprii  muneris  sui,  seu  ex  influxu  alicujus 
superioris,  ut  est  in  ordinario  judice,  vel  dc- 
legato.  Rursus  jurisdictio,  quse  provenit  a  su- 
periore  per  delegationem  vel  commissionem, 
dupliciter  potest  emanare  :  primo,  per  con- 
cessionem_,  vel  delegationem  superioris  im- 
mediate  factam  circa  ipsam  personam,  quee 
judex  constituitur  ;  secundo,  per  designatio- 
nem  seu  eleclionem  ipsius  rei ,  seu  personae 
judicandee,  quse  sibi  talem  eligit  judicem  ex 
facultate  sibi  facta  a  superiore,  qui  jurisdic- 
tionem  confert  statim  ac  persona  designatur, 
seu  eligitur. 

Primus  modus  exjplicandi  tertiam  senten- 
tiam. 

10.  Esi  crgo  primus  modus  dicendi  in  bac 
tertia  sententia,  preeter  potestatem  judicia- 
riain,  quee  datur  in  ordinatione  sacerdotis, 
non  esse  necessariam  aliam  jurisdictionem  ad 
exercendum  actum  ejus,  preeter  eam  quse  pro- 
venit  ex  volunlaria  subjectione  poenitentis  ; 
nam,  cum  idem  ipse  sit  actor  et  reus,  potest 
se  voluntarie  subjicere,  et  quasi  judicem  ar- 
bitrum  eligere.  Quee  jurisdictio  sufficiens  est 
in  boc  negotio,  quia  principium  per  se  re- 
missionis  peccati,  quee  est  actus  bujus  potes- 
tatis,  non  est  jurisdictio,  sed  potestas  ordi- 
nis;  jurisdictio  autem  solum  requiritur  tan- 


I.  SECT.  III.  349 

quam  applicatio  materiee ,  quee  sumcienter 
applicatur  per  illam  voluntariam  subjectio- 
nem.  Ita  sentit  Cajelanus,  tom.  1  Opusc, 
tract.  7,  qui  in  boc  sensu  dicit,  jurisdictionem 
in  hoc  judicio  non  requiri  ex  parte  principii 
agentis,  sed  ex  parte  materiee;nec  tamen  ne- 
gat  in  aliquibus  sacerdotibus  inveniri  juris- 
dictionem  ex  parte  principii,  vel  ordinariam, 
vel  delegntam;  sed  negat  esse  per  se  ac 
simpliciter  necessariam  ad  actus  bujuspotes- 
tatis.  Nam  ad  absolvendum  a  peccatis  venia- 
libus  necessaria  non  est,  nec  etiam  ad  absol- 
vendum  a  mortalibus  in  extrema  necessitate; 
nec  denique  in  judicio^  quodinboc  foro  exer- 
cetur  circa  personam  Summi  Fontificis.  In 
bis  enim  tribus  casibus  sufficit  voluntaria  sub- 
jectio  pcenitentis;  extra  illos  vero  est  neces- 
saria  jurisdictio  ordinaria,  vel  delegata,  quia 
sine  illa  non  potestfieri  subjectio,  neque  ap- 
piicatio  materiee,  propter  Ecclesiee  ordinatio- 
nem. 

11.  Rejicitur.  —  Heec  vero  sententia  falsa 
est,  primo,  quia  in  hoc  foro  non  potest  ju- 
risdictio  ullo  modo  manarea  pcenitente,  quia 
hoc  judicium  agitur  inter  Deum  et  hominem, 
et  Deusest  principalis  actor  tanquam  persona 
offensa,  idemque  est  unicus  et  principalis  ju- 
dex  peccatorum;  ergo  nullus  potest  dare  ju- 
risdictionem  in  tali  judicio,  nisi  vel  Deus,  vel 
qui  ad  boc  habeat  vicem  ejus  ;  pcenitcns  au- 
tem  bic  non  gerit  vices  Dei ;  ubi  enim  est  hoc 
illi  concessum  ?  Voluntaria  ergo  subjectio  ne- 
cessaria  est  ad  boc  judicium,  ut  in  illo  fiat 
proportionata  accusatio  ;  quomodo  dicitur 
pcenitens  esse  actor  et  reus,  quia  illi  com- 
missum  est,  ut  se  accuset,  nonvero,  ut  juris- 
dictionem  conferat,  etiam  circa  venialia  pec- 
cata.  Unde  est  magna  diversitas  inter  hoc  ju- 
dicium  et  humanum  ,  quod  judici  arbitro 
committitur  ex  conventione  partium ;  nam 
ibi  partes  consentientes  babent  jus  suum  pro- 
prium,  cui  cedunt,  illudque  suo  modo  traus- 
ferunt ,  seu  ponunt  in  judicio  arbitri.  In 
preesenti  vero  totum  jus  ferendi  judicium  de 
peccatis  supernaturale  est^  propriumque  so- 
lius  Dei,  a  quo  tantum  manare  potest,  vel 
immediate ,  vel  per  ministros  suos.  Quod  si 
fortasse  Cajetanus  non  sensit  pcenitentem 
dare  jurisdictionem  sacerdoti,  sed  solum  ap- 
plicare,  seu  proponere  materiam,  falsum  est 
quod  ait,  praeter  hanc  applicationem  non  re- 
quiri  aliam  jurisdictionem  ad  ferendum  boc 
judicium,  cum  repugnantiam  involvat,  judi- 
cium  valide  exerceri  sine  jurisdictione,  quan- 
tumcunque   conseutiat  qui  judicandus   est , 


350 


DISPUTAT.  XVI.  SEGT.  III. 


nisi  vel  jurisdictionem  conferat  aiiquo  modo, 
vel  supponat. 

42.  Unde  argumentor  secundo,  quiafalsum 
etiam  est,  ad  efficiendum  validum  actum  hu- 
jus  potestatis  non  esse  simpliciter  necessa- 
riam  jurisdictionem  ordinariam,  vel  delega- 
tam;  id  enim  repugnat  Concilio  Florent.  di- 
eenti,  ministrum  hujus  saoramenti  esse  sa- 
cerdotem  habentem  aucloritatem  absolvendi, 
vel  ordinariam,  vel  ex  commissione  superioris; 
non  ergo  sufficit  habere  exsubjectione  pceni- 
tentis.  Et  Concilium  Trident.,  sess.  44,  c.  7, 
ait,  absolutionem  illam  mdlam  esse,  quam  sa- 
cerdos  iii  eum  profert,  in  quem  ordinariam, 
aut  delegatam  non  habet  jurisdictionsm ;  ergo 
alterutra  est  omnino  necessaria.  Innocentius 
etiam  III,  cum  Concil.  Lateran.,  in  c.  Omnis 
utriusque  sexus,  de  Pcenit.  etremiss.,  ait,  alie- 
num  sacerdotem  non  posse  absolvere  sine  li- 
centia  proprii,  sentiens,  jurisdictionem  pro- 
prii,  quse  ordinaria  est,  veldelegatain  ab  illo, 
simpliciter  necessariam  esse.  Et  ponderan- 
dum  est  verbum  non  posse ;  non  enim  dicit 
non  posse  licite,  sed  simpliciter  non  posse, 
scilicet,  etiam  valide.  Quod  si  non  potest,  ali- 
qua  potestas  illi  deest  omnino  necessaria,  quse 
non  est,  nisi  potestas  jurisdictionis ;  ergo, 
sive  hsec  dicatur  per  se  concurrere  physice 
ad  actum,  sive  per  accidens,  tamen  negari 
non  potest,  quin  moraliter  sit  per  se  ac  sim- 
pliciter  necessaria,  atque  adeo  ordinaria,  vel 
delegata,  ut  dicunt  dicta  Concilia,  qualis  non 
est  illa  arfeitraria,  quee  a  partibus  interdum 
procedere  dicitur,  quse  etiam  in  judicio  hu- 
mano  tam  impropria  est,  ut  in  jure  civili  non 
appelletur  jurisdictio,  sed  notio,  in  leg.  Ait 
Prcetor,  ff.  de  Re  judic,  et  in  leg.  Notionem, 
ff.  de  Verb.  signif. 

43.  Tertio,  quia  alias ,  stando  in  jure  di- 
vino,  et  nulla  interveniente  prohibitione,  vel 
determinatione  Ecclesise,  quilibet  sacerdos 
posset  valide  absolvere  quemlibet  fidelem  a 
quibuscunque  peccatis  mortalibus  quolibet 
tempore  ex  sola  voluntate  pcenitentis,  quia 
tuuc  esset  voluntaria  subjectio,  et  consequen- 
ter  jurisdictio  sufficiens.  Consequens  autem 
est  falsum,  quia  alias  non  potuisset  Ecclesia 
hanc  Christi  institutionein,  seu  concessionem 
limitare,  vel  anntillare,  ut  statim  dicemus  la- 
tius  contra  sequentes  opiniones.  Unde  etiam 
verum  non  est  in  illis  tribus  casibus  supra 
positis  jurisdictionem  consistere  in  sola  sub- 
jectione  pcenitentis,  seu  ab  illa  provenire; 
nam  in  articulo  mortis,  et  circa  venialia  om- 
nes  sacerdotes  habent  illam  ,  vel  a  Christo, 


vel  ab  Ecclesia;  circa  ipsum  vero  Summum 
Pontificem,  licet  jurisdictio  fortasse  ab  ipso 
manet ,  non  tamen  ut  a  peccatore  se  subji- 
ciente,  sed  ut  a  supremo  Christi  Vicario,  ut 
infra  suis  locis  latius  explicabimus. 

44.  Secundus  modus  dicendi  est  Navarri  in 
Summa,  c.  4,  n.  20,  et  latius,  c  7,  n.  259  et 
260,  et  in  c.  Placuit,  de  Poenit.,  d.  6,  a  prin- 
cipio,  et  prsesertim  n.  48.  Et  eum  prius  in- 
dicavit  Palucl.,  in  4,  d.  47,  q.  3,  art.  3,  casu 
4';  et  Sylvester,  verbo  Confessor,  4,  q.  2;  et 
Abulensis,  in  suo  Defensorio,  p.  2,  c  62  et 
sequentibus.  Navarrus  vero,  ut  eum  explicet, 
distinguit  duplicem  jurisdictionem,  scilicet, 
in  habitu  et  in  actu ;  et  priorem  ait  dari  in 
ipsa  ordinatione  sacerdotis,  esseque  omnino 
immutabilem  per  Ecclesiam,  et  non  distingui 
a  potestate  ordinis;  de  posteriori  autem  ait 
haberi  a  sacerdotibus,  cum  eliguntur,  vel 
deputantur  ad  munus  absolvendi.  Addit  ta- 
men,  stando  in  jure  divino,  omnes  sacerdo- 
tes  habuisse  jurisdictionem  expeditam  et  ac- 
tualem  ex  vi  sua?  ordinationis,  quandiu  nulla 
intervenit  Ecclesiee  prohibitio,  sive  quia  ip- 
sis  directe  datur  per  ordinationem,  ut  ipse 
indicat;  sive  quia,  per  solam  electionem,  seu 
voluntariam  subjectionem  pcenitentis,  qui- 
cunque  sacerdos  habet  hanc  jurisdictionem 
in  actu,  non  quia  datur  ab  ipso  poenitente, 
sed  quia  ad  ejus  electionem  ,  vel  designatio- 
nem  datur  a  Christo ;  sicut  nunc  quando  Pon- 
tifex  dat  alicui  potestatem  eligendi  confesso- 
rem,  confessor  electus  statim  habet  jurisdic- 
tionem,  non  tamen  a  pcenitente  qui  illnm 
eligit,  sed  a  Christo,  vel  Pontifice.  Hanc  sen- 
tentiam  quoad  hanc  posteriorem  partem,  quse 
est  propria  ejus  ( nam  de  priori  infra  dicam  ) 
praecipue  confirmat  Navarrus  ex  usu  primiti- 
vae  Ecclesiae;  nam  usque  ad  tempora  Urba- 
ni  II  omnes  sacerdotes  habebant  potestatem 
ad  absolvendum  quoslibet  pcenitentes,  qui 
vellent  ipsis  voluntarie  subjici,  donec  cres- 
cente  malitia,  et  urgentejnecessitate,  id  pro- 
hibuit  Urbanus  in  ilio  c.  Placuit,  de  Poenit., 
d.  6.  Confirmari  etiam  hoc  potest  ex  illis  tri- 
bus  casibus  tactis  a  Cajetano  ;  nunc  enim  om- 
nes  sacerdotes  possunt  absolvere  a  veniali- 
bus,  et  a  mortalibus  in  extrema  necessitate, 
quia  Ecclesia  quoad  hos  casus  non  limitavit 
illam  concessionem  a  Christo  factam  ;  simili- 
ter  Summus  Pontifex  illa  utitur,  quando  con- 
fessorem  eligit,  quia  ipse  est  supra  omneni 
ecclesiasticam  prohibitionem  seu  limitatio- 
nem.  Ac  tandem  confirmari  potest  ex  verbis 
Christi,  Joan.  20 :  Quorum  remiseritis  peccata^ 


DISPUTAT.  XVI   SEGT.  III. 
remittaniur  eis ;  nam  ex  vi  illorum,  si  Eccle-    diate  post   auferri   per 


sia  niliil  vctuisset,  possent  sacerdotes  efficere 
illum  actum  circa  quemlibet  pcenitenteni,  si- 
cut  ex  vi  illorum  verborum,,  Hoc  facite,  pos- 
sunt  consecrare  quemlibet  panem  ,  si  alias 
non  impediatur,  ne  illis  applicetur;  quod  liic 
fieri  clicit  per  hanc  prohibitionem,  quia  ma- 
teria  liujus  potestatis  est  pcenitens  legitime 
subjectus,ettuncapplicatur  quando,  legitime 
subjicitur;  prohibitio  autem  Ecclesise  impedit 
hanc  legitimam  subjectionem.  Et  ideo,  stante 
prohibitione  ,  jurisdictio  manet  impedita  ;  et 
hac  de  causa  dicitur  manere  in  habitu,  quia 
si  auferretur  prohibitio,  statim  esset  expedi- 
ta;  in  actu  vero  dicitur  esse,  quando,  secun- 
dum  ordinem  ab  Ecclesia  statutum;habet  ma- 
teriam  sufficienter  subjectam. 

15.  Improlatur  Jiic  dicendi  modus.  —  Heec 
sententia  falsa   item  est_,   multumque  favet 
opinioni  Armachani.  Nani,  si  sacerdotes  om- 
nes  ex  vi  ordinationis  suse   et  divini  juris  ita 
recipiunt  jurisdiclionem  in  hoc  foro  poeniten- 
tise,  ut  seclusa  ecclesiastica  lege,  vel  prohibi- 
tione,  illa  sit  jurisdictio  actualis,  et  sufficiens 
adferendum  validum  judicium   de  peccatis, 
vix  potest  intelligi,  quomodo  propter  solam 
Ecclesiae  prohibitionem  illa  jurisdictio  dica- 
tur  habitualis  fieri,  seu  ita  impediri,  ut  vali- 
dum  effectum  habere  non  possit.  Quod  decla- 
ratur,  sive  heec  jurisdictio  dicatur   directe  et 
a  principio  concedi  ipsis  sacerclotibus  cum 
ordinantur ;  sive    dicatur  concedi  ex   pavte 
poenitentium,,  quibus  dataest  facullas  eligendi 
suo  arbitrio  confessorem,   ut   ei,   statim  ac 
eligitur,   delur  jurisdictio  ab  ipso    Christo. 
Prior  pars  probatur  primo,  quia,  si  sacerdo- 
tesillo  modo  habuissent  jurisdictionem,  non 
possent  ab  Ecclesia  illa  privari ;  si  autem  illa 
non  priventur,  non  potest  Ecclesia  ita  illam 
impedire,  ut  actum  ejus  reddat  invalidum; 
constat  autem  hoc  fecisse  Ecclesiam;  ergo. 
Major  quoad  priorem  partem  probatur,  nam 
ideo  potestas  ordinis  auferri  non  potest  ab 
Ecclesia,  quia  datur  ex  vi  ordinationis  per 
impressionem  characteris ;  ergo,  si  potestas 
jurisdictioniseodem  modo  datur,  auferri  non 
potest  per  Ecclesiam.  Item,  quia,  si  Ecclesia 
per  prohibitionem  abstulit  hanc  potestatem 
a  sacerdotibus,  qui  jam  nunc  erant  ordinati, 
quando  facta  est  prohibitio,  ergo  pari  ratione 
ex  vi  illius  prohibitionis  fecit,  ut  sacerdoti- 
bus,  qui  postea  ordinati  sunt,  non  detur  illa 
potestas ;    nam  haec  duo  ejusdem   rationis 
sunt  :  neque  est  verisimile  nunc  dari  hanc 
potestatem  ex  virtule  sacramenti,,  et  imme- 


351 

Ecclesiam  ;  frustra 
enim  daretur,  gratisque  diceretur,  posse  Ec- 
clesiam  auferre  quod  datum  est,  non  tamen 
posse  impedirene  detur.Quod  si  concedatur 
utrumque  Ecclesiam  posse,  plane  sequitur 
hunc  non  esse  effectum  sacramenti  Ordinis, 
etconsequenter,  nec  dari  ex  vi  ordinationis. 
Probatur  illatio,  cjuia  Ecclesia  per  solam  vo- 
luntatem  suam  non  potest  impedire  aliquem 
effectumsacramenti  rite  et  recte  suscepti  j  et 
eademrationenonpotest  illum  auferre,  post- 
quam  receptus  est  ;  ergo,  vel  hic  non  est 
effectus  sacramenti  Ordinis,  aut  per  Eccle- 
siam  auferri,  vel  impediri  non  potest. 

16.  Evasio. — Eluditur. — Dicetur  fortas- 
se,  hanc  jurisdictionem  non  dari,  tanquam 
proprium  effectum  sacramenti  Ordinis,  sed 
dari  quasi  concomitanter  cum  illo  (stando  in 
solo  jure  divino) ;  et  consequenter  etiam  dice- 
tur  hanc  potestatem  jurisdictionis  non  esse 
formaliter  ipsummet  characterem  sacerdota- 
lem,  etiam  ut  est  potestas  in  corpus  Christi 
mysticum;  sed  esse  quid  morale  infallibiliter 
concomitans  illum  characterem,  nisi  per  Ec- 
clesiam  impediatur.  Sed  hoc  imprimis  non 
potest  dici  consequenter  in  hac  opinione  ; 
quia,  si  hsec  potestas  datur  ex  vi  ordinationis 
sacerdotalis,  ideo  est,  quia  continetur  in  si- 
gnificatione  et  efficacia  illorum  verborum, 
Accipite  Spkitum  Sanctum ;  quorum  remise- 
ritis  peccata,  remittuntur  eis  ;  nam,  si  ibi  non 
continetur,  sine  fundamento  dicitur  dari  ex 
vi  ordinationis,  quia  neque  alibi  hoc  revela- 
tum  est,nec  sacramentorum  formae  ex  gene- 
rali  ratione  sua  plus  efficiunt,  quam  signifi- 
cent ;  et,  si  aliqua  forma  per  concomitantiam 
quidquam  efficit,  ut  in  Eucharislia.,  illud  ip- 
sum  revelatum  est,  et  fundamentum  habet  in 
necessaria  rerum  connexione ;  neutrum  au- 
tem  hic  intervenit.  Ac  pr£eterea,licet  hoc  da- 
remus,  non  satisfacit  responsio  :  quia  neque 
id,  quod  fit  concomitanter  per  sacramentum, 
potest  Ecclesia  impedire,  ut  patet  in  exemplo 
allato  de  forma  Euchaiistise. 

17.  Sacerdos  ex  m  ordinationis  non  haiet 
jurisdictionem  ordinariam  vel  delegatam.—Et 
prseterea  declaratur  magis  practice,  quia  vel 
ha2C  jurisdictio  ,  quse  datur  in  ipsa  ordinatio- 
ne,  est  ordinaria,  vel  delegata;  haec  enim  duo 
tantum  membra  distinguunt  jura,  et  Concilia 
supra  citata.  Non  est  autem  ordinaria,  quia 
non  omnes  sacerdotes  ex  vi  suse  ordinationis 
et  clivini  juris  constituuntur  pastores  anima- 
ruim,  seu  Episcopi,  vel  parochi,  quorum  est 
hsec  jurisdictio  ordinaria.  Item,  qui  hanc  ju- 


352  DISPUTAT.  XV 

risdictionem  habent,  non  solum  possunt  esse 
judices  in  hoc  foro,  sed  etiam,  per  se  loquen- 
do,  ad  illos  necessario  spectat  tale  judicium, 
tenenturque  subditi  ad  illos  accedere,utjudi- 
centur;  constatautem  non  omnes  sacerdotes, 
eo  ipso  quod  ordinati  sunt,  ita  comparari  ad 
omnes  fideles;  non  ergo  recipiunt  ex  vi  or- 
dinationis  jurisdictionem  ordinariam.  Neque 
etiam  recipere  possunt  delegatam;  alioquin 
delegaretur  immediate  a  Christo;  quia  neque 
Episcopus  ordinans,  neque  Summus  Pontifex 
babent  intentionem  delegandi  omnibus  suam 
jurisdictionenx,  ut  per  se  notum  est;  si  auiem 
Christus  eam  immediate  delegaret ,  nullus 
inferior  posset  illam  auferre,,  quiajurisdictio  a 
superiori  data  non  pendet  ab  inferiori.  Sicut 
nunc  non  potestEpiscopus  auferre  a  religioso 
jurisdictionem,  quam  illi  Summus  Pontifex 
delegavit. 

18.  SolvAio  impugnatur . — Dicelur  fortasse, 
hoc  verum  esse,  nisi  ipse  superior  jurisdictio- 
nem  delegans  concedat  illam  dependentem  a 
voluntate  inferioris  Prselati,  cui  in  hoc  vices 
suas  committit,  et  hoc  modo  Christum  ipsum 
delegare  banc  jurisdictionem  omnibus  sacer- 
dolibus  ex  vi  ordinationis,  cum  subordina- 
tione  tamen  ad  Vicarium  suum,  qui  eam  pos- 
set  auferre,  si  expediret.  Heec  tamen  respon- 
sio  voluntaria  est;  nam,  hcet  hoc  fueritpossi- 
bile ,  tamen  gratis  dicitur  ita  factum  esse, 
tura  quia  hsec  deiegatio  sic  declarata  non  ha- 
bet  fundamenlum  in  illis  verbis  formee  sacer- 
dotalis  ordinationis  :  Accipite  Spiritum  Sanc- 
tum  ,  nam  quidquid  ex  vi  illorum  datur ,  im- 
mutabiliter  et  infallibiliter  datur;  secluso  au- 
temhoc  fundamento,  nullum  relinquitur,  ut 
patebit.  Tum  etiam ,  quia  alias  posset  aliquis 
dicere,  codem  modo  esse  delegatam  sacer- 
dotibus  potestatem  consecrandi,  vel  Episcopis 
potestatem  ordinandi ,  dependenter  a  volun- 
tate  Pontificis,  etiam  quoad  valorem  usus  ta- 
lis  potestatis.  Tum  denique,  quia  ob  hanc 
causam  ,  ea,  quse  suntin  Ecclesia  immediate 
profecta  a  Christo  ex  divino  jure  ,  censentur 
csse  immutabilia  ab  hominibus,  imo  et  in- 
dispensabilia  nisi  in  aliquo  raro  casu,  qui 
aliunde  ex  traditione  ,  vel  alio  principio  satis 
constat.  Quam  rationem  paulo  post  circa 
aliud  membrum  propositum  amplius  decla- 
rabimus. 

4  9.  Posterior  pars  majoris  propositionis 
suadetur. —  Nunc  probanda  superest  aliapars 
proposita,  nimirum ,  si  hsec  jurisdictio  datur 
per  erdinationem ,  et  Ecclesia  non  potest  il- 
lam  auferre,  non  posse  impedire  ,  quominus 


I.  SECT.  III 

sacerdotes  utentes  hac  potestate  validum  ac- 
tum  faciant.  Quod  probatur  primo  a  simili  de 
potestate  ordinis ,  quam  ideo  non  potest  Ec- 
clesia  impedire,  quominus  valide  operetur, 
per  suam  prohibitionem,  quia  illa  sola  sufficit 
ad  actum  suura.  Si  enim  potestas  jurisdictio 
nis  conjuncta  cum  potestate  ordinis  circa  cor» 
pus  Christi  mysticum  per  se  sufficit  ex  vi  so- 
lius  juris  divini  seclusa  Ecclesice  prohibitione, 
ergo  etiam  sufficit  ad  valorem  actus^  non  ob- 
stante  probibitione.  Secundo,  quia  non  potest 
Ecclesia  irritare  actum  sacramentalem  con- 
currentibus  omnibus ,  quse  ad  illud  efficien- 
dum  necessaria  sunt,  quantumvis  prohibeat 
exercitium  talis  actus  ;  sed  ex  illa  bypothesi 
hic  omnia  concurrunt  necessaria  ex  parte 
ministri,  scilicet  potestas  ordinis  et  jurisdic- 
tionis,  et  intentio,  ut  supponimus  ;  ergo,  licet 
Ecclesia  prohibeat  ,  erit  actus  validus. 

20.  Solutioni  occurritur.  —  Alteri  respon- 
sioni  satisfit.  —  Dices,  necessariam  esse  ap- 
plicationemmaierise,  et  hancposseEcclesiam 
impedire.  Sed  cbntra,  quia  per  solam  prohi- 
bitionem  non  potest  Ecclesia  tollere  mate- 
riam  ;  sicut  in  Eucharislia  ,  licet  prohibeat 
hunc ,  vel  illum  panem,  non  potest  efficere  , 
quin,  si  assumatur  ad  consecrandum,  sit  suffi- 
ciens  materia ;  solum  ergo  posset  impedire 
consecrationem  per  subtractionem  materiae  , 
si  efficeret,  ut  nullus  panis  corporaliter  appli- 
caretur,  aut  fieret  prsesens  sacerdoti ,  quod 
per  vim  potius  quam  per  legem  fieri  deberet, 
et  a  quocunque  habente  sufficientes  vires 
fieri  posset.  Sic  ergo  in  preesenti,  si  peccator 
de  facto,  aut  per  vim  ipsi  aut  sacerdoti  ilJa- 
tam  impediatur,  ne  tali  sacerdoti  sua  peccata 
confiteatur  ,  tunc  vere  impedietur  sacramen- 
tum  per  subtractionem  rnaterise ;  tamen ,  si 
de  facto  peccator  confitelur,  et  subjicit  se  et 
sua  peccata  tali  sacerdoti  bona  inlentione  ac 
dispositione,  non  video  quomodo  per  subtrac- 
tionem  materiaa  possit  irritari  illud  sacramen- 
tum  ,  aut  quo  modo  sola  prohibitio  materiam 
subtrabat,  si  sacerdos  jurisdictionem  retinet. 
Dicetur  fortasse,  rationem  esss,  quia  licet  pce- 
nitens  voluntarie  se  subjiciat ,  tamcn  re  ipsa 
non  fit  subditus,  Ecclesia  id  impediente;  ma- 
teria  autem  est  peccator  subditus.  Sed  hoc 
non  dicitur  consequenter;  quia,  si  in  uno  ex- 
tremo  manet  jurisdictio,  in  altero  manet  suf- 
ficiens  subjectio  aptitudinalis  (ut  sic  dicam)  ; 
ergo,  si  additur  actualis  applicatio  et  subjec- 
tio,  nihil  deest.  Antecedens  patet,  quia ,  ut 
Concilium  Tridentinum  in  d.  cap.  manifeste 
supponit,  illa  duo  correlativa  sunt,  sicut  do- 


DISPUTAT. 
minium,  et  servitus ;  nam  omuis  jurisdictio, 
in  aliquem  est  jurisdictio,  et  ille  alius  neces- 
sario  habet  respectum  subjecti,  seu  subjicibi- 
lis  in  ordine  ad  actum  talis  jurisdictionis.  De- 
nique  hoc  totum  efficaciter  confirmatur  ex 
Conciliis  Tridentino  ,  Florentino  ,  et  Latera- 
nensi  supra  citatis ,  quae  tunc  solum  aiunt 
sententiam  a  sacerdote  prolatam  nullam  esse, 
quando  sacerdoti  deest  aliqua  potestas,  utex 
c.  Omnis  utriusque  sexus,  supra  ponderavi- 
mus  ;  vel  quaudo  nullam  jurisdictionem  ha- 
bet,  scilicet  nec  ordinariam,  nec  delegatam, 
ut  Goncil.  Trident.  dixit ;  ergo  jurisdictione 
permanente  ,  non  potest  usus  ejus  ita  impe- 
diri,  ut  actus  ejus  invalidus  iiat.  Ubi  etiam 
est  advertendum  ,  Concilium  aperte  loqui  de 
jurisdictione  delegata  ab  homine,  et  signifi- 
care  in  hoc  judicio  tantum  esse  jurisdictio- 
nem,  vel  ordinariam,  vel  ab  homine  delega- 
tam  ,  et  ideo  posse  sacerdotes  omni  jurisdic- 
tione  in  boc  foro  privari,  et  hoc  tantnm  mo- 
do  posse  sententiam  illorum  irritari. 

21.  Jurisdictionem  hanc  non  dari  jure  di- 
vino  media  electione  pcenitentis,  ostenditur.  — 
Atque  ex  his  facile  demonstrari  potest  aliud 
membrum,  scilicet,  hanc  jurisdictionem  non 
dari  jure  divino  media  electione  pceniten- 
tium,  alioqui  ablata  omni  ordinatione  Eccle- 
sise,  quilibet  fidelis  haberet  a  Christo  potesta- 
tem  eligendi  sibi  in  confessorem  quemcun- 
que  sacerdotem ;  hoc  autem  dici  non  potest, 
alias  non  posset  Ecclesia  facultatem  hanc 
auferre ,  vel  coarctare ,  cum  tamen  con- 
stet  nunc  de  facto  fideles  illarn  non  habere, 
nisi  quando  specialiter  a  Praelato  conceditur. 
Sequela  patet  eisdem  fere  argumentis  supra 
dictis,  quia  non  possunt  Preelati  Ecclesiee  au- 
ferre  quod  Christus  ipse  contulit,  sicut,  si 
Pontifex  dat  alicui  facultatem  eligendi  confes- 
sorem,  non  potest  inferior  Episcopus  illam 
auferre,  vel  limitare,  quia  inferior  non  habet 
potestatem  in  legem  superioris.  Dices ,  hoc 
esse  verum,  nisi  ipse  superior  sub  tali  condi- 
tione  id  concedat,  et  Christum  hoc  consti- 
tuisse  sub  conditione  ,  ut  Ecclesia  posset  au- 
ferre,  vel  limitare  illud.  Sed  hoc  est  gratis 
et  sine  fundamento  dictum  ;  alioqui  in  omni- 
bus,  quse  sunt  de  jure  divino,  idem  dici  pos- 
set,  et  ita  nihil  esset  firmum,  vel  stabile. 
Item  ,  quando  aliquid  est  de  jure  divino  ,  si 
aliquando  admittitur  interpretatio  ,  vel  dis- 
pensatio,  est  in  aliquo  raro  casu,  et  ex  causa 
extraordinaria  ;  hic  autem  ha;c  potius  est  lex 
ordinaria  Ecclesiee  ,  quee  ad  ordinariam  gu- 
bernationem  ejus  expedit ;  ergo  incrcdibile 
xxn 


XVI.  SECT.  Hf.  333 

est  jure  divino  fuisse  aliter  stalutum,  ethanc 
esse  veluti  derogationem  ,  aut  dispensatio- 
nem  juris  divini.  Unde  coufirmatur  ;  nam 
esset  magnum  inconveniens  et  pessimum  Ec- 
clesiae  regimen  ,  si  omnibus  liherum  esset 
eligere  quemlibet  sacerdotem  simplicem  in 
confessorem,  etideo,  quantum  ex  historiis 
et  decrelis  colligitur,  nunquam  ita  factum  est 
in  Ecclesia ;  ergo  non  est  verisimile  Christum 
reliquisse  ordinariumjus,  quod  neque  Eccle- 
sise  expediebat,  neque  servandnm  unquam 
erat.  Nam  illud  servare,  fuisset  contra  conve- 
nientem  providentiee  modum ;  si  autem  erat 
revocandum,  superfluum  ftiisset  illud  conce- 
dere.  Gum  ergo  ordinarium  jus  Ecclesiee  sit 
ut  fideles  non  habeant  indifferenter  hujusmo- 
di  facultatem,  signum  sufficiens  est  opposi- 
tum  non  fuisse  positive,  ut  sic  dicam,  a  Chri- 
sto  concessum.  Tandem  in  cap.  Si  Episcopus, 
de  Pcenit.  et  remiss.,  in  6,  dicitur,  nulla  con- 
suetudinc  preescribi  posse ,  ut  aliquis  valeat 
sibi  eligere  confessorem  sine  licentia  supe- 
rioris  ;  ergo  signum  est  hanc  prohibitionem 
non  esse  tantum  humanam.  Ratio  enim  illius 
textus  est,  quia  sine  jurisdictione  non  potest 
fieri  hoc  sacramentum;  et  haac  non  datur  ab 
eligente  ,  neque  ex  vi  electionis  ejus  ,  nisi  a 
superiore  detur. 

22.  Quod  a  Navarro  adducitur  de  consuetu- 
dine  usque  ad  Urbanum  impugnatur.  —  Deni- 
que  nullum  fundamentum  est  ad  asserendum 
hoc  veluti  divinum  privilegium  omnibus  fide- 
libus  esse  concessum.  Nam  quod  Navarrus 
ait  de  antiqua  consuetudine  usque  ad  Urba- 
num  II,  falsum  est ,  quia  Calixtus  Papa  anti- 
quior  fuit  Urbano ;  et  tamen  ejus  tempore 
non  erat  talis  consuetudo,  ut  constat  ex  epist. 
2  decretali  ipsius ,  et  habetur  in  c.  1,  9,  q.  2. 
Idem  constat  ex  Dionysio  Papa  ,  etiam  anti- 
quiore,  in  epist.  2  ad  Severum,  et  habetur  in 
c.  1,  13,  q.  1.  Quae  decreta  ait  Navarrus  non 
fuisse  recepta  ;  sed  gratis  ac  sine  probatione  ; 
praesertim  cum  illi  Pontifices  non  primo  divi- 
serint  Episcopatus,  vel  parochias,  sed  suppo- 
nant  semper  fuisse  divisas_,  juxta  Ecclesiarum 
frequentiam  et  necessitatem.  Quod  etiam  col- 
ligitur  ex  Felice  III,  epist.  1  decretali,  cap.  6, 
et  apud  Burchardum,  1.  19  sui  Decreti,  c.  72. 
Item  colligi  potcst  ex  i!lo  facto  Apostolorum, 
qui  Jacobum  Episcopum  Hierosolymitanum 
statim  crearunt;  constat  autem  cum  Episco- 
patibus  et  parochiis  divisas  fuisse  jurisdictio- 
nes  ,  quia  alias  non  potuissent  pastores  oves 
suas  commode  gubernare.  Unde  recte  etiam 
addit  Cajetauus  si  aliquando  omnes  presby- 

23 


354 


DISPUTAT.  XVI.  SECT.  III. 


teri  alicujus  Ecclesiee  habuerant  hanc  potesta- 
tem  ,  non  fuisse  ex  concessione  Christi  ipsis, 
vel  pcenitentibus  facta,  sed  ab  Episcopis,  qui 
facile  hanc  jurisdictionem  committebant  suis 
presby teris,  quia  pauci  tunc  et  selecti  ordina- 
bantur.  Nam  quod  illa  jurisdictio  ab  Episcopis 
manaret,  sufficiens  argumentum  est,  quod 
semper  erat  ab  eis  dependens,  poteratque 
vel  limitari,  vel  tolli, 

23.  Neque  Urbanus.  in  illo  c.  Placuit ,  no- 
vum  circa  hoc  jus  condidit,  sed  vel  antiquum 
instauravit,  ut  Dionysius  fecerat  post  Galix- 
tunx,  et  ipse  novam  pcenam  addid.it ;  quiafor- 
tasse  aliqui  presbyteri  antiquum  jus  non  ser- 
vabant;  vel  certe  Urbanus  non  loquitur  de 
presbyteris  alienis,  seu  non  habentibus  ju- 
risdictionem;  sed  de  illis,  qui  circa  eumdem 
pcenitentem  jurisdictionem  habent.  Naminter 
eos  voluit  Urbanus  servari  ordinem  debitunn, 
ita  ut  si  alter  eorum  prius  judicium  tulerit, 
et  pcenitentiam  injunxerit,  alius  eam  non  mu- 
tet,  neque  in  eo  negotio  seintromittat;  hunc 
enim  sensum  videntur  indicare  illa  verba  : 
JSine  ejus  consensu ,  cui  prius  se  commisit;  et 
illa,  Nisi  pro  ignorantia  illius ,  cui  pceniiens 
prius  confessus  est.  De  qua  exceptione  dice- 
mus  plura  infra  agentes  de  ministro,  ubi  il- 
lum  textum  latius  explicabimus. 

24.  Ad  confirmationem. — Neque  etiam  col- 
ligi  potest  hoc  divinum  jus,  seu  facultas  a  Chri- 
sto  data,  ex  illis  tribus  casibus,  supra  nume- 
ratis,  quia  eos  longe  alia  ratione  infra  suis 
locis  explicabimus.  Et  quamvis  in  eis  admit- 
teremus  aliquod  divinum  jus,  esset  speciale 
propter  peculiarem  casum  necessitatis,  vel 
consecutionis  ex  alio  jure  divino;  nec  pro- 
pterea  esset  generaliter  extendendum.  Nec 
denique  ex  verbis  Joan.  20  talis  facultas  col- 
ligi  potest  pcenitentibus  concessa,  quia  ibi  non 
cumillis,  sed  cum  sacerdotibus  sermo  est. 
Quid  autem  per  illa  verba,  Accipite  Spirilum 
JSanctum,  sacerdotibus  delur,  partim  explica- 
tum  est,  partim  in  sequenti  puncto  dice- 
tur. 

Tertias  modus  explicandi  tertiam  senten- 
tiam. 

25.  Tertius  modus  explicandi  hanc  tertiam 
sententiam  est,  sacerdotes  in  ordinatione  sua 
accipere  veram  potestatem  jurisdictionis,  in- 
choatam  tamen  et  incompletam;  eam  vera 
compleri  in  ratione  jurisdictionis  per  applica- 
tionem,  seu  subjectionem  materiee.  Et  in  his 
fere  convenit  haec  opinio  cum  praecedentibus. 
Differt  tamen,  quia  praedictam  applicationem 


materia?  non  dicit  esse  positam  in  sola  vo- 
luntate  pcenitentis,  neque  ex  jure  divino  esse 
factam^  seu  commissam  omnibus  sacerdoti- 
bus,  vel  poenitentibus,  etiam  ante  omnem  Ec- 
clesiae  ordinationcm  et  prohibitionem;  sed 
dicit  esse  commissam  Summo  Pontifici  et 
Praelatis  Ecclesiae ,  ita  ut  nisi  ipsi  appliceut 
materiam,seu  conferant  subditos,  non  possiut 
sacerdotes  ex  vi  solius  ordinationis  validum 
actum  hujuspotestatis  efficere.  Hunc  modum 
dicendi  insinuat  Major  in4,  d.  19,  q.  1,  ad  fi- 
nem.  Antonius,  3  p.,  tit.  17,  c.  4;  Angelus, 
verb.  Confessio,  3,  n.  4.  Et  videtur  facerePa- 
normitanus,  in  Clement.  1  de  Privil.,  n.  16 ;  et 
Hostiensis  (quem  refert)  in  Summ.,  tit.  de  Poe- 
nit.  et  remiss.,  §  Cui.  Paludanus  etiam  videtur 
ita  interpretari  sententiam  suam ,  si  conside- 
rentur  quae  dicit  in  4,  d.  19,  q.  2.  Fundamen- 
tum  quoad  priorem  partem  estsupra  tactum, 
quia  potestas  ad  remittenda  peccata ,  cruae  in 
Ordine  conferturjudiciaria  est,  etprincipium 
per  se  dicendijus,  et  ideo  est  vera  jurisdic- 
tio.  Unde  per  illam  constituuntur  judices, 
quos  preedicti  auctores,  atque  etiam  Navarrus 
et  Paludanus  comparant  cum  judicibus,  qui 
in  jure  vocantur  Chartularii ,  qui  non  erant 
mere  arbitri,  sed  ab  Imperatoribus  designa- 
bantur  et  accipiebant  potestatem,  ut  judicare 
possenteos;  qui  vellent  se  subjicere,  quamvis 
non  possent  eos  ad  judicium  cogere ,  ut  no- 
tavit  etiam  Sylvest.,  verb.  Judex,  1 ,  q.  1,  et 
Gloss.  Bartol. ,  et  alii  in  leg.  1 ,  ff . ,  de  Ju- 
diciis.  Sicut  ergo  illi  judices  Chartularii  habe- 
bant  potestatem  ab  Imperatoribus,  ita  nunc 
sacerdotes  habent  illam  a  Christo;  et  sicut 
illi  ex  sola  concessione  Imperatorum  non  ha- 
bebant  subditos,  nec  materiam  applicatam, 
ita  neque  sacerdotes  habent  a  Christo  ex  vi 
solius  ordinationis.  Differt  tamen  juxta  hanc 
sententiam  (  quse  in  hoc  discrepat  a  Navarro 
et  Paludano)  quod  in  judicibus  Chartulariis 
applicatio  materiae  et  subjectio  commissa 
erat  ab  Imperatoribus  voluntati,  et  electioni 
judicandorum,  a  Christo  vero  Domino  com- 
missa  est  Summo  Pontifici  et  Praelatis  Eccle- 
siee.  Et  haec  est  altera  pars  hujus  sententise, 
quae  non  aliter  probari  potest,  quam  argu-' 
mentis  contra  Navarrum  et  Armachanum  fac- 
tis. 

26.  Fertur  judicium  de  Jioc  dicendi  modo.— 
Hic  modus  dicendi,  quantum  ad  rem  intentam 
ab  auctoribus  ejus,  verus  est;  solumque  dif- 
fert  a  secunda  sententiasupra  recitata  in  usu 
vocabulorum;  nam  in  re  neque  aliam,  neque 
majorem  potestatem  dicit  conferri  sacerdo- 


DISPUTAT.  XVI.  SECT    III. 


35t 


tibus  ex  vi  solius  ordinationis,  aut  ex  divino 
jure,  quam  secunda  opinio;  neque  aliud  di- 
eunt  per  Ecclcsiam  dari ,  nec  minus  necessa- 
rium  esse  ad  valorem  hujus  judicii.  Differen- 
tia  ergo  est,  quia  quam  priores  auctores  vo- 
cant  potcstatem  ordinis  supra  corpus  mysti- 
cum,  posteriores  appellant  jurisdictionem  in- 
clioatam  vel  ineompletam,  etquam  illivocant 
potestatem  jurisdictionis  in  foro  pcenitentiee, 
hi  appellant  applicationem  materiee,  seu  com- 
plementum  actualis  jurisdictionis;  quare  non 
mullum  est  de  vocibus  contendendum,  quan- 
do  de  re  constat.  Ego  tamen  semper  elegi 
priorem  loquendimodum,  non  solum  propter 
auctoritatem  D.  Thom.  et  graviorum  Theo- 
logorum,  qui  frequentius  ita  loquuntur  ;  sed 
etiam  quia  est  maxime  consentaneus  modo 
loquendi  Conciliorum,  quse  supra  retuli ,  et 
preesertim  Concilii  Tridentini,  in  quo  soium 
invenio  jurisdictionem  ordinariam  ,  vel  dele- 
gatam;  potestasautem  ordinis  persesumpta 
neutra  jurisdictio  est.  Deinde  invenio  in  his 
Conciliis  absolute  dictum,  sacerdotem  posse 
carere  omni  jurisdictione  ad  absolvendum, 
cum  tamen  potestate  ordinis  carere  non  pos- 
sit.  Tandem  invenio  in  Conc.  Trid.,  jurisdic- 
tionem,  et  subjectionem,  seusubditum,  esse 
correlativa,  seu  tanquam  relationeni  et  ter- 
minum.  Rursus  invenio,  sacerdotes  ex  vi  suee 
ordinationis  non  habere  subditos  :  unde  con- 
eludo,  juxta  modum  loquendi  Concilii,  id, 
quod  sacerdos  ex  vi  ordinationis  recipit,  non 
esse  jurisdictionem  proprie  loquendo  :  et  e 
converso,  Ecclesiam  cum  dat  subditos,  tunc 
dare  jurisdictionem.Totum  hoc  argumentum 
roboratur  ex  verbis  Concilii  Trid. ,  sess.  l&, 
c.  7,  ubi  sic  ait  :  Quoniam  igitur  natura ,  et 
ratio  judicii  illud  exptoscit,  ut  sententia  in  sub- 
ditos  duntaxat  feratur ,  persuasum  semper  in 
Ecclesia  Dei  fuit ,  et  verissimtim  esse  synodus 
liwc  confirmat ,  nullius  momenti  absolutionem 
cam  esse  debere,  quam  sacerdos  in  eum  profert, 
in  quem  ordinariam,  aut  subdelegatam  non  ha- 
bet  jurisdiciionem.  In  quibus  verbis  ex  neces- 
sitate  subditorum  colligit  Concilium  necessi- 
tatem  jurisdictionis ;  quse  collectio  in  hoc  so- 
lum  fundatur ,  quod  illa  duo  se  habent  tan- 
quam  relatio  et  terminus.  Supponit  autem 
sacerdotem  posse  carere  omni  jurisdictione, 
et  ideo  etiam  posse  carere  subditis,  in  quos 
sententiam  ratam  proferre  valeat,  etiam  si 
omnem  potestatem  in  ordinatione  acceptam 
retineat.  Video  responderi  posse ,  hsec  omnia 
intelligi  de  jurlsdictione  completa  et  actuali, 
non  vero  de  incompleta  et  kabituali.  Sed  ego 


distinctionem  hanc  in  Conciliis  non  reperio, 
nec  in  prsesenti  necessitatem  ejus  invenio, 
nec  ad  rem  dcclarandam  confert ;  sed  potius 
obscuritatem,  et  eequivocationem  afferre  po- 
test,  ut  patet  cx  opinione  Navarri  proxiine 
tractata. 

27.  Et  praeterea  solus  character  Ordinis,  ut 
extenditur  ad  corpus  Christi  mysticum,  valde 
improprie  appellatur  jurisdictio.,  etiam  habi- 
tualis,  vel  inchoata,  quia  solum  est  quasi 
queedam  potestas  ad  sanctificandos  fideles, 
qui  in  peccato  existunt;  quee  tamen  non  po- 
test  exercere  suum  actum,  nisi  per  modum 
judicii  et  sententise,  et  ideo  requirit  conjunc- 
tam  potestatem  jurisdictionis,  ut  efFicaciter 
operetur;  ipsa  tamen  proprie  non  est  juris- 
dictio ,  imo  neque  est  simpliciter  necessaria 
ad  habendam  potestatem  jurisdictionis  in  hoc 
foro ;  nam  parochus  non  sacerdos  habet  in- 
tegram  jurisdictionenr,  quamvis  non  habeat 
potestatem  remittendi  peccata^  quae  in  ordi- 
natione  confertur,  et  ideo  non  possit  per  se 
actum  illius  jurisdictionis  exercere,  sed  solum 
eam  alteri  delegare;  quia  ad  exercitium  talis 
actus  est  simpliciter  necessaria  potestas  orcli- 
nis.  Unde  possumus  considerare,  talem  esse 
actum  harum  potestatum,  ut  simul  sit  et  sen- 
tentia,  et  executio  seu  effectio  illius  remissio- 
nis,  qua  sacerdos  judicat  dignum  eum,  in 
quem  sententiam  profert;  et  ideo  et  jurisdic- 
tionem  requirit  ad  moralitatem  sententiaa,  ut 
sic  dicam,  et  potestatem  sanctificativam^,  seu 
remissivam  peccati,  ad  efficacitatem  senten- 
tiee.  Est  enim  necessaria  ad  hanc  executionem 
supernaturalis  efficientia  conferendi  gratiam, 
ad  quam  accipiunt  vim  supernaturalem  mi- 
nistri,  qui  ad  hoc  officium  consecrantur,  ex  vi 
SU33  ordinationis;  ubi  hanc  tantum  recipiunt 
potestatem,  quam  ut  exerceant,  jurisdictione 
indigent,  quse  est  potestas  moralis  ad  dicen- 
dum  jus.  Optime  ergo  hae  potestates  his  no- 
minibus  discernuntur,  et  potestas,  quee  ex  vi 
characteris  datur ,  dicitur  potestas  ordinis, 
non  jurisclictionis. 

28.  Unde  e  converso  ilia  applicatio  male- 
riee,  de  qua  hi  auctores  loquuntur,  revera  est, 
et  propriissime  dicitur  coilatio  jurisdictionis^ 
ut  patet  ex  communi  usu  loquendi ,  ei  ex 
Conciliis  supra  citatis,  et  ratione,  quia  est 
collatio  subditorum.  Item  quia,  quando  non 
sacerdos  recipit  beneficium  parochiale,  non 
recipit  applicationem  materiee  ,  nec  comple- 
mentum  jurisdictionis,  quam  inchoatam  ha- 
bebat,  sed  absolute  recipit  jurisdictionem.  Et 
similiter,  quando  aliquis  in  Summum  Ponti- 


356  DISPUTAT.  X 

ficera  eligilur,  non  recipit  a  Christo  applica- 
tionem  materice  respectu  bujus  sacramenti, 
sed  recipit  veram  potestatem  jurisdictionisin 
omnes  fideles  ;  applicatio  autem  materia?,  si 
proprie  loquamur,  postea  fit  per  voluutariam 
subjectionem  posnitentis.  Denique  ipsimet 
Doctores ,  cum  quibus  disputamus,  extra 
quosstionem  hanc  ,  frequenter  hanc  vocant 
jurisdictionem,  ut  cum  aiunt  approbationem 
confessoris,  nunc  requisitam  a  Conc.  Trid., 
non  esse  collationem  jurisdictionis,  sed  quasi 
proximam  idoneitatem  ad  illam;  item  appel- 
Jant  ordinariam  et  delegatam  jurisdictionem, 
cum  de  reservatione,  seu  restrictione,  aut 
ampliatione  jurisdictionum  loquuntur.  Juris- 
dictionem  autem,  et  potestatem  jurisdictionis 
pro  eodem  usurpamus;  non  enim  dicitur  po- 
testas  jurisdictionis,  quia  sit  potestas  ad  ju- 
risdictionem  exequendam  ;  sed  quia  est  po- 
testas  in  jurisdictione  consistens,  sicut  est  ju- 
risdictio  in  quolibet  alio  foro.  Potestas  autem 
ordinis,  licet  possit  appellari  jurisdictionis  in 
priori  sensu,  quia  est  ad  exequendam  juris- 
dictionem,  quando  babeatur,  tamen  ad  tol- 
lendam  a^quivoeationem,  et  ut  more  Conci- 
liorum  loquamur,  non  ita  loquimur. 

29.  Potestatem  ordinis  etjurisdictionis  esse 

reipsa  distinctas.  —  Potestatem  jurisdictionis 

non  dari  ex  vi  ordinationis.  —  >$ed  ab  Jiomine 

conferri. —  Exbis  ergo  satis   constat  primo, 

has  potestates  esse  in  re  ipsa  distinctas,  eo 

modo,  quo  in  bis  rebus  moralibus  potest  in- 

veniri  hujusmodi  distinctio.  Patet,  quia  sunt 

mutuo  separabiles;  nam  et  potestas   ordinis 

potest  sine  jurisdictione  inveuiri ,  et  juris- 

dictio  sine  potestate  ordinis,  ut  satis  declara- 

tum  est;  boc  autem  est  signum  realis  distinc- 

tionis,  ut  ex  metapbysica  constat.  Sccundo, 

constat   ex  dictis,   potestatem  jurisdictionis 

non   dari  ex  vi  ordinationis    sacerdotis;  in 

quo  etiam  a  potestate   ordinis  differt,  quae 

per  sacramentum  datur,  ct  ideo  potestas  sa- 

cramentalis  appeliatur  aD.Thom.,  2. 2,  qusest. 

39,  art.   4,   ubi   altcram  potestatem,   quam 

vocat  jurisdictionalem ,  ex  simplici  injunc- 

tionc  hominis  conferri  dicit,  et  ideo  esse  mu- 

tabilem,  quod  non  babet  prior  potestas.  Hoc 

autem  intelligendum  est  de  potestate  juris- 

dictionis  quatenus  est  in  omnibusinferioribus 

Summo  Pontifici ;  nam  in  illo  non  est  per  in- 

junctionem  bominis,  sed  immediate  a   Chri- 

sto.  Quanquam    enim   Summus  Pontifex  ab 

hominibus  eligatur,  et  antc  illam  electionem 

jurisdictionem  non  habeat,  nihilominus  illam 

non  recipitab  elecloribus,  sed  a  Christo,  facta 


VI.  SECT.  III. 

legiiima  electione.  Et  ideo,  quamvis  illa 
etiam  jurisdictio  Summi  Pontificis  non  detur 
per  impressionem  characteris,  nec  per  ali- 
quod  visibilc  signum,  velsacramentum,  pra3- 
ter  bominum  electionem,  nihilominus  immu- 
tabilis  est  per  omnem  humanam  potestatem, 
eo  quod  et  ab  ipso  Christo,  et  super  omnes 
homines  collata  sit.  De  qua  re  in  materia  de 
fide  disputari  solet,  et  fortasse  in  materia  de 
Ordine  illam  attingemus,  explicando  eccle- 
siasiicam  hierarchiam. At  vero  infra  Summum 
Pontificem,  verissimum  universaliter  censeo, 
quod  D.  Thom.  dicit,  dari  hanc  potestatem 
per  injunctionem  hominum  secundum  ordi- 
narium  Ecclesioe  cursum,  sive  detur  per  de- 
legationem,  in  qua  est  res  manifesta;  sive 
detur  ex  officio,  et  tanquam  ordinaria  potes- 
tas,  ut  datur  Episcopis,  vel  parochis,  de  qui- 
busiterum  dicemusinfra,  agentesdeministro. 

Apostoli  unde  jurisdictionem  in  foro  pceniten- 
tiie  habuerint. 

30.  Prima  opinio. —  Dixi  autem,  secundum 
ordmarium  Ecclesice  cursum,  quia  de  Apos- 
tolis,  qui  extraordinarie  fuerunt  electi  ad  illam 
dignitatem,  dubitari  solet,  an  illi  habuerint 
hanc  jurisdictionem  immediate  a  Christo,  an 
mediante  Petro.Multi  enim  existimant,  eliam 
Apostolos  tantum  accepisse  a  Cbristo  po- 
testatem  ordiuis  immediate ,  vel  in  corpus 
Christi  verum  in  nocte  ccense  per  illa  verba  : 
Hoc  facite;  vel  in  corpus  Christi  mysticum, 
post  resurreclionem,  per  illa  :  Accipite  Spiri- 
tum  Sanctum ;  jurisdictionem  autem  non  re- 
cepisse  immediate  a  Christo.  Non  enim  per 
illa  verba  :  Accipite  S^piritum  Sanctum,  etc. ; 
alias  omnes  sacerdotes  per  beec  verba  illam 
reciperent ;  nec  per  alia,  quia  soli  Petro  dic- 
tum  est,  Joan.  21  :  Pasce  oves  meas;  per  quse 
verba  solus  Pelrus  jurisdictionem  in  univer- 
sam  Ecclcsiam  accepit. 

31.  Apostolos  immediate  accepisse  a  Christo 
potestatem  jurisdictionis ,  vera  sententia.  — 
Ego  vero  probabiliuscenseo,  omnes  Apostolos 
immediate  habuisse  a  Christo  potestatem  ju- 
risdictionis ,  non  jure  ordinario  permansu- 
ram  in  Ecclesia  ,  quod  proprium  fuit  Petri ; 
nam  hsec  fuit  specialis  promissio  illi  facta, 
Matt.  18,  et  impleta,  Joan.  21,  sed  jure  quasi 
delcgationis,  et  Apostolatus,  quod  munusim- 
mediate  a  Christo  acceperunt;  et  ad  illudin- 
ter  alia  pertinet  hsec  jurisdictio.  Unde  etiam 
probabile  est  hoc  faclum  esse  in  illo  loco 
Joan.  20  ,  non  quidem  ex  vi  illorum  verbo - 
rum  :  Accipite  Spiritum  Sanctum  ,  etc,  ut 


DISPUTAT.  XVI.  SECT.  IV 


357 


futura  cranl  forma  sacramenti  Ordiuis  ex 
parte,  sed  ex  peculiari  intenlione  Christi  si- 
grtificata  etiam  illis  verbis  :  Sicut  misit  mevi- 
vens  Pater,  et  ego  mitto  vos.  Vide  Bellarmi- 
num,  lib.  4  de  Summo  Pontifice,  c.  22  et  23. 
32.  Solvuntur  ohjectiones  contra  secundam 
senteniiam. — Fundamenturn  primse  sententiee 
ex  proxime  dictis  solutum  est.  Specialia  etiam 
fundamenta,  quee  pro  variis  modis  explicandi 
tertiam  sententiam  retulimus,  inter  illos  con- 
futandos  expeditafuere.  Solum  ergo  superest, 
ut  illas  objectiones  dissolvamus,  quas  contra 
secundam  sententiam  a  nobisprobatam,  pro- 
posuimus.  Quorum  primum  sumebatur  ex  si- 
gnificatione  et  efficacia  illorum  verborum  Chri- 
sti,  Accipite  Spiritum  Sanctum,  etc;  nos  vero 
dicimus  per  heec  verba  dari  sacerdotibus  ve- 
ram  potestatem  per  se.,  et  in  suo  ordine  suf- 
ficientem  ad  remittenda  peccata  subditorum, 
quando  illos  habuerint ;  non  vero  dari  juris- 
dictionem  seu  subditos.  Cum  vero  dicitur  illa 
potestas  esse  judiciaria,  et  per  illa  verba  con- 
stitui  sacerdotes  judices,  respondemus,  vo- 
cari  judiciariam.,  quia  non  potest  suum  ac- 
tum  exercere,  nisi  per  modum  judicii;  non 
vero  quia  per  se  sufficiat  ad  ferendum  judi- 
cium  sine  potestate  jurisdictioiiis  ;  unde  ex 
utraque  potestate  completur  integra  facultas 
ad  perfectum  actum  hujus  judicii,  qui  etpro- 
lationem  et  executionem  sententiee  includit, 
ut  supra  declaravimus.  Et.eum  eadem  mode- 
ratione  intelligendum  est,  cum  dicuntur  sa- 
cerdotes  constitui  judices  ex  vi  ordinationis ; 
solum  enim  aptitudine  id  verum  est,  non  ac- 
tu,  quia  ex  vi  solius  ordinationis  non  habent 
jusad  ferendam  sententiam,  sed  habent  prce- 
cipuam  potestatem  operativam  in  tali  senten- 
tia,  ratione  cujus  soli  sacerdotes  sunt  depu- 
tati  ad  ferendam  sententiara  in  hoc  judicio, 
si  accedat  jurisdictio.  In  quo  fatemur,  sacer- 
dotes  babentes  solam  potestatem  ordinis, 
quamdam  similitudinem  habere  cum  judici- 
bus  Chartulariis  ;  tamen  illi  etiam  ex  vi  solius 
designationis  imperialis  non  erant  simplici- 
terjudices, neque  in  jure  ita  appellantur,  sed 
tantum  secundum  quid,  scilicet  aptitudine  ; 
neque  habebant  jurisdictionem,  cum  nuilum. 
ejus  actum  exercere  possent,  donec  partes  se 
illis  submitterent.  Unde  reipsa  et  in  rnodo 
jurisdictionis  conveniebant  cum  judieibus  ar- 
bitris,  solumque  differebant,  quia  ex  provi- 
dentia  Imperatorum  etiam  illi  designabantur, 
et  quasi  approbabantur,  qui  eligi  poterant  ad 
fereudurn  arbitrarium  judicium.  Et  in  hoc  est 
magna  dissimilitudo  inter  eos  et  sacerdotes, 


ut  ex  dictis  constat.  (Vidc  in  Codicc,  ctc,  de 
his  Judicibus.) 

33.  Secunda  solutio.  —  Secundum  argu- 
mentum  in  eo  fundabatur,  quod  juxta  nos- 
tram  sententiam  possent  sacerdotes  dicere  se 
absolvere  auctoritate  Summi  Ponlificis.  Sed 
hoc  parvi  momenti  est,  quia  solum  spectat  ad 
loquendi  modum.  Unde,  si  quis  per  ea  verba 
solum  significaret  se  absolvere  per  jurisdic- 
tionem  acceptam  a  Summo  Pontifice,  non  ex- 
cludendo  prsecipuam  virtutem,  et  potestatem 
acceptam  a  Christo,  nec  falsum  diceret,  nec 
rnultum  in  eo  peccaret,  secluso  scandalo. 
Respondetur  tamen  negando  sequelam  ,  quia 
dum  sacerdos  profert  hanc  sentenliam,  non 
solum  profert  illa  verba  ut  declarativa  juris, 
ut  sic  dicam,  quod  commune  est  aliis  senten- 
tiis,  sed  ut  efficacia  ejus  effeclus  quem  si- 
gnificant,  quod  habeut  ex  potestate  ordinis, 
quatenus  est  virtus  Christi,  cujus  personam 
gerit  sacerdos  ;  et  propterea  dicere  potius  de- 
bet  se  absolvere  auctoritate  Christi.  Et  ideo 
non  est  simile,  quod  affertur  de  sententia  ex- 
communicationis,  et  aliis  hujusmodi.  Accedit 
etiam,  quod  potestas  jurisdictionis,  licet  per 
Poutificem  conferatur,  principaliter  manat  a 
Cbristo,  a  Pontifice  vero  solum  ut  a  Vicario 
ejus;  et  ideo  etiam  simpliciter  in  Christi  auc 
toritate  fit  hoc  judicium.  Tertium  argumen- 
tum  erat  de  absolutione  Summi  Pontificis, 
sed  de  illo  satis  dictum  est  pro  hujus  loci  oc 
casione,  nam  infra  in  proprio  loco  iterum  oc- 

curret. 

SEGTIO  IV. 

Utrum  hxc  potestas  remittendi  peccala  sit  clavis 
regni  ccelorum,  una,  vel  plures. 

1.  Ratio  duMtandi.  — Ratio  dubitandi  esse 
potest,  quia  in  Evangelio  nunquam  videlur 
heec  potestas  significari  nomine  clavis  rcgni 
ccelorum.  Nam  Matth.  16,  ubi  promittuntur 
claves  PetrOj  sermo  est  de  suprema  poteslate 
pontificia  ad  gubernandam  Ecclesiam,  quai 
alterius  ordinis  et  excellentior  est  quam  po- 
testas  ligandi  et  solvendi,  ut  late  prosequitur 
Cajet.,  t.  1  Opusc,  tract.  5  de  Potest.  Summi 
Pontificis.  Et  ita  illa  promissio,  non  Joan.  20, 
sed  Joan.  21  impleta  est  illo  verbo,  Pasce 
oves  meas.  Rursus  Matth.  18  promittuntur 
Apostolis,  et  in  eis  Ecclesi»,  claves  regni 
ccelorum ;  tamen ,  ut  ex  contextu  constat,  ibi 
non  est  sermo  de  potestate  in  foro  sacramen- 
tali,  sed  de  potestate  in  foro  contentioso  ad 
ligandum  per  leges,  poenas  et  censuras,  et 
solvendum  ab  illisjuxta  iUaverba :  Si  Ecch- 


DISPUTAT.  XVI.  SECT.  IV. 
sit  tibi  tanquam  ethnicus,    circa  medium,  dicit,  pcenitentiam  prodesse, 


358 

siam  non  audierit 
etc.  Accedit,  quod  heec  potestas,  de  qua  agi- 
mus,  unica  tantum  est;  at  vero  claves  a  Theo- 
logis  plures  distinguuntur,  et  qusedam  voca- 
tur  clavis  scientiee,  alia  potentiee;  quee  non 
videntur  posse  ad  potestatem,  de  qua  nunc 
agimus,  accommodari.  Heec  proposita  sunt 
solum,,  ut  explicemus  hanc  metaphoram,,  et 
moclos  loquendiTheologorumin  hac  materia. 
Et  ut  semel  indicemus,  materiam  de  clavibus 
non  indigere  speciali  expositione,  sed  partim 
in  hac  materia,  partim  in  materia  de  indul- 
gentiis  et  censuris  declarari,  omissis  illis,  quee 
specialiter  pertinent  ad  tractatum  de  Summo 
Pontifice,  et  de  quo  in  materia  de  iide  disse- 
ritur. 

Potestatem  remittendi  peecata  recte  per  meta- 
phoram  clavis  significari.  Assertioprima. 

2.  Dicendum  ergo  est  imprimis  potestatem 
hanc  ad  remittenda  peccata  in  foro  pceniten- 
tiee,  recte  per  metaphoram  clavis  regni  cce- 
lorum  significari,  seu  sub  illa  comprehendi, 
Heec  assertio  colligitur  ex  Conciliis  Floren- 
tino,  Constantiensi  et  Tridentino.,  supra  cita- 
tis,  et  ex  Extravag.  Joann.  XXIL,  supra  etiam 
citata,  et  ex  usu  Theologorum,  et  exposito- 
rum  Matt.  16  et  18.  Et  declaratur  breviter, 
primo  exponendo  hanc  metaphoram  clavis  ; 
certum  est  enim  vocem  hanc  non  in  significa- 
tione  propria,  sed  metaphorica  in  preesenti 
usurpari.  Est  enim  clavis  veluli  facultas  quee- 
dam  ad  aperiendum  et  claudendum,  et  in- 
de  translata  est  heec  vox  ad  significandam 
potestatem  ecclesiasdcam  ordinatam  ad  re- 
gendas  et  disponendas  animas,  ut  regnum 
ccelorum  consequantur.  Et  hoc  modo  dicitur 
ipseChristus,  Apocal.  3,  habereclavemDavid. 
Et  de  eodem  praedictum  fuerat  (exponente 
Hieronymo)Isaiee  22  :  Balo  clavem  David  su- 
per  humerum  ejus ;  illa  enim  clavis  erat  po- 
testas  excellentise,  seu  principatus,  qui  fac- 
tus  est  super  humerum  ejus,  Isaiee  9,  cujus 
parlicipatio  est  potestas  seu  clavis  Ecclesiee. 
Unde  Chrysost.,  hom.  55  in  Matth.,  dicit,  cla- 
ves  Petro  promissas^  significare  magnam  po- 
testatem  et  donum  ineffabile.  Et  hom.  83  in- 
quit :  Claves  regni  ccelorum  ei  concessit,  to- 
tamque  potestaiem  ei  commisit.  Et  acl  eum- 
dem  modumloquitur  S.  Maximus,  homil.  5  de 
SS.  Pelroet  Paulo.  Unde  Beda,  Joan.  21,  cir- 
ca  finem  :  Ecclesia,  inquit,  quce  fundatur  in 
Christo,  claves  ab  eo  regni  ccelorum  accepit  in 
Petro,  id  est,  potestatem  ligandi  solvendique 
peccata.  EtFulgentius,lib.  deFide  ad  Petrum, 


si  fiat  in  Ecclesia,  cui  Deus  in  personaS.  Pe- 
tri  potestatem  ligandi  et  solvendi  tribuit.  Et 
hoc  idem  (ut  obiter  notetur)  voluit  Augustin., 
tract.  50  in  Joannem,  cum  dixit,  Petrum,  cum 
illi  commissae  sunt  claves,  Ecclesiam  repree- 
sentasse,  scilicet,  quia  toti  Ecclesiee  in  ipso 
datoe  sunt,  non  quia  corpori  Ecclesise  imme- 
diate  sint  datoe,  sedcapiti  propter  totum  cor- 
pus,  ut  ex  eodem  etiam  sumitur,  sermone 
124  de  tempore.  Et  de  eadem  potestate  ex- 
plicuit  hanc  metaphoram  idem  Augustinus, 
libro  20  de  Civit.,  cap.  9,  juncto  alio  loco  ex 
libro  1  contra  Adversarium  legis  et  Prophe- 
tarum,  c.  17. 

3.  Sicut  potestas  ecclesiastica  multiplew , 
ita  multiplex  metaphoraclavis  regni  ccelorum. 
— ■  Potestas  clavium  definitur.  —  Oijectio  sol- 
vitur.  —  Deinde  observandum  est,  sicut  po- 
testasheec  ecclesiastica  multiplex  est,  ita  etiam 
metaphoram  clavis  varie  accipi  posse,  seu  iu 
ordine  ad  diversos  actus.  Quia  vero  heec  di- 
citur  esse  non  qusecunque  ciavis,  sed  regni 
ccelorum ,  ideo  ex  varia  significatione ,  vel 
acceptione  regni  cceloruin,  etiam  metaphora 
clavis  diversam  significationem  habet,  ut  di- 
cemus.  Seclusis  vero  aliis  significationibus  , 
regnum  coelorum  in  omni  proprietate  et  rigore 
significat  Ecclesiam  triumphantem,  seueeter- 
nam  beatitudinem,  queeclauditurhomini  per 
mortale  peccatum,  aperitur  autem  per  re- 
missionem  ejusdem  peccati ;  et  ideo  potestas 
remittendi  vel  retinendi  heee  peccata  optime 
per  metaphoram  clavis  regni  ccelorum  signi- 
ficatur,  quia  clavis  est  potestas  seufacultas 
qusedam,  cujus  actus  sunt  aperire  et  claude- 
re.  Unde  potestas  clavium  sic  definiri  solet  ex 
decreto  Joan.  XXII  supra  :  Estpotestas,  qua 
judex  ecclesiasticus  dignos  admittere  valet  ad 
regnum  ccelorum,  et  repellere  indignos  :  quse 
defmitio  optime  in  hanc  potestatem  con- 
venit.  Dices,  eadem  ratione  posse  hanc  po- 
testatem,  clavem  inferni  appellari.  Respon- 
deo  imprimis,  in  metaphoricis  locutionibus 
non  esseinconveniens,  utsub  diversisrationi- 
bus  voces,  quee  videntur  contrariee,  eidem  rei 
accommodentur,  sicut  Christus  et  leo  etagnus 
dicitur.  Deindc  non  est  similis  ratio,  quia 
quod  per  se  intenditur  per  hanc  potestatem, 
est  apertio  regni  ccelorum  ;  unde  hoc  tantum 
fit  directe  per  se,  ac  positive  per  illam  :  clau- 
dere  autem  regnum  solum  fit  privative,  non 
aperiendo,  idque  quasi  preeter  intentionem, 
ad  hoc  cogente  malitia  ipsa  peccatoris.  Pree- 
terea  regnum  ccelorumesttanquam  terminus 


DISPUTAT. 
ad  quem  tenditur  ex  vi  liujus  potestatis  ;  in- 
fernus  autcm  est  terminus  a  qno  rcceditur  ; 
et  ideo  magis  ab  illo  quam  ab  hoc  denomi- 
natur. 

Polestatem  lianc,  licet  actoquate  sit  una ,  se- 
cundum  diversos  conceptus  nomine  plurium 
significari.  Asserlio  secunda. 

4.  Distinctio  clavium  scientice  et  potentiw. 

Secundo  dicendum  est,  licet  heec  potestas 

ada?quate  et  complete  una  sit,  tamen  secun- 
dum  diversos  respectus  seu  conceptus  nomi- 
ne  piurium  clavium  significari.  Prior  pars 
asseritur  ab  Anibrosio,  lib.  4  de  Pcenit.,  cap. 
2,  et  est  per  se  nota  ex  dictis  de  actibus  hujus 
potestatis.  Altera  vero  posita  est  ad  explican- 
dos  Theologos  qui  communiter  ita  loquuntur; 
quod  fortasse  inde  ortum  est,  quia  Christus 
Dominus  de  clavibus  regni  ccelorum  semper 
in  plurali  locutus  est.  Posset  autem  illa  dis- 
tinctio  breviter  declarari  per  ordinem  ad  ac- 
tus  aperiendi  et  claudendi ;  sed  hoc  non  est 
adeo  in  usu,  quia  revera  non  est  ita  proprium,, 
nam  una  et  eadem  clavis  materialis  ad  utrum- 
que  actum  deservire  solet.  Aliter  ergo  Theo- 
logi  distinguere  solent  in  hac  potestate  cla- 
vem  scientue  et  potentiee  :  quee  distinctio 
solet  maxime  accommodari  ad  universalem 
potestatem  spiritualem,  quee  est  in  Ecclesia  ; 
et  sic  clavis  scientiee  dicitur  in  Summo  Pon- 
tifice  potestas  illa ,  quam  habet  ad  definien- 
das  veritates  fidei  et  interpretandam  sacram 
Scripturam.  Nam  illa  etiam  clavis  dici  potest 
regni  ccelorum,  vel  quia  fides  est  fundamen- 
tum  vitee  et  tendentire  ad  regnum  ccelorum ; 
vel  quia  ipsa  Scriptura  sacra  solet  aliquando 
regnum  ccelorum  appellari,  ut,  Matth.  21 , 
Hieronymus  et  Origenes  testantur. 

5.  Alio  vero  modo  regnum  ccelorum  solet 
significare  Ecclesiam  militantem  ,  ut  passim 
est  in  Evangelio;  et  hoc  modo  potestas  spiri- 
tualis  data  a  Christo  ad  regendam  Ecclesiam, 
et  recipiendi  intra  illam  vel  separandi  ab  illa 
quos  oportuerit,  clavium  nomine  significari 
potest.  Et  est  acceptio  valde  usurpata  a  Sanc- 
tis  Patribus,  ut  videre  est  in  Augustino,  et 
aliis  supra  citatis.  Nam,  quia  per  traditionem 
clavium  solet  dari  possessio  vel  domus,  vel 
civitatis,  aut  regni,  ideo  etiam  per  hanc  cla- 
vium  traditionem  potestas  heec  merito  signi- 
ficari  dicitur  :  quee  varios  habet  actus,  nempe 
ferre  leges,  dispensare,  et  alia  hujusmodi.  Et 
ideo  in  communi  de  illa  tractari  solet  in  ma- 
teria  de  legibus,  et  in  particulari  in  variis 
materiis,  ut  de  voto,  de  matrimonio,  et  simi- 


XVI  SECT.  IV.  359 

libus;  et  specialiter  de  actu  hujus  potestatis 
quatenus  potestas  cjercitiva  est,  et  potest  li- 
gare  et  solvere  per  censuras,  tractandum  est 
infra  in  materia  de  censuris.  Et  heec  maxime 
dicitur  clavis  potentiee,  quia  nihil  aliud  est 
quam  potestas  preecipiendi,  gubernandi,  etc. 
Et  hoc  modo  videntur  Ambrosius,  serm.  6G, 
et  Augustinus,  serm.  27  de  Sanctis,  accommo- 
dasse  Petro  clavem  potentiee,  Paulo  vero  cla- 
vem  scientiee ;  nam,  Jicet  uterque  ulramque 
habuerit,  tamen  per  quamdam  eminentiam 
sic  appropriautur.  Rursus  hoc  modo  etiam  in 
lege  veteri  fuerunt  claves,  licet  minus  perfec- 
tee.  Unde  Luc.  11  ait  Christus  Dominus  :  Vce 
vobis,  Phariswis,  qui  accepistis  clavem  scien- 
tice.  Et  de  potestate  gubernandi  res  est  ma- 
nifesta. 

6.  Eadem  divisio  accommodatur  potestati 
remittendi  peccata.  —  Alio  modo  accommo- 
datur  illa  divisio  ad  potestatem  remittendi 
peccata,  in  cujus  actu  vel  usu  duo  distingui 
possunt,  quse  in  omni  judicio  sunt  necessa- 
ria.  Unum  est  cognitio  seu  examinatio  causa3, 
aliud  est  sententiaB  prolatio.  Dicta  ergo  po- 
testas  ad  utrumque  est  sufHciens,  et  secun- 
dum  priorem  rationem  vocatur  clavis  scien- 
tise.  Non  est  enim  heec  scientia  privata,  quaj 
requiritur  in  confessore  ,  ut  putavit  Magister 
Sententiarum;  illa  enim  nonest  potestas;  un- 
de  esse  potest  in  eo,  qui  claves  non  habet, 
et  e  converso  claves  esse  possunt  sine  tali 
scientia.  Est  ergo  potestas  et  auctoritas  ad 
examinandam  conscientiam  pcenitentis  ,  et 
interrogandum  juridice  inilloforo,  ita  ut  ille 
teneatur  veritatem  fateri.  Clavis  autem  po- 
tentise  dicitur  facultas  absolvendi  et  remitten- 
di  peccatum  ferendo  sententiam.  Quam  expli- 
cationem  optime  insinuarunt  Ambrosius  et 
Augustinus  in  dictis  sermonibus  :  Clavis,  in- 
quiunt,  dicenda  est .  qua  peccatorum  corda  re- 
serantur,  mentis  secreta  panduntur,  et  quid- 
quid  intrinsecus  clausum  tenetur ,  in  palam 
rationdbili  manifestatione  producitur  :  clavis, 
inquam,  est  quce  et  conscientiam  ad  confessio- 
nem  peccati  aperit,  et  gratiam  ad  ceiernitatem 
mysterii  salutaris  includit.  Et  heec  eliam  ex- 
positio  est  communis  Theologorum,  d.  18,  19 
et  20.  Scotus,  d.  19,  q.  1,  art.  3,  quem  se- 
quitur  Conradus,  tract.  1  de  Contractibus,  q. 
2,  contendunt  has  claves  scientiee  et  potentiae 
significare  in  proposito  non  solum  diversos 
actus,  sed  etiam  potestates  realiter  distinctas, 
quarum  una  separabilis  est  ab  alia,  de  potes- 
tate  absoluta.  Sed  hsec  queestio  nullius  mo- 
menti  mihi  videtur,  quia,  ut  dixi,  hsec  potes- 


360 


DISPUTAT.  XVI.  SECT.  IV. 


tas,  et  consequenter  claves,  prseter  characte- 
rem,  nihil  reale  et  physicum  ponunt  in  ho- 
mine;  et  ideo  non  possunt  in  re  habere  dis- 
tinctionem,  nisi  quatenus  a  Deo  deputantur 
ad  varios  actus,  et  ita  in  ordine  ad  illos  est 
distinctio  secundum  rationem ,  et  secundnm 
qnamdam  extensionem  moralem;  tamen  po- 
testas  in  se  una  est,  integra  et  perfecta;  quod 
si  daretur  ad  unum  actum  et  non  ad  alium, 
esset  eadem  potestas,  inchoata  tamen  et  im- 
perfecta. 

Aninter  has  claves  numeretur  potestas  juris- 
dktionis. 

7.  Cajetani  responsio. — Mariani  respon- 
sio. —  Sed  dicet  aliquis  :  cur  potestas  juris- 
dictionis  non  numeratur  inter  has  claves  ? 
Responderi  potest  primo  ex  Cajet.,  tom.  1 
Opuscul.,  tract.  3  deRoman.  Pont.,  cap.  5, 
quod  Theologi  tantum  diviserunt  claves,  ut 
pertinent  ad  potestatem  ordinis,  quia  illa  est 
propria  et  per  se  potestas  ;  jurisdictio  autem 
magis  videtur  quasi  conditio  necessaria,  et 
applicatio  materise.  Aliter  MarianusYictor,  in 
lib.de  Confessione,c  12,  concedit  jurisdictio- 
nem  signiflcari  nomine  clavis  ;  et  ita  ipse 
tres  claves  distinguit,  seientise,  potentise  et 
jurisdictionis.  Et  non  est  dubium  quin  meta- 
phora  clavis  in  Scripturaet  Sanctis  se  exten- 
dat  ad  potestatem  jurisdictionis  ;  nam  pote- 
stas  ligandi  et  solvendi  per  excommunica- 
tionem,  tantum  est  potestas  jurisdictionis,  et 
passim  significatur  nomine  clavis ;  et  potcstas 
EeclesiEePetropromissasub  nomine  clavium, 
maxima  ex  parte  in  jurisdictione  consistit. 
Unde  ego  dicerern,  hanc  divisionem  clavis 
scientiae  etpotentias  applicatamadpotestatem 
remittendi  peccata,  de  qua  agimus,  tam  con- 
venire  in  potestatem  ordinis  quam  inpotes- 
tatem  jurisdictionis,  quia  utraque  est,  et  ad 
inquirendam  conscientiain  peccatorum  et  ad 
absolvendum  vel  ligandum  ;  et  ita  potest  dari 
heec  divisio  de  tota  integra  potestate,  ut  or- 
dinem  et  jurisdictionem  comprehendit. 

8.  Qui  sint  actus  istarum  clavium. — Ex  dic- 
tis  ergo  constat  qui  sint  actus  istarum  cla- 
vium  ;  sicut  enim  hae  claves  supradictam  po- 
testatem  significant,  ita  eosdem  actus  habere 
videntur,  scilicet  ligare  et  solvere,  et  hos  illis 
communiter  tribuunt  Theologi.  Cajelanus 
vero,  dict.  Opusc,  etc,  dicit,  hos  non  esse  ac- 
tus  adeequatos  clavium,  sed  aperire  et  clau- 
dere,  qui  metaphorice  amplius  significant  et 
comprehendunt.  Ligare  enim  et  solvere  pro- 
prie  tantum  signiiicant  actus  judiciales ;   at 


vero  claves  non  tantum  hos  actus  judiciales 
habent,  sed  etiam  alios,  scilicet  illuminare, 
dispensare,  regere,etc,  qui  omnes  bene  com- 
prehenduntur  sub  metaphora  claudendi  et 
aperiendi.  Unde  infert,  claves  secundum  ac- 
tus  suos  adaequatos  esse  tantum  in  Summo 
Pontirice,  et  ita  soli  Petro  fuisse  promissas, 
Matth.  16;  quoadactus  vero  inadsequatos  li- 
gandi  et  solvendi,  communicari  aliis.  Quse 
doctrina  in  re  quidem  vera  est,  quia  non  est 
dubium  quin  claves  universales,  et  quee  ad 
omnes  actus  se  extenclunt,  specialiter  data? 
sint  Petro  et  successoribus  ejus.  Verum  etiam 
est,  illas  claves  varios  habere  actus,  ut  expli- 
catum  est,  eosque  sub  dicta  metaphora  ape- 
riendi  et  claudendi  posse  comprehendi.  Addo 
vero  etiam  posse  significari  per  actus  ligandi 
et  solvendi,  ut  Christus  Dominus  significavit 
Matt.  16,  et  explicantibi  Hieron.,  Chrysost. 
et  alii;  et  August.  supra  citatis  locis,  et  1  de 
Doctr.  christ.,  c  17  et  18;  et  Gregor.,  lib.  4 
epist.,  c  76,  et  est  epist.  32.  Nam  hsecpotes- 
tas  clavium  est  potestas  aliquo  modo  supe- 
rioris ;  quidquid  autem  superior  per  suam 
potestatem  operatur,  potest  optime  ad  illos 
actus  revocari ;  nam  si  dispensat,  solvit  ;  si 
prsecipit,  ligat,  Matt.  23  :  Alligant  onera  gra- 
via  et  importabUia.  Quare  absolute  etiam  est 
verum,  has  claves  esse  communicatas  aliis  a 
Petro,  quoad  polestatem  quidem  ordinis  per- 
fecte,  quoad  potestatem  vero  jurisdictionis 
exparte,  et  dependenter  a  capite,  ut  suo  loco 
infra  dicetur.  Unde  Euseb.  Emissen.,  hom.  in 
natali  S.  Petri,  circa  id  :  Tili  dabo  claves  : 
Petro,  inquit,  principaliter  dicitur ;  cceteris 
tamen  Apostolis  etiam  dictum  esse  intelligi 
debet,  et  Episcopis  et  sacerdotibus  ;  istis  enim 
et  clavis  et  potestas  a  Deo  data  est,  ut  non  so- 
lum  Ecclesiam,  sed  etiam  ccelos  aperiant. 

9.  Rationibus  dubitandi  satisfit.  —  Ad  ra- 
ticies  ergo  dubitandi  facile  respondetur  ex 
dictis.  Nam  in  locis  illis  Matth.  16  et  18, 
verum  quidem  est  nomine  clavium  aliquid 
amplius  comprehendi  preeter  hanc  potesta- 
tem  de  qua  nunc  agimus,  nam  supra  etiam 
diximus  potestatem  ordinis  et  jurisdictionis 
generaliter'  sumptam  alia  comprehendere  , 
preeter  potestates  ad  hoc  sacramentum  poe- 
nitentia?.  necessarias.  Et  ideo  non  dixi,  so- 
lam  hanc  potestatem  remittendi  peccata  esse 
claves,  sed  ipsam  sub  clavibus  contineri.  Si 
vero  in  illis  objectionibus  asseratur,  in  pta-.- 
dictislocis  Matthoei  claves  ita  significare  aliam 
potestatem,  ut  hanc  non  comprehendant,  sic 
falsum  est  quod  sumitur,  cum  illa  verba  ge- 


DlSPuTAT.  XVII.  SECT.  I. 


361 


aeralia  sint  de  potestate  ligandi  et  solvendi, 
aperiendi  et  claudendi  regnum  ccclorum,  ut 
in  sect.  2  salis  expendimus. 

10.  Atque  hinc  tandem  intelligitur,  has 
claves,  prout  nunc  sunt  in  Ecclesia,  esse  pro- 
prias  legis  gratiee;  nam,  licet  in  lege  veteri 
aliquo  modo  fuerint  claves,  ut  diximus,  pro- 
prie  tamen  illre  non  erant  claves  regni  coelo- 
rura,  quia  tunc  non  erat  propria  potestas  re- 
mittendi  peccata,  nec  dandi  gratiam,  ut  supra 
dictum  est  in  materia  de  sacramentis  in  ge- 
nere ;  et  quia  tunc  nondum  erat  per  Chri- 
stum  aperta  janua  regni  ccelorum.  Caeteraquae 
de  subjeclo,  usu  et  effectu  clavium  tractari  so- 
lent,  partim  in  prsecedentibus  sectionibus  tac- 
ta  sunt,  partim  dicentur  infra,  curn  agemus 
de  ministro  hujus  sacramenti  et  de  actibus 
ejus,  scilicet  de  absolutione  et  salisfactione 
seu  pcenitentiae  impositione. 

DISPUTATIO  XVII. 

DE  INSTITUTIONE  ET  NECESSITATE  SACRAMENTI 
P0EN1TENTI.E. 

Explicata  potestate  remittendipeccata,  qua3 
est  fundamentum  sacramenti  pcenitentiae , 
agendum  est  de  ipso  sacramento.  Et  in  bac 
disputalione  tractamus  an  sit,  dicturi  postea 
de  essentia  et  partibus  ejus.  Ne  autem  mul- 
tiplicemus  quaestiones,  eadem  inquirendo  pri- 
us  de  sacramento,  postea  de  cnnfessione,  sup- 
pono  bis  vocibus  apud  Sanctos  Patres  eam- 
dem  rem  significari.  Aliquando  enim  voca- 
tur  boc  sacramentum  absolute  Pcenitentia, 
sciiicet  sacramentalis,  seu  propria  Cbristia- 
norum,utestapud  Symmachum  Papam,  Apo- 
log.  contra  Anastasium  Imperatorem,  ut  re- 
fert  MarianusVictor,  lib.  de  Confessione,  cap. 
2.  Aliquando  vocatur  Confessio  seu  Exomo- 
logesis,  ut  apud  Cyprian.,  epist.  10  et  15.  Vo- 
catur  etiam  Reconciliatio  seu  Alsolutio,  ex  Au- 
gustino,  epist.  180;  nominatur  enim  saepe  to- 
tum  a  partibus.  Unde  non  est  necesse  agere 
de  institutione  singularum  partiurn,  sed  to- 
tius  ;  nam  postea  explicando,  quibus  parti- 
bus  boc  totum  constet,  sufficienter  erunt  de- 
monstrata. 

SECTIO  I. 

Utrum  Christus  Dominus  inlege  nooa  sacramen- 
tump&nitentia}  ab  aliis  distinctum  instituerit. 

1.  Primus  error. — Hic  sunt  duo  errores  ex- 
treme  oppositi.  Prior  asserit  hoc  sacramen- 
tum  exterioris  confessicnis  antiquissimum 
esse,  et  institutum  esse,  vel  ab  ipso  Deo   in 


paradiso  terrestri,  statim  post  peccatum  Ada), 
quando  illam  interrogavit :  Qaid  fecisti  ?  vcl 
in  lege  veteri,  quando  fuerunt  instituta  sa- 
crificia  pro  peccatis,  quae  offerebanlur  prae- 
missa  quadam  confessione.  Uude  et  de  Joan- 
ne  Baptista  legitur,  quando  ccepit  pceniten- 
tiam  praedicare,  Judeeos  ad  ipsum  acceden- 
tes  confcssos  illi  fuisse  peccala  sua.  Hanc 
sententiam  refert  Glossa  de  Pcenitentia,  d.  5, 
in  principio.  Referunt  etiam  quemdam  Pe- 
trum  de  Osma  hunc  tenuisse  errorem,  et 
damnatum  fuisse  in  quodam  Concilio  Com- 
plutensi,  confirmato  a  Sixto  IV.  Favereque 
illi  videtur  Waldensis,  2  tom.  de  Sacramentis, 
c.  140,  dicens,  confessionem  non  fuisse  a 
Christo  primo  institutam,  nam  antea  erat  in 
lege  veteri  ;  Christum  vero  aliquid  supple- 
visse.  Ille  vero  fortasse  loquitur  de  confes- 
sione  non  sacramentali. 

2.  De  hac  ergo  confessione  intellecta  illa 
sententia  omnino  falsa  est,  quia  potestas  re- 
mittendi  peccata  non  fuit  data  hominibus  ante 
Chrislum  Dominum.  Neque  in  lege  veteri  aut 
naturali  erant  sacramenta  conferentia  gra- 
tiam,  aut  culpas  remiltentia,  praeter  reme- 
dium  originalis  peccati,  ut  in  superiori  tomo 
est  ostensum.  Item  decuit,  ut  in  lege  gratioe 
liberalius  fieret  peccatorum  remissio,  quam 
antea,  et  ideo  illius  est  proprium  hoc  bene- 
ficium,  ut  etiam  Concilium  Tridentinum  do- 
cuit,  sess.  li,  c.  1.  llla  ergo  confessio  Adami 
magis  fuit  interior  ad  Deum  quam  exterior 
adbominem;  sicut  illa  Davidis,  Psalm.  31  : 
Dixi,  confitelor  adoersum  me  injustitiam  meam 
Domino.  Confessio  aulem,  quae  fiebat  in  lege 
veteri,  solum  erat  generalis  et  ceeremonialis, 
neque  ad  internam  remissionem  peccatorum, 
sed  ad  irreguiaritates  tollendas;  nec  de  aliis 
peccatis,  sed  solum  quantum  in  ipsa  oblatio- 
ne  sacrificii  pro  peccato  manifestabantur;  li- 
cet  fuerit  umbra  et  figura  hujus  sacramenti; 
quod  etiam  de  confessione  Judaeorum  ad 
Joannem  Baptistam  dici  potest.  De  hoc  er- 
rore  plura  legi  possunt  in  Medina,  tractatu  2 
de  Confessione,  in  principio ,  et  Navarro,  de 
Pcenit.,  d.  5,  a  principio. 

3.  Secundus  error.  —  Aller  error  est  ha> 
reticorum  bujus  temporis,  qui  negant  sacra- 
mentum  pcenitentiae  distinctum  a  baptismo, 
qaia  ad  salutem  sufficere  putant  credere  et 
baptizari,  juxta  illud  Marci  uit.  :  Qui  credide- 
rit,  et  oaptizatus  fuerit,  salvus  erit.  Quamvis 
enim  Lutherus  lpse  non  tam  aperte  negaverit 
hoc  sacramentum,  tamen  discipuli  ejus  ex- 
presse  uegarunt   in  confessione  Witember- 


362 


DISPUTAT.  XVII.  SECT.  I. 


gensi  et  Antuerpiensi,  atque  etiam  Calvin., 
ut  constat  ex  Ruardo,  artic.  3 ;  Petro  Soto 
contraprioreraconfessionem;etTiletan.,  con- 
tra  posteriorem,  c.  18.  Sed  hic  error  damna- 
tus  est  in  Concilio  Constantiensi,  sess.  8etl5 
contra  Wicleph,  et  in  Florentino,  in  Decrelo 
Eugenii,  et  latius  in  Tridentino,  sess.  14. 

Christum  reliquisse  in  Ecclesia  speciale  sacra- 
mentum,  quod  est  medium  ad  veniam  pecca- 
torumpost  baptismum  commissorum.  Prima 
veritas  fidei. 

4.  Unde  duo  sunt  hic  certa  de  fide.  Unum 
est  reliquisse  Christum  Dominum  in  Ecclesia 
speciale  quoddam  sacramentum,  quod  esset 
remedium  ad  consequendam  veniam  pecca- 
torum,  quae  post  baptismum  susceptum  com- 
mittuntur.  Ita  definitur  in  dictis  Conciliis;  et 
patet  ex  tota  preecedenti  disputatione.  Nam 
illa  potestas  non  est  excellentise,  et  ideo  ha- 
bet  determinatum  actum  et  modum  operan- 
di.  Deinde  est  potestas  exercenda  inter  ho- 
mines  in  Ecclesia  visibili;  et  ideo  necesse 
est,  ut  per  aliquod  signum  sensibile  et  hu- 
manum  operetur.  Rursus  est  potestas  efficax 
de  se;  et  ideo  necesse  est  ut  illud  signum 
sensibile,  quo  utitur,  habeat  promissionem 
gratise,  quia  sine  i)la  non  remittuntur  pecca- 
ta;signum  autem  efficax  gratise,  et  habens 
promissionem  ejus,  est  sacramentum  novge 
legis;  ergo  tali  poteslati  necessario  respondet 
aliquod  sacramentum  novse  legis  remissivum 
peccatorum,  quae  post  baptismum  commit- 
tuntur.  Ratio  seu  congruentia  addi  potest, 
quia  non  est  minor  necessitas  in  hominibus 
baptizatis,  nec  minus  periculi  in  peccatis, 
quee  post  baptismum  committuntur,  quam  in 
eis,  quee  preecedunt;  ergo  ad  Christi  provi- 
dentiam  pertinuit  remedium  instituere,  quo 
regenerati  possent  a  peccatis  resurgere. 
Quam  rationem  attigit  Concilium  Tridentin., 
sess.  14,  c.  1.  Supra  etiam  aliam  adduximus, 
quam  significavit  eleganter  Pacianus,  episl. 
3  ad  Sempronianum  dicens  :  Sicut  gentilem 
populum  non  est  passus  mori,  ita  et  redemptnm 
non  patietur  extingui. 

Sacramentum  Jioc  distinctum  esse  a  sacramento 
oaptismi.  Secunda  veritas  fidei. 

5.  Secunda  veritas  fidei  est ,  sacramentum 
hoc,  in  remedium  actualium  peccatorum  ba- 
ptizatorum  hominum  institutum,  distinctum 
esse  a  sacramento  baptismi.  Ita  definitum  est 
in  Conciliis  Fiorentino  et  Tridentino,  et  tra- 
dilur  ab  antiquis  Patribus,  Cypriano,  serm. 


de  Ablutione  pedum,  et  ep.  55  ,  alias  lib.  1, 
ep.  3,  idem  in  ep.  10,  alias  lib.  3,  ep.  14.  Su- 
mitur  etiam  ex  Symmacho  Papa,  et  ex  Cceles- 
tinoPapa,  in  c.  Omnis,  et  c.  ult.,  30,  q.  1,  ubi 
clicunt,  fieri  aliquem  spiritualem  filium  sa- 
cerdotis  per  pcenitentiam ,  sicul  per  baptis- 
mum;  neque  minus  peccare  eum,  qui  cum 
filia  spirituali  confessionis  delinquit,  quam 
qui  cum  filia  baptismi.  Basilius  etiam  confes- 
sionis  peccatorum,  et  necessitatis  ejus  memi- 
nit,  in  regulis  brevioribus  229  et  288,  et  in  id 
Psalm.  29  :  Confitemini  memorics  sanctitatis 
ejus;  et  expressius  in  id  Psal.  32  :  Diligit  mi- 
sericordiam  et  judicium;  ubi  diserte  loquitur 
de  confessione  homini  facienda.  Ejusdem  sa- 
cramenti  Cyrillus  meminit,  distinguens  illud 
a  baptismo,  lib.  12  in  Joan.,  c.  56.  Et  sumi- 
tur  ex  Ambros.,  lib.  1  de  Pcenit. ,  c.  2  et  6,  et 
Iib.  2,  c.  2  et  9;  et  August.,  22  cont.  Faust., 
c.  29,  ubi  appellat  medicinam  confessionis  et 
poenitentia? ;  et  ep.  23  :  Non  regeneratione,  in- 
quit,  sed  curatione;  idem,  lib.  5  de  Baptismo, 
c.  22,  et  circa  id  Psal.  146  :  Qui  sanat  contri- 
tos  corde,  et  alligat  contritiones  eorum  :  Quid 
agis  ?  inquit,  contere,  confitere;  et  infra  :  Qua? 
sunt  ista  alligamenta  ?  temporalia  sacramenta, 
qitilus  fiabemus  consolationem.  Idem  optime, 
lib.  2  de  Visitatione  infirmorum,  c.  4,  et  de 
Vera  et  falsa  pcen.,  c.  10  et  seqq.,  et  1  cont. 
Crescon.,  c.  21 ,  ubi  etiam  confessionis  me- 
minit.  Alia  referam  sect,  seq.  et  disp.  seq.  Et 
videri  potest  Bellarm.,  toto  lib.  1  de  Pceni- 
tentia;  Pamel.,  in  princ.  lib.  de  Pcenit.,Ter- 
tulliani;  et  Waldensis,  de  Sacramentis,  t.  2, 
c.  135  et  seqq.  ;  et  Pet.  Soto,  lect.  3  et  4  de 
Confessione;  Ruard.,  art.  3;  denique  Theo- 
logi,  d.  14  et  15,  et  D.  Thom.  sup.,  q.  84, 
art.  1.  Et  videri  etiam  possunt  tractata  de 
sacramentis  in  genere,  et  de  baptismo,  3  to- 
rao  hujus  3  partis. 

6.  Ratione  prolatxtr  veritas.  —  Ratio  vero 
facile  constat  ex  dictis.  Primo,  quia  finis  et 
effectus  utriusque  sacramenti  longe  diversus 
est ;  nam  baptismus  primo  et  per  se  est  acl 
tollendum  peccatum  originale,  et  consequen- 
ter  actualia,  si  cum  illo  sint  conjuncta  ;  hoc 
vero  per  se  est  ad  tollenda  peccata  actualia, 
quee  post  originale  remissum  committuntur. 
Rursus  baptismus  est  quasi  prima  generatio 
spiritualis,  et  ad  dandam  primam  vitam  ani- 
mse;  pcenitentia  vero  est  veluti  resurrectio 
spiritualis;  nam  est  ad  reparandam  vitam 
jamhabitam  et  amissam. 

7.  Hcereticorum  evasio.  —  Pratcluditur 
evasio.  —  Respondent  novi  haeretici,  ad  hoc 


DISPUTAT.  XVII.  8ECT.  I. 


363 


non  esse  necessarium  novum  sacramentum, 
qma  idem  baptismus,  qui  dum  fuit  prsesens, 
excitando    fidem  ,  abstulit  priora  peccata , 
etiam  jam  receptus,  per  sui  memoriam,  eam- 
dem  fidem  excitando,  potest  auferre  peccata 
post  ipsum  commissa,  ex  vi  ejusdem  promis- 
sionis  generalis  :  Qui  crediderit,  et  baplizatus 
fuerit,  salvus  erit.  Unde  Paul.,  ad  Ephes.  5, 
solum  per  lavacrum  dicit  mundare  Christum 
Ecclesiam  suam.  Quem  locum  tractans  Au- 
gustin.,  1  de  Nuptiis,  c.  33,  dicit,  per  baptis- 
mum  non  solum  prseterita  et  prsesentia  pec- 
cata   remitti,  sed  etiam  illa  quae  posteriori 
tempore  committuntur.  Unde  eliam  Fulgenl., 
de  Fide  ad  Petrum,c.30,baptismum  vocatsa- 
cramentum   fidei  et  pcenitentiee.   Responde- 
tur,  in  hoc  multos  contineri  errores.  Primus, 
quod  sola  fides  remittat  peccata,    et  conse- 
quenter,  quod  sacramenta  ad  hoc  non  con- 
ferant,  nisi  excitando  fidem  ;  quod  supra  la- 
te  improbatum  est.  Deinde,   quod  sacramen- 
tum,  prius  susceptum,  per  solam  sui  menio- 
riam  conferateffectum,  quod  nullo  fundamen- 
tonititur;  neque  ostendi  potest  ulla  promis- 
sio  cle  hac  re  scripta,  veltradita.  Imoest  con- 
tra  communem  traditionem  et  doctrinam  Ec- 
clesiee.  Preeterea,  quod  baptismus  preeteritus 
deleat  peccata  post  ipsum  commissa,  aperte 
est  conlra  Paul.,  ad  Hebr.  6,  ubi  juxta  com- 
munem  expositionem  Sanctorum,  supra  etiam 
in  hac  materia  tractatam,  Paulus  negat,  lap- 
sos  post  baptismum  posse  per  baptismum  re- 
novari;  et  quamvis  directe   intendat  negare 
iterationem  baptismi,  tamen  aperte  supponit, 
primum,  vei  potius  unicum  baptismum  non 
habere  talem  effectum  ;  et  ideo  affirmat  aliam 
esse  viam  difficiliorem  et  asperiorem  ad  ta- 
lia  peccata  remittenda,   quod  non  esset  ve- 
rum,  si  sola  memoria  baptismi  sufficeret.  Ne- 
que  heeretici  possunt  consequenter  in  suo  er- 
rore  hoc  bene   explicare  ;    quia   baptismus 
praeteritus  non   potest   excitare  fidem  ,  sed 
oportet  queerere  aliud  excitans  et  fidem,  et 
memoriam  talis  baptismi.  Unde  illa    promis- 
sio  :  Qiti  crediderit,  etc,  prave  ab  eis  expo- 
nitur ;  semper  enim  in   iis  promissionibus 
subintelligitur  conditio  perseverandi  in  justi- 
tia  suscepta,  vel  adhibendi  alia  necessariaad 
salutem.  Paulus  vero  ad  Ephes.  5  loquitur 
de  modo  quo   regenerantur   et  mundantur 
Ecclesiae  membra,   quando  ad  illam  aggre- 
gantur.  Auguslinus  autem,  citato  loco,  solum 
exponere  voluit  baptismum  esse  principium 
remissionis  omnium  peccatorum,  etiam  se- 
quentium,  non  quia  proprie  per  baptismum 


omnia  tollantur,  sed  quia  per  baptismum  fit 
homo  capax  omnium  sacramentorum  et  me- 
diorum,  quee  sunt  in  Ecclesia  contra  peccata ; 
et  quia  per  fidem  in  baptismo  susceptam  im- 
petrat  homo  remissionem  aliorum  peccato- 
rum,  proesertim  venialium ,  vel  auxilium  ut 
se  disponat  ad  remissionem  mortalium.  Unde 
idem  Augustin.,  epist.  23  :  Si  parvulus,  in- 
quit,  haptizatus,  grandior  factus,  propria  in- 
ceperit  habere  peccata,  per  quw  gratiam  amit- 
tat,  non  regeneratiane,  sed  alia  curatione  sa- 
nari  potest.  Et  lib.  5  de  Baptismo,  cap.  22, 
de  eodem  dicit,  non  sanari  per  baptismum, 
sed  per  veram  conversionem.  Fulgentius  deni- 
que  vocat  baplismum  sacramentum  fidei  et 
pcenitentiee,  quia  in  adultis  etiam  pceniten- 
tiam  requirit,  juxta  illud  Act.  2 :  Pcenitentiam 
agite,  et  baptizetur  unusquisque  vestrum. 

8.  Eadem  veritas  de  distinctione  baptismi  et 
pcenitentice  ostenditur.  —  Secundo  ostendi 
potest  distinctio  illorum  sacramentorum  ex 
diverso  ritu  ;  nam  unum  fit  per  modum  re- 
generationis  ex  aqua,  aliud  per  modum  judi- 
cii.  Unde  alia  est  materia  et  forma  utriusque 
sacramenti  ;  nam  ablutio,  cum  verbis  signifi- 
cantibus  illam,  ejusque  effectum,  est  maleria 
et  forma  baptismi ;  hujus  vero  sacramenti  est 
accusatio  et  sententise  prolatio.  Ex  quo  etiam 
sumi  possunt  plures  congruentiee,  ob  quas 
hoc  sacramentum  ita  distinctum  institutum 
est.  Primo  quidem  ob  magnam  fidelium  uti- 
litatem  ;  nam  per  hunc  modum  remedii  obti- 
nere  possunt  et  consilium,  et  curationem,  et 
satisfactionem,  simul  cum  peccatorum  remis- 
sione.  Pertinuit  etiam  ad  perfectionem  et  ma- 
jestatem  reipublicae  Christianae,  ut  in  ea  esset 
tribunal  in  quo  animarum  causse  judica- 
rentur,  et  divinee  injuriee  vindicarentur.  Est- 
que  magna  Gdelium  consolatio  ,  et  eorum 
spes  augetur,  dum  divinum  judicium  in  hu- 
manum  quodammodo  commutatur,  gerente 
homine  in  illo  vicem  Dei.  Et  multo  facilior 
redditur  via  ad  plenam  et  perfectam  peccato- 
rum  expiationem,  et  vitandas  non  solum  in- 
ferni,  sed  etiam  purgatorii  pcenas.  Unde  est 
illud  Gregorii  Nazianz.,  Orat.  40  :  Nec  confi- 
teri  peccatum  grave  ducas ;  nam  per  hujus  sce- 
culi  pudorem ,  futuri  sceculi  pudorem  et  igno- 
miniam  fugies. 

Sacramentum  hoc  secundum  essentialem  ritwn 

fuisse  a  Christo  institutum.  AssertioZ. 

9.  Tertio  dicendum  est,  sacramentum  hoc 

in  particulari,  et  secundum  propriam  ratio- 

nem  ,  seu  essentialem  ritum  fuisse  a  Christo 


364 


DISPUTAT.  XVII.  SEGT.  II. 


Domino  institutum.  Non  enim  defuerunt  Ca- 

tholici,  qui  cirea  hoc  erraverint.  NamGlossa, 

in  dict.  principio  de  Poenit. ,  d.  5,  dixit  esse 

institutum  ab  Ecclesia,  vel  a  Jacobo  in  sua 

Canonica,  cap.  5,  quam  nonnulli  Canonistae 

seculi  sunt,  ut  ibi  Navarrus  refert.  Tribuitur- 

que  etiam  Erasmo  in  libro  de  modo  confiten- 

di,  et  in  Colloquiis  puerorum,  ut  videre  licet 

in  Petro  Soto,  lect.  5  de  Confessione.  Item  tri- 

buiturB.  Rhenano,  in  Scholiis  adTertull.jP. 

item  Bonav.,  d.  17,  2  p.,  art.  1,  q.  3,  dicit, 

absolutionem  fuisse  a  Christo  institutam,  con- 

fessionem  ab  Apostolis,  significans,  Christum 

solum  in  communi  reliquisse  potestatem  re- 

mittendi  peccata,  commisisse  autem  Aposto- 

lis,  ut  modum  definirent,  et  ipsos  instituisse 

modum  confessionis.  Idem  sentit  Alexander 

Alens.,  4  p.,  q.  4  7,  alias  76,  memb.  3,  art.  2. 

Et  sumpserunt  ex  Hug.  Victor.,  1.  2  de  Sacra- 

mentis,  p.  14,  c.  1.  Possenttamen  exponi  de 

institutione  quoad  praeceptum,  non  vero  quo- 

ad  significationem  et  efficaciam  sacramenta- 

lem.  Nec  multum  ab  hac  sententia  discrepat 

Jansen.,  in  Concordia,  cap.47,  dicens,  Apos- 

tolos  ex  Spiritus   Sancti  inspiratione   intel- 

lexisse  hanc  fuisse  Christi  intentionem,  eam- 

que  Ecclesiae   tradidisse.    Quod   tamen    pio 

et  sano  modo  exponi  posset.    Nihilominus, 

simpliciter  loquendo,  conclusio  posita  de  fide 

est,  defioita  inConcilioTridentino,  tum  in  ge- 

nere,  sess.  7,  tum  in  specie,  sess.  14.  Et  pro- 

bata  est  a  nobis  late  in  tomo  3  hujus  3  p.,  in 

omnibus  sacramentis.  Nam  illa  instituere  Lan- 

quam  signa  efficacia  gratiae  ,  pertinet  ad  po- 

testatem  excellentise,  quam  Christus  Aposto- 

lis  non  communicavit;  neque  hic  sunt  aiiquae 

rationes  speciales. 

10.  Quo  tempore  et  loco  Christus  hoc  sacra- 
mentum  instituerit.  Opinio  Armacani  rejicitur. 
—  Qua±ri  vero  potest,  quo  tempore  viLae  suae 
vel  quo  loco  Evangelii  Christus  Dominus  hoc 
sacramentuminstituerit.  Armacanus,  1.  11  de 
Qusestionibus  Armenorum,  c.  14  et  15,  dixit, 
Christum  instituisse  hbc  sacramentum  Matth. 
10  et  Luc.  6,quando  Apostolos  misitad  prae- 
dicandum,  quia  cx  tunc  Apostolicam  dignita- 
lemillis  contulit,  ad  quam  pertinet  potestas, 
quam  in  hoc  sacramento  exercuerunt.  Est 
tamen  falsa  et  improbabilis  sententia,  quia 
in  illis  locis  nullum  est  verbum  ex  quo  lalis 
institutio  colligatur.  Deinde,  quia  potestas  in 
corpus  mysticum  non  datur  ante  potestatem 
in  corpus  Christi  verum  ;  tunc  autem  Apos- 
toli  non  habebant  potestatem  consecrandi 
corpus  Christi.  Item  quia  Christus  postea  cle- 


dit  polestatem  remittendi  peecata,  tanqnam 
novam.  Denique  falsum  est  tunc  fuisse  disci- 
pulos  crealos  Apostolos  ;  quia  non  sunt  missi 
in  universum  mundum  ;  sed  potius  illis  dic- 
tum  est :  In  viam  gentium  ne  abieritis. 

1 1 .  Aliorum  opinio.  —  Alii  dixerunt,  hoc 
sacramentum  fuisse  institutum  in  nocte  cce- 
nae.  Quod  significat  Cyprianus,  de  Ablulione 
pedum.  Et  fortasse  tunc  Christus  instruxit 
Apostolos  de  statu  Ecclesiae  futurre,  et  conse- 
quenter  de  hoc  sacramento  ,  ut  postea  insti- 
tuendo  et  tradendo.  Quod  vero  ex  tunc  ita  il- 
lud  instituerit,  ut  significationem  et  effica- 
ciam  gratiee  habere  tunc  cceperit,  probabile 
non  est;  quia  ante  datam  potestatem  remit- 
tendi  peccata  ,  non  potuit  sacramentum  hoc 
talem  efficaciam  habere,  et  consequenter  nec 
practicam  significationem.  Unde  D.  Thomas 
supra,  q.  84,  art.  6,  quasi  per  partes  sentit 
factam  esse  hanc  institutionem  ;  quem  lo- 
cum  ibi  declaravimus.  Aliter  vero  in  4,  d.  22, 
q.  2,  art.  3,  qusestiunc.  3,  eamdem  distinguit 
institutionem.  Nam  Matlh.  4  dicit  esse  fac- 
tam  quoad  utilitatem;  Lnc.  13,  quoad  neces- 
sitatern;  Joan.  20,  quoad  potestatem ;  et  pos- 
sumus  addere  Jacob.  5,  quoad  promulgalio- 
nem. 

12.  Vera  sententia, —  Simpliciter  tamen  di- 
cendum  est,  hoc  sacramenium  fuisse  institu- 
tum  Joan.  §0.  Quod  jam  nunc  certum  est  ex 
doctrina  Concilii  Tridentini,  sess.  14,  cap.  1. 
Et  declaratur  breviter  ex  dictis,  quia  antea 
non  potuit  institui,  cum  antea  non  tuerit  data 
potestas.  Nam  m  illis  locis,  quae  D.  Thomas 
affert,  prsedicata  est  utilitas,  vel  necessitas  ; 
non  data,  vel  instituta  potestas.  Praeterquam 
quod  in  illis  magis  est  sermo  de  pcenitentia 
in  commune,  quam  de  hoc  sacramento.  Nec 
post  illud  tempus  dilata  est  institutio,  cum 
tunc  fueritplene  data  potestas,  ita  ut  exlunc 
exerceri  potuerit ;  ergo  lunc  facta  est  insti- 
tutio;  quod  magis  ex  sectione  sequente  con- 
stabit. 

SECTIO  II. 

Utrum  hoc  sacramentum  sit  medium  necessarium 
ad  remissionem  peccati  mortalispost  baptismum 
commissi. 

1.  Necessiias  sacramenti  hujus  duplex.  — 
Duobus  modis  potest  considerari  necessitas 
in  hoc  sacramento.  Primo  antecedenter  ad 
ipsaminstitutionem,ita  ut  fuerit  causa  illius; 
secundoconsequenteradipsaminstitutionem, 
scilicet  ut  sit  effectus  ejus.  Priori  modo  cer- 
tum  esl,  illam  non  posse  esse  necessitalem 


DISPUTAT.  X\ 
simpliciter ;  quia  sine  hoc  sacramento  potuis- 
sent  homines  baptizati  consequi  remissionem 
peccatorum,  et  salvari,  sicut  ante  legem  gra- 
lioe  fiebat.  Si  vero  necessitatis  nomen  ad  uti- 
litatem  extendatur,  sic  dici  potest  antecessisse 
aliquam,  et  raagnam,  propter  quam  boc  sa- 
cramentum  institutum  est;  de  illa  vero  suffi- 
eienter  dictum  est  in  seclione  preecedenti.  Hic 
crgo  agimus  de  necessitate  simpliciter,  sup- 
posita  institutione. 

2.  Quorumdam  opinio.  —  Mulli  ergo  beere- 
tici  banc  necessitatem  negarunt.ExCatbolicis 
vero,  quamvis  omnes  admittant  boe  sacra- 
mentum  esse  necessarium  ex  Ecclesiastico 
pr&cepto  ,  nonnulli  tamen  negant  esse  me- 
dium  necessarium  ex  vi  institutionis  Christi 
Domini.  Quod  sentiunt  Hugo  de  S.  Viet., 
Alens.,Bonav.  et  Jansen.^citati  sect.  praeced. 
Alii  vero  Catholici  Doctores  dixerunt,  saltem 
boc  non  colligi  ex  Scriptura,  Scol.  in  k,  d.  17, 
q.  unica,  §  In  ista  quceslione  ;  Gabr.,  q.  1, 
art.  1  ;  Med.,  Cod.  de  Confessione,  qusest.  2; 
Caj.,  Joann.  20,  negat  hujusmodi  necessita- 
tem  colligi  ex  ilio  loco  Joann.  20.  Et  boc  est 
fundamentum  hujus  sententice.  Nam  licet 
Christus  DominusEcelesise  dederitpotestatem 
ad  remittenda  peccata  mediante  hoc  sacra- 
mento,  non  tamen  inde  colligitur  esse  neces- 
sarium  ad  talem  effectum,  sed  utile.  Sicut, 
licet  instituerit  confirmationem  et  extremam 
unctionem  ad  proprios  fines  et  effectus,  reli- 
quit  illa  sacramenta  ut  utiiia  ad  tales  fines  et 
effectus,  non  ut  necessaria.  Si  autem  inde 
non  colligitur,  nullus  est  in  Scriptura  locus, 
unde  hoc  sufficienler  colligatur ;  nam  alia, 
quse  afferri  solent,ut  Luc.  13,  cum  similibus, 
probant  necessitatem  pcenitentiee  in  genere, 
nonvero  necessitatem  hujus  sacramenti. 

Saci  amentum  hoc  ex  Christi  institutione  esse 
medium  necessarium  ad  remissionem  pecca- 
torumpost  baptismnm  commissorum. 

3.  Quomodo  Tridentinum  colligatnecessiia- 
tem  hujm  sacramenti.  —  Nihilominus  dicen- 
dutn  est,  sacramentum  boc  ex  Christi  Domini 
institutione  esse  medium  necessarium  ad  re- 
missionempeccatorum  obtinendam,  qua?  post 
baptismumcommissa  sunt.  Hsec  assertio  di- 
citur  tradita  a  Sixto  IV,  in  quaclam  Exlravag. 
contra  Petrum  de  Osma,  quam  refert  Castro, 
in  verb.  Confessio.  Insinuatur  etiam  in  Con- 
cilio  Constantiensi,  sess.  8et  15,  ubi  damnan- 
tur  errores  JoannisWiclepb.  Prrecipue  tamen 
definita  fuit  in  Concilio  Tridentino.  sess.  14-, 
can.  6,  quodstatuit,  confessionem  jure  divi- 


H.  SECT.  II.  365 

no  esse  ad  salutem  necessariam  ;  ideo  enim 
confessio  necessaria  est  ad  salutem,  quia  est 
necessaria  ad  sacramentum  pcenitentise,  et 
ad  peccatorum  absolutionem  a  sacerdote  ob- 
tinendam,  ut  ibidem  cap.  5  et  cin.  7  definit; 
quam  absolutionem  ad  salutem  esse  necessa- 
riam,idem  Concilium  docet ;  colligitque  ex 
verbis  Christi,  Joann.  20  :  Accipite  Spiritum 
sanctum;  quorum  remiseritis  peccata,  remit- 
tuntur  eis.  In  qua  collectione  consistit  pra> 
cipua  difficultas  bujus  materist!;,  et  ideo  ac- 
curatius  explicanda  est.  Concilium  Tridenti- 
num  ex  eo  colligit  hanc  necessitatem,  quod 
Christus  e  terris  ascensurus  ad  ceelos,  sacer- 
dotes  sui  ipsius  vicarios  reliquit,  tanquam 
prcesides  ct  judices,  ad  quos  omnia  mortalia 
crimina  deferantur,  in  qu<z  Christi  fideles  ce- 
ciderint,  quo  pro  potestate  clavium,remissionis, 
aut  retentionis  peccatorum  sententiam  pro- 
nuncient.  In  quibus  verbis  heec  illatio  virtute 
continetur:  Christus  constituit  sacerdotes  ju- 
dices  peccatorum  mortalium  ;  ergo  judicium 
eorum,  et  consequenter  sacramentum  pceni- 
tentiae,  quod  idem  est,  est  medium  necessa- 
rium  ad  remissionem  talium  peccatorum  ex 
vi  ejusdem  institutionis. 

4.  Difficultas  prima  circa  illationem.  — 
Secunda.  —  Tertia.  --  Quarta.  —  Haec  vero 
consequentia  nonnullas  patitur  difficultates. 
Prima  est,  quia,  licet  Christus  instituerit  ju- 
dicium  sacerdotumtanquam  utile  etsufficiens 
ad  remissionem  peccatorum,  non  mde  fitin- 
stituisse  etiam  ut  necessarium  ;  nam  illud 
prius  generalius  est,  et  ex  hac  parte  videtur 
illatio  esse  ab  amplo,  ut  inquiunt,  ad  non 
amplum  affirmalive,  quse  in  virtute  est  ex 
puris  particularibus ;  quia  multa  possunt  esse 
media  utiiia,  seu  sufficientia  ad  eumdem  fi- 
nem,  et  plures  causae  ad  eumdem  effectum, 
quamvis  nulla  earum  necessaria  simpliciter 
sit.  Secundo  obstat,  quia  in  simili  forma  vi- 
detur  eadem  illatio  non  esse  bona,quia  etiam 
constituit  Cbristus  sacerdotes  judices  pecca- 
torum  venialium  ;  nam  etiam  in  sacramento 
pcenitentiae  de  illis  judicant,  et  ea  remittunt; 
et  tamen  non  sequitur  judicium  eorum  esse 
medium  necessarium  ad  remissionem  pecca- 
torum.  Tertio  est  difficultas  in  probatione  il- 
lius  consequentise,  quam  Concilium  subjungit, 
dicens  :  Constat  enim  sacerdotes  judichim  hoc 
incognita  causa  exercere  non  poiuisse.  Hasc 
enim  ratio  optime  probat  confessionem  esse 
necessariam  ad  illud  judicium  ;  non  tamen 
probat  ipsurn  judicium  esse  necessarium  ad 
remissionem  pcccatorum;  quod  erat  inferen- 


366  DISPUTAT.  XVII.  SECT.  II. 

dum  et  probandum.  Et  praeterea  est  quarta    verba  illa  ila  intellexisse, 


difficultas,  quia  hoc  ipsum,  nimirum,  remis- 
sionem  peccatorum  esse  dandam  a  sacerdo- 
tibus  per  modum  judicii,  licet  a  Concilio  tra- 
datur  ex  perpetuo  sensu  Ecclesise  ,  non  est 
tamen  in  Evangelio  expressum ,  quia  illa 
verba  :  Quorwn  remiseritis  peccata,  remittun- 
tur  eis,  etc,  valde  generalia  sunt,  et  possent 
aliis  modisverificari;  ergo  quamvis  admitta- 
mus  illam  argumentationem  Concilii,  nihilo- 
minus  non  inde  satis  probatur,  necessitatem 
hanc  sufficienter  colligi  ex  illis  verbis  Joan- 
nis,  cum  antecedens  ipsum  et  fundamentum 
totius  illationis  non  satis  ex  iljis  colligatur. 

Locus  Joan.  20  expenditur. 

5.  Propter  hsec  dicere  posset  aliquis,  verba 
illa  Joannis  per  se  non  sufficere  ad  hanc  ve- 
ritatem  demonstrandam  ;  neque  id  voiuisse 
Concilium  docere  ;  sed  ex  illis,  adjuncta  de~ 
claratione  Ecclesiee  et  traditione,  hanc  veri- 
tatem  haberi.  Sed  hoc  duplicem  sensum  ha- 
bere  potest  :  unus  est,  ut  traditio  Ecclesiae 
aliquid  addat  et  doceat  in  hoc  negotio,  quod 
illis  verbis,  vel  expresse  ac  forinaliter,  vel  vir- 
tute  et  per  necessariam  consequentiam  non 
contineatur,  sed  aliunde  manaverit  ex  doc- 
trina  Apostolorum,  et  ex  utroque  compleatur 
fundamentumhujus  veritatis.  Quale  esset,  si 
quis  diceret,  ex  illis  verbis  haberi  potestatem 
remittendi  peccata,  Apostolos  autem  docuisse 
Ecclesiam,  menlem  Christi  fuisse,  ut  illa  re- 
missio  exerceretur  per  modum  judicii;  aut, 
si  quis  diceret  ex  illis  verbis  haberi,  sacerdo- 
tes  esse  judices,  Apostolos  vero  declarasse 
esse  unicos,  ac  necessarios  judices.  Alius 
sensus  est,  verba  quidem  ipsa  Christi  in  se 
sufficienter  continere  hanc  veritatem,  Eccle- 
siam  autem  sua  traditione  vel  definitione 
declarasse  hunc  esse  sensum  verborum 
Christi ;  quia  ad  ipsam  ,  seu  caput  ejus 
pertinet  hujusmodi  authentica  declaratio,  et 
sensns  illenon  est  tam  clarus,  quin  fuerit  ne- 
cessaria.  Priorem  modum  dicendi  significa- 
runt  Scotus,  Cnjetanus,  et  alii  Scholastici  su- 
pra  cilati^quorum  opinio  ante  ConciliumTri- 
dentinum  tolerari  poterat,  quia  nondum  res 
eratsatis  declarata. 

6.  Nunc  vero  posterior  dicendi  modus  cer- 
tus  est,  qui  est  manifeste  intentus  a  Concilio 
Tridentino.  Nam  in  c.  i  dicit,  illo  tam  insigni 
facto,  et  verbis  tam  perspicuis  dedisse  Chri- 
stum  Apostolis,  et  eorum  legitimis  successori- 
bus  potestatem  ad  reconciliandum  fideles  post 
iaptismum  lapsos;  et  universos  Patres  ait, 


ulpote  satis  per- 
spicua;  non  ergoaliquid  eis  addendo,  quod  in 
ipsis  non  contineatur,  sed  id,  quod  in  eis  con- 
tinetur,  declarando.  Loquitur  autem  Conci- 
lium  de  reconciiiatione  judiciaria,  qualis  fit 
in  hoc  sacramento  ;  et  ideo  inde  etiam  colli- 
git  institutionem  hujus  sacramenti.  Et  ex  hoc 
principio  infert  in  sequentibus  capitibus  dif- 
ferentiam  inter  hoc  sacramentum  et  baptis- 
mum;  colligit  etiamparteshujus  sacramenti; 
ac  denique,  c.  5,  concludit  ejusdem  sacra- 
menti  necessitatem,  ut  contentam  in  eisdem 
Christi  verbis,  declarans  hunc  esse  sensum  il- 
lorum  verborum  juxta  Ecclesiae  consensum. 
Quomodo  autem  hoc  verum  habeat,  et  per- 
suadeatur  ratione,  praeter  Concilii  auctorita- 
tern,  explicabitur  melius  respondendo  ad  dif- 
ficultates  tactas. 

Quorumdamrespcnsio  adprimam  difficultatem 
circa  Concilium. 

7.  Vide  Richardum,  d.  M,  art.  3,  q.  {. 
—  Rejicitur.  —  Ad  primam  respondent  ali- 
qui,  sacerdotes  non  fore  veros  judices,  nisi 
possent  fideles  compellere,  ut  de  causis  suo- 
rum  peccatorum  coram  ipsis  agerent ;  nam, 
si  liberum  est  reo  accusari ,  vel  non  accusari 
coram  aliquo,  ut  ab  eo  judicetur,  ille  non  po- 
test  dici  verus  judex,  sed  ad  summum  arbi- 
trarius.  Haec  vero  responsio  non  satisfacit , 
primo,  quia,  licet  daremus  totum,  quod  assu- 
mitur,  non  satis  inferretur  hsec  necessitas  ex 
vi  solius  divini  juris,  sed  ad  summum  collige- 
retur ,  esse  in  Ecclesia  potestatem  ad  com- 
pellendum  fideles  ad  confessionem  peccato- 
rum  per  Apostolicum  praeceptum  ;  quod  alii 
auctoresfacile  admittunt.  Secundo,  illud^quod 
assumitur_,  verum  non  est ;  nam,  ut  aliquis  sit 
verus  judex,  non  est  necesse ,  quod  possit 
alium  compellere,  ut  coram  se  judicandus  ap- 
pareat;  nunc  enim  multi  sunt  sacerdotes  in 
Ecclesia  habentes  jurisdictionem,  et  verum 
judicium  exercentes  in  hoc  sacramento,  qui 
non  possunt  alios  compellere,  ut  sibi  confi- 
teantur,  sed  voluntarie  accedentes  et  se  ac- 
cusantes  judieant.  Nec  tamen  sunt  judices  ar- 
bitrarii,  neque  habentes  jurisdictionem  a  reis 
se  illis  subjicientibus,  sed  sunt  judices  dele- 
gati  a  supreroo  judice,  ita  tamen,  ut  cum  plu- 
res  sint  delegati,  vel  ordinarii  judices,  libe- 
rum  sit  pcenitentibus,  ad  quem  voluerint  ac- 
cedere;  propter  quod  aliquando  vocantur  ar- 
bitrarii,  seu  voluntarii  juclices.  Ad  hunc  crgo 
modum  intelligi  posset  respectu  totius  potes- 
tatis  remittendi  peccata  communicatse  homi- 


DISPUTAT. 
nibus ;  nam  comparatione  Dei  omnes  sacer- 
dotes,  participantes  illam  potestatem  ,  sunt 
quasi  judices  delegati  ab  ipso,  seu  vicarii  ip- 
sius;  potuit  autem  eis  committere  vices  suas, 
et  veram  jurisdictionem  in  favorem  et  utilita- 
tem  reorum,  absque  necessitate  ,  sed  relin- 
quendo  in  arbitrio  eorum,  ut  vel  sacerdotibus 
se  submitterent,  vel,  si  mallent,  coram  su- 
premo  judice  immediate  comparerent.  Quod 
ctiam  satis  confirmat  exemplum  de  peccatis 
venialibus,  nam  respectu  eorum  etiam  sacer- 
dot^es  sunt  judices;  et  tamen  non  possunt 
compellere  ad  illorum  confessionem. 

8.  Alia  solntio. —  Scotus  a  Soto  reprehen- 
diiur.  —  Alii  respondent,  Cbristum  Dominum 
ex  vi  illorum  verborum  erexisse  in  Ecclesia 
publicum  tribunal,  in  quo  causse  peccatorum 
baptizatorum  bominum  tractarentur,  et  ter- 
minarentur,  et  in  eo  constituisse  sacerdotes 
ut  ordinarios  judices;  quando  autem  in  ali- 
qua  republica  bene  instituta  rex  constituit 
aliquod  tribunal  simile,  illud  est  quasi  uni- 
cum  refugium,  et  necessarium  medium  ad 
lites  terminandas ;  sic  ergo  ex  preedicta  Chri- 
sti  institutione  recte  colligitur  necessitas  hu- 
jus  medii  ad  peccatorum  causas  tractandas, 
et  eorum  remissionem  obtinendam.  Hanc  res- 
ponsionem  insinuat  Soto,  d.  18,  q.  1,  art.  \, 
ubihanc  consequentiam  existimatevidentem : 
Sacerdotes  sunt  judices  ordinarii;  ergo  sunt 
judices  necessarii ;  quia,  si  non  essent  neces- 
sarii,  non  baberent  vim  coercivam ;  ergo  non 
essent  judices  ordinarii.  Et  ideo  acriter  inve- 
bitur  in  Scotum ,  eo  quod  vocaverit  sacerdo- 
tes  judices  arbitrarios  ex  vi  verborum  insti- 
tutionis. 

9.  Soto  impugnatur.  —  Sed  ipse  Soto  ex 
parte  procedit  eequivoce.  non  distinguens  in- 
ter  judicem  arbitrum  et  arbitrarium  ;  etrecte 
probat  sacerdotes  non  esse  judices  arbitra- 
rios,  id  est,  babentes  jurisdictionem  ex  con- 
ventione  partium,  in  quo  sensu  non  est  lo- 
cutus  Scotus.  Non  tamen  videtur  satis  pro- 
basse  Soto ,  sacerdotes  esse  judices  necessa- 
rios,  vel  (quod  idem  est)  non  esse  arbitrarios, 
ut  Scotus  aiebat.  Primo  quidem,  quia  non 
omnes  sacerdotes  sunt  judices  ordinarii,  sed 
ex  commissione,  ut  constat  ex  adductis  disp. 
prajced.,  sect.  3,  et  infra  disputando  de  mi- 
nistro  latius  dicetur.  Reliqui  vero,  licet  dican- 
tur  ordinarii  judices,  qu  tenus  sunt  anima- 
rum  pastores  ex  ofticio  ,  tamen  comparati  ad 
Christum  sunt  judices  delegati,  juxta  illud 
Pauli,  2  ad  Cor.  5  :  Pro  Christo  ergo  legatione 
fungimur,  quia  solum  sunt  vicarii  ipsius;  ni- 


XVII.  SECT.  II.  367 

hil  autem  repugnat ,  ut  in  proximo  puncto 
dicebamus,  aliquem  esse  judicem  delegatum, 
et  non  esse  necessarium  in  preedicto  sensu ; 
Soto  vero  omnem  judicem,  qui  non  accipit  a 
reo  potestatem,  sed  a  principe,  ordinarium 
judicem  vocat;  nam  ex  eo  solum  probat  sa- 
cerdotes  esse  judices  ordinarios,  quia  non  a 
pcenitentibus,  sed  a  Christo  potestatem  acci- 
piunt.  Secundo,  quia,  licet  in  bono  sensu  de- 
mus  omnes  sacerdotes  esse  judices  ordina- 
rios,  non  sequitur  esse  necessarios;  nec  illa 
consecutio  recte  probatur  ex  eo  quod  non 
haberent  vim  coercivam. 

10.  Duplex  vis  coerciva  in  judice.  —  Duo- 
bus  enim  modis  intelligi  potest  vis  coerciva 
in  judice  :  primo,  ut  compellat  reum  sistere 
in  judicio,  et  causam  coram  se  agere;  et  hoc 
sensu  non  est  de  ratione  judicis  ordinarii,  ut 
Iiabeat  vim  coercivam  ;  nam,  sicut  ostensum 
est  hoc  non  esse  de  ratione  judicis  delegati, 
ita  ostendi  potest  non  esse  de  ratione  judicis 
ordinarii.  Quia  etiam  potest  princeps  duos 
aut  tres  preetores  tanquam  ordinarios  judices 
in  civitate  constituere,  et  nulli  eorum  dare 
potestatem  coercendi  cives  ad  agendas  cau- 
sas  coram  ipsis,  sed  hoc  voluntati  subditorum 
relinquere.  Et  facilius  hoc  fieri  posset,  si 
princeps  sibi  reservaret  potestatem  judicandi, 
et  coercendi  eos ,  qui  nollent  ab  inferioribus 
judicibus  a  se  institutis  judicari.  Ita  ergo  fa- 
cile  intelligere  possumus  fuisse  a  Christo  fac- 
tam  hujus  judicii  institutionem,  et  fecisse  sa- 
cerdotes  judices  ordinarios  pro  his  qui  vel- 
lent  ab  ipsis  judicari,  non  dando  potestatem 
sacerdotibus ,  ut  eos  cogere  possent  venire 
ad  suum  judicium,  imo  nec  suo  divino  pree- 
cepto  eos  ad  hoc  compellendo,  sed  eis  libe- 
rum  relinquendo,  ut  si  potius  vellent  a  Deo 
solo  immediate  judicari,  coram  eo  possent 
suam  causam  agere;  vel  si  hoc  ipsi  in  hac 
vita  negligerent,  Deus  ipse  suo  tempore  ad 
judicium  cogeret.  Atque  hic  modus  institu- 
tionis  eo  est  facilior  in  hoc  judicio,  quod  ad 
favorem  et  commodum  rei  totum  ordinatur; 
et  ideo  potuit  arbitrio  ejus  relinqui,  ut  eo 
uteretur,  si  vellet. 

11.  Alio  vero  modo  intelligi  potest,  vim 
coercivam  esse  necessariam  in  judice  ordina- 
rio  ad  judicium  ipsum  perficieudum,  post- 
quam  accusatio  causae  ad  ipsum  delata  est. 
Et  hoc  sensu  facile  admittam  esse  necessa- 
riam  aliquam  vim  coercivam  in  eo  judice,  ad 
quem  spectat  justum  de  criminibus  judicium 
ferre,  quia  necesse  est  ut  possit  crimina  pu- 
nire,  quod  non  fit  sine  aliqua  coactione  pro- 


368  DI5PUTAT.  XVII 

portionata  .pro  ratione  judicii.  Hoc  autem 
modo  habent  sacerdotes  vim  coercivam,  etiam 
in  eos  pcenitentes,  qui  alias  non  tenebantur, 
nec  cogi  poterant  eis  confiteri.  Nam  postquam 
confitentur,  possunt  eis  condignam  satisfac- 
tionem  imponere,  et  ad  illam  implendam  eos 
obligare,  quee  est  coactio  huic,  foro  accommo- 
data,  quia  in  eo  tota  causa  voluntarie  agitur, 
ideoque  per  voluntariam  ipsiusmet  rei  execu- 
tionem  satisfactio  exhibenda  est.  Denique 
totus  liic  discursus  confirmatur  exemplo  ad- 
ducto  de  peccatis  venialibus;  nam  sacerdotes 
etiam  sunt  judices  ordinarii  talium  peccato- 
rum  ,  licet  non  babeant  vim  coactivam  in 
pcenilentes,  ut  eos  compellant  ad  confessio- 
nem  eorum,  quia  nihilominus  habent  potes- 
tatem  orclinariam  (raodo  supra  exposito)  ad 
absolvendum  ab  ipsis,  et  ad  puniendum  illa 
per  impositam  satisfactionem,  postquam  reus 
illa  confiteri  vult. 

1 2.  Soti  conjectura  probabilis  existimatur. — 
His  rationibus  sine  dubio  probatur,  ex  illa 
sola  responsione  Soti,  seu  (quod  idem  est)  ex 
preecisa  potestate  remittendi  peccata  a  Chri- 


sto  suis  ministris  concessa,  non  colligi  om- 
nino  evidenter,  et  efficaciter  preedictam  ne- 
cessitatem ;  quia  rationes  factoe  saltem  de- 
monstrant,  potuisse  Christum  instituere  hoc 
sacrumentum,  et  dare  preedictam  potestatem 
modo  deelarato,  et  stante  illo  modo  insti- 
tutionis  potuisse  dicere  :  Accipite  Spiritum 
Sanctum  ;  quorum  remiseritis  peccata,  remit- 
tuntur  eis,  sistendo  in  hoc  membro  affirma- 
tivo,  ut  ipse  Soto  loquitur.  Nihilominus  tamen 
illa  seraper  mihi  visa  est  valdeprobabilis  con- 
jectura  ,  et  moraliter  satis  efficax,  quando 
princeps  in  republica  constituit  publicum  tri- 
bunal,  et  ordinarios  judices,  apud  quos  causee 
agantur,  illam  esse  viam  ordinario  jure  ne- 
cessariam  ad  lites  terminandas  vel  punienda 
delicta,  nec  solere  ab  ipso  principe  imme- 
diate  judiciura  usurpari  absque  speciali  dis- 
pensatione.  Sic  ergo  Christus  instituendo  hoc 
tribunal,  illucl  constituit  tanquam  viam  ordi- 
nariam,  etnecessariam  ad'terminandas  causas 
peccatorum  ;  in  qua  quidem  necessitate  pos- 
set  ipse,  si  vellet,  dispensare,  seu  ab  hoc  tri- 
bunali  et  judicio  aliquem  eximere  ;  tamen, 
nisi  de  tali  dispensatione  constet,  illa  est  uni- 
ca  et  necessaria  via.  Unde,  sicut  Christus  di- 
xit,  Matt.  ult.  :  Data  est  milii  omnis  potestas 
in  ccelo  et  in  terra;  in  qua  locutione  (licet  so- 
lum  affirmativa)  includitur  illa  negativa, 
quam  idem  Christus  explicuitj  Joan.  5  :  Pater 
nonjudicat  quemquam,  sed  omne  judicium  de- 


SECT.  II. 
dit  Filio  ;  quia  licet  principalis  potestas  sem- 
per  apud  Patrem  maneat,  statuit  tamen  non 
per  se  quatenus  Deus  est,  sed  per  Christum 
Deum  hominem  hanc  potestatem  exercere  ; 
et  hoc  fuit  Christo  potestatem  concedere,  il- 
lum  scilicet  facere  unicum,  et  immedialum 
ac  ordinarium  judicem  hominum,  juxta  illud 
Act.  17  :  Statuit  diem,  in  qno  judicaturus  est 
orbem  in  cequitate  in  viro,  in  quo  statuit,  etc; 
ita  ad  hunc  fere  modum  recte  intelligimus, 
datam  esse  Apostolis  potestatem,  et  hanc 
vim  et  energiam  habere  verba  illa  :  Accipite 
Spiritum  Sanctum  ;  quorum  remiseritis  pec- 
cata,  remittuntur  eis;  ac  si  virtute  diceret : 
Egojam  nonjudico  quemquam  quoad  remissio- 
nem  peccatorumin  hac  vita,  sed omne  judicium 
vobis  committo ;  nam  moraliter  loquendo,  hic 
est  sensus  principis,  quando  simili  modo 
suas  vices  committit,  et  pra^sertim  quando 
lege  stabili  ac  perpetua  tale  judicium  insti- 
tuit.  Quem  sensum  insinuare  mihi  visus  est 
August.,  lib.  SO  Hom.,  in  49,  dicens  :  Agite 
poenitentiam,  qualis  agiturin  Ecclesia;  infra  : 
Nemo  sibi  dicat,  occulte  ago,  apud  Deum  ago  ; 
infra  :  Ergo  sine  causa  dictum  est  :  Quce  sot- 
veritis  in  terra,  erunt  soluta  et  in  ccelo;  ergo 
sine  causa  sunt  claves  datce  Ecclesice  Dei,  frus- 
tramus  Evangelium  Dei ,  frustramus  verba 
Christi,  promitiimus  quod  ille  negat.  Quod 
verbum  ultimum  expendendum  animadverto. 
Nam  Augustinus  nulla  verba  negativa  Christi 
retulerat,  sed  tantum  affirmativa  :  Quce  sol~ 
veritis,  soluta  erunt,  et  nihilominus  ait  ,  qui 
promittit  remissionem  nisi  per  hanc  potesta- 
tem,  promittere  quod  Christus  negat ;  ergo 
intellexit,  per  illa  verba  ita  Christum  commi- 
sisse  hominihus  illam  potestatem,  ut  eo  ipso 
statuerit  illa  non  uti,  nisi  per  ipsos.  Et  in  eo- 
dem  sensu  dixerunt  Bernardus  et  alii  Patres, 
tam  esse  mirabilem  potentiam  Petri,  ut  ne- 
cessarium  sit  sententiam  ejus  preecedere  sen- 
tentiam  cceli. 

13.  Tertia  et  genuina  scluiio.  —  Ha?c  vero 
conjectura  fiet  efficax  et  convincens  ratio,  si 
tertiam  responsionem  addamus.  Dico  ergo 
ad  difficultatem  primam,  procedere  ex  falso 
fundamento,  quia  Concilium  non  colligit  hoc 
judicium  esse  mediura  necessarium  adremis- 
sionerapeccatorum_,ex  eo  solum,  quod  sacer- 
dotes  instituti  sint  judices ;  sed  ex  eo,  quod 
tales  sint  judices,  ut  ad  eos  pertineat  remis- 
sionis,  aut  retentionis  peccatorum  senten- 
tiam  pronunciare;  haec  enim  fere  verba  Con- 
cilium  interposuit ;  et  in  eis  posita  est  vis  il- 
lationis,  etsolutio  difficultatum  omnium.  Quia 


DBPUTAT.  X\ 
licet  sacerdotes  possent  remittere  peccata 
confitentium,  etiam  si  usus  confessionis,  vel 
hujus  sacramenti  eis  non  esset  necessarius, 
sed  voluntarius,  tamen  retinere  peccata  non 
possent,  si  coufessio  non  esset  necessitatis, 
sed  voluntatis  tantum.  Nam  sacerdos  solum 
potest  retinere  peccata  non  remittendo  iJla  ; 
si  autem  hoc  sacramentum  non  esset  neces- 
sarium  medium  ad  remissionem  peccatorum, 
quantumcunque  sacerdotes  ea  non  remitte- 
rent,  illa  non  possent  retinere,  quia  per  so- 
lam  contritionem  plene  ac  perfecte  possenl 
peccatores  illorum  remissionem  consequi.  Ut 
ergo  sacerdotes  possint  exercere  illam  potes- 
tatem  quoad  utrumque  actum  suum,  oportet, 
ut  fideles  non  solum  possint,  sed  etiam  te- 
neantur  uti  hoc  medio,  tanquam  necessario 
ad  peccatorum  remissionem,  Unde  inhis  ver- 
bis  secundum  utramque  eorum  partem  spec- 
tatis  continetur  non  solumheec  conditionalis  : 
Si  sacerdotes,  vos  a  psccatis  absolverint,  ab- 
soluti  eritis ;  sed  etiam  hasc  :  Si  ipsi  non  re- 
miserint  peccala,  remissanon  eritnt,  seu  (quod 
idem  est)  retenta  erunt ';  per  quam  conditiona- 
lem  solet  in  Scripturaexplicari  necessitas  me- 
dii  juxta  subjectam  materiam,  ut  patet  ex  illo 
Luc.  14  :  JSJisi pcenitentiam  egeritis,peribitis. 
Quod  cum  proportione  applicatur  ad  modum 
pcenitentiee  in  lege  gratise  institutum^  sub  ver- 
bisvutute  «quivalentibus,  ut  explicatum  est. 
14.  Propterquod,  sicut  pcenitentia  abso- 
Jute  dicitur  a  Sanctis  Patribus  fuisse  semper 
secunda  tabula  post  naufragium ,  ita  et  sa- 
cramentalis  pcenitentia  in  nova  lege,  ut  Con- 
cilium  Tridentinum  indicavit,  et  sumi  potest 
ex  Hieron .,  ep.  64,  et  ex  aliis  supra  adductis, 
disp.  1  hujus  materiee,  sect.  1.  Denique  hic 
sensus  horum  verborum  optime  confirmatur 
ex  aliis  similibus,  quibus  promissse  sunt  cla- 
ves  Ecclesia?,  et  sub  ea  metaphora  promitti- 
tur  potestas  claudendi  et  aperiendi  regnum 
ccelorum;  quia  necesse  est  ut  regnum  coelo- 
rum  non  possitpatere  peccatori  sine  actu  hu- 
jus  clavis;  nam  illud  vere  dicitur  sub  clave 
esse  clausum,  quod  sine  clave  aperiri  non 
potest,  ut  iu  eadem  metaphora  Apoc.  3  de- 
claratum  est.  Ubi  cum  de  Christo  dictumfuis- 
set :  Qui  habet  clavem  JDavid,  subditur:  Qui 
claudit,  et  nemo  aperit,  el  nemo  claudit;  idem 
ergo  est  proportione  servata  de  clave  Petri. 
Sic  ergo  in  utroque  actu  illius  clavis  necessi- 
tas  medii  continetur. 

1  Vide  Waldensem,  2  tom.  de  Sacramen- 
tis,  c.  138. 

XXII. 


11.  SECT.  11. 


369 


Objectiones  qiuedam  contra  resolutionem. 

15.  Prima. —  Secunda.  —  Tertia.  —  Quar- 
ta. —  Sed  dicet  aliquis,  etiam  nunc  non  posse 
sacerdotem  ita  retinere  peccala,  quin  sine 
ejus  absolutione  illa  tollantur,  si  poenitens 
contritionem  habeat;  ergo  ex  potestate  reti- 
nendi  non  colligitur  necessitas  medii.tftem 
objicit  Jansenius,  inConcord.,  c.  147,  quia 
retinere,  uon  solum  significat  non  remittere, 
sed  etiam  aliquem  positivum  actum  ligandi, 
aut  obligandi,  ut  ex  vi  et  proprietate  verbo- 
rumconstat;  ergo  ex  verbo  retinendi  nega- 
tive  explicato  non  potest  sumi  efficax  argu- 
mentum,  quia,  cum  praecipue  dicat  actum 
positivum,  inde  solum  potest  haberi,  quod 
sacerdos  solverit,  vel  ligaverit,  soluture?  aut 
ligatum  manere  ;  cum  hoc  tamen  stare  pote- 
rit,  ut  quamvis  ipse  neque  solvat,  neque  li- 
get,  homo  alia  via  solvatur,  vel  ligeturJRur- 
sus  hic  etiam  urget  difficultas  de  peccafis  ve- 
nialibus,  nam  de  illis  potest  confessor  abso- 
lutionem  negare  ea  retinendo  ,  si  revera  non 
sit  dispositus  pcenitens  ad  eorum  remissio- 
nem;  et  nihilominus  respectu  illorum  non 
infertur  necessitas  medii.^  Accedit  tandem, 
quod  sicut  rernissio,  ita  et  retentio  potest  in- 
telligi  non  absoiute,  sed  supposita  voluntaria 
subjectione  peccatoris.  Unde  solum  fit,  posse 
sacerdotem  retinere  peccata,  supposita  con- 
fessione  eorum  ,  si  non  judicet  pcenitentem 
esse  dignum ;  peccata  vero  sibi  non  confessa 
non  propterea  poterit  retinere;  et  ila  non 
concluditur,  confessionem  peccatorum  esse 
necessarium  medium  ad  remissionem  eo- 
rum.    I 

16.  Primce  objectionis  solutio.  —  Ad  pri- 
mam  cbjectionem  respondetur,  eum,  qui  per 
contritionem  nunc  consequitur  remissionem 
peccatorum,  semper  manere  obnoxium  huic 
judicio;  et  ideo  neque  consequi  talem  remis- 
sionem  sine  ordine  ad  illud,  neque  omnino 
manere  solutum,  quia  licet  maneat  liber  a 
culpa  coram  Deo ,  semper  manet  obligatus 
sistere  in  hoc  tribunali,  ut  sententiam  abso- 
lutionis  vel  retentionis  peccatorum  in  illo  au- 
diat.  Et  in  hoc  sensu  accipiendum  est,  quod 
significat  Adrian.,  q.  2  de  Confess.,  licetpec- 
Cata  tunc  non  retineantur  quoad  culpain,  re- 
tineri  quoad  obligationem  confitendi.  Non 
enim  potest  esse  sensus,  quod  potestas  reti- 
nendi  peccata,  data  sacerdotibus,  proxime  et 
directe  sit  ad  retinendam  obiigationem  confi- 
tendi ,  et  non  potius  ad  retinenda  ipsamet 
peccata;  hoc  enim  plane  falsum  est,  tum  quia 

24 


370 


DISPUTAT.  XVII.  SECT.  II. 


potestas  ramittendi  peccata  non  est  potestas 
remittendi  obligationem,  sed  ipsasmet  culpas; 
ergo  idem  cum  proportione  est  de  potestate 
retinendi ;  tum  etiam  quia  obligatio  confi- 
tendi  peccata  non  retinetur  a  sacerdote,  sed 
retinetur  ab  ipsomet  Christo  ex  vi  institutio- 
nis  ejus,  et  legis  nondum  impletse.  Sensus 
ergo  esse  debet,  ex  potestate  retinendi  pec- 
cata,  sacerdotibus  data,  optime  colligi,  licet 
per  contritionem  remittantur  peccata,  non 
tamen  tolli  obligationem  comparendi  in  hoc 
sacramentali  judicio  ;  et  ideo  licet  hoc  sacra- 
mentum  non  sit  necessarium  in  reipsa  susce- 
ptum  ad  peccati  remissionem ,  esse  tamen 
necessarium  in  re,  vel  in  voto,  ut  statim  di- 
cetur. 

17.  Replica.  —  Solutio.  —  Dices :  heecres- 
ponsio  supponit  quod  probare  intendimus  , 
nimirum^  per  se  loquendo,  esse  necessarium 
confiteri  peccata,  et  ideo  obligationem  illam 
semper  manere,  etiam  si  per  contritionem 
remissa  sint.  Respondeo,  nos  non  supponere 
necessitatem,  sed  ex  potestate  remittendi  et 
retinendi,  illam  colligere,  et  consequenter 
inferre  obligationem  confitendi  manere,  non 
obstante  contritione.  Quia,  cum  illa  potestas 
universe  et  generatim  data  sit  in  omnia  pec- 
cata  mortalia  cornmissa,  ut  statim  dicemus  , 
necesse  est  ut  circa  omnia  possit  efficaciter 
exerceri ;  non  posset  autem  exerceri  ullo  mo- 
do  circa  peccata  per  contritionem  remissa  , 
nisi  maneret  saltem  obligatio  confitendi  talia 
peccata  ;  ergo  ex  illa  potestate  optime  colli- 
gimus  illain  necessitatem  et  obligationem,  ut 
ex  responsione  ad  iilas  objectiones  clarius 
constabit. 

48.  Secunda  oljectio  sohitur.  —  Ad  secun- 
dam  ergo  objectionern  Jansenii  dicimus  pri- 
mo,  antiquos  Patres  illam  retentionem  per 
negationem  veniae  explicasse,  ut  videre  licet 
in  Cyrillo,  Euthymio,  Ruperto,  et  aliis  ,  et 
non  posse  aliter  exponi,  si  verbum  retinendi 
referatur  immediate  ad  ipsas  culpas,  sicut 
verbum  rcmittendi,  ut  supraevidenter  proba- 
tum  est,  quiaculpaipsa  nonpotestdirecte  per 
actionem  positivam  retineri  ;  quanquam  ju- 
diciurn  ipsum,  quo  aliquis  judicatur  indignus 
absolutione,  actus  positivus  sit3  quem  Con- 
cilium  Tridentinum  appellavit  proferre  sen- 
tentiam  retentionis.  Hic  autem  actus  positi- 
vus  non  irnpedit,  imo  confirmat  consecutio- 
nem  factam;  nam,  cum  sacerdotes  ex  vi  hu- 
jus  potestatis  habeant  jus  ferendi  hoc  judi- 
cium  remittendi,  vel  retinendi  peccata  juxta 
merita  causse,  necesse  est  ut  pcenitentes  co- 


ram  illis  compareant.  Secundo  dicitur,  etiam- 
si  demus  illam  retentionem  fieri  posse  per 
actum  positivum ,  vel  simul  cum  illo,  non 
propterea  enervari  vim  illationis.  Dicunt  enim 
aliqui,  sacerdotem,  dum  negat  absolutionem 
poenitenti,  posse  etiam  illi  imponere  aliquod 
onus  quod  facere  teneatur,  ut  absolutionem 
et  remissionem  peccati  possit  obtinere,  per 
quod  positive  retinet  peccatum,  quia  de  novo 
ita  ligat  pcenitentem,  ut,  nisi  faciat  quod  si- 
bi  injunctum  est,  non  possit  peccati  veniam 
obtinere,  etiam  per  contritionem  ,  quia  nec 
contritionemhabere  poterit,  nisiimpleat  quod 
sibi  est  injunctum,  vel  saltem  propositum  im- 
plendi  habeat.  Ex  hoc  tamen,  etiam  si  con- 
cedatur,  non  tollitur  necessitas  illationis  fac- 
tee,  sed  eodem  modo  infertur;  quia  non  po- 
terunt  sacerdotes  hoc  positivo  modo  retinere 
peccata,  nisi  exercendo  judicialem  actum  in 
hoc  foro,  ad  quod  necesse  est,  ut  pnecedat 
accusatio,  quoe  per  confessionem  fit.  An  vero 
ille  modus  retentionis  verus  sit,  infra  in  ma- 
teria  de  satisfactione  dicam  ;  in  preesenti  vero 
non  censeo  esse  necessarium,  ut  jam  osten- 
dam. 

19.  Tertia  enodatio.—  Non  exliaurit  diffi- 
cultatem.  —  Vera  responsio.  —  Ad  tertiam 
objectionem  responderi  posset,  aliter  posse 
sacerdotem  retinere  peccata  mortalia ,  quam 
venialia,  nam  illa  potest  etnegative  ,  et  posi- 
tive  modo  explicato  ;  heec  autem  tantum  ne- 
gative,  quianon  potest  obligare  poenitentem, 
ut  aliquid  faciat  in  remedium  eorum  ,  et  ideo 
non  potest  iila  positive  retinere.  Sed  diffe- 
rentiahsec  necnecessariaest,  necdifficultatem 
solvit.  Probatur,  quia  ex  sola  potestate  reti-  / 
nendi  negative  peccata  mortalia,  optime  in- 
fertur  necessitas  illaconfitendi,  ut  declaratum 
est  ;  ergo  illud  sufficiet  in  peccatis  veniali- 
bus,  vel  alia  ratio  quserenda  est.  ltem,  quia, 
si  sensus  sit,  possc  saeerdotem,  cum  negat 
pcenitenli  absolutionem  peccati  mortalis,  im- 
ponere  iili  speciale  prseceptum  positivum  ex 
sua  vohmtate  profectum,  sine  cujus  observa- 
tione  non  possit  consequi  remissionem  talis 
peccati ,  id  profecto  durum  est,  quia  nullo 
testimonio  authentico  probari  potest,  neque 
etiam  ex  principiis  revelatis  efficaeiter  infer- 
ri,  ut  infra  suo  loco  dicam.  Si  autem  sit  sen- 
sus,  posse  sacerdotem,  ut  pastorem,  et  judi- 
cem  in  iilo  foro,  aperire  pcenitenti  obligatio- 
nem,  quam  ex  se  seu  ex  modo  conscientise 
sua3  habet  ad  aliquid  faciendum,  ut  possit 
a  peccatis  absolvi ,  hoc  quidem  verissimum 
est ;  tamen  per  hoc  sacerdos  non  addit  vin- 


DISPUTAT.  XVII.  SECT.  II 
culum  positivum,  sed  declarat  solum,  quod 
ipse  poenitens  ex  se  habet  ;  quod  quidem 
etiam  potest  facere  sacerdos  circa  veniale 
peccatum,  juxta  materise  capacitatem  ;  ergo 
quoadhoc  nulla  est  differentiaiSed  discrimen 
erit,  quod,  quando  sacerdos  retinet  peccatum 
niortale,  efficaciter,  ut  sic  dicam ,  retinet , 
non  solum  quia,  si  clavis  non  erret,  culpa 
vere  manet ;  sed  etiam  quia,  licet  fortasse 
erret,  semper  manet  obligatio  procurandi 
absolutionem  in  illo  foro ;  quando  vero  sa- 
cerdos  negat  absolutionem  peccati  venialis, 
solum  retinet  illud  secundum  quid,  scilicet, 
quoad  hoc,  ut  sacramentaliter  non  remitta- 
tur;  non  vero  ita  retinet,  ut  maneat  necessa- 
rio  subjiciendum  illi  foro.  Unde  vero  heec 
differentia  colligatur,  et  quo  modo  ad  verba 
Christi  convenienter  aptetur,  paulo  post  dice- 
tur  melius,  respondendo  ad  secundam  diffi- 
cultatem  positam  circa  Concilium  Tridenti- 
num. 

20.  Quarta  objectio  solvitur.—  Ad  quartam 
objectionem  respondetur  in  primis,  esse  con- 
tra  vim  verborum  Ghristi,  quia  non  dixit : 
Accipite  potestatem  remittendi  et  retinendi 
peccata,  quce  ipsi  peccatores  voluerint  ;  sed 
simpliciter,  remittendi  et  retinendi  peccata  ; 
ergo  addendo  illam  limitationem,  derogatur 
verbis  Christi,  et  potestati  ministrorum  ejus, 
quorum  judicio  et  arbitrio  res  commissa  est, 
non  liberee  voluntati  peccantium.  Deinde,  si 
ante  factam  voluntariam  confessionem  pos- 
sunt  peccatores  nolle  judicari  a  sacerdotibus 
de  remissione  vel  retentione  peccatorum, 
licet  post  factam  confessionem  sacerdos  ne- 
garet  absolutionem,  possent  non  amplius  illa 
peccata  confiteri,  neque  eorum  absolutionem 
sacramentalem  procurare ,  sed  per  solam 
contritionem  eorum  veniam  consequi  ;  quia 
confessio  semel  facta  non  addidit  eis  obliga- 
tionem,  nec  sacerdos  posset  illam  addere, 
quia  jam  est  functus  officio  suo  negando  ab- 
solutionem.  Sicut  potuissent  etiam  quid  si- 
mile  facere  in  peccatis  venialibus.  Igitur,  ut 
potestas  illa  retinendi  peccata  efficax  sit,  non 
solum  ad  retinendum  respectu  prioris  abso- 
lutionis,  sed  etiamadretinendum  simpliciter, 
necesse  est  ut  cadat  simpliciter  et  absolute 
in  ipsa  peccata,  et  quod  ex  illa  oiiatur  vel 
colligatur  obligatio  confitendi  et  subjiciendi 
peccata  huic  potestati,nonvero  quod  tantum 
sit  quasi  sub  conditione,  si  pcenitentes  volue- 
rint  sua  peccata  confiteri. 

21 .  Cur  hcec  necessitas  magis  ex  potestate 
retinendi    quam  remittendi   peccata  colliga- 


371 
tur. — Atque  hinc  intelligitur,  cur  hcec  ne- 
cessitas  magis  ex  actu  retinendi  quam  re- 
mittendi  pcccata  colligatur,  cum  tamen  sit 
una  et  eadem  potestas,  quee  primario  ordi- 
natur  ad  remissionem,  ex  consequenti  verc 
et  quasi  per  accidens  retinet  ea,  quse  remis- 
sione  digna  non  sunt.  Ratio  enim  est,  quia, 
si  esset  potestas  remittendi  sine  potestate  re- 
tinendi,  posset  esse  tantum  infavorem  rei,  et 
ideo  per  se  sola  non  satis  ostenderet  neces- 
sitatem  ;  potestas  vero  retinendi  declarat, 
hunc  non  tantum  esse  favorem  rei,  sed  etiam 
ipsius  causse  seu  justitiae  divinee,  ut  sic  di- 
cam  ,  ratione  cujus  datur  jus  sacerdolibus 
absolutum,  etindependensavoluntate  ipsius- 
met  rei,  ut  possint  et  debeant  cognoscere, 
et  justum  judicium  ferre  in  fali  causa.  Unde 
etiam  potestas  remittendi  prseeise  sumpta 
posset  esse  utilis  pcenitentibus,  etiam  si  usus 
ejus  non  esset  necessarius,  sed  voluntarius  ; 
potestas  autem  retinendi  frustra  esset,  si  pce- 
nitenti  non  esset  necessariasubjectio,  sedvo- 
luntaria,  ut  discursus  supra  factus  ostendit. 
Et  ratio  a  priori  esse  videtur,  quia  potestas 
retinendi,  ut  sic,  est  suo  modo  coactiva,  et 
ideo  requirit  aliquam  necessitatem  ex  parte 
rei,  cumque  in  hoc  foro  non  habeat  locum 
coactio  per  externam  violentiam,  oportet  ut 
saltem  sit  per  obligationem  preecepti.  Quse 
ratio  locum  habet,  sive  actum  retinendi  ne- 
gative  explicemus,  sive  etiam  positive,  qua- 
tenus  etiam  heec  potestas  est  data  ad  casti- 
ganda  et  vindicanda  delicta,  juxta  doctrinam 
Concilii  Tridentini,  sess.  14,  cap.8,  et  can.  15, 
quia  sub  hac  ratione  etiam  est  [coaetiva  po- 
testas  ;  et  ideo  non  datur  tantum  ad  vindi- 
canda  ea  peccata,  quse  reus  accusare  voluerit, 
alias  valde  inefficax  esset  ad  eum  finem  ;  sed 
absolute  datur  ad  injurias  Dei  vindicandas. 
Ex  quo  etiam  recte  colligitur,  hoc  judiciUm 
constitutum  esse,  ut  necessarium  ad  pecca- 
torum  veniamconsequendam. 


Secunda  principalis  difficullas  circa  Conci- 
Uum  Tridentinum  de  venialilus  peccatis 
solvitur. 

22.  Cur  peccata  mortalia  retineri  possint, 
non  aulem  venialia. — Quorumdam  opinio  reji- 
citur. — Aliorum  opinio. — Non  placet. — Sta- 
tim  vero  occurrit  secunda  principalis  difficul- 
tas  de  venialibus  peccatis,  quai  tangil  aliam 
infra  tractandam,  cur  venialia  peccata  non 
sint  materia  necessariahujussacramenli.  Illa 
ergo  veritate  nunc  supposita,  respondemus, 
potestatem  relinendi  peccata  non  ita  exten- 


372 


DISPUTAT.  XVII.  SECT.  11. 


di  proprie  efc-simpliciter  ad  peccata  venialia, 
sicut  ad  mortalia  ;  et  ideo  iu  eis  non  proce- 
dere  rationem  factam  cum  simiiiludine  for- 
mae,  ut  iu  preedicta  difficultate  assumitur. 
Quia,  licet  Christus  constituerit  sacerdotes 
judices  ad  remittendum,  non  vero  ad  reti- 
nendum  simpliciter  htec  peccata*;  Goncilium 
autem,  ut  dixirnus,  non  colligit  ex  potes- 
tate  judicandi  absolute,  sed  ex  potestate 
judicandi  cum  facuitate  retinendi  peccata. 
Interrogabit  vero  statim  aliquis,  unde  possit 
hsec  differentia  coliigi,  cum  verba  Gbristi  sim- 
plicia  sint,  et  quoad  utramque  partem  indis- 
tincte  et  indetinite  cadant  in  peccata  ;  ergo 
vel  sub  utroque  membro  comprehenduntur 
veniaiia  peccata,  vel  sub  neutro.  Unde  non 
defecerunt,  qui,  ne  concederentvenialia  pec- 
cata  posse  retineri  a  sacerdotibus,  negarent 
posse  remitti.  Est  tamen  omnino  falsa  et  er- 
ronea  sententia  ;  alias  peccata  venialia  non 
essent  materia  sufficiens  hujus  sacramenti, 
nec  sacerdotes  possent  de  illis,  prassertim 
solis,  absolvere  ;  quod  est  contra  universa- 
lemsensum  Ecelesiee,  ut  infra  videbimus.  Se- 
quela  vero  patet,  quia  si  ex  vi  institutionis 
ibi  factse  non  sunt  materia,  ex  vi  alterius 
esse  non  possunt,  quia  nulla  alia  postea  fac- 
ta  est ;  et  si  in  eo  loco  non  est  data  potestas 
circa  ha?c  peccata,  in  nullo  aiio  data  est.  Dici 
ergo  potest  aliter,  etiam  ibi  datam  esse  po- 
testatem  ad  retinenda  hsec  peecata,  non  ta- 
men  simpliciter,  sed  postquam  confessa  sunt, 
et  in  ordine  ad  tale  judicium,  quando  sacer- 
dosjudicat  pcenitentem  non  esse  satis  dispo- 
situm  ad  eorum  remissionem.  Sed,  licet  hoc 
verum  sit,  ut  in  superioribus  est  tactum,  non 
tamen  soivit  prtesentem  difficultatem  ;  nam 
adhuc  superest  respondendum  ad  interroga- 
tionem^  cur  illud  retinere,  circapeccata  mor- 
talia  iutelligat  ur  simpliciter,  circa  venialia 
vero,  tanlum  secundum  quid. 

23.  Vera  difftrentia  traditur.— Diceudum 
est  ergo,  ratiouem  differentise  esse,  quia  hsec 
potestas  per  se  primo  data  est  propter  pec- 
cata  mortalia,  extenditur  vero  ad  venialia 
veluli  conseculione  quadam,  et  utrisque  ac- 
commodatur  modo  iiiis  proportionato,  Pec- 
catum  enim  mortale  simpliciter  est  Dei  inju- 
ria,  et  claudit  homini  januam  regni,  ad  quod 
aperiendum  claves  datee  sunt,  quod  maxime 
ht  tollendo  peceatum  mortale.  Quia  vero  ve- 
nialia  peccata,  quamvis  non  claudant,  impe- 
diuntintroitumregni,  et  ad  tempus  dici  pos- 
sunt  claudere,  quia  nihil  coinquinatum  illuc 
intrare  potest,  ideo  clavis  illa,  quatenus  est 


potestas  rcmittendi  peccata,  extenditur  ad 
peccata  venialia  ;  nam  poteslas  sufficiens  ad 
toliendum  impedimentum  perpetuum  et  re- 
mittendam  injuriam  simpliciter,  a  fortiori 
sufficiet  ad  tollendum  impedimentum  tem- 
porale  ejusdem  ordinis,  et  ad  remittendam 
injuriam  secundum  quid,  cujus  venia  est  lon- 
ge  facilior.  Secus  vero  est  de  actu  retinendij 
qui,  ut  dixi,  coactionem  indicat,  qua3  minor 
esse  debet  circa  minoresinjuriasquam  circa 
majores,  ideoque  actus  retinendi  non  seque 
extenditur  ad  venialia  peccata,  neque  in  hoc 
habent  tantam  connexionemcum  mortalibus, 
sicut  in  remissione.  Quod  recte  explicatur  ex 
illa  ratione  temporalis  impedimenti,  nam  in- 
stitutio  hujus  sacramenti  non  mutavit  quoad 
hoc  naturam  peccati  venialis  ;  ideoque  quan- 
tumvis  illud  peccatum  per  hoc  sacramentum 
non  remittatur,  semper  raanet  impedimen- 
tum  temporale,  quod  in  purgatorio  poterit 
auferri,  et  ideo  respectu  illius  non  potuit  se- 
cundum  rerum  naturam,  aut  congruentiam, 
vel  potius  non  debuit  hoc  sacramentum  ut 
necessarium  medium  relinqui ,  atque  adeo 
nec  potestas  retinendi  eodem  modo  extendi 
potuit  ad  ha?.c  peccata. 

24.  Quocirca,  quamvis  Christi  verba  in  ex- 
teriori  specie  simplicia  sint  et  uniformia,  ta- 
men,  quia  in  ipso  nomine,  peccata,  inclu- 
dunt  analogiam  quamdam,  ideo  ex  se  postu- 
lant,  ut  cum  proportione  debita  ad  ea,  quaa 
sub  se  continent,  applicentur  jnxta  rnaterise 
capacitatein.  Sicut  etiam  hsec  verba  :  Nisi 
posnitentiam  peccatorum  egeritis,  eorum  ve- 
niam  non  consequimini,  uniformia  suut ;  et  ta- 
men  duas  propositiones  includunt,  unam  af- 
firmativam  :  Si  pcenitentiam  peccatorum  ege- 
ritis,  eorum  remissionem  obtinebitis,  quae  non 
minus  venialia  quam  mortalia  peccata  com- 
plectitur  ;  alia  est  negativa  :  Si  non  egeritis 
pcenitentiam,  non  obtinebitis  veniam,  quee  non 
eeque  comprehendit  mortalia  ac  venialia.  Nam 
in  mortalibus  simpliciter  vera  est,  in  venia- 
libus  autem  solum  secundum  quid,  scilicet, 
non  obtinebitis  ex  vi  talis  disposiiionis,  aut 
nisi  aliud  medium  adbibueritis.  Sic  ergo  in 
preesenti  dicendum  est ;  nam,  ut  supra  di- 
ximus,  pra^dicta  Christi  verba,  quatenus  ne- 
cessitatem  medii  continent,  ad  similes  con- 
ditionales  propositiones  revocantur.  Atque 
hsec  doctrina  fundamentum  habet  in  D. 
Thoma,  q.  84,  art.  2,  ad  3;et  latius  eam  ex- 
plicarunt  Cano,  dict.  relect.  de  Pcenitentia, 
p.  5,  et  Ruardus,  art.  5,  et  alii.  quos  refere- 
mus  infra  agentes  de  integritate. 


DISPIJTAT. 

Fnodatur  tertia  difficultas  cirea  Concilii 
iltationem. 

25.  Dupliciter  retinentur  peccata  per  cla- 
vium  potestatem.  — Tertia  difficultas  erat  cir- 
carationem  Concilii,  scilicet,  qnia  sacerdotes 
non  possunt  judicare  incognita  causa.  Nam 
haec  ratio  immediate  concluclit  confessionem 
esse  necessariara,  ut  sacerdotes  actum  suse 
potestatis  exercere  possint ;  quod  est  verum. 
Inquiritur  autem  quo  modo  inde  inferatur 
necessitas  simpliciter  confessionis.  Respon- 
detur  vero  ex  dictis,  optime  id  colligi,  quia 
judicium  sacerdotis  est  simpliciter  necessa- 
rium  ;  quod  probatum  relinquitur  a  Concilio 
ex  alio  principio,  quod  sacerdotes  sunt  judi 
ces  habentes  potestatem  simpliciter  retinendi 
peccata.  Unde  illa  ratio  non  affertur  a  Conci- 
lio  acl  conclndendam  immediatenecessitatcm 
totius  sacramenti,  sed  solum  ad  concluden- 
dum  confessionem  esse  necessariam  ad  usum 
illius  potestatis,  ac  proinde  etiam  ad  remis- 
sionem  peccali.  Unde  obiter  adverto,  quodli- 
cet  ad  retinenda  peccata  juridico  modo ,  et 
proferendo  sententiam,  ut  Concilium  loqui- 
tur,  tam  necessaria  sit  confessio,  sicut  ad 
peccata  remittenda,  nihilominus,  ut  peccata 
retineantur  seu  non  remittantur,  sufficit  ne- 
gatio  confessionis  voluntaria,  seu  in  re  et  in 
voto,  quia  est  negatio  medii  necessarii  acl  re- 
missionem  peccati.  Ex  quo  dicere  possumus, 
hanc  potestatem  clavium  duobus  modis  retine- 
re  peccata,  uno  modo  proxime  et  judicialiter, 
alio  modo  remote  et  per  solam  negationem 
remissionis,  qualis  est  circa  peccataetiam  non 
confessa ;  et  uterque  modus  est  verus,  et  vir- 
tute  contentus  in  verbis  Christi,  maxime  pro- 
pter  potestatem  retinendi. 

26.  Quarta  difficultas  diluitur.  —  Ultima 
difficultas  facile  expeditur.  Nam  quod  Conci- 
lium  supponit,  nimirum  actum  hujus  potes- 
tatis  exercendum  esseper  modum  judicii,  in 
eisdem  verbis  Christi  sufficienter  continetur. 
Primo  quidem,  si  sistamusin  potestate  remit- 
tendi,  quia  certum  est  non  communicasse 
Christum  Apostolis  totam  excellentise  potesta- 
tem,  quam  habebat  ad  remittenda  peccata  ; 
et  ideo  non  est  verisimile  arbitrio  eorum  reli- 
quisse  modum  illius  remissionis;  hoc  enim 
erat  proprium  ipsius;  nullus  autem  alius  de- 
terrainatus  raodus  assignari  potest ,  vel  ex 
usu  et  praxi  Ecclesiee,  vel  etiam  ex  ratione, 
seu  qui  sit  ita  consentaneus  juslitice  erga 
Deum,  et  humance  fragilitati  et  curationi  ; 
recte  ergo  intellexit  Ecclesia  iilum  actum  sibi 


XVH.  SECT.  II.  373 

committi  per  modum  judicii.  Qu?e  ratio  opti- 
raa  est,  sed  aliqnid  habet  congruentice  etcon- 
jecturce  ;  aliqnid  etiam  postulat  supplendum 
et  declarandum  ex  traditione  Ecclesiee.  Ver- 
bum  igitur  retinendi,  hic  etiam  mihi  videtur 
includere  convincentem  rationem.  Esset  enim 
ineptissimura,  et  preeter  omnem  rationem, 
committerc  hominibus,  ut  suo  arbitrio  sine 
causce  examinatione,  et  absque  prudenti  et 
justo  judicio  possent  aliorum  peccata  remit- 
tere ;  ergo  eo  ipso  quod  talis  potestas  conce- 
ditur,  evident.er  significatur,  esse  exercendam 
per  modum  judicii,  nec  potest  concipi,  quo 
alio  rationabili  modo  fieri  possit. 

27.  Objectio.  —  Sotvitur.  —  Dices  :  etiam 
potestas  baptizandi  est  potestas  remittendi 
peccata,  quce  consequenterest  etiam  potestas 
retinendi,  quia  per  negationem  baptismi  re- 
tinetur  peccatum,  sicut  per  negationem  abso- 
lutionis.  Et  ideo  multi  Sanctiintelligunt  in  his 
verbis  Christi  etiamesse  contentam  illara  po- 
testatem,  ut  supra  retuli  ;  et  tamen  illa  po- 
testas  non  exercetur  per  modum  judicii,  ex  vi 
prcedictorum  verborum.  Respondetur ,  heec 
verba  ad  litteram,  et  in  omni  rigore  ac  pro- 
prietate  non  comprehendere  baptismum ;  et 
supra  dixi,  Patres,  qui  interdum  aliud  sign:- 
ficare  videntur,  pie  exponendos  esse,  et  locu  • 
tos  esse  per  quamdam  extensionem,  vel  ac- 
commodationem,  ad  explicandam  unam  po- 
testatera  per  aliam,  vel  ut  alteram  ex  altera 
credibilem  facerent.  Potestas  ergo  baptizandi 
non  est  potestas  ad  retinenda  peccata  ;  nec 
Christus  Dominus  eoraodoillam  contulit,  sed 
absolute  dixit :  Euntes  docete  omnes  gentes, 
baptizantes  eos  in  nomine  Patris,  et  Filii,  et 
Spiritus  Sancti.  Unde,  sicut  potestas  prredi- 
candi  non  est  potestas  retinendi  tenebras  in- 
tidelitatis,  sed  illuminandi  ,  ita  cum  propor- 
tione  dicendum  est  de  potestate  baptizandi  , 
quia  per  se  primo  est  ad  tollendum  originalc 
peccatum.  Et  ideo  actus  illius  potestatis  nul- 
la  justa  ratione  potest  negari  infantibus,  ut 
propterea  dicatur  potestas  retinendi  peccata  ; 
adultis  vero  interdum  posset  negari  per  acci- 
dens,  propter  defectum  necessariae  dispositio- 
nis.  Hoc  vero  commune  est  omnibus  sacra- 
mentis,  unde  non  est  ex  speciali  actu  iilius 
potestatis,  sed  ex  natura  rei  sequitur,  quia 
sanctum  non  est  dandum  canibus.  Multoque 
minus  possunt  ministri  baptismi  ex  vi  illius 
potestatis  ligare  aliquo  positivo  modo,  qui  ad 
vindictam  de  peccato  sumendam  pertineat. 
Eo  tamen  modo  quo  possunt  negare  baptis- 
mum,  necesseest,  ut  aliquam  rationem  judi- 


374 


DISPUTAT.  XVII.  SECT.  II. 


cii  observent,  quia  non  suo  arbitrio,  sed  juxta 
rationem  et  eequitateni  judicii  id  facere  pos- 
sunt. 


Testimoniis 


Patrum  roboratur 
sita. 


assertio  po- 


28.  Ex  his  ergo  satis  constat  proposita  ve- 
ritas,  tam  ex  verbis  Christi,  qnam  ex  doctri- 
na  Concilii  Tridentini ;  constat  etiam  totaro 
ratiouem  hujus  necessitatis  positam   fuisse 
in    voluntate  Christi,  quamvis  multee  illius 
congruentise  dari  possint,  quse  in  hac  et  prse- 
cedenti  disputatione  tactse  sunt,  ct  infra  trac- 
tando  de  prsecepto  confessionis  iterum    oc- 
current.  Nunc   ad  doctrinae  complementura 
superest,  ut  Patrum  consensionem   et  tradi- 
tionem  adjungamus.  Clemens  Romanus,  in 
epist.  1,  admonet,  ut  siforte  alicujus  cor  ma- 
lum  aliquod  latenter  irrepserit,nonerubescat 
hoc  confiteri  ei,  qui  praeest,  ut  possit   ceterni 
ignis    posnas   effugere,  et  ad  perpetuce  vitce 
prcemia  pervenire.  Ubi  verbum  illud,  ut  possit, 
necessitatem  satis  indicat.  Et  notandum  est 
obiter  quod  ait,  etiam  cogitationes  internas 
esse   de  necessitate   confessionis.  Sic  etiam 
Fabianus  Papa,   ep.  2,  post  medium,  dicit, 
peccatores  in  barathrum  delabi,  nisi  sacerdotali 
auctoritate  illis  subventum  fuerit.  Lactant., 
lib.  4,  c.  ult.,  ubi  signa  heec  ponit  verse  Ec- 
clesise  :  In  qua,  inquit,  est  religio,  confessio, 
et  pcenitenlia,  quce  peccata  salubriter  curat ; 
et  c.  17,  prius  dicit  necessitatem  confessionis 
significatam  fuisse  in  circumcisione,  et  infra 
subdit :  Si  cor  nudaverimus,  id  est,  si  pecca- 
ta  con/essi  satis  Deo  fuerimus,  veniam  conse- 
quemur,  quce  contumacibus,  et  peccata  sua  ce- 
lantibus  denegatur.  Quod  verbum    ultimum 
aperte  indicat  necessitatem.  Idem  habet  Ori- 
genes,  hom.  2  in  Psal.  37,  a  princ,  et   spe- 
cialiter  circa  illa  verba :  Quoniam  iniquitatem 
meam  ego  pronuncio  ;  ito.  enim  ipse  legit,    et 
addit  :  Pronunciationem  vocat    confessionem 
peccati ;  docet  enim  Scriptura,  quoniam  opor- 
tet  peccatnm  non  celare  intrinsecus.  Nam  sicut 
ii,  qui  habent  intrinsecus  occultam  escam  in- 
digestam,  si  evomuerint,  elevantur ,  ita  qui 
peccaverunt,  si  occultant  et  retineant  intrinse- 
cus  peccatum,  suffocantur  Jiumore   peccati ; 
siautem  ipse  fiat  accusator  sui,  dum  confitetur, 
omnem  morbi  digerit  causam.  Et  ut  explicet 
se  loqui  de  confessione  homini  facta,  subdit : 
Tantum  circumspice  cui  debeas  confiteri,proba 
prius  medicum,  etc.  Idem  hom.  2  in  Levit., 
inter  alia,  inquit:  Cum  non  erubescit  sacerdoti 
Domini  indicare  peccatum  suurn;  et  lib.  3  Pe- 


riar.,  c.  1,  circa  med.,  inquit :  Qui  nonprius 
suorum  peccatorum  cognoverit  mala,  ac  pro- 
prii  oris  confessione  prodiderit,  is  absolvi  non 
poterit.  Basilius  etiam,  in  id  Psal.  32  '.Miseri- 
corclia  Domini  plena  est  terra,  dicit,  Deum 
velle  remittere  peccatnm,  si  tamen  contritio 
et  confessio  adsit.  Et  regul.  288  ex  breviori  - 
bus  dicit :  Necessario  iis  peccata  aperiri  de- 
bent,  qnibus  credita  est  dispensatio.  Idem  in 
epist.  15  ad  Amphil.,c.  73,  et  lib.  de  Vera 
virgin. 

29.  Multa  etiam  habetTertull.,  lib.  de  Pce- 
nit.,  preesertim  a  c.  7 ;  et  c.    10,  habet  hsec 
verba :  Nunquid  si  aliquid  humance  notitice 
subduxerimus,  propterea  et  Deo  celabimus,  an 
melius  est  damnatum  latere,  quam  palam  ab- 
solvi?  Sic  etiam  Cyprianus,  lib.   de  Lapsis, 
c.  11,  circa  fin  :  Etiam  malas  cogitationes, 
inquit,  apud  Dei  sacerdotes  dolenter,  et  sim- 
pliciter  confitentes  exomologesim  conscientice 
faciunt,  animi  sui  pondus  aperiunt,  salutarem 
medelam    exquirunt,  scientes  scriptum  esse, 
Deus  non  irridetur.  Quse  ultima  verba  neces- 
sitatem  significant.  In    epistolis    etiam   Cy- 
priani  quamplura  sunt  de  hac  re  testimonia  ; 
prsesertim  videri  potest  epist.  52  et  54,  et  in 
31,  quee  est  Cleri  Romani  ad  ipsum.  Quibus 
locis  hoc  notat  Pamelius,  et  alia  congerit ;  et 
similia  fere  habet  Irenseus,  lib.  1,  c.  9,  ubi 
Feuardentius  hoc  ipsum,  et  alia  notat.  Idem 
etiam   indicavit  Dionysius,  epist.   8  ad  De- 
mophilum,  non  longe  a  principio,  ubi  refert 
sacerdotem  quemdam  ad  pedes  alterius  sa- 
cerdotis    procidisse,   ut  remedium  peccatis 
suis  qusereret.  Idem  sentit  Ambrosius,  libris 
de  Pcenit.,  prassertim  lib.  \,  c.  2.   Eamdem 
veritatem  indicat  Gregor.  Nyssen.,  hom.  2  in 
Ecclesiast. ;  August.,  expresse  lib.  50  Hom., 
in  49  et  50,  et  serm.  8  de  Verbis  Domini,  et 
serm.  66  de  tempore,  et  tract.  49  in  Joan.; 
Anastasius  Synaita,  Orat.  de  sacra  Synaxi, 
inter  alia  :  Christo  Domino  per  sacerdotes  tua 
confitere  peccata.   Idem  sumitur  ex   Leone 
Papa,  ep.  69;  Chrysost.,  hom.  20  in  Genes., 
et  homil.  3  Imperfect.  in  Matth.;  Gregorio, 
hom.  16  in  Ezechielem,  in  principio,  ubi  di- 
cit,  confessionem  esse  portamangustam,  per 
quam  intratur  ad  regnum  ;   et  hom.  26  in 
Evang.,  in  hunc  sensum  explicat  dictura  lo- 
cum  Joannis.  Et  alia  ex  eo  sumi  possunt,  26 
Moraliurn,  c.  23,  alias  28;  et  hoc  ipsum  con- 
firmari  potest  testimoniis  Patrum,  quos  citavi 
sect.  prseced.  et  disputat.  preeced.  ;  ita  enim 
semper  exponunt  institntionem  hujus  sacra- 
menti,  et  judiciariam  potestatem  in  hoc  foro 


DISPUTAT.  XVII.  SECT.  II. 


375 


Ecclesise  concessam.  Et  nonnulla  peti  possunt 
ex  Decreto Gratiani,  de  Pcenit.,  d.  1,  prseser- 
tim  a  cap.  87.  Et  hoc  tandem  indicant  Patres 
ilia  metaphora,  qua  vocant  pcenitentiam  se- 
cundam  tahulam  post  naufragium  ,  ut  D. 
Thom.  supra  explicuit,  q.  84,  art.  6.  Nam, 
licet  intelligi  possint,  ut  revera  ssepe  loquan- 
tur  de  pcenitentise  virtute  ,  tamen  suppositis 
iis,  quse  aliis  locis  docent  de  poenitentia  legis 
gratise,  recte  etiam  intelliguntur  de  pceni- 
tentise  sacramento  ;  unde  expresse  Hierony- 
mus,  tom.  2,  epist.  64  ad  Pamachium  et 
Oceanum :  Secunda,  inquit,  post  naufragium 
tabula  est  culpam  confiteri. 

Factum  Nectarii  Constantinopolitani  Patriar- 
cJice  objicitur. 

30.  Contra  hanc  verilatem  est  vulgaris  ob- 
jectio,  quia  in  Ecclesia  Constantinopolitana 
Nectarius,  ejus  Patriarcha,  prsedecessor  Chry- 
sostomi,  abstulit  usum  sacramentalis  confes- 
sionis  ;  ergo  signum  est  non  esse  medium  ad 
salutem  necessarium ;  fuisset  enirn  intolera- 
bilis  error,  medium  salutis  auferre.  Neque 
satisfaciet,  qui  dixerit ,  errasse  Nectarium, 
quia  et  privatus  Episcopus  erat,  et  non  ad- 
modum  eruditus  in  Ecclesiasticis  rebus;  nu- 
per  enim  baptizatus  ex  preefecto  urbis  factus 
est  Patriarcha,  ut  refert  Ruffinus ,  lib.  2,  c. 
21,  et  Niceph.,1.  12,  c.  12.  Hoc,  inquam,  non 
satisfacit ,  tum  quia  eadem  historia  refert 
fuisse  virum  sanctum,  de  quo  credibile  non 
est,  rem  adeo  gravem  absque  consilio  sapien- 
tium,  et  prudentum  attentasse;  tum  etiam, 
quia  illum  imitati  sunt  alii  Prselati,  et  Eccle- 
sise  Orientales,  et  (quod  amplius  est)  Chry- 
sostomus  Nectarii  successor  eamdem  consue- 
tudinem  retinuit;  hoc  enim  totum,  cumfacto 
Nectarii,  referunt  Socrates,  lib.  5  Historise, 
cap.  19;  et  Sozomenus,  lib.  6,  cap.  16;  et 
Nicephorus,  lib.  12  Historise,  cap.  28. 

31 .  Aliquorum  responsio.  —  Non  admitti- 
tur.  —  De  hac  difficultate  multa  dicuntur  a 
modernis  scriptoribus  propter  heereticos  hu- 
jus  temporis,  apud  quos  majus  pondus  habet 
incerta  hsec  historia  de  facto  Nectarii,  quam 
Scriptura  et  perpetua  Ecclesise  traditio.  Res- 
pondent  ergo  aliqui,  non  adhibendo  fidem 
huic  narrationi;  quia  Sozomenus,  ut  ait  Gre- 
gor.,  lib.  6,  epist.  195,  multa  mentitur,  et 
ideo  Ecclesia  Romana  ejus  historiam  non  re- 
cepit.  Socrates  etiam  fidem  non  facit  in  hac 
causa,  quia  hsereticus  Novatianus  fuit,  ideo- 
que  sacramentum  pcenitentiae  odiosum  ha- 
buit,  ut  Nicephorus  testatur,  lib.  6,  c.  37,  et 


lib.  9,  c.  13,  et  sumilur  ex  eodem  Socrate, 
lib.  6  suse  Historise,  cap.  19.  Atque  ita  fere 
respondet  Csesar  Baronius,  1  tom.,  an.  56, 
qui  de  Nicephoro  nihil  dicit.  Potuit  autem  de- 
cipi  ex  aliorum  narratione.  Sed  quanquam 
fieri  potuerit,  ut  dicti  auctores  minus  fideli- 
ter  in  re  aliqua  factum  Nectarii  narraverint , 
tamen  negari  non  potest,  quin  aliquid  ille 
sustulerit  ad  hoc  negotium  spectans.  Tum 
quia  non  potuisset  facile  mendacium  confingi 
in  re  tam  publica  et  manifesta,  si  non  fuisset 
in  re  aliqua  fundamentum  ;  tum  maxime, 
quia  non  solnm  in  historiis  pervulgatum  est 
illud  factum,  sed  etiam  ex  Chrysostomo  in  va- 
riis  locis  colligitur,  ut  ex  sequente  objectione 
constabit.  Fatemur  igitur,  Nectarium  aliquid 
spectans  ad  Ecclesiam,  et  exteriorem  pceni- 
tentiam  sustulisse ;  quid  vero  illud  fuerit,  in- 
cerlum  est. 

32.  Aliorum  respoiisio.  —  Aliqui  ergo  con- 
cedunt ,  illum  sustulisse  usum  sacramenti 
pcenitentise.  Ex  quibus  nonnulli  fatentur  il- 
lum  errasse,  ut  Waldensis,  tom.  2  de  Sacra- 
mentis,  cap.  141.  Soto  vero  et  Cano,  ut  ex- 
cusent  Nectarium,  aiunt,  non  abstulisse  sim- 
pliciter,  sed  ad  breve  tempus  ad  sedandum 
scanclalum  in  Ecclesia  subortum  ex  confes- 
sione  cujusdam  nobilis  matronse,  quse  cum 
Diacono  peccaverat.  Adduntquesuspensionem 
illam  confessionis  usque  ad  tempora  Chrysos- 
tomi  durasse  ,  ipsumque  etiam  illam  tole- 
rasse,  quia  propter  idem  scandalum  ausus 
non  est  morem  pristinum  suse  Eeclesioe  resti- 
tuere. 

33.  Rejicitur.  —  Sed  haec  profecto  nulla 
excusatio  est,  quia  res  jure  divino  preecepta 
et  tam  necessaria  ad  salutem,  suspendi  etiam 
ad  breve  tempus,  vel  licite,  vel  valide,  non 
potuit,  prsesertirn  propter  scandalum  ortum 
ex  singulari  facto  unius  personoe,  et  ex  re 
valde  remote  pertinente  ad  hoc  sacramentum, 
non  ex  confessione  ipsa.  Item,  quia  illud  non 
potest  dici  breve  tempus,  si  Nectarius  simpli- 
citer  abstulit  prototo  tempore  vitaasuse,  et  in 
eo  statu  suam  Ecclesiam  reliquit.  Denique  me- 
dium  illud  necessarium  non  erat  ad  tollen- 
dum  scandalum,  quod  sufficienter  tolli  pote- 
rat  majorem  diligentiam  adhibendo  circa  se- 
cretum  confessionis  ;  aliunde  vero  erat  illud 
lnedium  perniciosissimum  Ecclesice,  non  so- 
lum  supposita  necessitate  juris  divini,  sed 
etiam  supposita  sola  institutione,  et  utilitate 
talis  sacramenti.  Sicut  nunc  esset  intolerabi- 
lis  error  auferre  etiam  ad  breve  tempus  ab 
aliqua  Ecclesia  usum  sacramenti  confirmatio- 


376 


DISPUTAT.  XVII.  SECT.  II. 


nis,  vel  extremae  unctionis,  etiarasi  demus 
non  esse  sub  prsecepto  juris  divini.  Propter 
quod,  si  exemplum  Nectarii  aliquid  valet,  non 
solum  probat  illum  sensisse  usum  confessio- 
nis  non  esse  necessarium  ad  salutem,  sed 
etiam  igncrasse  esse  utilem  ad  sanctificatio- 
nem  animarum,  et  remissionem  peccatorum, 
quod  verisimile  non  est ,  et  ideo  incredibile 
mibi  est  illum  abstulisse  usum  confessionis 
sacramentalis  etiam  ad  tempus,  nisi  conceda- 
mus  Nectarium  fuisse  a  Novatianis  deceptum; 
a  qua  sententia  non  longe  abest  Baronius  su- 
pra.  Non  invenio  tamen  sufficiens  fundamen- 
tum,  ut  hanc  notam  illi  vere  imponamus  ; 
prcesertim  cum  falsum  esse  constet,  vel  Chry- 
sostomum,  vel  alias  Ecclesias  Orientis  talem 
confessionis  suspensionem,  aut  probasse,  aut 
tolerasse,  ut  "statim  ostendemus.  Item  quia 
Ecclesia  Constantinopolitana  nunquam  apud 
veteres  de  hoc  errore  male  audivit,  neque  a 
Summis  Pontificibus  de  illo  reprehensa  est. 

34.  Hsec  vero  omnia  maxime  procedunt,  si 
in  eo  sensu  credatur  Nectarius  confessionem 
abslulisse,  ut  usum  ejus  prohibuerit ;  nam  si 
quis  diceret  illum  non  prohibuisse,  sed  solum 
statuisse,  ut  fideles  non  cogerentur  ab  Eccle- 
sise  ministris  confiteri,  vel  ut  nulli  sacerdo- 
tum  esset  hsec  cura  peculiariter  commissa, 
sed  uniuscujusque  conscientise  reliquisse,  ut 
jus  a  Christo  institutum  servaret,  vel  illo  ute- 
returut  vellet  (si  quis,  inquam,  hoc  diceret) 
quidpiam  minus  incredibile  assereret ;  inde 
tamen  nullum  argumentum  sumi  posset  con- 
tra  veritatem  Catholicam  supra  fundatam, 
quia  necesse  non  est  ut  Ecclesia  semper  et  in 
omni  tempore,  hoc  loco  adhibuerit  peculia- 
rem  determinationem  huic  prsecepto  divino, 
aut  coactionem  aliquam,  per  quam  ad  illius 
observationem  fideles  compelleret.  Unde  ad- 
dunt  aliqui,  Nectarium  non  abstulisse  simpli- 
citer  confessionis  usum,  sed  sohim  quatenus 
preemitti  solet,  ut  necessaria  dispositio  ad  Eu- 
charistiarn,  quia  facilius  ignorari  potnittalem 
dispositionem,  seu  praeparationem  necessa- 
riam  esse  jure  divino.  Quod  etiam  historise 
citatae  significant ,  dum  aiunt,  a  Nectario 
fuisse  permissum  unicuique,  ut  secundum 
consilium  conscientise  suae  ad  divina  partici- 
panda  posset  accedere.  Verumtamen  hoc 
etiam  facile  posset  intelligi  absque  admis- 
tione  erroris,  nimirum,  Nectarium  nec  pro- 
hibuisse  dispositionem  ad  Eucharistiam,  nec 
docuisse  non  esse  necessariam  ex  Christi 
mandato;  sed  uniuscujusque  conscientise,  et 
judicio  hoc  reliquisse. 


35.  Vera  solutio. —  Quorumdam  opinio  de 
munere  panitentiarii  quod  ahstulit  Nectarius. 
— Verius  tamen  videtur  Nectarium  nihil  abs- 
tulisse,  quod  ad  substantialem  usum  hujus 
sacramenti,  ut  sic  dicam,  vel  ad  illius  obliga- 
tionem  pertinuerit,  sed  tantum  velabstulisse, 
vel  moderatum  fuisse  ritum  aliquem  perti- 
nentem  ad  poenitentiam  publicam,  quse  tunc 
in  Ecclesia  agebatur  post  sacramentalem  con- 
fessionem,  ut  ex  eisdem  historiis  coliigere 
licet,  el  ex  Gregorio  Nysseno,  in  epist.  ad  La- 
toium  ,  Mitylenes  Episcopum ,  quem  refert 
Baronius  supra,  et  ex  Chrysostomo  etiam 
multa  statim  afferemus.  Abstulit  ergo  Necta- 
rius  presbyterum  pcenitentiarium,  ejusque 
munus  prohibuit,  ut  expresse  dicuut  esedem 
historiae.  Qualeautemfuerit  illud  munus,  non 
satis  constat  ;  et  ideo  etiamincertum  est  quid 
Nectarius  vetuerit.  Dicunt  ergo  aliqui  munus 
illius  presbyteri  fuisse  omnium  sacramen- 
tales  confessiones  prius  audire,  el  postea  in 
publico  Eeclesise  conventu  peccata  narrare, 
et  corripere,  sive  publica  essent,  sive  etiam 
secreta,  et  pro  eis  pcenitentiam  imponere. 
Similem  enim  consuetudinem  [aliquando  cce- 
ptam  esse  introduci  in  Campania,  colligitur 
exLeonePapa,  inEp.  78,  alias  80,  cap.  2,  ubi 
graviter  illam  reprehendit,  et  merito.  Repu- 
gnat  enim  talis  consuetudo  divino  juri,  si  id 
fiat  contra,  vel  sine  voluntate  pcenitenlium  ; 
nam  repugnat  sigillo  confessionis,  quod  de 
jure  divino  est,  ut  infra  videbitur;  nec  mi- 
nus  eidem  juri  repugnaret  obligare,  vel  quo- 
vis  modo  cogere  pcenitentes,  ut  suum  con- 
sensum  adhoc  praestent. 

36.  Si  vero  intelligatur  illa  consuetudo 
fuisse  quasi  sub  conditione,  scilicet,  narrandi 
publice  peccata.  si  pcenitentes  consentirent, 
non  esset  tam  directe  repugnans  praedicto 
juri  de  servando  sigillo  confessionis;  tamen 
etiam  esse  valde  contraria  fini  ejus,  quia  non 
posset  lalis  consuetudo  non  reddere  difficilli- 
mam  confessionem,  et  ab  illius  usu  homines 
plurimum  retardare ;  nam  ipsamet  consue- 
tudo  esset  virtualis  quap.dam,  ettacita  coactio, 
quia  nemo  auderet  resistere ,  nec  putaret 
suam  pcenitentiam  esse  admittendam,  ut  ve- 
ram  et  sufficientem ,  nisi  consentirel.  Et 
praaterea,  talis  consuetudo  saepe  cederet, 
aut  in  aliorum  injuriam,  aut  contra  charita- 
tem,  vel  propter  aliorum  scandalum,  vel  pro- 
pter  propriam  infamiam  gravem,  sine  ullo 
fructu,  vel  necessitate.  Unde  Concilium  Tri- 
dentinum,  sess.  A,  c.  o,  asserit,  confitcri  pu- 
blice  peccata  secreta,nu]la  humana  lege  pos- 


DISPUTAT.  X\ 

se  consnlto  prcecipi.  Igitur  nec  prudenter 
posset  in  Ecclesiasticam  consuetudinem  in- 
troduci.  Si  ergo  talis  erat  Gonstantinopoli 
consuetudo,  merito  illam  abstulit  Nectarius, 
cujns  factum  ita  Ruardus,  art.  3,  interpreta- 
tur.  Sed  ce.vte  ad  talem  consuetudinem  tol- 
lendatn  non  oportuisset  specialem  illam  oc- 
casionem  de  scandalo  illius  matronee,  vel 
aliam  similem  expeetare,  cum  per  se  iniqua 
esset,  et  omnino  vitanda,  ut  Leo  Papa  citato 
loco  expresse  docet.  Unde  non  est  verisimile 
talem  consuetudinem  durasse  semper  in  Ec- 
clesiis  Orientis,  in  quibus  sanctissimi  et  doc- 
tissimi  Episcopi  prsecesserant  usque  ad  tem< 
pora  Nectarii;  cum  tamen  liistorias  citatte 
referant,  consuetudinem  illam,  quam  Necta- 
rius  abstulit,  antiquissimam  fuisse. 

37.  Verior  senteniia.  —  Verisimilius  ergo 
est  tantum  peccata  pnblica  solita  fuisse  in 
publicum  proferri,  ut  de  eis  publica  poeniten- 
tia  ageretur,  et  fortasse  non  omnia,  sed  illa 
tantum  quoe  majus  scandalum  generabant. 
Sic  enim  legimus  in  Goncil.  Carthagin.  III, 
cap.  32 ,  publicam  pcenitentiam  agendam 
esse  de  publico  et  vulgatissimo  crimine,  quod 
universa  Ecclesia  noverit.  Et  similia  refert  ex 
Conc.  Moguntino,  Africano,  et  ex  August., 
Burchardus,  lib.  49  sui  Decreti,  cap.  36,  38 
et  40.  Sic  etiam  August.,in  Enchir.,  cap.  65, 
dicit,  in  Ecclesia  agi  pcenitentiam  secundum 
modum  cujusque  peccati,  id  est,  de  secrets 
secretam,  et  de  publicis  publicam,  ut  ipse 
declarat,  de  Vera  et  falsa  pcenit.,  c.  11,  el 
lib.  50  Homil.,  in  ult.  Irao  in  epist.  108  signi- 
ficat,  eos  tantum  solitos  fuisse  publicam  pce- 
nitentiam  agere,  et  quasi  per  antonomasiam 
poenitentes  appellari,  qui  post  baptismum  ita 
peccaverant,  ut  prius  excoinmunicari,  et  pos- 
tea  reconeiliari  mererentur.  Quem  morem 
videmus  nunc  aliqua  ex  parte  in  Ecclesia 
retineri  circa  apostatas  a  fide,  et  alios  simi- 
les  gravissimos  peccatores,  quamvis  jam  non 
sit  in  usu  per  viam  voluntaria?  confessionis 
in  foro  pcenitentioe ;  sed  per  jurisdictionem 
fori  exterioris,  seu  contentiosi. 

38.  Hac  ergo  supposita  consuetudine,  mu- 
nus  illius  presbyteri  pcenitentiarii  non  vide- 
tur  fuisse  omniurn  fidelium  confessiones  sa- 
cramentaliter  audire ;  vix  enim  credi  potest 
unum  tantum  ministrum  ad  hoc  munus  pro 
tota  aliqua  Ecclesia  aut  civitate  constitutum 
fuisse,  nec  enim  suo  muneri  satisfacere  po- 
tuisset.  Aut  ergo  munus  illius  fuit  hbellos 
eorum  omnium,  qui  publicam  pcenitentiam 
acturi  erant,  suscipere,    ut  ea  in    publicum 


JI.  SECT.  II.  377 

recitaret,  ne  ipsimet  pcenitentes  cogerentur, 
quod  ipsis  onerosius  esset,  per  se  ipsos  sua 
peccata  narrare  ;  aut  certe  (quod  verisimile 
est)  prudentia;  hujus  presbyteri  committeba- 
tur,  ut  non  omnia  peccata,  quse  ipsi  pceni- 
tcntes  vellent,  publice  narrari  permiltercl, 
sed  ea  tantum,  quse  sine  scandalo,  et  cum 
sedificatione  aliorum  dici  possent,  et  ad  cor- 
rectionem  ipsius  poenitentis  magis  essent 
necessaria,  vel  utilia  ;  csetera  vero  sub  se- 
creto  retineret.  Unde  prsedictse  historiee  si- 
gnanter  aiunt  ,  observatum  fuisse  ,  ut  hic 
presbyter  esset  prudens,  et  secretum  obser- 
vans  ;  et  hoc  ipsum  indicavit  Origenes,  dict. 
homil.  2  in  Psal.  37,  dicens,  magno  consilio 
opus  esse  ad  manifestandum  peccatum  pceni- 
tentis  in  publico.  Unde  multi  existimant  hu- 
jusmodi  presbyterum  non  sine  consilio  Epis- 
copi  judicium  hoc  dare  potuisse,  aut  de- 
buisse.  Hunc  ergo  pcenitentiarium  Nectarius 
abstulit ,  et  consequenter  etiam  abrogavit 
consuetudinem  agendi  hanc  publicam  pceni- 
tentiam  in  Ecclesia,  quoniam  illius  occasione 
scandalum  illud  acciderat.  Et  quoad  hoc  for- 
tasse  multi  alii  Episcopi  illum  imitati  sunt, 
quamvis  non  defuerint  qui  graviter  illud 
tulerint  etreprehenderint,  ut  Socrates  etiam 
et  Nicephorus  referunt,  qui  non  dicunt  re- 
prehendisse  illum,  eo  quod  abstulerit  usum 
sacramentalis  confessionis  ,  sed  nntiquam 
consuetudinem  honestam  et  utilem  ad  frse- 
nandos  peccatores.  In  hac  enim  re  poterat 
esse  judiciorum  diversitas  absque  errore,  et 
pro  temporum  diversitate  fieri  potuit,  ut  non 
expediret  consuetudo,  quaa  antea  probaba- 
tur.  Quocirca,  cum  Socrates  et  Sozomenus 
aiunt,  unumquemqne  relictum  esse  consilio 
animi  sui,  etc,  si  non  est  ab  aliquo  eorum 
malitiose  additum,  exponendum  est,  id  fac- 
tum  esse,  non  ad  excludendam  confessio- 
ncm,  sed  publicam  illam  satisfactionem,  et 
consultationem  presbyteri  pcenitentiarii,  at- 
que  hoc  modo  libertati  uniuscujusque  relic- 
tum  fuisse,  ut  confiteretur  cui  vellet  saccr- 
doti  jurisdictionem  habenti,  et  juxta  illius 
proescriptum  pcenitentiam  ageret,  atque  ita 
ad  sacra  mysteria  accederet. 

Objiciuntur  varia  testimonia  Paimm. 

39.  Secundo  objiciuntur  varia  Patrum  tes- 
timonia,  prtesertim  Chrysostomi,  qui  hom.  2 
in  Psal.  50,  in  fine,  sic  inquit :  Peccata  tua 
dicito,  ut  deleas  illa;  si  confunderis  alicui  ea 
dicere,  dicito  ea  quotidie  in  aniwa  tua,  non 
dico  ut  confitearis  conserto  tuo,  ut  exprobret, 


378  DISPUTAT.  XVII.  SEGT.  II. 

dicito  Deo,qui  curat  ea.  Similia  habet,  liomil.     postea  secuti 

de  Pharisseo  et  publicano,  quse  habetur  tom. 

l,et  tom.  2,  homil.  4  de  Lazaro,  satis  post 

medium,  tractans  illud  Isaise  43  :  Dicito  tu 

peccata  tua,  ut  justificeris  i  Cave,  inquit,  ho~ 

mini  dixeris,  ne  tibi  exprobret ;  et  infra  :  Sed 

ei  qui  Dominus  est,  qui  tui  curam  gerit;neque 

enim  ignorat,  etiamsi  non  dixeris.  Quod  ulti- 

mum  verbum  est  valde  difficile,  et  notandum. 

Et  tom.5,  homil.  de  Poenitentia  et  confessio- 

ne,  circa  principium  :  Solus  te  Deus  confiten- 

tem  videat;  neque  enim  necesse  est  prcesentibus 

iestibus  confiteri.  Sed  hoc  facile  est;   quod 

sequitur  valde  difficile  :  Cogitatione  fiat  dt- 

lictorum  exquisitio,  etc.  Et  hom.  21  in  Epist. 

ad  Hebrseos,  in  parte  morali,  postquam  multa 

dixerat  de  confessione,  subdit :  Obedire  te  volo 

Propheta?  dicenti  .•  Revela  Domino  viam  tuam; 

ante  Deum   ergo   tua   confitere  peccata,  non 

lingua,  sed  conscientitv  tuw  memoria.  Quod 

etiam  ultimum  verbum  difficillimum  est.  De- 

nique  homil.  8  de  Pcenitentia ,  circa  finem  , 

nullam  videtur  pati  expositionem ;  tractans 

enim  illud  :  Probet  autem  seipsum  Jiomo,  in- 

quit :  Non  in  commune  theatrum  accusationem 

producit,  non  delictorum  testes  statuit ,  intus 

in  conscientia  stante  nemine  prceter  eum,  qui 

cuncta  videt,  Deum,  judicium  peccaiorum  sta- 

tuens,  reforma  quod  deliquisti;  atque  sic  pura 

conscientia  sacram  attinge  mensam.   Similia 

multa  habet,  homil.  5  de  Incomprehensibili 

Dei  natura,  circa  finem,  et  homil.  21,  24,  40 

et41  ad  Populum.  Nec  videtur  dissimile,  quod 

habet  Ambrosius ,  Luc.  22,  c.  de  Negatione 

Petri,  et  repetit,  serm.  46,  et  habetur  de  Poe- 

nitentia,  d.  1,  cap.  1  et  2  :  Lacrymce,  inquit, 

lavant  delictum,  quod  ore  pudor  est  confiteri; 

lacrymas  Petri  lego ,  satisfactionem  non  lego. 

Et  simili  modo  Cassianus,  collat.  20,  c.  8, 

postquam  posuerat  multa  remedia  ad  pecca- 

torum  remissionem  obtinendam,  subdit  circa 

finem  :  Si  verecundia  retrahente  revelare  ea 

coram  hominibus  erubescis,  illi,  quem  latere 

non  possunt,  confiteri  ea  jugi  supplicatione  non 

desinas,  et  dicere  :  Quoniam  iniquitatem  meam 

ego  cognosco.  Et  alia  referuntur  in  Decreto, 

de  Poenit.,  d.  1,  a  princ,  usque  ad  c.  36. 

40.  Prima  expositio  ad  Chrysostomum.  — 
Secunda  expositio.  — Ad  Ghrysostomum  com- 
munis  responsio  est ,  iilum  tantum  docere  vo- 
luisse,  non  esse  necessariam  confessionem 
publicam  ;  nam  ideo  ssepe  ait :  Non  acl  tliea- 
trum  voco,  non  testes  requiro,  etc.  Hoc  prius 
siguificavit  Gratianus,  de  Poenit.,  d.  5,  §  His 


sunt   moderni   scriptores ;  et 

prsecipue  videri  possuntRuardus,  dict.  art.  5, 

et  Baronius,  dict.  anno  56.  Qui  consequenter 

aiunt,   quando  Chrysost.   dicit  confitendum 

esse  soli  Deo,  non   excludere  sacerdotem, 

qui  non  ut  homo  ,  sed  ut  gerens  vices  Dei, 

confessionem  audit.   Plurimum  vero  obstant 

huic  expositioni  nonnulla  verba  Chrysostomi, 

quee  in  objectione  advertimus,  quibus  videtur 

excludere  ministerium  linguse,  et  dicere  sola 

cogitatione  sufficienter  fieri  confessionem.  Ad 

quam  objectionem  videtur  Gratianus  his  ver- 

bis  respondere  :  Neque  enim  est  necesse ,  ut 

qua?  semel  sacerdoti  confessi  fuerimus,  denuo 

confiteamur,  sedlingua  cordis,  non  carnis  a^iud 

judicem  verum  ea  jugiter  confiteri  debemus. 

Videtur  enim  Chrysost.  in  dictis  locis  alludere 

ad  antiquam  consuetudinem,  et  ad  mutatio- 

nem  a  Nectario  factam;  solebant  enimfideles, 

ut  diximus,  etiam  post  sacramentalem  confes- 

sionem  aliqua  peccata  publice  confiteri,  vel 

certe  ad  presbyterum  poenitentiarium  acce- 

dere,  ut  de  eis  eum  consulerent.  Hoc  ergo 

prsedicabat  postea   Chrysostomus  non  esse 

necessarium  ,   sed  apud  Deum  poenitentiam 

agere  sufficere  sola  cogitatione,  scilicet,  post 

confessionem  sacramentalem  rite  factam.  Se- 

cunda  vero  expositio,  et  mihi  valde  probabi- 

lis  est,  Chrysostomum,  licet  in  illis  locis  trac- 

tet  de  confessione  sacramentali,  et  secreta, 

non  tamen  negare  absolutam  necessitatem 

confessionis  pro  eo  tempore,  quo  prseceptum 

ejus  obligare  potest ;   sed  solum  intendere 

confessionem  non  esse  necessariam  semper 

in  re  ipsa  ad  justificationem  et  remissionem 

peccati ,  sed  per  solam  interiorem  conversio- 

nem  posse  statim  hominem  justificari.  Hujus 

autem  rei  signum  esse  potest,  quia  in  multis 

ex  dictis  locis  tractat  Chrysostomus  de  quoti- 

diano  examine  conscientise,  et  hortatur  fide- 

les,   ut  statim  exeant  ab  statu  peccati,  ad 

quod  ait  non  esse  necessarium  statim  confi- 

teri.  Cui  expositioni  consonat  canon.  33  Con- 

cilii  Cabilonens.  II,  qui  sichabet :  Quidam  so- 

lummodo  Deo  confiteri  debere  dicunt  peccata, 

quidam  vero  sacerdotihis  confitenda  esse  per- 

censent;  quod  utrumque  non  sine  magno  fructu 

intra  sanctam  fit  Ecclesiam,  ita  duntaxat ,  et 

ut  Deo,  qui  remissor  est  peccatorum ,  confiiea- 

mur  peccata  nostra,  et  secundum  institutionem 

Apostoli  confiteamur  alterutrum  peccata  nostra. 

Id  est,  ita  confiteamur  Deo,  ut  non  excluda- 

mus  confessionem  sacerdotis  suo  tempore  fa- 

ciendam,  juxta  ea  quse  sectione  sequente  de- 


anctoritatibus ,  post  cap,  Quis  aliquando.  Et    clarabimus.  Denique ,  Chrysostomum  in  hac 


DISPUTAT.  XVII.  SECT.  III. 


379 


parte  recte  sensisse,  ideoque  altero  ex  his 
modis  exponendum  esse,  constat  ex  variis 
ejus  locis  supra  citatis,  disput.  prseced.,  cum 
de  potestate  remittendi  peccata  ageremus,  in 
quibus  claves  Ecclesise  optime  declarat.  Idem 
sumiturexhom.  20et30  ejusdeminGenesim, 
et  ex  hom.  10  et  33  in  Matth. 

41.  Amlrosius  explicatur.  —  Explicatur 
Cassianus.  —  Ad  Ambrosium  facilis  est  res- 
ponsio,  quamvis  Glossa  in  c.  1  et  2  de  Poenit, 
d.  1,  male  illa  verba  interpretelur,  et  alii 
multa  de  illis  dicant  ,  ut  videre  licet  in  Na- 
varro  ibidem,  et  Cano  supra.  Nam  in  prio- 
ribns  verbis  non  ait  Ambrosius ,  si  quis 
pudorem  habeat  confitendi  delictum ,  la- 
crymas  posse  sufficere  ad  lavandum  illud ; 
sed  sensus  potius  est  lacrymas  lavare  delic- 
tum  ,  quod  cum  pudore  confitendum  est. 
In  verbis  autem  posterioribus  ,  cum  ait 
Ambrosius :  Satisfactionem  non  lego,  non  lo- 
quitur  de  propria  satisfactione  pro  peccato ; 
nam  satis  legitur  satisfactio  Petri  cum  legitur 
flevisse  amare.  Satisfactionem  ergo  vocavit 
excusationem  peccati,  qusede  Petro  non  legi- 
tur.  Unde,  quod  defendi,  inquit,  non  potest, 
fleri  potest ;  recte  flevit,  et  tacuit,  quia  quod 
fleri  solet ,  non  solet  excusari.  Unde  potius 
sensit ,  propter  pudorem  neminem  debere 
hoc  raodo  excusari  a  confessione  peccati;  et 
ideo  subdit :  Lacrymce  verecundice  consulunt, 
etsaluti,  non  erubescunt  in  petendo ,  etc.  Ad 
Cassianum  cum  aliis  applicandae  sunl  respon- 
siones  ad  Chrysostomum  datee.  Nam  Cassia- 
nus  aperte  loqui  videtur  de  confessione  pu- 
blica.  In  aliis  vero  locis  saepe  dicunt  Patres 
internam  confessionem  sufficere,  scilicet  ad 
justificationem  ;  non  excludunt  tamen  con- 
fessionem  suo  tempore  faciendam,  ut  statim 
amplius  declarabimus. 

SECTIO  III. 

Vtrum  hoc  sacramentum  in  re  susceptum  sit  ne- 
cessarium  medium  ad  remissionem  peccati,  vel 
stifficiat  in  voto,  et  quomodo. 

1.  Ratio  dulitandi.  —  Quorumdam  opinio. 
—  Haec  est  tertia  difficultas  circa  resolutio- 
nem  prsecedentis  sectionis  ;  nam  sine  medio 
necessario  non  potest  finis  comparari ;  remis- 
sio  autem  peccati  seepius  comparari  potest 
sine  hoc  sacramento  ,  ut  paulo  antea  cum 
Chrysostomo  dicebamus ,  ut  docet  expresse 
Concilium  Tridentinum,  sess.  14,  cap.  4 ; 
quomodo  ergo  sacramentum  hoc  est  medium 
necessarium  ad  hunc  effectum  ?  Propter  hoc 


dixerunt  aliqui  in  peccato  mortali  duo  esse, 
scilicet  maculam  culpse ,  et  reatum  pcense 
seternse  ;  et  quantum  ad  primum,  posse  re- 
mitti  peccatum  ante  confessionern ,  quia  po- 
test  contritio  charitate  formari ,  ut  Tridenli- 
num  dixit ;  charitas  autem  excludit  maculam 
peccati.  Quantum  ad  secundum  autem  ne- 
gant  peccatum  dimitti  ante  sacramentalem 
confessionem  peccati,  propter  difficultatem 
tactam.  Quo  fit ,  ut  ex  horum  sententia  sa- 
cramentum  hoc  non  sit  medium  necessarium 
ad  remissionem  peccati  quoad  culpam,  sed 
solum  quoad  seternam  pcenam. 

2.  Hsec  sententia  sumitur  ex  Richardo  ,  et 
Hugone  de  S.  Victor.,  et  Medina,  citatis  dis- 
putatione  preecedenti,  sect.  2.  Tamen  ex  ibi- 
dem  dictis  sufficienter  impugnantur  ,  tum 
quia,  sicut  ibi  ostensum  est,  potestatem  cla- 
vium  non  solum  respicere  pcenam,  sed  etiam 
culpam,ut  talis  est,  ita  est  certum,  sacramen- 
tum  hoc  non  solum  esse  medium  necessarium 
ad  remissionem  pcenae  ,  sed  etiam  ad  remis- 
sionem  culpse,  quia  hsec  necessitas  in  iila  po- 
testate  fundatur,  ut  dictum  est.  Etideo  Conci- 
lium  Tridentinum  de  peccatis  quoad  culpam 
loquitur,  cum  de  illa  potestate,  et  de  necessi- 
tate  hujus  sacramenti  sermonem  habet.  Tum 
etiam,  quia  ostensum  est  remissionem  pcenae 
eeternse  non  separari  a  remissione  culpae 
mortalis,  et  e  contrario  ;  ergo  repugnat  hoc 
sacramentum  esse  necessarium  ad  remissio- 
nem  pcenee  Qeternse,  et  ad  remissionem  cul- 
pse  non.  Et  declaratur  manifeste;  ponamus 
enim,  eum,  qui  sine  hoc  sacramento  justifica- 
tus  est,  paulo  post  mori  sine  nova  culpa  :  an 
ergo  ille  consequetur  regnum  ccelorum,  nec- 
ne?  hoc  posterius  dici  non  potest,  alias  homo 
in  gratia  constitutus,  et  in  ea  mortuus,  non 
salvaretur;  quod  dicere  erroneum  est.  Ergo 
consequetur  homo  seternam  salutem  sine  reali 
susceptione  hujus  sacramenti ;  ergo  remitti- 
tur  illi  pcena  aiterna ;  ergo  non  magis  est  me- 
dium  necessarium  hoc  sacramentum  ad  re- 
missionem  culpse ,  quam  poense  seternse. 

3.  Sacramentum  hoc  in  voto  sufflcere.  — 
Vera  resolutio. — Modus  loquendi  Medince  im- 

probatur.  —  Vera  ergo  responsio  est,  sacra- 
mentum  hoc  in  re  ita  sumptum  non  esse 
semper  medium  necessarium  ad  justificatio- 
nem  vel  remissionem  peccati,  sed  sufficere 
in  re  vel  in  voto.  Quee  est  certa  conclusio  ,  et 
communis  Theologorum  cum  Magistro,  d.  M, 
et  D.  Thom.  ibi,  et  supra,  q.  86,  art.  2.  Ubi  de 
hac  re  dictum  est.  Idem  D.  Thomas,  4  contra 
Gent.,  c  72;  Gabriel,  d.  14,  q.  2,  art.  2,  et 


380 

d.  16,  q.  1,  art.  3.  Et  nunc  est  defmita  in 
Tridentino,  sess.  6,  c.  14,  et  sess.  14,  cap.  4 ; 
ct  de  illa  videri  potest  Leo  Papa,  ep.  91  ad 
Theodorum,  cap.  3.  Ratio  vero  est,  quia  verae 
conversioni  in  Deum  per  contritionem  pro- 
missa  est  remissio  peccati,  et  cum  sacramen- 
tum  non  possit  statim  adhiberi,  propositum 
ejus  sufficit,  quia  apud  Deum  voluntas  pro 
facto  reputatur.  Nec  mihi  placet  modus  lo- 
quendiMedinse,  tract.  2  de  Confessione,  q.  4  de 
confessione  necessitatis  ,  qui  dicit  ita  remitti 
peccatum  per  coufessionem  in  voto  tantum  , 
ut  possit  homo  dici  aliquo  modo  manere  in 
peccatis,  quandiu  non  absolvitur.  Quod  ideo 
videtur  dicere  ,  quia  probabilem  existimat 
opinionem  jam  improbatam.  Cum  ergo  per 
contritionem  cum  voto  sacramenti  perfecte 
lollatur  culpa,  et  reatus  pcenae  eeternee,  et  so- 
lum  manere  possint  reliquise  peccati,  et  rea- 
tus  poenee  temporalis,  quae  non  habent  ratio- 
nem  culpse,  nullo  modo  dici  potest,  hominem 
sic  justificatum  manere  aliquo  modo  in  pec- 
catis,  magis  quam  illum  qui  justificatus  esl 
per  confessionem,  in  quo  etiam  possunt  ma- 
nere  reliquiae  peccati ,  et  reatus  pcenee  tem- 
poralis. 

Quid  sit  peccaium  remitti  per  sacramentum  in 
roto. 

4.  Quorumdam  opinio  rejicitur. —  Duo  vero 
explicanda  supersunt.  Primum  est,  quid  sit 
peccata  remitti  per  hoc  sacramentum  in  vo- 
to.  Secundum  est ,  quale  debeat  esse  hoc  vo- 
tum.  Circa  primum  dicunt  aliqui,  peccatum 
remitti  in  voto  sacramenti  pcenitentiee,  esse 
remitti  sub  conditione  suscipiendi  sacramen- 
tum.  Sed  heec  locutio  vitanda  est,  et  quando 
in  aliquo  Catholico  auctore  invenitur,  pie  ex- 
plicanda.  Nam  quando  peccatum  remitlitur 
per  contritionem,  vere  et  absolute  remittitur, 
quia  slatim  justificatur  homo  vere  ac  pro- 
prie;  in  homine  autcm  juslificato  nihil  dam- 
nationis  manet,  teste  Paulo  ;  ergo  in  homine 
sic  contrito  peccatum  non  mauet;  ergo  abso- 
lute  remittitur.  Nam  si  solum  esset  remissio 
sub  conditione,  non  haberet  effectum,  donec 
impleretur  conditio,  quia  eonditionalis  nihil 
ponit  in  esse,  donec  conditio  impleatur.  Unde 
scqueretur  ulterius,  nullius  fruclus  esse  con- 
tritionem,  quia  sub  ilJa  conditione,  etiam  non 
habenti  contritionem  promissa  est  remissio 
peccati,  si  digne  confiteatur.  Quod  si  forte  di- 
eatur,  per  contritionom  statim  dari  remissio- 
nem  peccatu  tamen  snb  ea  conditione,  ut 
postea  sequatur  confessio,  vel  saitem  non  vo- 


DISPUTAT.  XVJI.  SECT.  III. 


luntarie  omittatur,  advertendum  est  duobus 
modis  hoc  intelligi  posse.  Primo  ut  effectus 
illius  remissionis,  scu  duratio  ejus  vere  pen- 
deat  ab  illa  conditione,  ita  ut,  illa  non  imple- 
ta,  revocetur  facta  remissio.  Et  hic  sensus  est 
omnino  falsus,  et,  quoad  cuJpam,  apertam  re- 
pugnantiam  involvens ;  quoad  poenam  vero 
eeternam,  vel  etiam  temporalem  semel  remis- 
sam,  est  saltem  impossibilis  secundum  legem 
ordinariam,  ut  in  superioribus  declaratum, 
et  ostensum  est.  Secundo  potest  clici  id  fieri 
sub  conditione,  non  quia  fiat  cum  dependen- 
tia  ab  executione  talis  conditiouis,  sed  quia 
fit  sub  onere  ,  seu  cum  obligatione  implendi 
talem  conditionem.  Et  hic  sensus  verus  est ; 
tamen  quia  locutio  est  ambigua  et  impropria, 
dicendum  non  est  remissionem  esse  condi- 
tionatam,  sed  cum  obligatione  postea  confi- 
tendi  taha  peccata. 

5.  Alia  opinio. — Improhatur.  —  Hinc  vero 
colligunt  alii,  contritionem  tollere  peccatum 
quatenus  includit  hoc  sacramentum  in  voto, 
nihil  aliud  esse,  nisi  quod  propositum  confi- 
tendi  necessarium  nunc  est  ad  remissionem 
peccati,  et  ad  contritionem  habendam,  eo 
quod  nunc  datum  nobis  sit  divinum  preece- 
ptum  confitendi  peccata  morlalia,  quod  sem- 
per  obligat,  etiamsi  contritionem  eorum  ha- 
buerimus.  Quod  si  objicias,  quia  hoc  modo 
etiam  remittetur  peccatum  per  Eucharistiam 
in  voto,  et  per  omnem  alium  actum  virtutis, 
qui  sit  in  preecepto;  nam  etiam  propositum 
implendi  quodcunque  prseceptum  est  de  ne- 
cessitate  contritionis,  atque  adeo  necessarium 
ad  remissionem  peccati ;  responderi  potest, 
hanc  esse  differentiam  inter  hoc  sacramentum 
et  Eucharistiam,  vel  alios  actus  virtutis,  quod 
hoc  sacramentum  de  se  est  remedium  pecca- 
ti,  et  in  hunc  finem  per  se  institutum;  quod 
non  habet  Eucharistia,  vel  alii  actus.  Et  ideo 
propositum  confitendi  est  propositum  susci- 
piendi  quoddam  remedium  talium  peccato- 
rum  ,  cui  per  accidens  est,  quod  circa  remis- 
sionem  liorum  peccatorum  niliil  operetur, 
quia  jam  invenit  factum.  Sed  hoc  totum  non 
satis  declarat  necessitatem  medii,  sed  pra?- 
cepti  tantum,  respectu  peccatorum  ,  quse  per 
contritionem  ablata  sunt;  nam  quod  hoc  sa- 
cramentum  sit  remedium  peccatorum,  nimis 
materiale  est  respectu  illorum,  quia  non  in- 
tenditur  sub  hac  ratione,  cum  circa  illa  nihil 
operari  possit;  ergo  solum  intenditur  ut  quid 
pra?ceptum. 

6.  Aliorum  sententia.  —  Rejieitur.  —  Pro- 
pter  quod  addunt  alii  esse  ita  hoc  sacramen- 


DISPUTAT.  XVII.  SEGT.  III. 


381 


tum  remedium  peccatorum,  ut  etiam  ipsa 
contritio,vel  auxiliumad  illam,  in*virtute  hu- 
jus  sacramenti  et  per  votum  ejus  conferatur. 
Quod  significavit  Ferrariensis,  4  contra  Gen., 
c.  72.  Non.potest  tamen  recte  intehigi,  quia 
auxilium  ad  contritionem  est  prius  ipsa  con- 
tritione,  et  consequenter,  per  se  loquendo,  est 
etiam  prius  quam  votum  suscipiendi  sacra- 
mentum  ;  non  ergo  potest  illud  auxilium  dari 
ratione  ipsius  sacramenti  iu  re  vel  iu  voto 
suscepli.  Et  eadem  ratione  nec  contritio  ipsa 
dari  potest  propter  votum  sacramenti,  tum 
quia  contritio  non  aliter  datur  quam  dando 
auxilium  ad  ipsam;  tum  etiam,  quia  volum, 
vel  in  ipsa  contritione  includitur,  vel  esse 
potest  quid  posterius  ipsa;  ergo,  sicut  votum 
ipsum  non  potest  dari  ratione  sacramenti,  ita 
nec  contritio  datur  ratione  sacramenti  in  vo- 
to  suscepti.  Denique  in  superiori  tomo  gene- 
ratim  ostendimus,  sacramenta  nihil  operari 
proprie  et  ex  opere  operato,  iu  voto  vel  de- 
siderio  tautum  suscepta,  donec  re  ipsa  appli- 
centur. 

7.  Vera  sententia. —  Dico  ergo,  peccata  re- 
mitti  per  hoc  sacramentum  in  voto,  quia  hoc 
sacramentum  ita  est  nunc  insLitutum,  ut  ejus 
susceptio  pertineat  ad  integram  dispositionem 
seu  satisfaciionem  ex  parte  nostra  necessa- 
riam  ad  remissiouem  peccati ;  nam  hinc  fit, 
ut  quamvis  remittatur  peccatum  existente 
sola  contritioue,  semper  id  liat  in  ordine 
ad  coufessionem.  Ad  eum  modum,  quo  in 
emptione  alicujus  rei  ante  solutum  integrum 
pretium,  dominium  et  possessio  rei  confertur ; 
quamvis  tunc  absolute  detur,  tamen  idfitcum 
ordine  ad  futuram  solutioncm ;  unde  quando 
hsec  postea  fit,  licet  non  acquiratur  novum, 
aut  majus  dominium  talisrei,  solvitur  tamen, 
et  prior  contractus  in  suo  ordine  completur. 
Sic  ergo  intelligendum  est  id,  quod  tracta- 
mus ;  datur  enim  per  contritionem  remissio 
peccati  in  ordine  ad  futuram  confessionem 
quasi  ad  futuram  solutionem;  unde,  cum  pos- 
tea  fit  ccnfessio,  completur  contractus  prior, 
quantum  ex  parte  nostra  potest,  et  debitum 
est.  Accedit  preeterea,  quod  etiam  tunc  per 
sacramentum  completur  quodammodo  justi- 
ficatio  prior,  quai  minus  perfecta  fuerat  ob 
defectum  sacramenti  ;  postea  rautem  perfi- 
citur,  et  infunditur  gratia  per  se  sufficiens  ad 
remissioncm  talium  peccatorum,  quse  gratia 
sacramentalis,  per  se  etiam  loquendo,  erat 
necessaria,  et  cum  ordine  etiam  ad  illam  da- 
ta  fueral  prior  remissio.  Et  ideo,  licet  quoad 
abiaiionem  peccati  in  re  nihil  ei  addatur,  ta- 


men  quoad  positivam  formam  expulsivam 
peccati  aliquid  ei  additur.  Et  propterea  for- 
tasse  Alens.,  4p.,  q.  18,  memb.  2,  art.  1,  hoc 
sacramentum  dixit  esse  veluti  formam  perfi- 
cientem  contritionem,  et  effectum  ejus,  quo- 
ad  remissionem  peccati,  quia  complet  modo 
explicato  hunc  effeclum.  Et  sub  ea  ratione 
votum  ejus  est  necessarium,  non  tantum  ne- 
cessitate  prsecepti,  sed  etiam  medii,  quam- 
visheec  duo  separabilia  non  sint  in  hoc  sacra- 
mento,  ut  diximus. 

An  votum  hujus  sacramenti  debeat  esse  expli- 
citum,  an  sufficiat  implicitum. 

8.  Cani  opinio.  — Circa  secundum,  difficul- 
tas  est  in  hac  conclusione,  an  oporteat  hoc 
votum  sacramenti  esse  explicitum,  vel  suffi- 
ciat  implicitum.  Cauo  enim  supra,  dict.  re- 
lect.,  p.  5,  post  medium,  dixit  requiri  expli- 
citum.  Quam  sententiam  tribuit  Magistro  et 
D.  Thomee.  Sed  re  vera  autiqui  non  sunt  usi 
tali  distinctione,  licet  interdum  dicant  requiri 
propositum,  seu  desiderium  sacramenti,  ut 
videre  est  in  Bonav.,  d.  17,  art.  1,  q.  4  ;  Du- 
rando,  q.  2  ;  Palud.,  q.  2,  art.  3.  Fundamen- 
tum  Cani  esl,  quia  alias  contritio  nunc  suffi- 
ceret  ad  justificationem  per  se,  et  vi  sua  sine 
ordine  ad  claves;  quod  est  contraTrid.,  sess. 
6;  c.  14,  et  sess.  14,  c.  4,  et  contra  Concilium 
Complutense,  et  definitionem  SixtiIV,quseibi 
refertur.  Sequelam  non  probat.  Probari  vero 
potest,  quiasi  sufficit  propositum  implicitum, 
id  solum  erit  propositum  servandi  omnia  man- 
data,  et  quia  nunc  unum  ex  iis  mandatis  est 
praeceptum  confessiouis,etiamhocin  illo  uni- 
versali  proposiio  conlinebitur,  sicutalia;  ergo 
non  magis  justifieabit  contritio  in  voto  hujus 
sacramenti,  quam  in  voto  Eucharistise,  vel 
restitutionis,  aut  similium.  Confirmatur,  quia 
hsereticus,  vel  schistnaticus  non  potest  conse- 
qui  remissionem  peccati,  nisi  explicite  propo- 
nat  reconciliari  Ecclesise  ,  teste  Augustino  , 
libro  de  Vera  et  falsa  religione,  c.  12  ;  ergo 
similiter,  etc. 

9.  Votum  implicitum  sufficere,  vera  senten- 
tia.  —  Contraria  nihilominus  sententia  ,  et 
communis  est,  et  vera,  et  mihi  practice  certa, 
sufficere  scilicet  votum  implicitum,  quale  in- 
cluditur  ex  natura  rei  in  amore  Deisuper  om- 
nia,  et  proposito  servandi  omnia  mandata  , 
supposita  institutione,  et  necessitate  hujus  sa- 
cramenti.  Hoc  sentit  D.  Thom.,  d.  17,  q.  3, 
art.  5,  q.  1  ;  Richard.,  art.  1,  q.  1,  ad  4;  Bo- 
nav.,  art.  2,  q.  4,  iu  ultimo  argumento  cum 
solutione;  Major  ,   d.   14,  q.  2;  et  Gabriel 


382 


sup.;  Adrian.,  q.  1  de  Confessione,  ad  2  ;  So- 
to,  d.  14,  q.  1,  art.  5,  et  d.  17,  q.  2,  art.  1,  in 
fine,  qui  refert  Alens.,  q.  76,  memb.  2,  ubi 
reqnirit  quidem  propositum,  non  tamem  ex- 
plicat  quale  illud  futurum  sit.  Idem  tenet  Na- 
varr.,  inSumma,  c.  1,  num  15.  Et  hoc  magis 
sumitur  ex  Trident.,  sess.  14,  c.  4.  Ubi  in- 
quit,  nunc  non  esse  tribuendam  remissio- 
nem  peccati  ipsi  contritioni  sine  voto  sacra- 
menti,  quod  in  illa  includitur  ;  vera  ergo  con- 
tritio,  si  talis  est,  includit  hoc  votum  ;  dixe- 
rat  autem  paulo  antea  idem  Concilium  ,  ad 
veram  contritionem  satis  esse  cum  detesta- 
tione  propositum  servandi  omnia  mandata. 
Ratio  vero  est,  quia  nullum  est  fundamentum 
ad  requirendum  hujusmodi  propositum  ex- 
plicitum  ;  nec  potest  ostendi  preeceptum  de 
hac  re,  neque  ex  Scriptura,  neque  ex  tradi- 
tione  aliqua.  Confirmatur,  et  explicatur  hoc 
modo  :  nam  vel  hoc  propositum  requiritur, 
quia  sine  illo  non  potest  haberi  vera  contri- 
tio  ;  et  hoc  est  falsum,  quia  etiamsi  quis  non 
recordetur  expresse  confessionis,  potest  ha- 
bere  omues  actus,  quos  supra  diximus  perfi- 
cere  contritionem,  quia  nulla  est  repugnan- 
tia,  et  gratis  diceretur,  Deum  non  dare  gra- 
tiam  excitantem ,  vel  adjuvantem  necessa- 
riam  ad  illos  actus,  nisi  habenti  actualem 
memoriam,  et  formale  desiderium  confessio- 
nis.  Vel  requiritur,  quia  licet  haberi  possit 
contritio  sine  tali  voto,  non  tamen  sufficit  ad 
j ustificationem ;  et  hoc  est  omnino  falsum, 
tum  quia  illi  contritioni,  ut  dictum  est,  sem- 
per  est  conjuncta  gratia  et  charitas  tanquam 
ultimee  dispositioni  ;  tum  etiam  quia  in  illa 
includitur  votum  sacramenti,  et  utrumque 
dixit  Concilium.  Et  confirmatur,  quia  alias 
pari  ratione  dici  posset ,  contritionem  non 
sufficere  sine  reali  susceptione  sacramenti. 
Vel  requiritur  hoc  votum,  ut  suppleat  vicem 
sacramenti,veluti  dando  gratiam  exopere  ope- 
rato ;  et  hoc  est  etiam  omnino  falsum,  quia  j  us- 
tificatio,  quee  solum  fit  per  sacramentum  in 
voto,  tantum  fit  ex  dispositione  operantis  ; 
neque  ibi  confertur  nlla  gratia  sacramenta- 
lis,  ut  in  superioribus  seepe  dictum  est.  Alias 
pari  ratione  dici  posset,  hominem  justificari 
ex  opere  operatoper  attritionem  cum  formali 
desiderio  sacramenti.  Confirmatur  ,  quia  in 
baptismo  sufficit  votum  implicitum,  ut  docet 
D.  Thom.  sup.,  q.  69,  art.4  ,ad  2,  ubilate  de 
hac  re ;  ergo  pari  ratione  in  hoc  sacramento, 
qnia  eadem  est  ratio ;  et  sicut  potest  quis  ha- 
bere  fidem  et  contritionem  cum  ignorantia 
invincibili  baptismi,  ita  potest  baptizatus  ha- 


DISPUTAT.  XVIII.  SECT.  I. 

bere  fidem  et  contritionem  cum  oblivionein- 
vincibiliconfessionis,  vel  etiam  cum  ignoran- 
tia  ;  ergo  eadem  est  ratio. 

10.  Fundamento  Cani  satisfit. — Ad  funda- 
mentum  Gani  negatur  sequela  ;  et  ad  proba- 
tionem  jam  supra  explicatum  est,  non  tri- 
buieffectum  specialitervoto  sacramenti,  quia 
ex  parte  hominis  requiratur  ad  illud  votum 
actus  vel  desiderium  expressum ;  sed  quia 
tale  sacramentum  non  solum  est  preeceptum, 
sicut  alia,  sed  est  per  se  institutum  ad  re- 
missionem  illorum  peccatorum,tanquam  me- 
dium  necessarium  ad  illum  effectum.  Unde 
quando  in  absentia  sacramenti  datur  talis  effec- 
tus  per  contritionem,  illa  dicitur  habere  ordi- 
nem  adtale  sacramentum,  quia  supplet  vicem 
ejus,  et  quia  semper  illa  peccata  manent  subji- 
cienda  clavibus  ex  vi  illius  voti  et  propositi. 
Ad  confirmationem  vero  respondetur,  si  sit 
sermo  de  heeretico,  non  esse  simile  ;  ille  enim 
non  potest  justificari,  nisi  incipiat  habere 
veram,  et  formalem  fidem  ;  et  ideo  necesse 
est,  ut  habeat  voluntatem  credendi,  etconse- 
quenter  redeundi  ad  Ecclesiam  ;  si  autem  es- 
set  schismaticus  non  heereticus,  sed  retinens 
veramfidem,illejustificaripossetcum  dolore, 
et  proposito  servandi  omnia  mandata. 


DISPUTATIO  XVIII. 

DE  ESSENTIA  ET  RITU   HUJUS    SACRAMENTI  IN 
COMMUNI. 

Duobus  modis  potest  definiri  essentia  hujus 
sacramenti  :  primo  metaphysice  per  suum 
genus  et  differentiam,  etdicetur  esse  signum 
efficax  gratiee  remissivee  peccati  post  baptis- 
mum  commissi  ;  quee  definitio  nota  est  ex 
dictis.  Alio  modo  agendum  est  de  essentia 
hujus  sacramenti,  declarando  partes  quasi 
physicas  ejus,  materiam  scilicet,  et  formam  ; 
quod  hic  generatimpreestabimus,  postea  spe- 
ciatim. 

SECTIO  I. 

Quamam  sit  materia remota  kujus  sacramenti. 

1 .  Prima  opinio.  —  Quoniam ,  ut  osten- 
dam  sectione  sequente,  sacramentum  hoc, 
sicut  alia  novee  legis,  materia  constat,  et  for- 
ma,  dicendum  prius  hoc  loco  est  de  materia 
remota,  ex  qua  solet  materia  proxima  con- 
fici.  Quidam  autem  ita  loquuntur,  ut  dicant 
materiam  remotam  esse  ipsum  peccatorem, 
qui  absolvitur,  ut  b.  Thom.,  Opusc.  22,  c. 
4,  et  Gerson,  in  Floribus  moralibus. 


DISPUTAT.  XVIII 

2.  Peccatum  actuale  post  baptismum  com- 
missum  esse  materiam  remotam  hujus  sacra- 
menti.—Assertio  prima.— Verumtamen  pec- 
cator  potius  est  subjectum,  de  quo  nunc  non 
agimus  ;  nam  hoc  subjectum  commune  est 
omnibus  sacramentis,  et  ad  hoc,  sicut  et  ad 
ceetera  prseter  baptismum,  supponi  debet  bap- 
tizatus.  Igitur  dicendum  estimprimis  ex  com- 
muni  sententia,  peccatum  actuale,  post  bap- 
tismum  commissum,  esse  materiam  remotam 
hujus  sacramenti.  Ita  docent  omnesTheologi 
statim  citandi,  cum  D.  Thom.,  q.  84,  art.  2 ; 
P.  Soto,  lect.  2  et  3  de  Pcenit.;  Soto,  d.  14,  q. 
1,  art.  2  ;  Medina,  Cod.  de  Pcenit.,  q.  2.  Di- 
cuntur  autem  peccata  materia  hujus  sacra- 
menti,  non  quia  sint  materia  ex  qua,  sicut 
lignum  estmateriastatuee,  sed  quia  sunt  mate- 
ria  circa  quam  sacramenlum  hoc  versatur. 
Sicut  causa,  de  qua  in  aliquo  judicio  agitur, 
dicitur  materia  ejus  ;  sic  enim  totum  nego- 
tium  hujus  sacramentalis  judicii  circa  heec 
peccata  versatur,  et  ad  illa  tollenda  institutum 
est.  Remota  vero  materia  dicitur  respectu 
essentialium  partium  ,  ex  quibus  proxime 
conficitur  hoc  sacramentum.  Nam  contritio 
sacramentalis,  de  peccato  debet  esse ;  confes- 
sio  etiam,  accusatio  est  peccati  ;  satisfactio, 
ejusdem  est  vindicta;  absolutio  denique  de 
his  peccatis  est,  et  proxime  informat  debitam 
confessionem. 

3.  Originale  peccatum  ad  hanc  materiam 
non  pertinere.  —  Neque  actuale  ante  baptis- 
mum  commissum.  —  Unde  concluditur  primo, 
originale  peccatum  ad  hanc  materiam  non 
pertinere,  quia  nec  propter  illud  tohendum  sa- 
cramentum  hoc  institutum  est ;  neque  iilud 
est  materia  propriee  accusationis,  cum  non  sit 
propria  voluntate  commissum.  Deinde  infer- 
tur,  neque  peccata  actualia  commissa  ante 
baptismum  susceptum  pertinere  ad  hanc  ma- 
teriam,  tum  quia  per  se,  ac  totaliter  remit- 
tuntur  per  baptismum,  et  ideo  ad  ilia  etiam 
tollenda  non  est  ordinatum  hoc  sacramentum; 
tum  etiam  quia  persona  illa  pro  illo  statu  non 
est  de  jurisdictione  Ecclesiee,  et  ideo  ejus  ac- 
tus  non  sunt  subjecti  clavibus.  Unde  talia 
peccata  non  tantum  non  sunt  materia  neces- 
saria,  verum  nec  sufficiens,  nec  debet  illa 
quis  sacramentaliterconfiteri,  cum  ab  eis  non 
possit  sacramentaliter  absolvi.  In  quo  etiam 
Theologi  conveniunt ;  quamvis  sine  funda- 
mento  sentiat  oppositum  Angelus,  verb.  Con- 
fessio,  2,  n.  2,  de  quo  latius  Medv  tract.  2  de 
Confessione,  inprincipio. 


SECT.  I. 


383 


Quodlibet  peccatum  actuale  hominis  baptizaii 
esse  suffcientem  materiam  Jiujus  sacramen- 
ti.  Assertio  secunda. 


4.  Ostenditur  in  mortalibus.  —  Secundo  di- 
cendum  est,  quodlibet  peccatum  actuale  ho- 
minis  baptizati  esse  sufficientem  materiam 
hujus  sacramenti,  non  tamen  seque  necessa- 
riam.  Declaratur,  et  probatur  ;  nam  impri- 
mis  peccatum  mortale  esse  materiam  suffi- 
cientem,  etnecessariam,  constat  ex  omnibus 
dictis  disputatione  prsecedenti,  et  ex  doctrina 
Conc.  Trident.,  sess.  14,  quee  de  hoc  peccato 
maxime  procedit.  Dicitur  autem  tale  pecca- 
tum  materia  necessaria,  rion  quia  sine  illo 
non  possit  confici  hoc  sacramentum;  nam  id 
falsum  est,  ut  statim  dicam  ;  sed  e  converso, 
quia  illud  tclli  non  potest  sine  hoc  sacramen- 
to,  et  quia  si  illud  commissum  sit,  et  nun- 
quam  sit  confessum,  per  se  loquendo,  neces- 
sarium  est,  ut  de  illo  fiat  confessio,  alioquin 
non  erit  validum  sacramentum,  ut  latius  in- 
fra  clispuiando  de  integritate  confessionis  di- 
cetur.  Ubi  latiusconstabit  doctrinam  hanc  ge- 
neraiiter  sumendam  esse  de  omnibus  pecca- 
tis  mortalibus  postbaptismum  commissis,  et 
nunquam  confessis. 

5.  Quomodo  in  venialibus  Jiabeat  locum  as- 
sertio. — Prseterea  locum  habet  conclusio  in 
peccatis  venialibus  ;  nam  illa  etiam  sunt  ma- 
teria  sufficiens,  ut  patet  ex  Trident.,  sess.  14, 
c.  5,  et  can.  7,  et  ex  Leone  X,  in  Bulla  con- 
tra  Lutherum,  in  damnatione  8  art.,et  exGe- 
lasio  Papa,  tom.  de  Vinculo  anathematis ; 
item  ex  usu  omniumfidelium;  denique  ex  ge- 
neralibus  verbis  Christi  :  Quorum  remiseritis 
peccata.  De  quo  latius  Vega,  lib.  13  in  Tri- 
dent.,  c.  3.  Propter  hoc  autem  peccatorum 
genus  addidi  secundam  partem  conclusionis, 
in  qua  conveniunt  omnes  Theologi,  et  sumi- 
tur  ex  eisdem  locis.  Nam  hoc  peccatum,  li- 
cet  sit  materia  sufficiens,  non  est  necessaria, 
tum  quia  potest  aliis  modis  auferri  sine  or- 
dine  ad  hoc  sacramentum,  aut  voto  ejus  ; 
tum  etiam,  quia  licet  adsit  tale  peccatum, 
potest  sine  illius  confessione  sacramentum 
confici,  per  se,  et  ex  certa  scientia  et  volun- 
tate.  Quo  fit,  ut  ex  verbis  Christi  Domini  seepe 
citatis,  illa  priora :  Quorum  remiseritis  pec- 
cata ,  comprehendant  venialia  ;  posteriora 
vero  :  Et  quorum  retiuueritis,  retenta  sunt, 
non  eeque  comprehendant,  quia  non  ita  con- 
stituunt,  aut  faciunt  illam  esse  materiam  ne- 
cessariam,  sicut  mortalia. 

6.  Quomodo  in  peccatis  confessis.—Benedic* 


384 


DISPUTAT.  XVIH.  SECT.  I. 


lusXI. —  Richar.  el-Guillelm.  rejiciuntur. — 
Corollarium. — Ultimo  locum  habet  dicta  con- 
clusio  in  peccatis  confessis  semel,  de  quibus 
certa  est  posterior  pars  assertionis,  quia  talia 
peccata  non  sunt  materia  necessaria,  ut  om- 
nesTheologi  docent,  et  Benedictus  XI  in  Ex- 
travag.  1  de  Privilegiis,  et  dicetur  latius  dis- 
putando  de  integritate.  De  priori  autem  par- 
te,  scilicet,  quod  hsec  peccata  sint  materia 
sufficiens,  nonnulli  dubitarunt  ,  ut  patet  ex 
Riohardo,  d.  18,  art.  2,  q.  4,  et  refert  Guil- 
lelmus  de  Rubion.,  d.  15,  q.  2,  dicens ,  non 
esse  licitum  de  peccatis  his,  prsesertim  solis, 
confessionem  facere.  Nihilominustamen  com- 
munis,  et  certa  sentenlia  est,  hsec  peccataes- 
se  sufficientem  materiam,  si  quis  velit  ea  ite- 
rum  confiteri.  Radocet  Benedictus  XI  indicta 
Extravag.,  dicens,  esse  salubrem  talem  con- 
fessionem.  Gonfirmathoc  etiamCatholicorum, 
et  piorum  omnium  consuetudo.  Batio  vero  a 
priori  pelenda  estex  institutione  ;  nam  Chri- 
stns  concedens  hanc  potestatem,  non  limita- 
vitillamad  uuum  actumremissionis;  alioquin 
vero  est  consentaneum  etcongruumfmi  hujus 
sacramenti,  ut  ita  fuerit  institutum,  tum  pro- 
pter  utilitatem  et  majorem  securitatem  ani- 
marum;  tum  etiam  quia  virtus  pcenitentiae 
iterum  atque  iterum  potest  exercere  suos  ac- 
tus  circa  eadem  peccata  ;  ergo  et  hoc  sacra- 
mentum  ;  nam  juvat  quodammodo  illam  vir- 
tutem,  etideo  esse  debuit  eodem  modo  itera- 
bile.  Et  hinc  infertur  hujusmodi  peccata  jam 
confessa  non  solum  conjuncta  cum  aliis  non 
confessis,  sed  etiam  per  se  sola  sufficere  pos- 
se  ad  eonficiendum  hoc  sacramentum,  pro- 
pter  easdem  rationes.  Qnod  bene  clocuit  Ca- 
jet.,  1. 1  Opusc,  tract.5  de  Confessione,  q.4, 
et  Medina,  tract.  2,  q.  deFructuiterandi  con- 
fessionem. 

7.  Objectio  solvitur.  —  Sed  contra  primo, 
quia  in  nullo  sacramento  potest  forma  see- 
pius  cadere  supra  eamdem  materiam.  Res- 
pondetur  :  supra  materiam  remotam,  nego ; 
supra  proximam,  concedo.  Nam  ex  eadem  nu- 
mero  aqua  possunt  multa  baptismata  confici, 
quia,  licet  aqua,  qua3  est  materia  remota,  sit 
eadem,  tamen  ablutio,  quse  est  materia  pro- 
xima,  potest  esse  diversa.  Sic  ergo  in  propo- 
sito  licet  peccatum  sit  idem,  tamen  confessio 
et  accusatio  est  diversa.  Hinc  tamen  bene 
concluditur,  ut  Medina  supra  notavit,  supra 
eamdem  confessionem  non  posse  iterari  ab- 
solutionem  ;  quod  proprie  fieret ,  quando 
successive  idem  peccatum,  eademconfessione 
accusatum,  bis  remitterelur  per  absolutio- 


nem;  hoc  enim  fieri  non  potest,  sicutnon  po- 
test  hostia  consecrata,  iterum  consecrari ;  at 
vero  simul  per  modum  unius  bene  potest  ea- 
dem  confessio  pluribus  formis  informari,  si- 
cut  in  simili  constat  de  Eucharistia  et  de  ba- 
ptismo. 

8.  Instantia.  —  Sed  urgetur,  quia  etiamsi 
idem  peccatum  iterum  in  confessione  dicatur, 
non  possunt  verba  formse  vere  proferri  circa 
tale  peccatum ,  nec  suum  habere  effectum  ; 
quia  quod  semel  remissum  est,  non  potest 
iterum  remitti ;  sicut  in  naturalibus  ,  quod 
semel  destructum  est,  non  potest  iterum  des- 
truij  et  in  moralibus  sententia  semel  prola- 
ta,  et  executioni  mandata,  non  potest  super 
eamdemcausam  justeiterari.  Et  confirmatur; 
nam  alias  per  secundam  absolutionem  tolle- 
retur  reatus  poenae  temporalis  ex  priori  con- 
fessione  relictus,  et  ita  nulla  esset  necessitas 
satisfactionis,  sed  iterataj  confessionis  ejus- 
dem  peccati. 

9.  Quorumdam  solutio.  —  Vera  solutio.  — 
Propter  hoc  dixerunt  aliqui,  ex  hujusmodi 
materia  verum  confici  sacramentum,  illud 
tamen  non  habere  effectum  ,  quia  invenit 
factum  quidquid  facere  posset.  Quod  saltem 
de  effectu  remissionis  pcense  affirmat  Scot., 
dist.  \§,  ad  primum,  et  sequitur  Gabr.,  q.  i, 
art.  3,  dub.  2.  Oppositam  sententiam  omnino 
veram  censeo,  quam  tenet  D.  Thom.,  d.  18  , 
q.  1,  art.  3,  q.  2,  ad  4  ;  Durand.,  q.  2  ;  Soto, 
q,  4,  art.  3,  in  fine ;  Palud.,  d.  19,  q.  1 ;  et 
bene  Henricus  Gandav.,  Quodlib.  7,  q.  22  et 
24;  Cajetan.  et  Medina  supra.  Ratio  est,  quia 
sacramenta  dant  effectum  infallibiliter  non 
poncntibus  obicem  (supponimus  enim  confi- 
teri  cum  vera  attritione,  et  proposito);  nec 
aliunde  est  incapax  talis  effectus,  quia  potest 
in  gratia  crescere  ;  ergo,  etc.  Item  magis  tunc 
urgebit  argumentum,  quia  signiticatio  for- 
mse  falsa  esset,  ac  propterea  non  solum  su- 
perfluum,  sed  etiam  illicitum  esset  tale  su- 
scipere  sacramentum,  quod  non  posset  ha- 
bere  effectum.  Denique  fere  idem  dici  pos- 
set  de  homine  contrito,  cum  primum  confi- 
tetur  peccatum,  quia  jam  est  peccatum  de- 
structum,  et  gratia  comparata,  seu  obtenta. 

10.  Satisfit  confirmationi.  —  Respondetur 
ergoad  argumentum  negando  majorem,  quia 
hsec  remissio  peccati  fit  per  gratise  infusionem 
etsanctificationeaianimse,  quemeffectum  ha- 
bet  semper absolutio  rite  data,et  remoto  obice 
suscipientis;  et  ideotalis  forma  habethunc  ve- 
rum  sensum :  Ego  tibi  confero  gratiam  remissi- 
vam  peccati,  quantam  est  ex  $e,  ut  latius  dice- 


OISPUTaT.  XV 

raus,  disput.  sequeute.   Ad  confirmationem, 

verura   est  per  secundam  absolutionem  re- 

raitti  aliquidpoenee  temporalis,  sicutper  prio- 

rem,  juxta  dispositionem  recipientis.  Neque 

est  inconveniens,  quod  aliquando  non  sit  ne- 

cessaria  satisfactio  ex  opere  operantis,  si  per 

alia  media  remittatur  pcena  ex  opere  opera- 

to,  vei  per  indulgentias  suo  modo,  et  per  sa- 

crificium  Missee  ;  eo  vel  maxime,  quod   se- 

cunda  confessio  peccati,  ut  est  bonus  actus 

operantis,  actus   pcenalis  est  ,   et  satisfacto- 

rius.  Nullum  ergo  inconveniens  est,  quod  per 

iteratam  confessionem  ejusdem  peccati  tota 

poenailli  debita  tandem  remittatur;  imo  hic 

fortasse  est  unus  finis  talis  institutionis  ;  ideo 

enim  concessum  est,  ut  eadem  peccata  pos- 

sent  ssepius  esse  materia  confessionis,  ut  per- 

fectior  eorum  remissio  comparari  posset,  et  ut 

ila  inducerentur  homines  ad  eorum  pceniten- 

tiam  seepius  agendam.  Neque  etiam  refert  . 

quod  prior  absolutio   semper  maneat  rata, 

quia,  licet  posterior  habeat  suum  effectum, 

nihil  derogat  priori,  sed  unaquseque  habere 

potest  suum    effectum  juxta   dispositionera 

suscipientis.  Neque  oportet  servari  in  omui- 

bus  similitudinem  inter  hoc  judicium,  et  ju- 

dicium   humanum  in    externo  foro,  in  qua 

proportione,  seu  similitudine  fundatur   Sco- 

tus  ;  quia  in  humano  judicio  tantum  intendi- 

tur  liberatio  ab  exteriori  pcena,  et  expeditio 

litis,  juxta  probationem   externam  ;  at  vero 

iu  hoc  judicio  intenditnr  interior  fructus  ani- 

mae,  et  sanitas  ejus,  queepotest  crescerejuxta 

dispositionem  pcenitentis. 

11 .  Peccatum  quoad  culpam  est  materia  sine 
qua  hoc  sacramentum  non  fit.  —  Ultimo  ad- 
dendum  est  in  hac  dubitatione,  peccatum 
quoad  culpam  esse  materiam,  sine  qua  noii 
potest  confici  hoc  sacramentum.  Hoc  a  for- 
tiori  patet  ex  omnibus  dictis.  Itaque,  licet 
quis  dicat  se  habere  reatum  pcenee  temporalis 
ex  confessione  priori  relictum,  non  potest  sa- 
cramentaliter  absolvi,  nisi  culpam  confilea- 
tur;  nam  ad  hanc  remittendam  est  directe 
data  potestas,  ad  pcenain  vero  solum  ut  ad 
quid  accessorium,  ut  patet  ex  illis  verbis  : 
Quorum  remiseritis  peccata,  etc. ,  et  ex  sensu 
et  usu  Ecclesiee.  Item,  quia  illa  non  est  accu- 
satio  proportionata  huic  judicio,  quod  per  se 
debet  fieri  de  culpa,  et  juxta  illius  qualitatem 
pcena  imponi.  Quia  vero  is,  qui  reatum  pcenai 
confitetur,  implicite  fatetur  se  peccasse,  ideo 
ex  hac  parte  videri  posset  illa  sufficiens 
materia;  tamen  etiam  hoc  sensu  est  valde 
implicita,  et  tantum  generalis  confessio,  ac 
xxn. 


III.  SJiCT.  II  385 

propterca  per  se  loquendo,  est  insufficiens. 
12.  Dubitatio  de  culpa  dubia. —  Dubitari  ta- 
men  hic  solet  de  culpa  dubia,  an  sit  suffi- 
ciens  materia.  Breviter  tamen  dico  materiam 
esse  peccatum,  quod  in  re  sit;  in  re  autem 
non  dicitur  esse  peccatum  dubium,  sed  in  or- 
dine  ad  cognitionem  nostram,  ex  qua  non 
variatur  sacraroenti  materia.  Tamen ,  qnia 
in  ordine  ad  nos  potest  similis  casus  accide- 
re,  ideo  dicendum  esl  semper  adhibendara 
esse  maleriam  certam,  si  fieri  possit,  et  ad- 
jungendam  iu  gradu  suo,quia  oportet,  ut 
sit  sacramentum  validum  cum  humana  cer- 
titudine,  si  fieri  possit;  et  alioqui  confessio 
debet  esse  integra,  ut  iatius  infra.  Si  tamen 
contingat  nullam  haberi  posse  materiam  cer- 
tam,  prudenti  arbitrio  confessoris  relinqui- 
tur,  ut  juxta  rnateriae  necessitatem,  et  peri- 
culum,  et  dubiiprobabilitatem,  sacramentum 
conficiat,  absolvendo  sub  eondilione  saltem 
concepta,  ut  constat  ex  generali  doctrina  de 
sacramentis  in  communi. 

SECTIO  II. 

An  sacranientum  poznitentioi  essentialiter  sit  com- 
positum  aliquod,  ex  materia,  et  forma  sacra- 
mentali  constans. 

1 .  Prima  sententia.  —  Quamvis  negari  non 
possit  in  hoc  sacramento  aliquid  esse  per 
modum  inaterice ,  et  aliquid  per  modum  for- 
mse,  ex  generali  doctrina  sacramentorum  tra- 
dita  in  Conciho  Florentino  in  Decreto  Euge- 
nii ,  et  in  Concilio  Tridentino  ,  sessione  sep- 
tima ,  et  explicata  superiori  tomo  in  pro- 
prio  loco  ,  nihilominus  in  essentia  hujus 
sacramenti  explicanda  est  diversitas  inter 
Theologos.  Prima  ergo  sententia  est  totam 
essentiam  hujus  sacramenti  positara  esse  in 
verbis  formee  ,  quamvis  preerequirat  legiti- 
mam  confessionem,  quia  non  potest  senten- 
tia  ferri,  causa  non  audita.  Ita  sentit  Scotus, 
in  A,  d.  14,  q.  4.  Unde  in  d.  16,  q.  1,  diserte 
negat  confessionem,  et  contritionem  esse  par- 
tes  hujus  sacramenti.  Ex  quo  aperle  sequi- 
tur,  sacramentum  hoc  non  constare  materia 
et  forma,  et  ita  in  terminis  concedit  Major 
ibi,  queest.  2,sequens  opinionem  Scoti;  quem 
etiam  sequitur  Gabr.  ibi,  q.  2,  in  principio, 
ubi  cum  Scolo  definit,  hoc  sacramentum  esse 
ahsoluiionem  hominis  pcenitentis,  etc.  In  qua 
definitione  ait  significari,  confessionem  pec- 
catorum  esse  ita  necessariam,  ut  sine  illa  non 
possit  fieri  hoc  sacraraentum;  et  in  hoc,  in- 
quit,  tangitur  materia  hujus  sacramenti,  eo 

23 


386  DISPUTAT.  XVIII.  SEGT.  II. 

modo,  quo  Jiic  invenitur.  Et  inferius  videtur    Thom. ,  hac  3  par 

admitlere,  confessionem  saltem  esse  partem 

hujus  sacramenti.  Hanc  etiam  opinionem  se- 

quitur   Dionysius  Cisterciens.,  d.  23,  q.   2, 

art.  1.  Fundamentum  esse  potest  primo,  quia 

forma  est  tota  rei  essentia.  Sed  hoc  princi- 

pium  in  materialibus  rebus  verum  non  est, 

neque  applicari  potest  ad  sacramentum,  alias 

in  omnibus  sacramentis  forma  tantum  esset 

essentia;  quod  nec  Scotus  ipse  concedit.  Igi- 

tur  motivum  Scoti  fuisse  videtur,  quia  tota 

signifieatio  hujus  sacramentiposita  est  in  illo 

verbo  absolvo  ;  item  etiam  tota  efficacia,  quia 

solum  sacerdos  remittit  peccata;   sacramen- 

tum  autem  essentialiter  est  solum  id,  quod 

significat  et  efficit.  Et  confirmatur,  quia  mi- 

nister  hujus  sacramenti  est  solus  sacerdos,  et 

non  pcenitens ;  ergo  solus  ille   efficit  totam 

essentiam  hujus    sacramenti ;    efficit  autem 

sola  verba,  quibus  absolvit;  ergo  in  illis  solis 

continetur  tota  essentia  hujus  sacramenti. 

2.  Secunda  sententia.  —  Secunda  opinio 
referri  potest  in  contrario  extremo,  nimirum, 
totam  essentiam  hujus  sacramenti  consistere 
in  materia,  vel  in  aliqua  parte  ejus  ;  absolu- 
tionem  vero  esse  quidem  necessariam  ad  per- 
fectionem  ,  seu  complementum  hujus  sacra- 
menti.  Ita  videtur  sentire  Soto  in  4,  dist.  ib, 
q.  J,  art.  \  ;  nam  aperte  negat  absolutionem 
esse  partem  hujus  sacramenti ;  ergo  a  fortiori 
negat  esse  partem  essentialem  ;  ex  quo  plane 
sequitur,  non  esse  de  essentia,  quia  neque 
est  tota  essentia  ,  necparsejus.  Assumptum 
probat  ex  D.  Thoma,  q.  84,  art.  1,  ad  2,  di- 
cente ,  sacerdotem  absolvendo  dare  comple- 
mentum  huic  sacramento  ;  ergo  absolutio,  in- 
quit,  non  est  pars,  sed  complementum.  Ra- 
tionem  adjungit,  quia  sacramentum  hoc  est 
poenitentia;  poenitentia  autem  essentialiter 
non  est  absolutio  sacerdotis^  sed  actus  pce- 
nitentis  ;  ergo.  Atque  hinc  infert,  sacramen- 
tum  poenitentiee  non  esse  compositum  aliquod 
ex  confessione  et  absolutione,  vel,  ut  ipse 
loquitur  ,  non  supponere  pro  tali  cornposito, 
sed  solum  pro  confessione  legilima  et  sacra- 
mentali,  quia  in  illa  sola  est  substantia,  et 
essentia  hujus  sacrarnenti,  sicut  in  artificia- 
libus  substantia  censetur  posita  esse  in  mate- 
ria,  non  in  figura,  vel  forma. 


Sacramentum  pcenitentia?  constare  essentialiter 
ex  materia  et  forma. 

3.  Nihilominus  dicendum  est ,  sacramen- 
tum  hoc  essentialiter  constare  ex  materia  et 
forma.    Ita    sentiunt  antiqui  Theoiogi  ,   D. 


q.  84,  art.  2  et  3,  et  su- 
mitur  ex  eodem,  q.  90,  fere  tota,  et  4  contra 
Gent. ,  c.  62 ,  quibus  locis  Cajetan.  et  Ferra- 
riensis.  Idem  sumitur  ex  Alens.,  4  par.,  tota 
qufest.  60;  Marsilio,  in  4,  q.  10;  Durando, 
dist.  14,  q.  3.  Et  prfecipue  probatur  ex  Con- 
cilio  Florentino  in  Decreto  Eugenii,  ubi  cum 
prius  in  genere  dixisset,  sacramenta  tribus 
perfici,  materia,  forma,  ac  ministro,  postea 
in  hoc  sacramento  propriam  formam,  et  ma- 
teriam  designat ;  et  ex  Concil.  Trident.,  sess. 
d4,  c.  3,  ubi  prius  declarat  formam,  et  mate- 
riam,  ac  materiales  partes  hujus  sacramenti, 
postea  concludit  :  Ha?c  de  partibus  Imjus  sa- 
cramenti  sancta  Synodus  tradens,  etc. 

4.  Cur  actus  pcenitentis  quasi  materia  sa- 
cramenti  pcenitentia?  dicantur  a  Conciliis.  — 
Nec  refert,  quod  hsec  Conciiia  non  vocent  ac- 
tus  poenitentis  simpliciter  materiam  ,  sed 
quasi  materiam  ;  id  faciunt ,  nou  quia ,  eo 
modo,  quo  in  sacramentis  est  materia,  hsec 
non  sit  propria  materia  sacramentalis ,  sed 
quia  vel  tota  materia  sacramentalis  non  est 
propria  ,  sed  per  analogiam  sic  appella- 
tur ,  vel  quia  hsec  materia  non  est  ex  ali- 
quo  elemento,  seu  corpore  sensibili,  sicut 
est  in  aliis  sacramentis.  Et  hsec  posterior  ratio 
est  magis  propria  ;  nam  prior  communis  est 
aliis  sacramentis,  cum  tamen  in  illis  non  ita 
loquantur  Concilia,  sed  absolute  vocent  ma- 
teriam.  Item  illa  prior  ratio  ad  formam  etiam 
posset  applicari,  et  tamen  Concilia  non  dicunt 
verba  sacerdotis  esse  quasi  formam,  sed  sim- 
pliciter  esse  formam.  Igitur  ,  quia  materia 
simpliciter  dicta,  etiam  in  rebus  artificiali- 
bus,  solet  esse  aliquod  sensibile  corpus,  ideo 
aliis  sacramentis,  in  quibus  materia  proxima 
consistit  in  usu  alicujus  corporis  sensibilis, 
materia  simpliciter  tribuitur  ;  quia  vero  hic, 
nec  materia  proxima,  nec  remota  est  corpus 
sensibile,  ideo  (ad  hoc  solum  denotandum) 
addita  est  illa  particula  diminuens,  quasi.  In 
cseteris  vero  omnibus  hic  servatur  tota  ratio  , 
et  munus  materiae,  aeque  ac  in  aliis  sacramen- 
tis.  Nam  sicut  ibi  applicatio  sensibilis  ele- 
menti  habel  imperfectam  significationem,  et 
virtutem,  donec  accedat  forma,  cui  talis  ma- 
teria  suo  modo  supponitur,  ita  etiam  in  prse- 
senti  sacramento  actus  pcenitentis  comparan- 
tur  eodem  modo  ad  verba  sacerdotis. 

5.  Confessio  non  est  materia  circa  quam 
hvjus  sacramenti,  sed  ex  qua.  —  Quapropter 
non  possunt  etiam  dicta  Conciiia  explicari 
convenienter  de  materia  circa  quam  versatur 
absolutio  sacerdotis ,  sed  de  materia  ex  qua 


DISPUTAT.  XVIII.  SECT.  II. 


387 


constat  sacramentura.  Primo  quidem,  qnia 
Concilium  Tridenlinum  aperte  declarat  esse 
partes ,  quae  ad  integritatem  sacramenti  re- 
quirnntnr ;  materia  antem  circa  quam,  non 
est  pars,  sed  quasi  objectum  ;  unde  illo  modo 
potins  peccata  dici  possent  materia  circa  quam 
versalur  absolutio  ;  nam  sunt  qua3  remittun- 
tur.  Deinde,  praedicta  Concilia  ita  tribuunt 
huic  sacramento  banc  quasi  materiam  ,  sicut 
aliis  materiam ;  in  aliis  vero  id  quod  est  ma- 
teria,  non  est  circa  quam,  sed  ex  qua  perfi- 
citur  sacramentum ;  idem  ergo  est  in  prae- 
senti.  Quod  etiam  satis  declarat  ipsa  distinc- 
tio  et  assignatio  materiae  et  formae.  Nam  ma- 
teriaecircaquamnon  correspondet  forma,  sed 
actus,  vel  potentia,  aut  quid  simile;  cum  ergo 
bic  assignetur  materia,  cui  forma  respondet, 
signum  est  serraonem  esse  de  rnateria,  quae 
suo  modo  informatur  per  formam  ,  et  ex  qua 
simul  cum  forma  aliquod  totum  consurgit. 

Sacramentum  hoc  ex  materia  el  forma  tanquam 
ex  partibus  constarz.  Corollarium  1 . 

6.  Ex  bis  ergo  recte  concluditur  primo,  sa- 
cramentum  hoc  ex  materia  et  forma  tanquam 
ex  partibus  constare.  Patet  primo  ex  dictis, 
quia  materia  ex  qua,  est  pars  simul  cum  for- 
ma.  Sed  ait  Soto  ,  in  rebus  artificialibus  for- 
mam  non  esse  partem.  Sed,  ut  notavi  in  su- 
periori  tomo,  agens  de  sacramentis  in  genere, 
non  satis  distinxit  rationem  formse  et  partis. 
Nam,  si  in  rebus  artificialibus  consideremus 
compositionem  pbysicam,  figura  revera  est 
pars  compositi  artificialis,  quia  statua,  verbi 
gratia,  ita  vere  componitur  ex  ligno  et  figura, 
sicut  album  ex  corpore  et  aibedine  (loquimur 
enim  formaliter  de  his  compositis ,  et  non 
tantum  materialiter  de  subjectis).  Si  vero  in 
rebus  artificialibus  consideremus  compositio- 
nem,  ut  sic  dicam,  integralem,  sic  figura  non 
est  pars.  Inter  partes  autem  physicas,  quse 
integrant  subjectum  ipsius  figurae,  una  cora- 
paratur  ad  alteram  ,  ut  raateria  ad  formam  ; 
sic  enim  caput  potest  dici  forma  statuae,  et 
tectum,  domus  ;  et  haec  forma  vere  dicitur 
pars  totius  artificiati,  ad  ejus  integritatem 
concurrens.  In  doctrina  ergo  sacramento- 
rum,  cum  de  forma  agimus,  non  priori,  sed 
posteriori  modo  loquimur.  Nam  priori  modo 
non  sunt  verba  forma  sacramenti,  sed  signi- 
ficatio,  aut  virtus,  per  quam  sacramentum 
constituitur  in  genere  signi,  vel  causae  gra- 
tiae  ;  hujus  autem  formae  subjecturn  est  tota 
illa  res  sensibilis,  quee  ad  significandum  im- 


ponitur,  vel  ad  agendum  assurnitur;  in  illa 
vero  re  sensibili,  quoniam  ex  pluribus  coa- 
lescit,  qucedam  distinguitur  ut  raateria,  quae- 
dam  vero,  ut  forma ;  bsec  ergo  forma  vere 
est  pars  ,  ex  qua  totum  illucl  componitur.  Ita 
ergo  se  habent  in  hoc  sacramento  materia  et 
forma  ;  nam  ex  illis  consurgit  illud,  quod  est 
integrum  signum  sacramentale  ,  et  integrum 
gratiae  instrumentum  ;  quod  quidem  de  ma- 
teria  infraprobabimus.  De  forma  vero  certis- 
simum  est,  quia  expressiorem  habet  significa- 
tionem,  et  in  illa  residet  praecipua  virtus  hu- 
jus  sacramenti ,  ut  Concilium  Tridentinura 
docuit. 

7.  Objectio.  —  Solvitnr.  —  Unde  non  so- 
lum  concluditur,  formam  esse  partem  ,  sed 
esse  prsecipuam  partem ;  quod  ipsunimet  ar- 
gumentum  Soti  convincit,  quia  forma  est  quae 
dat  complementum  huic  sacramento,quantum 
ad  rem  illam,  quae  ad  significandum  imposita 
est ;  non  est  autem  complementum  tanquara 
aliquid  extrinsecum,  sed  tanquam  intrinsece 
complens,  et  addens  id,  quod  est  praecipuum 
in  tali  sensibili  signo  seu  instrumento  ;  est 
ergo  pars  ejus  preecipua.  Non  est  tamen  ex- 
cludenda  materia  a  ratione  partis  totius  sa- 
cramenti,  cum  Concilia  ita  loquantur,  et  cum 
etiam  participet  significationem  et  efficaciam 
sacramenti,  ut  postea  dicemus.  Itera ,  quia 
in  arte  factis,  a  quibus  haec  analogia  sumpta 
est,  si  aliqua  pars  integrans  vocetur  forma, 
reliquae  recipientes  denominationem  mate- 
riae,  non  excluduntur  a  ratione  partis,  ut  per 
se  notum  est;  ita  ergo  in  praesenti  philoso- 
phandum  est.  Dices  :  ergo  habet  hoc  sacra- 
mentura  quatuor  partes  ,  scilicet,  tres  mate- 
riales,  et  formam,  cum  tamen  Concilia  tres 
tantum  partes  distinguant,  quas  sectione  se- 
quenti  declarabimus.  Respondetur,  adaequate 
duas  tantum  esse  partes ,  scilicet  materiam, 
seu  quasi  materiam,  et  formam,  quas  prius 
clistinguunt  dicta  Concilia  ;  postea  vero  in 
ipsa  materia  distinguuutur  tres  partes  ,  quas 
non  dicunt  esse  omnes,  vel  solas  partes  sa- 
cramenti ,  sed  partes  materiae  ,  seu  pceniten- 
tiae,  aut  actuum  pcenitentiae ;  sic  enim  abso- 
lutio  non  est  pars  pcenitentiae  proprie  dictae , 
licet  sit  pars  sacramenti  pcenitentiae.  Kt  ita 
obiter  responsum  est  ad  fundamentum  Soti, 
quod  magis  consistebat  in  verborum  aequivo- 
catione,  quam  in  re  ;  et  testimonium  D.  Tho- 
mae  potius  probat  contrarium,  ut  declaravi. 

8.  Sacramentum  hoc  essentialiter  ex  mate- 
ria  et  forma  constare.  —  Corollarium  secun  - 
dum.  —  Formam  esse  partem  maxime  essen^ 


388  DJSPUTAT.  XV 

tialem  hujus  sacramenti.  —  Secundo  seqmtur 

ex  dictis,  sacramentum  hoc  essentialiter  con- 

stare  ex  hac  materia  et  forma.  Non  assero 

essentialiter  constare  ex  tota  materia  ( hoc 

enim  postea  tractabitur),  scd  simpliciter  ex 

materia  et  forma ;  quod  non  nrinus  certum 

est,  quam  superior.  Primo  ex  generali   doc- 

trina  sacramentorum  novae  legis,  quse  ad  hoc 

etiam  applicatur  a^lictis  Conciliis.  Secuudo, 

ex  analogia,  seu  mfetaphora  ad  res  physicas, 

ex  quibus  sumpta  est;  nam  composita,  quse 

constant  ex  materia  et  forma,  essentialiter  ex 

illis  constant;  ergo  similiter,  etc.  Tertio,  quia 

ex  dictis  manifestum  imprimis  est,  si  forma 

est  pars,  esse  maxime  essentialem,  quia  est 

maxime  necessaria,  et  quse  complet  ac  con- 

stituit  rem  ipsam,  et  quia  in  ea  est  prsecipua 

siguificatio  et  efficacitas.   Item,  quia  ex  opi- 

nione  Soti  sequi  videlur,  fmita  confessione 

pcenilcntis  cum  omnibus  requisitis  ex  parte 

ejus,  ante  prolationem  formse  sacramentum 

esse  cssentialiter  consummatum  ;  quod  nullo 

modo  clici  potest,  alias  statim  haberet  suum 

effectum  ex  opere  operato.  Quod  si  respon- 

deat,  informationem  requiri  ad  essentialem 

consummationem  hujus  sacramenti,  fateatur 

necesse  est  ipsam  formam  esse  essentialem 

partem.  Denique  argumentaScoti  hoc  saltem 

convincunt.  Quod  vero  idem  sit  dicendum  de 

materia,  eadem  argumenta  probant  (quidquid 

Vega  in  defensionem  Scoti  conetur,  lib.  13  in 

Trident.,  c.  15),  quia  forma  cssentialiter  re- 

spicit  materiam,  et  e  converso,  et  utraque  re- 

spicitcompositum;hocvero  utramqueomnino 

requirit,  tanquam  omnino  necessariam  et  in- 

trinsecam  ad  suum  esse.  Denique  certum  est 

de  fide,  confessionem ,  verbi  gratia,  esse  ita 

necessariam  ad  hoc  sacramentum,  ut  sine  illa 

confici  non  possit;  et  hoc  nec  Scotus,  neque 

aliquis  Calhoiicus  ncgat;   imo  expresse  tra- 

ditur  a  Concil.  Trid.,  sess,  14,  cap.  5.  Rursus 

ostensum   est,  hujusinodi  actum  pcenitentis 

esse   partem  materialem  hujus  sacramenti; 

quid  ergo  illi  deest,  ut  vocetur  pars  essentia- 

lis?  Pneterea  hoc  declarari  potest  ex  com- 

muni  ratione  judicii,  cujus  essentia  noncon- 

sistit  in  sola  prolatione  sententiai,  sed  sub- 

stantialiter,  et  essentialiter  requirit  accusa- 

tionem;  sic  ergo  in  prsesenti.  Deuique  hoc 

declarat  D.  Thomas  supra  ex  anaiogia  ad  cor- 

poris  curationem  per  artem  medicinae;  nam 

hoc  sacramenlum  compositum  est  tanquam 

artificiale  medicamcutum  ajgritudinum  spiri- 

tualium;  curatio  autem  corporis  partim  de- 

bet  esse  ab  intrinscco  et  a  natura,  partim  ab 


III.  SEOT.  II. 

extrinseco  et  ab  arte.  Sic  ergo  medicamen- 
tum  hoc  partim  debuit  inchoari  ab  intrinseco 
per  actus  pcenitentis,  partim  extrinsecus  con- 
summari  per  absolutionem  sacerdotis ;  ex 
utriusque  ergo  tanquam  ex  partibus  essentia- 
libus  constat. 

9.  Sacramentum  hoc  supponere  pro  artifi- 
ciali  composito  ex  absolutione  et  confessione. 
—  Corollarium  tertium.  —  Sacramenti  pani- 
tentke  definitio.  —  Deftnitio  altera.  —  Uitimo 
concluditur  ex  dictis,  sacramentum  pceniten- 
tise  (dialectico  more  loquendo)  non  suppo- 
nere  pro  absolutione  sola,  velpro  confessione 
sola,  sedpro  artificiali  composito  ex  utraque. 
Hoc  probavi  generalitcr  contra  Sotum  agens 
de  sacramentis  in  genere,  et  solvi  fundamen- 
tum  ejus,  ex  doctrina  paulo  antea  data  de 
materia  et  forma  rerum  artificialium,  quse  in 
hoc  sacramento  aique  procedit ,  ut  declara- 
tum  est.  Quocirca,  si  ada^quate  velimus  hoc 
sacramentum  defmire,  non  per  genus  signi, 
sed  per  rem  ipsam  sensibilem,  quce  substat 
formalitati  signi  ,  dicendum  est  esse  ,  com- 
positum  morale,  seu  artificiale  constans  ex  ac- 
tibus  pcenitentis,  et  nerbis  sacerdotis,  institu- 
tum  ad  significandam  et  conferendam  gratiam 
remissivam  peccati  post  baptismum  commissi. 
Si  vero  rem  ipsam  sensibilem  in  partes  distin- 
guere  velimus,  et  ad  modum  artificialium  re- 
rum  defmitionem  tradere,  non  dicemus  tan- 
tum  esse  absolulionem  sacerdotis,  ut  volebat 
Scotus,  quia  non  est  illa  tota  essentia,  utosten- 
sum  est.  Imo  neque  absolutionem  loco  gene- 
ris  ponemus;  quia,  cum  genus  habeat  ratio- 
nem  materiaa,  potius  materialis  pars  loco  ge- 
neris  ponenda  erat;  et  ita  servari  solet  in  de- 
fmitione  rerum  artificialium.  Dicemus  ergo 
hoc  sacramentum  esse,  confessionem  legitime 
in  foro  pcenitentia?  factam,  et  absolutione  ju- 
dicis  firmatam.  Quse  tota  definitio  satis  con- 
stat  ex  diclis. 

10.  Duhium  Durandi  expeditur.  —  Ex  quo 
etiam  obiter  expeditur  dubium,  quod  tractat 
Durand.,  d.  14,  q.  3,  an  hoc  sit  sacramentum 
absolutionis,  vel  confessionis.  Ipse  enim  con- 
tendit  priori  modo  esse  appellandum,  quia 
absolutio  est  praecipua  pars,  in  qua  est  maxi- 
ma  vis  hujus  sacramenti.  Mihi  autem  videtur 
qugestio  de  modo  loquendi,  et  fateor  modum 
illum  esse  satis  congruum,  et  interdum  inve- 
niri  in  Patribus  ajquivalenter ;  nam  vocant 
hoc  sacramentum,  reconciliationis.  Verumta- 
men  alius  modus  loquendi  magis  usitatus 
est;  nam  quia  materia  sacramenti,  vel  no- 
tior,  vel  nobis  familiarior  est,  ideo  fere  usus 


DISPUTAT.  XVIII.  SfiCT.  II 
obtinuit,  ut  multa  sacramenta  a  materia  no-     d    16,  q.  2,  art.  3,  ad   I 


minentur,  ut  baptismus,  chrisma,  etc. ;  sic 
ergo  sacramentum  hoc,  confessionis,  vel  poe- 
nitentiae  srepius  appellari  solet,  et,  ut  supra 
dixi,  ita  etiam  appellatnr  a  Patribus.  Et  eam- 
dem  vim  habet  vox  exomologesis,  qua?  apud 
Patres  sajpe  usitata  est;  de  qua  videri  pos- 
sunt  mulla  apud  Pamel.,  ad  iib.  de  Pcenit. 
Tertullian.,  num.  53 ,  et  apud  Baronium, 
tom.  1,  an.  36,  circa  medium. 

Fundamentis  Scoti  fit  satis. 

11.  Superest,  ut  ad  fundamenta  Scoti  res- 
pondeamus,  et  qusedam  quae  in  illis  petuntur, 
amplius  explicemus.  Respondetur  ergo,  ideo 
sacerdotem  dici  absolute  ministrare  hoc  sa- 
cramentum,  quia,  licet  poenitens  prsebeatma- 
teriam ,  tamen  ipse  est,  qui  introducit  for- 
mam,  et  perficit  compositum.  Ut  in  natu- 
ralibus  agens  qui  introducit  formam,  et  unit 
illam  materice  ,  dicitur  simpliciter  efficere 
totum  ipsum.  Prsesertim ,  quia  tola  vis  cla- 
vium  et  potestas  remittendi  peccata  est  in 
sacerdote ,  et  actus  ipsius  pcenitentis  non 
habent  significationem  sacramentalem,  nisi 
prout  subjiciuntur  clavibus,  et  quodammodo 
uniuntur,  seu  elevantur  per  actum  clavis ;  et 
ideo,  licet  materialiter  illi  actus  eliciantur  a 
poenitente,  tamen  in  ratione  partis  sacramen- 
talis  censentur  quodammodo  constitui  per 
efficientiam  ipsarum  clavium.  Et  hac  ratione 
poenitens  nullo  modo  dicitur  minister  hujus 
sacramenti,  sed  solus  sacerdos. 

12.  Non  tota  significatio  sacramenti  pceni- 
tentice  est  in  forma.  —  Prima  opinio  de  effi- 
cacia  formce.  —  Ad  confirmationem,  duo  in 
illa  petuntur,  alterum  de  significatione,  alte- 
rum  de  efficacia.  Quoad  significationem,  ne- 
gatur  totam  esse  in  forma,  quia,  licet  verba 
formce  distinctius  significent  totum  effectum, 
tamen  etiam  actus  poenitentis  suam  habent 
significationem ;  nam  signa  coutritionis  suut 
etiam  signa  interioris  remissionis,  et  per  con- 
fessionem  significatur,  quod  sicut  peccata 
extcrius  manifestantur,  ita  etiam  ab  anima 
ipsa  excluduntur.  Satisfactio  etiam  aperte 
significat  remissionem  pcense.  Quoad  cffica- 
ciam  vero  est  diversitas  opinionum.  Nam 
quidam  volunt  solam  formam  efficere,  cum 
Scoto  supra.  Quod  tenuit  Vega,  lib.  13  in 
Trident. ,  cap.  45,  et  Ferrariensis,  4  contra 
Gentes,  cap.  72.  Et  fuit  sententia  D.  Thom. 
in  4,  dist.  22,  qusest.  2,  art.  1,  queestiunc. 
4,  ad  2  et  3,  et  indicat  etiam  qusest.  28  de 
Verit.,  art.  8,  ad  2.  Tenet  etiam  Capreol., 


389 
Indicat  Bonavent., 
d.  47,  2  part.,  art.  4,  q.  3.  Fundamentum 
esse  poterit,  quia  totu  hoec  efficacia  procedit  a 
potestate  clavium,  quge  solum  est  in  sacerdo- 
te,  et  iclco  tota  videtur  posita  in  actu  ejus. 
Neque  indefit,  maleriam  non  esse  de  essentia, 
quia  non  estnecesse,  ut  totum  aliquod  efficiat 
secundum  omnes  partes  essentiales;  sicut  in 
naturalibus  materia  est  de  essentia  ignis , 
quamvis  tota  activitas  sit  in  forma.  Et  est  hsec 
probabilis  opinio  et  responsio. 

13.  Secuncla  opinio. —  Nihilominus  aliis  vi- 
detur,  partes  ctiam  materiales  hujus  sacra- 
menti  habere  vimactivam.  Quod  tenuit  aperte 
D.  Thom..  q.  84,  art.  4  et  2,  ad  3,  et  q.  86, 
art.  6;  et  Alensis,  q.  61,  memb.  6;  Richard., 
d.  46,  art.  I,  q.  2;  Antonin.,  3  part.,  tit.  44, 
eap.17,  in  princip.  ;  Cajet.,  dict.  q.  84  ,  art. 
2,  ubi  dicit  D.  Thomam  mutasse  sententiam, 
quam  tenuerat  in  4.  Idem  Soto,  d.  44,  art.  2 
et  3;  Cano,  et  alii  Thomistse.  Et  nonnihil  fa- 
vet  Concilium  Tridentinum  supra ,  dicens, 
pra3cipuam  vim  hujus  sacramenti  posilam 
esse  in  forma ;  indicat  ergo  aliquam  vim  esse 
in  materia.  Et  argumentum  sumi  potest  ex 
aliis  sacramentis  a  paritate  rationis.  Argu- 
mentum  etiam  illud  juvat,  quia  sacramenta 
nova  efficiunt  quod  significant ;  sicut  ergo 
per  omues  partes  significant,  ita  efficiunt.  Efc. 
itafacile  solvitur  argumentum  Scoti  negando 
assumptum. 

44.  Primum  notandam  pro  contritione.  — 
Duo  tamen  oportet  observare  in  hac  diversi- 
tate  opinionum.  Primum  est,  quaestionem, 
quee  ad  rem  pertineat,  ad  summum  esse  pos- 
se  de  contritione,  quando  actu  illa  durat 
tempore,  quo  fit  absolutio;  quia  ante  abso- 
lutionem  perfeclam  hoc  sacramentum  nul- 
lum  habet  effectum  ex  opere  operato,  quia 
nondum  est  sacramentum,  licet  fiat ;  quod 
etiam  idem  est  in  aliis  sacramentis.  Unde  fit, 
confessionem,  cum  prius  sit  omnino  abso- 
luta,  quam  perficiatur,  imo  quam  inchoetur 
absolutio,  per  seipsam  proxime  et  immediate 
non  efficere,  quia  cum  fit  effectus,  jam  ipsa 
non  est ;  et  ita  solum  denominabitur  effice- 
re,  ipsumtotum,  quod  constat  ex  confessione 
et  absolutione,  quamvis  revera  efficacia  pro- 
cedat  ab  absolutione  immediate  ;  sicut  etiam 
tota  forma  absolute  dicitur  efficere,  quamvis 
tantum  efficiat  secundum  ultimam  sui  par- 
tem.  Satisfactio  etiam,  quse  tempore  est  pos- 
terior  quam  absolutio,  non  potest  per  se  im- 
mediate  concurrere  ad  gratiam,  quse  data 
est  tempore  absolutionis ;  efficit  tamen  re= 


390  DISPUTAT.  Xv" 

missionem  pcense  temporalis,  quam  ex  opere 
operato  confert;  secl  illa  tantum  esse  potest 
moralis  efficientia,  non  physica,  quia  haec 
pcense  remissio  nihil  physicum  ponit  in  ho- 
mine  ;  sed  moraliter  tantum  fit ;  si  autem 
ratione  satisfactionis  datur  aliqua  gratia  ex 
opere  operato,  illam  posset  heec  pars  proprie 
et  per  se  efficere ;  quid  autem  irt  hoc  sentien- 
dum  sit,  dicam  infra  in  materia  de  satisfac- 
tione. 

15.  Solum  ergo  potest  superesse  qusestio 
de  contritione,  de  qua,  si  tempore  antecedat 
absolutionem,  eadem  ratio  est,  quaB  de  con- 
fessione ;  si  vero  simul  concurrat  cum  ipsa 
absolutione,  probabile  est  habere  sacramen- 
talem  efficientiam  ex  opere  operato;  et  de 
hac  potissime  loquitur  D.  Thomas.  An  vero 
possit  dari  aliud  tertium  membrum,  scilicet, 
quod  sit  posterior  tempore  ipsa  absolutione, 
pendet  ex  alia  qusestione,  scilicet  an  possit 
dari  hoc  sacramentum  informe  ex  defectu 
contritionis,  vel  attritionis,  de  qua  dicam  in- 
fra,  disp.  20. 

46.  Secundum  notandum.  —  Alterum  no- 
tandum  erat,  licet  admittamus  actus  poeni- 
tentis  concurrere  ex  opere  operato  ad  effec- 
tum  sacramenti ,  proprie  tamen  non  posse 
dici,  quodpcenitens  sibimet  conferat  gratiam, 
vel  remittat  peccatum  ex  opere  operato,  quia 
simpliciternon  est  minister  sacramenti,  neque 
absolute  confert  sacramentum,  sed  solus  sa- 
cerdos,  cui  data  est  potestas  remittendi  pec- 
calum  ;  at  vero  homo,  seu  minister  non  dici- 
tur  dare  gratiam,  vel  tollere  peccatum,  nisi 
quatenus  confert  sacramentum.  Unde,  si  ac- 
tus  poenitentis  concurrunt  ad  gratiam,  est 
quatenus  conjunguntur  cum  forma  (quse  est 
actus  minislri)  et  ab  illa  quasi  elevantur  ad 
talem  effectum ;  et  ideo  talis  effectus  pro- 
prie  tribuitur  soli  sacerdoti  tanquam  minis- 
tro.  Exemplum  esse  potest  in  sacramento 
Ordinis,  ubi  actus  suscipientis  Ordinem,  seu 
contactus  est  materia  sacramenti,  quee  ali- 
quo  modo  concurrit  ad  effectum  sacramenti, 
qui  tamen  iioji  est  ab  ipso  suscipiente,  sed  a 
solo  ordinante  tanquam  a  ministro. 

SECTIO  III. 

Ex  qua  forma  et  materia  hoc  sacramentum 
constet. 

1.  Quoniam  nunc  soJum  generatim  essen- 
tiam  hujus  sacramenti  consideramus,  ideo 
queestionem  hanc  tantum  proponimus,  ut 
singulas  partes   quasi   speciticas  distingua- 


III.  SEGT.  III. 

mus,  et  de  illis  proprias  disputationes  insti- 
tuamus.  Atque  ob  eamdem  causam  hic  de 
forma  nihil  aliud  dicemus,  quam  illam  esse 
verba  sacerdotis,  ut  Concilium  Florentinum 
et  Tridentinum  docent,  et  est  communis  sen- 
tentia  Theologorum,  et  satis  clara,  tum  ex 
generali  ratione  sacramentorunx,  tum  ex  spe- 
ciali  hujus,  quod  est  per  modum  judicii,  quod 
per  sententiam  perficitur  et  quasi  formatur. 
Csetera  vero  de  hac  forma  dicemus  disput. 
seq. 

2.  Prima  opinio.  —  De  materia  hujus  sa- 
cramenti.  —  De  materia  ergo  dicendum  su- 
perest,  quaenam  sit,  vel  quas  partes  habeat. 
Nam  Durand.  in  4,  d.  16,  q.  1,  solam  con- 
fessionem  dicit  esse  materiam,  quia  contri- 
tio,  cum  non  sit  sensibilis,  non  potest  esse 
materia  sacramenti,  neque  etiam  salisfactio, 
cum  sine  illa,  et  substantia  et  effectus  sa- 
cramenti  consistant.  Idem  fere  sentit  Gabr., 
d.  1-4,  q.  2.  Et  de  satisfactione  Marsilius,  q. 
10,  art.  1. 

3.  Tres  esse  partes  materice  sacramenti  pce- 
nitentice  vera  sententia. — Vera  tamen  senten- 
tia,  ac  certa  doctrina  est,  tres  esse  partes 
hujus  materiae,  confessionem  ,  contritionem, 
et  satisfactionem.  Ita  docet  D.  Thom.  sup., 
q.  84-,  art.  2,  et  q.  90,  et  in  4,  d.  16,  q.  1, 
art.  1  ;  Richard. ,  art.  i,  q.  1 ;  Alens.,  4  p., 
q.  66,  memb.  1,  art.  2;  Guillelm.  Parisiens., 
tract.  de  Poenitentia,  c.  -45;  Antonin.,  3par., 
tit.  14,  c.  il,  §  6,  et  cseteri  scribentes.  Ac 
tandem  Concil.  Fiorentin.  et  Tridentin.  doc- 
trinam  hanc  probarunt,  quse  per  singulas 
partes  discurrendo  breviter  declaratur. 

■4-  Probatur  de  confessione. — Et  quoniam  de 
confessione  nulla  est  controversia,  solum  ex- 
pendo  amplius  quamdam  rationem  superius 
tactam.  Dictum  est  enim  supra  hoc  sacra- 
mentum  esse  institutum  per  modum  cujus- 
dam  judicii,  de  cujus  ratione  est,  ut  ante  ju- 
dicis  sententiam  prsecedat  accusatio  rei,  et 
sufficiens  inquisitio,  seu  manifestatio  delicti. 
Quocl  totum  quia  supponitur  sententias  judi- 
cis,  et  est  veluti  quid  informe,  donec  per 
sententiam  causa  consummetur,  ideo  merito 
habere  dicitur  rationem  materise  ;  quia  vero 
hoc  totum  est  cle  intrinseca  ratione  judicii, 
ideo  merito  essentialis  pars  dicitur ;  nullus 
enim  judicare  potest  nisi  de  iis,  quee  juridice 
novit.  E  contrario  vero,  qui  judicat  quod  no- 
vit,  judex  justitice  dicitur,  Proverb.  12.  Et 
prseterea  quia  hoc  judicium  voluntarium  est, 
et  ad  salutem  animse  ordinatum,  ideo  requi- 
rit  voluntariam  rei  accusationcm^  in  qua  et 


DISPUTAT. 
ipsemet  poenitens  sit  sni  accusator,  et  testis, 
et  reus,  et  propterca  accusatio  per  volunta- 
riam  confessionem  est  de  essentia,  et  de  in- 
triuseca  ratione  hujus  judicii.  Unde  Iuno- 
cent.  I,  Epist.  1,  c.  7  :  De  pondere,  inquit, 
cestimando  delictorum,  sacerdotis  est  judicare, 
attendendo  ad  confessionem  pcenitentis ,  ad 
fletns,  adlachrymas.  Et  optime  Chrysostom., 
Jib.  2  de  Sacerd.  :  Qjuomodo,  inquit,  manus 
quis  adhibere  possit  ei  morbo,  cujus  genus  ne- 
quaquam  intelligat.  Unde  infra  concludit : 
Quamobrem  opus  est,  ut  qui  laborant  Chri- 
stiani,  sibi  persuadeani  sacerdotum  curatio- 
nibus  sua  sponte  sese  submittere.  Et  propterea 
Ambros.,  Ep.  3,  dicit,  providum  debere  esse 
judicium  sacerdotale,  nec  debere  sacerdo- 
tem  populi  peccata  comedere,  id  est,  remittere, 
cibus  enim,  inquit,  sacerdoiis  est  peccatorum 
remissio,  sine  pra^via  confessione  sincera  ; 
et  ad  idem  propositum  Hieronymus,  circa  illa 
verba  Eccles.  10  :  iSi  momorderit  serpens  in 
silentio,  inquit :  Si  quem  diabolus  occulte  mo- 
morderit,  et  nullo  conscio  eum  peccati  veneno 
infecerit,  et  noluerit  confiteri,  magister,  qui 
linguam  habet  ad  curandum,  ei  prodesse  non 
poterit ;  si  enim  erubescat  cegrotus  vulnus  me- 
dico  confiteri,  quod  ignorat  meclicus,  non  cu- 
rat.  Unde  Gregorius  Nazianz.,  in  Sententiis, 
disticbis  versibus  compositis,  inquit :  Cum 
medicum  postulent  tua  vulnera,  si  tegis  illa, 
pestiferam  saniem  nil  ptrohibere  queat.  Et  pro- 
pterea  Orat.  15,  in  fine,  dixit,  magnam  pecca- 
torum  medicinam  esse  confessionem.  Ex  qui- 
bus  etiam  sumipossunt  congruentiae,  propter 
quas  ex  hac  materia  institutum  est  hoc  sa- 
cramentum,  quEe  eaedem  sunt  cum  supra  ad- 
ductis  de  necessitate  hujus  sacramenti,  scili- 
cet,  quia  est  accommodatissimum  medium  ad 
humiliationem  poenitentis,  ad  ruborem,  ad 
confusionem,  ad  instructionem,  acdenique  ad 
correctionem  et  emendationem. 

5.  De  contritione  probaiur. — De  contritione 
peque  certum  hoc  est  ex  eisdem  Conciiiis,  et 
exLeone  X,  in  Bulla  contraLutherum,  art.  15, 
ex  Conc.  Coloniensi,  Moguntino,  et  Seno- 
nens.,  et  Catechisino  Pii  V  in  doctrina  de  hoc 
sacramento,  et  ex  auctoribus  citatis.  Et  ra- 
tione,  seu  congruentia  breviter  declaratur, 
quia  confessio,  quee  est  pars  hujus  sacramen- 
ti,  debet  esse  accusatio  sui,  ordinata  ad  re- 
missionem  culpse  consequendam ;  ergo  pos- 
tulat,  ut  sit  dolorosa  confessio,  et  cum  pce- 
nitudine;  nam,  si  quis  simpliciter  dicat  de- 
licta  sua  sine  ullo  dolore,  erit  vel  qusedam  in 
delictis  gloriatio,  vel  ad  summum    simplex 


XVIII.  SECT.  III.  391 

historiae  narratio,  potius  quam  sui  accusatio; 
ergo  postulat  talis  confessio  ut  sit  dolorosa  ; 
ergo  hoc  modo  dolor  est  pars  hujus  materise, 
et  hoc  intelhgimus  nunc  nomine  contri- 
tionis. 

6.  Solvitur  Durandi  fundamentum. — Et  ita 
facile  solvitur  fundamentum  Durandi.  Nam, 
licet  contritio  in  se  et  per  se  non  sit  sensibi- 
lis,  tamen  per  confessionem  et  signa  externa 
est  aliquo  modo  sensibilis  ;  et  hoc  satis  est, 
ut  sit  pars  materiaB  sacramentalis;  sicut  in- 
terior  attentio  est  pars  orationis  vocalis,  et 
consensus  interior  est  de  ratione  matrimonii. 
Et  hoc  modo  dixit  D.  Thom.  supra,  q.  90, 
art.  2,  ad  l,  et  in4,  d.  14,  q.  1,  art.  1,  ad  1, 
materiam  hujus  sacramenti  esse  actus  pceni- 
tentis  ut  exterius  apparentes.  An  vero  hsec 
pars  dicenda  sit  essentialis,  et  omnino  neces- 
saria  ad  substantiam  sacramenti,  dicam  in- 
fra.  Nunc  solum  dico,  Durandum  ipsum  non 
posse  negare  esse  de  substantia,cum  alias  do- 
ceat  sacramentum  hoc  sine  ullo  dolore  fac- 
tum  esse  nullum,  ul  patet  in  4,  dist.  17, 
q.  13. 

7.  Satisfactionem  esse  partem  materice  poz- 
nitentice  ostenditur. — Durancli  objtctio. — Jam 
vero  de  satisfactione,  quod  sit  pars,  explica- 
tur  breviter,  quia  ad  integritatem  et  consum- 
mationem  judicii  pertinet  pcenainflicta  reo  in 
vindictam  delicti.  Deinde,  quia  hsec  satisfac- 
tio  habet  aliquem  effectum  ex  opere  operato, 
ut  iufra  dicetur ,  et  pleniorem  remissionem 
significat;  est  ergo  aliquo  modo  pars  sacra- 
menti.  Argumentum  vero  Durandi  ad  sum- 
mum  concludit  non  esse  partem  essentialem, 
sed  tantum  integralem ;  quod  facile  concedi- 
mus,  quanquam  de  hoc  dicturi  sumus  infra, 
agentes  de  satisfactione.  Sedurget  Durandus, 
nam  partes  materiales,  etiam  integrales,  sup- 
ponuutur  formse  ;  at  vero  sat?sfactio  non  sup- 
ponitur  ,  scd  omnino  sequitur  post  formam. 
Confirmatur,  nam  in  aliis  sacramentis,  vel 
non  distinguuntur  partes  materiales,  ut  in 
baptismo,  vel  si  distinguuntur,  unicuique  parti 
materice  respondet  pars  formaj,  ut  patet  in 
Eucharistia  et  extrema  unctione.  Cujus  ratio 
est,  quia  forma  debet  cadere  super  materiam; 
at  vero  in  hoc  sacramento  est  una  simplex 
forma,  quee  nullo  modo  cadit  super  satisfac- 
tionem. 

8.  Petri  de  Osma  error.  —  Propter  hoc  ar- 
gumentum  dixit  olim  Petrus  de  Osma  abso- 
lutionem  non  esse  dandam  nisi  post  satisfac- 
tionem  impletam,  et  olim  itafuisseservatum, 
preecipue  in  Ecclesia  Grreca,  referunt  histo- 


392  DISPUTAT.  XVIII.  SECT.  IV. 

riee,  nt  infra  videbimus  in  materia  de  satis- 

factione.   Sed  dicere  hoc  esse  necessarium, 

est  error  contra  consuetudinem  Ecclesiae  La- 

tina?.  Unde  etiam  falsum  est  dicere  esse  com- 

modius,  vel  utilius ;  nam  rectus  ordo  postulat, 

ut  priusremittatur  culpa,  deinde  fiat  satisfac- 

tio  pro  temporali  poena,  tum  quia  hoec  pcena 

non  est  proprie  debita,  donec  sit  remissa  cul- 

pa  ;  tum  etiam  quia  satisfactio  facta  in  statu 

peccati  mortalis   non  valet  ad  remissionem 

pcena?. 

9.  Sohitur  Duran&i  oljectio.  —  Ad  argu- 
mentum  ergo  negatur,  semper  omnes  partes 
materiae  pertinentes  ad  integritatem,  supponi 
formse,  utpatetetiamin  naturalibus,  preeser- 
tim  in  compositis  heterogeneis,  et  in  moralibus 
in  judicio  humano.  Unde  ad  confirmationem 
respondetur,  non  oportere  servari  in  omnibus 
sacramentissimilitudinemin  rebus  onmibus; 
sunt  enim  res  quaedam  morales,  vel  quasi  ar- 
tificiales,  quse  diversum  modum  habent  com- 
positionis.  Dicitur  tamen  praeterea  ,  etiam 
formam  absolutionis  quodammodo  informare 
satisfactionem  ipsam,  vel  quatenus  voto  et 
proposito  includitur  in  dolore  et  contritione  ; 
vel  certe  quatenus  ipsa  satisfactio  per  ordi- 
nem  ad  claves,  atque  adeo  per  quamdam  mo- 
ralem  conjunctionem  cum  sacramentali  for- 
ma,  habet  sacramentalem  significationem,  et 
aliquam  efficaciam  ex  opere  operato. 

10.  JSitne  olia  pars  in  Jioc  sacramento.  — 
Sed  quseret  aliquis,  an  prseter  has  partes  sit 
aliqua  alia  in  hoc  sacramento.  Quod  interro- 
go,  quia  Vega,  lib.  13  in  Trident.,  c.  16, 
aliam  partem  addit,  quam  vocat  cessationem 
a  peccatis,  quia  hinc  inchoanda  est  pceniten- 
tia,  ut  Tridentinum  dicit,  sess.  6,  cap.  14. 
Sed  non  est  cur  talis  pars  addatur  ;  quia ,  si 
illa  cessatio  meram  negationem,  vel  priva- 
tionem  dicat,  non  est  pars,  quia  non  est  ac- 
tus  pcenitentis,  nec  est  aliquid  reale,  quod 
componat  sacramentum  ;  si  autem  sumatur 
quatenus  est  voluntaria,  sic  non  distinguitur 
a  proposito  iterum  non  peccandi,  et  ita  con- 
tinetur  sub  contritione.  Heeretici  etiamhujus 
temporis  alias  partes  addiderunt;  imo,  his 
omissis,  alias  confinxerunt,  scilicet,  fidem  et 
terrores  conscientiee.  Sed  eos  damnat  Conci- 
lium  Tridcntinum,  sess.  14,  c.  13;  procedunt 
enim  ex  aliis  ha?reticis  principiis  circa  mate- 
riam  de  justificatione,  de  quibus  suo  loco  di- 
cendumest, 


SEGTIO  IV. 


JJtrum  hoc  sacramentum  sit  unum  tantum,  illud- 
que  iterabiie. 

1.  Hoc  sacramentum  est  unum  specie.  — 
Quae.stio  esse  potest  de  unitate  specifica,  vel 
numerica.  In  priori  sensu  certa  res  est,  hoc 
sacramentum  esse  unum  tantum;  quia,  sicut 
Ecclesia  non  agnoscit  nisi  unum  baptisma  ad 
regenerandos  fideles  ,  ita  etiam  non  agnoscit 
nisi  unum  tribunal  confessionis  sacramentalis 
ad  reparandos  lapsos  post  baptismum.  Unde 
sicut  potestas  remittendi  peccata  sacerdotibus 
data,  unica  tantum  est;  tantum  enim  semel 
dixit  Christus  :  Quorum  remiseritis  peccata, 
remittuntur  eis;  ita  unum  habet  actum  ad- 
oequatum,  et  unum  modum  remittendi  pec- 
cata,  scilicet,  per  absolutionem  sacramen- 
talem.  Atque  ita  haec  veritas  continetur  sub 
iila,  quam  definiunt  Concilia,  scilicet ,  tan- 
tum  esse  septem  sacramenta  novae  legis , 
quam  de  speciebus  sacramentorum  intelli- 
gendam  esse,  superiori  tomo  ostendimus,  in 
commentario  art.  1,  q.  65  D.  Thoraae.  Quod 
tamen  in  hoc  sacramento  evidentius  est,  quia 
neque  in  signo  sensibili,  neque  in  effeclu  po- 
test  excogitari  multiplicatio  specifica  in  hoc 
sacramento  integro  et  perfecto.  Ratio  vero  a 
pviori  est,  quia  Christus  Dominus  unicumtan- 
tum  instituit.  Congruentia  vero,  quia  illud 
sufficit  ad  finem  hujus  sacramenti.  Neque  in 
hoc  occurrit  ulla  difficultas. 

2.  An  sit  unum  unitate  numerica. —  De  uni- 
tate  numerica  agere  possumus,  vel  in  ordine 
ad  constitutionem  unius  sacramenti  ex  variis 
partibus  ejus,  vel  in  ordine  ad  unitatem,  vel 
multitudinem  ejus  circa  idem  subjectum  ;  qui- 
bus  modis  dicitur  baptisma  esse  unum  tan- 
tum,  ut  suo  loco  dictum  est.  De  priori  ergo 
modo  hic  dubitari  posset,  vel  propter  plurali- 
tatem,  et  diversitatem  signorum  sensibilium, 
et  rerum,  quse  ad  hoc  sacramentum  confi- 
ciendum  concurrunt,  ut  sunt  confessio,  etab- 
solutio,  etinterior  contritio,  et  jejunium,  vel 
eleemosyna,  aut  aliucl  simile  opus  in  pceni- 
tentiam  impositum;vel  etiam  dubitari  potest 
propter  distantiam  temporis,  quse  inter  has 
partes  potest  intercedere;  aliquando  enim  prae- 
cedit  confessio,  et  post  plures  dies  sequitur 
absolutio  ;  satisfactio  autem  multo  magis  dif- 
ferri  consuevit;  haec  autem  dilatio  videtur 
impedire  unionem  necessariam  inter  hujus- 
modi  partes  ad  componendum  unum  totum  ; 
quomodo  enim  actio,  quae  nunc  fit,  uniri  po- 


DISPUTAT.  XVIII 
test  ei,  qu86  ante  multum  tempus  praecessit, 
et  nullo  modo  jam  extat  ? 

3.  Hoc  sacramentum  esse  unum  numero 
guoad  constitutionem  ex  pluribus  partibus.  — 
Non  obstat  distantia  temporis  ad  constituen- 
dum  unum  numero.  —  Nihilominus  dicen- 
dum  est,  in  hoc  sensu  sacramentum  hoc  esse 
unum  numero.  Moc  aperte  eolligitur  ex  Gon- 
ciliis  FJorentino  et  Tridentino,  quse  de  illo  lan- 
quam  de  uno  sacramento  loquuntur  ex  variis 
partibus  composito.  Sequiturque  necessario 
ex  priori  puncto ;  quia  si  hoc  sacramentum 
unum  est  in  specie,  necesse  est  ut  illa  species 
in  aliqno  individuo  existere  possit.  Nam,  si 
partialia  signa  quae  ad  hoc  sacramentumcon- 
ficiendum  concurrunt,non  componerentunum 
numero,  nonessent  signa  partialia,  sed  quod- 
libet  per  se  esset  integrum,  seu  totale  quod- 
dam  signum.  Unde,  cum  alias  sint  illa  si- 
gna  heterogenea  ,  essent  signa  seu  sacra- 
menta  specie  diversa.  Est  ergo  hoc  saera- 
mentum  unum  compositione  ex  pluribus 
partibus,quamnonimpedit  distinctio  earum, 
quia  iu  omui  compositione  ex  materia  et  for- 
ma,  intercedit  similis,  vel  major  diversitas 
inter  partes  componentes ;  et  ex  parte  mate- 
rise  solent  etiam  variae  partes  heterogeneee, 
seu  diversarum  rationum  intervenire.  Quod 
facilius  reperiri  potest  in  bis  rebus  artificiali- 
bus  et  moralibus,  in  quibus  non  est  tam  exacla 
et  perfecta  unitas  postulanda.  Et  eadem  ra- 
tione  non  obstat  distantia  temporis,  quse  in- 
ter  partes  hujus  sacramenti  aliquando  existit, 
quia  sufficit  moralis  conjunctio  seu  propin- 
quitas,  qualis  esse  solet  in  uno  judicio  inter 
accusationem,  sententiam  etexecutionem  ;  ex 
illis  enim  componitur  unum  judicium,  quod 
in  suo  ordine  est  una  actio  moralis.  Ita  ergo 
est  in  praesenti.  Quocirca,  quamvis  partes  hae 
tempore  distare  videantur,  semper  intercedit 
virtualis  quaedam  propinquitas;  nam,  licet 
confessio  praecesserit,  quando  datur  absolu- 
tio,  adest  poenitens  tanquam  reus  expectans 
sententiam,  et  hoc  ipso  suam  confessionem 
implicite  repraesentat.  Itemquaiido  implet  sa- 
tisfactionem,  idfacit  ex  obligatione  in  hoc  foro 
imposita  ,  etper  respectum  ad  claves,  etideo 
moraliter  conjungitur  absolutioni  ;  et  ila  ex 
omnibus  his  partibus  consurgit  unum  signum 
remissionispeccali,  quod  est  unum  sacramen- 
tum. 


De  mulliplicatione  hujus  sacramenti  circa 
eamd&m  personam. 

4.  Possunt  plures  absohttiones   validw  circa 


SECT.  IV.  393 

eamdem  confessionem  cadere,  non  tamen  licitci" 

—  Non  tamen  etiam  multiplex  sacramentum. 

—  Superest  dicendumde  multiplicationc  hu- 
jus  sacramenti  circaeamdempersonam;  nam 
in  diversis  per  se  nolum  est  multiplicari;  in 
eadem  vero  dubitari  potest,  an  simul,  seu  eo- 
dem  tempore,  vel  successive  possit  multipli- 
cari.  Sed  de  priori  sensu  nihil  occurrit  ad- 
dendum  ;  nam  quoad  hoc  eadem  est  ratio  de 
hocsacramento,,quae  de  baptismo,Eucharistia, 
etc.  Possunt  enim  supra  eamdem  confessio- 
nem  simul  cadere  plures  absolutiones  a  plu- 
ribus  ministris  prolatffi  ;  possunt,  inquam , 
quantum  spectat  ad  valorem  sacramenti , 
quamvis  non  possit  recte  fieri,  quia  est  con- 
tra  morem  universalis  Ecclesiae  ,  et  contra 
convenientem  usum  hujus  sacrarnenti  ;  si  ta- 
men  fiat,  etaliud  non  obstet,  validum  erit  sa- 
cramentum,  nt  suppono  ex  his  quae  infra  de 
secreta  confessione  dicam.  Non  tamen  erit 
multiplex,  sed  unum  sacramentum,  quiama- 
teria  proxima  est  una,  et  absolulionesillae,  li- 
cet  materialitersintplures,ccncurruntpermo- 
dum  unius,  sicut  in  simili  dixi  de  baptismo, 
et  clarius  est  in  Eucharistia.  Unde  a  fortio- 
ri,  etiamsi  fingamus  unam  absolutionem  ca- 
dere  in  plures  confessiones  eorumdem  pec- 
catorum  successive  factas  (simul  enim  fieri 
non  possunt),  erit  unum  sacramentum,  quia 
illae  confessioues  valde  materialiter  sunt  plu- 
reSj  moraliter  vero  est  una  accusatio. 

5.  Tripliciter  potest  iterari  hoc  sacramen- 
tum.  —  In  alio  vero  sensu  quaestio  hsec  ea- 
dem  est  cum  illa  ,  quam  tractat  D.  Thom., 
q.  84,  art.  10,  an  hoc  sacramentum  possit 
iterari.  Quaj  potest  intelligi,  vel  in  ordine  ad 
peccata  commissa  post  semel  receptum  hoc 
sacramentum;  vel  in  ordine  ad  aliquod  pec- 
catum  prius  quidem  commissum,  non  tamen 
prius  confessum,  propter  oblivionem ,  vel 
aliam  legitimam  causam;  vel  denique  in  or- 
dine  ad  eadem  peccala  jam  sacramentaliter 
remissa.  Et  omnibus  his  modis  est  omnino 
verum,  sacramentum  hoc  posse  iterari,  quam- 
vis  non  sit  de  omui  aeque  certum. 

6.  IIoc  sacramentum  potest  iterari  de  pecca- 
tis  commissis  post  receptum  simile  sacramen- 
tum  de  aliis.  —  Non  tantum  semel  sed  scepius 
et  in  omni  tempore.  —  Differcntia  inter  hoc 
sacramentum  et  iapiismum.  —  Primus  ilaque 
modus  iterationis  de  fide  certus  est  contra 
Novatum ,  et  alios  similes  haereticos,  contra 
quos  sufficienter  disputalura  est  supra  trac- 
tando  de  effectibus  virtutis  pcenitentiee,  et 
tractando  de  potestate  clavium,  quae  sine  Ji- 


394 


DISPUTAT.  XVIII.  SECT.  IV. 


mitatione  data  est,  non  ad  unnm  vel  aliud 
peccatum,  sed  simpliciter  ad  remittenda  pec- 
cata.  Et  ita  hoc  convincunt  verba  Christi  : 
Quorum  remiseritis  peccata,  Joan.  20,  et  in- 
nuunt  illa  Matth.  18  :  Non  dico  tibi  usque 
septies,  sed  usque  septuagies  septies.  Nam ,  li- 
cet  ad  litteram  in  alio  sensu  dicta  sint,  tamen 
ex  similitudine  rationis  non  commode  hic  ap- 
plicantur.  Denique,  propter  institutionem  hu- 
jus  sacramenti  non  sunt  facti  homines  ba- 
ptizati  deterioris  conditionis  ad  remissionem 
peccatorum  obtinendam ;  sed  quoties  homo 
peccaret  ante  institutum  hoc  sacramentum, 
posset  veniam  obtinere  per  virtutem  pceni- 
tentiae  ;  ergo  etiam  nunc  potest  per  pceniten- 
tiam ;  sed  nunc  pcenitentia  virtus  non  sufficit 
ad  remissionem  alicujuspeccati  mortalis  sine 
hoc  sacramento,  vel  ordine  ad  illud;  ergo  ad 
hunc  effeetum  necessarium  est,  ut  hoc  sacra- 
mentum  possit  iterari ,  nam  prior  absolutio 
non  cadit  in  peccaia  postea  commissa.  Quse 
ratio  concludit,  non  semel ,  sed  ssepius  ,  ne- 
que  in  uno  vel  alio  tempore,  sed  quandiu  vi- 
ta  duraverit,  posse  hoc  sacramentum  iterari, 
quantum  est  exse;  quiasemperhomo  peccare 
potest,  et  semper  consequi  remissionem  pec- 
cati ,  quandiu  vivit;  non  potest  autem  sine 
hoc  sacramento;  semper  ergo  datur  locus  re- 
petitioni  ejus,  etiam  in  extremo  termino  vitee, 
dummodo  ex  parte  hominis  possit  sufficiens 
materia  et  forma  applicari.  Quse  omnia  con- 
stant  ex  usu  et  traditione  Ecclesiae,  et  ex  dic- 
tis  supra  in  simili  de  effectu  virtulis  pceniten- 
tise ;  et  infra  disputantes  de  integritate  ,  non- 
nulla  afferemus,  quse  hanc  Catholicam  veri- 
tatem  confirmant.  Ex  quo  etiam  facile  intel- 
ligitur  ratio  differentioe  inter  hoc  sacramen- 
tum  el  baptismum  :  baptismus  enim  institutus 
est  propter  originale  peccatum,  quod  non 
iteratur ;  hoc  vero  propter  actualia,  quse  ste- 
pius  committuntur.  Ille  est  regeneratio,  quae 
semel  tantumfit;  hoc  est  medicina  et  sanatio, 
quse  ssepe  est  necessaria ;  iile  denique  cha- 
racterem  imprimit  indelebilem,  qui  reddit 
subjectum  incapax  similis  sacramenti;  hoc 
vero  nec  characterem  imprimit,  ut  est  certa 
fides,  neque  aliquid  simile ,  ut  sequenti  sec- 
tione  dicam. 

7.  Hoc  sacramentum  iterari  potest  et  deoet 
de  peccatis  in  confessione  omissis.  —  Differen- 
tia  alia  inter  iaptismum  et  hoc  sacramentum. 
—  Secundus  modus  multiplicationis,  seu  ite- 
rationis  hujus  sacramenti,  etiam  est  certus  ; 
quia  non  solum  fieri  potest  sacramentum  ex 
confessione  preecedentium  peccatorum,  quae 


in  confessione  omissa  sunt,  sed  omnino  fieri 
debet,  quia,  per  se  loquendo,  necessarium 
est,  et  sub  prseceptum,  quia  tenemur  ouinia 
peccata  subjicere  clavibus  per  confessionem ; 
hsec  autem  obligatio  non  fuit  impleta  integre 
quoad  talia  peccata ;  ergo  manet  obligatio 
illa  confitendi.  Item  illa  non  fuerunt  directe 
remissa  per  claves,  nec  de  illis  fuit  latum  ju- 
dicium  sacramentale ;  ostensum  est  autem 
hoc  judicium  esse  medium  necessarium  ad 
remissionem  cujuscunque  peccati  mortalis. 
Potest  ergo  et  debet  nova  confessio  fieri  ta- 
lium  peccatorum ,  ad  quam  absolutio  conse- 
quatur ;  ex  illis  vero  necesse  est  fieri  novum 
sacramentum  numero  distinctumaprseceden- 
te,  quia  constat  distincta  materia  et  forma,  et 
distinctum  habet  effectum,  quem  significat. 
Et  quoad  hoc  etiam  facile  potest,  assignari 
differentia  inter  baptismum  et  hoc  sacramen- 
tum;  nam  in  baptismo  non  est  per  se  neces- 
saria  confessio,  nec  judicium  de  singulis  pec- 
catis.  Unde  non  potest  per  baptismum  remitti 
originale  peccatum  ,  quin  omnia  peccata  ao»- 
tualia,  prsesertim  mortalia,  omnia  extinguan- 
tur  absolute  et  sine  ordine  ad  aliud  sacra- 
mentum,  simile  vel  dissimile;  hic  vero  est 
per  se  necessaria  confessio,  et  judicium  de 
singulis  mortalibus ;  ideoque  licet  non  tolla- 
tur  unum,  quin  tollantur  alia,  propter  gratise 
efficaciam  et  dignitatem ,  nihilominus  ea 
quae  in  confessione  omittuntur ,  non  per  se, 
sed  cum  ordine  et  voto  alterius  sacramenti 
similis  remittuntur,  et  ob  eam  rem  hoc  sa- 
cramentum  est  hoc  modo  iterabiie  et  iteran- 
dum. 

8.  IIoc  sacramentum  potest  iterari  circa 
peccata  rite  confessa  in  alio  simili  sacramento. 
—  Tertius  modus  iterationis  ab  aliquibus  in 
dubium  revocatus  est,  ut  disputatione  prae- 
cedente,  sect.  1,  vidimus.  Nihilominus  tamen 
etiam  hic  modus  debet  esse  certus  ,  ex  com- 
muni  usu  et  approbatione  Ecclesise.  Et  satis 
concluditur  ex  principio  ibi  posito.  Nam  ha?c 
peccata  sunt  sufficiens  materia  remota  hujus 
sacramenti ;  ergo  confessio  eorum  est  suffi- 
ciens  materia  proxima.  in  quam  potest  nova 
absolutio  cadere ;  ergo  ex  illis  conficitur  no- 
vum  sacramentum  numero  distinctum  a  praj- 
cedenti,  quia  constat  ex  distincta  materia 
proxima  et  forma,  et  distinctum  habet  effec- 
tum,  ut  ibidem  declaratum  est. 

9.  An  possint  eadem  peccata  scepius  confi- 
teri,  et  quomodo.  — Soto  opinio.  —  Vera  res- 
ponsio. — Hic  vero  (prseter  difficultates  ibi 
tactas )  occurrit  morale  duhium;  nam  hinc 


DISPUTAT.  XVJll.  SECT.  V. 


395 


sequitur  posse  aliquem  ssepius,  ac  passim  de 
eisdem  peccatis  confiteri ,  absque  ulla  neces- 
silate,  solum  propter  majus  gratiae  augmen- 
tum ;  quod  videtur  inconveniens.  Propter  quod 
vitandum,  Soto,  d.  18,  q.  4,  art.  3,  dicit,  ite- 
ratam  confessionem  de  eisclem  peccatis  non 
deberc  fieri  sine  gravi  causa,  quia  esset  ab- 
usussacramenti,  ettantus,  inquit,  esse  posset, 
ut  mdlum  fieret  sacramentum,  nec  daretur 
gratia,  sed  esset  religionis  ludibrium.  Sed  in 
hoc  vitanda  sunt  extrema.  Et  imprimis  ca- 
vendus  est  error,  ne  quis  putet,  per  se  lo- 
quendo,  necessarium  esse  peccata  semel  rite 
confessa  iterum  confiteri;  nam,  licet  hoc  li- 
ceat,  non  est  necessarium,  quando  de  valore 
prioris  confessionis  rationabiliter  non  dubi- 
tatur,  ut  latius  infra,  in  materia  de  integri- 
tate  confessionis.  Deinde  cavendus  est  con- 
temptus,  quia  ex  hac  parte  quselibet  actio  de  se 
bona  potest  fieri  mala.  Unde  oportet,  ut  talis 
confessio  fiat  cum  debita  dispositione  et  reve- 
rentia,  et  aliis  circumstantiis  et  conditionibus 
necessariis. 

10.  Si  autem  hsec  serventur,  nunquam  sa- 
cramentum  erit  nullum,  necfrustrabitur  suo 
effectu,  etiamsi  ssepius  circa  idem  peccatum 
iteretur;  quia  ubi  concurrunt  omnia  necessa- 
ria,  non  est  unde  sacramentum  fial  nullum; 
el  cum  alias  in  hac  iteratione  nullum  com- 
mittatur  peccatum  mortale,  servatis  iis,  qua3 
diximus,  quia  contra  nullum  praeceptum  fit, 
neque  aliqua  gravis  injuria  irrogatur  sacra- 
mento  ,  non  est ,  cur  illud  possit  privari  suo 
effectu.  Nihilominus  tamen  inhac  repetitione 
servanda  est  decentia,  ut  non  passim,  et  sine 
aliqua  occasione  rationabili  fiat,  quod  non 
solum  in  iterata  confessione  ejusdem  peccati 
servandum  est,  sed  etiam  in  confessione  ite- 
rata  distinctorum  peccatorum  venialium,  quae 
frequenter  committuntur;  heec  autem  causa, 
vel  occasio  juxta  uniuscunque  devotionem 
prudenter  judicanda  est.  Unde  Richardus, 
d.  18,  art.  2,  q.  4-,  adult.,  dicit,  hanc  repeti- 
tionem  decere  posse,  quotiescunque  homo 
movetur  novo  motn  devotionis,  erubescentise 
et  doloris.  Denique  in  hoc  servanda  est  mo- 
deratio,  prudenter  pensatis  omnibus  circum- 
stantiis. 

SECTIO  V. 

Utrum  in  hoc  sacramento  sit  aliquid,  quod  sit  res 
et  sacramentum  simul. 

1.  Tria  quce  a  Theologis  distinguunlur  in 
sacramentis.  —  Distinguunt  Theologi  in  sa- 
cramentis  tria,  scilicet>  rem  tantum,  id  est, 


effectum  ultimum  sacramenti,  qui  per  illud 
fit  et  significatur,  nihil  autem  facit  aut  signi- 
ficat ;  ct  sacramenlum  tantum,  quod  significat 
et  facit  gratise  effectum  ,  non  autem  fit  nec 
significatur;  et  rem  ac  sacramentum  simul, 
quod  et  aliquid  significat  et  causat,  et  ab  ex- 
teriori  sacramento  significatur  et  causatur; 
et  ideo  utriusque,  scilicet,  rei  et  sacramenti, 
rationem  et  denominationem  participat.  Et 
quidem  illa  duo  prima  facillime  tam  in  hoc, 
quam  in  aliis  sacramentis  inveniuntur  et  de- 
clarantur.  Sacramentum  enim  tantum,  in  prae- 
senti  est  illud  externum  et  sensibile  signum, 
quodhactenusdeclaratum  est,  compositum  ex 
confessione  et  absolutione.  Remissio  autem 
peccatorum,  et  gratia,  quse  ad  hunc  effectum 
preestatur,  est  res  tantum,  quia  est  proprius 
effectus  hujus  sacramenti.  Quid  autem  sit  res 
et  sacramentum  simul,  difficile  explicatur, 
quia  prseter  hsec  duo  quae  diximus ,  nihil  in 
hoc  sacramento  invenitur;  neque  in  omni- 
bus,  quse  hactenus  declaravimus,  aliquid  est, 
quod  simul  sit  et  effectus ,  et  signum  in  hoc 
sacramento. 

2.  Opinio  negans.  —  Posset  ergo  aliquis 
difficultate  superatus  negare  inveniri  in 
omnibus  sacramentis  aliquid,  quod  sit  res 
et  sacramentum  simul ;  quia  non  est  ulla 
generalis  ratio,  quse  cogat  ad  hoc  consti- 
tuendum  in  omnibus  sacramentis.  Commu- 
nis  enim  ratio  sacramenti  hoc  non  postulat, 
sed  sufficienter  salvatur  inter  signum  et  si- 
gnatum,  sicut  ea  quse  sunt  ad  aliquid,  inter 
relationem,  et  terminum  ;  et  signum  dicitur 
sacramentum,  signatum  autem  dicitur  res  ; 
ergo  nihil  est  propter  quod  oporteat  illud 
medium  universaliter  constituere.  Unde  ne- 
que  ex  Conciliis,  aut  Patribus  illam  genera- 
lem  doctrinam  habemus.  Nam,  licet  inter- 
dum  Augustinus  nominet  sacramentum  et 
rem  sacramenti,  ut  videre  licet  in  cap.  Hoc 
est,  de  Consecr.,  dist.  2,  si  tamen  attente  le- 
gatur,  non  tribuit  eidem  rei  utrumque  no- 
men,  sed  signum  ipsum  sensibile  sacramen- 
tum  appellat ;  rem  autem,  id,  quod  sub  signo 
continetur,  vel  significatur.  lnde  vero  etiam 
infert,  corpus  Christi,  in  Eucharistia  conten- 
tum,  esse  sacramentum  et  rem  sacramenti , 
ut  recte  notavit  Hugo  de  S.  Vict.,  lib.  2  de 
Sacramentis,  p.  8,  c.  7,  quia  in  illo  sacra- 
mento  est  peculiaris  ratio,  ut  suo  loco  dixi. 
Inde  autem  non  sequitur,  hoc  esse  simplici- 
ter  necessarium  in  hoc  et  in  omnibus  sacra- 
mentis.  Ita  ergo  facilepossemus  lfac  difficul- 
tate  liberari,  negando  inveniri  hoc   tertium 


396 


DISPUTAT.  XVIII.  SECT.  V. 


in  hoc  sacramento.quianecessarium  non  est. 

3.  In  omnilus  sacrarnentis  esse  aliqwd  quod 
sit  res  et  sacramentum,  communis  sententia. — 
Nihilominus  lamen  Theologi  communiter  in 
omnibussacramentis  admittunt  aliquid,  quod 
sit  res  et  sacramentum  simul ;  quod  in  sacra- 
menlo  Euckaristire  facile  declarant,  ut  dictum 
est ;  in  tribus,  quoe  characterem  imprimunt, 
character  dicitur  esse  res  et  sacramentum  ; 
in  matrimonio  vero,  vinculum  ipsum;  in  ex- 
trema  unctione  ,  corporis  sanitas.  Ne  igitur 
sacramentum  hoc  extra  regulam  constituant, 
in  illo  etiam  aliquid  hujusmodi  invenire  co- 
nahtur,  ut  videre  licet  in  Magistro,  in  4,d.  22, 
etaliis  statim  citandis.  Non  est  ergo  nobis  ab 
eorum  sententia  recedendum,  ne  difficulta- 
tem  effugere  videamur. 

Sitne  res   et  sacramentum  in  pomitentia 
omatus  aliquis. 

4.  Quorumdam  opinio. — Dixerunt  ergo  qui- 
dam  hoc  sacramentum  efficere  ornatum  quem- 
dam,  qui  est  prior  gratia,  et  iilam  significat, 
et  hunc  dicunt  esse  rem  et  sacramentum  si- 
mul.Ila  Paludan,,  d.  14,  q.  4,  etCapreol.,  d. 
22,  q.  1,  art.  3.  Sed  est  omnino  improbabilis 
sententia,  ul  supra  de  sacramentis  in  genere 
dictum  est ;  et  in  proposilo  bene  notat 
Cajetanus  sup.,  q.  84,  art.  1,  et  Ferrar.  la- 
te,§  4  contra  Gentes,  cap.  72.  Nam  primo 
nullo  fundamento  nititur  auctoritatis  ,  vel 
rationis  ;  necpotestexplicareheecopinio,  quid 
sit  hic  ornatus,  neque  ad  quid  sit.  Deinde, 
ilie  non  significatur  per  confessionem ,  nec 
per  verba  absolutionis ;  neque  ergo  effici- 
tur,  quia  sacramenta  efficiunt  quod  signifi- 
cant ;  non  est  ergo  res  sacramenti.  Rursus 
ille  ornatus,  si  esset,  esset  omnino  insensibi- 
lis,  quia  nec  est  sensibilis  per  se,  ut  constat, 
quia  ponilur  spiritualis,  necperaiiud  seu  per 
accidens,  quia,  ut  ostensum  est,  nullo  sensi- 
bilisigno  significatur  ;  rreque  igitur  etiam  est 
sacramentum.  Prseterea  talis  ornatus  iu  hoc 
sacramento  vel  durat  perpetuo,  et  sic  est  ad 
modum  characteris,  unde  fiet  sacramentum 
hoc  esse  initerabile  ratione  illius,  sicut  iterari 
non  possunt  sacramenla  ,  quee  imprimunt 
characterem,  vel  certe  tot  multiplicarentur  in 
homine  ornalus,  quot  suscepit  sacramenta 
pcenitentice,  praisertim  si  gratiam  non  ami- 
sit.  Vel  talis  ornatus  non  durat  perpetuo,  sed 
datur  ad  tempus  ;  et  hoc  gratis  dictum  esset, 
et  sine  probabilitate,  quia  donum  gratiae  (qua- 
le  illud  esset)  semel  datum  non  tollitur  sine 
hominis  culpa,  pra^sertim  quando  datur  per 


modum  habitus,  nt  ponitur  ille  ornatus,  quia 
non  est  actus  vitalis. 

5.  Contritionem  esse  rem  et  sacramcntum 
hujus  sacramenti,  communis sententia.  — Pri- 
mus  modus  cxplicandi  hanc  sententiam. — Com- 
munis  ergo  sentenlia  est,  contritionem  seu 
interiorem  pcenitentiam  esse  in  hoc  sacra- 
mento  rem  et  sacramentum  simul.  Ita  D. 
Thom.  supra,  q.  84,  art.  1,  ad  3,  et  fere  alii 
doctores  cum  Magistro,  d.  22.  Est  tamendif- 
ficilis  sententia  ,  tum  quia  id,  quod  est  res 
et  sacramentum  simul,  distinguitur  a  toto  illo 
quod  est  sacramentum  tantum  ;  interior  ve- 
ro  contritio  est  pars  sacramenti  tantum  ;  tum 
etiam,  quia  contritio  interior  nullo  modo  fit 
per  sacramentum  tantum,  quia  non  frt  per 
confessionem ,  nam  potius  vera  confessio 
debet  procedere  a  contritione  ;  nec  per  abso- 
lutionem,  quia  heec  potius  supponrt  conlri- 
tionem  ut  materiam.  Propter  quas  difficulla- 
tes  sunt  varii  modi  explicandi  hanc  senten- 
tiam.Unus,  etfacilis,  esl,  ut  aliqnid  sit  res  et 
sacramentrrm  sirnul,  non  esse  necessarium, 
quodfiat  a  sacramento  tantum,  sed  satis  esse 
ut  significetur  ;  sicut  etiam  non  est  necessa- 
rium  ut  aliquid  efficiat,  sed  satis  est  ut  signi- 
ficet ;  nam  salus  corporis  non  efficit  salutem 
animae,  sed  significat  illam ;  nec  vinculum 
matrimonii  efficit  gratiam,  sed  significat ;  et 
nihilominus  quia  heec  significant,  et  signi- 
frcantur,  vel  fiunt  per  sacramentum  ipsum, 
dicuntur  res  et  sacramenta  simul.  Sic  eigo 
in  prasenti,  quia  contritio,  ut  conjuncta  con- 
fessioni,  significat  interiorem  gratiam,  et 
quia  per  ipsam  confessionem  signifrcatur,  di- 
ceturres  etsacramentum  simul ;  sicut  corpus 
Christi  ut  conjunctum  speciebus  sacramen- 
talibus  signilicat  Christum  in  propria  specie 
existentem,  signifrcatur  vero  per  ipsas  spe- 
cies  ;  et  hoc  satis  est  ut  dicatur  res  et  sacra  - 
mentrrm  simul,  etiamsi  ab  efficientia  pree- 
scindamus.  Atque  hac  expositione  videntur 
fuisse  contenti  Magister  Sentent.,  d.  22  ;  ct 
ibi  Bonav.,  art.  2,  q.2,  ad  argum.  ;  et  Alen- 
sis,  4  p.,  q.  60,  memb.  1 ,  art.  1  ,  alias,  q.  -14, 
mernb.  2,  art.  1,  §  1. 

G.  Secundus  modus  explicandi  eamdem  sen- 
tentiam.  —  Prima  explicatio  hujus  secnndi 
modi.  —  Nihilominus  tamen  D.  Thom.,  dict. 
q.84,  art.  1,  ad  3,  ait,  sacrametitum  tantum 
pcenitentioe  esse  causam  interioris  pceniten- 
tiee,  quatenus  est  res  et  sacramerrtum  simul  ; 
nam,  quia  sacramenta  novae  legis  efficiunt 
quod  significant,  ideo  fortasse  visum  est  D. 
Thomce  necessarium,  ut  quidquid  est  res  hu- 


DISPUTAT.  X 
jus  sacramenti,  id  est,  significata  pcr  illud,  sit 
etiam  effectus.  Quomodo  autem  contritio  sit 
cffcctus  sacramenti  tantum,  D.  Tiiomas  non 
dcckirat.  Ejus  autem  discipuli  varie  expo- 
nunt.  Prima  expositio  est  Soti,  «J.  14.q.  1,  art. 
i,  distinguentis  contrilionem  ut  informem, 
et  ut  formatam,  et  dicentis,  priori  modo  esse 
partem  sacramenti,  el  non  rem  sacramenti; 
et  hoc  modo  esse  causam  gratiae,  et  priorem 
natura  quam  illa  ;  posteriori  autcm  modo  es- 
se  non  tantum  sacramentum,  sed  etiam  rem 
sacramenti,  quia  est  causa  remissionis  pec- 
cati,  quai  est  res  tantum  et  effectus  sacra- 
menti,  quia  ab  illo  habet  quod  gratia  forme- 
tur.  Verumtamen  falsum  est  contritionem 
ut  formatam  esse  causam  remissionis  pecca- 
ti,  quia  non  est  causa  dispositiva,ut  ipse  So- 
to  fatetur;  nam  dispositio  ordine  naturae  an- 
tecedit  gratiam,  contritio  autem  ut  formata 
est  natura  posterior.  Neque  est  causa  fonna- 
iis,  quia  supponit  pcccatum  remissum  per 
gratiam  tanquam  per  formam.  Neque  etiam 
hoc  sufficeret  ad  rationem  sacramenti ;  nam 
sacramentum  est  causa  activa  seu  instru- 
mentalis;  alioqui  gratia  ipsa  esset  res,  et  sa- 
cramentum  simul,  quia  est  causa  formalis 
remissionis  peccatorum.  Nec  denique  esse 
potest  causa  efficiens  ipsius  gratiee,  perquara 
forraaliter  remittuntur  peccata  ;  nam  ipsa 
formatur  per  gratiam,  et  ut  sic  est  effectus 
ejus,  et  supponit  illam. 

7.  Secunda  secundi  modi  expositio.  —  Im- 
prolatur.  —  Secunda  expositio  est  Ferra- 
riensis,  4  contra  Gentv  c.  72,  ubi  dicit  hoc 
sacramentum  non  tantum  prout  est  in  re, 
sed  etiam  prout  esl  iu  voto,  effective  produ- 
cere  suum  effectum,  nempe  gratiam  et  con- 
sequenter  etiam  ultimara  dispositionem  ad 
gratiam,  quee  est  contritio.  Unde  fit,  sub  hac 
ratione  diciposse  rem  sacramenti;  sacramen- 
Lura  autem,  quatenus  significat  ipsam  gra- 
tiam.  Sed  hsec  sententia  intelligi  non  potest, 
quia  imprimis  falsum  est,  sacramentum  in 
voto  effective  producere  suum  effectum,  de 
quo  supra  dictum  est.  Sed  adhuc  illo  conces- 
so,  multo  magis  falsum  est  sacramentum  in 
voto  posse  efficere  contritionem  ipsam,  quia 
in  re  tunc  sacramentum  in  voto  nihil  est  nisi 
contritio  ipsa.  Imo  si  sacramentum  in  voto 
posset  efficere  graliam,  deberet  hoc  facere 
per  ipsara  contritionem,  quia  non  est  aliud 
perquod  efficiat ;  ipsa  ergo  contiitio  nullo 
modo  potest  esse  effectus  sacramenti  in  voto. 
Nisi  forte  distinguat  duos  actus,  alium  con- 
tritionis,  alium   desiderii  ipsius  sacramentf, 


VIII.  SECT.  V.  397 

et  hunc  secundum  vocet  votum  sacramenti, 
et  illi  tribuat  illam  efficientiam.  Quod  tamen 
dici  non  potest ;  nam  iilud  desiderium  per  se 
sumptum  nullius  efficacise  est,  neque  ad  jus- 
tificationem  valet,  nisi  qnatenus  contritio- 
nem  supponit,  et  in  illa  continetur  implicite 
vel  explicite. 

8.  Tertia  secundi modi  expositio.  Ter tia  ex- 
positio.est  Cajetani,  dict.  q.  84,  art.  1,  qui 
distinguittriplicera  attritionem.  Una  est,  quoe 
cum  voto  sacramenti  ante  illum  in  re  suscep- 
tum  sufficit  ad  justificationem,  et  tanta  est, 
inquit,  ut  ex  voto  sacramenti  fiat  contritio  ; 
alia  est  tam  minima,  quai  non  sufficitadjus- 
tificationem,  etiam  conjuncta  cum  sacra- 
mento  in  re  ipsa  suscepto;  tertia  est  media, 
quse  cum  solo  sacramento  in  voto  non  suffi- 
cit  ad  justificationem  ;  addito  vero  sacra- 
mento  in  re,  ex  efhcacia  illius  fit  contritio.  De 
primis  duobus  membris  nihil  dicit,  quia  ad 
rera  praesentem  nihil  referunt ;  nam  prima 
attritio  nec  est  sacramentum,  nec  res  sacra- 
menti,  quia  in  re  ipsa  non  conjungitur  cum 
sacramento,  nec  fit  pars  ejus.  Esttamen  ca- 
venda  improprietas  et  sequivocatio  verborum; 
quam  enim  Cajetanus  vocat  attritionem,  non 
est  nisi  vera  contritio  ;  nam  liEec  sola  potest 
juslificare  hominem  ante  realera  susceptio- 
nem  sacramenti,  ut  constat  ex  Concilio  Tri- 
dent.,  sess.  i&,  c.  4,  et  ex  dictis  supra  de  ef- 
fectu  virtutis  pceuitentiee.  Cajetanus  vero  eum- 
dem  actum,  quatenus  est  dispositio  ad  justi- 
tiam,  et  prior  natura  quara  illa,  vocat  attri- 
tionem,  et  liunc  dicit  fieri  contritionem  ex 
voto  sacramenti,  non  quia  votum  ipsum  for- 
raalem  aliquam  perfectionem  illi  adjungat, 
cum  in  ipsamet  contritione  seu  attritione 
includatur,  sed  quia  informatur  per  gratiam, 
quae  daturin  voto  sacramenti.  Nos  autem  su- 
pra  diximus  motum  illum  essentialiter  esse 
contritionem,  et  ita  esse  appellandum,  etiam 
utintelligitur  natura  prior,  quam  gratia  for- 
metur. 

9.  De  secunda  etiam  imperfectissima  attri- 
tione,  videtur  Cajetanus  ut  clarum  supponere, 
non  esse  rera  et  sacramenturn  simul;  quod 
est  manifestum,  si  illa  attritio  adeo  sit  imper- 
fecta,  ut  non  solum  ad  effcctum,  verum  etiam 
ad  valorem  sacramenti  non  sufficiat  ;  illa 
vero  nec  nomen  attritionis  meretur,  ut  con- 
stat  ex  dictis  supra  de  aclibus  virtutis  pceni- 
tentise,  et  post  sequentem  disputationem  ite- 

rum  attingetur.  Si  autem  est  vera  attritio 
sutiiciens  advalorera  sacramenti,  exse  etiam 
suificiet  ad  effectum,  nisi  peraccidens  impe- 


398  DLSPUTAT.  XVIII.  SECT.  V. 

dimentum  aliud  interveniat  ;  tamen  ex  sen-  actus,  sic  etiam  actus  quoad  quosdam  gradus 

tentia  Cajetani,  licet  illa  sit  sacramentum,  id  est  sacramentum,  quoad  alios  vero  res  sacra- 

est  pars   sacramenti,   seu  partiale  signum,  mentr,  vel  quoad  substantiam  erit  sacramen- 

quandoquidem  ex  illa  cum  aliis  verum  confi-  tum,  quoad  aliquem  vero    modum   erit  res 

citur  sacramentum,  nihilominus  non  est  res  sacramenti.  Imo,  etiamsi  admittamus,  ex  ef- 

sacramenti,  quia  non  perficitur,  nec  fit  con-  ficacia  hujus  sacramenti,  et  quantum  est  ex 


tritio  per  sacramentum.  Nam,  sicut  res  tan- 
tum,  impediri  potest  per  obicem  suscipientis, 
ita  etiam  non  est  inconveniens,  ut  idquod  es- 
set  res  et  sacramentum  simul,  si  sacramen- 
tum  haberet  suum  effectum,  maneat  in  suo 
partiali  esse  sacramenti,  et  non  fiatres  sa- 
cramenti  propter  obicem  suscipientis  ;  quod 
magis  ex  sequenti  membro  constabit. 

40.  'De  tertia  igitur  attritione  ait  Cajet. 
esse  rem  et  sacramentum  simul  :  sacramen- 
tum  quidem,  quatenus  est  materia  ex  qua 
perficitur  sacramentum  ;  rem  vero,  quatenus 
ipsum  sacramentum,  jam  consummatum,  ut 
instrumentum  Dei  amplius  perficit  ipsum 
attritionis  motum  ,  excitando  pcenitentem, 
et  faciendo  illum  de  attrito  contritum  ;  jam 
enim  tunc  contritio  sic  perfecta  est  res  sacra- 
menti. 

11.  Tripliciter  improoatur.  —  ln  hac  vero 

sententia   Cajetani  tria  sunt,  quee  difficul- 

tatem  faciunt.   Primum  est  ,  quia  non  as- 

signat  generalem  modum  explicandi  rem  et 

sacramentum,  sed  tunc  solum  quando  cum 

imperfecta  dispositione  sacramentum  perfi- 

citur,  quod  est  accidentarium  ;  res  autem  et 

sacramentum  per  se  debet  inveniri  in  sacra- 

mento,  et  tunc  maxime  quando  cum  majori 

perfectione  recipitur.    Secundum   est,   quia 

supponere  videtur,  per  susceptionem  sacra- 

menti  perfici  intrinsece  ipsum  motum  attri- 

tionis,  et  fieri  contritionem ;  quodfalsum  est, 

tum   quia   supra  est   ostensum,    attritionem 

non  posse  hoc  modo  fieri  contritionem  ;  tum 

etiam  quia  saepe  fit  homo  ex  attrito  contritus 

per  sacramentum,  etiamsi  tunc  actu  ratione 

non  utatur,  imo  nec  uti  possit.   Et  in  his 

etiam,  qui  cum  actuali  usu  rationis  hoc    sa- 

cramentum  recipiunt,   conslat    experientia, 

ordinarie  non  immutari  in  eis   internum  do- 

lorem  ;  non  est  ergo  hic  effectus  sacramenti; 

ergo  ob  hanc  causam  non  potest  dici  pceni- 

tentia  interior  res  sacramenti.  Tertium  est, 

quia  etiam  si  hoc   concedamus,   adhuc  non 

erit  idem  res  et  sacramentum  simul  ;   nam, 

si  illa  perfectio  fit  per  mutationem  actus,  seu 

per  transitum  ab  actu  imperfecto   ad  alium 

perfectum,  sic  unusactus  erit  sacramentum, 

et  alius  res  sacramenti ;  si  vero  illa  perfectio 

solum  est  intensio,  vel  aliquid  simile  ejusdem 


parteejus,  darihomini  excitationemaliquam, 
ut  perfectius  doleat  de  peccatis,  si  ipse  per 
distractionem,  vel  alio  modo  talem  gratiee 
motum  non  impediat,  quod  est  probabile, 
et  consentaneumfinihujussacramenti,quara- 
vis  hoc,  inquam,  admittamus,  non  erit  pro- 
prie  ipsa  contritio  res  sacramenti,  sed  ille 
motus  gratiee,  qui  ad  contritionem  datur  ; 
nam  alius  actus  libere  ab  homine  fit,  atque 
adeo  ex  opere  operantis. 

12.  Quarta  secundi  modi  expositio. — Non 
omnino  satisfacit. — Propter  hsec  esse  potest 
quarta  expositio,  contritionem  posse  duplici 
ter  considerari  :  primo  secundum  se,  et  ut 
sic  pertinere  ad  sacramentum  tantum  ;  se- 
cundo  quatenus  per  conjunctionem  ad  alios 
actus,  preesertim  ad  absolutionem,  elevatur, 
et  accipit  virtutem  sanctificandi  hominem  ex 
opere  operato,  et  ut  sic  esse  rem  sacramenti, 
et  causari  ab  ipso  sacramento,  et  preesertim 
a  forma  ejus,  quia  ab  illa  accipit  preedictam 
virtutem.  Ita  videtur  seipsum  exponere  D. 
Thom.,  in  -4,  dist.  22,  q.  2,  art.  I,  quaestiunc. 
2,  ad  1  et2,  et  videri  potest  Capreolus  ibi,  q. 
1,  art.  3,  ad  1  Durandi.  Quod  si  objiciatur, 
quia  hsec  non  est  causalitas  sacramenti  in  con- 
tritionem  ipsam,  sed  est  conjunctio  qu^dam 
ad  alias  partes  et  ad  formam,  ratione  cujus 
elevatur  ad  gratiam  sacramentalem,  respon- 
debitur,  illam  esse  quamdam  moralem  causa- 
litatem,  eamque  sufficere,  ut  contritio  dica- 
tur  res  sacramenti  secundum  quamdam  ac- 
commodationem,  qua;  ad  hujusmodi  locutio- 
nem  sufficit,  quamvis  non  sit  cum  tanta  pro- 
prietate,  sicut  in  aliis  sacramentis.  Sed  ne- 
que  hoc  videtur  omnino  satisfacere,  quia  alias 
etiam  satisfactio  dici  posset  res  et  sacramen- 
tum  simul,  quia  et  est  signum,  cum  sit  pars 
sacramenti  ;  et  fit  dicto  modo,  quia  per  con- 
junctionem  seu  ordinem  ad  absolutionem  ele- 
vatur,  ut  habeat  effectum  remissionis  pcenae, 
et  fortasse  etiam  gratise  ex  opere  operato.  Et 
proportionali  modo  confessio  ipsa  posset  dici 
res  sacramenti,  et  ablutioin  baptismo,  et  in 
universum  materia  quatenus  per  conjunctio- 
nem  ad  formam  elevatur.  ltem,  quia  per  il- 
lam  conjunctionem  potius  constituitur  con- 
tritio  in  ratione  sacramenti,  seu  partis  sacra- 
menti,  quia  per  conjunctionem  ad  confessio- 


DISPUTAT.  XVIII.  SECT.  VI. 
nem  coustituitur  in  genere  signi,  et  per  con-  niam  accidentalem 
junctionem  ad  absolutionem  habet  virtutem 
causandi  ;  quse  duo  spectant  ad  rationem  sa- 
cramenti  ;  ergo  inde  non  babet  quod  sit  res 
sacramenti.  Ad  heec  vero  responderi  potest, 
interiorem  pcenitentiam  non  appellari  rem 
sacramenti  quatenus  elevaturin  ratione  signi 
seu  materise,  sed  in  ratione  dispositionis  ; 
quia,  si  sit  attritio,  conjuncta  toti  sacrainento, 
iil  sufficiens  dispositio  ad  gratiam  ;  si  vero 
sit  contritio,  fit  dispositio  ad  perfectiorem 
gratiam,  quam  per  se  sufficeret,  quee  elevatio 
non  spectat  ad  rationem  sacramenti,  sed  ad 
quemdam  effectum  ejus. 

i'3.  Cajetani  expositio  ad  verum  sensum  re- 
duciiur. — Clarius  vero  existimo  dici  posse, 
explicando  seu  moderando  opinionem  Caje- 
tani,  interiorem  pcenitentiam,  sive  attritio  sit, 
sive  contritio,  ut  informem  et  secundum  se 
esse  sacramentum  seu  partem  sacranienti, 
ut  formatam  vero  per  gratiam  sacramentalem 
esse  rem  sacramenti.  Nam,  si  eratattritio,  fit 
contritio,  non  intrinsece,  sed  extrinsece  tan- 
tum,  ut  supra  explicatum  est  ;  si  vero  erat 
contritio,  fit  moraliter  dignior  et  meritoria 
gloriee,  quod  satis  est,  ut  subea  ratione  dica- 
tur  effectus  sacramenti  ;  et  ita  cessant  objec- 
tiones  contra  Cajetanum.  Solum  applicari  po- 
test  ultima.  Facile  tamen  respondemus  non 
esse  necessarium,  ut  eadem  res  sub  eadem 
consideralioneetformalitatedicatursacramen- 
tum  et  res  ;  sed  satis  esse,  ut  idem  actus  se- 
cundum  diversas  rationes,  sive  perfectiones 
pbysicas,  vel  morales,  illas  duas  denomina- 
tiones  recipiat. 


SEGTIO  VI. 

Utrum  aliquis  ritus  sit  vecessarius  in  hoc 
sacramento. 

i.  Nulla  cceremonia  est  de  substantia  sa- 
cramenti  pcenitenlue.  —  Intelligi  potest  quees- 
tio  de  necessitate  seu  substantia  sacramenti, 
velde  necessitate  praecepti.  Et  quod  ad  pri- 
mum  attinet,  dicendum  est  nullam  aliam  cee- 
remoniam  esse  de  substantia  vel  necessitate 
bujus  sacramenti.Hocest  certum,  quia  Con- 
cilium  Florentinum  et  Tridentinum  tradide- 
runt  nobis  integram  substantiam  et  essen- 
tiam,  et  non  meminerunt  alterius  ritus  ;  quod 
etiam  a  fortiori  patebit  ex  altero  membro. 

2.  Neque  ex  necessitate  prcecepti  sub  mor- 
tali.  —  Dicendum  ulterius  est,  neque  ex  ne- 
cessitate  praecepti,  quod  sub  mortali  obliget, 
reperiri  in  hoc  sacramento  aliquam  caeremo- 


399 
necessariam.  Quod  de- 
claratur  imprimis,  quia  inter  omnia  sacra- 
menta  hoc  paucissimis  ceeremoniis  perficitur, 
et  vix  aliquas  invenimus,  quae  totius  Ecclesiae 
institutione  vel  consuetudine  adbibeantur.  Et 
ratio  fortasse  fuit,  quia  ceeremonice  sacra- 
mentorum  sunt  ad  publicam  utilitatem  et 
instructionemaliorum;  hocautem  sacramen- 
tum  secrete  fit.  Est  etiam  valde  frequens,  et 
ideo  non  debuit  cseremoniis  onerari.  Quamo- 
brem  neque  in  tempore,  neque  in  loco,  ne- 
que  in  aliis  similibus  circumstantiis  habet  ali- 
quid  preefixurn  ex  humana  institutione,  quod 
necessarium  sit,  ut  sacramentum  hoc  licite 
ministretur  ;  sed  id  solum,  quod  ratio  dictat, 
ut  ea  serventur,  quee  ad  decentiam  pertinere 
possunt.  Atque  hac  ratione  etiam  ex  parte 
poenitentis  non  est  ritus  determinatus  in  mo- 
do  faciendi  confessionem;  sed  solum  in  ge- 
nere  dicere  possumus,  eas  conditiones  ob- 
servari  debere,  quee  ad  veram  accusationem, 
et  humilis  pcenitentise  ostensionem  necessa- 
rise  sunt.  Unde  olim  pcenitens  confitebatur 
prostratus  in  terram,  ut  refertMarianus  Vic- 
tor  in  lib.  de  Confess. ;  nunc  autem  regula- 
riter  fit  flexis  genibus,  et  preemitti  solet  gene- 
ralis  confessio;  neutrum  vero  est  simpliciter 
necessarium.  De  aliis  vero  circumstantiis  con- 
fessionis  dicemus  inferius  suo  loco. 

3.  Ex  parte  ministri  tres  cceremonice  con- 
siderantur.  —  Prima.  —  Denique  ex  parte 
ministri  solent  preecipue  tres  ceeremoniee  con- 
siderari.  Prima  consistit  in  quibusdam  verbis 
deprecatoriis,  quee  partim  antecedunt,  par- 
tim  subsequuntur  formam  substantialem  ;  de 
quibus  multa  videri  possunt  apud  Burchar- 
dum,  lib.  18  suiDecreti ;  et  D.  Thomas  non- 
nihil  attigit  q.  84,  art.  3,  ad  argum. ;  etCon- 
cilium  Trident.,  sess.  14,  c.  3,  dixit,  lauda- 
biliter  hoc  fieri,  quo  verbo  satis  indicat  non 
esse  necessitatis  ;  quia  tamen  decens  et  utile 
est,  non  esse  sine  causa  omittendum.  Nam 
per  illam  orationem  potest  impetrari  vel 
major  dispositio,  vel  perseverantia,  et  ali- 
qui  existimant  etiam  deservire  ad  majo- 
rem  satisfactionem  ;  nunquam  tamen  erit 
peccatum  mortale  heec  omittere  ,  secluso 
scandaJo,  et  contemptu,  quia  et  non  con- 
stat  de  preecepto,  et  materia  parva  est.  Se- 
cunda  ceeremonia  est  signum  crucis,  quod 
in  tine  per  modum  benedictionis  aut  depre- 
cationis  adhiberi  solet,  ut  meminit  etiam  D. 
Thomas,  queest.  84,  art.  4,  ad  argumenta. 
Et  Stephanus  Papa,in  c.  Nunguid,de  Conse- 
cratione,  d.  5,  dixit  omnia  sacramenta   hoc 


•400  DISPUTAT 

signo  perfici.  Nihilominus  certum  est,  hanc 
consuetudinem  esse  bonam,  nullum  tamen 
esse  de  ea  prseceptum  ;  imo  existimo  omnino 
esse  in  arbitrio  sacerdotis,  quia  neque  uni- 
versalisconsuetudocirca  hoc  esse  videtur. 

4.  Tertia  ex  parte  minisiri  cceremonia. — 
Varia  significat  manus  impositio.  —  Ultima 
ceeremonia  est  manus  impositio,  de  qua  ex 
professo  disputavit  D.  Thomas,  in  illo  art.  4, 
et  Waldensis,  lib.  1  de  Sacrara.,  c.  447,  ubi 
disputat  contra  Wicleph,  qui  eara  contemne- 
bat,  quia  potestatem  clavium  negabat.  Ad  il- 
lius  ergo  ostensionem  exerceripotest.  Et  non 
videtur  dubium,  quin  aliquando  fuerit  usus 
in  Ecclesia  exhibendi  hanc  coeremoniarn  in 
administratione  hujus  sacramenti  ,  quan- 
quam  in  significatione  hujus  vocis  magna  sit 
varietas  etin  Scriptura,  et  in  antiquis  Patri- 
bus.  Nam  manus  impositio  aliquando  signifi- 
cat  sacramentum  confirmationis,  Actor.  8 
(de  quo  superiori  tomo).  Aliquando  sacramen- 
tum  Ordinis,  utin  epist.  ad  Timoth.,  et  saepe 
alias.  Interdum  significat  apud  Patres  pceni- 
tentiam  publicam,  quse  olim  fiebat  et  comple- 
batur  per  manus  impositionem,  quam  recon- 
ciliatoriam  appellabant,  et  fiebat  ab  Episco- 
po,  vel  presbytero,  et  publice  ac  in  atrio  Ec- 
clesiae,  nisi  ob  necessitatem,  ut  sumitur  ex 
Concilio  Garthag.  IV,  c.  76,  et  Arausicano  I, 
c.  3,  et  ex  Cypriano,  ep.  9,  et  Augustino,  lib. 
3  de  Baptismo,  c.  46,  quod  est  signum,  hanc 
caeremoniam  fuisse  adhibilam  huic  sacra- 
mento,  et  inde  nomen  accepisse,  ut  notavit 
etiam  Marianus  Victor  supra,  ex  Ansegeso, 
lib.  5  StatutorumCaroli  Magni,  c.  51,  et  quo- 
dam  Concilio  celebrato  tempore  ejusdem  Ca- 
roli  Magni,  et  Waldensis,  tom.  3,  c.  68. 

5.  Unde  aliqui  dixerunt  hanc  ceereraoniarn 
esse  de  necessitate,  ex  Concilio  Niceeno,  c.  9, 
quod  refert  D.  Thom.,  Opusc.  22,  c.  4.  Est 
tamen  error ,  quia  neque  in  preecepto  est. 
Unde  D.  Thomas  ait,  esse  hoc  in  arbitrio  sa- 
cerdotis,  quod  etiam  sequitur  Soto,  d.  44, 
art.  4;  potest  ergo  nunc  sacerdos  non  uti  hac 
caeremonia,  quia  non  est  in  usu.  Paludanus 
aulem,  in  4,  d.  22,  q.  5,  3,  dicit,  utile  esse,  et 
expediens  eam  retinere,  quia  deservit  ad  ex- 
citandam  devotionem  pcenitentis.  Nihilomi- 
nus  tamen  Navarrus,de  Pcenit.,  d.  6,  c.  \,  in 
principio,  n.  9,  bene  notat,  saepe,  et  proeser- 
tim  cum  feminis,  non  expedire  illa  uti.  Vic- 
toria  vero,  in  Sumra.,  num.  406,  generaliter 
negat  expedire  tangere  caput  pcenitentis , 
quia  jam  non  est  boc  in  usu  ;  secus  vero  cen- 
set  de  sola  manus  extensione  ,  absque  tactu, 


XIX.  SECT.  I. 

dum  forma  profertur ;  nam  illa  videtur  magis 
esse  in  usu .  et  habere  aliquam  significatio- 
nem  potestatis  ,  et  ideo  fieri  expedire;  quod 
mihi  placet,  licet  Soto,  d.  44,  q;  4,  art.  4, 
etiam  boc  neget.  Fateor  tamen  etiam  hoc  li- 
berum  esse,  et  in  arbitrio  sacerdotis  relinqui. 

DISPUTATIO  XIX. 

I)E   FORMA    SACRAMENTI  TCENITENTIJ:. 

Quamvis  materia  supponatur  formse,  ta- 
men,  quia  materia  hujus  sacramenti  prolixio- 
rem  postulat  dispositionem  ,  quse  vero  ad 
formam  pertinent,  brevius  expediri  possunt, 
ideo  visum  est  dispuiationem  hanc  prius  ex- 
pedire  ,  in  qua  simul  cum  forma  primarium 
effeclum  hujus  sacramenti  declarabimus , 
tum  quia  res  facilis  est,  suppositis  quse  in 
superioribus  diximus ;  tum  etiam  quia  hsec 
duo  inter  se  connexa  sunt ,  nec  potest  sensus 
et  veritas  formae  declarari ,  nisi  effectus  ejus 
simul  intelligatur.  Nam,  ut  Concilium  Triden- 
tinum  dixit,  preecipua  vis  hujus  sacramenti 
in  forma  positq  est,  quae  accommodatur  si- 
gnificationi  ejus,  quia  sacramenta  efficiunt 
quod  significant,  et  ideo  explicando  veritatem 
et  significationem  hujus  formce  ,  necesse  est 
etiam  effectum  ejus  declarare. 

SECTIO  I. 

Utrnm  de  essentia  hujus  formx  sint  hxc  sola  ver- 
ba  voce  prolata  :  Absolvo  te. 

4.  An  vox  humana  sit  de  esseniia  formce 
pcenitentice.  —  Quatuor  occurrunt  in  hac  sec- 
tione  declaranda.  Primum,  utrum  ad  formam 
hujus  sacramenti  requiratur  vox  humana  et 
verba  proprie  dicta.  Secundum,  an  illa  verba 
sint  apta  et  convenientia.  Tertium,  an  sint 
sufficientia.  Quartum,  an  sint  necessaria. 

2.  Prima  opinio.  —  Circa  primum  nonnulli 
Doctores  sentire  videntur,  verba  proprie  dicta 
non  esse  de  essentia  hujus  formae ,  sed  suffi- 
cere  aliud  signura,  quo  intentio  sacerdotis  de 
absolvendo  pcenitente  sufficienter  exprima- 
tur,  ut  potest  esse  scriptura.  Ita  sentiunt  Pa- 
lud.,  d.  17,  qusest.  2,  art.  4,  num.  7 ;  Medina, 
Cod.  de  Confessione,  q.  de  Modo  confitendi; 
Petr.  Sot.,lect.  44  de  Confessione ;  Navarrus, 
in  Summa,  c.  24,  n.  36,  et  in  cap.  Quem  pce- 
nitet,  de  Pcen.,  d.  \,  n.  4,  quatenus  aiunt,  in 
aliquo  casu  valere  formam  scripto  missam, 
quamvis  expresse  non  negent  esse  necessa- 
rium  forraam  verbo  proferre.  Et  rationes, 


DtSPUTAT. 

quas  afferunt ,  de  materia  polius  procedunt , 
quam  de  forma.  Potest  autem  suaderi  hoec 
opinio,  quia  hoc  sacramentum  est  institutum 
per  modum  judicii,  et  ideo  nihil  essentialiter 
postulat ,  quod  non  sit  de  essentia  judicii  ;  at 
vero  dc  essentia  judicii  non  est  ut  sententia 
ejus  voce  proferatur  ,  sed  saepe  tantum  fit 
scripto,  et  iii  rigore  posset  nutibus  fieri,  ut  de 
absohitione  a  censura  multi  opinantur,  quam- 
vis  illa  comprehendalur  sub  verbis  Christi  : 
Qucecunque  solveritis  in  terra,  erunt  soluta  et 
in  coelo  ;  ergo.  Et  confirmatur  primo;  nam  hac 
ratione  ex  parte  accusationis  pcenitentis  non 
est  de  essentia  ejus,  ut  voce  fiat,  sed  potest 
fieri  scripto,  aut  nutibus,  ut  infra  dicemus, 
nimirum,  quia  ad  judicialem  accusationern 
hoc  salis  est ;  ergo  idem  erit  in  prolatione 
sententiae,  quam  haec  forma  continet.  Tan- 
dem  hac  ratione  docent  omnes  Theologi,  non 
esse  de  ratione  matrimonii  propria  verba 
contrahentium,  sed  satis  esse  quoelibet  alia  si- 
gna  sufficientia  ad  consensum  ;  quia  illud  sa- 
crament.um  fundatum  est  in  contractu ,  et 
ideo  non  plus  requirit,  quam  sit  de  essenlia 
contractus;  constatautem  alios  contractus  in- 
ter  homines  absque  propriis  verbis  confici ; 
ergo  eadem  ratione  idem  dicendum  est  de 
hoc  judicio.  Et  confirmatur,  quia  hoc  sacra- 
mentum  estmagnse  necessitatis;  saepe  autem 
esse  potest  necessarium,  ut  absolutio  detur 
aliis  signis,  et  non  verbis  propriis;  ut  si  pce- 
nitens  extreme  indigeat,  et  sacerdos  loqui 
non  possit ,  valeat  autem  alio  signo  suam 
menlem  declarare. 

Sententia  affirmans  vera  et  communis. 

3.  Nihilominus  certum  existimo,  de  essen- 
tia  hujus  sacramenti  esse,  ut  forma  ejus  pro- 
prio  verbo  et  voce  humana  proferatur.  Heec 
est  communis  sententia  Theologorum  cum 
Magistro,  in  4,  dist.  14,  et  D.  Thoma,  supra, 
q.  84,  ad  3  ;  Cajetanf,  verb.  Confessio,  con- 
ditione  11,  et  aliorum,  quos  late  referemus 
sectione  ultima.  Eamque  generatim  ostendi- 
mus  in  superiori  torn.,  disp.  2,  sect.  1,  cum 
D.  Thom.,  q.  60,  art.  3.  Et  prsecipue  proba- 
tur  ex  doctrina  Concilii  Florentini  in  Decreto 
Eugenii,  ubi  generatim  docet  sacramenta 
nova1  legis  constare  verbis.  A  qua  generali 
regula  non  est  facienda  exeeptio,  neque  im- 
proprie  vel  secundum  analogiam  de  aliquo 
sacramento  interpretanda,  nisi  ubi  ex  tradi- 
tione  Ecclesiae  et  consensu  antiquorum  Doc- 
torum  id  constiterit.  Qua  ratione  in  matrimo- 
nio  concedimuspropria  verbanon  esse  essea- 

XXII. 


XIX.  SKCT.  I.  401 

tialia.  At  vero  in  forma  hujus  sacramenti  ne- 
que  ex  traditione  Ecclesise,  neque  ex  sententia 
antiquorum  Doctorum  talis  exceptio,  vel  inter- 
pretatio  habetur ;  ergo  admittenda  non  est.  Eo 
vel  maxime,  quod  Conc.  Flor.  non  tantum  ge- 
neratim,  sed  etiam  in  particulari  de  hoc  sacra- 
mentoait:  Formahujus  sacramenti  suntverba 
absolutionis,  quce  sacerdos  profrt,cum  dicit, 
etc.Ubiexpendo  numen,  verba,  et  verbum,  pro- 
fert,  et  dicit ;  nam  omnes  isti  termini  indicant 
proprietatemverborum  etlocutionishumanae. 
Expendo  etiam,  quod  infra  agens  de  sacra- 
mento  matrimonii,  quiaetiam  utitur  nomine, 
verborum,  addidit  limitationem,  regulariter, 
per  quam  satis  indicat  uti  verborum  nomine 
in  omni  proprietate ;  nam  si  latius  ea  voce 
uteretur,  non  oporteret  addere  partir.ulam 
regulariter  ;  semperenim  est  de  essentia  sa- 
cramenti  matrimonii  mutuus  consensus  de  t 
praesenti,  aliquo  suificienti  signo  expressus  ; 
quia  vero  loquebatur  Concilium  de  verbis 
proprie,  et  ilia  non  semper  requiruntur,  ideo 
addidit  limitationem  illam  regulariter  ;  cum 
ergo  haucnon  addat  in  sacramento  pceniten- 
tiee,  et  in  eadem  proprietate,  verborum  voce 
utalur,  intelligit  sane  verba  esse  simpliciter 
necessana  in  forma  hujus  sacramenti.  Unde 
Concilium  Trident.,  sess.  14,  c.  3,  dixit  for- 
mam  hujus  sacramenti  positam  esse  in  illis 
ministri  verbis ,  elc. 

4.  Ratio  vero  hujus  veritatis  est,  quiaChri- 
stus  Dominus  ita  instituit  hoc  sacramentum, 
sicut  alia  nova?.  legis  ,  solo  excepto  matrimo- 
nio  propter  specialem  rationem  infra  redden- 
dam.  Hoc  autem  colligi  potest  ex  verbis  in- 
stitutionis  :  Quorum  remiseritis  peccata,  a?.qui- 
parando  illa  cum  verbis,  Baptizantes  cos}  et 
cum  verbis  Eucharistice,  Hoc  facite,  Nam  in 
illis  non  dixit  expresse  Christus,  baptismum, 
aut  Eucharistiam,  conficienda  esse,  formali- 
ter  proferendo  talia  verba  ;  nihilominus  ta- 
men  ex  sensu  et  traditione  Ecclesiae  habemus 
hanc  fuisse  mentem  Christi,  quia  voluit  sa- 
cramentum  legis  novae  determinatam  et  ex- 
pressam  habere  significationem  ;  et  ideo  vo- 
luitverbis  consummari.  Quae  ratio,  et  forma 
verborum  Christi,  ac  denique  traditio  Eccle- 
sia1.,  et  Conciliorum  doctrina  eamdem  vim  ha- 
bent  in  hoc  sacramento.  Eigo  vel  in  aliis 
eliam  sacramentis  hoc  non  est  certum  ;  quod 
dici  non  potest :  vel  in  hocnegari  non  potest; 
quod  verissimum  est. 

Rtspondctur  argumentis  contrarico  sententice. 

5.  Ad primum.—Prima  etultima  conjirma- 

26 


402  DISPUTAT. 

tio  solvuntur. — Secunda  confirmatio  enodatur. 
—  Atque  hoc  magis  confirmabilur  respon- 
dendo  conjecturis  alterius  sententioe ,  quoe 
boc  ipso  quodtantum  conjecturse  sunt^  parvi 
momenti  sunt  in  re  quoe  pendet  ex  institu- 
tione  et  traditione.  Ad  primam  ergo  nega- 
mus  hoc  sacramentum  nihil  habere  essentiale^ 
quodnonsit derationejudiciiincommunisum- 
pti.  Nam,  licet  verum  judicium  sit,  esttamen 
speciale  et  sacramentale,  denuo  a  Ghristo 
institutumcum  propriis  conditionibus  omnino 
diversis  ab  his,  quae  servantur  in  judicio  hu- 
mano,  qualis  est,  verbi  gratia,  quod  idem  sit 
accusator  et  reus,  quia  est  judicium  volunta- 
rium.  Item,  quod  ipsi  reo  credatur,  pro  se  et 
contra  se,  quia  est  judicium  in  favorem,  et 
medicinam  ejusdem  rei  institutum.  Sic  ergo 
habet  etiam  hanc  conditionem,  scilicet,  quod 
expresse  significet  salutem  animae,  ad  quam 
conferendam  institutum  est.  Praeterea  potes- 
tas  illa,  a  qua  procedit  heec  sententia,  singu- 
laris  est,  et  alterius  ordinis,  sicut  potestas 
consecrandi ;  et  ideo  in  utraque  voluit  Chri- 
stus,  ut  per  organum  et  signum  a  se  defmi- 
tum  actus  ejusexerceretur,  Proeterea  in  hu- 
mano  judicio  aliquando  requiritnr  specialis 
solemnitas,  ut  quod  accusatio  vel  sententia 
scripto  fiat,  quod  interdum  etiam  essentiale 
est ;  quid  ergo  mirum  quod  Christus  dispo- 
suerit  hanc  conditionem,  ut  essentialem  in 
hoc  judicio  ,  quod  simul  est  sacramentum 
novse  legis^  ideoque  postulat  expressam,  et, 
ut  sic  dicam,  vivam  significationem,  quoe  au- 
ribushumanis  percipi  possit.  Nam,  si  in  hoc 
non  fuit  dispensatum  in  baptismo,  qui  multo 
magis  necessarius  est  ,  cur  debuit  in  pceni- 
tentia  disp^nsari  propter  rarum  et  extraordi- 
narium  casum,  qui  vix  accidere  potesi,  et  in 
eo  semper  habet  locum  contritionis  reme- 
dium  ?  Per  quod  obiter-soluta  est  ultima  con- 
firmatio.  Etfacile  etiam  respondetur  ad  pri- 
mam.  Nam  heec  expressa  significatio  requiri- 
tur  magis  ex  parte  forma?,  quam  ex  parte  ma- 
teriee  ;  et  ideo  non  estsimilequod  atfertur  de 
actibus  pcenitentis,  quia  illi  se  tenent^ex  parte 
materiee,  de  qua  latius  infra.  Denique  ad  se- 
cundam  confirmationem  negatur  similitudo 
ex  matrimonio  sumpta.  Nam  in  matrimonio 
noluit  Christus  instituere  specialem  rituni, 
sed  honorare  ipsum  naturalem  contractum, 
et  in  eo  altiorem  sacramenti  rationem  fun- 
dare  ;  et  ideo  in  illo  nullam  specialem  mate- 
riam  vel  formam  requisivit,  quoe  ad  contrac- 
tum  ipsum  necessaria  non  esset ;  hic  vero  in- 
stituit  talem   ritum  sacramentalem,  ideoque 


XIX.  SECT.  I. 
determinatam   formam  ,    sacramentis  novse 
legis  accommodatum,  poslulavit. 

De  convenientia  verlorum  formce  ad  signifi- 
candum  effectum. 

6.  Hcereticorum  error.  —  Circa  secundnm 
de  convenientia  illorum  verborum,  heeretici 
valde  reprehendunt  hujusmodi  verba,  quia 
per  ea,  inquiunt,  sacerdos  sibi  usurpat  actum 
proprium  solius  Dei.  Sed  moventur,  quia  ne- 
gant  sacerdotibus  potestatem  clavium,  et  non 
distinguunt  intereum,  qui  ministerialiter  vel 
principaliter  remitlit  peccata  ;  et  ideo  non 
oportet  denuo  contra  illos  disputare,  nam 
sufficiunt  dicta  disp.  16;  et  contra  Wicleph 
videri  potest  Waldensis,  tomo  2,  c.  444;  et 
contraLutherumRofensis,art.  10;et  Ruard., 
art.  3  ;  Rellar.,  lib.  t  de  Poenit. 

7.  Quorumdam  Catholicorum  senteniia. — 
Ex  Catholicis  vero  quidam  non  probant  hoec 
verba,  quia  per  modum  indicativi  proferun- 
tur  ;  putant  enim  potius  esse  proferenda  per 
modum  deprecationis.  Ita  refert  D.  Thomas, 
Opusc.  22,  c.  1,  et  potest  in  hujus  sententia; 
favorem  referri  Leo  Papa,  epist.  89,  alias  91, 
ubi  ait,  peccata  remitti  supplicationibus  sa- 
cerdotum,  et  habetur  in  c.  Multiplex,  de  Poe- 
nitv  dist.  1.  Sic  etiamChrysostomus,lib.  3  de 
Sacerdotio,  et  Hieronymus,  in  verba  illa  Psal- 
mi  28  :  Vox  Domini  intercidentis  flammam 
ignis,  absolutionem  sacerdotis  nomine  ora- 
tionis  significare  videntur.  Ratione  confir- 
mari  potest,  quia  verbum  deprecationis  ap- 
tius  est  ad  ministerialem  actionem  significan- 
dam,  quia  per  verbum  indicativi,  si  proprie 
sumatur,  potius  significatur  remissio  princi- 
palis,  seu  auctoritativa,  ut  vocant.  Favetque 
huic  sententise  Ronaventura,  et  Alensis,  qua- 
tenus  aiunt,  clavem  sacerdotis  non  se  exten- 
dere  ad  remissionem  culpae,  nisi  per  modum 
deprecationis.  Tandem  confirmari  potest 
exemplo  extremse  unctionis,  ubi  forma  est 
deprecatjva,  quia  sacerdos  solum  confert  sa- 
nitatem  ut  minister  deprecando  ;  sicut  Apos- 
toli,  quamvis  accepissent  virtutem  sanandi 
infirmos,  velfaciendi  miracula,  nihilominus, 
quia  solum  operabantur  ut  ministri,  depre- 
cando  et  orando,  ea  faciebant. 

8.  Alius  Catholicorum  dicendi  modus. — Alii 
tandem  non  in  modo,  sed  in  materiali  verbo 
dbsolvo,  ofiensionem  acceperunt,  ut  Abulen- 
sis,  I  p.  sui  Defensorii,  c.  6,-qui  dixit  impro- 
prie  usurpari  in  hac  forma  verbum  alsolvo  ; 
quia  peccata  non  sunt  aliqua  vincula  quae 
solvi  possint,  sed  sunt  injurise  etoffensse  quse 


DISPUTAT. 

possunt  romitti ;  et  ideo  non  dixit  Christus  : 
Quorum  solveritis  peccata,  sed  :  Qicorum  remi- 
seritis.  Improprie  ergo,  et  prseter  Christi 
institutionem  usnrpatur  tale  verbum.  Et  con- 
firmatur,  quia  illo  verbo  indicatur,  sacerdo- 
tem  non  remittere  peccatum  quoad  culpam, 
sed  solum  quoad  reatum  pcense;  quia  culpa  ut 
sic  non  habet  rationem  vinculi,  etiam  meta- 
phorice  et  moraliter,  sed  solum  privationis 
cujusdam;quoadreatum  vero  poena^  estquod- 
dam  morale  vinculum  ;  ergo,  etc. 

9.  Veroa  formce  poenite>itice  etse  convenien- 
tissima,  vera  conclusio.  —  Dicendum  vero  est, 
prsedicta  verba  esse  optima  et  convenientissi- 
ma  ad  hanc  formam  significandam.  Ita  docet 
D.  Thom.,  dict.  Opusc.  22,  etdict.  q.  84,  art. 
3,  et  in  4,  dist.  22,  q.  2,  art.  2  ;  Scotus,  Ga- 
briel,§Paludanu=,  Durandus,!et  reliqui,  in  4, 
disl.  14.  Et  est  res  omnino  certa,  tura  ex  usu 
et  traditione  totius  Ecclesiae,  tum  ex  definitio- 
nibus  Concilii  Fiorentini  et  Tridentini,  quibus 
addi  potest  Concilium  Moguntinum,  c.  4,  et 
definitio  Leonis  X  ,  in  condemnatione  art. 
11  et  12  Lutheri ;  tum  denique  ex  impugna- 
tione  duarum  opinionum.  Nam  prior  funda- 
tur  fere  in  illo  errore,  quod  sacerdos  non  ha- 
bet  potestatem  remittendi  peccata.  Et  ideo 
D.  Thomas  vocat  sententiam  illam  prcesum- 
ptuosam,  ne  dicam,  inquit,  erroneam.  Vere 
tamen  erronea  est,  et  aliena  etiam  a  verbis 
Christi,  qui  non  dixit  :  Quibics  postulaveritis 
remissionem  peccatorum ,  impetrabitis ,  sed  : 
Quorum  remiseritis  ,  remittuntur ;  non  datur 
ergo  ibi  potestas  impetrandi,  sed  absolvendi, 
ut  supra  conclusimus  ;  ergo  actus  illius  potes- 
tatis,  qui  per  hanc  formam  significatur,  non 
debet  exprimi  per  modum  petendi,  sed  fa- 
ciendi,  ut  est  modus  indicativus.  Et  huc  etiam 
tendit  ratio  D.  Thoinse,  quia  in  sacramento 
nova?  legis  forma  significare  debet  id  ,  quod 
minister  facit,  quia  sacramenta  efficiunt  quod 
significant ,  et  e  converso ;  sed  minister  hic 
non  tantum  impetrat ,  sed  facit  remissionem 
peccatorum  ;  ergo.  Tandem  optima  ratio  su- 
mitur  ex  eo  quod  supra  diximus ,  sacramen- 
tum  hoc  esse  institutum  per  modum  judicii, 
in  quo  judex  non  rccte  profert  sententiam 
deprecando,  sed  solvendo,  vel  ligando  ;  ergo 
merito  profert  sacerdos  sententiam  per  mo- 
dum  indicativi,  ad  instar  actus  judicialis,  ut 
Concilium  Tridentinum  dixit,  quo  ab  ipso  ve- 
luta  judice  sententia  pronunciatur. 

10.  Sacerdos  non  absolvit  ut  aicctor  princi- 
palis ,  sed  ut  minister.  - —  Neque  inde  fit ,  ut 
sacerdos  profiteatur  se  absolvere  tanquam 


XIX.  SECT.  I.  403 

auctor  principalis  ;  nam  verbum  de  se  est  in- 
differens  ,  determinatur  autem  per  intentio- 
nem  proferentis.  Christus  enim  absolute  dixit: 
Quorum  remiseritis  peccata,  etnon  propterea 
tribnit  sacerdotibus  divinamauctoritatem,nec 
potestatem  excellentise  ,  sed  ministerialem  ; 
ita  ergo  cum  sacerdos  dicit :  Ego  te  absolvo , 
non  sibi  usurpat  divinam  auctoritatem  ,  quia 
non  intendit  hoc  facere  ut  principale  agens, 
sed  ut  minister  Christi ;  utitur  lamenillo  mo- 
do  loquendi,  quia  vere  judex  est,  et  quia  ejus 
sententia  ex  institutione  Christi  ex  se  infalli- 
bilis  est,  el  simul  cum  ipso  et  per  ipsum  Deus 
judicat.  Uncle,  licet  sacerdos  non  sit  principa- 
lis,  sed  ministerialis  judex,  non  tamen  ita  ju- 
dicat,  sicut  in  judiciis  humanis  solet  judicare 
inferior  judex,  cujus  sententia  non  est  omnino 
firma  et  irrevocabilis,  seu  definitiva,  donec 
per  superiorem  confirmetur  ;  non  enim  est  ita 
in  proposito,  sed  sententia  sacerdotis  est  ulti- 
ma  et  definitiva,  quia  vere  est  simul  senten- 
tia  Dei,  ut  principalis  judicis,  ipsius  vere  sa- 
cerdotis  ut  ministri. 

11.  Solvitur  ftcndamentum  principale  prio- 
ris  sententice.  —  Objectio.  —  Solutio.  —  At- 
que  ita  solvitur  facile  principale  fundamen- 
tum  prioris  sententiee  ;  negamus  enim  aut 
modum  indicativi  necessario  sigfoificare  actio- 
nem  causse  principalis  ,  aut  verbum  impe- 
trandi  esse  aptum  ad  proprium  ministerium 
huius  sacramenti  significandum  ,  ut  satis  ex- 
plicatum  est.  Nec  quoad  hoc  oportet  acceptare 
exemplum  de  extrema  unctione  ,  quia  Chri- 
stus  Dominus  potuit  diverso  modo  instituere 
formas  horum  sacramentorum  ,  et  traditio 
Ecclesise,  aliquo  modo  in  Scriptura  fundata, 
demonstrat  ita  fecisse.  Dices  :  saltem  hoc 
exemplum  enervat  rationes  factas  ad  verita- 
tem  confirmandam;  quia  etiam  in  sacramento 
extremee  unctionis  minister  confert  effectum 
sacramenti  ex  opere  operato  ,  et  ut  physicum 
instrumentum ,  et  consequenter  id  facit  per 
potestatem  ministerialem  ad  boc  receptam, 
et  nihilominus  solum  deprecando  significat 
id,  quod  facit,  eo  quod  petitio  illa  sacramen- 
talis  infallibiliter  obtinet  effectum,  et  modo 
accommodato  ipsi  sacramento ,  et  indepen- 
denter  ab  speciali  merito  recipientis ;  tantum 
enim  requirit  carentiam  obicis.  Respondetur, 
rationes  illas  per  se  solas  non  afferri  ad  pro* 
bandum  modum  indicativi  in  hac  forma  esse 
simpliciter  necessarium ;  hoc  enim  principa- 
Jiter  pendet  ex  Christi  institutione,  et  spec- 
tat  ad  quartum  punctum  propositum  ;  sed  af- 
feruntur  ad  probandum  ,  illum  modum  indi- 


404  DISPUTaT. 

cativi  esse  aptissimum  ,  sicut  est  etiam  in 
forma  baptismi.  Et  quidem  ,  si  Christus  vo- 
luisset,  per  illum  modum  etiam  instituere 
formam  extremee  unctionis ,  ratio  proxime 
insinuata  declarat,  potuisse  id  convenienter 
fieri ,  quia  tunc  verba  etiam  significarent 
quod  facerent ,  et  sufficienter  exprimerent 
actum  alicujus  potestatis  ministerialis.  Nihi- 
Jominus  tamen  priores  rationes  declarant , 
fuisse  in  forma  hujus  sacramenti  specialem 
congruitatem  ;  imo  et  moralem  quamdam 
necessitatem,  supposita  institutione  per  mo- 
dum  judicii.  In  sacramento  vero  extremee 
unctionis  fuit  specialis  congruitas  ,  ul  insti- 
tuerelur  per  modum  impetrationis,  quia  iu 
eo  non  se  gerit  sacerdos  ut  judex,  sed  ut  me- 
dicus.  Et  prseterea  solet  ibi  assignari  specia- 
lis  ratio,  quia  effectus  quidam  illius  sacra- 
menti,  qui  est  sanitas  corporis,  non  confertur 
infallibiliter ;  de  quo  dicemus  plura  infra  in 
proprio  loco. 

12.  Solvitur  aliud  exemplum  pro  priori  sen- 
tentia  allatum.  — Et  hinc  etiam  facile  solvitur 
aliud  exemplum,  de  modo  operandi  miracu- 
la,  vel  conferendi  sanitates  impetrando.  Ad 
quod  respondet  D.  Thom.,  dict.  art.  3,  ad  4, 
Apostolis  non  esse  datam  potestatem  ut  sa- 
narent  infirrrfos,  sed  ut  ad  eorum  orationem 
infirmi  sanarentur;  verumtamen  Matt.  10  ab- 
solute  dicitur  :  Dedit  eis  potestatem  ejiciendi 
spiritus  immundos,  et  curandi  infirmos.  Dein- 
de  ex  forma  sacramenti  extremee  nnctionis 
jam  ostendimus,  modum  deprecandi  non  ex- 
cludere  potestatem  ad  efficaciter  operandum. 
Item  D.  Thomas  ipse  concedit,  aliquando  Apos- 
tolos  operatos  fuisse  miracula  imperative  et 
indicative,  ut  Act.  3  dixit  Petrus:  Quod  autem 
Jiabeo  lioc  tibi  do ;  in  nomine  Jesu  Christi  Na- 
zareni  surge ,  et  amlula.  Dici  ergo  potest, 
Apostolos  quidem  aceepisse  virtutem  ad  ope- 
randa  miracula  efficaciter ;  modum  autem 
operandi  non  fuisse  illis  specialiter  preescri- 
ptum,  sicut  est  in  ritu  sacramentorum  ;  et 
ideo  interdum  uno,  inlerdum  alio  modo  ope- 
ratos  fuisse,  prout  aSpiritu  Sancto  moveban- 
tur,  vel  prout  ad  fidei  eedificationem  expedire 
cernebant.  Addo  insuper  (et  hoc  fortasse  vo- 
luit  D.  Tliomas)  hanc  esse  differentiam  inter 
potestatem  datam  ministris  sacramenlorum , 
et  gratias  gratis  datas,  ad  quas  spectat  illa 
potestas  curandi  infirmos,  vel  faciendi  mira- 
cula,  quod  illa  datur  permanenter,  et  per 
modum  intrinsecae  potestatis,  quse,  quantum 
est  ex  se,  semper  et  infallibiliter  habeteffec- 
tum ;  gratice  vero  gratis  datce  regulariter  non 


XIX.  SECT.  I. 
dantur  per  modum  habitus  permanentis,  ne- 
que  habent  effeclum  infallibiliter,  sed  prout 
expedit,  vel  juxta  fidem  recipientis  ;  et  hinc 
est,  ut  regulariter  operentur  per  modum  im- 
petrationis,  quamvis  Deus  interdum  moveat 
ad  alium  modum  operandi. 

13.  Leoni  Papce  fit  satis.  —  Denique  ad 
Leonem  Papam  respondet  D.  Thomas,  ibi- 
dem,ad2,  nonloquide  substantiali  forma  hu- 
jus  sacramenti,  sed  de  illis  verbis  deprecato- 
riis,  quee  juxta  communem  usum  preemitti 
solent,  ut  supra  vidimus.  Sed  difficilis  est  ex- 
positio,  quia  Leo  dicit,  sine  supplicationibus 
saczrdotum  non  remitti  peccata ;  loquitur  er- 
go  de  verbis  sacerdotis  simpliciter  necessa- 
riis  ad  remissionem  peccatorum  ;  hsec  autem 
sunt  substantialia  verba  forrnse,  et  non  ora- 
tiones,  quse  preemittuntur.  Sed,  ut  supra  dixi, 
interdum  sacramentum  nomen  accipit  ab  ali- 
quo  accidentali  rilu,  sicut  vidimus  de  manus 
itnpositione.  Quo  sensu  dici  posset,  peccata 
non  posse  remitti  sine  manus  impositione  sa- 
cerdotis.  Sic  ergo  intelligo  locutum  fuisse 
Leonem,  et  alios  Patres  ;  nam,  quia  sacerdos 
non  exercet  munus  suum  sine  aliqua  depre- 
catione,  totum  hoc  ministerium  nomine  ora- 
tionis  autdeprecationisinterdum  appellarunt. 
Ut  etiam  indicarent,  ipsos  esse  mediatores  et 
intercessores  inter  Deum  et  bomines  ;  quod 
est  proprium  munus  sacerdotis,  teste  Paulo. 
Per  hoc  autem  non  excludunt,  quin  sint  etiam 
judices,  qui  imperando,  vel  judicando,  sen- 
tentiam  proferre  possintet  debeant.  Ilaque  si 
consideremus  id,  unde  nomen  sumptum  est, 
supplicationes  et  orationes  vocant  verba  illa 
deprecatoria,  quaj  absolutionem  preecedunt ; 
si  vero  consideremus  id,  quod  significare  in- 
tendunt,  totum  ministerium  sacerdotis  etab- 
solutionem  ipsam  comprehendunt,  quamvis 
illa  non  per  modum  deprecationis,  sed  effec- 
tionis  proferantur.  Prfeterquam  quod  ipsa 
etiam  potest  late  dici  impetratio  queedam, 
quatenus  per  illam  a  Deo  obtinet  sacerdos  id, 
quod  intendit.  Unde  Waldensis,  tom.  2  de 
Sacramentis,  c.  147,  exponendo  locumChry- 
sostomi  supra  adductum,  absolutionem  vocat 
orationem  sacramentalem. 

14.  Respondetur  ad  opinionem  Abulensis. — 
Superestut  breviterdicamus  de  alia  opinione 
Abulensis,  quiin  re  non  dissentit  a  vero  sen- 
su  et  significatione  hujus  formee  ;  sed  nonde- 
buit  in  verbo  discrepare,  quod  communi  usu 
et  traditione  Ecclesiee  probalum  est,  et  pree- 
sertim  propterfundamentum  adeo  leve.  Nam 
peccata  moraliter  dici   possunt  vincula,    et 


DISPUTAT 
juxta  Scripturse phfasim  ita  interdum  appel- 
lantur,Is.  58  :  Dissolvite  colligationes  imyieta- 
tis;  Psalm.  118:  Funes  peccalorum  circumple- 
xi  sunt  me,  et  Prov.  5:  Iniquitates  suce  capiunt 
impium  ,  et  fmibus  peccatorum  suurum  con- 
stringitur  ;  deniqne  Is.  52  expresse  dicitur  : 
JSohe  vincula  colli  tui,  captiva  filia  Sion.Qn& 
metaphora  non  solum  de  reatu  poena?,  sed 
maxime  de  peccato  ipso,  ratione  culpee  et  nia- 
culee,  quee  manet,  intelligenda  est.  T um  quia 
Scripturadeipsispeccatisloquitur ;  tum  etiam 
quia,  licet  poena  sit  actus,  ad  quem  homo  li- 
gatur,  tamen  funes,  quibus  ligatur,  suntipsa 
peccala,  quge  liominem  ita  constringunt,  et  de- 
tinent  ad  supplicium,ut  illis  manentibus  eva- 
dere  nullo  modo  possit,  sed  necessarium  sit, ut 
per  divinam  gratiam  disrumpantur,  juxta  illud 
Psal.  115 :  Dirupistivinculamea,  tibisacrifica- 
1)0  hostiam  laudis.  Suntetiam  peccata  vincula, 
quoe  hominem  impediunt  a  benefaciendo,  et 
pra3sertim  a  bene  merendo  coram  Deo.  Ergo 
verbum  absolvendi  optime  cadit  in  peccata, 
etiam  quoad  eorum  culpas.  Nec  Christus  Do- 
minus  solum  usus  est  verbo  remittendi,  sed 
etiam  absolvendi ,  quando  claves  promisit, 
Matt.  16  :  Tibi  dabo  claves  regni  ccelorum,  et 
quodcunque  solveris  super  terram,  erit  solutum 
et  in  ccelo  ;  ex  quo  loco  videtur  Ecclesia  hanc 
formam  sumpsisse,  ut  apertius  constaret,  ab- 
solutionem.  hanc  esse  potissimum  actum  cla- 
vium.  Possumu?  denique  rationem aliquam  in- 
yenire,  ob  quam  Ecclesia  potiushocverbouti- 
tur,  quam  verbo  remitto  ;  quia  remissio  in  ri- 
gore  non  est  actus  judicialis,  sed  latiuspatet; 
nam  creditor  etiam.  seu  pars  offensa  dicitur 
remittere  debitum,  aut  injuriam  ;  verbum  au- 
tem,  absolvo,  juxta  communem  usum,  magis 
significat  actum  judicialem.  Et  licet,  quoad 
etymologiam  vel  impositionem ,  metaphori- 
cum  videatur ,  tamen  jam  proprie  significat 
sententiam,  qua  reo  conceditur  plena  liber- 
tas  ;  ergo  convenientissime  hsec  forma  hoc 
verbo,  et  cum  tali  modo  significationis  insti- 
tuta  est. 

15.  Quare  non  sit  forma  ad  retinenda  pec- 
cata,  sicut  ad  solvenda.  —  Sed  aliquis  forte 
objiciet,  si  ex  verbo,  absolveritis,  sumpta  est 
heec  forma  :  Ego  te  absolvo,  ex  verbo,  ligave- 
ritis,  debuisse  aliam  formam  sumi,  ad  exer- 
cendum  aliura  actura  hujus  potestatis ,  scili- 
cet :  Ego  te  ligo,  vel :  Peccata  retineo.  Res- 
pondeo  ,  hujusmodi  actum  non  exerceri  per 
effectionem  sacramenti ;  quia  talis  actus  non 
est  significativus  gratiae,  ideoque  ratione  il- 
lius    non  constituitur    aliqua  forma   sacra- 


XIX.  SECT.  I.  405 

mentalis.  Imo,  si  prtecise  sit  sermo  de  culpae 
detentione,  nulla  positiva  forma  necessaria 
est,  sed  sola  ncgatio  absolutionis,  quia,  ut 
diximus,  peccatum  non  detiuetur  pcr  actio- 
nem  positivam  ,  sed  per  carentiam  actionis. 
Si  autem  sit  sermo  de  obligatione  adaliquam 
pcenam  medicinalem,  vel  satisfactoriam,  qute 
in  hoc  sacramento  imponitur,  illa  solum  ha- 
bet  rationem  cujusdam  preecepti  annexi  huic 
sacramento,  et  ordinati  ad  perfectam  ejus 
integritatem  et  complementum ;  ipsa  vero 
impositio  talis  praecepti  non  pertinet  forma- 
liter  ad  constitutionem  hujus  sacramenti,  et 
ideo  non  habet  preescripta  verba,  sed  sufficit 
quocunque  modo  intimare  p(enitenti  arbi- 
trium,  et  voluntatem  confessoris,  explicando 
speciem  et  modum  poense,  et  hoc  posset  fieri 
scripto,  vel  quocunque  alio  signo,  sine  sub- 
stantiali  defectu  sacramenti.  Extra  hoc  vero 
sacramentum,  preesertim  in  ferendis  censuris, 
virtute  utitur  judex  illa  forma  ligandi,  cum 
aliquem  excomraunicat,  ut  in  sequenti  libro 
videbimus. 

De  sufficientia  verborum  formce. 

16.  Verba  quce  prcemitluntur  ad  forrnam, 
non  sunt  de  essentia  sacramenti.  —  Circa  ter- 
tium  punctum  de  sufficientia  horum  verbo- 
rum  notanda  sunt  verba  Conciliorum  Triden- 
tini  et  Florentini,  dicentium,  formam  hujus 
sacramenti  esse  verba  sacerdotis  :  Ego  te  ab- 
solvo,  etc.  Ex  quibus  haberi  potest  primo, 
omnia  verba ,  quee  prsemittuntur  a  sacerdote 
priusquam  ad  heec  perveniat ,  non  esse  de 
substantia,  vel  essentia  hujus  formee,  ut  etiam 
D.  Thomas  indicavit,  dict.  art.  3,  ad  1,  dicens 
praemitti  illam  deprecationem :  Misereatur  tui 
omnipotens  Deus,  etc,  non  ut  per  eam  confi- 
ciatur  sacramentum,  sed  ad  impetrandura  a 
Deo,  ne  ex  parte  poenitentis  impediatur  sacra- 
mentum  ;  sicut  etiam  prsemittitur  absolutio  a 
censuris,  ne  etiam  ex  hoc  capite  impedialur 
sacramentum.  Praemitti  etiam  solet  hoc  vel 
simile  verbum,  auctoritate,  vel  potestate  mihi 
a  Christo  concessa ,  quo  significat  confessor, 
se  ut  ministrum,  non  ut  principalem  causam 
operari ;  verumtamen  non  est  de  necessitate 
sacramenti,  ut  hoc  exterius  proferatur,  quia 
hoc  non  pertinet  ad  effectum,vel  actionem 
sacramenti,  quam  debent  significare  vcrba 
formae,  sed  ad  potestatem  ministri,  quam  non 
oportet  significari  in  actu  signato,  ut  sic  di- 
cam,  sed  ipso  exercitio  talis  formee. 

17.  Qnomodo  pronomen,  Ego,  sit  de  essen- 
tia  formce.  —  Secundo  videtur  colligi  ex  dic- 


406 


DISPUTAT.  XIX.  SEGT.  I. 


tis  Conciliis,  illud  pronomen,  ego,  esse  de 
substantia  formae;  ideoque  alia  duo  verba 
non  sufficere.  Dicendum  vero  est,  illud  pro- 
nomen,  ego,  in  re  nihil  addere  prseter  ver- 
bum,  absolvo  ;  nam  in  illo  intrinsece  includi- 
tur,  sufficienterque  intelligitur,  etiamsi  non 
formaliter  exprimatur.  Jn  hoc  ergo  sensu  dici 
potest  illud  pronomen  de  essentia  hujus  for- 
mse,  scilicet,  vel  expressum  in  se,  vel  con- 
tentum  in  verbo  absolvo,  ideoque  ex  hoc  ca- 
pite  nihil  additur  preedictis  verbis;  sicut  in 
simili  clixi  superiori  tomo  tractando  de  forma 
baptismi. 

48.  An  post  verba,  Ego  te  absolvo,  aliud  sit 
de  essentia  formce.  —  Non  esse  necessarium 
illud  :  Passio  Domini  nostri ,  etc.  —  Tertio 
videtur  colligi  ex  prsedictis  Conciliis,  post  illa 
duo  verba  necessarium  esse  aliqua  alia  ad- 
dere;  quamvis  enim  heec  ibi  expresse  non 
declarentur,  indicantur  tamen  in  iila  parti- 
cula,  etc.\  non  enim  frustra  posita  est.  Oritur 
ergo  diffkultas,  an  aliquod  aliud  verbum  sit 
neeessariurn,  et  quod  illud  sit.  Tres  enim  par- 
ticuloe  post  illa  verba  addi  solent,  scilicet,  Ab 
omnibus  peccatis  tuis,  et  invocatio  Trinitatis, 
In  nomine  Patris,  etc,  et  qusedam  invocatio 
seu  deprecatio,  ut,  Passio  Domini  nostriJesu 
Christi,  etc.  De  hac  tertia  particula  jam  satis 
dictum  est  disp.  preeced.,  sect.  ult.,  et  apud 
omnes  constat  non  esse  necessariam  ,  nec 
preeceptam,  licet  laudabiliter  adjungatur^  ut 
Concilium  Tridentinum  dixit ;  quare  ,  licet 
omittatur,  non  eritpeccatum  grave,  vel  etiam 
nullum,  si  ex  quacunque  rationabili  causa 
fiat,  sicut  dictum  est  de  orationibus  depreca- 
toriis,  quee  prsemitti  solent. 

19.  Sitne  necessaria  invocatio  Trinitatis. 
—  De  secunda,  scilicet  invocatione  Trinilatis, 
nonnulla  est  major  dubitandi  ratio.  Nam 
Durand,,  in  4,  d.  22,  q.  2,  vult  esse  de  ne- 
cessitate  hujus  formee,  et  videntur  in  eamdem 
sententiam  inclinare  Major  et  Petrus  Soto. 
Fundantur  preecipue  ,  quia  per  illam  invoca- 
tionem  significat  sacerdos  se  operari  ut  mi- 
nistrum  Trinitatis,  non  ut  causam  preecipuam. 
Verumtamen  jam  ostendimus  non  esse  neces- 
sarium,  ut  hoc  in  forma  explicetur;  ergo  hoc 
titulo  non  est  necessaria  invocatio  Trinitatis; 
alioqui  in  omnibus  formis  sacramentorum  es- 
set  necessaria  ;  quod  falsum  est.  Addunt  pree- 
terea  exemplum  baptismi;  sed  in  his,  quee 
pendent  ex  institutione  ,  nihil  valent  exem- 
pla;  nam  ritus  sacramentorum  diversi  sunt; 
Christus  enim  dixit  in  baptismo  expresse  : 
Baptkantes  eos  in  nomine  Patris,  et  Filii,  et 


Spiritus  Sancti.  In  illo  etiam  fuit  specialis 
ratio,  quia  est  janua  Ecclesiee,  et  solemnis 
professio  illius  fidei,  quee  per  se  loquendo  ac 
primario  est  necessaria  in  lege  gratiee,  quee 
est  fides  explicita  Trinitatis.  In  hoc  autem  sa- 
cramento  nec  heec  ratio  eongruentiee  locum 
habet,  neque  etiam  institutio,  quia  neque  in 
verbis  Christi,  Joan.  20,neque  in  Ecclesiee 
traditione,  vel  auctoritate  fundamentum  ha- 
bet.  Quapropter  certum  est,  hanc  particulam 
non  esse  de  necessitate  hujus  sacramenti. 
Quod  docuit  D.  Thom.,  in  dict.  art.  3,  ad  3, 
quem  ceeteri  Theologi  sequuntur.  Imo  signi- 
ficat  D.  Thom.,  nullum  esse  de  hac  re  pree- 
ceptum,  quia  dicit,  lioc  relinqui  arUtrio  sa- 
cerdotis. 

20.  Sitne  particula  illa,  Ab  omnibus  peccatis 
tuis  ,  de  essentia  formce.  —  De  prima  vero 
particula  est  major  controversia.  Nam  Gab., 
d.  14,  q.  2,  necessarium  pulat  addere  totum 
illud  :  Ab  omyibus  peccatis  tuis.  Paludanus 
vero,  d.  22,  q.  3;  Major,  d.  14,  q.  2;  Petrus 
Sot.,  iect.  4  de  Confessione,  dicunt  imprimis^ 
et  merito,  non  esse  necessariam  illam  distri- 
butionem  ,  omnibus,  quia  non  oportet  inclu- 
dere  venialia  peccata  ;  mortalia  vero  neces- 
sario  connexa  sunt  quoad  remissionem,  et 
ideo  eo  ipso,  quod  de  illisremissio  datur,  in- 
telligitur  esse  de  omnibus.  Item  quia  in  his 
locutionibus  indefmita  aequivalet  universali, 
praesertim  iii  favorabilibuS;  et  ubi  non  est  ra- 
tio  determinandi  unum  potius,  quam  aliud. 
Item  quia,  cum  illa  verba  sint  practica,  indi- 
cant  peceata,  quse  pcenitens  confessus  est,  et 
ea  removent;  et  ideo  omnia  illa  complectun- 
tur.  Conveniunt  autem  dicti  auclores  cum 
Oabriele  in  hoc  ,  necessarium  esse  addere  il- 
lam  determinationem,  a  peccatis  tuis ,  quia 
sine  illa  non  est  satis  completus  sensus  locu- 
tionis,  nec  satis  determinata  significatio  illius 
verbi,  absolvo,  quod  indifferens  est  ad  signifi- 
candam  absolutionem  a  censura,  pcena,  vel 
culpa;  verba  autem,  quse  necessaria  sunt  ad 
completam  significationem  et  sensum  forma3, 
absolute  sunt  de  essentia  formse  ;  ergo. 

21 .  Non  esse  de  essentia,  vera  senteniia.  — 
Quorumdam  distinctio.  —  Improbatur.  —  Ni- 
hilominus,  quod  illa  verba  non  sint  de  neces- 
sitate  hujus  formse,  sensit  D.  Thomas,  in  illo 
art.  3,  quia  nullam  eorum  mentionem  facit. 
Et  tenuit  D.  Antoninus.,  3  p. ,  tit.  -17  ,  c.  21, 
§  1 ;  CajeL,  in  Summa,  verboAbsohUio;  Syl- 
vester,  verb.  Absolutio,  6,  q.  4;  Navarrus,  de 
Pcenit.,  d.  6,  c.  1,  in  prin.,  n.  9,  et  in  Sumv 
c.  26,  n.  2;  Soto,  et  alii.  Ratio  pqtissima  esse 


OISPUTAT. 
videtur,  quia  illa  verba  :  Ego  U  absolvo,  sup- 
posita  confessione  ,  super  quam  cadunt,  ha- 
bent  satis  determinatam  significationem;  so- 
let  enim  materia  determinare  formam,  et  for- 
ma  materiam  ;  cum  ergo  hsec  forma  sil  veluti 
sententia  prolata  super  banc  accusationem, 
satis  determinate  significat  absolutionem  in 
tali  causa  et  materia;  ergo  significat  absolu- 
tionem  a  peccatis,  etiamsi  illud  verbum,  a 
peccatis,  in  forma  non  addatur.  Sicut  in  judi- 
cio  humano  non  oportet  in  ipsa  sententia 
iterum  exprimi  culpam  ;  sed  eo  ipso  quod  au- 
dita  accusatione ,  et  tota  causa,  judex  pro- 
nunciat  hunc  esse  immunera,  vel  esse  reum 
talis  pcense,  satis  declarat  mentem  et  senten- 
tiam  suam;  ergo  similiter  in  prsesenti.  Maxi- 
me  cum  verbum,  absolvo,  absolute  prolatum, 
quasi  per  antouomasiam  significet  internam 
absolutionem  a  culpa,  et  juxta  communem 
sensum  hsec  sit  illius  verbi  significatio.  Qua- 
propter  sententia  hsec  in  rigore  videtur  vera. 
Dicunt  vero  aliqui,  quamvis  illa  verba  non 
sint  essentialia,  quia,  licet  omittantur,  nihi- 
lominus  validum  erit  sacramentum  ,  tamen, 
quando  a  sacerdote  adduntur  ad  perfectiorem 
significationem  formse,  et  sub  intentione  cnm 
illis  perficiendi  sacramentum,  tunc  esse  sub- 
stantialia,  et  ita  concurrere  ad  componendam 
substantiam  formse,  ut  ad  effectum  concur- 
rant,  et  hic  non  conferatur,  donec  illa  profe- 
rantur.  Sed  hsec  distinctio  nullum  habet  fun- 
damentum;  quia  sicut  essentia  ,  ita  ct  sub- 
stantia  non  pendet  ex  libero  arbitrio  sacer- 
dotis,  nec  iose  potest  suspendere  effectum 
formse,  si  ejus  significatio  semel  perfecta  est ; 
et  illa  major  explicatio,  si  ex  ipsa  institutione 
non  est  necessaria ,  non  potest  fieri  substan- 
tialis  propter  voluntatem  ministri.  Quse  oin- 
nia  latius  tractavimussuperiori  tomo  agentes 
preecipue'de  forma  Eucharistise. 

22.  Sola  verba,  Absolvo  te ,  sufficiunt  ad 
formam  pcenitentiw  per/iciendam. —  Conclu- 
dendum  igitur  est,  iJla  duo  verba  :  Absoho  te, 
esse  sufficientiaadhancformam  perficiendam; 
quod  sentiunt  omnes  auctores  proxime  cita- 
ti;  et  sufficienter  constat  ex  omnibus  dictis  , 
quia  in  his  consummatur  signiticatio  hujus 
formee,  et  effectus  ejus.  Unde  ita  est  sen- 
tiendum  de  illa  particula  peccatis  tuis,  sicut 
diximus  depronomine,  ego.  Nam  implicitein 
ipso  verbo,  absolvo,  super  hanc  confessionem 
prolato,  continetur;  et  hoc  modo  necessaria 
est,  non  vero  formaliter  et  explicite  prolata. 
Quia  vero  facillime  adjungi  potest,  existimo 
nunquam  rationabiliter  omitti;  quia  nec  mo- 


XIX.  SECT.  I.  407 

raliter  potest  accidere  causa,  quse  adhoc  co- 
gat ;  neque  cst  in  eo  aliqua  utilitas  ;  et  aliuu- 
de  adjungendo  illud,  vitatur  qualecunque  pe- 
riculum,  quia  opposita  sententiaimprobabilis 
non  est.  Et  fortasse  propter  hanc  causam  ad- 
diderunt  Concilia  illam  particulam,  etc.  Vel 
forte,  ut  ab  opinionibus  Theologorum  absti- 
nerent.  Nam  prsedicta  verba  exprimendo,  id 
declararunt  quod  certum  est ,  alia  vero  ta- 
cuerunt;  noluerunttamendefinirereliqua  om- 
nia  non  esse  de  essentia,  et  ideo  illam  parti- 
culam  addiderunt.  In  Conciiio  autem  Mogun- 
tino  omnes  illse  particulse  ponuntur  in  hac 
forma.  Christus  etiam  Dominus  expresse  di- 
xit  :  Quorum  remiseritis  peccata.  Tamen  Con- 
cilium  Moguntinum  non  declarat  essentialem 
formam,  sed  monet  sacerdotes,  ut  consueto 
modo  absolvant ;  et  ideo  non  solum  ponit  il- 
lam  particulam,  a  peccatis  tuis,  sed  etiam  in- 
vocationem  Trinitatis,  quia  hic  est  optimus 
modus,  et  maxime  usitatus.  Ex  verbis  au- 
tem  Christi  colligi  potest,  remissionem  pecca- 
torum  esse  in  hac  forma  exprimendam  ;  os- 
tendimus  autem  hoc  sufficienter  fieri,  etiam- 
si  non  ponatur  explicite  illa  particula,  a  pec- 
catis  tuis.  Alibi  etiam  dixit  Christus :  Quod- 
cunque  solveris  super  terram,  non  facta  speci- 
fica  mentione  peccatorum.  % 

De  necessitate  verborum  formce. 

23.  Prima  opinio.  — Bifferentia  inter  ne- 
cessitatem  formce  baptismi  et  pcenitentim  im- 
pugnatur.  —  Circa  quartum  punctum  de  ne- 
cessitate  horum  verborum,  referri  potest  opi- 
nio  Scoti,  in  4,  d.  14,  q.  4,  ubi  significat,  non 
tam  esse  necessaria  baec  verba  in  hac  forma, 
sicut  sunt  in  baptismo  illa  :  Ego  te  baptizo  ; 
quia  hoc  sacramentum  institutum  est  per  mo- 
dum  judicii,  et  ideo  sufficiunt  qusecunque 
verba ,  quibus  exprimatur  actus  sententise 
absolventis.  Ponit  exempla  qusedam  ex  fo- 
rensi  judicio  sumpta  :  Jubeo  hunc  absolvi , 
Volo,  aut,  Placet  absolvi.  Et  hanc  sententiam 
sequiturGabr.,ead.  d.,  q.  2.  Eamveroimpu- 
gnant  Cajet.  supra,  q.  84,  a.  3,  et  Soto,  d.  14, 
q.2,a.3,et  aliiThomistse.  Et  quidemin  eome- 
rito  reprehenditur  Scotus,  quocl  differentiam 
constituerit  inter  formam  hujus  sacramenti  et 
baptismi,vel  Eucharistiee,  ac  si  non  sint  neces- 
saria  determinata  verba  in  hac  forma  sicut  in 
illis,  vel  magis  in  illis,  quam  in  hac;  est  enim 
hocfalsum,  ut  constat  exgenerali  doctrinade 
sacramentis  in  genere.  Et  declaratur  breviter. 
Nam  vel  Scotus  sentit  illa  verba  esse  quidem 
necessaria  quoacl  sensum  et  significationem, 


408  DISPUTAT. 

non  taraen  qnoad  illa  materialia  verba,  quia 
synonyma,  velsequivalentiapossunt  sufficere. 
Et  hic  sensus  est  vtrus  ;  tamen  in  illo  eadem 
est  ratio  de  forma  baptismi,  vel  Eucharistise, 
ut  constat  ex  superiori  tomo  ;  ergo  propter 
boc  non  recte  conslituit  differentiam.  Vel  est 
s<n.us,  ilia  verba  non  essenecessaria  quoad 
stiibum,  et  significationem  ;  et  boc,  ut  opi- 
n  ,  nec  ipse  intendit,  nec  dici  potest  ullo 
rtouo,  quia  illa  forraa  est  essentialis,  ut  con- 
stat  ex  Gonciliis  Tridentino  et  Florenlino,  et 
ex  omnibus  dictis  ;  ergo  verba  ejus  sunt  ne- 
cessaria  saltera  quoad  formalera  sensum. 

24.  Illa  duo  verba  formaliter  sumpta  esse 
de  essentia  forma?.  —  Vera  sententia.  —  llla 
duo  teroa  materialia  sunt  de  necessitate  prm- 
cepti.  —  Dicendum  ergo  est,  illa  duo  verba, 
formaliter  sumpta,  esse  essentialia,  et  omnino 
necessaria.Probatur,tum  ex  dictis,  tum  etiam, 
quia  utrumque  verbum  est  necessarium  ad 
significandum  effectum  hujus  sacramenti. 
Nam  sine  verbo,  absolvo,  nec  significatur  ac- 
tusjudicialis,  nec  fit  propositio;  et  sine  prono- 
mine,  te,  non  significaretur  illaremissio  prac- 
tice,  et  in  particulari,  declarando  cui  fiat, 
quod  necessarium  est  ad  significationem  sa- 
cramentalem,  ut  latius  diximus  in  simili,  cir- 
ca  formam  baptismi.  Dixi  autem,  formaliter 
sumpta,  quia  illa  verba  materialia  non  sunt 
de  necessitate  hujus  sacramenti;  nam  syno- 
nyma,  vel  aequipollentia  possunt  sufficere,  in 
quo  servandse  sunt  regulse  generales  de  sa- 
cramentis.  Sunt  autem  illa  verba  etiam  ma- 
terialia  de  necessitate  prsecepti,  propter  uni- 
versalem  usum  Ecclesiee,  et  propter  doctri- 
nam  Concilioruin,  et  propter  reverentiam  sa- 
cramentis  debitam.  Existimoque  in  prcesenti 
materia  mutationem  talium  verborum  nun- 
quara  posse  moraliter  fieri  absque  peccato, 
quia  nulla  potest  esse  rationabilis  causa  ad 
illam  faciendam.  Taleque  peccatum  ex  genere 
suo  mortale  est,  cum  sit  sacrilegium;  in  indi- 
viduo  autem  ex  materise  gravitate  pensandura 
est.  Tunc  autem  maxime  erit  grave  pecca- 
tum,  quando  certa  significatio  in  incertam  et 
dubiara  mutatur,  ut  si  loco  verbi ,  absolvo, 
quis  dicat  :  Ego  te  mundo  a  peccatis ;  quia 
muiti  putant  illud  verbum  non  sufiicere,  quia 
non  significat  illam  actionem  per  modum  ju- 
dicialis  sententiae.  In  verbo  autem,  remitto, 
minus  videtur  essepericuli,  quia  in  omni  pro- 
prietate  significare  potest  actum  judicialem, 
et  est  conforrais  verbis  Ghristi.  Itaque  in  par- 
iculari  ex  usu  et  proprietate  verbornm  inlel- 
ligetur  qualitns  mutationis,  et  consequenter 


XIX.  SECT.  I. 
gravitas  culpa? ;  in  qua  etiam  cavendum  est 
scandalum,  et  omnis  contemptus.  Et  idem  ob- 
servandum  est,  quando  non  mulatur  verbum, 
sed  modus  verbi ,  ut  indicativus  in  imperati- 
vura,  etc. 

Sitne  valida  hmc  forma  data  per  modum  im- 
petrationis. 

25.  Prima  opinio  affirmans.  —  Opinio  ne- 
gans  vera  censetur.  —  Verba  prolata  modo  im- 
perativo  sufficere.  —  Circa  hoc  vero  occuirit 
speciale  dubium  supra  in  secundo  puncto  buc 
remissum,  scilicet,  an  hsec  forma  data  per 
modum  impetrationis  valida  sit,  ut  si  quis  di- 
cat,  Absolvat  te  Christus,  vel  Absolvatur  ser- 
vus  Christi,  ut  in  simili  forma  baptismi.  Vi- 
detur  enim  eademratio  de  hocsacramento  et 
de  baptismo  ;  et  tamen  ibi  diximus  hanc  for- 
maiu  baptismi  validam  esse.  Unde  Soto,  d.  3, 
art.  5,  de  hoc  sacramento  loquens,  expresse 
dixit  hanc  formam  esse  validam,  Absohat  te 
Christus.  Et  argumenta  supra  facta,  quamvis 
non  probent  formam  deprecativam  esse  ne- 
cessariam,  videntur  tamen  probare  esse  suf- 
ficientem.Quamopinionem  indicat  Bonavent., 
d.  18,  art.  2,  q.  1  et  2;  et  Alensis,  q.  80;  et 
Franciscus  de  Mayronis,  dist.  14,  q.  2.  At 
vero  D.  Thomas,  dict.  q.  84,  art.  3,  ad  1,  ne- 
gat  hanc  esse  sufficientem  formam,  Absolvat 
te  Deus.  Quocirca  dicendum  est,  hancformam 
in  sensu  deprecandi  non  esse  sufficientem  ad 
sacramentum  constituendum.  Qua?  est  aperta 
sententiaD.Thoraoe,  citatoloco,  etdict.  Opusc. 
22,  c.  1  et  2 ;  Paludan.,  dist.  22,  q.  3  ;  et  So- 
to,  dist.  14,  art.  3 ;  et  Petri  Soto,  lect.  4  de 
Confess. ;  Navarri,  c.  1  de  Poen.,  d.  6,  num.  9 
et  seq. ;  Viguerii,  in  Summa,  c.  16,  §  4.  Et 
ratio  est,  quia  forma  deprecativa  repugnat 
cum  forma  judicis;  de  essentia  autem  hujus 
sacramenti  est,  ut  fiat  per  modum  judicii.  Et 
confirmatur,  quia,  si  quis  dicat,  Ego  te  mundo 
apeccatis,  multi  censent  non  esse  sufficientem 
formam,  quia  non  significat  effectum  ad  mo- 
dum  judicii;  inter  quos  est  Soto,  d.  1,  q.  i, 
art.  8,  et,  ut  dixi,  est  hoc  probabile ;  ergo 
magis  erit  invalida  forma  per  modum  depre- 
cationis,  quia  multo  plus  distat  a  ratione  ju- 
dicii.  Et  confirmatur  etiam,  quia  nunc  ante 
sacraraentalem  formam  prsemittimus  illam 
deprecationem  -.Dominus  nosterJesus  Christus 
teabsolvat ;  ergo  signum  estinillis  verbis  non 
contineri  sutficientem  formam;  nam  Ecclesia 
non  proferret  successive  duas  formas  suffi- 
cientessupra  eamdem  materiara.  Denique  os- 
tensum   *-fe1illa  verba,  Absolvo  te,  esse  de  es- 


DISPUTAT. 

sentia  ;  sed  verba  deprecativa  non  sunt  apqui- 
pollentia  in  sensu,  ut  per  se  constat;  ergo, 
etc.  Addendiim  vero  est,  eadein  verba  mate- 
rialiter  sumpta,  qua3  possunt  proferri  in  seusu 
deprecandi,  proferri  posse  modo  et  intentione 
imperandi;  in  quo  sensu  eruntsequipollentia, 
et  consequenter  etiam  sufficientia,  qnia  prac- 
tice  significant  cfficiendo  talem  effectum  ;  quo 
sensu  valebit  illa  forma,  Absolvatur  Petrus, 
sicut  valet  illa,  Baptizetur  servus  Christi.  Et 
hujusmodi  videntur  esse  illa  exempla,  quoe 
Scotus  attulit;  et  ideo  in  rigore  videntur  illse 
formulse  sufficere,  quamvis  prsesumptuosum, 
et  valde  iliicitum  sit  illis  uti.  Et  idem  censeo 
de  illa  forma,  Sacramentum  absolutionis  tibi 
do,  de  qua  Soto  et  Gajetanus  idem  assernnt. 
Et  per  haec  judicandum  est  de  similibus.  De 
aliis  vero  mutationibus  servandoe  sunt  regulae 
generales  tradita?  superiori  tom.,  disp.  2, 
sect.  3.  An  vero  liceat  conditioncm  adjunge- 
re,  sub  qua  detur  absolutio,  eonsuienda  suut 
dicta  eodem  tomo,  disp.  13,  sect.  3,  ct  infra 
tractando  de  casibus  reservatis,  aliquid  adde- 
mus. 

SEGTIO  II. 

Quis  sit  verus  sensus  verborum  hujus  formx,  et 
consequenter  quem  effectum  habeant. 

1 .  Differentia  inter  formas  sacramentorum. 
—  Potest  boc  loco  considerari  differenlia  in- 
ter  formas  sacramentorum  ;  in  quibusdam 
enim  sacramentis  materia  est  actus  ipsius 
ministri,  quem  proxime  forma  significal,  ut 
inbaptismo,  coutirmatione  ,  extrema  unctio- 
ne  ;  et  in  his  facile  intelligitur,  et  salvatur  ve- 
ritasformae,  quamvis  sacramentum  privetur 
suo  effeetu;  et  idem  est  suo  modo  in  matri- 
monio  ,  quia  etiam  materia  est  actus  contra- 
hentium ,  qui  saltem  necessario  efficiunt  ip- 
sum  vinculum  ,  quod  proxime  externa  signa 
et  verba  significant.  Alia  vero  sunt  sacra- 
menta  ,  quorum  materia  non  sunt  actus  mi- 
nistri,  in  quibus  forma  immediate  significat 
supernaturalem  effectum,  quem  facit,  ut  vi- 
dere  est  in  Eucharistia  et  in  Ordine,  Accipite 
potestatem,  seu,  Accipite  Spiritum  Sauctum; 
et  in  his  ad  veritatem  formaa  videtur  necessa- 
rio  requiri,  ut  effectus  fiat. 

2.  Ratio  dif/icultatis  proponitur.  —  Et  hinc 
oritur  difficultas  queestionis  ,  quia  forma  hu- 
jus  sacramenti  est  hujus  secundi  generis ,  et 
non  semper  habet  effectum,  vel  quia  subjec- 
tum  non  est  dispositum,  vel  certe  quia  non 
indiget  tali  effectu,  quiajam  sunt  illi  remissa 
peccata.  Et  augetur  difficultas  cx  compara- 


XIX.  SECT.  II.  409 

tione  ad  alias  similes  formas  sacrarncntorum> 
nam  in  Eucharistia,  si  verum  sit  sacrarnen- 
tum,  impossibile  est,  quin  forma  efliciat  suurn 
effectum,  quem  proxime  significat,  quia  hoc 
requirit  ejus  veritas.  Similiter  in  Ordine,  si 
sacramenlum  sitratum,  impossibile  est  quin 
forma  effieiat  effeetum  ,  quem  proxime  signifi- 
cat,  et  quem  requirit  veritas  ejus,  scilicet,  cha- 
racterem  seu  potestatem,  quee  per  talem  for- 
mam  datur.  Imo  etiam  in  baplismo et  confirma- 
tione  ,  in  quibus  forma  datur  per  modum  in- 
dicativi,  semper  habet  aliquem  effectum,  et 
suo  etiam  modo  in  matrimonio  hoc  reperitur 
ratione  vinculi  magis  indissolubilis.  Extrema 
vero  unctio,  qua:  interdum  potest  privari  om- 
ni  supernaturali  effectu  propter  indispositio- 
nem  recipientis ,  habet  formam  tantum  de- 
precativam,  cujus  veritas  nullum  effectum  re- 
quirit.  Quomodo  ergo  in  proposito,  cumforma 
sit  indicativi  modi,  et  immediate  significet  so- 
lum  supernaturalem  etfectum,  potest  ejus  ve- 
ritas  sine  ullo  hujusmodi  effectu  salvari  ?  Et 
confirmatur,  quia  per  hanc  formam  nunquatn 
absolvitur  homo  ;  aut  enim  accedit  in  peccalo, 
et  sic  absolvi  non  polest,  quia  non  est  dispo- 
situs ;  aut  accedit  in  gratia,  et  sic  absolvi  non 
potest,  quia  jam  est  absolutus  ;  ergo  nun- 
quam  potest  haec  forma  proprium  et  verum 
habere  sensum. 

Varke  referuntur  opiniones. 

3.  Prima  opinio. — Circa  difficultatem  hanc 
qui  existimant  potestatem  clavium  non  ex- 
tendi  ad  remissionem  culpaj,  cousequenter 
docent  sensum  illorum  verborum  non  esse 
hunc,  Ego  te  absolvo  a  culpa,  et  ideo  ad  alios 
sensus  improprios  diverlunt.  Et  imprimis  Ma- 
gister,  dist.  18,  ita  exponit  ,  Ego  te  absoho, 
id  est ,  absolutum  ostendo  et  declaro,  quem 
sequuntur  Bonav.,  ibi  art.  2,  q.  1  ;  G-abr., 
q.  1,  art.  2;  Major,  q.  1,  et  d.  14,  q.  2,  et 
ibi  Gabr. ,  q.  2  ,  art.  1  et  2;  Alens.  ,  4  p. ,  q. 
21,  alias  80;  et  Med.,  tract.  2,  q.  de  Effectu 
absol.  Et  potest  a  simili  confirmari  ex  verbis 
Christi,  Luc.  7  :  Remittuntur  tibi  peccata  tua; 
quae  tamen  jam  erant  remissa  ;  ergo  Ghristus 
solutum  id  declaravit ,  et  testatus  est  iltis 
verbis. 

4.  Improbatur  prcecedens  opinio.  —  Verum- 
tamen  hsec  sententia  Magistri  falsa  est,  et 
jam  hoc  tempore  erronea,  de  qua  recte  dixit 
Richardus  Victor. ,  lib.  de  Potest.  ligandi  et 
solvcndi,  c.  21  :  Extat  quorumdam  sententia 
tam  frivola,  ut  ridenda  potius,  quam  refellenda 
zideatur ;  putant  enim  sacerdotes  non  Jiabere 


410  DISPUTAT 

potestatem  sohendi,  sed  ostendendi  solutos  ; 
sed  nunquid  Dominus  dixit :  Quod  solutum  os- 
tenderitis,  erit  solutum  ?  dicunt  sacerdotes  non 
liabere  potestatem  remittendi  peccata,  cum  Do- 
minus  hoc  dicat ;  et  dicunt  liabere  potestatem 
ostendendi  remissa  ,  cum  Dominus  lioc  non  di- 
cat.  Similibus  verbis  refellit  eamdem  senten- 
tium  Hugo  Victor. ,  1.  2.  de  Saeram.,  p.  14, 
c.  7 ,  et  fere  omnes  Theologi,  in  4,  dist.  18, 
ubi  D.  Thom.;  q.  1,  art.  3,  quaestiunc.  1; 
Durandus  ,  q.  4 ;  Richardus  ,  art.  2,  q.  1 ; 
Scotus,  q.  unica.  Idem  D.  Thomas  supra, 
q.  84,  art.  3,  et  in  4,  dist.  22,  q.  2,  art.  1,  q. 
3;  Richardus  etiam,  dist.  16,  art.  1,  q.  2  r 
Scotus  etiam,  dist.  4,  q.  4,  ubi  Soto,  q.  1,  art. 
3 ;  Alexand.  Alensis,  3  p.,  q.  60,  memb.  1, 
art.  2 ;  et  Petr.  Soto,  lect.  4  ;  et  bene  Cajeta- 
nus,  tom.  1  Opusc,  tr.  18,  q.  5. 

5.  Denique  fere  expresse  damnata  est  opi- 
nio  Magistri  in  Trident.,  sess.  14,  c.  6,  et  can. 
9 ;  etconvinci  potest  ex  proprietate  verborum 
formae  et  verborum  Ghristi,  Quorum  remiseri- 
tis  peccata  ;  nam  utraque  verba  sunt  in  pro- 
prietate  intelligenda,  nisi  Ecclesia  aliud  do- 
ceat,  aut  circumstantia  litterse  aliud  requi- 
rat;  hic  vero  neutrum  reperitur.  Et  confirma- 
tur  ex  aliis  verbis  ejusdemiChristi  Domini : 
Qucecunque  solveris  super  terram,  erunt  soluia 
et  in  ccelo;  et  qucecunque  ligaveris,  etc.  Illa  enim 
non  possunt  exponi  de  sola  ostensione  vel 
declaratione,  alias  enervatur  tota  Ecclesias- 
tica  potestas ;  sic  enim  nihil  posset  Papa  dis- 
pensare,  sed  solum  declarare  non  obligare ; 
nec  posset  censuris  ligare,  sed  declarare  esse 
ligatum ;  qua?  omnia  et  similia  erronea  sunt. 
Ergo  seque  falsum  est  exponere  :  Quorum  re- 
miseritis,  id  est,  declaraveritis  remissa  ;  nam 
eadem  est  ratio  utriusque  verbi,  et  eodem 
modo  illa  intellexit  Ecclesia,  de  potestate  fa- 
ciendi,  non  declarandi.  Ergo  eumdem  sen- 
sum  reddit  verbum,  absolvo,  in  hac  forma ; 
nam  sumptum  est  ex  verbis  Christi ,  et  cum 
illis  proportionem  habet.  Prseterea,  illa  ex- 
positio  sibi  non  constat;  quia,  si  sacerdos 
per  illam  formam  nullam  habet  efficaciam  in 
remittendis  peccatis,  quomodo  potest  vere, 
et  cum  aliqua  certitudine  declarare  hominem 
esse  absolutum  a  peccatis;  nam  ad  illud  de- 
clarandum  nihil  conferunt  claves,  meliusque 
id  prsestabit  homo  doctus  et  prudens,  qui 
conscientiam  poenitentis  melius  examinare  et 
intelligere  possit ;  ergo ,  si  sacerdos  vere  os- 
tendit  absolutum,  ex  eo  provenit,  quod  quan- 
tum  in  ipso  est,  eum  efficaciter  absolvit. 

6.   Verba  Christi  ad  Magdalenam  expen- 


XIX.  SEGT.  II. 
duntur.  —  Exemplum  autem,  quod  affereba- 
tur  de  verbis  Christi  Domini  ad  Magdalenam, 
non  est  simile,  tum  quia  Christus  Dominus 
cor  et  dispositionem  ejusintuebatur ;  et  ideo 
affirmare  poterat  internum  effectuin  in  eafac- 
tum,  etiamsi  illis  verbis  non  faceret ;  tum 
etiam  quia  illa  verba  recte  exponuntur  ,  Re- 
mittuntur  tibi  peccata  tua,  id  est,  remissa 
sunt;  nam  et  vox  Greeca  in  rigore  prseteritum 
significat ,  et  Christus  Dominus  bis  eodem 
facto  illa  verba  protulit ;  unde  necesse  est  in 
eo  sensu  illa  interpretari.  Addoetiam,  quia 
totum  illud  opus  moraliter  erat  proesens,  et 
quasi  in  fieri  ,  potuisse  tanquam  prsesens  si- 
gnificari  quod  paulo  antea  factum  fuerat.  Ut 
omittam  probabile  esse,  per  illa  verba  novam 
gratiam  fuisse  collatam  Magdalense  ;  et  for- 
tasse  completam  etiam  fuisse  remissionem, 
saltem  quoad  veniam  pcense.  Non  defuerunt 
tamen  qui  dicerent,  prius  quidem  fuisse  infu- 
sam  charitatem  Magdalense  ,  quando  dilexit 
multum  ;  peccata  vero  non  fuisse  remissa 
quoad  culpam  ,  vel  saltem  quoad  poenam 
seternam,  donec  Christus  dixit  :  Remittuntiir 
ei  peccata  multa.  Sed  hoc  verum  esse  non  po- 
test,  quia  charitas  non  infunditur  sine  gratia, 
nec  gratia  datur  sine  remissione  culpee  mor- 
talis,  si  praeexistit,  nec  talis  culpa  remittitur 
sine  eeterna  pcena,  ut  in  superioribus  osten- 
sum  est;  haec  enim  exposilio  supponit  errores 
ibi  improbatos.  Quamvis  autem  Christus  Do- 
minus  illo  loco,  et  illis  verbis  peccata  non  re- 
miserit,  tamen  aliis  locis  id  fecisse  certum 
est,ut  patet  Matth.  9,  el  Luc.  5,  de  quo  alibi 
iatius. 

7.  Secmida  opinio. —  Rejicitur.  —  Secunda 
interpretatio  est,  sensum  illius  formee  esse, 
Ego  te  absolvo,  non  a  culpis,  sed  ab  obliga- 
tione  eas  subjiciendi  clavibus  Ecclesise.  Hanc 
referuntBonavent.  et  Alensis,  et  ex  parte  se- 
quitur  Gabr.,  d.  18,  q.  1,  et  Supplementum 
ejus,  d.  23,  q.  2,  art.  2.  Et  nititur  fundamen- 
to,  quod  hsec  potestas  non  extenditur  ad  tol- 
lendas  culpas,  sed  solum  ad  cognoscendum  et 
judicandum  de  illis,  a  quo  onere  absolvitur 
pcenitens  postquam  confessus  est.  Hsec  vero 
sententia  non  est  minus  falsa  quam  prsece- 
dens ;  nam  rationes  factae  seque  urgent  contra 
illam;  preesertim  quia  est  contra  vim  et  pro- 
prietatem  verborum  formae,  et  Christi  Domini 
dicentis,  Quorum  remiseritis  peccata.  Namab- 
solvere  ab  obligatione  alicujus  preecepti,  non 
est  peccata  remittere,  ut  per  se  constat.  Dein- 
de,  cum  absoiutio  cadit  supra  confessionem 
de  soiis  peccatis  venialibus,  aut  de  peccatis 


DISPUTAT. 
jam  confessis,nonhabetlocum  illa  expositio; 
quiaetiamanteillam  absolutionemhomo  erat 
liber  ab  obligatione  confitendi  illa  peccata. 
Interdum  etiam  e  converso  absolvitur  quis  a 
peccatis,  et  non  ab  obligatione  confitendi,  nt 
dicetur  in  materia  de  casibus  reservatis.  Prse- 
terea,  juxta  illum  sensum,  ex  vi  significatio- 
nis  illorum  verborum  nulla  gratia  per  illa 
conferretur,  quia  adabsolvendum  ab  illa  obli- 
gatione  non  est  gratia  necessaria,  et  verba 
tantum  efficiunt  quod  significant.  Unde  etiam 
fieret,  utad  talem  absolutionem  non  esset  ne- 
cessaria  interna  dispositio  pcenitentis ,  sed 
sufficeret  simplex  narratio  peccatorum,  quia 
.non  est  absoivendus  ab  illis  in  se  ipsis,  sed 
solum  ab  obligatione  manifestandi  illa  Eccle- 
sise.  Denique  prorsus  inutilis  esset  talis  abso- 
lutio;  sufficeret  enim  confiteri,  ut  homointel- 
ligeret  se  satisfecisse  suse  obligationi,  quam- 
vis  alius  id  non  proferret. 

8.  Tertia  opinio. — Tertia  opinio  est,  signifi- 
cari  per  illain  formam  remissionem  pcense, 
vel  seternae,  vel  temporalis,  juxta  varias  opi- 
niones  supra  citatas,  vel  juxta  incligentiam 
pcenitentis.  Quam  opinionem  tenent  Hugo,  et 
Richardus  de  S.  Vict,  ubi  supra,  qui  fundan- 
tur  in  opinione  sua  de  effectu  poteslatis  cla- 
vium,  quod  non  sit  remissio  culpse,  sed  pce- 
nse  «ternse.  Hsec  vero  sententia  procedit  ex 
falso  fundaraento,  ut  in  superioribus  visum 
est.  Et  prseterea  non  solvit  difficultatem  pro- 
positam,  quia  fieri  potest,  ut  peccata  prsesen- 
tis  confessionis  fuerint  remissa,  non  solum  per 
contritionem,  sed  etiam  per  priorem  absolu- 
tionem,  et  ita  non  solum  quoad  culpam,  sed 
etiam  quoad  pcenam  eeternam.  Item  quando 
confessio  est  de  solis  venialibus,  non  absolvi- 
tur  quis  a  reatu  pcense  seternse,  neque  hoc  po- 
test  per  formam  significari. 

9.  jScotus  impugnatur.  —  Cajetanus  reji- 
ciiur.  —  Et  ob  easdem  fere  rationes  non  sa- 
tisfaciunt,  qui  dicunt,  quando  culpa  et  pcena 
seterna  sunt  jam  remissae  ,  per  formam  signi- 
ficari  absolutionem  pcense  temporalis.  Quod 
significat  Scotus,  in  4,  d.  14,  q.  2,  ad  2.  Non 
potest  enim  in  universum  applicari  hcec  ex- 
positio ;  quia  contingere  potest,  ut  tota  etiam 
temporalis  pcena  sit  remissa.  Simile  est,  quod 
Cajetanus  ait,  tom.  1  Opusc,  tract.  5,  q.  4,  ad 
2,  quamvis  tota  pcena  temporalis  remissa  sit, 
semper  manere  reliquias  peccatorum,  a  qui- 
bus  potest  homo  magis  et  magis  liberari,  ideo- 
que  hoc  saltem  significari  per  formam.  Non 
est  enim  necesse  ,  ut  maneant  reliquise  pec- 
catorum  actualium,  tum  quia  fieri  potest,  ut 


XIX.  SECT.  II.  411 

solum  pauca  venialia  peccata  prsecesserint,  ex 
quibus  vix  intelligi  potest,  quse  reliquise  ma- 
neant ,  post  remissionem  talium  peccatorum 
quoad  culpam  etpcenam;  tum  etiam  quia, 
licet  prsecesserint  multa  peccata,  omnes  eo- 
rum  reliquiee  possunt  esse  jam  abolitse ;  nam 
hse  reliquise  esse  non  possunt ,  nisi  aut  habi- 
tus  pravi,  aut  dispositiones  animi,  aut  corpo- 
ris,  quibus  homo  proclivior  fit  acl  peccandura ; 
hsec  autem  omnia,  quatenus  ex  peccatis  ac- 
tualibus  specialiter  orta  sunt,  possunt  esse 
jam  omnino  ablalse ,  ut  per  se  constat.  Dico 
autem ,  ut  ex  peccato  acluali  orta  sunt,  quia 
quatenus  hsec  propensio,  seu  fomes  peccati 
oritur  ex  originali  peccato,  illam  tollere,  aut 
minuere  non  spectat  per  se,  ac  specialiter  ad 
hoc  sacramentum  ;  neque  id  potest  per  hanc 
formam  significari.  Imo  vix  intelligitur,  quo- 
modo  proprie  absolvatur  homo  per  virtutem 
clavium  ab  his  reliquiis  peccatorum,  praeter 
absolutionem  a  culpa,  et  pcena  seterna,  ac 
temporali;  quia  nec  Conciiia  tribuunt  hunc 
effectum  huic  sacramento  ,  nec  absolutio  sa- 
cerdotis  videtur  ex  opere  operato  expellere, 
aut  remittere  babitus  pravos,  vel  alias  similes 
dispositiones  ex  peccatisrelictas;  sedadsum- 
mum  dici  potest,  dari  ex  virtute  hujus  sacra- 
menti  aliquod  speciale  auxilium,  quo  possit 
homo  operariad  vincendas  etexpellendas  has 
pravas  dispositiones.  Verumtamen,  licet  hoc 
adraittamus  ut  probabile,  tamen  non  potest 
ille  esse  primarius  effectus  hujus  forrnse,  nec 
potest  proprie  dici  absolutio  a  peccatis.  Alque 
hsec  ratio  potest  generaliter  fieri  contra  om- 
nes  has  sententias;  nam  propter  solam  pce- 
nam  temporalem,  vel  reliquias  peccatorum, 
non  potest  quis  dici  absolvi  a  peccatis  simpli- 
citer,  et  in  ea  proprietate  in  qua  verba  insti- 
tutionis  ab  Ecclesia  intellecta  sunt.  Accedit 
denique,  quod  verba  hsec  semper  habent  eum- 
dem  sensum  proprium  et  adsequatum;  non 
enim  sunt  sequivoca  vel  ambigua,  sed  cer- 
tam  ac  definitam  habent  significationem ;  ergo 
non  debent  nunc  in  uno  sensu,  nunc  in  alio 
verificari. 

10.  Responsio.  —  Refellitur. — Responderi 
vero  posset,  adsequatum  sensum  verborum 
secundum  se  unum  et  eumdem  semper  esse, 
scilicet:  Ego  te  absolvo  apeccatis,  tacite  sub- 
intelligendo  ,  quantum  indiges  ;  quod  non 
fuit  necesse  exprimere,  quia  veluti  ex  natura 
rei  subintelligitur.  Unde  fit,  ut  in  re  ipsa  il- 
lam  tantum  significet  remissionem  peccati, 
quantum  ad  id,  quod  de  facto  tollitur.  Atque 
hoc fortasse  voluerunt  Scotus  et  Cajetanus;  in- 


412 


DISPUTAT.  XIX.  SECT.  II. 


diget  taraenmajori  explicatione.  Quia  ex  illa 
interpretatione  ita  nude  sumpta  inferri  potest, 
quando  pcenitens  nonindiget  remissione  pec- 
cati  quantum  ad  aliquid  ejus,  formam  hanc 
nihil  circa  illum  operari,  quia  nihil  operatur 
quod  non  significet  ;  nihil  autem  significat 
absolute,  sed  cum  eo  addito,  quantum  indi- 
ges ;  ergo,  si  pcenitensnon  indiget,  nihil  ope- 
ratur. 

11.  Alius  dicendi  modus. — Atque  hoc  fere 
argumento  refellitur  alius  dicendi  modus,  qui 
posset  excogitari,  nimirum,  quamvis  priora 
peccata  sint  per  contritionem  remissa,  non 
tamen  sine  ordine  ad  absolutionem,  ideoque 
quando  posteaeorumdem  peccatorum  abso- 
lutio  datur,  eamdem  illorum  remissionem 
quasi  compleri  et  consummari,  et  hoc  sensu 
dici  peccala  illaremitti.  Sicut  Christus  Domi- 
nus  dicitur  redemisse  antiquos  Patres,  quam- 
vis  antea  essent  justificati  et  liberati  a  pec- 
cato  ,  quia  id  factum  erat  in  virtute  pretii, 
quod  Christus  postea  solvit ;  sic  enim,  quam- 
vis  peccatum  fuerit  remissum  prius,  tamen 
per  hoc  sacramentum  fit  quasi  solutio,  et 
specialis  applicatio  raeritorum  Christi  ad  con- 
summandum  illnm  effectum. 

12.  Prcecluditur. — Contra  hanc  vero  sen- 
tentiam  idem  potest  objici  argumentum  ; 
nam  ex  illa  sequi  videtur,  tunc  non  dari  no- 
vum  effectum  per  sacramentum  virtute  hujus 
formse  ;  sicut  antiquis  Patribus  jam  defunctis 
non  est  collatus  novuseffectus  gratiee  per  mor- 
tem  Christi,  sed  tantum  effectus  gloriae,  quia 
tunc  fuit  remissa  pcena  debita  toti  naturse, 
quae  antea  non  fuerat  remissa  ;  quod  in  prse- 
senti  locum  non  habet.  Consequens  autem 
falsura  est,  ut  suppono.  Unde  etiam  falsum 
est  per  absolutionem  applicari  merita  Christi 
ad  solvendam  remissionem  peccati  prius  fac- 
tam  per  contritionem  ;  nam  per  ipsammet 
contritionem  actualiter  applicata  fuerunt. 
Quamvis  enim  hoc  non  sit  factum  sine  voto 
sacramenti,  tamen  applicatio  merilorum  non 
est  reservata  iu  illud  tempus,  in  quo  fuerit 
applicatum  sacramentum,  sed  lunc  applican- 
tur,  quando  datur  effectus  ;  nam  ex  parte 
Christi  jam  est  solutio  sufficienter  facta  ;  ad 
applicationem  ergo  solum  superest  effica- 
cia,  quse  tunc  est,  quando  datur  effectus. 
Quod  e  converso  factum  est  in  antiquis  Patri- 
bus  ;  prius  enim  facta  est  applicatio,  qnam 
exhibitio  pretii,  quia  dabatur  remissio  peccati 
quasi  sub  pecunia  credita ;  nunc  vero  non 
ila  fit  ;  ergo  per  absolutionem  non  ita  con- 
summatur    remissio    prius    facta.    Quoti    si 


de  novo  applicantur  merita  Christi,  necesse 
est  ut  ad  novum  effectum  significatum  per 
formam  applicentur  ;  hunc  autem  effeclum 
inquirimus.  Nam,  si  hic  effectus  non  explice- 
tur,  haec  expositio  coincidit  cum  secunda.  su- 
pra  rejecta,  quia  hoc  modo  absolvi,  nihil  aliud 
erit,  quam  liberari  ab  obligatione  subjiciendi 
clavibus  talia  peccata.  Unde  etiam  insurgunt 
aliae  rationes  in  superioribus  tactse,  quia  illa 
explicatio  locum  non  habet  in  peccatis  venia- 
libus  prius  remissis  per  contritiouem,  quia  illa 
non  fuere  remissa  in  voto  futuroe  absolutio- 
nis.  Item  non  habet  locum  in  peccatis 
mortalibus  prius  remissis  per  absolutio- 
nem,  quia  jam  homo  erat  liberatus  ab  obliga- 
tione  subjiciendi  peccata  clavibus  Ecclesise. 

Vera  resolutio. 

13.  Superest  ultima  expositio  prsedictorum 
verborum,  quam  tradidit  Dr  Thom.,  art.  3, 
ad  5,  dicens  sensum  esse,  te  absolvo,  id  est, 
absolutionis  sacramentum  tibi  impendo  ;  qui 
sensus  verus  est  in  quocunque  casu,  in  quo 
verum  fit  sacramentum,  sive  homo  ponat 
obicem  effectui,  sive  non,  et  quamvis  jam 
sint^plene  remissa  peccata.  Solum  erit  falsa 
forma,  quando  nullum  perficitur  sacramen- 
tum,  quod  nullum  est  inconveniens ;  nam  po- 
tius  propter  hanc  causara  esl  sacramentum 
nullum. 

14.  Difficultates  circa  resolutionem. — Pri- 
ma.  —  Haec  vero  interpretatio,  ut  ad  verum 
sensum  revocetur,  majori  indiget  declaratio- 
ne;  suas  enim  patitur  difficultates.  Primo, 
quia  forraa  sacramenti  non  significat  quasi 
rellexe  collationem  ipsius  sacramenti,  sed  di- 
recte  significat  suum  effectum.  In  aliis  enim 
sacramentis,  in  quibus  materia  consistit  in 
usu,  seu  actione  ministri,  solet  forma  signiQ- 
care  applicationem  materiae,  et  per  illam  si- 
gnificare  effectum ,  ut  patet  in  illis  :  Bgo  te 
laptizo ,  Signo  te,  etc;  nunquam  tamen  forma 
signiticat  applicationem  sui  ipsius,  ut  in  eis- 
dem  exemplis  patet.  In  prsesenti  autem  mi- 
nister  non  irapendit  sacramentum  applicando 
materiam,  sed  illam  applicatam  supponit,  et 
adhibet  formam ;  ergo  non  potest  per  talem 
formam  significare  collationem  ipsius  sacra- 
menti,  quia  nec  ex  parte  materise,  nec  ex 
parte  formae,  ut  declaratum  est.  Secundo  est 
difficultas,  quia  juxta  hanc  interpretationem 
non  est  necesse  ad  veritatem  hujus  forrna?, 
quod  conferat  homini  aliquem  effectum,  scd 
solum  ut  conferat  ipsum  sacramentum ;  con- 
sequens  autem  est  contra  proprietatem  ver- 


DISPUTAT. 
borum,  quoe  directe  significant  effectionem 
remissionis  peccatorum. 

Quis  sit  effectus  hujus  formce  exponitur. 

15.  Ut  ergo  verum  sensum  formae  explice- 
mus,  ab  effectu  ejus  incipiendum  est ;  nam 
sine  dubio  illum  directe  significat,  ut  argu- 
menta  facta  convincunt,  et  ex  vi  ipsorum 
verborum  satis  patet,  et  ex  verbis  Christi  : 
Quorum  remiserilis  peccata ,  quoe  plane  signi- 
ticant  potestatera  ad  conferendum  ahquern 
graliae  etfectum.  Unde  circa  bunc  effectum 
horum  verborum  iidem  errores,  vel  esedcm 
opiniones  fuerunt,  quse  circa  objectum  vel 
effectum  potestatis  clavium,  quia  illa  potestas 
per  hanc  formam  uperatur,  comparanturque 
tanquam  potentia  et  aclus,  qure  ad  eumdem 
effeclum  terminantur;  ideoque  necesse  non 
est  illas  opiniones  iterum  referre,  aut  impu- 
gnare ,  sed  supponere  remissionem  peccato- 
rum  actualium,  etiam  quoad  culpas  mortales 
post  baptismum  commissas,  esse  directum  ac 
per  se  intentum  effectum  hujus  formse;  quod 
est  tam  certum,  quam  idem  diximus  esse  de 
potestate  remittendi  peccata.  Imo  Concilium 
Tridentinum  ex  ilJa  potestate  colligit  hanc 
vim  hujus  formre;  ideoque  satis  expresse  de- 
finit  hanc  veritatem. 

16.  In  primario  ejfectu  hujus  furmce  conti- 
neiur  gratia  sanctificans.  —  Ex  quo  ulterius 
colligitur,  in  primario  effectu  hujus  formae 
contineri  etiam  graliam  sanctificantem.  Quia 
Deus  non  expellit  culpam  mortalem  nisi  in- 
fundendo  gratiam ;  ergo  nec  dat  vim  sacra- 
mentis,  aut  ministris  eorum  ad  remittenda 
peccata,  nisi  dando  illam  ad  conferendam 
gratiam  expulsivam  peccati.  Imo,  sicut  in 
naturalibus  nulla  est  virtus  per  se  primo  ad 
expellendam  formam,  sed  ad  introducendam 
aliquarn,  quee  formaliter  alteram  expellat ,  ita 
in  praesenti  virtus  hujus  formse  per  se  primo 
est  ad  introducendam  primam  gratiam,  qua3 
peccatum  expellat.  Quod  etiam  explicari  po- 
test  ex  gcnerali  ratione  sacramenlorum  novae 
legis.  Est  enim  de  ratione  talis  sacramenti, 
ut  per  se  ordinetur  ad  dandam  gratiam  sub 
speciali  aliqua  ratione;  ergo  et  hujus  sacra- 
menti.  Haec  autem  specialis  ratio  non  est  alia, 
nisi  quod  ordinetur  ad  dandam  gratiam  pri- 
mam,  per  se  loquendo,  nonpermodum  rege- 
nerationis,  sed  per  modum  reparationis,  seu 
resurrectionis  spiritualis;  ergo  hic  est  prima- 
rius  effectns  hujus  sacramenti ;  ergo  et  formae 
ejus;  nam  per  formam  prsecipue  operatur;  et 
per  hujusmodi  gratiam  remittitur  culpa ;  er- 


XIX.  SEGT.  II.  413 

go.  Atque  hinc  ostendemus  inferius,  hoc  sa- 
cramentum  posse  facere  hominem  ex  attrito 
contritum,  quia  nimirum  per  se  institutum 
est  ad  dandam  primam  gratiam  et  remitten- 
dam  culpam  mortalem. 

17.  IIccc  forma  etiam  quando  cadit  supra 
venialia  confert  gratiam . — Hinc  etiam  fit,  hoc 
sacramentum  non  soium  dare  gratiam,  quan- 
do  absolutio  cadit  supra  confessionem  pecca- 
torum  mortalium,  sed  etiam  quando  cadit  in 
confessionem  venialium  ;  quia  licet  ad  remis- 
sionem  venialis  peccati  per  se  non  sit  neces- 
saria  infusio  gratiae,  tamen,  ut  fit  virtute  hu- 
jus  forma?,  sine  illa  non  fit,  nec  fieri  potest, 
quia  heec  verba  non  habent  vim  remittendi 
peccata,  nisi  quatenus  habent  per  se  primo 
vim  ad  conferendam  gratiam.  Imo  generaliter 
supra  diximus,  per  nullum  sacramentum  re- 
mitti  veniale  peccatum ,  nisi  media  infusione 
gratia?.  Quod  si  hoc  verum  est  in  omni  remis- 
sione  sacramentali,  ut  sic  dicam,  multo  magis 
in  ea,  quae  fit  virtute  horum  verborum ;  nam 
primario  data  est  ad  tollenda  peccata  morta- 
lia ,  et  ex  consequenti  redundat  in  venialia, 
ut  supra  circa  potestatem  ipsam  declaravi- 
mus.  Et  eadem  ratione ,  virtus,  quse  data  est 
ad  conferendam  gratiam  ,  quando  remittun- 
tur  mortalia,  data  est  etiam  ad  illam  confe- 
rendam,  cum  remittuntur  sola  venialia;  quia, 
licet  propter  ipsa  non  sit  necessaria,  propter 
excellentiam  ipsius  virtutis  et  sacramenti  ne- 
cessaria  est;  et  quia  non  erat  rationi  consen- 
taneum ,  ut  perfectior  absolutio  daretur  in 
accusatione  de  mortalibus,  quam  de  solis  ve- 
nialibus.  Quanta  vero  sit  copia  gratiae,  quse 
per  hoc  sacramentum  dalur,  non  potest  a 
nobis  definiri,  quanquam  D.  Thom.,  q.  84, 
art.  4,  significet,  non  dari  tam  copiosam,  si- 
cut  in  sacramento  Ordinis ,  vel  confirmatio- 
nis,  quia  finis,  ad  quem  ordinatur,  illam  non 
requirit.  Sed  de  hoc  videantur  dicta  superiori 
tomo,  circa  q.  65  D.  Thomse,  et  disp.  7,  sect. 
5  ;  nihil  enim  hic  addendum  occurrit. 

18.  Forma  pcenitentue  habet  omnes  effectus 
quos  contritio. —  Virtute  hujus  formce  non  re~ 
mittitur  semper  tota  pcena  temporalis.  —  Ex 
hoc  autem  principio  colligimus,  huic  formse 
tribui  posse  omnes  effectus  pcenitentia3,  quos 
supra  tractando  de  virtute  declaravimus,  si- 
ve  ilii  pertineant  ad  boni  collationem,  vel 
instaurationern,  sive  ad  mali  remotionem. 
ln  priori  ordine  potest  poni  restitutio  virtu- 
tum  omnium  et  totins  gratiae  depeiditae,  et 
instauratio  mcrilorum  omnium  ;  nam  abla- 
to  impedimento  morlalis  peccali,  hsec  omnia 


414 


DISPUTAT.  XIX.  SECT.  II. 


bona  consequuntur.  Unde  quoad  hoc  parum 
refert,  quod  peccatum  auferatur  per  virtu- 
tem  aut  sacramentum  pceniteritiee  ;  neque 
hic  est  novus  effectus  hujus  formee  distinctus 
a  preecedenti,  sed  hoc  ipso,  quod  huic  formee 
data  est  virtus  conferendi  primam  gratiam, 
etfaciendi  ex  attrito  contritum,  consequen- 
ter  etiam  habuit  conferre  omnia,  quee  vel  ex 
natura  rei,  velex  aliis  generalibus  legibus  di- 
vinis  ad  primam  gratiam  consequuntur.  ln 
alio  ordine  ponitur  imprimis  remissio  eeter- 
nee  pcenee,  quia  heec  etiam  consequitur  ex 
remissione  culpee.  Deinde  huc  etiam  spectat 
remissio  alicujus  pcenee  temporalis,  qure  in- 
lerdum  fit  simul  cum  ipsa  remissione  pcenee 
eeternee,  quando  heec  non  erat  antea  remissa, 
et  virtute  clavium  commutatur  in  minorem 
teinporalem,  quam  alias  commutaretur  ;  ali- 
quando  vero  fit  per  se,  ut  quando  homo  est 
ingratia,  et  solavenialia  confitetur,  veletiam 
quando  accedit  jam  contiitus,  cum  aliquo 
reatu  pcenee  temporalis  ;  nam,  si  a  principio 
contritio  fuisset  conjuncta  sacramento,  sine 
dubio  commutatio  peenee  eeternee  facta  fuis- 
set  iu  minoremtemporalem;  ergoquodprius 
remissum  non  est  propter  carentiam  sacra- 
menti,  postea  concediturvirtuteabsolutionis. 
Tota  autem  poena  temporalis  non  semper  re- 
mittitur  virlnte  hujus  formee,  quia  non  fuit 
expediens,  ut  peccata  post  baptismum  com- 
missa  tanta  facilitate  et  sine  justa  vindicta 
remitterentur,  ul  Conc.  Trid.  dixit,  sess.  14, 
c.  8,  de  quo  multa  diximus  supra,  disp.  10, 
sect.  3  ;  nam  quee  ibi  dicta  sunt  de  pceniten- 
tiae  virtute,locum  habent  in  pcenitentiee  sacra- 
mento,  cujus  institutionem  ita  semperJEcclesia 
inteilexit,  ut  Concilium  Tridentinum  decla- 
ravit  et  definivit,  et  infra  in  materia  de  sa- 
tisfaclione  id  latius  dicemus.  Igitur  non  spec- 
tat  ad  virtutem  hujus  formee,  absolute  et  sim- 
pliciter  remittere  totam  pcenam,  sed  juxta 
legem  justitiee  eam  commutare,  quamvis  ob 
virtutem  sacramenti  cum  minori  rigore  talis 
commutatio  fiat,  ut  dictum  est. 


Propria  verhorum  formce 
nitur. 


significatio  expo- 


19.  Ex  his,  quse  de  effectu  hujus  sacra- 
menti  dicta  sunt,  facile  erit  ejus  verum  sen- 
sum  explicare.  Primo  enim  ac  per  se  signi- 
ficat  sanctificationem,  quam  sua  propria  et 
instrumentaria  virtute  confert  ad  culpam  ex- 
pellendam.  Quamvis  enim  verbum  absolvo, 
solum  videatur  significare  vinculi  solutionem, 
tamen,  quia  non  dissolvitur,  nisi  per  infor- 


mationem  gratiee,  ideo  juxla  subjectam  ma- 
teriam,  ex  vi  ejusdem  verbi  significatur  gra- 
tia?  infusio,  ordinata  ad  peccati  remissionem, 
quam  etiam  remissionem  per  se  significat  heec 
forma,  non  quidem  omnium  peccatorura,  sed 
eorum  quee  pcenitens  confessus  est;  quia,  ut 
dixi,  sententia  cadit  super  accusationem,  et 
ab  illa  quodammodo  determinatur.  Quia  vero 
fdrma  hsec  per  se  significat  sanctificationem 
ipsius  personee,  cum  qua  stare  non  potest  ali- 
qua  culpa  mortalis ,  fit,  ut  secundario  ,  et 
quasi  per  accidens  significet  exclusionem  om- 
nium  peccatorum  mortalium  a  tali  persona, 
etiam  eorum  quae  in  confessione  dicta  non 
sunt,  quatenus  sine  eorum  exclusione  non 
potest  fieri  sanctificatio,  per  hanc  formam  si- 
gnificata. 

20.  Ecec  forma  indudit  conditionem,  nisi 
ponatur  olex. — Exvi  hujus  formce  semyier  da- 
tur  gratia  ex  se  sufficlens  ad  remissionem  pec- 
cali,  non  tamen  semper  iollitur  peccatum. — Ut 
autem  intelligatur,  quomodo  hsec  forma  quo- 
ad  hanc  significationem  semper  vera  sit,  et 
solvatur  difficultas  in'principio  tacta,  adver- 
tenda  sunt  duo.  Unum  est  commune  omnibus 
sacramentis  novee  legis,  quia  significant 
practice  et  efficaciter  collationem  gratiee,quan- 
tum  est  ex  se,  et  consequenter  non  ita  ab- 
solute,  quin  implicite  involvant  hanc  condi- 
tionem  :  Nisi  suscipiens  olicem  ponat ;  eam- 
dem  ergo  includit  heec  forma,  et  ideo  stante 
ejus  veritate  fieripotest,  ut  non  conferat  ho- 
mini  gratiam  propter  obicem  ejus.  Sicut  est 
vera  forma,  Ego  te  baptizo,  etiam  quantum 
ad  sacramentalem  significationem,  lieet  for- 
tasse  persona  propter  suum  impedimentum 
interius  non  mundetur.  Atque  hoc  significa- 
vit  Hugo  de  S.  Vict.,  lib.  2  de  Sacrarn.,  p.  14, 
c.  8,  dicens,  hanc  formam  magis  significare 
virtutem  suam,  quam  eventum.  Etineumdem 
sensum  exponenda  est  sententia  D.  Thomee 
supra  relata,  scilicet,  Absoho  te,  idem  esse, 
ac  dicere,  Sacramentum  alsolutionis  tM  im- 
pendo.  Non  enim  sensit,  significatum  quasi 
objectivum  hujus  formee  esse  applicationem, 
seu  exhibitionemhujussacramenti ;  hoc  enim 
recte  improbatum  est  supra,  et  oppositum 
aperte  dixeratD.  Thomasin  eadem  solutione; 
sed  illis  verbis  significavit,  sicut  sacramenta 
significantsuos  effectus  non  omninoabsolute, 
sed  quantum  cst  ex  parte  sua,  ita  hanc  for- 
mam  eodem  modo  significare  efficaciam  ab- 
solutionis  a  peccatis,  quantum  est  ex  se,  et 
hoc  est  significare  exhibitionem  sacramenti 
ex  se  remissivi  peccatorum,  non  in  actu  si- 


DISPUTAT.  XIX.  SEGT.  II. 


415 


gnaio  (ut  aiunt),  sccl  in  actu  exercito.  Et  ita 
exponunt  D.  Thom.  omnes  Thomistse.  Et 
quantnm  ad  hanc  partem,  conveniunt  in  hac 
intcrpretatione  reliqui  Doctores ,  ut  videre 
licet  insuperius  citatis,  et  Richardo,  in  4,  d. 
16,  art.  1,  q.  2  ;  Navarro,  de  Pcenitent.,  d.  6, 
c.  1,  in  princn,  n.  16  ;  Corduba,  qui  alios  re- 
fert,  lib.  1  Qusestion. ,  q.  1.  Aliud  adverten- 
dum  est,  inter  effectionem  gratiae  ut  sic,  et 
remissionera  culpae,  esse  aliud  discrimen  ; 
nam  ex  vi  hujus  formae  semper  et  infallibili- 
ter  datur  gratia  per  se  sufficiens  ad  remissio- 
nem  peccati,  ea.tantum  existente  conditione, 
quod  in  recipiente  non  sit  obex;  peccatum 
autem  non  semper  cum  effectu,  seu  actualiter 
remittitur,  sed  subintellecta  alia  conditione, 
si  in  homine  sit  peccatum,  cujus  remissio  de- 
sideretur  ;  et  quoad  hoc  etiam  non  dicit  sem- 
per  actnm,  sed  aptitudinem.  Atque  hoc  modo 
facile  salvatur  veritas  formae,  et  significatio 
specialis  effectus  proprii  hujus  formse,  scili- 
cet  gratiae  remissivae  peccatorum,  si  adhuc  in 
subjecto  inveniantur. 

21.  Remissio  fcence  wterna?  non  per  se,  sed 
consecutive  tollitur. — Atque  hinc  facile  con- 
stat,  quomodo  per  hanc  formam  significetur 
remissio  pcenee  aeternae,  salva  ejus  veritate ; 
ita  enim  significatur  sicut  fit ;  fit  autem,  non 
per  se,  sed  quatenus  consequiturad  remissio- 
nem  culpae  ;  in  tantum  ergo  significatur  hic 
effectus,  in  quantum  in  remissione  culpae 
comprehenditur.  Igitur  necesse  est  ut  inclu- 
dat  ad  minimum  eamdem  conditionem,  quam 
includit  remissio  culpae,  scilicet,  si  in  homi- 
ne  sit  talis  reatus,  qui  remittatur  ;  quae  con- 
ditio  duplici  ex  capite  deesse  polest,  scilicet, 
vel  quia  peccata,  quse  homo  confitetur,  in  re 
ipsa  jam  erant  ablata,  vel  quia  talia  erant, 
quae  non  afferrent  secum  hujusmodi  reatum, 
ut  quandosunt  tantum  venialia. 

22.  De  remissione  pcenw  temporalis  exvifor- 
mce. — Interrogatio. — Responsio.  —  Atque  ea- 
dem  interpretalio  ad  pcenam  temporalem  ac- 
commodanda  est.  Quia  vero  supra  diximus, 
hoc  sacramentum  non  semper  remittere  to- 
tam  pcenam  temporalem,dubitarequis  potest, 
quomodo  hsec  forma  significet  remissionem 
partis, et  non  totius,  cum  absolutio  simpliciter, 
et  sine  limitationeproferatur.  Dicendum  vero 
est,  formam  proprie  non  significare  remissio- 
nem  partis,  vel  totius,  sed  simpliciter  remis- 
sionem  pcenre  juxta  dispositionem  poeniten- 
tis,  servata  lege  justitise  a  Deo  statuta.  Et 
inde  fit,  ut  non  semper  remittat  totam,  quia 
dispositio  pcenitentis  non  est  sufficiens  ad  to- 


tum  effectum.  Dices  :  ergo  saltem  interdum 
poterit  totam  remittere.  Patet  sequela,  quia, 
si  absolvit  simpliciler  ab  hac  pccna  juxta  exi- 
gentiam  justitiae,  crgo  habentem  meliorem 
dispositionem  magis  absolvet  ;  ergo  tam  per- 
fecta  poterit  esse  dispositio,  ut  omniuo  absol- 
vat.  Respondeturconcedendo  sequelam,  quia 
tunc  eequalitas  seu  perfectio  talis  effectus 
provenit  in  suo  genere  ex  majori  perfectione 
contritionis  ;  supra  vero  tractando  de  contri- 
tione,  diximus,  interdum  esseposseadeo  per- 
fectam,  ut  omnem  temporalem  pcenamre- 
mittat  ;  ergo  a  forliori  idem  fieri  potest  vir- 
tute  hujus  sacramenti;  ideoquesupra  non  di- 
ximus  hoc  sacramentum  nunquam  remittere 
totam  pcenam,  sednon  sempcr.  Prsetereatrac- 
tando  de  sacramentis  in  genere,  ostensum  est 
effectum  ex  opere  operato  ejusdem  sacra- 
menti  esse  majorera  in  eo,  qui  melius  dispo- 
situs  accedit  ;  ergo  etiam  hic  effectus  remis- 
sionis  pcena3  temporalis  est  major  in  eo,  qui 
est  melius  dispositus  ;  ergo  tantus  potest  esse 
dolor,  ut  virtute  hujus  formae  auferatur  tota 
pcena  ;  non  est  ergo  hic  effectus  extra  objec- 
tum,  et  virtulem  horum  verborum,  sed  rnaxi- 
me  consentaneus  veritati  eorum,  et  divinae 
justitiee,  si  ex  parte  suscipientis  sit  congrua 
dispositio. 

23.  Potest,  ex  duobus  ceque  dispositis,  uni 
remitti  tota  pcena,  non  vero  alteri.  —  Sed  in- 
stabit  aliquis;  nam  sequitur,  etiam  stante 
aequali  dispositione  in  duobus  confitentibus 
sua  peccata,  posse  contingere,  ut  unus  absol- 
vatur  a  tota  poena,  et  non  alius  ,  si  nimirum 
debita  eorum  non  sint  aequalia,  et  unus  ha- 
beat,  verbi  gratia,  reatum  ut  quatuor,  etalius 
ut  duo ;  nam  tunc  ei,  qui  est  debitor  quatuor 
graduum,  remittentur  duo  ;  alter  vero  habens 
aequalem  dispositionem  absolvetur  a  tota  pce- 
na.  Responderi  potest  ex  D.  Thoma,  in  4,  d. 
18,  q.  1,  art.  3,  q.  2 ,  ad  3,  negando  seque- 
lam;  quia  tunc  non  reraittuntur  aequales  gra- 
dus  utrique  illorum  ,  sed  cum  proportione  ; 
quia  si  uni  remittitur  dimidia  pars  sui  debiti, 
alteri  etiam  remittitur  dimidia.  Haec  vero  res- 
ponsio  mihi  non  probatur,  primo,  quia  illa 
proportionalitas  nulla  ratione  fundatur ;  sa- 
cramenta  enim  de  se  et  caeteris  paribus  sim- 
pliciter  habent  asqualem  effectum  in  subjecto 
eeque  disposito,  et  capaci  illius.  Deinde,  quia 
ex  ea  proportione  sequitur,  homini  minus 
remitti,  hoc  solo,  quod  minus  peccavit,  cum 
tamen  capax  sit  aequalis  remissionis;  quod 
videtur  per  se  satis  absurdum.  Praeterea, 
idem  debitumpotest  magis  vel  minus  remitti 


416  DISPUT.VT  X 

propter  majorem  vel  minorem  contritionem, 
et  tanta  esse  potest  contritio  ,  nt  omnino  re- 
mittatur  debitum,  ut  dictum  est,  et  ibidem 
docetD.  Tliornas,  ad4  ;  ergo  eadem  contritio 
potest  esse  adaequata  dispositio  ad  tollendum 
omnino  aliquod  debitum,  et  non  ad  tollendum 
majus.  Deinde  per  iterataro  confessionem 
ejusdem  peccati  cum  sequali  contritione  po- 
test  tandem  totus  reatus  poenae  temporalis 
auferri,  ut  in  eadem  solutione  ad  4  D.  Tho- 
mas  docel ;  ergo  eadem  contritio  est  suffi- 
ciens  dispositio  ad  tollendum  totum  reatum 
remissum,  quae  non  fuit  sufficiens  ad  inten- 
sum.  Ad  instantiam  ergo  respondeo  conce- 
dendo  sequelam;  neque  video  in  consequenti 
aliquod  inconveniens,  sed  est  maxime  con- 
sentaneum  rationi,  quando  pensatis  omnibus 
servatur  vera  proportio  et  sequalitas  inter 
dispositiones  poenitentium,  et  id,  quod  remit- 
titur,  aequale  est,  quamvis  in  uno  remissio 
sit  totalis,  in  altero  vero  partialis  ,  solum  ex 
insequalitate  peccatorum,  seu  reatuum. 

SECTIO  III. 

Utrum  absolutio  sacramentalis  possit  dari  personx 
absenti. 

1.  Haec  quaeslio  hactenus  disputata  est  in- 
ter  Doctores  ut  dubia  et  opinabilis  ex  utra- 
que  parte.  Nunc  autem  Apostolica  Sedes  ali- 
quid  denuo  circa  illarn  declaravit;  et  ideo 
breviter  ac  sincere  referam  quse  jam  scripse- 
ram,  et  typis  mandaveram  prius  quam  de- 
cretum  Apostolicum  editum  ,  et  ad  me  per- 
latum  fuisset.  Deinde  ipsum  decretum  refe- 
ram,  ut  juxta  illud  ornnibus  sentiendum,  et 
loquendum  esse  pro  certo  constituam.  Distin- 
guere  autem  oportet  duas  quaestiones  in  ma- 
teriis  sacramentorum  diversas.  Una  est,  an 
absolutio  sic  data  absenti  sit  valida.  Alia  est, 
an  licite  detur.  Saepe  enim  contingit  formam 
sacramenti  illicite  dari ,  et  nibilominus  vali- 
dam  esse.  Prius  ergo  dicemus,  an  talis  abso- 
lutio  valida  sit,  etinde  facile  inferemus,  quid 
in  hoc  negotio  facere  liceat,  de  quo  etiam 
expressius  et  formalius  locutus  est  Summus 
Pontifex,  ut  infr;i  adnotabo. 

2.  Prima  opinio. — Prima  ergo  opinio  fuit, 
in  casu  aliquo  necessitatis  posse  confessio- 
nem  fieri  sacerdoti  absenti,  et  ab  eodem  ab- 
senle  posse  absolulionem  dari.  Quse  opinio 
a  fortiori  supponit ,  verba  absolutionis  suffi- 
cienter  verificari  posse  circa  personam  ab- 
sentem.  Praecipui  defensores  hujus  opinionis 
fuerunt  ex  Thomisiis  Palud.,  in4,  d.  47,  q.  2, 


X.  SECT.  III. 

art,  I ;  S.  Anton.,  3  part.,  tit.  14,  c.  19,  §  9, 
et  tit.  17,  c,  12,  etcap.  21,  §  3,  qui  refert  in 
Conc.  Basiliensi  tractatam  esse  queestionem, 
quid  faciat  sacerdos ,  qui  sine  jurisdictione 
audivit  confessionem,et  absolvitpoenitentem, 
multosque  dixisse  posse  postea  petere  juris- 
dictionem  ,  et  absolvere  illum  ubicunque  sit. 
Eamdem  opinionem  tenet  Sylvester,  verbo 
Confessor,  q.13,  Confessio,  tertio,  in  principio, 
Confessor ,  quarto,  §  6 ;  et  Auctor  Sumrnae 
confessorum,  q.  76;  Margarita  confessorum, 
fol.  53;  Armilla,  verb.  Confessio,  n.  23;  Ta- 
biena,  verb.  Cnnfessio ,  2,  n.  4;  Raynerius 
(  refercns  Petrum  de  Tarantasia  in  sua  Sum- 
ma  de  Confess.);  denique  Petrus  Soto,  in 
Institut.  sacerdotum,  lect.  11  de  Confessione, 
hanc  sententiam  dicit  posse  secure  teneri, 
quam  lenent  (inquit)  plures  nostrum.  Domi- 
nicus  autem  Soto,  in  Relectione  de  tegendo 
secreto,  memb.  3,  q.  4,  concl.  5,  dnb.  4,  di- 
xit,  fortasse  hanc  opinionem  esse  veram.  In- 
dicat  Turrecremata,  in  c.  Quem  pasnitet,  de 
Pcenit.,  d.  1,  art.  2,nam  cum  dixisset,  non 
esse  necessarium  confileri  sacerdoti  absenti, 
subjungit  :  Si  quis  tamen  tellet  Jioc  facere 
(inquit  Richard.),  esset  opus  supererogationis. 
Ex  aliis  Navarr.,  in  Summa,  c.  21,  n.  36,  et 
in  cap.  Quem  pcenitet,  num.  4;  Adrianus,  in 
4,  materia  de  Confessione,  q.  1;  Palacios,  in 
4,  d.  17,  disput.  ult.,  ubi  idem  sentit  Richar- 
dus,  a.  2,  q.  5 ;  Major,  q.  1  ;  Alexand.  Alens., 
q.  71,  alias  77 ;  inclinat  etiam  Ruard.,  art.  5; 
et  eam  dicit  probabiiem  Rutilius,  in  Speculo 
Episcoporum,  disp.  1,  q.  5. 

3.  Affertur  imprimis  in  favorem  hujus 
sententiae  Cyprian.,  epist.  13,  alias  lib.  1, 
epist.  17,  ubi  significat  se  recepisse  confessio- 
nes  aliquorum  absentium  per  scripturam,  et 
quamvis  non  dicat  expresse  se  absolvisse,  ta- 
men  cum  confessio  ad  absolutionem  ordine- 
tur,  ne  frustra  fieret ,  recte  videtur  inde  col- 
ligi,  post  talem  confessionem  absolutionem 
fuisse  subsecutam.  Praeterea  refertur,  ut  di- 
cebam ,  S.  Thomam  Cantuariensem  in  car- 
cere  detentum,  Romam  misisse  pro  absolu- 
tione.  Et  in  eum  modum  aliqui  interpretantur 
historiam,  qua3  est  apud  Euseb.,  lib.  6,  c.  34, 
alias  36,  de  Serapione  aegrotante,  qui  misit  ad 
presbyter  um  etiam  apgrotantem  ,  ut  eum  ab- 
solveret,  et  per  ahquem  ministrum  Eucha- 
ristiam  mitteret.  Refert  autem  Eusebius  mi- 
sisse  Eucharistiam;  unde  videtur  supponere, 
etiam  absolvisse.  Praeterea  exemplum  supra 
adductum  ex  Concilio  Basiliensi  ostendit,  il- 
los  Patres  fuisse  hujus  sententia1. 


DISPUTAT.  X 
4.  RatioM probaiur  sententia  posita. —  Ra- 
lio  piweipua  est,  quia  Christus  Dominus  po- 
tuit  hoc  rnodo  instituere  hoc  sacramentum, 
utper  se  notum  est ;  et  ad  finem  hujus  sacra- 
menti  erat  hoc  magis  consentaneum  ;  quia 
seepissime  accidit,  ut  pcenitens  non  possit  in 
prsesentia  convenire    sacerdotem ,    vel  quia 
uterque  graviter  a^grotat,   vel  quia  alter  eo- 
rum   in  carcere  detinetur  ,   ut  nunc  accidit 
frequenter  in  Provinciis   haereticorum  ,  vel 
propter  magnam  penuriam  sacerdotum,  ut 
potest  nunc  accidere  in  India,  etc.  Unde  quoad 
hoc  non  est  simile  de  baptismo,  quamvis  sit 
eeque,  vel  magis  necessarius;  quia  ejus  mi- 
nister  non  est  solus  sacerdos,  sed  in  necessi- 
tate  quilibet  sufficit,  et  ideo  ubique  facile  re- 
periri  potest  preesens.  Atque  ita  non  potest 
fingi  necessitas  moralis,  quae  videtur  interve- 
nire  in  hoc  sacramento ;  et  illa  maxime  at- 
tendidebuitininstitutione.  Accedit  preeterea, 
quod  baptismus  ex  parte   materise  requirit 
preesentiam,  quia  non  potest  aqua  contingere 
personam  multum  distantem;  at  vero  sacra- 
mentum  hoc  ex  parte  materiee  non  requirit 
preesentiam,  ut  infra  tractabimus;  ergo  nulla 
ratio  est,  cur  ex  parte  formee  postuletur.  Pa- 
tet  consequentia,  tum  quia  neque  ex  generali 
raiione  sacramenti  hoc  necessarium  esf,  curn 
videamus  in  matrimonio  non  requiri;  neque 
etiam  ex  speciali  ratione  ,  quia  hoc  sacramen- 
tum  perticitur  per  modum  judicii,  cui  conna- 
turale  est,  ut  possit  sententia  in  absentem 
proferri.  Neque  hoc  magis  repugnat  absolu- 
tioni,  quam  accusationi ;  imo,  si  res  moraliter 
consideretnr;  magis  necessariavidebatur  pree- 
sentia  ad  accusationem,  ut  sacerdos  posset 
examinare  pcenitentem,  et  de   ejus  disposi- 
tione  integrum  judicium  ferre;  ergo,  si  hoc 
non  obstante,  potest  in  necessitate  fieri  con- 
fessio  inter  absentes,  cur  non  etiam  absolu- 
tio?  Et  confirmatur,  quia  ob  hanc  causam 
speciale  est  huic  sacramento,  ut  possit  con- 
fessio  multo  tempore  antecedere,  et  postea 
subsequi  absolutio,  quse  nihilominus  morali- 
ter    conjungitur  cum    preecedenti  materia, 
quia  hsec  est  natura  et  conditio  judicii ;  ergo 
pari  ratione  poterit  absolutio  ordinari  ad  per- 
sonam  distantem.  Quod  tandem  confirmatur; 
quia  hoc  non  repugnat  veritati  forma^  tum 
quia  ,  dirigendo  intentionem  ad  absentem, 
eliam  vere  dicere  possumus :  Alsolvo  te ;  tum 
etiam  quia^  ut  a:t  Palacios,  poenitens  fit  mo- 
raliter  preesens  per  suam  confessionem  ;  tum 
quia  loco  pronominisj  ^,possumus  proprium 
nomen  pcenitentis  ponere  ,  scilicet :   A  bsolvo 

XXII. 


IX.  SECT.  III.  417 

Petrum;  et  tunc  absolutio  propriissime  diri- 
gitur  ad  nbsentem  ;  ergo. 

5.  Secunda  sententia.  —  Nihilominus  est 
alia  sententia  negans  sacramentum  hoc  con- 
summari  inter  absentes,  etiamsi  exlrema  ne- 
cessitas   intcrveniat,  et  consequenter  sacer- 
dotem  non  posse  absolvere ,  nisi  quem  prse- 
sentem   habet.   Hsec   sententia    communiter 
tribuitur  D.  Thomee,  apud  quem  expresse  non 
invenio.  Nam  potius  in  quodam  Quodlibeto 
docet  confessionem  posse  fieri  per  scriptu- 
ram,  quamvis  de  absolutione  id   non  dicat. 
Favet  autem  huic  sententiee,  in  4,  d.  17,  q.  3, 
art.  4,  q.  3,  ad  3,  quatenus  dicit,  in  extrema 
necessitate  utilius   esse  confiteri  laico  pree- 
senti,  quam  sacerdoti  absenti;  quod  non  esset 
verum,  si  sacerdos  absens  posset  sacramen- 
taliter  absolvere.  Eamdem  opinionem  tenet 
Scotus  ibi.    Fundantur  autem  in   hoc,  quod 
confessio  debet  esse  secrela  ;  inter  absentes 
autem  non  potest  secrete  fieri.  Quod  funda- 
mentum  nullius  momenti  est,  tum  quia  illa 
conditio  secreti  non  est  essentialis  :  unde  ex 
sententia  omnium  potest  confessio  tieri  per 
interpretem ;  ut   autem   fiat  inter  absentes, 
unusetiam  internuncius  sufiicere  potest;  tum 
etiam  quia  licet  preecesserit  confessio  seereta 
inter  proe.sentes,  si  ex  aliqua  causa  non  fuit 
subsecuta  absolutio,  adhuc  manet  qusestio,  an 
ipsa  absolutio   possit  dari  absenii.  Citantur 
etiam  pro   hac  opinione  Richard.,  Major,  et 
Alensis,  adducti  in  priori   sententia.  Sed  illi 
nihil  aperte  dicunt,  sed  soium  aiunt,  non  te- 
neri  quempiam  confiteri  absenti ;  in  quo  po- 
tius  indicant  posse.  Denique  in  aliis  antiquis 
Seholasticis  fere  nihil  de  hac  re   expressum 
invenitur. 

6.  Moderni  autem  Thomistae  defendunt 
hanc  sententiam,  Cajetan.,  in  Summ.,  verb. 
Confessio,  conditione  11 ;  Victoria,  in  Sum.,  4, 
materia  de  confessione,  n.  171  ;  Soto,  in  4, 
d.  18;  q.  2,  art.  6;  Ledesm.,  2,  p.  4,  q.  9, 
art.  3,  dub.  1  ;  Cano,  Relect.  de  Pcenit.,part. 
5,  licet  dicat  hoc  non  colligi  ex  verbis  formae. 
Rutilius  etiam  supra  ait,  hanc  partem  proba- 
biliorem  et  tutiorem  esse.  Ideoque  ex  scri- 
ptoribusnostris  eamsecutisuntCardin.  Tolet., 
lib.  3  Instr.  Sacerd.,  c.  6;  Gregor.  deValent., 
3  p.,  disp.  7,  q.  11,  punct.  1,  circa  fin. ;  Em- 
manuel  Saa,  in  Sum,,  verb.  Absolutio,  n.  10, 
et  verb.  Confessio,  num.  14,  in  impressionibus 
anni  600  el  601,  quas  solas  videre  potui ;  in- 
sinuat  Emundus  Augerius,  in  Catechismo,  c. 
4,  lect.  1,  et  nostri  Lectores  communiter. 
Quidam  sumunt  fundamentum  ex  parte  ma- 

27 


418  DISPUTAT.  XIX.  SEGT.  III. 

terise,  et  ex  notitia  moraliter  certa  ,  quam     asnoscatur. 


confessor  habere  debet  de  statu  pcemtentis, 
ut  illum  absolvat.  Alii  fundantur  in  generali 
ratione,  quod  forma  sacramenti  non  potest 
operari  circa  rem  absentem.  Yel  etiam  quia 
non  potest  confessori  constare,  an  persona 
absens  mutaverit  voluntatem  ,  vel  iterum  de 
novo  peccaverit,  postquam  confessionem  ad 
eum  misit.  Sed  hee  conjecturee  ab  aliis  dissol- 
vuntur,  partim  exemplo  matrimonii,  quod 
inter  absentes  perficitur,  et  suum  habet  gra- 
tiee  effectum  ;  partim  in  hoc  ipso  sacramento, 
quod  fitper  interpretem ;  fortius  ergo  confir- 
manda  et  persuadenda  est  heec  opinio. 

Hanc  formam  non  posse  in  orcllne  adpersonam 
absentem  valide  proferri. 

7.  Hanc  igitur  posteriorem  sententiam  ve- 
ram  censeo,  quam  anno  1588,  Compluti  pu- 
blice  docui,  et  iterum  in  Primana  lectione 
hujus  insignis  Acaderniee  Conimbricensis  an- 
no  1598,  nimirum  siguificationem  hujus  for- 
mee  proprie  et  in  rigore  non  verificari  in  or- 
dine  ad  personam  absentem ;  et  ideo  respectu 
illius  nec  perficere  sacramentum,  nec  suum 
effectum  operari.  Moveor  imprimis,  quia  vi- 
deo  hujusmodi  sententiam  secundum  pree- 
sentem  Ecclesiee  statum,  et  sensum,  magis 
probari  coinmuniter  sapientibus  et  prudeati- 
bus  hominibus.  Deinde,  ex  non  usu  Ecclesiae 
sumitur  in  his  materiis  argumentum  non  pa- 
rum  efficax  ;  nam  quod  in  usu  vel  adminis- 
tratione  alicujus   sacramenti  Ecclesia  nunc 
non  facit,  neque  aliquando  fecisse  legimus,  si- 
gnum  est  fieri  non  posse  ;  quia  fere  omnia 
quee  ad  sacramenta  speclant,  licet  in  Scriptu- 
ra  fundata  sint,  praecipue  firmantur  et  decla- 
rantur  usu  et  traditione  Ecclesiee  ;  sed  hujus- 
modi  est  res  de  qua   agimus;   nullo   enim 
exemplo  ostendi  potest,  sacerdotem  aliquan- 
do  sacramentaliter  absolvisse  pcenitentem  ab- 
sentem. 

8.  Historice  de  D.  Thoma  Cantuariensi  res- 
pondetur.  —  Loco  Cypriani  satisfit.  —  Res- 
pondetur  Eusebio  de  facto  Serapionis.  — Nam 
quod  de  Thoma  Cantuariensi  Scotus  refert, 
imprimis  nescimus  ex  qua  bistoria  sumptum 
sit ;  neque  enim  ipse  referf,  nec  ego  invenio. 
Deinde  per  absolutionem  ibi  oplime  intelligi- 
mus  indulgentiam  aliquam  plenariam,  et 
pontificiam  benedictionem  ,  pro  qua  fortasse 
Thomas  Romam  misit ;  vel  forte  etiam  pro 
absolutione  a  quacunque  censura,  quee  ad 
cautelam  seepe  peti  et  dari  solet,  etiamsi  non 


Rursus  locus  Cypriani  potius 
posset  in  contrarium  induci ;  nam  receptis  li- 
bellis  confessorum,  qui  absentes  erant,  non 
dicit  se  absolvisse  illos,  sed  commisisse  ,  ut 
aliquis  presbyter  ex  his  qui  praesentes  ade- 
rant,  pacem  eis  daret ;  ubi  omnino  videtur  re- 
quirere  prsesentiam.  Tamen,  dum  negotium 
illud  committit,  dicens,  ut,  si  presbyter  non 
adesset,  diacnnus  id  faceret,  argumentum 
est,  non  loqui  de  absolutione  sacramentali, 
sed  de  aliqua  reconciliatione  ad  publicam  pce- 
nitentiam  pertinente,  ut  infra  suo  loco  iterum 
dicemus.  Exquo  afortioripotest  induci  argu- 
mentum ;  nam  siillam  reconciliationem  com- 
misit  ministro  preesenti,  quanto  magis  sacra- 
mentalem  ?  Et  fere  idem  responderi  potest  ad 
factum  Serapionis  apud  Eusebium  ;  nam  ille 
etiam  erat  veluti  in  statu  pcenitentium ,  quo- 
niam  coram  tyranno  propter  metum  fidem 
negaverat.  Quanquam  in  eo  loco  nulla  fit 
mentio  absolutionis  ,  sed  tantum  communio- 
nis  Eucharistiee;  nullum  ergo  vestigium  illius 
usus  est  in  tota  antiquitate. 

9.  Respondetur  ad  c.  Qualis,  30,  q.  5. — So- 

let  autem  afferri  et  objici  c.  Qualis,  30,  q.  5, 

ubi  dicitur ,   confessionem  quamdarn  susci- 

piendam  esse  per  scriptum.  Tamen  textus 

ille  non  est  ad  rem  :  primo ,  quia  non  agitur 

de  absolutione,  sed  de  confessione;  deinde, 

quia  illud  scriptum  nou  postulatur  propter 

absentiam  judicis,  sed  propter  majorem  fi- 

dem  et  certitudinem.  Unde  est  mihi  evidens 

ibi  non  esse  sermonem  de  absolutione  sacra- 

mentali,  sed  de  alia  judiciali.  Denique  qnod 

aliqui  dicunt,  hunc  modum  confessionis  esse 

in  usu  inter  Catholicos  viventes  in  terris  hee- 

reticorum,  quando  oppressi  persecutione  non 

possunt  aliter  confiteri,  hoc,  inquam ,  mihi 

non  constat,  et  quomodo  salvari  possit,  infe- 

rius  dicam  ;  absolute  vero  non  confirmat  ve- 

ritatem  alterius  sententiee  secundum  se,  seu 

in  re  ipsa ;  quia  forte,  si  talis  usus  nunc  inve- 

nitur,  ipsemet  ex  opinione  processit. 

10.  Ex  verbis  formce  probatur  conclusio.  — 
Secundo  praecipue  fundatur  heec  sententia  in 
verbis  formee  ,  quee  in  rigore  diriguntur  ad 
personam  preesentem.  Primo  ex  generali  ra- 
tione  sermonis  vocalis  ;  ostendimus  enim  su- 
pra  esse  de  ratione  hnjus  formee,  ut  humana 
voce  proferatur,  et  alioqui  taiis  est  forma,  ut 
sit  sermo  ad  aliam  personam  ;  at  vero  locutio 
humana  voce  prolata,  natura  sua  ordinatur 
ad  personam  preesentem;  ergo  signum  est, 
formam  hujus  sacramenli  sub  ea  ratione  et 
conditione  esse  institutam.  Deinde  hoc  con- 


DISPUTAT. 

firrnat  illa  partieula,  te,  nara  voce  prolata 
dirigitur  tantum  ad  personam  preesentem.  Si- 
mili  enim  argumento  doccntTheologi,  sacer- 
dotem  non  posse  consecrare  panem  absen- 
tem,  quiaillud  signum,  hoc,  in  forma  conten- 
tum,  ex  vi  suse  significationis  indicat  rem 
prsesentem.  Unde  etiam  concludunt,  si  in  illa 
forma  mutetur  signum  illud  in  aliud ,  quod 
dirigatur  ad  rem  absentem,  ut  est,  ilhid,  mu- 
tationem  esse  substantialem,  et  ideo  niliil 
fieri.  Ergo  simili  modo  in  preesenti,  ut  ma- 
neat  virtus  hujus  formee,  non  potest  illa  par- 
ticula  ita  mutari,  quin  preesentia  requiratur. 
Nam  in  formis  sacramentorum  observanda 
est  preecipue  significatio  illius  formee ,  quee 
est  in  communi  usu  Eeclesiee,  quam  scilicet 
ipsa  Ecclesia  ut  essentialem  amplexa  est ; 
nam  ex  illa  sumendus  est  sensus  essentialis 
formee.  Unde  si  fiat  mutatio ,  et  ille  sensus 
non  retineatur,  substantia  saeramenti  muta- 
tur,  et  nihil  fit.  In  preesenti  ergo  ex  usu  Ec- 
clesiee,  et  expressa  definitione  Conciliorum  ha- 
bemus,  hanc  formam,  Ego  te  absoho,  ut  es- 
sentialem ;  et  illa  requirit  preesentiam  ex  vi 
suee  significationis ;  ergo  signum  est ,  hanc 
preesentiam  esse  de  necessitate  sacramenti, 
et  nullam  formam,  quee  illam  excludat,  posse 
esse  sufficientem. 

1 1 .  Evasio  rationis.  —  Prc&cluditur .  —  Di- 
cere  quis  posset,  verum  quidem  esse  verba 
heec  debere  proferri  in  preesentia  pcenitentis, 
tamen  posse  hoc  fieri  per  interpositam  per- 
sonam,  cui  sacerdos  committat ,  ut  suo  loco 
et  nomine  verba  absolutionis  proferat  in  pree- 
sentia  pcenitentis.  Tamen  hic  modus  est  om- 
nino  falsus,  et  improbabilis;  quia  actio  sa- 
cramentalis,  preesertim  illa  quee  est  a  minis- 
tro  consecrato,  et  specialiter  deputato  ad 
illam  preestandam,  est  actio  mere  personalis, 
et  non  delegabilis;  ideo  enim  ad  illam  con- 
secratur  minister,  quia  per  se  debet  illam 
exercere,  alias  pari  ratione  posset  sacerdos 
consecrare  per  alium,  committendo  illi  vices 
suas.  Confirmatur  et  declaralur ;  nam  vel  illa 
interposita  persona  deberet  esse  sacerdos,  vel 
laicus;  hoc  secundum  improbabile  est,  quia 
actus  characteris  sacerdotalis  non  potest  com- 
mitti  laico,  alias  pari  ratione  posset  etiam  illi 
committi,  ut  confessionem  audiret,  et  per  se 
totum  sacramentum  perficeret  in  persona  al- 
terius,  verbi  gratia,  Summi  Pontificis.  Quod 
si  dicatur  primum,  i]le  sacerdos  absolvere 
poterit  per  se  audita  confessione  ;  nam,  si  est 
casus  extremee  necessitatis,  habebit  jurisdic- 
tionem ;  si  vero  non  audiat  confessionem,  non 


XIX.  SECT.  III.  419 

potest  absolvere;  quia  non  potest  proferre 
verba  absolutionis  tanquam  referens  senten- 
tiam  ab  alio  datam  (hoc  enim  et  est  imperti- 
nens,  et  per  laicura  fieri  posset),  sed  tan- 
cjuam  judicans;  non  potest  autem  judicare, 
causa  inaudita. 

12.  Probalur  conclusio  argumento  desum- 
pto  ex  parte  materice  proximce. — Tertio  potest 
addi  probabiliter  ratio  illa,  quse  desumitur  ex 
parte  materiee  proximse.  Quia  cum  hoc  sacra- 
mentum  institutum  sit  per  modum  judicii, 
ante  absolutionem  requirit  perfectam  causee 
cognilionem,  et  cum  sit  judicium  internum 
et  voluntarium,  in  quo  sola  persona  pceni- 
tentis  habet  vicem  accusatoris,  testis,  et  rei  se 
aliquo  modo  defendentis,  et  ostendentis  dis- 
positionem  suam,  perse,  et  exnaturarei  pos- 
tulat  preesentiam  judicis  ;  quia  in  absentia 
non  potest  ullo  modo  hujusmodi  notitiam 
causse  comparare.  Quoe  quidem  ratio  convin- 
cit  hanc  prsesentiam,  per  se  loquendo,  esse 
nccessariam.  Tamen  de  casu  extraordinario, 
et  extremse  necessitatis  non  videtur  convin- 
cere,  tum  quia  etiam  integritns  confessionis 
propter  dictam  rationem  est  per  se  necessa- 
ria,  et  tamen  in  extrema  necessitate  non  est 
itanecessaria  ;  tum  etiam,  quia  in  aliis  casi- 
bus  re  vera  non  potest  confessor  perfecte 
examinare  causam,  ut  quando  pcenitens  jam 
non  intelligit,  vel  quando  confessio  fit  per 
interpretem.  Nihilominus  tamen  dici  potest, 
aliud  esse  loqui  de  eondilione  requisita  ex 
parte  judicis,  aliud  defacultate,  seu  possibi- 
litate  pcenitentis  ;  hoc  enim  judicium  primo, 
et  per  se  institutum  est  a  Christo  Domino  ex 
parte  judicis,  dando  illi  potestatem  adremit- 
tenda  peccata  ;  unde  ex  parte  illius  etiam  de- 
signavit  modum,  et  signum,  quo  uti  debetad 
remittenda  peccata,  et  pari  etiam  modo  de- 
terminavit  conditionem  necessariam  ex  parte 
ipsius  judicis  ad  talem  causam  definiendam, 
queevquidem  est  preesentia  ejus.  At  vero  ex 
parte  pcenitentis  requisita  est  confessio,  vel- 
uti  consecutione  qttadam  ;  quia  non  poterat 
judex  ferrejudicium  non  cognita  causa  ;  et 
ideo  ex  parte  pcenitentis  non  est  omnino  de- 
finitus  modus,  aut  signum  ad  confessionem 
necessarium,  sed  solum,  ut  suam  conscien- 
tiam  aperiatintegre,  proutmoraliterpotuerit. 
Ac  proinde,  majordeterminatio  requiritur  ex 
parte  formse,  et  consequenter  major  prsesen- 
tia  ex  parte  sacerdotis  absolventis,  seu  exa- 
minantis  causam,  quam  ex  parte  pcenitentis. 
Ideoque  non  sunt  similia  alia  exempla,  quee 
afferuntur ;  nam    omnia   illa  sumuntur  es 


420  DISPUTAT.  XIX.  SECT.  I!I. 

parle  pcenitentis,  et  supponunt  aliquam  im-     satisfactum  sufficienter  est 


potentiam  ejus. 

13.  Ab  incommodis  confirmatur  conclusio. — 
Et  confirmatnr  nltimo  ab  incommodis,  quoe 
simul  etiam    declarant  congruentiam  hujus 
institutionis,    quia   alias   sequitur  confessio- 
nem  et  absolutionem,  factas  nunc  inter  per- 
sonas  absentes,  quoad  substantiam  et  essen- 
tiamvalidas  esse,  nuJla  etiam  necessitate  in- 
terveniente  ;  consequensestabsurdum  ;  ergo. 
Sequela  probatur,  quia  essentia  sacramenti 
semper  esteadem;ergo,  siabsolutio  essentia- 
liter  non  requirit  prsesentiam,  quacunque  ra- 
tione  feratur  in  absentem,  etiam  sine  neces- 
sitate,  valida  erit,  et  efficax.  Responderi  po- 
test,  ex  parte    absolutionis   verum  quidem 
esse,  id  enim  convincit  argumentum  ;  tamen 
peccari  mortaliter,  si  ita  fiat,  et  ex  bac  parte 
deesse  in  ipso  pcenitente  attritionem  necessa- 
riam  in  hoc  sacramenlo,  ex  defectu  materiae, 
quod  est  peculiare  in  illo,  ut  infra  dicam.  Sed 
contra;  nam  fieri  potest,  ut  pcenitens  excu- 
setur  a  culpa  per  bonam  fidem,  putans  se  illo 
modo  rite   confiteri.   Unde  fit ,   sacerdotem 
posse  decipere  pcenitentem,  ut  hoc  modo  illi 
confiteatur,  etiamsi  absens  sit,  et  tunc  validse 
essent  confessiones  et  absolutiones,  quia  ma- 
litia  ministri  non  potest  impedire  essentiam 
vel  efiectum  sacramenti,    dummodo   habeat 
intentionem  conficiendi  illud  ;  ex  parte  au- 
tem  pcenitentis  excusatur  malitia,  seu  indis- 
positio,  per  bonam  fidem  ;  ergo  nihil  potest 
impedire  veritatem  illius  formae.  Ad  tollen- 
dum  ergo  hoc  incommodum,  et  muita  alia, 
qua3  cx  eo  sequi  possent,  convenientius  fuit 
institutionem  esse  stabilem  etfirmam,  quod 
absolutio  daretur  in    prsesentia,   et  non  ad- 
mitti  exceptiones  propter  raros  eventus  cum 
majori  mcommodo   ipsius  sacramenti.  Prse- 
sertim  cum  ejus  necessilas    tanta  non    sit, 
quin  possit  per  votum  in  contritione  inclusum 
suppleri.  Quanta  vero  esse  debeat  heec  prae- 
sentia,  vel  propinquitas  inter  poenitentem  et 
confessorem,  morali  etprudenti  judicio  pen- 
sandum  est,  sicut  in  genere  de  sacramentis, 
et  in  simili  qusestione  de  Eucharistia  latius 
dictum  est.  Illa  ergo  propinquitas,  quee  suffi- 
cit  ad  sensibilem  designationem,  et  loculio- 
nem  cum  alio,  ad  hujusmodi  formam  valide 
et  efficaciter  conferendam   satis  erit  ;   nam, 
cum  ratio  hujus  preesentia:  preecipue  funde- 
tur  in  forma,  ex  iila   etiam  colligendus  est 
modus  ejus. 

\  -4.   Fandamentis   contrarice   senteniice  fit 
satis.  —  Ad  fundamenta  contrariee  sententise 


negamus  enim 
talem  fuisseCliristi  inslitutionem.  Unde  enim 
id  ostendi  potest,  cum  nec  scripta  sit,  nec 
tradita,  sed  potius  Ecclesiee  consuetudo  con- 
trarium  ostendat  ?  Negamus  deinde  illum 
modum  institutionis  fuisse  magis  congruen- 
tem ;  multis  enim  rationifcus  et  conjecturis 
oppositum  ostensum  est.  Denique  ad  usum, 
qui  referebatur,  praeterquam  quod  est  incer- 
tus,  licet  esset  certus,non  faceret  fidem,  cum 
paucorum  sit,  qui  potuerunt  decipi,  Theolo- 
gorum,  quos  citavimus,  auctoritate,  et  ita 
practice  excusari  ;  in  posterum  autem  jam 
non  poterunt,  ut  dicam. 

15.  Qua  censura  digna  sit  prior  opinio.  — 
Tandem  etenim  quaeri  potest,quamcensuram 
contraria  opinio  mereatur.  Respondeo :  hacte- 
nus  ego  non  audebam  aliam  inferre,  praeter 
eam  quae  ex  assertione  sumitur  (sciiicet  esse 
falsam)  idque  preecipue  propter  auctoritatem 
Thomistarum  antiquorum.  Nunc  autem  ver- 
bis  S.  D.  N.  Glementis  VIII  respondendum 
est.  Ille  enim  aucloritate  sua  iJli  opinioni  se- 
quentem  censuram  apposuit  speciali  declara- 
tione  ad  lioc  facta  die  XIX  Julii,  his  verbis  : 
S.  D.  N.,etc.  ,  re  mature,  ac  diligenter  consi- 
derata.  hanc  propositionem,  scilicet  licere  per 
litieras,  seu  internuncium  confessario  absenti 
peccata  sacramentaliter  confiteri,  et  ab  eodem 
absente  absolutionem  obtinere,  ad  minus  uti 
falsam,  temeiariam  et  scandalosam  damnavit 
ac  proliibuit,  prxcipHque,  ne  deinceps  ista 
propositio  publicis ,  privaiisve  lectionibus,con- 
cionibuset  congressibus  doceatur,  neve  unquam 
tanquam  aliquo  casu  probaMlis  defendatur,im- 
primatur,  aut  adpraxim  quovis  modo  deduca- 
tur.  Et  adjungit  excommunicationem  ipso 
facto  incurrendam,  et  sibi  reservatam  contra 
violantes  hoc  decretum,  praeter  alias  pcenas 
a  judicibus  injungendas. 

16.  In  quo  decreto  directe  solum  videtur 
Pontifex  prohibere  dicere,  aut  docere  licitum. 
esse  absentem  absolvere  in  aliquo  casu,  vel 
idfacere;  an  vero,  si  fiat,  factum  teneat, 
non  declarare.  Credo  tamen  mentem  ejus 
fuisse  hoc  etiam  declarare,  et  contrarium 
in  eodem  gradu  damnare  ,  tum  quia  in  hoc 
sacramento  hsec  duo  per  se  non  separantur; 
tum  etiam  quia  hic  erat  cardo  controversiee ; 
nam  si  ex  se  non  licet,  ideo  est  quia  sacra- 
mentum  non  potest  ita  perfici.  Quapropter 
neutrum  licet  jam  opinari,  neque  illa  opi- 
nione  in  praxi  uti,  etiamsi  fingatur  quicun- 
que  casus  extremee  necessitatis ,  maxime 
propter  hanc  prohibitionem  Pontificis  ;  nam 


DISPUTAT. 
ita  illam  restringit  illis  verbis :  Neque  unquam 
tanquam  aliquo  casu  probabilis  defendatur. 
Quod  fuit  valde  conveniens,neuniuscujusque 
arbitrio  relinqueretur  fingere  casum  necessi- 
tatis  ad  utendum  alia  opinione  tauquam  pro- 
babili.  Est  igitur  jam  dicta  sententia  certa, 
in  gradu  a  Pontifice  definito. 

DISPUTATIO  XX. 

DE  INTERIORI  D0L0RE  AD  SUBSTANTIAM,  ET  EFFEC- 
TUM  HUJUS  SACRAMENTI  NECESSARIO. 

Inter  materiales  partes  hujus  sacramenti 
primum  locum  tenet  contritio.  Estque  pe- 
culiare  in  hoc  sacramento,  ut  hsec  pars  mate- 
rialis  sit  dispositio  ad  effectum  ejus  ;  et  ideo 
sub  utraque  ratione  est  nobis  eonsideranda, 
suppositis,  quse  de  actu  doloris  in  ratione 
virtutis  supra  tractavimus.  Quamvis  autem 
prior  sit  substantia  sacranienti,  quam  effeo- 
tus,  tamen  ut  a  notioribus  procedam,  inci- 
piam  ab  effectu. 

SECTIO  I. 

Ulrum  contritio  sit  necessaria  acl  effectum  hujus 
sacramenti. 

i.  Quorumdam  sententia.  —  Quorumdam 
sententia  fuit,  nullam  formalem  poenitentiam 
requiri  acl  hunc  effectum,  sed  sufficere  vo- 
luntatem  confitendi,  et  recipiendi  absolutio- 
nem,  dummodo  pcenitens  nullum  actum  ha- 
beat,  quo  formaliter  vel  virtualiter  peccato 
adhaereat  ;  nam  ipsa  voluntas  confitendi  est 
queedam  virtualis  pcenitentia ;  quia  est  volun- 
tas  abjiciendi  peccatum,  etrecuperandi  divi- 
nam  gratiam.  Ita  sentit  Sylv.,  verb.  Con/es., 
1,  q.  21 ,  et  tribuit  Scot.,  qui  in  i,  d.  14,  q. 
4,  art.  3,  id  clare  affirmavit  de  baptismo ;  de 
pcenitentia  vero  solutn  ait,  quod  licef,  homo 
accedat  parum  attritus,  justificabitur. 

2.  Improbatur.  —  Non  sufficit  displicentia 
negativa  peccati  ad  sacramentum  recipien- 
dum,  sed  positiva.  —  Hsec  vero  sententia  im- 
probabilis  est,  et  hoc  tempore  etiam  temera- 
ria ;  nam  preeterquam  quod  repugnal  omni- 
bus  aliis  Theologis  et  Doctoribus,  utreferam, 
aperte  videtur  damnata  in  Concilio  Tridenti- 
no.  Nam  sess.  6,  c.  7  et  14,  requirit  ad  re- 
missionem  peccati  proprium  dolorem  pceni- 
tentis,  etiamcum  sacramento  ;  et  sess.  14,  c. 
4,  concludit  ,  Ecclesiam  nunquam  docuisse, 
aut  sensisse  sacramentumhoc  dare  gratiam  si- 
neproprio  motu  pcenitentis.  Et  fundamentum 


XX.  SECT.  I.  421 

sumendum  est  ex  his,  qua;  supra  dixi  de  ne- 
cessitate  interioris  pcenitentire  ;  nam  illa  ne- 
cessitas  non  est  ablata  in  lege  nova,  cum  in 
illa  etiam  prcedicata  sit,  et  ad  baptismum 
etiamrequisita,  ut  late  probavi  superiori  to- 
mo,  disp.  28,  sect.  1.  Nec  vero  satis  est,  ut 
quidam  aiunt,  quod  pcenitens  displicentiam 
habeat  quod  de  peccato  non  dolet.  Quod  si- 
gnificavit  Palud.,  d.  17,  q.  1,  art.  5  ;  etNav., 
in  Summa,  c.  21,  n.  1,  et  c.  10,  n.  4  ;  quia, 
si  illa  displicentia  est  efficax,  non  erit  sola, 
sed  secum  afferet  doloremde  peccato  ;  si  vero 
solum  sit  qusedam  velleitas,  non  sufficit  ad 
mutandam  voluntatem,  et  consequenter  ne- 
que  ad  veram  pcenitentiam.  Quod  si  fortasse 
homo  sit  atlritus,  et  habeat  illam  displicen- 
tiam  ,  quia  non  est  contritus  ,  dispositio  , 
ut  dicemus ,  erit  sufficiens  ratione  attri- 
tionis,  velleitas  autem  illa  parum  conferet. 

Qualis  et  quanta  esse  debeat  formalis  pceniten- 
tia  peccati  ad  sacramenti  effectum. 

3.  Prima  sententia. — Hoc  ergo  fundamen- 
to  supposito,  videlicet  aliquem  actuin  forma- 
lis  pcenitentiee  esse  necessarium  ad  effeclum 
hujus  sacramenti,  gravis  difficultas  est  qua- 
lis,  et  quanta  esse  debeat  ha?c  pcenitentia. 
In  qua  difiicultate  plures  sunt  Theologorum 
sententiae.  Prima  requirit  verum,  et  perfec- 
tum  motum  contritionis.  Quse  duobus  modis 
asseritur.  Primus  est,  hunc  motum  ita  esse 
necessarium  ,  ut  si  in  re  ipsa  non  habeatur, 
etiamsi  pcenitens  bona  fide  accedat,  putans 
se  esse  contritum,  nihilominus  non  justifice- 
tur,  quamvis  in  ejus  susceptione  non  peccet. 
Hanc  opinionem  tenentMagister  Sentent.,Hu- 
go  et  Richardus  de  S.  Victore,  Alensis,  et  Bo- 
naveutura,  quossupra,  disput.  13,  citavi,  qui 
negant  potestatem  clavium  extendi  ad  remis- 
sioiiem  culpse  mortalis.  Maxime  vero  defen- 
dit  hanc  sententiam  Gabriel,in  4,  d.  14,  q.  2, 
not.  2,  etart.  2,  et  d.  48,  q.  2 ,  art.  2;  etMa- 
jor,eisdem  locis  ;Supplementum  Gabr.,  d.  23, 
q.  2,  art.  2;  Medina,  tract.  2  de  Confess.  fict. 
iter.,  et  q.  de  Effectuabsolut. ;  Adrianus,  q.  1 
de  Confessione,  licet  Quodlib.  5,  art.  3,  du- 
bius  sit;  Petr.  Soto,  lect.  7  de  Pcenit.,  et  4  de 
Confessione.  ("Vide  Altisiod.,  1.  4  Sum.,  a.  6, 
c.  8 ;  Abul.,  in  1  p.  sui  Defens.,  c.  6.) 

4.  Fundamentum  est,  quia  contritio,  ex 
lege  connaturali  gratise,  est  medium  neces- 
sarium  ad  salutem,  ut  supratractandode  vir- 
tute  pcenitentieeostensum  est;  lexautemgra- 
tire  non  destruit  naturam,  sed  perficit;  non 
ergo   abstulit    medium    necessarium ;   ergo 


422 


DISPUTAT.  XX.  SECT.  I. 


etiam  post  institutnm  sacramentum  pceniten- 
tiee,  non  potest  auferri  peccatum  sine  vera 
contritione.  Et  explico  vim  rationis  hoc  mo- 
do,  quia  non  obstante  inslitutione  hujus  sa- 
cramenti,  pcenitentia  interior  est  necessaria 
ad  remissionem  peccati,  quod  non  aliunde 
colligimus,  nisi  quia  Scriptura  sacra  lianc 
poenitentiam  postulat,  ut  necessariam;  sed 
pcenitentia  interior  ,  quam  Scriptura  pe- 
tit,  est  vera  contritio,  tum  quia  attritio  nun- 
quam  per  se  fuit  necessaria,  ut  supra  dixi ; 
tum  etiam,  quia  Scriptura,  cum  necessitatem 
pcenitentise  prsedicat,  loquitur  independenter 
ab  boc  sacramento.  Denique  requirit  perfec- 
tam  cordis  conversionem  ;  ergo  necessitas 
bujus  pcenitentiae  perfectee  manet  etiam  post 
institutum  boc  sacramentum.  Et  confirmari 
boc  potest,  nam  qui  semel  peccavit  mortali- 
ter,  dilexit  creaturam  plus  quam  Deum ;  er- 
go  donec  ejus  voluntas  ita  mutetur,  ut  dili- 
gat  Deum  plus  quam  creaturam,  semper  ma- 
net  moraliter  in  eodem  affectu  priori ;  ergo 
manet  incapax  gratiee ;  non  enim  potest  justi- 
ficari,  qui  moraliter  plus  diligit  creaturam 
quam  Creatorem.  Et  bic  possent  afferri  tes- 
timonia  Patrum  dicentium  sine  cbaritate  ne- 
minem  justificari,  quee  supra  suo  loco  addu- 
xi,  et  habentur  multa  de  Pcen.,  d.  2,  apud 
Gratianum. 

5.  Secunda  sententia. — Secunda  sententia 

principalis  est,  contritionem  quidemesse  per 

se  necessariam,  ut  licite  recipiaturboc  sacra- 

mentum,  et  consequenter  etiam  ad  effectum 

ejus  ;    nihilominus    tamen   aliquando   posse 

sufficere  ad  effectum  bujus  sacramenti  so- 

lam  attriiionem  preeviam  ex  parte  pceniten- 

tis  ad  confessionem  accedentis  ;  non  quia  boc 

sacramentum  justificet   hujusmodi  bominem 

manente  in  illo   sola   attritione,  sed  perfi- 

ciendo  in  illo  ipsum  interiorem  motum  pce- 

nitentiee,  excitando,  et  faciendo,  ut  ex  attri- 

tione   transeat  in  contritionem,    sive   perfi- 

ciendo   eumdem  actum,  sive   efficiendo,  ut 

homo  ex  actu  imperfecto  transeat  ad  perfec- 

tum,  Et  boc  modo   aliqui  auctores  tribuunt 

buic  sacramento   efficaciam   faciendi  homi- 

nem  ex  altrito  contritum,  per  immutationem 

ipsius  actus  attritionis.   Ita  sentiunt  Henric, 

Quodlib.  1,  q.  32;  Cajetanus,  sup.,  q.  84,  art. 

3  ;  Ferrar.,  4  contra  Gent.,  c.  72;    et  idem 

videtur  sensisse  Adrian.,  q.  1  de  Pcenit.,  art. 

2,  in  fine,  licet  Quodlib.  5,  art.  2,  dubius  sit ; 

inclinat  etiani  Petrus  Soto,lect.  8  de  Confess. 

6.  Heec  sententia  duobus  principiis  niti  vi- 

detur.  Primum  est ,  hominem  in    peccato 


moriali  existentem  nunquam  justificari  sine 
vera  contritione  ;  quod  probari  potest  argu- 
mentis  primee  sententioe,  et  aliis  etiam,  qui- 
bus  probari  solet  ab  aliquibus  hominem  non 
posse  justificari,  etiam  de  potentia  absoluta, 
sine  interiori  motu  pcenitentiee,  vel  amoris 
Dei ;  nam  illa  vel  nibil  probant,  vel  conclu- 
dunt  necessarium  esse  motum  contritionis, 
vel  amoris  super  omnia.  Secundum  princi- 
pium  est  boc  sacramentum  posse  bominem 
efficere  ex  attrito  contritum  ;  quod  nunc  sup- 
ponimus  ut  certum,  infra  vero  probabitur. 
Ex  his  enim  evidenter  [sequitur,  non  posse 
ahter  bocefficere,  quam  immutando  attritio- 
nem  in  contiitionem,  quia  non  potest  id  fa- 
cere  per  solam  extrinsecam  informationem 
gratiee,  juxta  prius  fundamentum  ;  non  su- 
perest  autem  alius  inodus,  quo  id  fieri  possit. 
Deinde,  hic  modus  est  possibilis  ;  non  enim 
involvit  contradictionem  ;  est  etiam  valde 
peifectus,  nam  exaggerat  efficaciam  sacra- 
menti,  nam  supplet  inbomine  defectum  ejus; 
supplet  autem  illummodo  perfecto,  efficitque 
justificationem  modo  illi  connaturali,  et  ali- 
unde  non  fovet  hominum  negligenliam  in 
piocuranda  vera  contrilione,  nam  potius  ab 
eis  requirit,  ut  quantum  in  ipsis  est,  ad  boc 
maxime  attendant  in  ipsa  actuali  susceptione 
sacramenti,  ne  preedictus  effectus  ejus  impe- 
diatur ;  ergo  *. 

7.  Tertia  sententia. — Tertiasententia  prin- 
cipalis  est,  esse  quidem  necessariam  contri- 
tionem,  per  se  loquendo,  ideoque  semper 
esse  necessarium,  ut  bomo  bona  fide  accedat, 
putans  se  esse  contritum,  ad  hoc  saltem,  ut 
excuseturab  actuali  peccato,  quodcommitte- 
ret,  si  sciens  et  videns  in  statu  peccati  morta- 
lis  ad  recipiendum  sacramenturn  accederet ; 
existente  autem  hac  bona  fide,  accidere  posse, 
ut  homo  cum  sola  attritione  in  re  ipsa  exis- 
tente  et  duraute  justificetur,  atque  ita  fiat  ex 
attrito  contritus,  non  per  mutationem  ipsius 
actus,  sed  per  solam  babituum  infusionem. 
Juxta  banc  ergo  sentcntiam  sola  attritio  inre 
est  sufficiens  dispositio  ad  effectum  hujus  sa- 
cramenti  ;  homo  vero  ipse  habet  preeceptum 
accedendi  cum  contritione.  Hanc  opinionem 
tenuit  Victoria,  in  relect.de  Potestate  Eccl.,  q. 
2;  Soto,  lib.  2  de  Nat.  et  grat.,  c.  15,  etin  4, 
d.  18,  q.  3,  art.  2,  in  fine,  ubi  in  boc  consti- 
tuit  differentiam  inter  sacramentum  baptismi, 

1  VideRich.,  in  4,  d.  23,  art.  2,  q.  1,  in 
corpore,  et  ad  2 ;  Capreol.,  in  4,  d.  17,  q.  ult., 
a.  3,  in  fin. 


DISPUTAT. 

et  pcenitentioe,  cujus  nullam  sufficientem  ra- 
tiouem  assignat,  vel  assignare  potest.  Tenuit 
etiam  Ledesma,  2,  p.  4,  q.  20,  art.  1  ;  Vega, 
lib.  13  in  Trident.,  c.  34,  ad  3  objectionem  ; 
Corduba,  lib.  1  Q.  Theolog.,  q.  2,  opin.  3,  in 
2  puncto  illius,  et  opin.  4,  qui  bene  declarat, 
quacunque  rationebomo  excusetur  ab  actuali 
peccato,  sive  per  ignorantiam  facti,  ut  qnia 
putat  se  esse  contritum,  vel  per  ignoranliam 
juris,  ut  quia  invincibiliter  credit  se  licite  ac- 
cedere  cum  sola  attritione,  consequi  effec- 
tum  sacramenti.  Atque  hoc  forte  sensit  Na- 
varr.,  in  Sum.,  c.  1,  n.  30,  ubi  quoad  hoc  se- 
quitur  opinionem  Soti ;  statim  vero,  n.  42, 
ita  eam  explicat,  ut  dicat,  attritionem  solam 
non  sufficere  cumsacramento  ad  justificatio- 
nem,  nisi  vel  putetur  csse  contritio,  vel  saltem 
futura  talis,  munita  calore  absoluiionis  sacra- 
mentalis  ;  quod  amplius  non  declarat  ;  et  po- 
test  explicari  juxta  secundam  sententiam,  vel 
etiam  juxta  interpretationem  Cordubre,  nimi- 
rum,  quod  requiratur  attritio  cum  probabili 
existimatione,  quod  illa  sufficiat  ad  conse- 
quendam  justificationem  per  sacramentum. 
Quod  quidem  in  re  verum  est,  non  tamen 
juxta  mentem  horum  auetorum,  ut  explica- 
bimus. 

8.  Fundamentum  hujus  sententise  est  '  , 
quia  imprimis  convenit  cum  praecedenti,  hoc 
sacramentum  facere  aliquando  ex  attrito  con- 
tritum;  negat  autem  hoc  facere  per  intrinse- 
cam  mutationem  actus ,  propter  ea  quse  pos- 
tea  afferemus.  Aliunde  vero  supponit,  teneri 
hominem  ex  prsecepto  accedere  contritum  ad 
hoc  sacramentum  suscipiendum,  quod  potest 
esse,  vel  ex  naturali  praacepto  contriiionis, 
quod  non  est  sublatum  per  institutionem  hu- 
jus  sacramenti,  saltem  per  se  loquendo  ;  vel 
ex  naturali  praecepto,  quo  tenemur  sancta 
sancte  tractare,  ac  propterea  non  accedere 
scienter  ad  sacramentum  suscipiendum  in 
statu  peccati  mortalis;  vel  denique  ex  spe- 
ciali  preecepto  pertinente  ad  hoc  sacramen- 
tum,  quia  in  eo  debet  fieri  accusatio  exterior, 
quee  procedat  ab  interiori  proportionata  ; 
sed  exterior  confessio  debet  esse  de  peccato, 
quatenus  offensa  Dei  est ;  ergo  per  se  requi- 
rit  interiorem  dolorem  de  peccato,  quatenus 
offensa  Dei  est;  ergo,  per  se  loquendo,  requirit 
contritionem  ex  proprio,  et  speciali  prrecepto. 
Et  ideo,  qui  sciens  et  videns  sine  illa  coniite- 

1  Vide  Durandum,  d.  17,  q.  13,  n.  5  ;  Bo- 
nav. ,  2  p.,  d.  15,  art.  2,  q.  4  ;  et  Rich. ,  art. 
1,  q.  8,  ad5. 


XX.  SECT.  I.  423 

tur,  indigne  confitetur,  et  eo  ipso  graviter 
peccat  ,  ideoque  non  potest  effectum  sacra- 
menti  consequi;  si  autem  propter  ignoran- 
tiam  a  peccato  excusetur,  jam  non  ponit  obi- 
cem  sacraraento,  ideoque  obtinebit  effectum. 

9.  Quarta  sententia.  —  Quarta  sententia 
est,  ut  hoc  sacramentum  conferat  etfectum 
suum,  sufficere  veram  et  integram  attritionem 
peccatorum,  sive  illa  cognita  sit,  sive  non. 
Ita  tenet  D.  Thom.,  in  4,  d.  17,  q.  3,  art.  5, 
q.  1,  et  d.  18,  q.  1,  art.  3,  q.  1,  ubi  in  hoc 
requiparat  hoc  sacramentum  baptismo  ,  et 
d.  22,  q.  2,  art.  1,  q.  3,  et  d.  24.  q.  1,  art.  3, 
q.  1,  ad  3,  et  Opusc.  22,  c.  2,  ad  7,  et  ex- 
presse  in  3  p.,  q.  80,  art.  4,  ad  2,  ubi  consti- 
tuit  discrimen  inter  baptismum  et  pceniten- 
tiam  ex  una  parte,  et  Eucharistiam  ex  alia, 
nam  baptismus  et  pcenitentia  sunt  quasi  medi- 
cince  purgativx ,  qucs  dantur  ad  tollendam  fe- 
Irem  peccati  .•  Eucharistia  vero  est  medicina 
confurtativa ,  quce  non  datur ,  nisi  liberatis  a 
peccato.  In  quo  plane  sentit,  pcenitentem  esse 
absolvendum,  etiamsi  constet  nondum  esse 
liberatum  a  peccato  ,  dummodo  sit  sufficien- 
ter  attritus.  Idem  sentit  Scotus,  in  4,  d.  14, 
q.  4,  art.  3,  dum  ait,  quod,  licet  pcenitens  ac- 
cedat  parum  attritus ,  justificatur  vi  sacra- 
menii.  Clarius  tenet  hanc  sententiam  Palud. 
in  4,  d.  19,  q.  1,  art.  2,  et  d.  17,  q.  8,  ubi 
idem  sentit  Capreolus,  art.  3,  ad  4  Durandi; 
Adrianus,  materia  de  Confess.,  q.  5,  sub.  5  ; 
Antou.,  3  p.,  tit.  14,  c.  19,  §  5 ;  Sylvest., 
Confessio  1,  q.  21,  et  Conzritio  1,  q.  1 ;  Ruar- 
dus,art.  3,nonlonge  a  principio;et  Cano,  Re- 
lect.  de  Pcenit.,  p.  5,  ad  2.  Atque  hanc  sen- 
tentiam  omnino  veram  esse  censeo ;  est  ta- 
men  per  partes  explicanda  et  confirmanda. 

Hoc  sacramentum  justificare  Iwminem  solum 
altritum,  et  illum  contritum  reddere.  Con- 
clusio  prima. 

10.  Dico  ergo  primo  :  sacramentum  hoc 
habet  virtutem  ad  justificandum  peccatorem 
per  solam  veram,  supernaturalem ,  et  inte- 
gram  attritionem  dispositum;  et  in  hoc  sensu 
efficaciam  habet  ad  efficiendum  hominem  ex 
attrito  contritum.  Hanc  conclusionem  existi- 
mo  hoc  tempore  adeo  certam,  ut  non  possit 
absque  errore  negari,  loquendo,  ut  loquimur, 
absolute  de  efficacia  ,  abstrahendo  a  modo 
quo  id  fit.  Et  probatur  primo  ex  Concil.  Trid., 
sess.  14  ,  c.  4,  ubi  de  contritione  imperfecta, 
quee  attritio  dicitur,  declarat,  quamvis  she  sa- 
cramento  pcenitentice  per  se  perditcere  peccato- 
rem  ad  justificationem  negueat,  tamn  eam  ad 


424  DISPUTAT. 

Dei  gratiam  in  sacramento  impetrandam,  dis- 
ponere.  In  quibus  verbis  observandum  est, 
Concilium  loqui  de  dispositione  ultima  per  se 
suffieiente  cum  sacramento.  Quod  probari 
potest  primo  ex  phrasi  locutionis.  Simili  enim 
modo  dixerat  idem  Concilium  paulo  superius 
in  eodem  capite,  contritionem  faisse  omni 
tempore  necessariam  ad  impetrandam  veniam 
peccatorum,  cum  tamen  constet  fuisse  neces- 
sariam,  ut  dispositionem  ultimam.  Secundo 
probatur,  quia,  si  esset  sermo  de  dispositione 
remota,  etiam  extra  sacramentum  disponit 
attritio  ad  impetrandam  Dei  gratiam.  Conci- 
lium  autem  expresse  dicit,  aliter  disponere 
intra  sacramentum,  quam  extra;  ergo  inielli- 
git  respectu  sacramenti  non  esse  solum  re- 
motam,  sed  proximam,  seu  ultimam  disposi- 
tionem.  Imo,  cum  Concilium  ait,  atlritionem 
per  se  ad  justificationem  non  sufficere ,  et 
subdit,  in  sacramento  disponere  ad  impetran- 
dam  grafiam,  plane  intelligit  per  se  in  ratione 
dispositionis  sufficere  respectu  sacramenti ; 
ergo  e  contrario  docet  etiam  Concilium,  ha- 
bere  hoc  sacramentum  efficaciam  ad  dandam 
gratiam  sanctificantem  (de  hac  enim  loqui- 
tur),  atque  adeo  ad  justificandum  peccatorem 
per  solam  attritionem  dispositum. 

11.  Probatur  conclusio  ex  fine  et  institu- 
tione  sacramenti.  — Secundo  hoc  probatur  ex 
fine  et  institutione  hujus  sacramenti ;  est  enim 
per  se  institutum  ad  suscitandos  homines  ba- 
ptizatos  a  morte  peccati,  et  ideo  dicitur  sa- 
cramentum  mortuorum,  sicut  baptismus  ;  er- 
go  accepit  vim  ex  institutione  ad  confereu- 
dam  gratiam  primam,  et  expellendum  pec- 
catum  mortale;  alioqui  nec  esset  medium 
propoxtionatum  fini,  nec  recepisset  virtutem 
illi  accommodatam ;  ergo  ad  suam  efficaciam 
et  actionem  non  requirit  ngcessario,  quod 
peccatum  sit  jam  expulsum.  Alioqui  nunquam 
posset  facere  effectum  propter  quem  institu- 
tum  est ;  vana  autem  esset  medicina  instituta 
ad  tollendum  morbum,  quse  non  posset  illum 
auferre,  si  non  supponeret  illum  ablatum ;  er- 
go  sacramentum  hoc  ad  suam  actionem  non 
postulat  contritionem,  ut  uecessariam  dispo- 
sitionem  prseviam ,  alioqui  supponeret  sem- 
per,  ac  necessario  peccatum  ablatum;  eigo 
sufficit  hoc  sacramentum  cum  sola  attritione 
ad  gratiam  dandam  ,  et  peccatum  expellen- 
dum.  Atque  hoc  etiam  confirmant,  quee  supra 
dicta  sunt  de  potestate  clavium  ad  remitten- 
da  peccata.  Ostendimus  enim ,  potestatem 
hanc  talem  esse,  ut  se  extendat  ad  culpam 
tollendam,  ut  verba  Ghristi  pree  se  ferunt ; 


XX.  SEGT.  ]. 
quod  non  esset  verum ,  si  actio  hujus  potes- 
tatis  supponeret  semper  peccata  remissa  per 
contritionem. 

12.  Prwcluditur  evasio.  —  Evasio  alia  im- 
pugnatur.  —  Nec  enim  satis  est  dicere,  con- 
tritionem  includere  ordinem  ad  actum  hujus 
potestatis,  et  per  hunc  actum  quasi  consum- 
mari  priorem  effectum  remissionis  peccati 
collatse  per  contritionem  ,  et  hoc  modo  ope- 
rari  illam  potestatem  ad  remissionem  ipsius 
culpee.  Hoc  enim  sufficienter  refellitur  ex 
dictis  supra  de  sensu  et  efficacia  formse  hujus 
sacramenti,  quia  illud  re  vera  non  es-set  re- 
mittere  peccatum,  neque  absoivere  a  culpa, 
si  sacramentum  non  haberet  actionem  ali- 
quam  de  se  expulsivam  culpee,  sed  esset  tan- 
tum  vel  declarare  absolutum,  vel  absolvere 
solum  ab  obligatione  confitendi.  Nec  etiam 
satisfacit,  quod  alii  dicunt,  contritionem  ip- 
sam  esse  partem  sacramenti,  et  in  voto  ejus 
remittere  culpam,  et  hoc  satis  esse,  ut  sacra- 
mentum  sit  institutum  ad  hunc  effectum  , 
quamvis  non  conferatur  unquam  sine  ipsa 
contritione.  Preesertim,  quia  possunt  aliquan- 
do  contritio  et  absolutio  simul  concurrere;  et 
tunc  etiam  absolutio  per  seipsam  operabitur 
ad  remissionem  peccati.  Hoc,  inquam,  non 
satisfacit,  nam,  ut  Concilium  Tridentinum 
dixit,  preecipua  vis  hujus  sacramenti  in  ver- 
bis  formee  posita  est;  unde ,  antequam  illa 
proferatur,  non  confertur  effectus  hujus  sa- 
cramenti  ex  opere  operato;  quod  etiam  in 
ceeteris  sacramentis  videre  licet.  Unde  con- 
tritio ,  prout  antecedit  hoc  sacramentum,  et 
justificare  dicitur  in  voto  sacramenti ,  non 
confert  ad  remissionem  peccati  ex  opere  ope- 
rato,  et  virtute  clavium,  sed  ex  dispositione 
operanlis,  sicut  ante  institutionem  hujus  sa- 
cramenti  justificabat;  ergo  ex  hoc  non  salva- 
tur,  quod  peccatum  ipsum  remittatur  virtute 
clavium.  Deinde  parum  refert,  quod  contritio 
et  absolutio  possint  simul  concurrere.  tum 
quia  illud  est  rarissimum  ,  et  moraliter  vix 
potest  contingere;  tum  eliam  quia ,  si  talis 
conlritio  suppouitur  saitem  orcline  naturee  ad 
efficaciam  ipsius  saciarnenli  tunquam  dis- 
positio  preevia,  nullum  remedium  datum  est 
per  institutionem  hujus  sacramenti  ad  facilius 
obtinendam  remissionem  peccati,  sed  potius 
additum  est  onus,  semperque  ipsa  remissio 
culpee  supponetur  saltem  ordine  naturee  ad 
actionem  sacramenti.  Tum  denique  quia  ve- 
ritas  formee  non  fundatur  in  hoc  quod  contri- 
tio  cum  illa  concurrat ,  sed  in  hoc  quod  ipsa 
babet  vim  ad  justificandum  hominem  ;  ergo 


DISPUTAT.  XX.  SECT.  I. 


425 


habet  hanc  vira,  etiamsi  non  supponat  clispo- 
sitionera  per  se  sufficientem  ad  tollendam 
culpam. 

Hoc  sacramentum  conferre  gratiam  liomini 
attrito  sine  mutatione  interni  doloris.  Con- 
clusio  secunda. 

13.  Evasio  ad  locum  Concilii  diluitur.  — 
Dico  secundo  :  hoc  sacramentum  confert  gra- 
tiam  homini  attiito  immediate,  et  absqueim- 
mutatione  intrinseca,  seu  perfectione  interio- 
ris  doloris ;  unde  attritio  manens  intrinsece 
attritio  est  sufficiens  dispositio  proxima  ad 
eifectum  hujus  sacramenti ;  et  tunc  solura 
dicitur  homo  fieri  contritus  per  informatio- 
nem  gratiee  habitualis.  Hsec  assertio  non  est 
tam  certa,  sicut  preecedens ;  est  tamen  ita  cer- 
ta,  ut  contraria  non  sit  probabilis.  Primo, 
propter  testiraoniuni  ConciliiTridentini  quod, 
ut  probavi,  loquitur  de  dispositione  ultima. 
Responderi  potest,  loqui  quidem  cie  dispo  - 
sitione  ultima,  non  tamen  immediata  gratiee 
habituali,  sed  actioni  sacramenti ,  quod  non 
solam  habitualem  gratiam,  sed  etiam  contri- 
tionem  dat  homini  attrito.  Sed  contra  hoc  est 
primo,  quia  Concilium  non  dicit,  attritionem 
disponere  in  sacramento  ad  irapetraudam 
contritionem ,  sed  ad  impetrandam  Dei  gra- 
tiam.  Deinde,  Concilium  loquitur  de  impetra- 
tione  infailibili,  qualis  est  illa  quee  confertur 
per  efficaciam  sacramenti ;  per  attritionem 
vero  impetrari  contrilionem  in  sacramento, 
non  solum  infallibile  non  est,  verum  etiam 
est  rarissimum  ;  posset  enim  heec  mutatio  ex- 
perimento  agnosci ,  vel  saltem  conjectari ; 
rarus  autem  vel  nullus  est,  qui  in  se  expe- 
riatur  hanc  mutationem  specialiter  ac  pree- 
cise  ex  vi  absolutionis.  Item  doctrina  Conciiii 
generalis  est  in  omnibus;  multi  autem  ab- 
solvi  possunt  vere  attriti,  qui  non  possunt  ad 
contritionem  excitari;  ergo  vel  m  eis  non 
habet  locum  doctrina  Concilii,  quod  diceu- 
dum  non  est,  vel  asserendum  est,  juxta  Con- 
cilii  mentem,  attritiouem  per  se  sufficere  ad 
impetrandain  gratiam  santtificantem  iinme- 
diate  in  sacramento  et  per  sacramentum. 

14.  Preeterea  supra  ostensum  est,  actum 
ipsum  contritionis,  vel  amoris,  vel  alium  simi- 
lem,  qui  requirit  consensum  liberum  nostrea 
voluntatis,non  posse  esse  infallibilem  effectum 
ex  opere  operato,  quia  sacramentum  non  de- 
terminat  efficaciter  uosLram  voluntatera  ad 
consensum,  sed  ad  summum  posset  dari  in- 
fallibiliter  ladone  sacramenti  aliqua  gratia 
excitans  suiliciens,  quantum  ex  parte  Dei;  at 


Concilium  non  loquitur  de  gratia  excitante, 
sed  sanctificante,  ut  ostendimus.  Neque.  illa 
excitatio  posset  esse  semper,  et  in  omnibus 
congrua,  et  efficax,  ex  generali  lege  sacra- 
menti,  quia  heec  est  uniforrais  et  eequalis  res- 
pectu  omnium,  supposita  a>quali  dispositione; 
vocatio  autem  eadem  seepe  est  congrua  et  ef- 
ficax  respectu  unius,  etnonrespectu  alterius; 
gratis  autem  et  siue  fundamento  diceretur, 
dare  Deum  omnibus,  et  singulis  accedentibus 
ad  hoc  sacramentum  cum  sola  altritione  au- 
xilium  unicuique  congruum  ad  contritionem, 
etiamsi  varium  et  multiplex  illud  sit,  cum  de 
hoc  nulla  extet  promissio,  neque  sit  consen- 
taneum  geuerali  institutioni  sacramenti. 

15.  Ex  Augustino  probatur  conclusio.  — 
Prteterea  potest  heec  sententia  probari  ex 
Augustino,  epist.  180,  et  ex  mnltis  decre- 
tis,  quee  referuntur  26,  q.  6,  et  in  seq.  disp. 
a  nobis  tractabuntur;  in  quibus  asseritur, 
eeternam  salutem  peccatoris  interdum  pende-' 
re  ex  absolutione  sacerdotis,  re  ipsa  exhibita; 
ideoque  sacerdotem  ,  qui  eam  indiscrete  ne- 
gat  homini  existenti  in  extrema  necessitate, 
vel  negligens  est  in  subveniendo  illi  per  ab- 
solutionem,  seepe  esse  posse  causam  damna- 
tionis  ejus.  Ileec  enimvera  esse  non  possunt, 
nisi  quia  hoc  sacramentum  aliquando  confert 
graliam  et  remissionem  peccati,  sine  qua  ho- 
mo  damnaretur.  Nam  si  anteabsolutionem  et 
ejus  effectum  semper  esset  supponenda  con- 
tritio  ,  jam  homo  haberet  gratiam  ante  abso- 
lutionem  ;  ergo,  quamvis  non  absolveretur, 
non  propterea  damnaretur,  et  consequenter 
ob  eam  causam  sacerdos  dici  non  posset  reus 
animee  ejus.  Neque  possunt  hi  Patres  expli- 
cari  de  gratia  contritionis,  et  remissione  pec- 
cati,  quee  mecliante  illa  datur;  quia  loquun- 
tur  snipe  de  pcenitentibus,  qui  jamsunt  in  eo 
extremo  articulo  constituti,  in  quo  amentes, 
aut  furiosi  jam  sunt,  vel  omni  sensu  carent, 
qui  profecto  non  possent  nisi  miraculose  per 
sacramentum  excitari  ad  poenitentiam  seu 
contritionem  ;  ergo,  ut  verum  sit,  hunc  ho- 
minem  damnari  ob  non  datam  absolutionem, 
necesse  est  ut  per  absolutionem  possit  dari 
gratia,  absque  inlerventu  contritionis  ;  nam, 
si  talis  homo  erat  contritus,  non  condemna- 
bitur,  eiiamsi  non  absolvatur;  si  vero  erat 
tantum  attritus,  quamvis  absolvatur;  non  sal- 
vabitur,  nisi  absolutio  possit  dicto  modo  gra- 
tiam  conferre.  Imo  etiam  sequitur  ,  si  contin- 
git  (quod  in  praxi  potest  seepe  evenire)  sacer- 
dotera  in  principio  confessionis  inteliigere 
pcenitentem  solum  esse  attiitum,  ct  ex  inno- 


426 


DISPUTAT.  XX.  SECT.  I. 


re  poenarum  tantum  dolere,  et  interim  hu- 
jusmodi  poenitentem  amittere  sensum  et 
usum  rationis,  priusquam  possit  ad  contri- 
tionem  exeitari,  sequitur,  inquam,  tunc  sa- 
cerdotem  non  posse  licite  illum  absolvere, 
quia  non  potest  illum  justificare,  cum  non 
possit  ad  contritionem  excitare,  nec  possit  li- 
cite  aut  debeat  expectare  miraculosam  aii- 
quam  excitationem;  consequens  autem  valde 
absurdum  est,  et  in  praxi  periculosum. 

16.  Ratione  prolatur  asserlio.  —  Praeterea 
argumentor  in  hunc  modum,  quia  attrilio  ex 
doctrina  Concilii  est  ultima  et  sufficiens  dis- 
positio  ad  effectum  hujus  sacramenti ;  sed 
non  est  ultima  dispositio  ad  contritionem ; 
ergo  est  ultima  dispositio  ad  infusionem  gra- 
tise  habitualis.  Probatur  minor  (csetera  enim 
clara  sunt)  tum  ex  dictis  circa  explicationem 
Goncilii ;  tum  etiam  quia  ultima  dispositio 
ad  etfectum  sacramenti,  per  se  loquendo,  non 
destruitur  per  actionem  ipsius  sacramenti , 
sed  manet  iri  eodem  instanti,  in  quo  perfici- 
tur  sacramentum ,  et  datur  effectus  ejus  ; 
ergo  attritio  quando  est  dispositio  ad  effec- 
tum  hujus  sacramenti,  non  destruitur  per  ac- 
tionem  ejus,  sed  manet ,  seu  manere  potest, 
quantum  est  ex  parte  ipsius  sacramenti  ; 
quod  majori  ratione  in  hoc  sacramento  verum 
est,  quia  non  solum  est  dispositio  ad  cffectum, 
sed  etiam  materia,  ex  qua  intrinsece  compo- 
nitur  ipsum  sacramentum  ;  ergo  per  se  non 
est  dispositio  ad  ipsam  contritionem.  Patet 
consequentia,  quia  contritio  excludit  attritio- 
nem,  quia  neque  idem  actus,  qui  erat  attri- 
tio,  potest  fieri  contritio,  ut  supra  ostensum 
est ;  nec  voluntas  potest  simul  et  in  eodem 
instanti,  perseverando  in  motu  attritionis  , 
motum  contritionis  elicere;  neque  intellectus 
potest  simul  attendere  ad  motiva  adeo  di- 
versa,  et  cum  ea  efficacia,  quse  necessaria  est 
ad  perfectam  contritionem  eliciendam ;  quod 
saltem  de  possibilitate  practica  et  morali  vi- 
detur  manifestum. 

17.  Enodatio  rationis.  —  Eluditur.  — 
Responderi  potest  primo  ,  attritionem  non 
posse  fieri  contritionem  intrinsece  et  ex  proxi- 
mo  motivo,  tamen  posse  fieri  contritionem 
extrinsece,  perinformalionem  charitatis,  non 
solum  habitualis,  sed  etiam  actualis,  ut  in 
superioribus  explicatum  reliquimus.  Sic  ergo 
dici  potest,  quando  quis  vere  attritus  absolvi- 
tur,  in  instanti  quo  perficitur  forma  sacra- 
menti  excitari  adhabendum  amorem  Dei  su- 
per  omnia,  atque  ita  perfici  in  eo  contritionem 
per  veram  conversionem  ad  Deum  ex  toto 


corde ,  prius  saltem  natura  quam  justificetur 
per  habituum  infusionem.  Sed  hsecresponsio, 
licet  impossibilis  forte  non  sit,  est  tamen  vo- 
luntaria,  quia  nulla  potest  ostendi  promissio 
talis  effectus,  neque  auctoritas  in  qua  fnnde- 
tur ;  et  prseterea  est  moraliter  difiicillimum, 
quod  dum  homo  habet  actualem  attritionem 
et  considerationem  alicujus  motivi  inferioris, 
in  quo  illa  fundetur,  simul  erigatur  ad  consi- 
derandum  Deum  secundum  se,  prout  neces- 
sarium  est  ad  illum  propter  se  super  omnia 
amandum. 

18.  Solutio  alia.  —  Rejicitur.  —  Dici  vero 
etiam  potest,  non  oportere,  ut  in  illo  ultimo 
instanti  attritio  duret,  sed  ex  efficacia  sacra- 
menti  fieri,  ut  relicta  attritione,  homo  ascen- 
dat  ad  contritionem,  vel  dilectionem  super 
omnia,  satisque  esse  ad  ralionem  disposiiionis 
moralis,  quales  sunt  dispositiones  sacramen- 
torum,  quod  immediate  antea,  vel  tempore 
proximo  prsecesserit,  et  relinquat  dispositum 
subjectum  ad  effectum  sacramenti  recipien- 
dum.  Verumtamen  haec  etiam  responsio  ea- 
dem  ratione  ,  qua  prsecedens,  rejicienda  est. 
Nam  licet  id,  quod  affirrnat,  simpliciter  non 
repugnet ,  tamen  etiam  est  sine  fundamento 
dictum  ,  et  praHer  communem  legem  sacra- 
mentorum,  qu*  licet  non  requirant  actualem 
dispositionem  in  instanti,  quo  conferunt  effec- 
tum,  nunquam  tamen  postulant  carentiam, 
vel  mutationem  talis  dispositionis,  ut  suos  ef- 
fectus  operentur.  Et  prtiterea,  propter  diffi- 
cultatem  supra  tactam  circa  infallibilitatem 
talis  effectus.  Item,  quia  alias  tenerentur  ho- 
mines ,  vel  non  accedere  ad  hoc  sacramen- 
tum,  nisi  cum  vera  contritione,  quod  falsum 
esse  statim  ostendemus;  vel,  si  accedant  at- 
triti,  magnam  diligentiam  adhibere,  ut  non 
distrahantur  tempore  absolutionis,  ut  non  im» 
pediant  efficacem  motionem  ad  contritionem, 
vel  amorem  super  omnia,  alias  ponerent  obi- 
cem  effectui  sacramenti.  At  hoc  etiam  falsum 
est,  tum  quia  communiter  in  Ecclesia  non 
agnoscitur  talis  obligatio ;  tum  etiam  quia 
alias  attritio  jam  non  esset  sufficiens  disposi- 
tio  ad  efficaciam  sacramenti ;  nam,  prseter 
illam ,  esset  necessaria  specialis  advertentia 
et  attentio  pcenitentis.  At  e  converso,  si  attri- 
tio  per  se  esset  suffieiens  dispositio  ad  totam 
efficaciam  sacramenti  ,  ipsum  sacramentum 
sua  virtute  deberet  dare  et  attentionem,  et 
omnem  motionem  necessariam  ad  efficaciam 
contritionis. 


Fundamentum  duarum  priorum  opinionum 
destruitur. 


19.  Responsioni  occurritur.  —  Satisfit  ul- 
timce  confirmationi  primce  senientice.  —  Con- 
gruentice  secundce  opinionis  respondetur,- — Ac- 
cedit,  quod  duoe  priores  sententise  nullo  firmo 
fundamento  nituntur.  Nam  falsum  est,  Deum 
non  posse  peccatum  remittere  sine proprio  motu 
peccatoris ;  estque  hoc  magis  improbabile,  in- 
tellectum  de  perfecta  conversione  peccatoris, 
et  de  potentia  absoluta,  ut  supra  tractando  de 
virtute  prenitenlise  ostensum  est;  de  potentia 
vero  ordinaria  est  id  verum  extra  sacramen- 
tum,  non  vero  cum  illo.  Unde  talis  conversio 
per  veram  contritionem  jam  non  est  medium 
simpliciler  necessarium  ad  salutem,  sed  tunc 
solum  quando  non  potest  hoc  sacramentum 
applicari,  vel  quoties  de  facto  non  applicatur, 
ut  remissio  peccati  mortalis  slatim  confera- 
tur.  Neque  hoc  est  contra  legem  naturee,  sed 
est  qusedam  major  gratia,  quee  propter  Chri- 
stimeritum,  jam  exhibitum,  nobis  fit,  quam 
antea  facta  fuisset,  de  qua  gratia  sufficienter 
nobis  constat  ex  verbis  Christi  dantis  sacerdo- 
tibus  specialem  potestatem  ad  remittenda 
peccata.  Dices  :  non  obstante  hac  potestate, 
est  necessaria  aliqua  pcenitentia  interior  ad 
obtinendam  remissionem  peccatorum  per  il- 
lam  potestatem.  Respondetur,  poenitentiam 
aliquam  necessariam  esse,  et  propter  tollen- 
dum  obicem,  et  propter  veram  accusationem 
faciendam  ;  ad  hos  autem  fines  sufficit  attri- 
tio  :  et  ideo  non  est  exigenda  contritio  contra 
vim  et  efficaciam  talis  potestatis.  Unde  ad  ul- 
timam  confirmationem  primse  sententise  re- 
spondetur,  peccatorem  non  necessario  sup- 
poni  ad  hoc  sacramentum  diligentem  Deum 
super  omnia  ,  sed  per  ipsum  sacramentum 
effici,  et  constitui  sic  diligentem  Deum ,  non 
actu,  ut  secunda  opinio  dicebat,  sed  habitu, 
qui  habitus  a  Deo  infusus  sufficit  ad  tollen- 
dam  illam  maculam,  et  moralem  permanen- 
tiam  prioris  peccati,  ratione  cujus  dicebatur 
peccator  diligere  creaturam  plus  quam  Deum. 
Et  hoc  modo  sufficienter  intelliguntur  testi- 
monia  omnia,  quae  dicunt  sine  charitate  ne- 
minem  salvum  fieri.  Congruentia  vero  ,  quse 
in  fine  secundse  sententiae  addebatur,  quod 
ille  modus  justificationis  per  sacramentum, 
inutando  attritionem  in  contritionem,  est  pos- 
sibilis,  perfectissimus,  etc,  parum  suadet ; 
quia,  qnidquid  sit  de  implicatione  contradic- 
tionis ,  ille  modus  vix  est  humano  modo  pos- 
sibilis,  neque  etiam  juxta  generales  leges  sa- 


DISPUTAT.  XX.  SECT.  1.  427 

cramentorum,  ut  explicatum  est.  Deinde  est 
ille  modus  nimis  rigorosus;  alius  autem  est 
suavior,  magisque  commendat  misericordiam 
Dei  in  peccatores. 


Attritionem  cognitam  esse  sufficientem  dispo- 
sitionem  ad  effectum  hujus  sacramenti.  As- 
sertio  3. 

20.  Dico  tertio  :  vera  et  integra  attritio  est 
sufficiens  dispositio  ad  effectum  hujus  sacra- 
menti,  quamvis  sit  cognita  ;  neque  oportetil- 
lam  reputare  contritionem,  ut  effectus  confe- 
ratur.  Haec  assertio  est  minus  certa  quam 
praecedentes ;  tamen  censeo  esse  longe  proba- 
biliorem  quam  oppositam,  et  hoc  tempore 
practice  certam.  Fundamentum  ejus  esse  de- 
bet,  quia  postinstitutionemhujus  sacramenti 
nullum  extat  praeceptum  negatfvum  non  ac- 
cedendi  ad  hoc  sacramentum  cum  conscien- 
tia  peccati  mortalis,  nisi  post  veram  contri- 
tionem  ;  nam,  secluso  hoc  preecepto,  evidens 
est,  existimationem  contritionis  necessariam 
non  esse,  nec  per  se  quidquam  conferre  ad 
effectum  hujus  sacramenti.  Probatur,  quia 
existimatio  contritionis,  quse  vera  non  est, 
per  se  nihil  boni  affert  homini;  nam  potius 
est  quoddam  malum  ,  cum  sit  error  quidam  ; 
unde  per  se  non  auget  dispositionem  pceni- 
tentis,  cum  nec  sit  in  voluntate,  nec  perfi- 
ciat  dolorem  ejus ;  solum  ergo  posset  deser- 
vire  ad  excusandum  hominem  a  culpa  omit- 
tendi  contritionem ,  vel  accedendi  sinc  illa; 
secluso  autem  tali  praecepto,  non  indiget  ho- 
mo  tali  excusatione,  quia  jam  non  erit  contra 
praeceptum  omittere  contritionem,  seu  acce- 
dere  ad  hoc  sacramentum  sine  illa ;  ergo  non 
erit  peccatum,  etiamsi  ex  certa  scientiaid  fiat; 
ergo  propter  excusationem  a  peccato  non  est 
necessaria  haec  existimatio  ;  ergo  sine  illa  ob- 
tinebitur  effectus  sacramenti ;  quia,  si  illa  nec 
per  se  di^ponit,  nectollitimpedimentum,  non 
est  cur  sit  necessaria. 

21.  Non  dari  prceceptum  negatimim  non  re~ 
cipiendi  hoc  sacramentum  cum,  conscientia  mor- 
talis  sine  contritione,  suadetur.  —  Superest, 
ut  probemus  non  dari  tale  praaceptum  negatl- 
vum  non  accedendi  adhoc  sacramentum  cum 
conscientia  mortalis  sine  contritione.  Quod 
ita  ostenditur,  quia  vel  illud  praeceptum  ex 
natura  rei  consequitur  ex  institutione  hujus 
sacramenti,  vel  specialiter  est  additum  a 
Christo  Domino  (Ecclesia  enim  per  se  id  ad- 
dere  non  potuisset,  cum  sit  de  actu  mere  in- 
terno);  neutrum  autem  illorum  dici  potest. 
Probatur  prior  pars;  nara  potius  ex   institu- 


428  DISPUTAT. 

tione  hujus  sacramenti  sequitur ,  non  esse  ne- 
cessariam  contritionem ,  ut  digne  et  laudabi- 
litor  ad  hoc  sacramentum  accedatur;  nam 
hoc  sacramentum  institutum  est  ad  suscitan- 
dos  mortuos ;  ergo  lioc  ipso  ex  se  non  requi- 
rit  talem  dispositionem ,  quae  mortem  expu- 
lerit,  sed  talem  quse  sufficiat,  ut  sacramentum 
ipsum  mortem  expellat.  Unde  non  potest  dici 
aliquis  indigne  accedere  ad  hoc  sacramen- 
tum,  eo  quod  in  peccato  accedat,  si  venit  ita 
dispositus,  ut  in  gratia  consummetur;  sic 
enim  non  indigne ,  sed  sancte  tractat  quee 
sancta  sunt.  Quod  aperte  confirmatur  exem- 
plo  bapusmi,  in  quo  veritas  heec  certior  est, 
ut  in  proprio  loco  declaravimus.  Est  autem 
quoad  hoc  eadem  ratio  de  hoc  sacramento, 
quia  etiam  est  sacramentum  mortuorum ;  se- 
cus  vero  est  de  reliquis;  quae  dicuntur  sacra- 
menta  vivorum,  et  specialiter  in  Eucbaristia 
id  late  declaravimus,  et  infra  circa  extremam 
unctionem  aliquid  attingemus. 

22.  Posteriorautempars  suiiicienter  proba- 
tur  ex  eo  quod  neque  ex  Scriptura,  nec  tra- 
ditione,  neque  aliquo  Ecclesiastico  decreto  os- 
tendi  potesttale  Christi  praeceptum ;  nam,  ex 
hisomnibus  principiis  solumhabemus,  poeni- 
tentiam  interiorem  esse  necessariam  ad  con- 
sequendam  veniam,  etiam  per  sacramentum. 
Concilium  autem  Tridentinum  salis  declara- 
vit  nomine  pcenitentiae  non  solam  contrilio- 
nem,  sed  etiam  attritionem  comprehendi; 
evidenterque  id  ostenditur  eodem  exemplo 
baptismi,  de  quo  Apostoli  praedicabant  :  JPce- 
nitentiamagite,  et  baptizetur  tmusquisque  ves- 
trum ;  et  nihilominus  certissimum  est,  ibi 
non  esse  propositum  speciale  prseceptum  ha- 
bendi  contritionem,  ante  susceptionem  bap- 
tismi;  ergo  neqne  ante  absolutionem.  Nullum 
ergo  extat  de  hac  re  preecepturn  ;  nulla  ergo 
necessariaestexcusatio  de  non  babita  contri- 
tione ;  impertinens  ergo  est  existimatio  con- 
tritionis.  Et  confirmari  hoc  potest,  quia  juxta 
probabilem  opinionem  D.  Thomee  Eucharis- 
tia  (et  fortasse  idem  est  de  caeteris  sacramen- 
tis)  confert  gratiam  homini  attrito,  quando 
bona  fide  accedit,  putans  se  esse  contritum  ; 
ergo  aliquid  amplius  dandum  est  huic  sacra- 
mento,  quod  per  se  institutum  est  ad  remit- 
tendum  peccatum  mortale. 

Objeciiones  contra  prcecedentem  assertionem. 

23.  Sed  objicies,  quia  sola  attritio  non  est 
vera  detestatio  offenste  divinae;  ergo  non  po- 
test  esse  sufficiens  dispositio  ad  justitiam,  si 
cognita  sit.  Item,  quia  actuale  peccatum,  ad 


XX.  SEGT.  I. 
quod  delendum  hoc  sacramentumest  institu- 
tum,  est  voluntaria  aversio  a  Deo;  ergo  per 
se  requirit  perfectam  conversionem  in  ipsum 
Deum,  quaefit  per  solam  contritionera  ;  ergo 
non  potest  digne  accedere,  qui  illam  conver- 
sionem  voluntarie  omittit.  Denique  ,  quia 
alias  posset  bomo  esse  tam  certus  de  remis- 
sione  peccatorum  in  hoc  sacramento,  quam 
est  certus  de  suacontritione;potest  autem  de 
sua  attritione  esse  certissimus,  quia  manifes- 
to  experimento  illam  novit ;  ergo  et  de  sua 
justificatione,  quod  est  absurdum. 

24.  Solvuntur  objectiones,  simulque  funda- 
menta  tertice  sententice.  —  Heec  vero  difficulta- 
tem  non  habent.  Nam  primum  et  secundum 
argumentum,  si  valida  essent,  probarent  at- 
tritionem  nunquam  esse  sufficientem  disposi- 
tionem,  etiamsi  intercedat  existimatio  contri- 
tionis  ;  quia,  ut  dixi,  haec  existimatio  non 
redditipsam  dispositionem  meliorem.  Proba- 
rent  etiam,  attritionem  cognitam  non  suffice- 
re  in  baptismo.  Nam  quod  ait  Soto.,  baptis- 
mum  esse  institutum  propter  delendum  ori- 
ginale  peccatum,  propter  quod  contritio  ne- 
cessaria  non  est,  et  ideo  non  esse  similem 
rationem  de  illo,  non  recte  dictum  est ;  tum 
quia,  licet  baptismus  sit  primario  institutus 
propter  originale  peccatum,  non  tamen  pro- 
pter  solumillud,  sed  etiam  propter  mortalia; 
ergo  tunc  eadem  est  de  illo  ratio.  Tum  etiam, 
quia,  licet  baptismus  per  se  non  requirat  at- 
tritionem,  quando  homo  adultus  non  debet 
nisi  originale  peccatum ,  tamen  secluso  ipso 
sacramenlo  necessaria  esset  in  tali  homine 
conversioin  Deum  per  amorem  superomnia, 
ut  posset  justificari,  et  nihilominus  quamvis 
quis  sciens  et  videns  baptizetur  sinetali  amo- 
re,  per  baptismum  justificabitur ;  ergo  est  ea- 
dem  proportionalis  ratio. 

25.  Solutio  ad pririwm. —  Ad  secundum.  — 
Ad  tertium.  —  Respondetur  ergo  ad  primum, 
attritionem,  quamvis  non  sit  formalis  detes- 
tatio  peccati  quatenus  offensa  Dei  est,  esse 
tamen  veram  detestationem  ipsiusmet  offen- 
sa3  divinae,  sub  aliqua  ratione  honesta,  et  su- 
pernaturali,  ut  postea  dicemus.  Ideoque, 
quamvis  ex  se  non  sit  sufficiens,  habet  suffi- 
cientem  proportionem,  ut  ab  ea  procedat  ve- 
ra  accusatio  peccati;  nam  in  confessionem 
exteriorem  non  cadit  proprie  illa  formalitas, 
seureduplicatio,  quod  sit  deoffensa  Dei,  qua- 
tenus  offensa  Dei  est ;  nam  confessio  exterior 
non  respicithoc  motivum,  neque  hoc  spectat 
ad  externos  actus,  sed  ad  internos ;  est  ergo 
confessio  de  ipsa  Dei  offensione,  quam  homo 


DISPUTAT. 
recognoscit  et  fatetur  ;  sufficienter  ergo  pro- 
cedit  ab  attritione.  Ad  secundum  responde- 
tur,  perfectam  conversionem  in  Deum  per 
proprium  actum  peccatoris  necessariam  es- 
se,  seclusa  institutione,  vel  usu  hujns  sacra- 
menti ;  quando  vero  illud  applicatur,  per 
ejus  efficaciam  suppleri,  quia  Deus  per  id  in- 
fundit  suam  justitiam,  qirae  hominem  interius 
rectificat,  et  habitualiter  convertit  in  Deum. 
Tertium  argumentum  nullius  momenti  esl, 
quia  veritas  sacramenti,  a  qua  justificatio 
pendet,  ex  multis  aliis  capitibus  potest  esse 
incerta,  ex  intentione  ministri,  ex  jurisdic- 
tione,  ex  vera  ordinatione,  ex  verilate  baptis- 
mi.  quse  ex  parte  utriusque,  scilicet  pcsni- 
tentis  et  absolventis,  necessario  supponi  de- 
bet,  ac  denique  ex  debita  diligentia  ad  in- 
tegram  confessionem  faciendam.  Quod  si 
haec  omnia  supponantur  certa,  nullum  est 
inconveniens,  quod  pcenitens  sit  tam  certus 
de  sua  justificatione,  quam  est  certus  de  sua 
attritione  ;  ha±c  enim  certitudo  nunquam  est 
tanta,  quin  admittat  formidinem,  quia  homo 
non  intuetursuamattritionem,  nec  evidenter 
discernit  qualitatem,  aut  motivum  sui  dolo- 
ris  ;  sed  est  queedam  certitudo,  quae  ad  pa- 
cem  conscientife  possit  sufficere,  et  ad  pru- 
denter  deponendos  scrupulos  et  tollendam 
conscientiae  anxietatem;  hic  autem  certitu- 
dinis  njodus  etiam  de  ipsa  justificatione  per 
sacramentum  haberi  potest.  Nam,  sicut  non 
obstante  efficacia  sacramentorumunusquisque 
potest  de  sua  dispositione  formidare,  ut  Tri- 
dentinum  dixit  sess.  6,  c.  9,  ita  ex  hujus  sa- 
cramenti  efficacitate,  si  pcenitens  moralem 
diligentiam  adhibeat,  consequi  solet  pax  et 
conscientiae  serenitas,ut  idem  Concilium  dixit 
sess.  14,  c.  3. 

26.  Et  per  hsec  satisfactum  est  fundamen- 
tis  tertiee  senteniise.  Et  ex  concessis  a  Navar- 
ro,  etaliis  quimagis  consequenter  loquuntur, 
practicum  arguraentumdesumere  possumus. 
Nam  negare  non  possunt,  quin  hsec  opinio, 
quam  defcndimus,  practice  ac  moraliter  pro- 
babilis  sit ;  ergo  qui  juxta  illam  confitetur 
cum  attrilione  cognita,  non  peccat ;  ergo  re- 
cipit  effectum  sacramenti ;  ipsi  enim  conce- 
dunt,  et  merito,  quacunque  ratione  excuse- 
tur  peccatum,  non  impediri  effectum  sacra- 
menti. 

SECTIO  II. 

Qux  attrilio  necessaria  sit  et  sufficiat  ad  hujus 
sacramenti  effectum. 

1.  In  resolutione  preecedentis  sectionis  dixi- 
nius,  veram  et  supernaturalem  attritionem 


XX.  SECT.  II.  429 

peccatorum  omnium  esse  suificientem  dispo- 
sitionem  ad  effectum  hujus  sacramenti  conse- 
quendum.  Nunc  explicandum  a  nobis  est,  an 
talis  attritio  sit  etiam  necessaria,  quod  recte 
faciemusdiscurrendo  perillas  tresparticulas, 
vera,  supematuralis  et  integra  ;  nam  in  sin- 
gulis  aliquid  dicendum  occurrit. 

An  requiratur  vera  attritio  adefectum  sacra- 
menti. 

2.  Prima  sententia.  —  Nam  imprimis  aliqui 
sentiunt,  ad  hunc  effectum  non  esse  necessa- 
riam  veram  attritionem  in  re  existentem,  sed 
inculpabiliter  et  probabiliter  putatam  suffice- 
re.  Quod  sensit  Cano,  dicta  Relec.  de  Pcenit., 
part.  5,  dicens,  quamvis  imperfectus  dolor 
per  se  non  sufficiat,  si  tamen  existimet  pceni- 
tens  se  praestitisse  quod  necessarium  erat  _, 
justificari,  etiam  si  in  re  ipsa  imperfectum  do- 
lorem  habeat,  et  insufficientem,  si  cognosce- 
retur.  Ratio  ejus  est,  quia  tunc  pcenitens  non 
ponit  obicem  effectui  sacramenti;  ergo  conse- 
quitur  effectum  ejus.  Eamdemque  opinionem 
sequitur  Vega,  lib.  13  in  Tridentinum,  c.  34. 
Et  ex  illa  inferunt  aliqui,  nunquam  dari  sta- 
tum  mediumin  receptione  hujus  sacramenti, 
id  est,  in  quo  nec  pcenitens  de  novo  peccet  ; 
nec  gratiam  recipiat. 

3.  Veram  attritionem  esse  necessariam.  — 
Probatur  primo  analogia  baptismi. —  Secun- 
do  ex  Conciliis.  —  Haec  vero  sententia  sine 
dubio  falsa  est  ;  nam  ad  consequendam  re- 
missionem  peccati  mortalis  per  hoc  sacra- 
mentum,  necessaria  est  vera  attritio  in  re  ip- 
sa  existens.  Unde,  si  aliquis  sine  attritione 
illud  recipiat,  cum  quacunque  ignorantia  in- 
vincibili,  sive  juris,  sive  facti,  excusabitur 
quidem  a  nova  culpa,  non  tamen  conseque- 
tur  effectum.  Quod  potest  primo  probari  a  for- 
tiori,  quia  baptismus  non  potest  peccatum 
mortale  tollere  sine  vera  attritione  in  re  ipsa 
existente,  ut  supra  suo  loco  ostensum  est ; 
multo  ergo  minusid  potest  hoc  sacramentum 
efficere.Secundo  probatur  exConcilioTriden- 
tino  et  Florentino  dicentibussimpliciter,  dolo- 
rem,seucontritionem,velattritionemessepar- 
tem,  et  a  fortiori  dispositionemnecessariam  in 
hoc  sacramento  ;loquuntur  devera  contritio- 
ne,  vel  attritione,  tum  quia  attritio  tantum 
existimata  simpliciter  non  est  attritio,  sicut 
homo  pictus  non  est  homo.  Tum  etiam,  quia 
attritio  tantum  existimatanonest  donum  Spi- 
ritus  Sancti,  nec  est  concepta  ex  gehennae 
meiu,  vel  turpitudine  peccati,  nec  habet  alias 
perfectiones  et  proprietates,  quas   Concilium 


430  DISPUTAT 

tribuit huic attritioni .  Tura  denique,  quia  alias, 
quando  Conciliura  Tridentinum  dicit  contri- 
tionem  fuisse  omni  tempore  necessariam  ad 
remissionem  peccati,  posset  exponi  de  contri- 
tione  vera  vel  existimata ,  et  consequenter 
dici  posset  justificari  hominem  etiam  extra 
sacramentum  per  contritionem  existimatam, 
quamvis  in  re  vera  uon  esset,  quod  est  dictu 
absurdissimum. 

A.  Tertio  ratione  a  priori.  —  Confirmatio 
Concilii  Tridentini.  —  Tertio  est  ratio  a  prio- 
ri,  quia  existimatio  invincibilis,  licet  excuset 
a  culpa,  tamen  in  re  ipsa  non  adhibet  medium 
necessarium,  sicut  existimalio  fidei  non  po- 
nit  fidem  ;  et  ideo  talis  existimatio  nunquam 
sufficit  ad  illum  fmem,  vel  effectum,  ad  quem 
tale  medium  est  necessarium.  Unde  gentilis, 
qui  habel  infidelitatem  negativam,  quaravis 
existimet  se  bene  credere,  et  excusetur  ab 
speciali  culpa  infidelitatis,  non  salvabitur,  sed 
propter  alia  peccata  damnabitur,  quia  sine 
vera  fide,  et  in  re  ipsa  existente,  impossibile 
est  placere  Deo.  In  praesenti  autem,  pceniten- 
tia  interior  est  medium  necessarium  ad  re- 
missionem  peccati,  ut  supra  late  ostensum, 
est,  quse  necessitas  etiam  in  lege  gratise  du- 
rat,  quamvis  cum  moderamine  accommodata 
efficacitatisacramentorum,ut  in  superioribus 
et  in  materia  etiam  de  baptismo  late  osten- 
sum  est ;  ergo  existimatio  talis  pcenitentise, 
nisi  in  re  ipsa  supponat  aliquem  verum  gra- 
dum  ejus,  licet  excuset  a  novo  peccato,  non 
tamen  ponit  remedium  necessarium  ad  re- 
missionem  talis  peccati ;  ergo  non  sufficit  ad 
hunc  effectum  obtinendum  etiam  per  sacra- 
mentum.  Et  confirmari  hoc  potest  ex  eodem 
Conc.  Trid.,  sess.  6,  c.  7,  dicente,  in  justifi- 
catione  adulti  (de  bac  enim  loquitur),  etiam 
quandopersacramentumfit(hancenim  aperte 
comprehendit)  necessariam  esse  aliquam  dis- 
positionem  ex  partehominis,  secundum  quam 
gratia  infundatur.  At  vero  sola  existimatio 
non  est  dispositio,  neque  illam  perficit,  ut 
seepe  dictum  est ;  ergo  oportet  vere  et  in  re 
illam  supponere,  alias  deest  medium,  seu 
causa  necessaria  justificationis. 

5.  Fundamenlo  Cani  salisfit.  —  Ad  funda- 
mentum  ergo  Cani  respondetur  negando  as- 
sumptum;  nara,  licet  in  eo  casu  recipiens  sa- 
cramentum  non  ponat  obicem  actualis  pecca- 
ti ,  ipsummet  peccatum  prius  commissum, 
et  non  satis  retractatum,  est  sufficiens  obex 
graliai,  cum  in  eo  slatu  non  possit  remitti 
secundum  ordinariam  legem. 

6.  Corollarium  de  proposito  non  peccandi. 


XX.  SECT.  II. 
—  Atque  hic  fit,  ut  omnis  dolor,  qui  non  est 
absolutus  et  efficax,  ita  ut  voluntatem  pec- 
candi  excludat,  seu  (quod  idem  est)  proposi- 
tum  absolutum  non  peccandi  includat  forma- 
liter,  vel  virtualiter,  nunquam  sit  sufficiens 
dispositio  ad  effectum  hujus  sacramenti , 
quanquam  ipse  poenitens  falso  existimet  se 
habere  talem  dolorem,  cujus  oppositum  sen- 
serunt,  Cano  supra,  et  pro  eadem  sententia 
Corduba,  hb.  1,  q.  2,  opin.  3,  puncto  3,  re- 
fert  Durand.,  Palud.,  Capreol.  et  Antoninum, 
non  tamen  ad  mentem  illorum,  ut  existimo. 
Nam  illi  de  substantia  tantum  sacramenti  lo- 
quuntur,  non  de  effectu.  Cujuscunque  tamen 
fuerit  illa  opinio,  mihi  improbabilis  videtur, 
propter  rationes  adductas,  et  quia  Concilium 
Tridentinum  expresse  requirit  attritionem  , 
quee  voluntatem  peccandi  excludat ,  non  ne- 
gative  tantum,  per  solam  cessationem  a  tali 
voluntate;  boc  enim  modo  quselibet  cogitatio 
alterius  rei  voluntatem  peccandi  excludit ;  sed 
positive,  per  formalem,  aut  virtualem  repu- 
gnantiam,  veramque  mutationem  voluntatis 
dissentientis  peccato,  et  consentientis  gratiaa 
Dei.  Heec  autem  dispositio  non  habetur  sine 
efficaci  detestatione ,  et  absoluto  proposito 
nonpeccandi;  nam  cum  sola  velleitate  seu 
simplici  affectu  non  repugnat  simul  esse  vo- 
luntatera  peccandi;  ergo  in  intrinseca  ratio- 
ne  veree  attritionis  includitur,  quod  sit  actus 
absolutus  et  efficax  modo  explicato  ;  ergo, 
nisi  in  re  talis  sit,  non  est  sufficiens  ad  effec- 
tum  hujus  sacramenti. 

De  necessitate  supernaturalis  attritionis  ad 
efectum  sacramenti. 

7.  Soti  opinio .  — Circa  secundam  particu- 
lam  tractanda  est  opinio  Soti  in  4,  d.  18,  q. 
3,  art.  3,  dicentis,  ad  effectum  hujus  sacra- 
menti  sufficere  attritionem  naiuralem,  id  est, 
solis  viribus  naturoe  elicitam,  sive  illa  sit  con- 
cepta  ex  motivo  seterno  et  honesto,  ut  est  fu- 
gere  pcenas  inferni  vel  turpitudinem  peccati, 
sive  ex  motivo  temporali  et  indifferente,  ut 
est  vitare  infamiam  vel  aliud  temporale  de- 
trimentum,  quia  heec  etiam  temporalia  dam- 
na  dantur  a  Deo  propter  nostra  peccata.  Et 
ex  parte  consentit  in  hanc  sententiam  Cano 
supra  ;  nam  pulat  dolorem  de  peccato  prop- 
ter  Deum  naturaliter  dilectum,  ut  finem  na- 
turee,  esse  sufficientem  attritionem  ad  obti- 
nendam  gratiam,  etremissionem  peccati  cum 
hoc  sacramento;  imo  idem  dicit  de  doJore  ex 
motivo  temporaii,  quando  non  cognoscitur  a 
poenitente.   Sed  hanc  ultimam  partem  jam 


DISPUTAT. 

improbavimus.  Hujus  autem  sententise  non 
invenio  in  liis  auctoribus  alia  fundamenta, 
nisi  quia  non  aliter  videntur  distinguere  con- 
triiionem  ab  attritione  ;  et  fortasse  ex  qua- 
dam  pietate  moti  sunt,  ut  faciliorem  redde- 
rent  justificationem  a  peccato  mortali  in  hoc 
sacramento. 

8.  Attritionem  supematuralem  esse  necessa- 
riam  ad  efectum  hijus  sacramenii. — Nihilo- 
minus  tamen  certuni  esse  existimo,  attritio- 
nem  iliam,  quse  est  sufficiens  dispositio  in 
hoc  sacramento  ad  gratiam  consequendam, 
debere  esse  supernaturalem,  et  ex  principiis 
gratise  provenientem.  Similem  assertionem 
probavi  in  superiori  tomo  tractando  de  dis- 
positione  ad  effectum  baptismi  ;  ex  quo  a 
fortiori  concluditur  idem  dicendum  esse  de 
lioc  sacramento.  Breviter  tarnenhicinsinuabo 
preecipuum  fundarnentum,  quod  sumendum 
est  ex  doctrina  Conciliorum,  maxime  T riden- 
tini,  sess.  14,  cap.  4,  ubi  imperfectam  contri- 
tionem,  quse  attritio  dicitur,  et  disponit  ho- 
minem  ad  gratiarn  in  hoc  sacramento  impe- 
trandam,  dicit  esse  donum  Dei,  et  Spiritus 
Sancti  impulsum  ;  et  sess.  6,  tractans  de  jus- 
tificatione  quse  fit  per  baptismum,  requirit 
dispositionem  procedentem  ex  gratia  exci- 
tante  et  adjuvante,  ut  aperte  patet  c.  6  et  7, 
et  c.  14,  idem  dicit  de  eo,  qui  gratiam  baptis- 
malem  peccando  perdidit,  ad  quam  recupe- 
randam  dicit  oporteredivina  gratia  excitari  ; 
et  can.  3  concludit,  neminem  sine gratia  posse 
pcenitere,  sicut  oportet,  ut  ei  juslificationis 
gratia  conferatur.  Quod  non  potest  exponi 
de  sola  justificatione  extra  sacramentum,  cum 
in  tota  illa  sessione  loquatur  de  justificatione, 
quse  fit  etiam  per  sacramentum,  ut  patet  ex 
doctrina  tradita  in  citatis  capitibus,  quibus 
respondent  canonum  definitiones.  Ostendimus 
etiam  in  superioribus,  hanc  gratiam  non  so- 
lum  requiri  ad  pcenitentiam  propter  fidein, 
quam  supponit,  vel  propter  spem  venise, 
quam  debet  habere  conjunctam,  sed  propter 
ipsam  pcenitentiam  ;  oportet  ergo  ut  ipsa 
in  se  sit  supernaturalis. 

9.  Concilium  Arausicanum. — Ratione  pro- 
latur. — Quod  etiam  confirmari  potestexCon- 
cilio  Arausicano  II,  definiente  voluntatem  ef- 
ficacem,  qua  volumus  purgari  apeccato,  esse 
in  nobis  ex  Spiritus  Sancti  inspiratione  ;  et 
idem  dicit  c.  5  et  8  de  illavoluntate,  qua  ho- 
mo  ita  se  corrigit,  ut  in  baptismo  ab  statu 
peccati  ad  statum  gratiae  traducatur;  et  cap. 
7,  nihil,  quod  ad  salutem  vitse  seternge  perti- 
neat,  dicit  posse  fieri  sine  gratia  ;  sed  dispo- 


XX.  SEGT.  II.  431 

sitio,  per  quam  homo  sufficienter  se  prsepa- 
rat  ad  comparandam  gratiam  in  hoc  sacra- 
mento,  multum  confert  ad  salutem  eeternam. 
Et  eodem  modo  fere  omnia,  quse  in  illis  de- 
cretis  docet,  prsesertim  24,  hanc  veritatem 
confirmant.  Et  ad  idem  faciunt  omnia,  qui- 
bus  in  materia  de  gratia  probatur,  ad  justifi- 
cationem  impii  necessariam  esse  dispositio- 
nem  supernaturalem  ;  et  quibus  supra  pro- 
bavimus,  pcenitenliam  veram  esse  superna- 
turale  donumDei.  Ratioautem  breviter  reddi 
potest,  quia  dispositio  ad  formam  semper  de- 
bet  esse  proportionata,  et  ejusdem  ordinis 
cum  forma,  a  quocunque  agente  introduca- 
tur ;  forma  ergo,  etiamsi  gratia  fiat  per  sa- 
cramentum,  semper  requirit  dispositionem 
supernaturalem,  queeilli  prseparet,  et  accom- 
modet  subjeclum.  Quodsi  hsec  dispositiocon- 
sideretur,  ut  removens  contrarium  obicem 
peccati,  etiam  ex  hac  parte  requirit,  ut  ad  or- 
dinem  supernaturalem  aliquo  modo  perti- 
neat  ;  quia  peccatum  mortale  etiarn  a  fiue  et 
ordine  supernaturali  hominem  avertit. 

10.  Attritio  debet  esse  ex  motivo  divino  et 
supernaturali.  —  Atque  hinc  ulterius  colligo, 
hujusmodi  attritionem  debere  esse  ex  aliquo 
motivo  divino  et  supernaturali.  Et  imprimis, 
quod  non  sutliciat  motivum  temporale  et  hu- 
manum,  satis  colligitur  a  Concilio  Tridentino 
supra,  nam  describit  vera  et  propria  motiva 
hujus  attritiums.  Deinde  est  aperta  ratio , 
quia  tale  motivum  revera  non  avertit  volun- 
tatem  ab  etfectu  peccati,  ut  supra,  tractando 
de  attritione  secundum  se,  late  declaravi. 
Quod  autem  hoc  motivum  debeat  esse  super- 
naturale,  probandum  est  ex  generali  princi- 
pio  horum  actuum  ita  supernaturalium,  ut 
ad  illos  efficiendos  gratia  excilans,  et  adju- 
vans  simpliciter  necessaria  sit;  nam  tales  ac- 
tus  in  se,  et  non  solum  per  aliquam  determi- 
nationem  extrinsecam,  supernaturales  sunt, 
quales  esse  non  possunt  sine  motivo  aliquo 
modo  supcrnaturali,  ut  ex  materia  de  gratia 
suppono ;  atlritio  autem  hasc  hoc  modo  su- 
pernaturalis  est,  et  ad  illam  est  simpliciter 
gratia  necessaria,  ut  omnia  dicta  probant ; 
debet  ergo  esse  ex  motivo  supernaturali.  Qua- 
le  autem  sit  hoc  motivum,  et  quomodo  su- 
pernaturale  sit,  supra  disputando  de  attritio- 
ne  secundum  se,  satis  declaratum  est. 

De  integritate  attritionis  ad  effectum  hujus 
sacramenti. 

11.  Circa  tertium  de  integritate  hujus  at- 
tritionis  certum  est,  necessarium  esse,  ut  sit 


432  DISPITAT. 

de  omnibus  peccatis  mortalibus  non  remissis, 
saltem  per  se  loquendo;  quia  unum  pecca- 
tum  non  potest  sine  alio  remitti,  et  per  se  lo- 
quendo,  nullum  potest  remitti  sine  attritione 
iliiuSj  quia  poenitentia  omnium  peccatorum 
mortalium  est  per  se  medium  necessarium 
ad  remissionem  eorum.  Atque  hinc  fit,  si  quis 
scienter,  vel  ex  ignorantia  culpabili  omittat 
attritionem  alicujus  peccati  mortalis,  quam- 
vis  cseterorum  illam  babeat  (suppono  enim 
dividi  posse),  non  consequi  effectum  sacra- 
menti,  quia  unurn  peccatum  non  retractatum 
est  sufficiens  obex,  sive  illud  sit  in  confessio- 
ne  declaratum,  sive  ex  justa  causa  omissum ; 
quia  necessarium  est,  ut  illud  peccatum  si- 
mul  remittatur,  saltem  concomitanter,  quod 
fieri  non  potest,  quando  ejus  poenitentia  vo- 
luntarie  omittitur. 

12.  Sufficiatne  attritio  adremissionem  mcr- 
talis ,  sine  culpa  in  confessione  omissi. —  Sen- 
tentia  negans.  —  Duo  vero  brevia  dubia  in- 
quiruntur.  Primum  est,  an  in  eo  casu,  quod 
aliquod  peccatum  mortale  non  subjicitur  cla- 
vibus  sine  culpa,  sufficiat  attritio  illius,  simul 
cum  aliis,  ad  consequendum  effectum  sacra- 
menti.  Quod  dubium  insinuat  Medin.,  Cod. 
de  Confessione,  qusest.  de  absolutione  ab  obli- 
tis,  et  indicat  partem  negativam.  Quse  potest 
suaderi  bac  ratione,  quia  sacerdos  directe  et 
per  se  non  absolvit  ab  oblitis,  cum  illa  non 
sint  facta  materia  sacramenti ;  ergo  nec  po- 
test  facere  ex  attrito  contritum  respectu  illo- 
rum.  Et  potest  confirmari  quodam  exemplo 
simili.Diximus  enim  supra  in  materia  de  ba- 
ptismo,  si  quis  peccavit  ficte  accedendo  ad 
baptismum,  non  posse  postea  per  solam  at- 
tritionem  incipere  babere  effectum  baptismi, 
quia  cum  illudpeccatum  fictionis  non  subda- 
tur  baptismo,  non  potest  facere  ex  attrito  con- 
tritum  respectu  illius;  ergo  pari  ratione  in 
proposito,  quia  peccatum  oblitum  ita  est  ex- 
tra  efficaciam,  et  (ut  ita  dicam )  extra  juris- 
diclionem  sacramenti  confessionis,  sicut  pec- 
catum  fictionis  extra  efficaciam  baptismi.Un- 
de  confirmatur  secundo ,  quia  alias  simplex 
sacerdos  absolvens  a  solis  venialibus  confes- 
sis,  posset  indirecte  remittere  mortalia  oblita, 
quod  videtur  esse  inconveniens. 

13.  Vera  sententia. — Sohuntur  argumenta 
contraria.  —  Contraria  tamen  sententia  vide- 
tur  supponi  ab  aliis  auctoribus  ct  sufficienter 
concludi  hac  ratione.  Quia  sine  ullo  dubio  illa 
attritio,  cum  confessione  formaliter  integra, 
est  sutficiens  ad  conficiendum  verum  sacra- 
mentum  confessionis  et  pcenitentiee ;  sed  om- 


XX.  SECT.  II. 

ne  sacramentum  reddit  hominem  ex  attrito 
contritum  respectu  cujuscunque  peccati,  de 
quo  veram  attritionem  habeat,  si  bona  fide 
accedat,  ut  supponimus;  ergo  hoc  idem  fa- 
ciet  hocsacramentum.  Unde  quamvis  ex  pro- 
pria  ratione  et  jurisdictione  absolventis  non 
videatur  habere  efficaciam  absolutio  sacerdo- 
tis  circa  peccata  oblita ,  tamen  ex  generali 
ratione  sacramenti  novae  legis,  quee  est  con- 
ferre  gratiam  homini  disposito,  et  non  po- 
nenti  obicem,  habet  hoc  sacrameutum ,  ut 
etiam  in  eo  casu  conferat  gratiam,  atque 
adeo  ut  indirecte  et  quasi  per  accidens  remit- 
tat  peccatum  oblitum,  et  eodem  modo  faciat 
hominem  ex  attrito  contritum,  etiam  respectu 
illius.  Non  est  autem  simile  de  baptismo  res- 
pectupeccati  fictionis,  quia  sacramentum  ha- 
bet  efficaciam  respectu  peccati  commisi  ante 
susceptionem  talis  sacramenti,  non  vero  res- 
pectu  posterioris  peccati,  ut  est  peccatum  fic- 
tionis.  Intelligendumvero  est,  in  ea  attritione 
tunc  includi  votum  subjiciendi  clavibus  in 
alia  confessione  iilud  peccatum  oblitum ;  et 
ideo  non  est  inconveniens  posse  hoc  modo 
interdum  remitti  tale  peccatum  per  sacra- 
mentum  ministratum  a  simplici  sacerdote, 
quia  non  remittitur  directe  ;  sicut  posset  re- 
mitti  per  administrationem  Eucharistiae,  si 
attritio  esset  putata  contritio. 

14.  Attritio  non  sufficit  ad  tollendum  pec- 
catum  in  confessione  inculpabiliter  omissum, 
nisi  ad  illud  se  extendat. — Secundum  dubium 
est,  si  in  prsedicto  casu  contingat  attritionem 
non  extendi  ad  peccatum  in  confessione  omis- 
sum  inculpabiliter,  an  nihilominus  aliorum 
attritio  sufficiat  ad  effectum.  Respondeo  bre- 
viter  non  sufficere,  quia  talis  attritio  non  est 
integra,  qualis  ad  hominis  justificationem  ne- 
cessaria  est.  Item  quia  ibi  deest  in  re  ipsa 
medium  necessarium  ad  remissionem  illius 
peccati  obliti,  quod  est  interior  pcenitentia 
illius;  ergo  illud  remitti  non  potest;  sine  illo 
autem  non  possunt  tolli  reliqua;  ergo.  Item, 
quia,  si  quis  accedat  ad  Eucharistiam  cum 
uno  peccato  mortali,  et  sine  attritione  illius, 
etiam  ex  naturali  oblivione ,  vel  falsa  existi- 
matione  inculpabili,  non  justificabitur,  ut  su- 
pra  suo  loco  ostensum  est;  ergo  idem  est  in 
praesenti,  quia  respectu  peccati  obliti  sacra- 
mentum  hoc  non  facit  ex  attrito  contritum  ex 
speciaii  virtute  et  institutione,  sed  solnm  ex 
generali  institutione  sacramentoium  novse 
legis.  Denique  licet  sacramenta  faciant  ex  at- 
trito  coutritum  ,  non  tamen  faciunt  ex  non 
attrito  justum,   sive  carentia  attritionis  sit 


UISPUTAT 

multorum,  sive  unius  peccati  tanlum ;  quia 
pcenitentia  de  omnibus  et  de  singulis  peccatis 
mortalibus  necessaria  est. 

15.  Potest  quis  nec  justificnri,  ncc  de  novo 
peccare  in  receptione  hujus  sacramenti.  —  At- 
que  hinc  tandem  concludo  contra  Cano  et  Ve- 
gam,  posse  dari  statum  medium  in  reeeptione 
huJLis  sacramenti,  ita  ut  nec  justificetur,  qui 
de  novo  illud  recipit,  nec  de  novo  peccet.  Pa- 
tet,  quia  potest  carere  attritione  alicujus  pec- 
cati  ex  naturali  oblivione,  vel  potest  invinci- 
biliter  ignorare  motivum  suae  attritionis,  et 
existimare  esse  aliud  quam  vere  sit,  vel  esse 
sufficiens  quod  revera  non  est;  tnnc  enim 
non  peccabit  de  novo,  propter  ignorantiam  in- 
vincibilem,  nec  justificabitur,  propter  rationes 
adductas.  Et  propter  similem  rationem  dixi 
in  superiori  tomo  posse  dari  similera  statum 
medium  in  receptione  Eucharistiee ;  et  ex  ibi 
dictis  hoc  potest  contirmari.  Tandem  ob  eam- 
dem  causam,  quando  heec  sacramenta  reci- 
pimus,  certiores  sumus  nos  non  committere 
novum  peccatum,  quam  per  ipsa  sacramenta 
justificari. 

SECTIO  III. 

Utrum  ad  valorem  hujus  sacramenti  sufficial  vo- 
luntas  confitendi  absque  alio  dolore  peccato- 
runi. 


1.  De  necessitate  hujus  sacramenti  est  vo- 
luntas  confitendi,  et  obtinendi  pcccatorum  re- 
missionem.  —  Primo  statuendum  est,  de  ne- 
cessitate  hujus  sacramenti  esse  voluntatem 
confitendi  peccata  in  hoc  sacramento,  et  ob- 
tinendi  absolutionem  eorum.  In  quo  conve- 
niunt  omnes  doctores  statim  citandi.  Et  ra- 
tio  est,  quia  hoc  sacramentumrecipi  non  po- 
test  nisi  ab  homine  adulto  ;  in  omni  autem 
suscipiente  sacramentum,  si  usum  rationis 
habeat,  requintur  voluntas  seu  intentio  re- 
cipiendi  sacramentum.  Undenotavit  Gabriel, 
d.  14,  hanc  voluntatem  non  requiri  ut  par- 
tem  sacramenti,  sed  ut  necessariam  condi- 
tionem  ex  parte  subjecti ;  nam  intentio  dandi 
vel  recipiendi  sacramentum,  non  est  pars 
ejus,  licet  sit  de  necessitute.  Accedit  in  hoc 
sacramento  peculiarisratio,  quia,  cum  sit  vo- 
luntarium  judicium  ,  reqnirit  voluntariam 
subjectionem  rei  ad  judicem,  per  quamvelu- 
ti  completur  actualis  jurisdictio  confessoris 
in  pcenitentem,  vel  potius  materiee  applica- 
tio  ;  heec  autem  voluntaria  subjectio  non  fit, 
nisi  per  voluntatem  snbjiciendi  peccata  clavi- 
bus,  media  confessione  ;  ergo. 

2.  An  sit  necessaria  determinala  voluntas 

XXII. 


XX.  SECT.  III.  433 

poenitentis  respectu  hujus  confessoris  ad  recep- 
tionem  sacramenti.  —  Ex  quo  inferunt  graves 
auctores,  necessarium  esne  ut  ha-c  voluntas 
determinata  sit  respectu  liujus  confessoris, 
ita  ut,  si  contingat  confessorem  decipere 
pcenitentem  sese  aliuni  fmgendo,  cui  pceni- 
tens  existimat  se  subjicere  et  confiteri,  nulla 
fiet  confessio,  nec  talis  confessor  possit  va- 
lide  absolvere,  quia  pcenitens  revera  non  se 
illi  subjecit,  nec  respeclu  illius  fecit  volunta- 
riam  accusationem.  Confinnatur  ac  declara- 
tur,  quia  hujusmodi  pcenitens,  si  postea  ve- 
ritatem  intelligeret,  non  tenerelur  parere  ta- 
li  confessori  ;  ergo  nec  potuit  ab  eo  bgari, 
ergo  neque  absolvi.  Denique  talis  sacerdos 
non  audit  tunc  confessionem  ut  judex,  quia 
hoc  judicium  non  est  coactum,  sed  volunta- 
rium,  et  ideo  non  est  quis  actu  judex,  donec 
alius  se  illi  voluntarie  subjiciat ;  ergo  nec  po- 
test  sacramentum  perficore.  Atque  ita  sentit 
Durand.  in  4,  d.  21,  q.  3,  art.  1  ;  Richard., 
art.  4,  q.  3 ;  et  Adiianus,  materia  de  Confess., 
dub.  penult. 

3.  Quse  sententia  vera  erit,  si  moraliter  in- 
telligatur  pcenitens  ita  determinare  volunta- 
tem  suam  ad  liunc  judicem,  ut  absokite  nolit 
coram  alio  agere  causam  suam ;  tunc  enirn 
recte  procedunt  rationes  fact:e.  Tamen  si  pce- 
nitens,  quando  hic  et  nunc  confitetur,  licet 
existimet  hanc  personam  esse  Petrum,  vel 
Paulum,  nihilominus  absolute  velit  iiuic  sa- 
cerdoti,  qui  prcesens  adest,  confiteri,  illud 
sufficiet,  ut  perficiat  sacramentum.  Sicut  in 
genere  dicitur  de  sacramentis,  quando  occur- 
rit  talis  error  circa  materiam,  ut  non  excludat 
intentionem  operandi  circa  id,  quod  praasens 
est,  non  impediri  sacramentum.  Unde  quo- 
ties  non  constiterit  de  expressa  voluntate 
contraria  et  absoluta,  ita  videtur  interpretan- 
da  intentio  poenitentis;  nam  lisec  est  rationa- 
biiior  et  favorabilior  ipsi  poeniteuti ,  qui  sem- 
per  intendit ,  ut  valide  perficiatur  sacramcn- 
tum,  quantum  fieri  possit.  Addit  preeterea 
Adrian.,  ineocasu,  inquosacerdos  audit  pec- 
cata  pcenitentis  eo  invito ,  posse  illum  absol- 
vere  postea  illo  consentiente  ,  alisque  itera- 
tione  confessionis.  Verumtaraen ,  si  solum 
fuit  invitus  modo  a  nobis  explicalo,  neque 
novus  iliius  consensus  requiritur;  quia,  ut 
dixi,  licet  erret,  vel  decipiatur  raaterialiter 
circa  personam,  non  excludit  formalem  in- 
tentionem  recipiendi  sacramentum  ab  hoc 
sacerdote.  Tamen  ,  si  supponatur  prius  nullo 
modo  velle  huic  confiteri ,  postea ,  per  se  lo- 
quendo,  necessaria  esset  iteratio  confessionis. 

28 


DISPUTAT.  XX.  SECT.  III. 
Quia  vero  narratio  facta  moraliter  prsesens    gumentum 


est,  ideo  per  solam  voluntatem,  quolibel  si- 
guo  indicatam,  subjiciendi  omnia  illa  peccata 
huic  judiei,  fit  quaedam  virtualis  iteratio  con- 
fessionis ;  et  hoc  sensu  verum  est ,  non  esse 
necessariam  aliam  confessionem  ,  quod  in 
multis  aliis  casibus  accidit,  ut  videbimus  infra 
tractando  de  integritate. 

4.  Sufficiatne  voluntas  confitendi  propter 
humanum  rnotivum,  ad  sacramenti  valorem. 
Sententia  negans.—Sententia  affirma?is,per  se 
loquendo,  vera.  —  Solet  autem  circa  banc  vo- 
luntatem  inquiri,  an  debeat  esse  bonesta,  et 
specialiter,  an  voluntas  confitendi  propter 
bumanum  motivum,  scilicet  inanem  gloriam, 
vel  commodum  temporale,  sufficiat  ad  va- 
lorem  sacramenti  ;  nam  in  cseteris  sacramen- 
tis  certum  est  sufficere.  In  hoc  vero  id  negant 
Sylv.,  Confessio  1 ,  q.  7;  Angel.,  Conf.  1,  §  4, 
et  verb.  Vana  gloria,  §  1  ;  Armilla,  verb. 
Confessio,  n.  4,  et  nonnulli  alii  Summistae  ; 
quia  putant  talem  confessionem  esse  pecca- 
tum  mortale,  quod  actu  commissum  in  sus- 
ceptione  hujus  sacramenti  repugnat  valori 
ejus,  quod  est  speciale  in  illo,  ut  dicemus. 
Contrarium  tainen  lenet  Soto,  d.  18,  q.  3, 
art.  3,  circa  finem,  et  Navarr.  inSum.,,  c.  21, 
n.  40.  Negant  enim  illam  voluntatem  ex  illo 
fine  esse  peccatum  mortale,  sed  veniale  tan- 
tum  ,  quod  non  repugnat  valori  sacramenti. 
Quce  sententia,  per  se  loquendo,  vera  mihi 
videtur. 

5.  Itaque,  ut  valida  sit  confessio,  necessa- 
rium  est  ut  iila  voluntas  non  sit  peccatum 
mortale,  ut  efficaciter  probat  ratio  facta.  Nec 
satis  est  addere  limitationem,  quain  Sylv.  si- 
gnificat,  scilicet,  nisi  pcenitens  hanc  ipsam 
volunlatem  et  culpam  confiteatur ;  nam  tunc, 
inquit.  jam  confessio  est  integra,  et  conse- 
quenter  valida.  Verumtamen,  ut  jam  dicam, 
advalorem  confessionis  non  satis  est,  quod 
sit  integra,  sed  etiam  oportet  ut  sit  aliquo 
modo  dolorosa,  et  ex  pcenitentia,  quodrepu- 
gnat,  si  illa  voluntasactu  habetur,  et  est  pec- 
catum  mortale  ;  tunc  ergo  sine  dubio  nullum 
fit  sacramentum,  non  tam  ex  defectu  inten- 
tioniS;  quam  ex  defectu  essentialis  materiee, 
qui  inde  consequitur.  Est  autem  hoc  singu- 
lare  in  hoc  sacramento,  et  ideo  non  tenet  in 
hoc  argumentum  ab  aliis  sumptum. 

6.  At  vero,  si  voluntas  ilia  tantum  sit  ve- 
niale  peccatum,  et  non  excludat  sufficientem 
attritionem  peccatorum  mortalium,  non  repu- 
gnabit  valori  sacramenti,  quia  nibil  essen- 
tiale  tollit  ;  et  quoad  hoc  procedit  optime  ar- 


sumptum  ex  aliis  sacramentis. 
Potest  autem  recte  fieri,  ut  licet  quis  movea- 
tur  ad  confessionem  ex  molivo  humano,  ni- 
hilominus,  supposita  illa  applicatione,  velit 
omnia  necessaria  ad  sacramentum  adhibere, 
quia  non  vult  in  eo  actu  peccare  mortaliler. 
Ad  hoc  autem  non  movebitur  ex  illo  motivo 
bumano,  sed  aliunde,  et  ita  motivum  illud 
nunquam  erit  totale  in  hujusmodi  actu  quoad 
specificationem  ejus,  ut  sic  dicam,  quamvis 
sit  primum  movens  in  illo  genere  quoad 
exercitium  et  usum.  Unde,  quod  Angelus  su- 
pra  ait,  semper  esse  peccatum  mortale  facere 
ob  inanem  gloriam  id,  quod  per  se  in  Dei 
gloriaminstitutumest,  utest  usus  sacramenti, 
valde  rigorosum  est,  et  absolute  falsum,  nisi 
addatur  constitui  ultimum  finem  in  ea  inani 
gloria,  aut  ea  de  causa  omitti  aliquid,  quod 
est  de  substantia  actus  ;  nam  his  sublatis, 
ille  finis  non  est  per  se  objectum  grave,  quod 
ad  peccatum  morlale  sufficiat,  nec  est  unde 
tantam  malitiam  actioni  conferat. 

Sitne  aliquis  internus  dolor  de  essentia  Jiujus 
sacramenti. 

7.  Opinio  negans.  —  Fundamentum.  —  His 
ergo  suppositis  de  hac  voluntate,  difficultas 
est,  an  prseter  illam  sit  aliquis  dolor  internus 
de  necessitate  et  essentia  bujus  sacramenti. 
Multi  enim  Tbeologi  negant.  Quam  opinionem 
a  fortiori  tenent,  qui  putant  illam  voluntatem 
sufficere  ad  effectum,  ut  de  Scoto  et  aliis  su- 
pra  diximus.  Idem  sentiunt  Major^  4,  d.  14, 
q.  2,  et  ibi  Gabriel,  q.  2,  art.  1,  dum  negant 
dolorem  esse  partem  essentialem,  quod  etiam 
dicit  Durand.,  d.  16,  q.  1,  et  d.  17,  q.  13,  et 
ibi  Paludan.,  q.  8,  quamvis  Paludanus  de  ri- 
gorosa  contritione  loqui  videatur;  Durandus 
autem  solum  de  nomine  partis  disputare  vi- 
detur  ;  nam  alioqui  docet  confessionem,  sine 
dolore  factam,  esse  iterandam,  et  hoc  sacra- 
mentum  nonposse  esse  informe.  Idem  censeo 
de  Gabriele  et  Majore;  de  Soto  vero  jam  dixi, 
illum  non  negare  esse  necessarium  aliquem 
dolorem  in  hoc  sacramento.  Et  quamvis  do- 
ceat  hoc  sacramentum  in  absolutione  consis- 
tere,  non  tamen  negat  esse  necessariam  con- 
fessionem  et  accusationem,  atque  adeo  dolo- 
rem  aliquem,  ut  perfici  possit.  Quocirca  pauci 
sunt  Theologi,  qui  hanc  sententiam  expresse 
doceant.  Nihilominus  tamen  fundari  potest, 
quia  hic  dolor  non  requiritur,  ut  causa  ex- 
trinseca  sacramenti,  sicut  de  preecedenti  vo- 
luntate  dicebamus ;  nam  in  eo  genere  causae 
sufficit  preedicta  voluntas.   Neque  etiam  re- 


DISPUTAT. 

quiritur,  ut  intrinseca  pars  sacramenti,  quia 
vel  non  est  pars,  cum  non  sit  sensibile  si- 
gnum,  vel  non  est  essentialis,  cum  Concilia 
tantum  integralem  appellent.  Et  confirmatur, 
quia  non  debemus  confessionem  reddere 
onerosam,  et  obligare  bomines  ad  iterandas 
confessiones  sine  evidenti  ratioue ;  bic  autem 
nullaest;  nam  sacramenta  solent  esse  valida, 
si  exteriora  signa  integre  perficiantur  cum 
voluntate  conficiendi  sacramentum,  neque  est 
obligatio  iterandi  illa,  etiamsi  non  babuerint 
effectum;  ergo  idem  dicendum  estin  hoc  sa- 
cramento. 

8.  Sententia  affrmans  vera.  — Bxplican- 
tur  verba  Concilii  Triclentini  et  Florentini. — 
Nihilominus  dicendum  est,  aliquem  dolorem 
esse  de  essentia  hujus  rnaterise.  Quod  supra 
ostensum  est,  et  est  fere  communis  consensus 
Tbeologornm,  ut  videre  licet  in  D.  Thom.,  3 
part.,  q.  84,  art.  1,  ad  1,  et  q.  86,  art.  6,  q.  90, 
art.  2,  et  in  3  ;  et  4,  d.  14, q.  l,art.  1,  quses- 
tiunc.  1,  ad  1;  clarius  d.  17,  q.  3,  art.  4,  q. 
4,  ubi  dicit  dolorem  et  accnsationem  esse  de 
necessitate  hujus  sacramenti.  Capreol.,  4,  d. 
16,  q.  2,  art.  3,  quem  cum  aliisrefert  Covar., 
in  c.  Avila,  par.  1,§4,  n.  13;  idem  tenet 
Nav.  in  c.  Fratres,  n.  33,  de  Poenit.,  d.  5 ;  et 
D.  Antonin.,  3  par.,  tit.  14,  c,  19,  §  5 ;  et 
alios  referunt  Vega,  lib.  9  in  Tridentinum, 
c.  17;  et  Corduba,  lib.  l,q.  2,  opin.  3,  et 
referemus  eos  sect.  seq.  Pauci  etiam  ex  auc- 
toribus  citatis  in  contraria  opinione  contra- 
dicunt,  ut  ibi  vidimus.  Neque  etiam  funda- 
menta  iilius  sententieesunt  alicujusmomenti; 
quod  enim  contritio,  vel  aliquis  dolor  inter- 
nns  sit  pars  bujus  sacramenti,  supra  osten- 
sum  est;cum  autem  sitpars  omnino  necessa- 
ria,  sine  qua  sacramcntum  validum  esse  non 
potest,  merito  essentialis  dicitur.  NequeCon- 
cilium  Tridentinum  aut  Fiorentinum  dicunt 
banc  partem  ita  esse  integralem,  ut  non  sit 
etiam  essentialis.  Sed  dicunt  id  quod  est  cer- 
tum  et  generale  omnibus  partibus  materia- 
libus  bujus  sacramenti,  scilicet,  requiri  inte- 
gritatem  sacramenti,  et  perfectam  peccato- 
rum  remissionem  ;  non  tamen  propterea 
negant,  aliquam,  vel  aliquas  ex  his  partibus 
esse  essentiales,  seu  simpliciter  necessarias 
ad  valorem  sacramenti.  Aiias  etiam  confessio 
peccatorum  non  esset  essentialis,  quod  aperte 
falsum  est,  cum  accusatio  sit  de  essentia  ju- 
dicii  de  peccatis;  atque  eadem  latione  con~ 
tritio  est  essentialis  tanquam  omnino  neces- 
saria  ad  veram  accusationem  buic  judicio  ne- 
cessariam. 


XX.  SEGT.  IV.  435 

9.  Discrimen  inter  dolorem  et  satisfactio- 
nem. — Unde  est  magnum  discrimen  inter  d  - 
lorem  et  satisfactionem;  nam  satisfactio  so- 
lum  estnecessaria  ad  quamdam  perfectionem 
hujus  judicii,  quee  est  punitio  seu  compen- 
satio  delicti  quoad  reatum  pcenae  temporalis  ; 
dolor  vero  requiritur  ad  substantiam  ipsius 
judicii,  et  ad  primarium  finem  ejus,  qui  est 
absolutio  a  culpa.  Deinde  satisfactio  nonne- 
cessario  supponitur  ad  formam  bujus  sacra- 
menti,  sed  regulariter  post  sacramentum  es- 
sentialiter  perfectum  adjungitur;  dolor  vero, 
sicut  accusatio,  necessario  supponitur  ad  sa- 
cramentalem  formam,  estque  natura  sua  ne- 
cessaria  ad  veritatem  ejusdem  formse  ;  in  om- 
ni  autem  sacramento,  materia,  quse  hujus- 
modi  est ,  necessaria  ac  essentialis  existit ; 
idem  ergo  erit  in  boc  sacramento;  Unde  ad 
confirmationem  illius  sententiaerespondemus, 
satis  evidenti  ratione  ostendi,  necessitatem 
alicujus  doloris  ad  veritatem  confessionis; 
ideoque  neque  frustra,  neque  gralis  banc 
obligationem  imponi  pcenitenti.  Neque  opor- 
tet  in  hoc  servari  omnimodam  similitudinem 
inter  hoc  sacramentum,  et  alia,  quorum  ma- 
teria  est  mere  exterior  et  sensibilis,  quia  non 
consistit  in  aliquo  actu  humano,  qui  adsuum 
esse  et  ad  formalem  rationem  suam  requirat 
aliquem  actum  interiorem,  qui  conjunctus 
exteriori,  constituat  sensibile  signum  tali  sa- 
cramento  proportionatum ;  in  hoc  autem  sa- 
cramento  hoc  invenitur,  quia  materia  ejus  in 
hujusmodi  humanis  actibus  posita  est. 

SECTIO  IV. 

Quisnam  dolor  seu  atlritio  sit  de  necessitate  et  va- 
lore  hujus  sacramenti. 

1.  Prima  sententia.  —  Prima  sententia  est 
non  essenecessariamdetestationem  efficacem 
cum  absoluto  dolore  et  proposito  non  peccan- 
di,  sed  displicentiam  quamcunqne  cum  vel- 
leitate  non  peccandi  sufficere  ad  valorem  sa- 
cramenti.  Ita  tenet  Cajet.,  tom.  1  Opusc, 
tract.  5,  q.  5,  quem  sequuntur  Victoria,  in 
Sum.,  n.  144;  Cano,  par.  5  Relect.;  Ledes- 
ma,  2,  p.  4,  q.  8,  art.  1,  dub.  4,  et  q.  31, 
art.  2;  significant  Palud.,  d.  17,  q.  8;  Syl- 
vest.,  Confessio,  1,  q.  23.  Fundamentum  est, 
quia  de  essentia  confessionis  ex  parle  pceni- 
tentis  solum  est ,  ut  confessio  habeat  veram 
rationem  accusationis  integree  ;  ergo  solus  do- 
lor  requiritur,  qui  necessarius  est,  ut  confes- 
sio  fiat  per  modum  verse  accusationis  ;  sed  ad 
hoc  sufficit  qusecunque  displicentia.,  etiamsi 


436 


DISPLTAT.  XX.  SECT.  IV. 


inefficax  sit;  ergo.  Addit  Cajetanus  contrilio- 
nem  non  esse  partem  hujus  sacramenti  se- 
cundum  se,  sed  ut  relatam  ad  confessionem, 
et  ut  est  spontanea  voluntas  recompensandi 
ad  arbitrium  sacerdotis;  sed  ad  hoc  sufficit 
ille  imperfectus  dolor;  ergo,  etc. 

2.  Secunda  sententia.  —  Secunda  opinio 
est,  requiri  quidem  efficacem  detestationem 
peccati,  sufficere  tamen  naturalem,  seu  ex 
motivo  humano.  Quam  tenet  Soto,  d.  18,  q. 
3,  art.  2,  et  Navarr.,  in  Summ.,  c.  9,  n.  10, 
et  in  c.  Fratres,  dePcenit.,  d.  5,  n.  35.  Fun- 
damentum  est  idem,  quod  praecedentis.  Nam 
talis  dolor  sufficit  ad  veram  accusationem,  et 
sicut  confessio  naturale  quid  est,  ila  potest 
sufficere  dolor  naturalis  ad  substantiam  sa- 
crarnenti,  sicut  in  aliis  materia  et  forma  natu- 
rale  quid  est.  Requiritur  tamen  efficax  dolor, 
quia  alias  possetesse  cum illo placentia peccati. 

3.  Tertia  sententia. —  Hse  vero  duae  senten- 
tise  ita  ab  aliquibus  limitantur,  ut  intelligen- 
dse  sint,  quando  pcenitens  ex  ignorantia  cum 
illo  solo  imperfecto  dolore  confitetur;  nam, 
si  ex  certa  scientia  ita  confiteatur,  dicunt, 
fieri  non  posse,  ut  talis  confessio  valida  sit, 
cum  pcenitens  videat  se  accedere  ponendo 
obicem  sacramento,  et  consequenter  peccando 
mortaliter.  Qu&t  sententia  seu  limitatio  duo- 
bus  adhuc  modis  intelligi  potest,  juxta  duos 
ignorantia:  modos,  scilicet,  vineibilis  et  invin- 
cibilis.  Erit  ergo  tertia  sententia,  per  se  lo- 
quenclo,  necessariam  esse  veram  attritionem 
ad  valorem  sacramenti,  per  accidens  autem 
posse  sufficere  existimatam,  etiamsi  ex  igno- 
rantia  vincibili  illa  existimatio  proveniat , 
qnse  a  nova  mortali  culpa  non  excuset.  Ita 
videntur  sentire  Paludanus  et  ahi,  d.  17,  ubi 
Capreolus,  q.  2,  art.  3 ;  Rieh.,  art.  2,  q.  8,  ad 
5;  Durandus,  q.  13,  licet  non  satis  se  expli- 
cent.  Sentiunt  etiam  Soto,  Sylvester  et  Cano 
supra;  et  Navarr.,  in  Sum.,  c.  9,  n.  2  ;  etCo- 
varr.,  in  c.  Alma  mater,  1  p.,  §  4,  n.  3.  Fun- 
damentum  prEecipuum  est,  quia  non  sunt  obli- 
gandi  poenitentes  ad  iterandas  confessiones, 
ubi  non  constat  evidenter  de  obligatione.  At- 
que  ita  fundantur,  quia  hcec  sententia  estbe- 
nignior  et  favorabilior.  Et  potest  ita  explica- 
ri,  quia  sententia,  quae  noncontinet  intolera- 
bilem  errorem,  etiamsi  injusta  sit,  non  est 
nulla;  sed  absolutio,  qure  cadit  in  ejusmodi 
confessionem,  non  continet  intolerabilem  er- 
rorem,  quia  ex  ignoranlia  profecta  est;  ergo 
non  est  nulla ;  ergo  ad  valorem  sacramenti 
sufficit  ille  modus  doloris,  existimatiouis  et 
confessionis.  Accedit,  quod  in  aliis  sacrarnen- 


tis  carentia  dispositionis  etiam  ex  culpa  non 
est  contra  substantiam  sacramenti ;  neque  in 
hoc  semper  erit. 

4.  Quarta  sententia.  —  Quarta  et  ultima 
sententia  erit,  attritionem  existimatam  suffi- 
cere,  dummodo  adhibita  sit  sufficiens  diligen- 
tia,  et  conscientiae  examinatio,  ac  propterea 
ex  ignorantia  inculpabili  existimatio  orta  sit. 
Ita  sentitPetr.  Soto.  Aliique  auctores,  qui  pu- 
tant  dari  posse  sacramentum  pcenitentiee  va- 
lidum,  etinforme,  utminimum  hoc  affirmant. 
Et  significat  D.  Thom.,in  4,  d.  14,  q.  3,  art. 
4,  ad  1,  et  alios  referam  sect.  seq.  Funda- 
mentum  hujus  opinionis  est  fere  idem,  quod 
prsecedentis,  addendo,  oportere  illam  igno- 
rantiam  esse  invincibilem,  ut  excuset  homi- 
nem  ab  actuali  culpa  mortali;  nam  cum  illa 
non  potest  esse  validum  hoc  sacramentum, 
ut  seepe  in  superioribus  tactum  est.  Nec  po- 
test  dici,  non  continere  intolerabilem  errorem 
illam  sententiam,queeabsolvit  hominem  pec- 
cantem  actu  mortaliter;  merito  autem  id  di- 
citur  de  illa  sententia,  quae  absolvit  hominem 
bona  fide,  et  cum  morali  diligentia  confiten- 
tem;  nec  verisimile  est  Christum  Dominum 
amplius  postulasse  ab  homine  ad  valorem  hu- 
jus  sacramenti.  Et  declaratur  amplius  inhunc 
modum.  Nam  sententia,  quee  fertur  secundum 
allegata  et  probata,  bona  fide,valida  est;  sed 
supposita  hac  confessione ,  fertur  absolutio 
secundum  allegata  et  probata,  bona  fide, 
quantum  huinano  modo  fieri  potest;  ergo  erit 
valida.  Nam  licet  hoc  judicium  quodammodo 
divinum  sit,  tamen  quatenus  fit  inter  homines, 
humano  modo  perfici  debet.  Confirmatur  se- 
cundo,  nam  qui  sic  confitetur,  non  tenetur 
postea  illam  contessionem  iterare  ;  ergo  im- 
plevit  preeceptum  divinum  de  confessione  ; 
ergo  fecit  confessionem  validam,  verumque 
sacramentum  recepit,  quia  preeceptum  divi- 
num  ad  hoc  obligat.  Antecedens  patet,  quia 
non  potest  humano  modo  aliter  impleri  prse- 
ceptum,  quam  cum  hac  existimatione  proba- 
bili,  el  inculpabili,  alias,  nunquam  conscien- 
tiee  possent  esse  pacatse  et  securae  de  confes- 
sione  rite  facta.  Unde,  cum  materia  hujus  sa- 
cramenti  consistat  in  actibus  humanis,  et  par- 
tim  iuternis,  de  quibus  non  potest  homo  ha- 
bere  evidentiam  ,  non  videtur  verisimile  im- 
positum  esse  prseceptum  de  tali  actu,  nisi  qua- 
tenus  cadit  in  humanam  cognitionem  proba- 
bilem,  facta  morah  diligentia;  ergo  verisimile 
est  non  aliter  fuisse  institulam  mateiiam  hu- 
jus  sacramenti.  Et  confirmatur  tertio  a  simili; 
nam   essentialis   materia    hujus    sacramenti 


DISPUTAT 

quoad  actum  exteriorera  e  t  confessio  inlegra; 
et  tamen  nou  requiritur,  ut  in  re  semper  sit 
integra,  sed  in  existimatione  inculpabili  poe- 
nitentis;  nam,  si  diiigentiam  moralem  acllii- 
beat,  et  putet  se  contiteri  omnia  quse  commi- 
sit,  licet  aliquid  omittat,  valida  est  confesaio; 
ergo  eadem  proportione  judicandum  est  de 
materia  quoad  actum  internum,  nimirum  ita 
requiri  actionem,  ut,  si  inculpabiliter  existi- 
metur,  quamvis  in  re  non  sit,  sufnciat.  Ultimo 
confirmant  hanc  sententiam  fereomniafunda- 
menta  aliarum  opinionum  ;  et  illud  prsecipue, 
quod  heec  dispositio  sufhcit  ad  veram  accusa- 
tionem,excorde  et  bona  fide  factam,  propter 
quam  maxime  hic  dolor  postulatur.  Atque 
heec  sententia  inter  omnes,  quas  retuli,  pro- 
babilior  est. 

Attrilionem  veram  et  supernaturalem  de  omni- 
bus  mortalibus  esse  de  essentia  hujus  sacra- 
vnenti,  vera  sententia. 

5.  Conclusio  probatur  ex  Tridentino.  — 
Probatur  ratione . — Dicendum  nihilominus  est 
attritionem  veram,  ac  supernaturalem  de  om- 
nibus  peccatis  mortalibus  in  confessione  de- 
claratis,  quorum  poenitens  conscientiam  ha- 
bet,  esse  de  essentia  hujus  sacramenti.  Hanc 
sententiam  sub  his  terminis  pauci  Theologi 
proponunt;  eam  tamen  supponunt  omnes, 
qui  negant  dari  sacramentura  poenitentiae  in- 
forme,  praeserlim  Gabriel,  d.  17,  q.  1,  art.  1, 
dub.  2,  circa  med. ;  et  Adrian.,  q.  5  de  Con- 
fess.;Major,  d.  17,  q.  9;  Medin.,  Cod.  de 
Confess.,  q.  de  Confessione  ficta  iteranda, 
et  alii  citandi  sect.  seq.  Favet  etiam  interdum 
D.  Thom.  et  nonnulli  alii,  ut  statim  dicam  ; 
et  ex  parte  Sylvest.,  verb.  Confessio,  1,  q.  22. 
Probatur  autem  primo  generaliter  ex  Conc. 
Trid.,  sess.  14.  Nam  in  c.  1  dicit,  contritio- 
nera  esse  partem  hujus  sacramenti,  quod  su- 
pra  explicuimus  intelligendum  esse  de  parte 
essentiali.  Statim  vero  in  cap.  4  declarans 
hanc  partem  illius  sacramenti ,  solum  illos 
modos  contritionis  ponit,  qui  per  se  etiam 
sufficiunt  ad  effectum  sacramenti,  nihil  om- 
nino  distinguens  inter  dispositionem  ad  effec- 
tum,  et  partem  sacramenti;  ergo  sentit  eam- 
dem  attritionem  requiri  ad  conticiendum  sa- 
cramentum,  quaj  ad  effectum  conferendum 
sufficiat.  Secundo  probatur  ratione  generali, 
quia  materia  sacramenti  talis  esse  debet,  ut, 
quantum  est  ex  parte  ejus,  sufficiat  ad  verita- 
tem  forrase  sacramenti;  sed  in  prgesenti,  ut 
materia  sit  talis,  necessaria  est  illa  attritio  ; 
ergo  illa  revera  pertinet  ad  essentialem  mate- 


XX.  SECT.  TV.  437 

riam.  Major  ex  terminis  videtur  per  se  nota, 
quia  verifas  formae  est  de  essentia  ejus,  v.t 
quia  ex  iila  pendet  efficacia,  et  consequenter 
significatio  practica  sacramenti,  quod  etiam 
in  omnibus  sacramentis  videre  licet.  Minor 
declaratur,  quia  non  potest  judex  juste  et  ef-- 
ficaciter  absolvere  reum,  nisi  ex  vi  accusatio- 
nis  et  dispositionis  ille  se  exhibeat  absolutione 
dignum  ;  sed  forma  sacramenti  illud  signifi- 
cat  in  hoc  sacramento;  ergo  ad  veritatem 
suam  requirit,  ex  parte  accusationis  et  roa- 
terise,  illara  attritionem,  quae  ex  se  satis  sit 
ad  praedictam  significationem,  et  efficaciam 
formae.  Et  confirmatur  ac  declaratur;  nam, 
cum  hoc  sacramentum  per  se  primo  sit  ad  re- 
mittendum  actuale  peccatum ,  illi  directe  re- 
pugnat  actuale  peccatum,  commissum  in  ipso 
sacramento  ;  ergo  illa  dispositio,  quae  per  se 
necessaria  est,  ut  ipsa  accusatio  et  confessio 
fiat  sine  novo  mortali  crimine,  est  etiam  per 
se  necessaria  ad  valorem  sacramenti  et  ad 
efficaciam  formse;  ergo.  Tandem  confirmo, 
quia  essentialis  materia  ex  Christi  institutio- 
ne  petenda  est ;  haec  autem  institutio,  vel 
auctoritate  certa,  vel  ratione  convenienti  cx 
aliis  principiis  fidei  colligenda  est;  omnes 
autem  aliae  opiniones  nulla  nituntur  auctori- 
tate  certa;  huic  autem  multum  favet  Concil. 
Trident.,  et ,  spectato  fine  bvvjus  sacramenti, 
et  formae  ejus,  haec  institutio  est  convenien- 
tior,  ut  rationes  factae  declarant;  ergo  merito 
credimus  hanc  fuisse  Chiisti  institutionem. 

Attritionem  ad  xalorem  sacramenti  debere  in- 
cludere  efficacem  voluntatem  non  peccandi  de 
ccetero. 

6.  Probatur  exTridentino.  -Deinde  probatur 
dicta  sententia,  per  singulas  parles  in  ea  pro- 
positas  discurrendo.  Et  imprimis,  quod  talis 
attritio  debeat  esse  efficax,  et  includens,  non 
tantum  velleitatem,  sed  etiam  absolutam  vo- 
luntalem  non  peccandi  de  ceetero,  docuit  ex- 
presse  Cajetanus,  sibi  contrarius,  in  Summa, 
verb.  Confessio  ex  parte  confessi  iteranda.  Te- 
nent  etiam  Gabr.,  Major,  Adrian.  et  Medina, 
citati  sect.  praeced.,  circa  fin.,  et  Petr.  Soto, 
lect.  3  de  Confess.,  sumiturque  ex  eodemloco 
ConciliiTridentini  dicentis,  talem  esse  neces- 
sarium  dolorem,  qui  voluntatem  peccandi  ex- 
cludat.  id  est,  cum  quo  vuluntas  peccandi  si- 
mul  esse  repugnet;  alioqui,  quamvis  con- 
tingat  hominem  habere  dolorem,  et  non 
habere  actualem  voluntatem  peccandi,  si 
tamen  dolor  talis  non  est,  ut  ex  se  non  re- 
pugnet   simul  esse   cum  tali  voluntate,  re- 


438  DISPUTAT. 

vera  non  est  dolor,  qui  excludit  illam  volan- 
tatem,  sed  aliunde  contingit  illa  carere.  At 
vero,,  quoties  displicentia  de  peccato  talis  est, 
ut  ex  se  habeat  adjunctam  solam  velleitatem 
non  peccandi,  quantum  est  ex  se,  non  exclu- 
dit  voluntatem  peccandi;  quia  voluntas  pec- 
candi  et  velleitas  non  peccandi  optime  pos- 
sunt  esse  simul ;  ergo  talis  displicentia  in- 
sufficiens  est  etiam  ad  valorem  hujus  sacra- 
menti. 

7.  Ratione  idem  osienditur. — Prseterea  ar- 
gumentor  ratione,  quiaincredibile  per  se  est, 
eam  confessionem  esse  validam,  quse  est  cum 
actuali  proposito  iterum  peccandi  mortaliter, 
et  cum  actuali  complacentia  peccati  commis- 
si  ;  sed  hujusmodi  propositum  et  complacen- 
tia  esse  potest  cum  illa  imperfecta  detesta- 
tione  seu  velleitate,  ut  per  se  constat,  quia 
illiactusnon  suntrepugnantes  ;  ergo  illa  non 
est  sufficiens  ad  valorem  hujus  sacramenti ; 
si  enim  illa  sufficeret,,  quidquid  cum  ilia  con- 
jungeretur,  non  essetcontra  essentiamsacra- 
menti.  Secundo,  hoc  sacramentum  institutum 
est  per  modum  judicii;  ergo  intelligi  debet 
juxta  formam  et  tenorem  veri  judicii,  cle 
cujus  ratione  est,  ut  si  sil  evidenter  injustum, 
et  continens  intolerabilem  errorem^  sententia 
in  illo  lata  sit  prorsus  nulla ;  illa  autem  con- 
fessio  factaillo  modo  talis  est,  ut  in  illam  non 
possit  cadere  forma  hujus  sacramenti,  nisi 
cum  evidenti  injustilia  et  intolerabili  errore; 
ergo  talis  sententia  seu  forma  erit  semper 
nulla  ;  ergo  et  illa  materia  est  insufficiens  ad 
hoc  sacramentum  conficiendum.  Tertio,  hoc 
potest  probari,  quia  credendum  est,  ita  insti- 
tuisse  Christum  Dominum  hoc  sacramentum, 
sicut  necessarium  et  expediens  futurum  erat 
ad  usum  ejus ;  sed  confite/i  peccata  ex  certa 
scientia  cum  illo  dolore  inefficaci,  et  vellei- 
tate ,  nunquam  poterat  esse  expediens  ad 
usum  hujus  sacramenti,  neque  conferre  ali- 
quid  poterat  ad  salutem  animarum  ;  ergo. 

8.  Differentia  inter  baptismum  et  pceniten- 
tiam  -quantum  ad  inlernum  dolorem.  —  Di- 
ces:  hac  ratione  probaretur,  ablutionem  ba- 
ptismf  susceptam  prava  intentione  ,  vel  cum 
affectu  peccati,  non  esse  materiam  sufficien- 
tem  sacramenti ,  quia  non  potest  esse  expe- 
diens  ad  salutern  animse.  Sed  hoc  non  est  si- 
mile,  quia  iu  baptismo  inlerior  dispositio  sus- 
cipientis  non  est  pars  sacramenti,  sed  sola 
ablutio  exterior,  ut  est  a  ministro  intendente 
perficere  sacramentura  ,  et  ut  sic  est  indiffe- 
rens,  et  independens  ab  affectu  rainistri,  seu 
suscipientis.  At  vero  in  hoc  sacramento  dis- 


XX.  SEGT.  IV. 
positio  interior  est  pars  sacramenti,  et  exte- 
rior  confessio  non  est  sufficiens  pars  ,  nisi  ut 
procedens  ab  interna  detestatione  peccati ;  si 
autem  procedit  a  solo  illo  dolore  imper- 
fecto,  preesertim  cognito,,  est  per  se  mala,  et 
insufficiens  ad  justam  absolutionem  de  pec- 
cato  ;  ergo  non  est  verisimile  instituisse  Chri- 
stum  hanc  tanquam  sufficientem  materiam 
hujus  sacramenti.  Tandem  confirmo  ,  quia 
dolor,  qui  non  excludit  voluntatem  peccandi, 
revera  non  sufficit  ad  veram  accusationem. 
Denique  illa  sententia  non  satisfacit  dictis 
Conciliorum  et  Sanetorum,  qui.,  ubicunque 
de  hac  materia  loquuntur,  hujusmodi  confes- 
siones  omnino  rejiciunt,  ut  sacrilegas,  et  in- 
sufficientes. 

Non  sufficere  adtalorem  fiujus  sacramenti  do- 
lorem  ex  motivo  mere  humano  conceptum. 

9.  Prima  ratio.  —  Secundo  loco  probatur 
non  sufficere  dolorem  conceptum  ex  motivo 
mere  naturali ,  sed  necessariam  esse  attritio- 
nem  supernaturalem.  Quod  sentiunt  Doctores 
paulo  antea  citati.  Et  non  obscure  indicavit 
Concilium  Tridentinum,cum  dixit  esse  Spiri- 
tus  Sancti  donum.  Et  idem  sentit  D.  Thom., 
q.  84,  art.  1.  Nam  postquam  in  solut.  ad  l, 
dixit,  materiam  essentialem  hujus  sacramenti 
consistere  in  actibus  pcenitentis.  subdit  in  so- 
lut.  ad  2,  hos  actus  originem  ducereexinspi- 
ratione  interna  ;  quia  in  hoc  sacramento  ma- 
teria  non  exhibetura  ministro,  sedaDeoiute- 
rius  operante.  Ratio  vero  imprimis  esse  po- 
test,  quia,  si  dolor  procedat  ex  motivo  mere 
naturali  et  humano,  quantum  est  ex  se,  non 
avertit  voluntatem  ab  affectu  culpee,  sed  ad 
summum  continet  ab  actu  externo;  unde  non 
sufficit  ad  veram  accusationem  coram  Deo, 
sed  potius  videbitur  illa  esse  narratio  quee- 
dam  periculi  proprii,  aut  incommodi.  Si  vero 
actus  ille  est  ex  aliquo  motivo  honesto,  et  vir- 
tutis,  tamen  mere  naturali,  etiam  est  insuffi- 
ciens  ad  veram  attritionem,  quam  describit  et 
requirit  Concilium  Tridentinum ,  quod  est  in 
hac  materia  potissimum  fundamentura.  Est 
etiara  insufficiens  ad  propriam  accusationem 
de  peccato,  Deo  factam  ;  nam,  licet  proxime 
fiat  confessori ,  tamen  revera  principaliter 
Deo  fieri  debet.  Prseterea  ha?c  pars  videtur 
manifesta,  quando  pcenitens  suara  dispositio- 
nem  bene  novit  (de  illo  enim  ,  qui  ignorat, 
postea  dicemus).  Nam  ille,  qui  hoc  modo  con- 
fitetur,  accedit  cum  actuali  conscientia,  et  vo- 
luntate  peceandi  mortaliter  ;  ergo  non  est 
sufficienter  dispositus   ad  hoc  sacramentum 


DISPUTAT. 
suscipiendum.  Antecedens  probatur  ex  supra 
dictis,  quia  ille  accedit  indispositus  ad  effec- 
tura  sacramenti ;  ergo  peccat  mortaliter  ita 
accedendo  voluntarie  ,  sicut  dicto  modo  ac- 
cedit.  Consequentia  vero  probatur  ex  dictis , 
quia  de  ratione  et  essentia  hujus  sacramenti 
est ,  ut  pcenitens  accedat  detestando  efficaci- 
ter  omne  peccatum  mortale,  atque  adeo  sine 
actuali  complacentia  alicujus  peccati  mor- 
talis. 

10.  Seeunda  ratio.  —  Tertia  ratio.  —  Se- 
cundo  ex  Cajetano  supra  confirmatur  et  ex- 
plicatur  haec  ratio,  quia  hujusmodi  poenitens 
sciens  etvidens  reprsesentat  se  sacerdoti  tan- 
quam  inabsolubilis,  seu  omnino  absolutione 
indignus ;  ergo  de  se  non  sufficit  illa  disposi- 
tio  ad  valorem  sacramenti  hujus.  Cujus  ratio- 
nis  vis  ita  explicatur.  Quia,  cum  poenitens 
accedit  ita  dispositus,  vel  oecultat  confessori 
hanc  dispositiouem  ,  seu  potius  indispositio- 
ncm  suam,  et  sic  confessio  est  nulla,  quia 
non  est  integra  ;  vel  proponit  confessori  suam 
dispositionem,  et  sic  suamet  confessione  tes- 
titicatur  se  esse  indignum  absolutione  ;  ergo 
incredibile  est  hujusmodi  accusationem  et 
tesdticationem  in  hoc  sacramento  faciam  suf- 
ficere  ad  valorem  absolutionis  in  eodem  foro. 
Sicut  enim  impoenitens  coram  Deo  est  inca- 
pax  remissionis  peccati,  ita  impoenitens  in  hoc 
foro,  est  incapax  absolutionis  in  eodem  foro  ; 
ergo  talis  absolutio  nulla  est.  et  consequenter 
ipsa  materia  estinsufficiens.  Tertio,  quia  vel 
hsec  sententia  intelligit  esse  necessariam  ab- 
solutam  et  efficacem  detestationem  omnium 
omnino  peccatorum;  et  sic  est  impossibilis, 
quia  illius  peccati ,  quod  pcenitens  committit 
accedendo  cum  tali  dispositione  a  se  cognita, 
non  potest  habere  efficacem  detestationem, 
quandoquidem  est  in  actuali  voluntate  illius ; 
vel  intelligit  esse  necessariam  hujusmodi  de- 
testationem  de  peccatis  praeteritis,  non  vero 
de  illo  quod  actu  committit ;  et  hsec  est  vo- 
luntaria  distinctio  ,  quia  non  est  major  ratio 
de  uno  quam  de  alio,  cum  non  minus  sit  ma- 
teria  hujus  sacramenti  unum,  quam  aliud. 

1 1 .  Evasio. — Accedens  ad  sacrameniicm  sine 
dispositione  ad  efectum  non  recipit  sacramen- 
tum. — Sed  dicet  aliquis,  hsec  argumenta  non 
procedere  in  eo  casu,  quo  pcenitens  actuali- 
ter  non  peccat  accedendo  ad  confessionem 
cum  tali  dispositione  cognita.  Quod  accidere 
potest  altero  e  duobus  modis.  Priino,  si  invin- 
cibiliter  existimaret  illam  dispositionem  esse 
sufficientem,  non  tantum  ad  sacramentum  , 
sed  etiam  ad  effectum  sacramenti ;  secundo  si 


XK   SECT.  IV.  439 

existimaret  non  esse  peccatum  accedere  ad 
sacramentum  sine  dispositione  ad  effectum. 
Respondetur,  hujusmodi  confessionem  factam 
cum  hac  ignorantia,  praesertim  priori  modo, 
pertinere  potius  ad  punctum  sequens ,  ubi 
disputabimus,  an  hsec  materia  hujus  sacra- 
menti  necessario  sit  attritio  vera,  vel  sufficiat 
putata.  Namin  dicto  casu  illa  detestatio,  cum 
existimetur  sufficiens  dispositio  ad  effectum 
sacramenti,  merito  dici  potest  existimata  at- 
tritio,  vel  etiam  contritio,  saltem  extrinsece, 
seuper  informationem  gratise  aequirendae  per 
sacramentum;  itaque  de  hoc  modo  disposi- 
tionis  ibi  dicemus.  Posterior  autem  modus 
ignorantise,  prseterquam  quod  moraliter  vix 
accidere  potest,  ita  ut  a  peccato  excuset,  om- 
nino  est  per  accidens,  et  nihil  refert  ad  valo- 
rem  confessionis ;  quia  nec  moraliter  cdnfert 
ad  modum  doloris  ,  neque  ad  modum  accu- 
sationis.  Quod  dupliciter  declaratur.  Primo, 
quia  ille  dolor  de  peccato,  mere  humanus  et 
naluralis,  per  se  est  insufficiens  duplici  titulo 
ssepe  tacto,  scilicet,  quia  non  avertit  de  se  vo- 
luntatem  a  peccato,  seu  ab  affectu  peccati ; 
quod  autem  hic  ethunc  propter  ignorantiam, 
vel  existimationem  aliquamvoluntas  actu  non 
peccet,  est  per  accidens,  et  non  mutat  qua!i- 
tatem  materise,  vel  dispositionis  ;  et  quia  hu- 
jusmodi  dolor  non  sufficit  ad  veram  accusa- 
tionem  peccati  coram  Deo  ;  non  enim  omnis 
narratio  peccati  proprii  cum  aliquo  dolore 
habet  rationem  accusationis,  ut  per  se  con- 
stat ;  ergo  ille  modus  doloris  intrinsece  est 
insufficiens  ad  vaiorem  hujus  sacramenti,  ne- 
que  propter  illam  ignorantiam  potest  fieri 
sufficiens.  Quserationes,  licet  efficaciusproce- 
dant  de  secundo  modo  ignorantiae,  etiam  ad 
primum  possunt  applicari.  Denique  haec  con- 
ciusio  ex  omnibus  dicendis  magis  constabit. 

Attritionem  veram  esse  necessariam  ad  hoc 
sacramentum,  et  non  suf/icere  existimatam  , 
pnesertim  vincibiliter. 

12.  Principmm  notatu  dignum.  —  Tertio 
probatur  altera pars  assertionis,  nimirum  hanc 
attritionem  veram  et  realem  necessariam  es- 
se,  et  non  sufficere  existimatam,  praesertim 
existimatione  vincibili,  quae  non  excuset  a 
culpa  mortali.  Quam  partem,  prseter  aucto- 
res  supra  citatos  ,  indicavit  Bonav.,  d.  17,  2 
part.,  art.  2,  q.  3.  Nec  Durand.  aut  Richard. 
supra  citati  contradicunt,  necetiam  Navarr., 
namin  Sum.,  c.  9,  n.  16,  affirmat,  eum,  qui 
confitetur,  non  adhibita  debita  diligentia,  et 
ob  id  aliquod  peccatum  omittit ,  teneri  ad 


440  DISPUTAT. 

confessionera  iterandam,  quia  culpa  sua  inte- 
gritatem  oraisit,  quod  verissimum  esse  infra 
ostendam.  Unde  colligo  hoc  geuerale  princi- 
pium,  qui  culpa  sua,  preesertirn  mortali,  omit- 
titaliquid  per  se  necessarium  ad  valorem  hu- 
jussacramenti,committere  essentialem  defec- 
tum,  ideoque  facere  confessionera  nullara  et 
iterandam;hac  eni«  de  causaqui  culpabiliter 
omittit  integritateni.tenetur  confessionemite- 
rare  ;  eadem  enim  vel  major  ratio  est  de  qua- 
cunque  alia  parte  necessaria.  Constat  autem 
veram  attritionem,  per  se  loquendo,  necessa- 
riam  esse;  nam  hoc  ut  miniinum  probant,  quee 
hactenus  circa  preecedentes  partes  diximus. 
Et  Concilium  Fiorentinum  et  Tridentinum 
hoc  satis  expresse  docent.  Nam  quod  Floren- 
tinum  ait,  dolorem  de  peccato  commisso  esse 
primam  partem  sacramenti,  non  de  putato 
dolore,  sed  de  vero  loquitur  ;  dolor  enim  tan- 
tum  putatus,  non  est  dolor  ;  sicut  quando 
ait,  confessionem  et  satisfactionem  esse  par- 
tes,  de  vera  confessione  et  satisfaclione  loqui- 
tur.  Concilium  idem  Tridentinum  hoc  diserte 
declafavit,  definiens  hunc  dolorem,  et  assi- 
gnans  ejus  motivum  et  originem,  quam  ex 
dono  Spiritus  Sancti  habet,  et  alia  similia  , 
quee  non  cadunt  nisi  in  talem  dolorem  de 
peccato,  qui  vera  supernaturalis  attritio,  vei 
contritio  sit;  ergo  haec  necessaria  est,  saltem 
per  se  loquendo.  Imo,  sihocmodo  necessa- 
ria  non  esset,  neque  illius  existimatio  neces- 
saria  esset,  sed  sufficere  posset  alius  dolor  , 
etiamsi  de  illo  cognosceretur  non  esse  veram 
attritionem;  quia,  ut  supra  injsimilidicebam, 
falsa  illa  existimatio  per  se  non  est  bona  dis- 
positio,neque  augetillam;  undeneque  etiam 
est  pars  sacramenti  ;  ergo  per  se  non  potest 
postulari,  sed  ad  summum  ut  excuset  ab  ali- 
qua  culpa.  At  vero,  si  attritio  vera  non  esset 
per  se  necessaria  ad  hoc  sacramentum,  non 
esset  ullaculpa  illam  omittereetiam  volunta- 
rie  ;  ergo  existimatio  ejus  non  esset  necessa- 
ria  ad  excusandum  a  culpa  ;  ergo  sine  causa 
postularetur. 

43.  Objectio.  —  Enodatur. — Dices  ,  quara- 
vis  non  sit  per  se  necessaria  ad  substantiam 
sacramenti,  eSse  per  se  necessariam  ad  effec- 
tum,  et  ex  hac  parte  cadere  sub  obligationem, 
et  propterea  etiam,  quando  illa  in  re  deest, 
necessariam  esse  exislimationem  ejus,queeex- 
cuset  a  culpa.  Sed  contra  hoc  est,  nam  licet 
de  invincibili  existimatione  id  posset  susti- 
neri  ,  tamen  de  vincibili,  de  qua  nunc  agi- 
mus,  nullo  modo,  quia  heec  non  excusat  a 
culpa,  utsupponimu? ;  ergosine  causa  postu- 


XX.  SECT  IV. 
latur.  Nain  quod  excuset  a  tanta  veHanta  cul- 
pa,  id  est,  magis  seu  directe  voluntaria,  pa- 
rum  refert,  si  semper  sistimus  in  latitudine 
culpa3  mortalis.  Alioqui  idem  esset  in  integri- 
tate,  et  quolibet  alio  defectu  simili,  quod  est 
contra  principiura  positum,  et  contra  omnem 
rationem,  absque  ullo  probabili  fundamento  ; 
nam  cum  hujusmodi  pcenitens  sit  notabiliter 
negligens  in  examinanda  sua  conscientia  et 
pcenitentia,  nullam  habet  legitimam  excusa- 
tionem,  ob  quam  dicamus  dolorem  illum 
acceptari  a  Deo,  vel  aChristo  institutum  esse, 
ut  sufficientem,  cum  alias  Concilia  absolute 
reqnirant  veram  attritionem. 

M.  Inmoralibus  idem  est  aliquid  ex  negli- 
gentia  culpab ili,  ac  cognitione  omittere. — Con- 
fessio  sine  vera  attritione  culpabiliter  vera  pu- 
tata,  oion  est  integra.  —  Quod  enim  alii  aucto- 
res  aiunt,  hoc  deservire  ad  pacificandas  con- 
scientias,  nullius  momenti  est,  tum  quia  non 
est  bona  pax,  quee  in  errore  fundatur  ;  tum 
etiam  quiapotiuspotest  esse  occasionegligen- 
tiee  in  preeparanda  conscientia  ad  confessio- 
nem  debito  modo.  Accedit  preeterea,  quod  in 
moralibus  et  apud  Deum  ejusdem  culpee  est 
aliquid  committere  ex  negligentia  culpabili, 
et  ex  cognilione ;  solum  enim  differt  in  volun- 
tario  magis  vel  minus  perfecto  ;  si  ergo  ille 
dolor  imperfectus  et  cognitus  non  est  verus, 
nec  sufficiens,  nec  culpabiliter  ignoratus  suf- 
ficiens  erit.  Cur  enim  ex  illa  negligentia 
debet  peccator  illud  commodum  reportare, 
ut  sibi  sufficiat  imperfectus  dolor,  qui  satis 
non  esset,  si  post  examinatam  conscienliam 
suam  illum  cognosceret?Preeterea,  in  mora- 
libus  non  minus  excusat  passio  vehemens , 
quam  ignoranlia  negligens;  at  vero,  sipceni- 
tens  ob  vehementem  passionem  et  affectum 
ad  peccatum,  solum  habeat  displicentiam  im- 
perfectam,  et  hoc  ipsum  faleatur,  non  pro- 
pterea  facit  confessionem  validam  ;  ergo  nec 
propter  ignorantiam  vincibilem  essepotest  va- 
lida  talisconfessio.  Maxime,  quia  necesse  est, 
ut  talis  confessio  sit  non  integra,  quiaille  ho- 
mo  dum  sicconfitetur,  actu  mortaliter  peccat, 
et  cum  alioqui  non  advertat  culpara  ,  quara 
tunc  committit,  non  potest  illam  confiteri , 
cumque  totum  hoc  fundetur  in  negligentia  et 
ignorantia  culpabili,  non  fit  sineculpa;  ergo 
talis  confessio  est  etiara  culpabiliter  non  in- 
tegra,  et  consequenter  insufficiens,ut  postea 
videbimus.  Adde  quod  de  illo  peccato  vixpo- 
test  ullus  dolor,  etiara  imperfectus,  haberi. 
Denique  heec  pars  a  fortiori  constabit  ex  se- 
quenti. 


Confessionem  ex  attritione  humana  factam  , 
etiamsi  invincibiliter  supernaturalis  existi- 
mctur,esse  nullam. 

15.  Quarto  probanclum  est,  adeo  esse  ne- 
cessariam  veram  altritionem  supernaturalem 
ad  substantiam  hujus  sacramenti,  ut  illa  de- 
iiciente,  existimata  non  sufficiat,  etiamsi  in- 
vincibilis  ignorantia  intercedat.  Quod,  pra^ter 
auctores  supra  citatos,  docuit  Ruard.,  art.  3 
contra  Lutherum.  Et  praecipue  suadetur  ar- 
gumento  sumpto  ex  Concilio  Tridentino,  et  his 
qnae  supra  dixi.  Nam  Concilium  eamdem  at- 
tritionem,  et  eisdem  verbis  requirit,  ut  par- 
tem  sacramenti,  et  ut  dispositionem  ad  effec- 
tum  ejus  ;  sed  supra  ostendimus  in  ratione 
dispositionis  non  sufficere  attritionem  solum 
existimatam,  etiam  invincibiliter;  ergo  neque 
in  ratione  partissufficit.  Deinde,  quia  Conci- 
lium  dicit  illam  attritionem,  quee  est  pars, 
esse  donum  Spiritus  Sancti,  quod  etiam  dixit 
D.  Thomas  supra  citatus  ;  at  vero  in  attritio- 
ne  existimata,  neque  ipse  dolor  est  donum 
Spiritus  Sancti,  quia  supponitur  esse  imper- 
fectus,  et  mere  naturalis,  neque  etiam  existi- 
matio,  quia  est  deceptio  qusedam ;  ergo.  Prse- 
terea ,  quia  Concilia  dicuut  ,  vinum  ,  verbi 
gratia,  esse  materiam  Eucharistise,  nerno  di- 
cere  potest,  acetum  invincibiliterputatum  vi- 
num,  aliquando  sufficere.  Neque  solum  in 
materia  quae  est  res  sensibilis,  sed  etiam  in 
materia  quae  est  actus  humanus,  hoc  verum 
habet ;  ut  in  sacramento  Ordinis,  si  materia 
essentialis  est  tactus  calicis,  vel  patenee,  etiam 
si  quis  invincibiliter  putet  se  tetigisse,  si  re- 
vera  non  tetigit,  nihil  factum  est ;  quia  igno- 
rantiahumana  nonmutatmateriam,  nec  Deus 
supplet  essentialem  defectum  ob  privatum  er- 
rorem;  ergo  idem  cum  proportione  est  in 
prsesentidicendum.  Ratioveroseu  congruen- 
tia  institutionis  illa  est  prsecipue,  quia  ad  ve- 
ritatem  formae  hujus  saeramenti  per  se  neces- 
saria  est  attritio  vera,  et  non  putata  quomo- 
docunque,  quia  sine  illa  non  potest  homo  re- 
vera,  et  cum  effectu  absolvi. 

16.  Adtcritatem  formce pcenitentice  non  suf- 
ficit  aptitiulinalis  significatio.  —  Nec  sufficit 
respondere  ,  ad  veritalem  hujus  formee  satis 
esse  aptitudinalem  significatioiiem  ,  id  est, 
absolvere  ,  quantum  est  ex  se.  Nam,  licet 
hoc  sit  verum  respectu  alicujus  impedimenti, 
seu  causai  extrinsecas.,  aut  per  accidens ,  ta- 
men  respectu  proprise  materiae,  et  per  se,  re- 
quirit  actualem  efficaciam  gratia?,  et  hanc  si- 
gnificat  (per  se  etiam  loquendo)  ex  vi  verbi, 


l)!cPL'TAT.  XX.  SECT.  IV.  441 

alsolvo;  ergo  ex  se  requirit  materiam  propor- 
tionalam  ad  veritatem  talis  verbi  et  significa- 
tionis.  Denique  confirmatur,  quia  ignorantia 
invincibilis  solum  polest  operari  excusatio- 
nem  culpse  ;  quod  hic  non  est  satis,  nam  quae- 
rimus  veritatem  materise  ;  alias  etiam  igno- 
rantia  invincibilis  juris  sufficeret,  quod  nemo 
dicet.  Nam,  si  quis  sciens  et  videns  confite- 
retur  sine  vera  attritione,  cum  dolore  ahquo 
ex  solo  motivo  humano  ,  quantumvis  excusa- 
relur  a  culpa,  putans  illam  confessionem  suf- 
ficere,  nihilominus  verum  sacramentum  non 
reciperet,  quia  ex  certa  scientia  veram  ma- 
teriam  non  apponit ;  ergo  excusalio  a  culpa 
non  satis  est. 

17.  Differentia  inter  dolorem  et  integrita- 
tem  confessionis.  —  Unde  in  hoc  est  magna 
differentia  inter  dolorem  et  integritatem  con- 
fessionis ,  ex  qua  argumentum  in  contrarium 
sumebatur  ,  eo  quod  integritas  interdum  vi- 
detur  suppleri  per  ignorantiam  invincibilem ; 
est  autera  longe  diversa  ratio,  quia  essentialis 
materia  est  confessio  formaliter  integra  ,  non 
materialiter,  seu  quee  sit  de  omuibus  peccatis, 
solum  quatenus  post  debitam  diligentiam 
memoriae  et  conscientise  occurrunt  tanquam 
necessario  contitenda,quse  integritas  per  hai.c 
negalionem  recte  explicatur,  ut  in  ea  nullum 
peccatum  mortale  culpabiliter  taceatur;  cujus 
signum  est,  quia  ex  quacunque  alia  causa  ex- 
cusetur  homo  a  cnlpa  tacendo  aliquod  pecca- 
tum,  sive  illa  causa  sit  vem ,  sive  ex  invinci- 
bili  ignorantia  juris  existimata,  sufficit,  etiam- 
si  peccatum,  quod  omittitur,  non  sit  oblitum, 
sed  cognitum.  At  vero  in  interiori  dolore  non 
ita  est,  sed  raateria  necessaria  quoad  hanc 
partem  est  attritio  vera,  et  in  re  ipsa  existens. 
Et  ratio  differentiae  assignari  potest,  quia 
confessio  per  se  et  natura  sua  pendet,  tum  ex 
memoria  peccatorum  ,  lum  etiam  ex  aliis  cir- 
cumstantiis  moralibus,  quas  concurrere  opor- 
tet,  ut  necessaria  sit ;  nam  ille  actus  absolute 
et  nude  sumptus,  non  est  semper  expediens, 
neque  aptus  ,  ut  sub  necessitate  proecipiatur  , 
nisi  debitis  circumstantiis  vestiatur.  Et  ideo 
formalis  integritas  materioe  multum  pendet 
ex  conscientia,  et  memoria  poenitentis.  At 
vero  poenitentia  interior  absolute  et  simplici- 
ter  bona  est,  expediens,  imo  et  per  se  neces- 
saria  ad  remissionem  peccatoi  um ;  et  ideo 
non  ita  pendet  expcenitentis  opinione,  ut  per 
illius  existimationem  etiam  inculpabilem  sup- 
pleatur. 

18.  Simililudo  inter  confessionem  exterio- 
rem  et  attritionem .  —  Quud  potest  a  simili  de- 


DISPUTAT. 

clarari  ex  necessitate  ejusdem  pcenitentiae 
interioris  ad  remissionem  peccati.  Nam,  quia 
pcenitentia  interior  est  necessaria  necessitate 
medii  ad  remissionem  peccati ,  non  sufficit 
existimatio  ejus  ad  supplendum  illius  defec- 
tum  ;  licet  enim  fortasse  talis  existimatio  ex- 
cuset  a  nova  culpa,  non  tamen  supplet,  neque 
applicat  medium  necessarium  ad  talem  effec- 
tum.  Ita  ergo,  quia  pcenitentia  interior,  quae 
sit  vera  contritio  vel  attritio,  est  necessaria 
necessitate  medii  seu  materiae  acl  constituen- 
dum  hoc  sacramentum,  si  illa  desit,  existi- 
matio  ejus,  quantumcunque  excuset  a  culpa, 
non  potest  supplere  defectum  ejus.  Quocirca, 
polius  in  hoc  est  aliqualis  similitudo  inter 
confessionem  exteriorem  et  attritionem,  quod 
sicut  absque  vera  exteriori  confessione  pec- 
cati  non  potest  fieri  hoc  sacramentum,  ita  nec 
sine  vera  attritione  interiori;  et  sicut  illa  non 
suppletur  per  existimationem,  ita  neque  haec; 
nam,  si  quis  bona  fide,  seu  absque  culpa  sua 
absolvatur  sine  praevia  confessione,  non  pro- 
ptereafietsacramentum.Item,  sicutconfessio, 
quae  fit  de  aliquibus  peccatis,  aliis  justa  excu- 
satione  ornissis,  est  quidem  sufficiens  materia, 
ita  etiam  attritio  de  peccatis  confessis  est  per  se 
sufficiens  materia,  imo  illa  sola  pertinet  pro- 
prie  ad  hanc  partem  materialem,  ut  statim  di- 
cemus.  Ac  denique  sicut  confessio  illa,  quse  ex 
justa  causa  fit  de  quibusdam  peccatis  et  non 
de  aliis  ,  ita  est  sufficiens,  ut  non  satisfaciat 
per  se  pro  peccatis  non  confessis,  sed  reliquat 
necessitatem  illa  confitendi  debito  tempore  , 
ita  etiam  interior  pcenitentia  de  omnibus  pec- 
catis  etiam  non  confessis,  necessaria  est,  ut 
remitti  possint.  Illud  ergo  exemplum  de  con- 
fessione  potius  confirmat  hanc  sententiam, 
quam  illam  impugnat. 

Satisfit  argumentis  contrariarum  opinionum. 

19.  Atque  ita  manet  non  solum  confirmata 
hsec  pars,  vernm  etiam  soluta  fundamenta 
oppositse  sententiae.  Nam  prascipuum  erat  il- 
lud,  quod  sumebatur  ex  integritate.  Csetera 
vero  omnia,  quse  in  hoc  nitebantur,  quod  ho- 
mo  tunc  adhibet  humanam  diligentiam,  et 
excusatur  a  culpa^  et  ex  intentione  sua  facit 
veram  accusationem  ,  hsec,  inquam,  et  simi- 
lia,  parum  probant,  quia,  licet  hoc  judicium 
humanum  videatur,  tamen  revera  est  divi- 
num,  nam  in  eo  homo  se  gerit  ut  instrumen- 
tum  et  minister  Dei ;  veritas  autem  et  sub- 
slantia  divini  judicii  non  est  posita  in  humana 
existimatione^  sed  in  conformitate  ad  rem  ip- 
sam ;  et  ideo,  licet  illa  videatur  esse  vera  ac- 


XX.  SECT.  IV. 
cusatio,  tamen  in  re  ipsa,  et  apud  Deum  non 
est,  Et  ob  eamdem  causam,  licet  illa  existi- 
matio  excuset  a  culpa,  non  sufficit  ad  verita- 
tem  talis  judicii  seu  sacramenti.  Denique, 
non  exigit  ab  homine  existimatam  pceniten- 
tiam,  sed  veram,  ideoque  qui  tantum  habet 
existimatam,  licet  forte  excusetur  a  culpa,  in 
re  tamen  non  impletillud  pra;ceptum,  etideo 
semper  manet  obligatio  illud  implendi,  quo- 
ties  constiterit  illam  existimationem  falsam 
fuisse;  ita  ergo  dicendum  est  de  preecepto 
confessionis  ita  dolorosae,  ut  ex  vera  attritio- 
ne  procedat.  Nam  hoc  est  quoddam  divinum 
preeceptum  determinans  modum  pcenitentite, 
veram  tamen  pcenitentiam  sub  tali  modo  ab 
homine  exigens;  et  ideo,  qui  in  re  illam  non 
exercet,  licet  per  ignorantiam  excusetur  a 
transgressione,  re  tamen  vera  illud  non  im- 
plet,  ideoque  per  se  ex  vi  talis  prsecepti  sem- 
per  manet  obligatio  illud  implendi. 

20.  Cani  evasio.  —  Prcecluditur.  —  Attri- 
tio  subsequens  confessionem  peccatorum  non 
est  pars  sacramenti.  — Respondent  vero  Cano 
et  alii  manere  quidem  obligationem  implen- 
di,  quantum  ad  id  quod  defuit,  nimirum  quo- 
ad  attritionem  addendam  ,  non  vero  quoad 
confessionem  iterandarn.,  quse  jam  integra 
facta  fuit.  Sed  boc  nonrecte  dicitur,  tum  quia 
attritio  non  est  utcunque  pra^cepta  in  lege 
nova,  sed  ut  pars  hujus  sacramenti ;  illa  vero 
attritio,  quee  postea  haberi  potest,  non  est 
pars  sacramenti;  vanum  enim  et  improbabile 
videtur  quod  quidam  aiunt,  illam  esse  par- 
tem  sacramenti,  ex  eo  solum,  quod  cadit  in 
peccata  jam  confessa;  constat  enim  hoc  esse 
falsum,  quia  talis  altritio  nec  per  se  sensibilis 
est,  cum  sit  mere  interna,  nec  conjungitur  ali- 
cui  signo  sensibili,  quo  manifestetur  et  sensi- 
bilis  fiat;  nam  confessio,  quse  praecessit,  non 
indicat  dolorem,  qui  postea  subsequitur,  cum 
non  sit  effectu-s  ejus ,  sed  mere  per  accidens 
ad  invicem  se  habeant;  et  ideo  haec  pars  talis 
est,  ut  natura  sua  prsecedere  debeat  confes- 
sionem,  vel  comitari ;  non  ergo  satis  est,  ut 
cadat  in  peccata  jam  confessa.  Alioqui  quo- 
ties  contritio  reperitur  circa  peccata  confes- 
sa,  semper  esset  pars  sacramenti,  haberetque 
effectum  ex  opere  operato  ;  quod  verisimile 
non  est,  cum  illa  confessio  mere  per  accidens 
se  habeat  ad  illam  contritionem,  neque  sit  si- 
gnum  ejus.  Igitur  non  satisfacit  quis  in  dicto 
casu  suse  obligationi  babendo  attrilionem, 
nisi  per  aliquam  confessionem  talium  pecca- 
torum,  eam  subjiciat,  et  conjungat  clavibus 
Ecclesiae,  ut  fiat  pars  sacramenti.  Atque  si- 


DISPUTAT.  XX.  SECT.  IV. 


443 


mile  argumentum  fieri  potest  ex  parte  con- 
fessionis,  quia  non  quaecunque  confessio  prse- 
cipitur,  sed  illa,  quee  ex  vera  attritione  pro- 
ceclat,  et  sit  vera  accusatio  coram  Deo  ;  talis 
autem  confessio  facta  non  fuit,  licet  facta 
fuerit  exterior  narratio  peccatorum  ;  ergo  ma- 
net  semper  obligatio  iterandi  confessionem. 
Item  proecipitur  talis  confessio,  quee  sit  pars 
sacramenti  in  actu;  non  est  autem  pars  actu, 
quee  non  est  unita  parti  essentiali,  qualis  in 
preesenti  est  vera  attritio ;  ergo  ob  hoc  etiam 
per  illam  confessionem  non  impletur  hoc  di- 
vinum  prseceptum ,  etiam  quoad  ipsam  con- 
fessionem;  quia  hsec  duo,  scilicet,  confessio, 
et  dolor,  ex  vi  preecepti  hujus  sacramenti  non 
preecipiuntur  ut  disjuncta  et  separata,  sed  ut 
conjuncta,  et  constituentia  unam  materiam 
sensibilem,  et  essentialem  hujus  sacramenti. 
Quando  ergo  confessio  non  ita  fit,  licet  forte 
excusatio  intercedat  per  ignorantiam,  semper 
manet,  ex  vi  necessitatis  hujus  sacramenti, 
obligatio  ad  iterandam  confessionem  eorum- 
dem  peccatorum  mortalium. 

21.  Ignorantia  excusans  a  culpa  ob  confes- 
sionem  indebite  factam  frequentius  excusat  ab 
iteranda  confessione. —  Dico  autem  semper, 
qnantum  estex  vi  pracepti,et  necessitate  sacra- 
menti ;  quia  in  casu,  de  quo  loquimur,  mora- 
liter  loquendo,  frequentius  accidit  ut  igno- 
rantia,  quee  prius  excusavit  a  culpa,  quando 
confessio  sine  debito  valore  facta  est,  semper 
postea  excuset  ab  iteranda  confessione  illo- 
rum  peccatorum.  Atque  hoc  sufficit  ad  vitan- 
dum  quod  contraria  sententia  nobis  objicie- 
bat  de  turbanda  pace,  et  quiete  conscientia- 
rum  ;  nam  ad  hanc  pacem  et  quietem  suffi- 
cit  illa  bona  fides,  cum  qua  quispiam  confes- 
sus  est  ex  inculpabili  lgnorantia,  nam  cum 
eadem  potest  esse  semper  qnietus  absque 
scrupulo  iterandi  confessionem,  nisi  casu  ac- 
cidat  postea  veriorem  rerum  notitiam  com- 
parare,  qnae  plane  ostendat  priorem  decep- 
tionem,  et  bonam  fidem  auferat ;  tunc  enim 
nullum  est  inconveniens,  quod  ablata  excu- 
satione,  urgeat  obligatio  talia  peccata  confi- 
tendi ;  neque  hoc  est  contra  quietem,  sed 
potius  ad  generandam  veram  conscientiee 
pacemeontert.  Potest  autem  hoc  facile  acci- 
dere,  quando  prior  excusatio  orta  fuit  ex 
ignorantia  juris,  quiaheec  potest  facile  perci- 
pi,  et  mutari ;  quando  vero  orta  fuit  ex  igno- 
rantia  facti  (in  quo  casu  nunc  maxime  loqui- 
mur),  rarissime  id  continget.  Est  enimhomi- 
ni  perdifficile  suam  internam  dispositionem 
prout  in  re  est  cognoscere ;  et  ideo,  si  eo  tem- 


pore,  quo  illam  exercet,  per  ignorantiam  in- 
vincibilem  fallitur,  et  putat  essse  attritionem 
cum  non  sit ,  quomodo  postea,  illa  jam  tran- 
sacta,  melius  eam  cognoscet,  intelligetque  se 
cleceptum  fuisse  ?  Itaque  ob  hanc  causam, 
practice  loqueudo,  aut  nunquam,  aut  rarissi- 
me  insurget  iila  obligatio  absque  excusatione, 
quantum  attinet  ad  necessitatem  preecepti ; 
quantumvero  spectat  ad  necessitalem  medii, 
tollenturper  accidens  illa  peccata  per  alias 
confessiones  validas,  aut  per  contritionem. 

Attritionem  universalem  de  mortalibns  con- 
fessis  esse  necessariam. 

22.  Quintoloco  probanda  est  ultima  pars 
in  nostra  sententia  proposita,  nimirum  ne- 
cessariam  esse  talem  attritionem,  quee  uni- 
versalis  sit  de  omnibus  peccatis  mortalibus 
confessis.  Ad  quam  intelligendam  revocan- 
dum  est  in  memoriam,  quod  supra  de  con- 
tritione  et  attritione  traditum  est ;  nam  illa 
prior  semper  est  universalis  de  omnibus 
peccatis  ex  vi  motivi ;  heec  autem  ita  potest 
esse  de  uno  peccato,  ut  non  sit  de  omnibus. 
Etideo  de  vera  contritione,  non  esset  neces- 
saria  heec  pars  ;  nam  si  confessio  fiat  ex  vera 
contritione,  regulariter  etiam  fiet  ex  dolore, 
qui  formaliter  cadat  in  omnia  peccata  con- 
fessa,  ac  proinde  ex  hac  parte  sufficiat  ad 
valorem  sacramenti,  quod  statim  amplius  de- 
clarabiraus.  At  vero  attritio  potest  esse  de 
uno  peccato,  ut  dixi,  et  non  de  omnibus,  ne- 
que  formaliter,  neque  virtute;  et  ideo  addi- 
mus,  necessariam  esse  universalem  attritio- 
nem  de  omnibus  peccatis  confessis,  sive  illa 
habeatur  generatim  per  unum  actum  sub  ali- 
qno  generali  motivo,  sive  speciatim  de  sin- 
gnlis  peccatis  sub  propriis  et  specialibus  mo- 
tivis.  Ratio  autem  est,  quia  confessio  debet 
esse  integra  de  omnibus  peccatis  mortalibus; 
ita  et  atlritio  debet  esse  integra  de  eisdem 
peccatis ;  quia  sine  attritione  integra  non 
posset  confessio  esse  integra  in  rationeverse 
accusationis  sacramentalis,  ut  ex  hactenus 
dictis  satis  patet.  Atque  ex  hac  ratione  intel- 
ligi  potest,  ex  vi  materiee  hujus  sacramenti 
solum  esse  necessariam  universalem  attri- 
tionem  de  omnibus  peccatis  confessis,  quam- 
vis  ad  effectum  sacramenti  requiratur  attritio 
universahs  de  omnibus  peccatis  mortalibus 
commissis, et  nunquam  per  veram  pceniten- 
tiara  retractatis,  utdicemus  sectione  sequen- 
ti.  Suntautem  hee  du*  universalitates  atlri- 
tionis  separabiles.  Nam  potest quis  babere  plu- 
rimapeccata,  quam   in  confessione  aperiat, 


4i4  DISPUTAT.  XX 

ut,  verbi  gratia,  quando  aliquorum  oblivisci- 
tur  ;  ergo  tunc  posset  esse  attritio  universalis 
de  omnibuspeccalis  confessis,  et  non  de  om- 
nibus,  quse  in  re  existunt. 

23.  Attritv)  de  mortalibus  in  confessione 
omissisnon  estpars  sacramenti. —  Est  tamen 
necessaria  acl  ejus  valorem.  —  Dicimus  ergo, 
per  se  loquendo,  necessarium  esse  ac  sufii- 
cere  veram  attritionem  de  omnibus  peccatis 
confessis,  quia  hsec  necessaria  est  et  sufficit 
ad  integram  accusationem,  etiamsi  non  se 
extendatad  ea  peccata  de  quibus  non  fitcon- 
fessio.  Imo_,  licet  coniingat  aliqua  peccata 
taceri  in  confessione ,  et  de  illis  haberi 
veram  attritionem,  illa  non  erit  pars  sa- 
cramenti,  licet  sit  dispositio  ad  effectum.  Pa- 
tet,  quia  neque  informat  confessionem,  nec 
fit  sensibilis  per  illam,  sed  mere  inlerior  ma- 
net;  non  est  ergo  pars  sacramenti  sensibilis, 
nec  conjungitur  clavibus,  iitper  eas  elevetur 
ad  significationem  et  efficaciam  sacramenta- 
lem.  Dices:  ergo,si  quis  ex  justacausa  taceat 
aliquod  peccatum  in  confessione,  cujus  me- 
moriam  habet,  quamvis  illius  nullam  attri- 
tionem  habeat,  dummodo  eam  habeat  de  his 
quse  confitetur,  erit  valida  confessio  ;  quod 
est  aperte  falsum.  Respondetur  negando  se- 
quelam  ;  nam  is  qui  confitetur,  ex  generali 
lege  sacramentorum  tenetur  non  ponere  obi- 
cem  effectui  sacramentali  ;  ille  autem,  si  ha- 
bet  conscientiam  peccati,  tenetur  agere  pce- 
nitentiam  illius,  proportionatam  sacramento, 
et  ex  illo  capite  tenetur  etiam  ille  pcenitens 
dolere  de  peccato  illo,  quod  in  confessione 
tacet,  quia  licet  tunc  non  requiratur  dolor 
ad  accusationemejus,  eo  quod  non  sitfutura, 
est  tamen  necessarius  ad  tollendum  obicem, 
et  digne  suscipiendum  sacramentum ;  ac 
proinde,  si  voluntarie  omittatur,  in  ipsa  con- 
fessione  actuale  peccatum  committitur,  quod 
repuguat  valori  hujus  sacramenti,  ut  saepe 
diximus.  Et  ideo  solum  potest  contingere  ca- 
sus  ille,  quando  ex  naturali  oblivione,  et  pec- 
catum  aliquod  in  confessione  omittitur,  et  at- 
tritio  etiam  ad  ipsum  non  extenditur,  vel  for- 
maliter  ex  intentione  operantis,  vel  virtuali- 
ter  ex  vi  motivi,  quia  videlicet  non  est  uni- 
versale,  sed  particulare. 

Sitne  confessio  nulla,  quando  attritio  vera  so- 
lum  cle  quihusdam  peccatis  confessis  et  non 
de  omnibus  nabetur. 

24.  Sed  quseret  rursus  aliquis,  an,  si  con- 
tingat  confessionem  fieri  cum  vera  attritione 
aliquorum  peccatorum,  non   taraen  omnium 


SECT.  IV. 

etiam  illorum,  quaj  in  confessione  dicunlur, 
confessio  nulla  sit.  Potest  autem  casus  hic 
moraliter  contingere,  ul  si  pcenitens  tantnm 
habeat  singulares  attritiones  peccatorum 
proutea  sigillatimconfitetur,  et  de  uno  pec- 
cato  doleat  propter  turpitudinem  ejus,  de 
alio  vero  propter  infamiam,  vel  aliud  tempo- 
rale  detrimentum ;  vel  de  uno  efficaciter,  et 
cum  absoluto  proposito  emenda?,  de  alio  vero 
minime,  sed  per  displicentiam  tantum  inef- 
ficacem.  Videtur  enim  ex  dictis  sequi  talem 
confessionem  semper  esse  nullam,quia  deest 
illi  materia  essentialis,  quae  est  universalis 
attritio,  vera  et  efficax. 

25.  Si  ex  ignorantia  culpabili  fiat,  nullum 
recipitur  sacramentum,  secus  si  ex  inculpabili. 
—  Nihilominus  dicendum  existimo  non  sem- 
per  esse  nullam  talem  confessionem  ,  sed 
distinctione  utendum  esse.  Nam,  si  pcenitens 
sciens  et  videns,  vel  ex  ignorantia  culpabili 
mortaliter  talem  attritionem  omittat  hujus 
peccati  mortalis,  quod  est  materia  necessa- 
ria  talis  confessionis,  tunc  confessio  erit  nul- 
la ;  si  autem  illa  omissio  contingat  ex  igno- 
rantia,  vel  inadvertentia  inculpabili,  confes- 
sio  non  erit  simpliciter  nulla,  sed  solum  te- 
nebitur  aliquis  peccatum  illud  iterum  confi- 
teri,  cujus  veram  attritionem  non  habuit,  si 
defectum  commissum  postea  recognoscat. 
Existimo  enim  quoad  hanc  partem  ita  esse 
judicandum  de  universitate  attritionis,  etejus 
defectu,  sicut  de  integritate  confessionis , 
ejusque  defectu.  Nam  attritio,  quatenus  est 
parshujus  sacramenti,  confessioni  copulatur, 
quia  et  per  illam  sensibilis  fit,  et  propter 
ejus  ventatemrequiritur;igiturcumea  etiam 
servat  proportionem,  quantum  ad  necessita- 
tem  in  ratione  partis.  Sicut  ergo  confessio 
illa,  in  qua  peccatum  aliquod  omnino  tace- 
tur  ob  inculpabilem  oblivionem,  valida  est, 
licet  materialiter  non  sit  integra,  ita  confes- 
sio  illa,  in  qua  peccatum  aliquod  absque  ve- 
ra  attritione  aperitur  ,  mutila  quidem  est 
quoad  illam  partem,  quia  secundum  eam 
non  est  vera  et  sacramentalis  confessio;  ni- 
hilominus  tamen  mutilatio  illa  materialis 
tantum  est,  quia  inculpabiliter  fit  ;  ergo  non 
reddit  confessionemnullam,  quia  ea  non  ob- 
stante,  quoad  caetera  manet  confessio  vera, 
quia  ex  vera  attritione  facta  est,  et  formaliter 
integra,  quia  nihil  cum  culpa  tacetur,  aut 
sine  debito  modo  dicitur.  Ergo  eadem  ratione 
illa  atiritio  est  tunc  sufficiens  ad  veritatem 
sacramenti,  quia  est  vera  et  supernaluralis, 
et  de  omnibuspeccatis  rite  confessis,  seu  quaj 


DISPUTAT.  XX.  SECT.  IV 


445 


poenitens  hic  et  nunc  potuit  ita  confiteri,  ut 
ex  sola  confessione  illorum  sacramentalem 
confessionem,  et  formaliter  integram  faciat. 

26.  Peccatum  autem  sic  confessum  sine  dolure 
debet  iterum  pcenitens  confiteri.  —  Carentia 
ergo  attritionis  circa  alia  peccata  solum  est 
defectus  quidam  materialis  integritatis,  qui 
non  est  contra  substantiam  sacramenti.  Et- 
enim,  si  peccata  illa  fuissent  omnino  oblita 
tam  in  confessione  quam  respectu  doloris, 
quia  videlicet  ad  illa  nullo  modo  extenderen- 
tur,  confessio  fuisset  valida  ,  ut  supra  dictum 
est;  ergo  a  fortiori,  licet  fuerint  oblita,  ut  sic 
dicam,  respectu  verae  attritionis,  et  non  res- 
pectu  exterioris  confessionis,  seu  narrationis, 
si  oblivio  seque  naturalis  et  incuipabilis  fuit, 
confessio  erit  valida.  Eadem  vero  ratione  ac 
proportione  tenebitur  quis,  per  se  loquendo, 
iterum  confiteri  illa  peccata,  quae  sine  ulla 
vera  attritione  narravit,  non  minus  quam  si 
illa  omnino  dicere  omisissct  propter  oblivio- 
nem  ;  quia  perinde  est  non  confiteri  aliquod 
peccatum  debito  modo  essentiali ,  et  ad  veri- 
tatem  accusationis  necessario,  ac  omnino  non 
confiteri  illud.  Unde,  si  omnia  peccata  illo 
modo  dicta  fuissent,  omnium  confessio  ite- 
randa  esset;  ergo  idem  est  proportionaliter 
quo'ad  partem,  quia  quoad  iliam,  ut  dixi,  non 
fuit  sacramentalis  confessio,  neque  ad  inte- 
gritatem  ejus  pars  illa  pertinuit.  Denique 
quia  ille  pcenitens  tenetur  postea  babere  at- 
tritionem  talis  peccati,  non  tantum  absolute, 
sed  ut  partem  sacrameuti ;  non  potest  autem 
esse  sacramenti,  quod  prrecessit,  propter  ra- 
tiones  supra  in  simili  puncto  tactas ;  ergo 
oportet  ut  iterum  conjungatur  confessioni 
peccati,  qua3  sit  vera  pars  alterius  sacramen- 
ti.  Ex  bis  ergo  satis  constat  qualis  dolor  sit 
de  substantia  hujus  sacramenti,  et  quid  de 
aliis  opinionibus  adductis  sentiendum  sit , 
quomodove  iliarum  fundamentis  sit  satisfa- 
ciendum. 

An  necesse  sii  atlritionem  formaliter  concur- 
rere,  et  antecedere  confessionem. 

27.  Formalem  dolorem  necessario  dtbere  co?i- 
currere  ad  sacramentalem  confessionem.  —  Do- 
lor  ex  universali  motivo  virfute  se  extendit  ad 
omnia  mortalia.  —  Attritio  non  est  necesse  ut 
terminetur  ad  singula  peccata. — Nonnulla  ve- 
ro  supersunt  brevia  dubia  explicanda.  Unum 
est,  annecesse  sit  hujusmodi  attritionem  for- 
maliter  concurrere ,  et  an  tempore,  vel  sal- 
tem  natura  debeat  anlecedere  confessionem 
ipsam.  In  qua  re   dno,  videntur  mihi  certa. 


Primo  necessarium  esse,  ut  formalis  dolor, 
qui  sit  contritio,  vel  attritio,  qualis  a  nobis 
descripta  est,  concurrat  ad  sacramentalem 
confessionem  mortalium  peccatorum  ;  hoc 
enim  ut  minimum  probant  omnia,  qua?  hac- 
tenus  adducta  sunt ,  et  sine  dubio  Concilium 
Florentinum  et  Tridenlinum,  cum  assignant 
materiales  partes  hujus  sacramenti,  aperte 
loquuntur  de  formali  dolore,  seu  detestatione 
per  pcenitentiam.  Item  est  optima  ratio,  quia 
hic  formalis  actus  pcenitentise  est  per  se  ne  - 
cessarius  ad  remissionem  mortalis  peccati,ut 
supra  ostensum  est ;  quse  necessitas  maxime 
occurrit,  quando  quis  justificari  vult  de  pec- 
calis,  quse  actu  recogitat ;  hoc  autem  fit  in 
hoc  sacramentOj  quia  confessio  non  fit  sine 
recogitatione  peccatorum,  et  in  ordine  ad 
eorum  remissionem ;  ergo  merito  ita  est  in- 
stitutum ,  ut  formalem  aliquam  pcenitentiam 
essentialiler  requirat,  maxime  cum  vera  ac- 
cusatio  de  peccato  apud  Deum  sine  pio  animi 
dolore  fieri  non  possit.  Ex  quo  obiter  colligo 
contritionem,  vel  attritionem  propter  pcenas 
inferni,  aut  aliud  universale  motivum,  licet 
formaliter  terminetur  ad  unum  peccatum 
particulare  ,  virtute  comprehendere  omnia 
peccata  mortalia;  nihilominus  tamen  in  ordi- 
ne  ad  confessionem  necessariam  csse  contri- 
tionem,  vel  altritionem ,  quae  formaliter  ter- 
minetur  ad  omnia  peccata,  de  quibus  fit  con- 
fessio  ,  quia  hujusmodi  formalis  poenitentia 
est  per  se  necessaria  de  peccatis  commissis, 
et  ad  eorum  veram  accusationem.  Non  opor- 
tet  tamen  ,  ut  ad  singula  peccata  specialiter 
terminetur  per  repetitionem  plurium  ac- 
tuum;  quia  hoc  nec  ad  veram  pcenitentiam, 
neque  ad  veram  accusationem  necessarium 
est;  sed  sufficit  dolor  universalis  de  omnibus 
peccatis  confuse  conceptis,  qui  virtute  exten- 
datur  ad  singula  ,  prout  de  illis  accusatio  fit 
in  virtute  talis  doloris. 

28.  Potest  dolor  tempore  antecedere  confes- 
sionem. —  Debet  iamen  formaliter,  vel  virtua- 
liter  ad  confessionem  referri.  —  Secundo  est 
certum  posse  quidem  dolorem  hunc  tempore 
antecedere  ipsam  confessionenij  uon  tamen 
id  esse  necessarium,  sed  aliquando  posse  co- 
mitari  confessionem  ipsam.  Prior  pars  con- 
stat,  quia  juxta  communem  usum,  confessio- 
nem  antecedit  cogitatio  peccatorum ,  quae 
optime  fitj  si  cum  vero  animi  dolore  fiat; 
postea  vero  fit  confessio  in  virtute  talis  reco- 
gitationis  et  doloris.  Contingere  autem  potest, 
ut  in  actuali  confessioneita  homo  atlendatad 
peccatorum  explicationem,  ut  nullum  inter- 


446  DISPUTAT. 

num  dolor-em  lunc  actu  exerceat.Itempotest 
accidere,  ut  dum  absolutio  conceditur,  nullus 
iteretur  dolor,  vel  ob  naturalem  distractio- 
nem,  vel  ob  aliam  causam,  et  nihilominus 
sacramentum  illud  sine  dubio  validum  est,  et 
confessio  sufficiens,  quia  moraliter  illi  con- 
jungitur  dolor,  qui  prsecessit,  et  virtute  sua 
illam  confessionem  informat ;  potest  ergo  in- 
terdum  dolor  tempore  antecedere  confessio- 
nem.  Solum  oportet  advertere  semper  esse 
necessarium  ut  talis  dolor  internus  ex  inten- 
tione  pcenitentis  formali,,  vel  virtuali,  ad  con- 
fessionem  referatur;  quod  fit  quoties  quis 
peccata  recogitat,  et  de  eis  dolet,  ut  ea  confi- 
teatur,  vel  prsebet  signum  sui  doloris  in  or- 
dine  ad  confessionem  faciendam,  seu  abso- 
lutionem  obtinendam ,  ac  denique  quoties 
quis  dolet  de  peccatis  cum  expresso  proposito 
illa  confitendij  ex  cujus  virtute  postea  confes- 
sionem  facit,  nam  quilibet  ex  bis  modis  £uffi- 
cit  ad  veram  accusationem;  aliqua  vero  hu- 
jusmodi  relatio  necessaria  est ,  quia  intentio 
sacramenti,  et  partium  ejus  in  ordine  ad 
constitutionem  illius,  necessaria  est  ad  sa- 
cramentum  conficiendum. 

29.  Non  est  necesse  ut  attritio  tempore  an- 
tecedat  confessionem. — Altera  vero  pars,  sci- 
licet,  quod  haec  temporalis  antecessio  doloris 
simpliciter  necessaria  non  sit,  probatur  fa- 
cile,  quia  non  est  de  necessitate  hujus  sacra- 
menti  ut  recogitatio  illa  tempore  antecedat; 
potest  enim  in  rigore  fieri  in  ipsa  confessione, 
si  ob  eam  causam  non  timeatur  periculum 
oblivionis  alicujus  materise  necessarioe.  ltem, 
quamvis  recogitatio  antecedat,  potest  fieri 
sine  ulla  interna  pcenitentia,  quse  haberi  pos- 
tea  potest  in  ipsa  actuali  narratione  peccato- 
rum,  quod  satis  omnino  est  ad  veram  confes- 
sionem  taciendam ;  ergo  potest  contritio  tem- 
pore  comitari  confessionem,  etiamsi  nullo  mo- 
do  prsecedat  duratione.  Nam  ordine  naturee 
dici  potest  hic  preecedere,  quia  illa  confessio, 
quatenus  est  accusatio,  a  tali  dolore  procedit. 

An  necesse  sit  ut  dolor  saltem  natura  confcs- 
sionem  antecedat. 

30.  Satis  esse  ut  liabcatur  ante  absolutio- 
nem. — Hinc  vero  difficultas  oritur,  an  hsec 
antecessio  secundum  naturae  ordinem  neces- 
saria  sit  ad  valorem  confessionis,  et  conse- 
quenter,  an  omnino  necessarium  sit,  ut  con- 
tritio  non  sit  posterior  confessione,  sed  ad  mi- 
nimum  cum  illa  tempore  concurrat.  Videtur 
enim  ex  dictis  sequi,  necessarium  esse  nt 
contritio  de  peccato  saltem  natura  sit  prior, 


XX.  SECT.  IV. 

quam  ejus  confessio  ;  quia  necessitas  cohtri- 
tionis  in  prsesenti  est,  ut  confessio  veram  ra- 
tionem  accusationis  habeat^  ad  hoc  autem 
necesse  est,  ut  confessio  ex  contritione  pro- 
cedat  ;  ergo  oportet  ut  contritio  ordine  na- 
tura3  antecedat.  Unde  ulterius  videtur  sequi, 
necessarium  esse  ut  contritio  non  subsequa- 
tur  confessionem,  sed  ad  minimum  'coexistat 
illi,  quia  prioritas  naturse  saltem  requirit  co- 
existentiam  causse  cum  effectu  ;  nam  haec 
causalitas  ad  quamdam  efficientem  pertinet. 
In  contrarium  vero  est,  quia  juxta  commu- 
nem  usum  fidelium  tam  pcenitentium,  quam 
confessorum,  post  absolutam  confessionem 
peccatorum  omnium,  solent  excitari  ad  gene- 
ralem  contritionem  peccatorum  eorumdem, 
et  ad  exhibenda  signa  ejusdem  contritionis, 
seu  doloris,  idque  censetur  ex  hac  parte  suf- 
ficiens,  ut  rite  et  recte  detur  absolutio,  sive 
dolor  antea  preecesserit,  sive  non.  Dico  ergo, 
hoc  etiam  satisesse  ad  veritatem  sacramenti. 
Ratio  est,  quia,  licet  tota  prior  narratio  pec- 
catorum,  quatenus  tempore  antecessit  con- 
tritionem,  nondum  habuerit  completam  ra- 
tionem  accusationis,  ut  ratio  prius  facla  con- 
vincit ,  tamen,  quatenus  postea  informatur 
per  consequentem  contritionem,,  et  ut  sic  in- 
formata  subjicitur  clavibus  ab  ipsomet  pceni- 
tente  postulante,  vel  expectante  absolutio- 
nem,  sufficienter  consummatur  in  ratione  ac- 
cusationis  sacramentalis  ;  hoc  ergo  satis  est 
ad  veritatem  sacramenti. 

JSitne  propositum  non  peccandi  de  ratione  at- 
tritionis  necessarue  ad  valorem  sacramenti. 

31.  Prior  opinio  affirmans. — Medina. — 
Posterior  opinio  negans. — Ulterius  vero  dubi- 
tabit  aliquis  an  propositum  non  peccandi 
sit  etiam  de  ratione  hujus  attritionis  necessa- 
rise  ad  sacramentum.  In  quo  duse  videntur 
esse  extremae  sententiee.  Prior  est  affirmans 
seque  necessarium  esse  propositum  ac  dolo- 
rem.  Quod  sentit  Medina,  Cod.  de  Confes.,  q. 
de  Confessione  ficta  iterauda.  Et  favent  illi 
Concilium  Florentinum  et  Tridentinum.  Nam 
Florentinum  ait,  primam  partem  hujus  ma- 
teriee  esse  contritionem,  ad  quam  pertinet 
dolor  de  peccato  cum  proposito  non  peccandi 
de  csetero  ;  quod  etiam  dicit  Concilium  Tri- 
dentinum,  cap.  4.  Aliavero  sententianec  vir- 
tuale  propositum  requirit.  Quod  sentiunt  auc- 
tores  citati  in  opinione  impugnata,  sectione 
preecedente,  circa  finem;  etaperteSoto,  dist. 
17,  q.  1,  art.  2,  dum  ait,  confessionem  nun- 
quam  esse  tictam  ex  defectu  propositi,  si  ta- 


DISPUTAT.  XX.  SECT.  IV. 


447 


men  poenilens  sunm    defecium  confiteatur. 

32.  Propositumnon  peccandi  viriuale  suffi- 
cere  adsacramentum. — In  confessione  mortalis 
requiritur  formale  propositim.  —  Nec  satis 
estconfiteri  talem  defectum. —  Dicendum  vero 
existimo,  propositum  saltem  virtuale  esse  de 
essentia  hujus  sacramenti.  Hoc  constat  ex 
supra  dictis,  quia  absoluta  et  efficax  detesta- 
tio  peccati  est  de  essentia  hujus  sacramenti ; 
constat  autem  hujusmodi  efficacem  detesta- 
tionem  includere  saltem  virtuale  propositum 
nunquam  simile  committendi.  Unde  ulterius 
addo,  si  confessio  sit  de  mortalibus  peccatis, 
per  se  loquendo  necessarium  esse  propositum 
formale  vitandi  illa,  quia  revera  tale  proposi- 
tum  est,  per  se  loquendo,  necessariumadlia- 
bendam  veram  pcenitentiam  etattritionemde 
tali  peccato,  ut  ex  dictis  constat.  Unde  fit,  ut 
si  aliquis  sciens  et  videns  confiteatur  de  hu- 
jusmodi  peccato  sine  tali  proposito,  et  in  ea 
dispositione  velit  absolutionem  reeipere,  sine 
dubio  graviter  peccet,  et  consequenter  sa- 
cramentum  sit  nullum,  juxta  principia  supra 
posita.  Nec  refert  quod  suum  defectum  con- 
fiteatur  (quidquid  Soto  dicat),  quia  illa  con- 
fessio  fit  cum  actuali  complacentia,  vel  com- 
missione  mortalis  peccati,  et  ex  hacparte  est 
omnino  nulla.  A  posteriori  etiam  potest  sumi 
morale  signum  ;  nam  qui  videt  se  non  ha- 
bere  propositum,  et  non  vult  illud  efficere, 
signum  est  nec  propositum  virtuale  habere  ; 
nam  hoc  habito,  et  posita  clicta  advertentia, 
facillimum  esset  habere  formale.  Unde  nihil 
est  magis  usitatum  in  administratione  bujus 
sacramenti,  quam  exigere  a  fidelibus  propo- 
situm  cavendi  peccata,   prsesertim  mortalia. 

33.  Formale  propcsitum  non  esl  tam  neces- 
sarium  ac  dolor,  prcesertim  in  confessione  ve- 
malium. — Ultimo  vero  addo,  formale  propo- 
situm  non  videri  mihi  tam  necessarium  quam 
formalem  dolorem,  et  maxime  quando  mate- 
ria  est  venialis.  Unde  si  quis  bona  fide  vere 
detestetur  peccatum  quod  confitetur,  et  non 
advertat  ad  formale  propositum  in  futurum, 
ita  ut  in  omittendo  non  peccet,  existimo  sa- 
cramentum  esse  validum,  et  sufficere  propo- 
situm  virtualein  doloreiuclusum.  Ratio  esse 
potest,  quia  Concilium  Tridentinum,  loquens 
de  attritione,  non  tam  expresse  requirit 
formale  propositum,  sed  solum  dolorem  il- 
lum,  qui  voluntatem  peccandi  excludat ; 
praidictus  autem  dolor  revera  excludit  hauc 
voluntatem,  cum  excludat  virtuale  proposi- 
tum  contrarium.  Item,  quia  attritio  formaliter 
consistit  in  dolore,  seu  retractatione  peccati 


cominissi,  et  cum  confessio  consistat  in  ac- 
cusatione  de  commisso  peccato,  maxime  in- 
trinsecerequirit  detestationem  ejusdem  pec- 
cati ;  unde  dispositio  in  futurum  non  videtur 
esse  tam  intrinseca,  et  ideo  non  videtur  esse 
omnino  eadem  ratio. 

An  propositum  obediendi  confessori  in  omni- 
bus  sitdenecessitate  contritionis,  ut  estpars 
sacramenii. 

34.  UJtimo  expeditur  ex  dictis  aliud dubium, 
quod  hic  tractari  solet,  videlicet,  an  proposi- 
tum  obediendi  confessori  in  omnibus  sit  de 
necessitate  contritionis  seu  attritionis,  quee  est 
pars  essentialis  hujus  sacramenti.  Ad  hoc 
enim  breviter  dicendum  est,  in  tantum  esse 
hoc  propositum  necessarium  ,  in  quantum 
continetur  in  universali  proposito  servandi 
omnia  mandata  ;  in  iis  enim,  quae  confes- 
sor  proecipere  potest,  pcenitens  tenetur  obe- 
dire,  et  consequenter  habere  animum  et 
propositum  obediendi  et  servandi  hoc  prse- 
ceptum ,  sicut  caetera.  Duo  autem  sunt 
quae  confessor  prsecipere  potest  :  primum 
pertinet  ad  satisfactionem  pro  poena  de- 
bita  peccatis  commissis,  de  qua  potestate 
et  obligatione  iili  respondente,  dicam  infra 
in  materia  de  satisfactione.  Secundum  est 
pertinens  ad  debitam  dispositionem ,  vel 
emendationem  in  futurum,  in  quo  fere  nihil 
novum  potest  confessor  preecipere,  sed  expli- 
care  potius  et  proponere  pcenitenti  id,  quod 
alias  ipse  facere  tenetur,  ut  quod  restituat, 
vel  occasionem  tollat,  etc,  ut  bene  notavit 
Sylvest.,  verb.  Restitutio,  5,  §  7.  Nam,  si 
quid  potest  confessor  ex  sua  potestate  adde- 
re,  totum  reducitur  ad  impositionem  satisfac- 
torias  pcenitentise.  An  vero  in  hujusmodi 
rebus,  quas  confessor  faciendas  proponit,  te- 
neatur  pcenitens  sequi  judicium  vel  opinionem 
confessoris,  vel  potius  e  contrario  confessor 
teneatur  conformari  opinioni  pcenitentis,  di- 
cemus  infra  agentes  de  obligationibus  confes- 
soris,  et  de  modo  quo  se  gcrere  debet  circa 
pcenitentem. 

SECTIO  V. 

Utrum  confessio  possit  esse  informis  ex  defectic 
doloris. 

\ .  Variis  modis  potest  dici  confessio  infor- 
rnis. — Hsec  queestio  annexa  est  prsecedenti, 
et  ex  principiis  positis  expediri  facile  potest, 
et  ideo  hoc  loco  tractanda  est,  sicut  tractatur 
a  doctoribus  in  4,  d.  17.  Confessio  ergo  in- 


448  DISPUTAT. 

formis  variis  modis  dici  potest.  Primo  illa, 
quse  non  informatur  vera  sacramentali  forma; 
et  hoc  modo  non  est  dubium  quin  possit  dari 
confessio  informis,  ut  si  sacerdos  post  audi- 
tam  confessionem  nolit  absolvere,  vel  non 
cum  debita  intentione,  etc,  ex  qua  confes- 
sione  constat  non  fieri  sacramentum.  Secun- 
do,  dici  potest  confessio  informis,  illa,  quse 
ex  quocunque  defectu  essentiali  insufficiens 
est  ad  conficiendum  sacramentum,  sive  ex 
defectu  integritatis,  sive  doloris,  sivejurisdic- 
tionis,  etc,  et  hoc  etiam  modo  coustat  con- 
fessionem  posse  esse  informem.  Sed  de  bis 
modis  nunc  non  agimus.  Tertio  potest  con- 
fessio  dici  infonnis,  quia  dum  fit,  seu  ante 
absolutionem,  non informatur  gratia,  seu  vera 
contritione  perfecta ;  et  hoc  modo  etiam  per 
se  notum  est,  dari  posse  confessionem  infor- 
mem.  De  quo  etiam  modo  non  agimus,  quia 
conslat  confessionem  hanc  esse  sufficientem 
ad  conficiendum  sacramentum ,  et  in  fine 
ejus  formariper  effectum  iJlius.  Quarlo  ergo, 
et  ad  rem,  confessio  informis  vocatur,  ex  qua 
verum  efficitur  sacramentum  adveniente  sa- 
cramentali  forma,  et  tamen  etiam  post  illud 
receptum  informis  manet,  quia  non  est  suffi- 
ciens  ad  effectum  sacramenti  consequendum; 
et  de  bac  sunt  opiniones. 

2.  Prima  sententa — Primus  modus  defen- 
dendi  hanc  opinionem. — Secundus  defendendi 
modus. — Prima  ergo  sententia  negat  posse 
dare  hujusmodi  confessionem  informem. 
Cujus  fundamentum  est,  quia  dispositio  ipsa, 
seu  attritio,  qure  sufficiens  est  ad  consequen- 
dum  sacramenli  effectum  est  pars  essenlialis 
ejusdem  sacramenti,  et  ideo  non  potest  con- 
fici  tale  sacramentum.  quin  recipiaturin  sub- 
jeclo  disposito,  et  consequenter  in  illo  habeat 
effectum,  atque  ita  formatum  sit.  Haec  vero 
sententia  duobus  modis  defendipotest.  Primo 
asserendo  veram  et  supernaturalem  contri- 
tionem  vel  attritionem  in  re  existentem  esse 
de  essentia  sacramenti,  sicut  etiam  est  neces- 
saria  ad  effectum.  Et  hoc  modo  defendunt 
iilam  Gabriel,  Major,  Adrianus  et  Medina 
supra  citati.  Et  aperte  cam  docuit  D.  Thom. 
in  4,  d.  23,  q.  1,  art.  4,  q.  2.  Secundo,  asse- 
rendo  e  contrarioattritionem  existimatam  ex 
ignorantia  invincibili  necessariam  esse,  et 
sufficere,  non  solum  ad  substantiam,  sed 
etiam  ad  effectum  sacramenti.  Et  hoc  niodo 
defendit  hanc  sententiam  Veg.,  Jib.  13  in 
Trident.,  cap.  26,  34  et  36.  Sed  hic  posterior 
modus  a  nobis  jam  rejectus  est. 

3.  Secunda  sententia  est,  posse  dari  verum 


XX.  SEGT.  V. 
sacramentum  poenitentiffi  validum  quoad 
substantiam,  et  informe  quoad  effeetum  ob 
defectum  contritionis.  Hanc  opinionem  tenuit 
D.  Thom.  in  4,  17,  q.  3,  art.  4,  q.  1,  ubi  idem 
sentit  Capreol.,  q.  1,  art.  3,  ad  4  cont.  2 
conclus.,  etibidemRich.,etPalud.,  q.  8.  Con- 
sentiunt  etiam  Cajetanus,  Soto,  Cano,  Le- 
desma,  Sylvest.,  Navar.  et  Covar.,  citati  in 
fine  sect.  3  et  in  principio  sectionis  prsece- 
dentis.  Fundamenta  generalia  his  omnibus 
auctoribus  sunt,  vel  quia  in  aliis  sacramentis 
omnibus  dari  potest  aliquando  sacramentum 
validum  ct  informe,  vel  quia  contraria  opi- 
nio  est  nimis  rigorosa.  Nam  ex  illa  sequitur, 
saspe  obligari  fideles  ad  iterandas  confessio- 
nes,  nunquamque  in  hoc  posse  esse  quietos, 
cum  non  magis  certi  sint  vere  fuisse  coiifes- 
sos,  quam  fuisse  justificatos.  Neutrum  autem 
ex  his  fuudamentis  solidum  est.  Nam  quoad 
primum  assignari  potest  clara  differentia, 
quam  indicavit  D.  Thom.,  dict.  d.  23,  quia  in 
nullo  sacramento  contritio  ipsa,  quae  est  dis- 
positio  ad  gratiam  et  removet  obicem,  est 
essentialis  pars  sacramenti,  nisi  in  hoc  Ad 
secundum  vero  dicetur,  non  esse  rigorem, 
qui  in  veritate  fundatur,  el  hanc  esse  alia  ra- 
tione  investigandam.  Ulud  vero  inconve- 
niens  de  iteratione  confessionum  vitari  po- 
test  eo  modo,  quo  exphcavimus  seclione  prae- 
cedente  in  4  puncto.  Habent  prseterea  dicti 
auctores  specialia  fundamenta,  juxta  diver- 
sos  modos,  quibus  dictam  sententiam  decla- 
rant :  nam  in  hoc  etiam  non  conveniunt. 

4.  Primus  modus  defendendi  hanc  senten- 
tiam. — Improiabilis  reputatur. — Primus  ergo 
modus  asserendi  hanc  sententiam  est,  con- 
fessionem  integram  omnium  peccatorum 
semper  esse  validam,  etiamsi  absque  dolore 
fiat,  et  proposito  non  peccandi  formali  vel 
virtuali.  Et  fundamentum  est,  quia  dolor, 
preesertim  efficax,  non  est  de  essentia,  et  ab- 
soluta  necessitatehujus  sacramenti.  Etita  om- 
nes  auctores ,  qui  hoc  principium  tenent, 
hunc  modumsequuntur.  Faciliustamen  iddo- 
cent,  quando  talis  defectus  ab  ipso  pcenitente 
percipitur  ;  nam,  si  iilum  percipiat,  et  non 
confiteatur,  jam  tunc  sacramentum  non  erit 
validum,  non  tamen  ex  defectu  doloris,  sed 
integritatis  ;  quia  velle  recipere  sacramen- 
tum  cum  ea  disnositione  cognita,  grave  pec- 
catum  est,  quod  in  eadem  confessione  tace- 
tur.  At  vero,  si  etiam  iilud  peccatum  in  con- 
fessione  dicatur,  et  nihilominus  iniquus  sa- 
cerdos  det  absolutionem,  quidam  dubitant, 
ut  Paludanus  et  Capreolus.  Alii  vero  conse- 


DISPUTAT. 

quenlerloquendo,uon  dubitant,  sedaiuntillud 
esse  saeraraentum  validum  etinforme,  ut  Ca- 
jetanus,  Cano  et  alii,  quia  in  tali  eonfessione 
nullus  est  defectus  essentialis.  Nam,  licet  re- 
quiratur  aliqua  displicenlia  cum  vellcitate 
non  peccandi,  totum  hoc  esse  potest  cum  illo 
actuali  peccato,  ejusque  confessione.  Hie  vero 
dicendi  modus  tam  est  improbabilis,  quam 
fundamentum  ejus  ;  neque  est  utilis  ad  pa- 
cem  conscientiarum  ,  sed  potius  valde  no- 
xius,  el  ad  corruptionem  earum. 

5.  Secundus  defendendi  modus. — Rejicitur. 
— Est  ergo  secundus  modus,  dicens,  tunc  fieri 
sacramenlum  hoc  validumetinforme,  quando 
in  re  ipsa  fit  sine  sufficienti  dolore  ad  gra- 
tiam  obtinendam  ;  tamen  defectus  hic  non 
percipitur  a  pcenitente,  eti^ msi  sit  ex  ignoran- 
tia  ita  culpabili,  ut  non  excuset  pcenitentem 
a  novo  peccato  mortali  in  tali  confessione 
commisso.  Quod  tenent  Navar.  in  Summ., 
cap.  9,  num.  13,  et  Soto,  d.  18,  q.  3,  art.  3, 
quamvis  d.  M,  q.  1,  art.  2,  oppositum  sen- 
tire  videatur,  ut  in  fine  prtecedenlis  sectionis 
retuli.  Hsec  vero  opinio  etiam  nititur  falso 
fundamento,  utex  ibi  dictis  constat  ;  imo  ta- 
lis  confessio  non  solum  habet  essentiaiemde- 
fectum  contritionis,  sed  etiam  integritatis  ; 
quia  illud  peccatum  de  novo  commissum  in 
coufessione  non  declaratur,  idque  non  abs- 
que  culpa,  cum  ex  culpabili  negligentia  hoc 
fiat. 

6.  Tertius  modus. — Refellitur. — Est  ergo 
tertius  modus,  dicens,  tunc  solum  dari  hoc 
sacramentum  validum  et  informe,  quando  fit 
sine  dolore  sufficiente  ad  gratiam  consequen- 
dam,  et  sine  novo  peccato  propter  ignoran- 
tiam  invincibilem.  Quem  modum  tenet  Pe- 
trus  Soto,  lect.  8  de  Confess.,  qui  loquitur 
de  dolore  illorum  peccatorum  quee  in  confes- 
sione  declarantur,  et  de  defectu  illius,  quan- 
tum  ad  pertectionem  intensivam,  seu  quali- 
tatem  ejus.  Nam  certum  est  aliquem  dolorem 
clefinitse  perfectionis ,  quam  Deus  novit,  ad 
minimum  esse  necessariumad  gratiam  in  hoc 
sacramento  obtinendam.  Certum  etiam  est, 
teneri  hominem  ex  prsecepto  non  recipere 
hoc  sacramentum  cum  minori  dolore,  quia 
tenetur  non  ponere  obicem  effectui  sacra- 
menti ;  ideoque,  si  cum  minoii  dolore  acce- 
dat,  vel  ex  certa  scientia,  vel  ex  ignorantia 
culpabili,  negat  hsec  opinio  fieri  sacramen- 
tum  informe,  quia  cum  actuali  peccato  non 
potest  fieri  sacramentum  validum.  Existimat 
autem  Petrus  Soto  minorem  dolorem  etiam 
intcnsive,  ut  sic   dicam,  sufficere  in  re  ipsa 

XXII 


XX.  SECT.  V.  449 

ad  valorem  sacramenli,  quam  ad  effcctum 
ejus  ;  ideoquc  si  curn  illo  fiat  confessio,  et 
aliunde  excusetur  peccatum  propter  bonam 
fidem,  sacramentum  fieri  validum  etinforme; 
verumtamen  illud  principium,  quod  beec  opi- 
nio  supponit,  videlicet,  mincrem  dolorem  de 
peccatis  confessis  sufficerc  in  re  ipsa  ad  va- 
lorem  sacramenti,  quam  ad  effectum  cjus, 
falsum  est.  Et  primo  nec  a  P.  Soto,  noc  ab 
aliis  auctoribus  aliquo  testimonio,  velefficaci 
ratione  probatur.  Secundo  videnfur  repu- 
gnare  Concilium  Fiorentinum  et  Tridenti- 
num,  quee  indistincte  unum  et  eumdem  dolo- 
remconstituunt,  ut  partem  sacramenti,  et  ut 
dispositionem  ad  effectum  ejus.  Ex  quo  prin- 
cipio  supra  probavimus,  dolorem,  qui  est  pars 
sacramenli,  debere  esseveram  ct  supernatu- 
raiem  attrUionem,  quam  etiam  ostendimus 
esse  sufficientem  dispositionem  ad  cffectum. 
Aliis  etiam  rationibus,  ex  modo  el  institu- 
tionc  hujus  sacramentalis  judicii  ostendimus, 
per  se,  et  ex  vi  institutionis  non  requiri  mi- 
norem  doioremad  valnremhujus  sacramenti, 
quam  ad  effectum  ejus.  Cum  ergo  dicii  auc- 
tores  neque  alios  modos  assignent  ad  hanc 
secundam  sententiam  defendendam,nec  pro- 
babiliora  afferant  fundamenta,  vidcri  potcst 
illa  secunda  opinio  rejicienda. 

Posse  dari  confessionem  voXidam,  et  viformem 
ex  defectu  extensivo  contritionis ,  vera  sen- 
tentia. 

7.  Nihilominus  tamen  censeo  posse  dari 
aliquam  confessionem  validam  ad  sacramen- 
tum  constiluendum,et  informem  quoad  effec- 
tum  ex  defectu  attritionis,  extensivo,  non  in- 
tensivo,  seu  ex  defectu  integritatis,  non  qua- 
litatis  ipsius  atlritionis  et  proveniente  ex  iri- 
culpabili  inadvertentia,  velignorantia;  quam- 
vis  enim  hic  modus  non  ponotur  a  preedictis 
auctoribus,  tamen  ex  dictis  in  superioribus 
sectionibus  colligi  videtur.  Nam,  in  secunda 
scctione  ostendimus  attritionem  sufficientem 
ad  effectum  gratiaj  impeirandum  in  hoc  sa- 
cramento  debere  esse  universalem  de  omni- 
bus  peccatis  mortalibus,  qua)  homo  commisit 
et  nunquam  retractavit;  quia  sine  aliqua  in- 
teiiori  pcenitentia,  nullum  peccatum  mortale 
remiltitur,  etiam  per  sacramentum.  Rursus 
in  superioii  sectione  ostendimus,  posse  ali- 
quando  pcenitentem  sine  nova  culpa  confiteri 
cum  vera  altritione  aliquorum  peccatorum, 
non  vero  omnium  quae  commisit,  et  tunc  con- 
fessionem  cum  tali  attritione  factam  esse  suf- 
ficientem    ad    conficiendum   validum    sacra- 

29 


450 


DISPUTAT.  XX.  SECT.  V. 
confessio  et  valida  erit    sionis  constat 


mentum ;  talis  ergo 

juxta  hanc  posteriorem  doctrinam,  et  infor- 

misjuxta  priorem. 

8.  Dicet  vero  aliquis,  quamvis  talis  attritio 
praecise  cons'derata  ex  objeeto  et  motivo  suo 
sit  particularis,  et  non  extendatur  etiam  vir- 
tualiter  ad  peccata  oblita,  nihilominus,  uthic 
et  nunc  conjungitur  voluntati  suscipiendi  sa- 
cramentum  et  redeundi  ad  divinam  amici- 
tiam,  virtualiter  extendi  ad  omnia  peccata, 
ideoque  sufficere  etiam  ad  effectum  sacra- 
menti.  Sed  hoc  non  recte  dicitur;  quia  illa 
voluntas  suscipiendi  sacramentum  per  se  non 
est  formalis  nec  virtualis  attritio  aliorum 
peccatorum,  quia  nec  formaliter,  nec  virtua- 
liter  opponitur  peccato,  neque  etiam  illa  vo- 
luntasrecuperandi  divinam  amicitiam  est  vir- 
tualis  attritio,  nisi  sit  ita  efficax,  ut  applicet 
media  necessaria  ad  talem  effectum,  quod 
non  habet  talis  voluntas  in  prsedicto  casu. 
Sicut  qui  orat,  aut  audit  sacrum  petendo  di- 
vinam  amicitiam,  non  propterea  justificabi- 
tur,  nisi  alias  habeat  contritionem  de  pec- 
cato.  Ergo  hinc  non  suppletur  sufficienter  ille 
defectus;  quapropter  talis  confessio  informis 
manebit,  quamvis  valida  sit, 

9.  Sed  statim  occurrit  objectio,  quia  fun- 
damenta  praecipua,  propter  quee  alios  modos 
rejecimus,  seque  videntur  hunc  impugnare. 
Primum  ac  praecipuum  erat,  quia  Concilium 
Tridentinm  non  distinguit  inter  attritionem, 
queeest  pars,  etquee  est  dispositio;  at  nosjam 
hic  distinguimus  :  dicimus  enim  aliquam  at- 
tritionem  esse  sufficientem  partem,  npn  vero 
sufficientem  dispositionem.  Secundum  erat, 
quia,  cum  hoc  sacramentum  sit  judicium,  iila 
confessio,  quse  sufficit,  ut  aliquis  absolvatur 
in  tali  judicio,  debet  etiam  sufficere  ad  effec- 
tum;  et  e  converso  qua?  est  necessaria  ad  ef- 
fectum,  debet  esse  necessaria  ad  valorem  ju- 
dicii ;  hoc  autem  fundamentum  seque  proce- 
dit  contra  nos.  Quod  confirmatur  et  explica- 
tur  :  nam  qui  ita  confitetur,  ut  valide  absolvi 
possit  quoad  substantiam  sacramenti,  ita  est 
dignus  absolutione,  ut  ei  debeatur,  nec  possit 
judex  eam  juste  negare  ;  ergo  est  etiam  dis- 
positus  sufficienter  ad  effectum  sacramenti, 
quia  in  nullo  judicio  amplius  requiritur  ad  ef- 
fectum  absolutionis,  quam  quod  reus  illa  sit 
dignus.  Tertio,  argumentor  in  hunc  mo- 
dum,  quia  hic  defectus  tantum  est  integrita- 
tis,  ut  nos  diximus  ;  defectus  autem  integri- 
tatis,  quando  inculpabilis  est,  sicut  non  est 
contra  substantiam  sacramenti,  ita  neque  im- 
pedit  effectum  ejuSj  ut  de  integrjtate  confes- 


idem  ergo  erit  de  integritate 
contritionis.  Confirmatur,  quia  facienti  quod 
in  se  est  per  auxilium  supernaturale,  dat  Deus 
sanctificantem  gratiam  ;  sed  ille  facit  quod  in 
se  est,  nam  dolet  supernaturaliter,  et  confi- 
tetur,  quantum  moraliter  potest;  ergo  con- 
sequitur  gratiam  ;  non  est  ergo  illa  confessio 
informis,  sed  formata. 

10.  Solvuntur  oljectiones.  —  Prima.  — 
Fxplicatur  Conc.  Trid.  —  Hsec  argumenta 
ostendunt  sententiam  hanc  non  esse  seque 
certam  quoad  duas  partes,  quas  includit : 
prior  est  affirmans  talem  confessionem  esse 
validam  ;  alia  negans  per  illam  hominem  jus- 
tificari.  Ex  quibus  prior  videtur  satis  certa, 
cum  ibi  nihil  desit,  quod  sit  de  substantia  sa- 
cramenti;  posterior  autem  videri  potest  dubia 
propter  rationes  factas.  Nihilominus  tamen 
argumentum  sumptum  ex  necessitate  pceni- 
tentise  omnium  peccatorum  ad  eorum  remis- 
sionem,  partem  hanc  probabiliorem  esse  os- 
tendit.  Ad  primam  ergo  objectionem  respon- 
deo,  juxta  nostram  sententiam,  illani  attritio- 
nem  esse  sufficientem  dispositionem  ad  gra- 
tiam,  quantum  est  ex  se,  et  respectu  eorum 
peccatorum  de  quibus  est.  In  quo  multum 
differimus  ab  aliis  sententiis,  et  non  admitti- 
mus  alium  modum  attritionis,  etiam  ad  sub- 
stantiam  sacramenti,  prseter  eos  quos  posuit 
Concilium  Tridenlinum.  Nihilominus  tamen 
fieri  polest,  ut  aliunde  ponatur  obex,  et  quod 
respectu  peccati  obliti  talis  attritio  non  sit 
sufficiens  dispositio.  Unde,  cum  Concilium 
ait,  attritionem  esse  sufficientem  dispositio- 
nem  ad  gratiam  in  sacramentoimpetrandam, 
primum  intelligit,  si  habeat  omnia  requisita, 
scilicet,  ut  universalis  sit;  vel,  loquendo  in 
ordine  ad  sacramentum,  intelligit  per  se,  et 
quantum  est  ex  parte  talis  dispositionis.  Sa- 
cramentum  enim  hoc  per  se  remittit  ea  pec- 
cata,  quse  quis  confitetur,  et  ad  hunc  effec- 
tum  per  se  sufficiebat  illa  attritio,  si  aliud  non 
obesset;per  accidens  autem,  quiain  subjecto 
est  obex  peccati,  quod  nullo  modo  remove- 
tur,  impediri  potest  talis  effectus. 

11.  Becunda  solvitur. — Confirmationi  satis- 
fit. — Confessor  non  potest  licite  alsolvere  quem 
scit,  non  esse  dispositum  ad  e/fectum.  —  Ad 
secundam  eodem  modo  respondendum  est, 
illam  confessionem  per  se  quidem  sufficere 
acl  effectum  sacramenti  absque  perfectiori 
dolore,  vel  intensive,  vel  extensive,  si  nul- 
lum  per  accidens  lateret  peccatum.  Et  prop- 
ter  boc  ratio  illa  non  ita  proceditcontrahunc 
modum  confessionis    informis,   sicut    contra 


DISPUTAT. 

alios.  Nam  in  ahis  dicitur  aliquis  dolor  per 
se  sufficere  ad  veritatera  sacramenti,  etabso- 
lutioniSj  qui  intrinsece  etiam,  ac  per  se  est 
insufficiens  ad  effectum  absolutionis,  quod 
nos  credimusrepugnare;  nonvero,  quod  do- 
lor,  qui  per  se  sufficerct  ad  veritatem  abso- 
iutionis,  et ad  effectum,  ex  accidenti  possit 
impediripropter  aliud  peccatum  omnino  obli- 
tum,  vel  (quod  idem  est)  propter  defectum 
doloris  alterius  peccati.  Unde  ad  confirma- 
tionem  concedimus  tolum  quod  intendit  , 
quantum  ad  sufficientiam  perse  talis  disposi- 
tionis,  qua  non  obstante,  potest  aliuude  im- 
pediri  effectus,  servata  sequitate  judicii.  Ad- 
do  prseterea,  si  sacerdoti  constaret  de  tali 
defectu,  non  solum  non  teneri,  verum  etiam 
non  posse  licite  absolutionem  dare  ;  quia  li- 
cet  respectu  talium  peccatorum  poenitens  sit 
sufficienler  dispositus,  etideo,  si  alia  peccata 
non  haberet,  posset  ab  eis  digne  absolvi  ,  ta- 
men,  quia  alia  hahet,  respectu  quorum  non 
est  dispositus,utremittantur,etaliunde  unum 
peccatum  sine  alio  auferri  non  potest,  ideo 
sacerdos,  cui  constaret  de  tali  defectu,  non 
posset  licite  absolutionem  prsestare ;  quia 
non  potest  dare  sacramentum  ei  qui  obicem 
ponit,  seu  non  est  simpliciter  dispositus  ad 
effectum.  Nunc  vero,  quia  talis  defectus  om- 
nino  latet  (hoc  enim  tanquam  necessarium 
supponimus)et  aliunde  sententia  juste  fertur 
in  judicio  secundum  allegata,  et  probata  in 
taliforo  ,  ideo  contingere  potest,  ut  senten- 
tia  juste  feratur,  et  pcenitens,  quantum  est 
es  vi  praesentis  confessionis  et  dispositionis, 
sit  dignus  absolutione  taliura  peccatorum  in 
hoc  foro,  et  nihilominus,  ut  propter  extrinse- 
cum  impedimentum  non  consequatur  effec- 
tum. 

12.  Tertics  oljectioni  respondetur. —  Diffe- 
rentia  inter  imegritatem  contritionis  et  mate- 
rialis  confessionis.  —  Ad  tertiam  responde- 
tur,  non  esse  simile  de  integritate  confes- 
sionis  et  attritionis.  Defectus  enim  integrita- 
tis  materialis  confessionis,  quando  inculpabi- 
lis  est,  nec  substantiam,  neque  effectum  sa- 
cramenti  tollit ;  defectus  autem  integritatis  in 
interiori  pcenitentia,  licet  non  sit  contra  sub- 
stantiamsacramenti,  impedit  taraen  effectum. 
Et  ratio  differentise  est,  quia  confessio  exte- 
rior,  seclusa  necessitate  proveniente  ex  in- 
stitutione,  et  praecepto  hujus  sacramenti,  non 
est  per  se  dispositio,  aut  medium  necessa- 
rium  ad  remissionem  peccati ;  et  ideo,  qua- 
cunque  ratione  prseceptum  confessionis  suf- 
ficienter  implealur,  quantum  necesse  est  ad 


XX.  SECT.  V.  451 

substantiam  sacramenti,  ex  ea  parte  sufhVit 
etiam  ad  effectum.  At  vero  poenitentia  inte- 
rior  de  quocunque  peccato  mortali,  seclusa 
institutione  et  necessitate  hujus  sacramenti, 
est  per  se  dispositio,  et  medium  necessarium 
ad  remissionem  cujuscunque  peccati  morla- 
lis  ;  et  ideo,  licet  exparte  confessionis  et  sa- 
cramenti  adhibeatur  attritio  sufficiens  ad  sub- 
stantiam  ejus,  si  tamen  respectu  alicujus 
peccati  desit  sufficiens  pcenitentia  interior, 
qua3  exse  est  disposilio,  et  medium  necessa- 
rium  ad  reraissionem  ejus,  potest  ex  eo  ca- 
pite  impediri  effectus  sacramenti  absque  ulla 
culpa  pcenitentis,  quia  carentia  medii  neces- 
sarii  sufficitadimpediendum  gratia?  effectum, 
etiam  sine  nova  culpa.  Hacigitur  ratione  po- 
test  hoc  sacramentum  esse  informe  ob  defec- 
tum  attritionis  seu  poenitentiae  interioris.  Nec 
dici  potest  homo  ille  facere  quod  in  se  est  ad 
consequendam  peccatorum  remissionem  , 
cum  de  aliquo  peccato  mortali  non  doleat, 
de  quo,  simpliciter  loquendo,  dolere  posset. 
Nec  etiam  refert  quod  in  ea  omissione  novum 
peccatum  non  committat;  quiasalis  est,  quod 
medium  ad  justificationem  necessarium  non 
adhibeat ,  cujusmodi  est  integra  pcenitentia 
peccatorum,  formalis,  aut  virtualis.  Hac  ergo 
ratione  sacramentumiiludvalidum  etinforme 
esse  videtur. 

An  sacramentum  validum   et  informe  haleat 
effectum,  recedente  ficiione. 

13.  Opinio  negans.  —  Statim  vero  occurrit 
inquirendum,  an  tale  sacramentum  habeat 
suum  effectum,  recedente  fictione.  Quidam 
negant,  ut  Soto,  Covar.  et  alii,  quia  putant 
hoc  esse  proprium  sacramentorum,  quse  ite- 
rari  non  possunt,  et  prascipue  baptisrai ;  at 
vero  hoc  sacramentum  iterari  potest;  ergOj 
quamvis  fuerit  validum,  si  non  habuit  effec- 
tum,  non  propterea  illum  habiturum  est  pos- 
tea.  Confirmant,  quia  hacratione  sacramen- 
tum  Eucharistise  ficte  susceptum,  non  habet 
effectumrecedente  fictione^  etiamsi  inter  om- 
nia  sacramenta,  sicutperfectissimum  est,  ita 
et  efficacissimum  sit. 

14.  Opinio  affirmans  proiatur.  —  Dissohi- 
tur  fundamentum  contrarice  opinionis . —  Con- 
traria  tamen  sententia,  consequenter  loquen- 
do,  mihi  videtur  probabilior  et  vera,quamte- 
net  D.  Thomas,  in  citato  loco  ex  dist.  17,  ubi 
etiam  inclinat  Durandus,  q.  13,  et  sequitur 
Palud.,  q.  8,  Cajetan.,  Cano,  Petrus  Soto, 
Ledesma,  et  aliisupra  citali.  Et  probatur  bre- 
viter,  quia  nullum  mortale  peccatum   post 


432 


DISPUTAT.  XX.  SECT.  VI. 


baplismum  commissum  remittitnr  nisi  per 
sacramentum  pcenitentite  in  re,  vel  in  voto 
susceptum  ;  ergo  peccata  confessa  confessione 
informi  debent  per  se  remitti  per  aliquod  sa- 
cramentum  pcenitentiee;  etnonperaliudquam 
per  ipsummet,  quod  fuit  informe  (suppono 
enim  neque  in  re  ipsa  iterum  subjici  clavibus 
talia  peccata,  neque  in  voto) ;  potest  enim 
homo  iiabere  formale  propositum  nunquam 
iteruni  confitendi  illa  peccata,  et  nihilomi- 
nus  illorum  remissionem  consequi ;  ergo  con- 
sequituripsam  remissionem  rationeipsiusmet 
sacramenti,  quod  fuit  informe.  Et  hoc  argu- 
mentum  dissolvit  fundamentum  eontrarise 
sententia?.  Nam  licet  baptismi  et  confessionis 
sacramentum  simpiiciter  in  hoc  differant, 
quod  unum  est  iterabile,  et  non  aliud ,  con- 
veniunt  tamen  in  hoc,  quod  utrumque  est 
medium  necessarium  ad  remittenda  peccata 
sibi  subjecta;  conveniunt  etiam  in  hoc,  quod, 
sicut  non  est  necessarium  iterare  baptismum 
ficte  susceptum,  ad  consequendam  remissio- 
nem  peccati  per  baptismum,  ita  non  est  ne- 
cessarium  iterare  confessionem  informem  ad 
consequendam  remissionem  peccati  sic  con- 
fessi  per  sacramentum  pcenitentise ;  et  boc 
satis  est,  ut  oporteat  hoc  sacramentum  habe- 
re  suum  effectum,  recedentefictione.  Neque 
enim  dici  potest  tale  peccatum  solum  remitti 
per  accidens  per  subsequens  sacramentum 
pcenitentioe ,  tum  quia  omnia  peccata,  per  se 
loquendo,  id  est,  si  memorire  occurrant,  et 
possint  subjici  clavibus,  debent  per  se  remitti 
per  hoc  sacramentum  ;  tum  etiam  quia  alias 
idem  dici  posset  de  effectu  baptismi  ;  tum  de- 
nique  quio  fieri  potest,  ut  talis  effectus  ob- 
tineatur  sine  subsequente  sacramento,  neque 
inre,  neque  in  voio.,  ut  sicontingat  eiim,  qui 
sic  confessus  est,  nullum  peccatum  mortale 
post  talem  confessionemcommisisse,ncquein 
ipsa  confessione  peccasse.  Confirmatur  ulti- 
mo  lucc  sententia  ex  parte  formas  et  cx  veri- 
tate  illiuSj  ut  a  nobis  supra  explicata  est;  sa- 
cerdos  enim  tunc  vere  absolvit,  et  per  conse- 
quens  etiam  Deus,  juxta  illud :  Quodcunque 
sokeris  super  terram,  erit  solutum  et  in  ccelo, 
et  quorum  remiseritis ,etc . ;  ergo,siillaremissio 
non  fit  tunc  quoad  efficaciam,  ratione  obicis, 
fit  saltem  quoad  sufficientiam,  atque  adeo 
ablato  obice,  ex  vi  illius  absolutionis  fiet  ef- 
ficaciter  illa  remissio. 

15.  Per  quid  possit  tolli  talis  fictio. — An 
sufficiat  attritio  adtollendam  fictlonem .  —  Ul- 
terius  vero  declarandum  superest,  per  quid 
tolli  possit  haec  ficlio,  ut  sacramentum  inci- 


piathabere  suum  effectum.In  quo  primocer- 
tum  cst,  contritionem  sufficere.  Deinde  etiam 
estcertum,  legitimam  confessionem  peccati 
obliti  satis  esse;  tunc  enim  remittentur  simul 
omnia  peccata,  quaedam.  ratione  unius  sa- 
cramenli,  qusedarn,  ratione  alterius,  sicut  ex- 
plicatum  est  supra  in  simili  puncto  de  baptis- 
mo.  Difficultas  vero  est,  an  sola  attritio  vel 
generalis,  vel  specialis  de  peccatis  oblilis  sine 
nova  confessione  sufficiat.  Ad  quam  distinc- 
tione  respondendum  censeo.  Aut  enira  post 
praedictam  confessionem  novum  peccatum 
mortale  commissum  est  ;  ettunc  censeo  non 
posse  removeri  obicem  sine  contritione,  vel 
confessione  talis  peccati,  quia  sacramentum 
prius  susceptum  non  potest  habereefficaciam 
circa  peccatum  postea  commissum.  At  vero, 
si  novura  peccatum  mortale  postea  commis- 
sum  non  sit,  cum  neque  in  ipsa  confessione 
informi  committalur,  ut  nos  supponimus, 
per  solam  attritionem  poterit  obex  removeri 
juxtasimilem  doctrinam  superius  datam  de 
baptismo  ;  quia  lunc  eadem  dispositio,  quse 
sufficeret  cum  sacramento  praesenti,  sufficit 
cum  sacramento  jam  susceplo,  quando  non 
est  novum  impcdimentum ,  neque  novum 
peccatum.  Atvero,  si  posset  dari  confessio 
informis,  in  qua  pcenitens  peccaret  mortali- 
ter  suscipiendo  sic  sacramentum,  necessaria 
esset  contritio,  vel  nova  confessio  ad  tollen- 
dum  obicem;  quiaillud  peccatum  est  materia 
allerius  confessionis,  quiacommissum  est,  et 
consummatum  in  ipsa  susceptione  indebita 
absolutionis,  et  ut  sic  non  potuit  esse  mate- 
ria  eidem  absolutioni  subjecta,  sicut  dictum 
est,  quando  novum  peccatum  mortale  post 
illam  confessionem  committitur;  est  enim  in 
utroque  casu  eadem  ratio. 

SECTIO  VI. 

Utrum,  qux  dicta  sunt  de  necessitate  contrilionis, 
lociun  habcant  in  confessione,  qux  fil  de  solis 
venialibus  peccatis. 

1.  Ratio  duhitandi.  — Prtecipua  difficultas 
est,  an  in  confessione  de  solis  venialibus  ne- 
cessaria  sit  aliqua  attritio.  Et  ratio  dubitandi 
est.  quia  ad  remissionem  venialis  peccati  non 
est  necessaria  formalis  pcenitentia  ,  seclusa 
instilutione  hujus  sacramenti ;  ergo  neque  in 
illo  erit  neeessaria,  quia  non  debuit  per  illius 
institutionem  coarclari ;  ergo  neque  ad  sub- 
stantiam  hujus  sacramenti  erit  necessaria  at- 
tritio  ;  si  enim  ad  effeclum  necessaria  non  est, 
quomodo  erit  ad  ipsum  sacramentum?  Con- 


DISPUTAT.  X 
fitmatur,  quia  alias  semper  venialis  culpa  sup- 
ponerelur  remissa  ad  talem  confessionem, 
quia  talis  confessio  supponit  hominem  gra- 
tum,  in  quo  sola  attritio  sufiicit  ad  remissio- 
nem  venialis  peccati. 

2.  In  confessione  venialium  necessariam  es- 
se  formalem  attritionem.  —  Nihilominus  di- 
cendum  est,  etiam  in  hac  confessione  neces- 
sariam  esse  attritionem  formalem.  Quia  Con- 
ciiium  Tridentinum  absolute  et  simpliciter  lo- 
quitur  de  hoc  sacramento,  et  de  partibus  ejus; 
ergo  quotiescunque  fit,  requirit  esseutiales 
partes,  quarum  una  est  attritio,  non  virtualis 
tantum,  sed  formalis.  ut  aperte  constat  ex 
doctrina  Concilii.  Et  quia  alias  fere  idem  dici 
posset  de  mortalibus,  cum  extra  hoc  sacra- 
mentum  possint  interdum  per  virtualem  pce- 
nitentiam  remitti,  ut  supra  dictum  est.  Item, 
quia  ad  veram  accusationem  necessarius  est 
dolor  formalis  ;  est  etiam  necessaria  actualis 
recogitatio  peceatorum,  qua  posita,  nulla  esse 
potest  moralis  excusatio  detestationis  forma- 
lis.  Denique  etiam  in  ea  confessione,  quee  est 
de  solis  venialibus  peccatis,  requiritur,  in 
suo  ordine  et  ad  integritatem,  satisfactio  ;  er- 
go  simihter  requiritur  dolor  in  gradu  suo. 

'6.  Quare  adremissionem  venialis  in  hocsa- 
cramento  sit  necessaria  attritio  furmalis.  — 
Quocirca,  quamvis  propter  remissionem  ve- 
nialis  peccati,  ut  sic,  extra  hoc  sacramentum 
non  sit  necessaria  formalis  attritio,  tamen  in 
hoc  sacramento  necessaria  est,  quia  est  ne- 
cessaria  ad  constitutionem  ipsius  sacramenti. 
Sicut  ad  consequendam  remissionem  peccati 
venialis  ex  se  non  est  necessaria  ablutio,  vel 
unctio  ;  tamen  ad  consequendam  illam  remis- 
sionem  per  baptismum  aut  extremam  unctio- 
nem  (idemque  est  proportionaliter  in  csete- 
ris  sacramentis)  necessaria  est  talis  materia. 
Idem  ergo  est  cum  proportione  in  hoc  sacra- 
mento;  est  enim  sacramentum  hoc  quasi  de- 
terminatio  qua?dam  proprioe  ac  formalis  pce- 
nitentiae,  et  primario  est  institutum  propter 
mortalia  peccata  tollenda,  ideoque  ex  parte 
materise  institutum  est  in  formalibus  actibus 
pcenitentiae ,  seu  doloris  ac  detestalionis;  et 
quia  una  ac  generalis  debuit  esse  institutio, 
sine  illis  perfici  nunquam  potest. 

•4.  Satisfit  rationi  dubii.  — Ex  quo  satis  res- 
ponsum  est  ad  rationem  dubitandi.  Non  enim 
per  hoc  sacramentum  est  absolute  coarctatum 
medium  hujus  remissionis  ad  formalem  dolo- 
rem,  sed  solum  quando  per  tale  sacramentum 
obtinenda  est.  Quomodo  autem  nihilominus 
contingere  possit  remitti  veniale  peccatum 


X.  SECT.  VI  453 

quoad  culpam  per  absolutionem  ,  dictum  est 
supra  traetando  generaliter  de  remissione  ve- 
nialium  pcccatorum,  etstatim  addemusalinm 
casum,  in  quo  id  potest  contingere. 

5.  In  confessione  venialium  requiritw  pro- 
positum  vHandi  illa.  —  Atque  hinc  constat 
primo,  idem  dicendum  esse  de  confessione, 
quse  fit  de  mortalibus  peccatis  rite  confcssis, 
propter  easdem  rationes.  Secundo  sequitur, 
eadem  proportione  loquendum  esse  de  pro- 
posito  vitandi  peccata.  Nam  eliam  in  hac 
confessione  requiritur  propter  easdem  ratio- 
nes,  quaiiquam  hic  regulariter  sufficere  vi- 
deatur  virtuale  propositum  in  absoluta  detes- 
tatione  peccati  inclusum;  securius  autem  est 
illud  adhibere,  maxime  quando  de  illo  cogi- 
tatio  occurrit;  nam  si  quis  ad  illud  non  ad- 
vertat,  et  bona  fide  procedat  detestando  talia 
peccata,nonestcurde  valore  talis  sacramenti 
dubitet. 

An  universalis  pcenitentia  de  omnibus  veniali- 
bus  confessis  requiratur. 

6.  Pars  affirmans.  —  Majorem  sane  dubi- 
tationem  habet,  an  requiratur  hsec  pceniten- 
tia  universalis  de  omnibus  peccatis  venialibus, 
quse  in  confessione  dicuntur ;  nam  de  aliis 
certum  estnon  esse  necessariam,  eo  quod  pos- 
sit  unum  veniale  peccatum  sine  alio  remitti. 
Tamen  de  peccatis  confessis  videtur  id  esse 
necessarium  ;  quia  absolutio  in  omnia  cadit, 
et  in  omnibus  debet  vera  esse ;  ergo  et  haba- 
re  effectum.  Item,  quia  confessio  singulorum 
est  partialis  materia;  ergodebet  esse  vera  ac- 
cusatio;ergo  requirit  attritionem  de  omni- 
bus.  Unde,  quamvis  absolute  nonsit  necessa- 
rium  illa  peccata  confiteri,  tamen,  supposito 
quodinjudiciumafferuntur,debentdignepro- 
ferri  per  veram  accusationem  et  absolutione 
dignam,  alioqui,  quantum  est  ex  parte  pceni- 
tentis,  forma  efficietur  falsa  ;  quia  sensus  il- 
lius  est,  sacerdotem  absolvere  ab  omnibus 
peccatis  confessis. 

7.  Dupliciter  potest  fieri  confessio  deveniali 
sine  dolore.  —  Pars  negans  prcefenur.  —  Res- 
pondeo,  duobus  modis  posse  intelligi  pecca- 
tum  veniale  dici  in  confessione  sine  vera  at- 
tritione,  vel  proposito  emendoe.  Primo  ape- 
riendo  confessori  hunc  ipsum  defectum,  et 
tunc  nec  ipse  sacerdos  debet  absolvere  a  tali 
peccato,  nec  pcenitens,  si  prudens  sit,  illud 
dicere,  ut  ab  eo  absolvatur,  nec  ut  sit  mate- 
ria  sacramenti,  cum  re  vera  esse  non  possit ; 
potest  tamen  licite  dici,  vel  ob  humilitatem, 
vel  ob  consilium,  vel  ob  excitationem  ad  ve- 


454 


ram  poeuitentiam  de  tali  peccato  ;  hic  vero 
modus  ad  rem  preesentem  non  pertinet.  Alio 
ergo  modo  potest  quis  confiteri  peccatum  ve- 
niale  sine  dolore,  vel  proposito  efficaci,  sim- 
pliciter  preebendo  illud,  sicut  csetera,  ut  ma- 
teriam  absolutionis.  Et  tunc  multi  putant  es- 
se  peccatum  mortale,  propter  rationes  factas, 
quae  non  carent  apparenti  probabilitate ;  et 
inde  plane  fit,  talem  confessionem  esse  nul- 
lam,  juxta  principium  saepe  a  nobis  repeti- 
tum.  Sed  licet  negari  non  possit,  quin  illud 
sit  aliqua  culpa  ,  niliilominusnon  censeo  esse 
mortalem,  quia  materia  talis  culpee  levis  est, 
Quia  defectus  illius  doloris,  vel  propositi, 
perse  etnatura  sua  non  estcontrariusgratiae, 
et  justificationis,  qui  est  primarius  effectus 
hujus  sacramenti,  per  formam  significatus, 
ut  supra  declaratum  est ;  neque  etiam  impe- 
dit  remissionem  aliorum  peccatorum  venia- 
lium,  de  quibus  verafit  accusatiocapax  veree 
absolutionis,  non  obstante  obice  alicujus  pec- 
cati  venialis.  Ob  hanc  ergo  causam  censeo 
hoc  non  esse  peccatum  rnortale,  et  consequen- 
ter  assero,  quando  confessio  est  de  solis  ve- 
nialibus  peccatis,  non  esse  de  substantiaejus, 
ut  propositum,  vel  dolor  efficax  et  absolutus 
sit  universalis  de  omnibus  peccatis.  Probatur, 
quia  quando  confessio  estde  solisvenialibus, 
non  est  de  necessilate  ejus,  ut  sit  integra  , 
propter  aliud  principium,  quod  unum  venia- 
le  potest  remitti  sine  alio,  et  quia  peccatum 
veniale  non  est  materia  necessaria,  ut  supra 
diximus ;  ergo  pari  ratione  quando  confessio 
fit  de  multis  venialibus,  quod  non  sit  integre 
dolorosa,  seu  ex  vera  pcenitentia,  non  erit 
contra  valorem  ejus.  Patet  consequentia  a 
paritate  ralionis,  imo  et  a  fortiori ;  nam,  si 
peccatum  tacitum  non  obstat  veritati  sacra- 
menti,  peccatum  insufficienter  dictum  non 
etiam  obstabit. 

Deturne  venialium  confessio  valida  et  informis. 

8.  Casus  in  quo  confessio  venialium  potest 
esse  valida  et  informis. — Ultimo  circa  hanc 
confessionem  quseri  potest,  an  possit  in  eaac- 
cidere  confessionem  esse  validam  et  infor- 
mem.  Videtur  enim  ex  proxima  resolutione 
sequi,  hic  non  posse  habere  locum  ;  quia  su- 
pra  diximus,  solum  posse  esse  confessionem 
informem  ex  defectu  integritatis  in  dolore; 
sed  hic  defectus  in  doiore  de  peccatis  venia- 
hbus,  non  impedit  effectum  gratiae,  ut  per  se 
notum  est;  ergo  talis  confessio  sicut  est  vali- 
da,  ita  et  est  foimata ;  nunquam  ergo  poterit 
esse  informis.  Atque  heec  ratio  evidenter  con- 


DISPUTAT.  XX.  SECT.  VI. 

cludit,  quando  persona  pcenitentis  supponitur 
esse  ingratia.  Potest  autem  aliquando  contin- 
gere,  ut  aliquis  habens  peccatum  mortale,  li- 
cite  de  solis  venialibus  confiteatur,  vel  quia 
mortale  non  occurrit  memoiias  absque  culpa, 
vel  quia,  licet  occurrat,  non  tamen  potest  il- 
lud  dicere  huic  confessori  sine  gravi  nocu- 
mento,  et  alterius  copiam  non  habet.  Hursus 
potest  in  eodem  casu  accidere,  ut  hujusmodi 
pcenitens  non  habeat  veram  attritionem  de 
tali  peccato  mortali,  etiam  sine  mortali  cul- 
pa,  ex  simili  naturali  oblivione,vel  ignorantia 
invincibili.  In  tali  ergo  casu  confessio  illa  erit 
valida  et  informis:  valida  quidem,  quia  est 
formaliter  integra,  et  ex  sufficienti  dolore  de 
venialibus,  ut  supponimus ;  informis  vero  , 
quia  sine  attritione  peccatum  mortale  remitti 
non  potest  ;  illo  autem  non  remisso,  nec  ve- 
nialia,  quee  cum  illo  conjuncta  erant  ,  pos» 
sunt  remitti,  nec  gratia  infundi.  Secus  vero 
esset,  si  pcenitens  attritionem  de  illo  pecca- 
to  mortali  habuisset,  nam  tunc  saltem  conco- 
mitanter  remitteretur  per  absolutionem.  Ne- 
que  est  inconveniens  peccatum  mortale  con- 
comitanter  remitti  cum  venialibus,  quia  haac 
tunc  non  remittuntur  sine  infusione  gratise, 
quee  necessario  excludit  peccatum  mortale. 
Atque  in  hujusmodi  casu  constat,  quod  supra 
tactumest,  quamvis  attritiode  venialibuspec- 
catis  preecesserit,  nihilominus  illa  non  fuisse 
remissa,  donec  per  absolutionem  virtute  cla- 
vium  auferantur. 


DISPUTATIO  XXI. 

DE  SEGUNDA  PARTE  MATERLE  HUJUS  SACRAMENTI, 
QXJJE  EST  CONFESSIO,  QUID  SIT,  ET  QUALIS  ESSE 
DEBEAT. 

1.  Distingui  solet  a  Sanctis  Patribus  con- 
fessio  in  confessionem  laudis,  et  peccatorum, 
seu  accusationis,  ut  videre  licet  apud  Hila- 
rium,  exponentem  verba  illa  Psal.  66  :  Confi- 
teantur  tibi  populi,  Deus  ;  et  apud  August., 
epist.  420,  cap.  24,  et  in  id  Psal.  94  :  Prceve- 
niamus  faciem  ejus  in  confessione.  Et  commu- 
niter  notant  interpretes  in  id  Matth.  4 1  :  Con- 
fiteor  tibi,  Pater.  In  quibus  locis  sermo  est 
de  confessione  laudis  divinae,  quae  proprie 
actus  est  religionis,  tamen  etiam  pertinet  ad 
exteriorem  fidei  professionem,  quse  in  univer- 
sum  etiam  solet  confessionis  nomine  signifi- 
cari,  juxta  illud  ad  Rom.  10  :  Corde  cveditur 
adjustiiiam,  ore  autem  confessio  fit  ad  salu- 
tem.  Hic,  omissa  coufessioue  laudis,  nobis  de 
confessione  peccatorum  sermo  est,  quee  ul- 


DI3PUTAT. 
terius  distingui  potest  in  confessionem  mere 
internam,  quse  soli  Deo  tit,  juxta  id  Psal.  31  : 
Confitelor  adversum  me  injustitiam  meam  Do- 
mino,  et  tu  remisisti  impietatem  pcccati  mei ; 
et  in  confessionem  exteriorem,  quse  fit  homi- 
ni,  de  qna  dicitur  Jacob.  5  :  Confitemini  al- 
terutrum  peccata  vestra.  Hoec  est,  quee  ad  hanc 
secundam  partem  materise  hujus  sacramenti 
spectat;  nam  prior  ad  contritionem  pjtius 
pertinet,  ut  iu  superioribus  visum  est. 

2.  De  hac  ergo  confessione  primum  occur- 
rebat  dicendum  de  his,  quse  pertinent  ad 
qusestionem,  an  sit  aliqua  exterior  confessio, 
quse  sit  pars  essentialis  hujus  sacramenti,  ubi 
dicendum  esset  de  instilutione  et  necessitate 
ejus,  tam  ad  constitutionemhujus  sacramen- 
ti.  quam  ad  remissionem  peccatorum,  seu 
salutem  fldelium.  Verum  hsec  a  nobis  tradita 
jam  sunt.  Nam  declarando  institutionem  et 
essentiara  hujus  sacramenti,  ostendimus  cum 
Conc.  Trid. ,  sess.  14,  c.  o,  ex  illa  evidenter 
coiligi,  eamdem  esse  institutionem  et  neces- 
silatem  confessionis  ;  quia  judicium  inter  ho- 
mines  perfici  non  potest,  nec  sententia  pro- 
ferri,  causa  non  audita;  auditur  autem  per 
confessionem  externam  et  sensibilem  pro- 
priam  ipsius  pcenitentis;  nam  quia  hocjudi- 
cium  non  est  forense  et  coactum,  sed  volun- 
tarium  ac  uiedicinale,  ideo  accusatio  iu  illo 
voluntaria  etiam  esse  debet. 

3.  Atque  hinc  facile  colligitur  quid  sit  hsec 
confessio,  saltem  quoad  nominis  descriptio- 
nem,  quse  sumitur  ex  D.  Thom.,  in  4,  dist.  17, 
q.  3,  art.  2 ,  et  aliis  Theologis  ibi ;  est  enim 
legitima,  et  sacramentalis  accusatio  de  propriis 
peccatis,  ad  eonim  veniam  virtute  clavium  oo- 
tinendam,  coram  sacerdote  facta.  Gujus  descri- 
plionis  explicationem  trademus  sect.  seq., 
discurrendo  per  eas  conditiones,  quse  sunt  de 
necessitate  hujus  confessionis  ,  ut  verum  sa- 
cramentum  ex  ea  confici  possit.  Nam  cum 
harum  rerum  essentia  moralis  sit,  et  ex  in- 
stitutione  procedens ,  tota  consistit  in  \\oc, 
quod  confessio  habeat  conditiones  omnes 
quas  juxta  suam  institutionem  requirit,  quas 
in  sequenti  sectione  ad  nonnulla  capita  revo- 
cabimus.  Deinde  sigillatim  de  illis  dissere- 
mus.  Atque  ex  his  etiam  intelligitur,  clisputa- 
tionem  de  prseceptis  pertinentibus  ad  hanc 
confessionern,  conjunctam  esse  cum  illius  co- 
gnitione  :  quia  necessitas  confessionis  et  con- 
ditionum  ejus  ex  prgecepto  nascitur;  et  ideo 
non  possunt  hsec  commode  disputatione  se- 
parari.  Majoris  tamen  claritatis  gratia,  dis- 
tinguere  possumus  iu  praesenli  duplicia  pree- 


XXI.  SEGT.  I.  455 

cepla,  qusedam  quse  pertinent  ad  specificatio- 
nem,  seu  modum  actus,  quae  traduntnr  sub 
conditione,  scilicel,  si  confessio  facienda  est, 
ut  cum  hac,  vel  illa  conditione  fiat.  Alia  vero 
sunt  prsecepta  pertinentia  ad  exercitium  ac- 
tus,  quia  obligant  ad  confessionem  facien- 
clam.  Priora  ergo  prsecepta  explicabunlur  si- 
mul  cum  conditionibus  confessionis ,  quia 
non  potest  intelligi ,  an  sint  de  necessitate 
confessionis,  nisi  explicetur  simul  quanta  sit 
obligatio  illas  observandi.  Posteriora  vero 
praecepta  cxplicabimus  in  frae  hujus  partis, 
sicut  in  aliis  sacramentis  observare  solemus. 

SEGTIO  I. 

Quid  sit  sacramentalis  confessio,  et  quas  condi- 
tiones  habere  debeat. 

1 .  In  confessione  datur  suostaniia  et  quali- 
tas.  —  In  hac  confessione  aliquid  intelligi 
potest  per  modum  substantise,  et  aliquid  per 
modum  accidentis.  Substantia  ejus  videtur 
consistere  in  signo  sensibili,  quo  manifestan- 
tur  peccata  sacerdoti  in  hoc  foro ;  per  modum 
autem  accidenlium  erunt  conditiones  aliaa, 
quse  ad  hanc  confessionera  requiri  solent. 
Quia  vero  multse  ex  his  conditionibus  sub- 
stantiales  sunt,  ideo  videntur  potius  esse  per 
modura  differentise,  et  illud  signum  esse  sub- 
stantiam  per  modura  generis;  et  ideo  fortasse 
solent  auctores  conditiones  illas  vocare  qua- 
litalem  confessionis,  quia,  differentia  prsedi- 
catur  in  quale,  genus  autem  in  quid.  Circa 
substantiam  ergo  hujus  partis  declarandum 
occurrebat,  quodnam  debeat  esse  signum, 
quo  facienda  est  confessio.  Sed  quia  hoc  pen- 
det  ex  cognitione  aliquarum  conditionum 
confessionis,  ideo  prius  de  illis  dicemus;  sse- 
pe  enim  cognitis  accidentibus ,  facilius  sub- 
stantia  declaratur. 

2.  Conditiones  confessionis.  — Solent  igitur 
Doclores  communiter  decem  et  sex  confessio- 
nis  conditiones  assignare,  quas  his  versibus 
comprehendunt  : 

Sit  simplex,  humilis  confessio,  pura,  fidelis, 
Atque  frcquens,  nuda,  discreta,  libens,  verecunda, 
Integra,  secreta,  lacrymabilis,  accelerata, 
Foriis,  et  accusans,  quse  sit  parere  parata. 

3.  Confessionis  definitio  et  substantia. — Hae 
vero  conditiones  sine  methodo  et  vulgari 
modo  positee  sunt,  et  plures  illarum  non  per- 
tinent  ad  substantiam  confessionis,  et  aliquse 
non  tam  respiciunt  modum  vel  qualitatem 
uniuscujusque  confessionis,  quam  convenien- 


456  DISPUTAT. 

teni  usum  seu  consuetudinem  ejus,  ut  quod 
sit  frequens,  et  accelerata.  Ut  igitur  ad  melio- 
rem  ordinem  et  pauciorem  numerum  redi- 
gantur,  recolenda  est  descriplio  confessionis 
superius  data,  scilicet,  quod  sit  legitima  accu- 
salio  propriorum  pcccatorum,  coram  sacerdote 
locum  Dei  injudicio  sacramentali  habente,  ad 
veniam  peccatorum  per  virtutem  clavium  olti- 
nendam.  Nam  ex  ea  intelligi  potest,  unam  ex 
preedictis  conditionibus,  scilicet,  accusans, 
continere  substantiam  hujus  confessionis  tan- 
quam  genus  ejus;  reliquas  autem  omnes  po- 
sitas  esse  ad  explicandam  specificam  ratio- 
nem  hujus  accusationis.  In  qua,  sieut  in  aliis 
accusationibus,  quinque  possunt  considerari, 
scilicet,  materia  accusationis ,  modus  ejus, 
persona  accusans,  et  quae  accusatur,  et  apud 
quam  personam  accusatur.  Ad  explicandarn 
materiam  dicitur  in  dicta  descriptione,  quod 
sit  de  propriis  peccatis ,  quod  intelligitur  de 
actualibus,  commissis  post  baptismum,  ut 
superius  explicatum  est.  Et  dumindefinite  di- 
citur,  de  peccatis,  significatur  debere  esse  de 
omnibus,  quse  simpliciter  et  quasi  per  anto-- 
nomasiam  peccata  sunt ,  id  est,  de  omnibus 
mortalibus  non  confessis.  Quse  conditio  ex- 
plicatur  per  aliam,  scilicet,  integra,  ad  quam 
reduci  debent  plures  alise,  ut  aliquo  modo 
ad  confessionem  pertineant,  ut  quod  sit  sim- 
plex,  id  est,  non  ita  artificiose  composita  ,  ut 
ea  ratione  aliquid  occultetur;  quamvis  possit 
particula  illa  ad  debitam  intentionem  referri, 
ut  statim  dicam.  Ilem  dicitur  pura ,  id  est, 
non  mista  rebus  ad  confessionem  non  perti- 
nentibus.  Et  buc  maxime  spectat,  ut  unus- 
quisque  propria  peccata,  et  non  aliena  con- 
fiteatur;  nam  est  accusator  sui,  et  non  alte- 
rius.  Item  dicitur  fidelis,  id  est,  sine  men- 
dacio,  quia  nec  dici  debet  quod  factum  non 
est,  nec  negari  quod  commissum  est;  imo 
nec  taceri,  si  tale  sit,  nt  ad  talem  integrita- 
tem  pertineat.  Et  ad  hoc  raagis  exphcandum 
additur  quod  sit  nuda,  id  est  aperta,  clara,  et 
non  palliata,  unumquodquey  sicut  est,  vel 
probabiliter  esse  existimatur ,  proferendo. 
Quod  vero  sit  discreta,  nihil  speciale  addit; 
nam  illa  vel  est  conditio  generalis  ornnis  ac- 
tus  studiosi,  nimirum  quod  prudenter  fiat ; 
vel  solum  declarat,  in  confessione,  superflua 
esse  resecanda,  et  necessaria  dicenda.  Unde 
hsec  conditio  potest  etiam  ad  alias  conditio- 
nes  applicari ;  nam  omnes  debent  cum  dis- 
cretione  servari;  et  tempus,  etlocus,  et  con- 
fessor  ipse,  et  modus  explicandi  discrete  eli- 
gendus  est.  Quod  vero  aclditur  fortis,  etiam 


XXI.  SECT.  I. 

est  commune  omni  virtuti,  ut  propter  nullam 
difficultatem  omittatur  quidquid  ad  illius  rec- 
titudinem  necessarium  est;  et  in  praesenti 
declarat,  ob  nullam  verecundiam,  vel  simi- 
lem  bumanam  causam,  aut  difficultatem,  in- 
tegrilatem  hanc  esse  mntilandam.  Possunt 
etiam  ad  hanc  conditionem  reduci  illee  duee 
conditiones,  frequens,  et  accelerata,  id  est, 
quod  ssepe  fiat  confessio,  et  post  peccatum 
commissum  non  niraium  differatur ,  quae  in 
tantum  possunt  ad  integritatem  pertinere,  in 
quantum  moraliter  judicantur  necessariae,  ut 
peccatum  non  excidat  memoria,  et  ea  de 
causa  obhvioni  tradatur,  vel  si  hac  ratione 
necessarioe  non  sunt,  pertinent  ad  consilium. 
De  qua  re  dicemus  latius  infra  agentes  de  in- 
tegritate  et  preecepto. 

4.  Qualitas  confessionis.  —  Circa  modum 
confessionis,  quidici  potest  qualitas  ejus,  no- 
taripotest,  duplicem  posse  esse  hunc  mo- 
dum,  videlicet  essentialem  et  accidenlalem. 
Essentialis  solum  est,  ut  fiat  ex  animi  dolore  ; 
nam  hoc  pertinet  ad  rationem  accusationis, 
ut  supra  declaratum  est,  et  est  per  se  neces- 
sariumad  veniam,  quam  respicit  taajc  accusa- 
tio ;  et  ita  hsec  conditio  indicatur  in  defini- 
tione,  tam  in  ejus  genere,  quam  in  ultima 
parlicula  illius.  Et  hunc  ipsum  modum  decla- 
rant  plures  aliaB  ex  dictis  eonditiombus,  ver- 
bi  gratia,  quod  sit  humilis  confessio,  id  est, 
ex  recogitatione  et  dolore  proprii  peccati.  Et 
huc  etiam  pertinet  quod  in  exteriori  modo 
decenter  et  humililer  fiat ,  tam  in  verbis  , 
quam  in  ipso  corporis  habitu,  ut  bene  expo- 
suit  Cajetanus,  in  Summ.  ,  verb.  Confessio. 
Item  quod  sit  Vibens,  id  est  voluntaria  ;  nam 
hoc  eliam  pertinet  ad  voluntatis  dispositio- 
nem.  Item  quod  sit  lacrymabilis  ;  nam  taoc  in 
tantum  est  necessarium,  in  quautum  volun- 
tatis  contritionem  vel  attritionem  indicat  ; 
reliqua  enim,  quae  ad  appetitum  sensitivum, 
vel  ad  corpus  pertinent,  utilia  quidem  sunt  , 
et  sa?pe  consequuntur,  non  tamen  sunt  ne- 
cessaria.  Denique  ad  taoc  etiam  pertinet,  ut 
sit  parere  parata  ;  indicat  enim  haec  particu- 
la  propositum  emendce,  et  salisfactionis,  de 
quo  qualiter  necessarium  sit,  supra  diximus. 
Modus  autem  accidentalis  erit  ut  secrete  fiat 
confessio,  qua;  estalia  conditio  in  illis  nume- 
raia;  de  qua  cumaliis,  quee  illam  concernunt, 
statim  dicemus. 

5.  Omnes  conditiones  confessionis  ad  tres 
revocantur.  —  Reliqua  tria,  quse  diximus  esse 
consideranda,  non  explicantur  in  praedictis 
conditionibus^  subintelligenda  autem  sunt  in 


DIsPUTAT. 
ratione  accusationis  voluntarise  ;  nam  hinc 
toabemus,  eumdem  futurum  esse  aecusatorem 
eireum.  Supponilur  etiam  hujusmodi  liomi- 
nem,  qui  se  accusat,  debere  esse  baptizatum, 
quia  alias  non  est  capax  accusationis  sacra- 
mentalis,  neque  venise  virtute  clavium  obti- 
ncndse.  Et  ita  etiam  hoc  iu  dcfimtione  signifi- 
eatur,  nec  majore  indiget  declaratione.  Igi- 
lur  pra;dictas  conditiones  omnes  ad  tria  capi- 
ta  revocare  possumus,  quasi  ad  tria  prsediea- 
menla,  qualitatis,  quantitatis,  et  adaliquid; 
nam  modus  confessionis,  etsigni,  quo  facien- 
da  est,  ad  qualitatem  ejus  spectat ;  iutegritas 
vero  ad  quantilatem  reducitur ,  et  extensio- 
nem,  quam  ex  parte  materia?  confessio  habe- 
re  potest.  Quod  autem  fiatcoram  legitimo  ju- 
dice,  respicit  ordinem  seu  habitudinem  ad 
aliquem.  Primam  igitur  partern  in  hac  dis- 
putatione  expediemus,  quia  necessaria  est  ad 
expiicandum  signum  sensibile,  quo  facienda 
est  confessio;  postea  de  integritate  dicemus, 
ac  tandem  dejndice,  ubi  simul  explicabimus 
munus  confessoris,  et  omnia  qiue  ad  illuru 
pertinent. 

6.  Cvjus  virtutis  actus  confessio  sit. — Trac- 
tant  autetn  D.  Thomas  et  alii  Theologi,in  4, 
dist.  17,  et  Soto,  in  18,  an  haec  confessio  sit 
actus  virtutis  pcenitentice.  Hanc  vero  queestio- 
nem  satis  explicatam  reliquimus  in  superio- 
rihus,  agenles  de  exterioribus  actibus  vir- 
tutis  poenitentice.  Nam  ex  ibi  dictis  constat 
hunc  acium  ex  suo  genere,  et  secundum  sub- 
stantiam  suam  esse  actum  exteriorem  hujus 
virtutis  ;  nam  in  eo  invenitur  proprium  mo- 
tivum,  etobjectiva  honestas  virtutis  pceniten- 
tise.Ut  autemtalis  actus  sit  materia  hujus  sa- 
cramenti,  non  videtur  simpliciter  necessa- 
rium,  ut  ex  intentione  sub  dicta  formalitatc 
fiat,  sed  satis  est  ul  fiat  ex  intentione  confi- 
ciendihoc  sacramentum  absque  impedimen- 
to,  vel  obice  illi  repugnante.  Au  vero  necesso 
sit  fieri  ex  aliquo  motivo  honesto,  in  pra^ce- 
denti  disputatione  sufficienter  tactum  est. 

SECTIO  II. 

Vtrum  auricularis  seu  secreta  confessio  sit  de  ne- 
cessitate  hujus  swcramenti. 

1.  Error  Iwreticorum. — Opinio  Scholasti- 
corum. — Auricularis  confessio  dicitur,  quee 
secrete  fit  ;  quia  vero  in  jure  secretum,  et  pu- 
llicum,  magnam  habent  latitudinem,  in  prce- 
senti  secreta  confessio  dicitur,  quse  sine  ullo 
teste  fit  a  poeuitente  coram  solo  saeerdote, 
etad  explicandum  hunc.  modum  secreli,  au- 


XXI.  SECT.  II.  457 

ricularis  appellata  est.  Hic  vero  non  agimus 
de  substantia  confessionis,  jam  enim  osten- 
sum  cst  illam  esse  necessariam  ;  sed  agimus 
de  modo  hujusmodi  secreli,  an  etiam  ille  ne- 
ccssarius  sit.  In  qua  re  duo  extrema  cavenda 
sunt.  Unum  est  hsereticorum  hujus  lemporis, 
qui  hunc  confessionis  modum  irrident  ut  su- 
perstitiosum  ,  et  ab  hominibus  inventum, 
quia  in  sacra  Scriptura  (ut  aiunt)  non  reperi- 
tnr  ;  iino  in  primitiva  Ecclesia  usitatus  non 
fuit.  Quod  colligunt  ex  antiqua  consuetudine 
agendi  pcenitentias  publicas  pro  peccatis,  ex 
qua  inferunf,  confessionem  nunquam  fuisse 
faclam  secrete  in  ordine  ad  remissionem  pec- 
catorum,  sed  tantum  publice  in  ordine  ad 
correptionem  et  publicam  sedificationem.  Al- 
terum  extremum  est  quorumdam  Scholasti- 
corum,  qui  senliunt  esse  necessarium,  utSco- 
tus  et  Gabr.,  dist.  17,  q.  1  ;  et  Angelus, 
verb.  Confessio,  n.  29  et  30,  probabileque 
putat  Rich.,  d.  17, art.  3,  q.  8.  Quieconverso 
fundantur  in  perpetua  Ecclesia?  traditione, 
qua:>.  Christi  Domini  institutionem  declarat. 

Prima  assertio  contra  hcereticos. 

2.  Dicendum  est  primo,  modum  secretse 
confessionis  honestum  et  sanctum  esse,  et  ad 
sacramentum  conficiendum  sufficientem.  As- 
sertio  est  de  fide,  definita  in  Goncilio  Triden- 
tino,  sess.  14,  c.  5,  ubi  contrarium  errorem 
expresse  condemnat.  Sumitur  etiam  ex  c. 
Omnis  utriusque  sexus,  de  Pcenit.  et  remis., 
ubi  soli  sacerdoti  dicitur  confessio  facienda. 
Consuetudo  etiam  Ecclesise  universalis  hoc 
satis  probat,  neque  enim  errare  potuit  in  re 
tanti  rnomenli.  Preesertim  cum  non  sil  nova, 
ul  hseretici  fingunt,  sed  anliquissima  a  prin- 
cipio  nascentis  Ecclesise,  utTridentinum  com- 
memorat.  Et  sumitur  ex  Concilio  Cabilonens., 
cap.  33,  et  exLeone  Papa,  epist.  78,  alias  80, 
ubi  graviter  reprehendit  eos  qui  ccgunt  pec- 
catores  ut  publice  confiteantur.  Et  ex  Cypria- 
no,  lib.  de  Lapsis,  et  libro  3,  ep.  14;  Hieron.. 
in  illud  Ecclesiast.  10  :  Simomorderit  serpens 
in  silentio,  non  est  amplius  habenti  linguam, 
ubi  hoc  declarat  de  illo,  qui  non  vult  confi- 
teri  peccata  pastorisuo.  Augustin.,  de  Vera  et 
fals.  pcen.,  c.  10  :  Qjdconfiterivult,  ait,  quce- 
rat  sacerdotem  sdentem  ligare  et  solvere. 
Idem  fere  Basil.,  in  Ps.  32,  et  m  Regulis  bre- 
vior.,  reg.  288;  et  Chrysost.,  hom.  5  in  illud 
Isaice  :  Vidi  Dominum  sedentem,  etc;  elalios 
Patres  supra  citavi  agens  de  institutione  hu- 
jus  sacramenti. 

3.  Prior  conjectura. — Et  addi  prselerea  po- 


458  DISPUTAT. 

test  duplex  conjectura  sumpta  ex  ipsa  pu- 
blica  seu  solemni  poenitentia  ,  quam  olim 
fuisse  in  usu  Ecclesise  tam  manifestum  est, 
ut  neque  ab  hsereticis  negetur.  Prima  est, 
quia  non  est  credibile  fuisse  liberum  cuicun- 
que  fideli  dicere  crimina,  quse  vellet,  et  quam 
vellet  de  illis  publicam  pcenitentiam  agere  ; 
hoc  enim  ssepe  posset  cedere  in  magnum  fi- 
delium  scandalum,  et  alia  multa  parere  in- 
commoda  ;  ergo  ad  providentiam  pastorum 
Ecclesise  pertinebat,  ut  hoc  non  fieret  sine 
eorum  judicio  et  prudenti  consilio  ;  prsece- 
debat  ergo  secreta  confessio,  et  ex  judicio 
confessoris  publica  agebatur  pcenitentia.  Et 
quideni  Origenes,  homil.  2  in  Psalm.  37,  post 
medium,  satis  hoc  indicat,  cum  dicit  :  Tan- 
tummodo  circumspice  diligentius  cui  debeas 
confiteri  peccatum  tuum.  Et  clarius  in  sequen- 
tibus  :  Ut  si  quid  ille  dixerit ,  et  consilium 
dederit,  facias,  et  sequaris ;  et,  si  intellexerit, 
et  prwmderit  talem  esse  languorem  tuum,  qui 
in  conventu  totius  Ecclesice  exponi  deheat,  et 
curari,  ex  quo  et  cwteri  cedificari  possint,  et 
tu  sanari  facile,  exequaris.  Ex  quo  loco,  li- 
cet  conjicere,  non  secretam  confessionem  ex 
publica,  ut  hseretici  aiunt,  sed  potius  publi- 
cam  ex  secreta  originem  duxisse.  Idem 
significat  idem  Origenes,  hom.  10  in  Num., 
inquiens  :  Qui  non  sunt  sancti,  in  pecca- 
tis  suis  moriuntur  ;  qui  vero  sancti  sunt , 
pro  peccatis  pcenitudinem  gerunt,  requirunt 
sacerdotem,  sanitatem  deposcunt,  etc.  Idem 
colligere  licet  ex  multis,  quse  de  facto  Necta- 
rii  diximus  supra  agentes  de  necessitate  eon- 
fessionis. 

4.  Alia  conjectura.  —  Secunda  conjectura 
est :  nam  qui  olim  agebant  pcenitentiam  pu- 
blicam,  non  prius  dicebant  publice  peccata, 
et  postea  illis  imponebatur  pcenitentia,  sed 
potius  jam  priusimpositam  pcenitentiam  age- 
bant  publice ;  prsecedebat  ergo  secreta  con- 
fessio  peccati,  propter  quod  pcenitentfa  impo- 
nebatur.  Quod  non  obscure  colligitur  ex 
Concilio  Agathensi,  c.  15,  et  habetur  in  c. 
In  capite,  dist.  50.  Et  de  hac  re  videri  pos- 
sunt  alia  apud  Pamelium,  in  fine  Jibri  Cy- 
priani  de  Lapsis,  et  in  principio  lib.  Tertul- 
liani  de  Pcenitentia,  et  super  c.  8  et  9;  et 
apud  Ruardum,  art.  5,  et  Hosium,  inConfes- 
sione,  c,  47  et  48. 

5.  Ratio  propria. — Ratio  autem  hujus  ve- 
ritatis  est,  quia  ex  institutione  Christi  non 
potest  colligi  necessitas  alterius  modi  confi- 
tendi,  neque  etiam  ex  natura  rerum  ;  imo 
supposita  institutione,  hic  modus  est  magis 


XXI.  SECT.  II. 

consentaneus  rationi,  et  fini  seu  materia? 
hujus  sacramenti.  Explico  singula  :  nam  in 
institutione  solum  legimus  dixisse  Christcm 
Apostolis  :  Accipite  Spiritum  iSanctum ; 
quorum  remiseritis  peccata,  remittuntur  eis. 
Ex  quibus  verhis  recte  colligit  Ecclesia,  ne- 
cessarium  esse,  ut  sacerdos,  qui  judicaturus 
est  de  his  peccatis,  et  ea  remissurus,  noti- 
tiam  illorum  accipiat;  hanc  autem  sufficien- 
ter  accipit  per  secretam  confessionem  ;  ergo 
ex  vi  verborum  institutionis  nihil  aliud  col- 
ligi  potest.  Nam,  licet  illa  notitia  futura  sit 
judicialis,  et  per  accusationem  ,  tamen,  cum 
hoc  judicium  ad  forum  anirase  spectet,  et 
voluntarium  esse  debeat,  in  eo  idem,  qui  est 
reus,  est  sufficiens  accusator,  el  nullus  alius 
testis  requiritur,  quia  poenitentis  conscientise 
et  testificationi  standum  est,  quoniam  ad  bo- 
num  animse  illius  totum  ordinatur ;  ergo 
ex  modo  et  institutione  talis  judicii,  aut  ex 
fme  ejus  non  est  necessaria  notitiamagis  pu- 
blica.  Aliunde  vero  in  hoc  judicio  dicenda 
sunt  non  tantum  peccata  publica,  sed  etiam 
occulta,  nec  solum  externa,  sed  etiam  mere 
interna;  esset  autem  valde  difficile,  et  prseler 
humanam  conditionem,  obligare  hominem 
ad  hsec  omnia  publice  manifestanda  ;  inter- 
dum  etiam  esse  posset  scandalosum,  et  in 
magnum  detrimentum,  vel  aliorum,  vel  ip- 
sius  etiam  peccatoris  ;  ergo  non  decuit  insti- 
tutionem  aliter  fieri.  Adde  etiam,  non  opor- 
tuisse  aliter  limitari  hanc  niateriam,  quia 
sacramentum  hocrnaximee  necessitatis  est,  et 
ssepe  non  potest  aliter,  quam  apud  solum  sa- 
cerdotem  fieri  ;  quod  satis  est,  ut  ille  suam 
potestatem  exerceat ;  cur  ergo  dicto  modo 
limitaretur  ? 

Possitne  prcecepto  statui,  ut  confessio  pullice 
fiat. 

6.  Ex  quo  infero  primo,  alium  confitendi 
modum,  non  solum  non  esse  necessarium  ex 
divino.aut  humano  prsecepto  ;  verum  etiarn 
non  posse  per  humanam  legem  generatim 
preecipi.  Hoc  satis  significavit  Concilium  Tri- 
dentinum  supra.  Et  ratio  est  primo,  quia  res 
est  difficillima,  et  alioquin  non  necessaria, 
nec  per  se  valde  utilis  ;  lex  autem  humana 
non  potest  res  adeo  difficiles  postulare,  nisi 
fortasse  ex  communi  aliqna  et  urgente  neces- 
sitate.  Deinde,  quia  lex  humana  non  habet 
poteslatem  directivam  in  actus  mere  inter- 
nos ;  ergo  non  potest  obligare  ad  illa  confi- 
tenda  speciali  modo  a  Christo  non  prsescri- 
pto,  et  adeodifficili.  Imo  neque  potesl  cogere 


DISPLTAT.  XXI.  SECT.  11. 


459 


horainem,  ut  in  externis  omnino  occultis  sese 
infamet ;  materia  autem  hujus  sacramenti,  ut 
dixi,  utrosque  actus  complectitur,  et  ideo 
talis  lex  potestatem  humanam  excedit. 

7.  Secundo  infertur,  non  posse  confessorem 
cogere  pcenitentem  ad  manifestanda  illi  pec- 
cata  alio  modo  magis  publico  quam  per  au- 
riculaiem  contessionem ,  ut  coram  aliquo 
teste,  vel  per  scriptum,  quod  est  instrumen- 
tum  publicum,  etc.  Probatur  a  fortiori  ex 
dictis,  et  eisdem  rationibus,  quia  pitEcepturn 
confessoris  humanum  est.  Item,  quia  confes- 
sor  ex  jure  diviuo  tenetur  ad  sigillum  con- 
fessionis,  ut  infra  ostendam  ;  illud  autem 
aperte  esset  contra  sigillum,  sicut  etiam  con- 
tra  illud  ageret  confessor,  si  pcenitentem  co- 
geret,  ut  ei  daret  facultatem  revelandi  con- 
fessionem. 

8.  Olijectioni  occurritur. — Sed  objici  potest 
antiqua  consuetudo  imponendi  publicampoe- 
nitentiam  pcccatorum,  quam  ex  secreta  con- 
fessione  manasse  indicat  Origenes  supra,  ut 
vidirnus,  et  sumituretiam  ex  Cypriano  supra, 
et  Tertulliano,  lib.  de  Pcenitentia,  cum  his, 
quse  Pamelius  congerit  in  scholiis.  Respon- 
deo,  duobus  modis  potuisse  pcenitentiam 
illam  esse  publicam  :  primo  quoad  actionem 
pcenitentia?,  non  vero  quoad  causam,  quo 
modo  etiam  nunc  solent  fieri  pcenitentiaa  pu- 
blicae,  quamvis  nunc  regulariter  loquendo  oc- 
cultentur  personse ,  quod  clim  non  fiebat, 
propter  majorem  fervorem  pcenitentium,  qui 
voluntarie  tales  satisfactiones  acceptabant ; 
non  enim  existimo  fuisse  simpliciter  neces- 
sarias,  quatenus  a  sacramento  inanabant,  ut 
expresseetiamdiciturnomine  Augustiniinlib. 
de  Ecclesiast.  dogmatibus,  c.  53.  Alio  modo 
solebat  esse  publica  non  tantum  actio,  sed 
etiam  causa  seu  confessio  peccati,  propter 
quod  pcenitentia  fiebat,  et  tunc  multo  certius 
existimo  in  hoc  foro  nunquam  id  factum  esse 
ex  prtecepto  Ecclesiae,  aut  confessoris,  nisi 
quando  ad  publicam  satisfactionem,  et  tol- 
leudum  scandalum  de  publico  peccato  id  ne- 
cessarium  erat,  quod  est  rarissimum ;  re- 
gulariter  ergo  id  fiebat  voluntarie  ex  consilio 
et  juxta  judicium  prudens  confessoris;  non 
enim  de  omnibus  id  perrnittebatur,  sed  vel 
de  alias  publicis,  vel  de  iis  quse  nec  scanda- 
lum,  nec  gravem  infamiam  generare  pos- 
sent.  Aliquando  vero  illa  pcenitentia  publica 
non  oriebatur  ex  sacramento  confessionis, 
sed  ex  alia  denunciatione,  vel  accusatione 
Ecclesiastica,  et  tunc  esse  poterat  magis  co- 
acta    etonerosa;  illa  vero  non  pertinebat 


ullo  modo  ad  forum  pcenitentise,  sed  ad  fo 
rum  contentiosum. 

Secretam  confessionem  non  esse  de  necessitate 
pcenitentice.  Assertio  secunda. 

9.  Secundo  dicendum  est,  hunc  modum 
secretaj  confessionis  non  esse  de  necessitate 
hujus  sacramenti.  Ita  docent  frequentius 
Scholastici,  Alensis,  4p.,  q.  18,  memb.  4,  art. 
ult..  §  ult.;  D.  Thom.,  Quodlib.  1,  art.  10,  et 
in  4,  d.  17,  q.  3,  art.  4,  q.  3,  ad  2 ;  et  ibi 
Major,  q.  I  ;  Richard.,  art.  3,  q.  8;  Palud., 
q.  2,  art.  \  ;  Soto,  d.  18,  q.  2,  art.  6; 
Adrian.,  in  4,  q.  1  de  Confes. ;  Ruardus,  art. 
5;Med.,  Cod.  de  Confes.,  q.  De  modo  se- 
crete  coufitendi;  Petrus  Soto,  lect.  2  de  Con- 
fession.;  Vega,lib.  13  inTrident.,  c.  28;Cas- 
tro,  lib.  Contra  hsereses,  verb.  Confessio  ;  et 
Cajetan.,  tom.  1  Opusculorum,  opusc.  ult., 
respons.  5,  ubi  in  hunc  modum  declarat 
quod  Joan.  20  dixerat,  Christum  non  insti- 
tuisse  auricularem  confessionem  ,  scilicet 
quoad  hunc  modum.  Quam  interpretationem 
approbat  Cano,  Relect.  de  Pcenit.,  p.  5.  Et 
nunc  censeohanc  doctrinam  certam  ex  Con- 
cilio  Tridentino,  sess.  14,  c.  5,  ubi  docet, 
Christum  non  prohibuisse  confessionem  pu- 
blicam,  si  pcenitens  voluntarie  illam  facere 
velit;  ergo  neque  ininstitutione  posuit  Chris- 
tus  Dominus  modum  secretse  confessionis 
tanquam  necessarium,  alias  consequenter 
prohibuisset  oppositum  modum. 

10.  Batio  assertionis.  —  Confirmatur.  — 
Casus  in  quibus  confessio  non  fit  secrete.Quan- 
do  fit  per  interpretes.  — In  articulo  mortis.— 
Cum  fit  sacerdoti  ignoranti.-R.ztio  vero  est, 
quia,  licet  confessio  fiat  sine  secreto,  potest 
esse  vera  accusatio  ex  dolore  cordis  profecta, 
etperillam  dari  sacerdoti  sufficiens  notitia, 
utpossit  de  peccatis  judicare ;  ergo,  etiam- 
si  alii  intersint ,  salvatur  institutio  ;  sed 
ex  nullo  alio  capite ,  aut  loco  colligi  po- 
test  illa  necessitas  ,  aut  contraria  prohibi- 
tio  ;  ergo.  Et  confirmatur,  quia  non  est  in- 
trinsece  malum  publice  dicere  propria  pec- 
cata,  quia  per  se  hoc  non  est  injuriosum  al- 
teri;  neque  est  contra  charitatem  propriam, 
quia,  licet  afferat  aliquod  damnum  iufamite, 
illud  potest  compensari  majori  fructu  humi- 
litatis,  confusionis  propriee,  et  satisfactionis; 
potest  ergo  talis  actio  esse  honesta,  si  pru- 
denter  fiat ;  ergo  nulla  est  ratio,  cur  talis 
confessionis  modus  omnino  sit  exclusus  ab 
hoc  sacramento.  Maxime,  quia  sunt  nonnulli 
oasus,   in  quibus  moraliter  necessarium  est 


4(30  DISPUTAT.  XXI 

ita  cohfiteri-,  ut  alius  prseter  sacerdotera  pec- 
cata  audiat.  Unus  vulgaris  est,  quando  con- 
fessio  fit  per  interpretem;  nam,  quidquid  sit 
an  homo  teneatur  sic  confileri,  quando  aliter 
non  potest,  de  quo  infra  ,  tamen  certum  est 
posse,et  saltem  confessionem  sacramentalem 
esse,  et  tamen  in  illa  non  servatur  omni- 
no  ille  modus  secretse  confessionis.  Alius 
casus  est,  si  in  articulo  seu  periculo  mortis 
pcenitens  non  possit,  nisi  alta  voce  confiteri, 
ita  ut  alii  audiant ;  nam  sine  dubio  potest  id 
facere.  Item,  quando  confessor  non  habet 
sufficientem  scientiam  ,  potest  poenitens  ei 
facultatem  concedere,  ut  rem  conferat  cum 
alio  doctiore,  etiam  nominata  persona  ipsius 
pcenitentis,  si  ipse  voluerit  et  oportuerit ;  hoc 
autem  eequivalet  publicse  confessioni,  quae 
pari  ratione  fieri  posset  coram  illis  duabus 
personis,  quarum  altera  jurisdictionem,  altera 
scientiam  haberet. 


Silne  secreta  confessio   de  necessitate  prce- 
cepti. 

11.  Qiiid  respectu  sacerdotis. — Sedquseren- 
dum  superesl,  licet  bic  modus  confitendi  non 
sit  de  necessitate  sacramenti,  an  sit  de  ne- 
cessitate  prsecepti  ;  nam  Concilium  Tridenti- 
num  dicit,  modum  secrete  confitendi  non 
esse  a  divino  pra^cepto  alienum,  neque  esse 
inventum  hominum.  In  c.  etiam  Omnis  utri- 
usque  sexus,  prsecipitur,  ut  soli  sacerdoii,  etc. 
Respondeo  primum,  ex  parte  sacerdotis  esse 
hoc  in  prsecepto  divino  ,  tum  quantum  ad  se- 
creti  observationem  juxta  voluntatem  pceni- 
tentis  ,  ut  infra  dicemus ;  tum  etiam  quoad 
boc,  ut  non  possit  cogere  pcenitentem,  utali- 
ter  confiteatur,  ut  jam  diximus.  Ex  quo  bene 
infert  Navarrus  in  c.  Sacerdos,  de  Pcenit., 
dist.  6,  n.  109,  graviter  peccare  sacerdotem, 
quiplures  poanitentes  simul  audit  in  confes- 
sione,  eo  quod  pueri  sint.  Quod  est  verum, 
quando  illi  sunt  doli  capaces,  ita  ut  sacra- 
mentaliter  absolvi  merito  possint  ;  nam  ahas 
sinon  audiuntur  ad  conhciendum  sacramen- 
tum,  sed  ad  quamdam  instructionem  eorum, 
nulla  in  eofacto  committitur  culpa. 

12.  Qjiid  respectu  pcenitentis. — At  vero  ex 
parte  poenitentis  nullum  in  hac  re  invenio 
prseceptum  divinum  ;  quiaexinstitutione  non 
colligitur,  ut  ostendi,  et  illa  seclusa,  non  est 
unde  colligatur.  Quodautem  Tridentinum  ait, 
non  essealienum,  etc,  intelligit  non  esse  con- 
trarium,  nec  repugnare  divino  prseceplo  ;  imo 
asse  illi  consentaueum,  quia  supposita  insti- 
tutione,  ille   modus  per  se   loquendo  conve- 


SECT.  III. 
nientior  est,  et  aptior  ad  tollendas  omnes  dif- 
ficultates  et  scandala.  Et  propterea  etiam  di- 
citur,  non  esse  inventum  humanum,  quia  ali- 
quo  modo  ducit  originem  ab  institutione  di~ 
vina.  Neque  etiam  invenio  Ecclesiasticum 
pra?ceptum  de  hac  re  scriptum  ;  nam  quod 
dicitur  in  c.  Omnis  ulriusque  sexus,  non  est, 
utille  modus  prsescribatur,  sed  ut  alius  non 
exigatur.  Nihilominustamenpropter  Ecclesise 
consuetudinem  non  careret  culpa,  qui  sine 
ulla  occasione,  vel  causa  rationabili  vellet 
alio  modo  sacramentaliter  confiteri  ;  at  si  id 
fiat  ob  necessitatem,  nulla  erit  culpa.  Ita  Ri- 
chard.  supra,  et  Sylvest.,  Confessio,  1,  q.  20, 
et  alii. 

SECTIO  III. 

Utrum  sit  de  necessitate  confessionis,  ut  fiat  pro- 
pria  voce  humana. 


1.  Confessio  debet  fieri  signo  sensibili. — Si- 
gnum  aptum  ad  confessionem  est  vox  humana. — 
Difficultas. — Ratio  dubitandi. — Constat  impri- 
mis  confessionem  hanc  debere  fieri  aliquo  si- 
gno  sensibili,  tum  quia  non  possunt  homines 
inter  se  suos  conceptus  manifestare,  nisi  per 
sensibilia  signa  ;  tum  etiam  quia  confessio  est 
veluti  prima  pars  essentialis  materise  hujus 
sacramenti,  quam  oportet  esse  per  se  sensi- 
bilem,  quia,  ut  supra  dixi,  ipsamet  contritio, 
ut  sit  pars  sacramenti,  debel  perconfessionem 
fieri  aliquo  modo  sensibili.  Constat  deinde 
signum  aptissimurn  ad  confessionem  facien- 
dam  esse  humanam  vocem,  tum  quia  est  in- 
ter  homines  maxime  usitatum  et  notum,  tum 
etiam  quia  distinctius  et  certius  significat 
quam  csetera.  Difficultas  vero  est,  an  sit  etiam 
necessarium ,  vel  necessilate  sacramenti  , 
vel  saltem  prsecepti.  Et  ratio  dubitandi  esse 
potest,  quia  in  Concilio  Florentino,  in  Decreto 
Eugenii,  dicitur,  materiam  hujus  sacramenti 
esse  oris  confessionem .  Et  urgeo  argumento  a 
siraili.  Nam  de  forma  sacramenti  hujus  dici- 
mus  necessarium  esse,  ut  ore  proferatur,  quia 
illud  Concilium  dixit  esse  verba  sacerdotis  ; 
ergo  idem  dicendum  est  de  coufessione,  cum 
de  illa  pariter  loquatur.  Congruentia  etiam 
adjungi  potest,  quia  materia  sacramenti  de- 
bet  esse  certa,  et  expresse  significare. 

Prima  assertio,  confessionem  non  debere  ne- 
cessario  verbis  fieri. 

2.  Prima  ratio.  —  Secunda  ratio. — Con- 
gruentia. — Nihilominus  dicendum  est  primo, 
non  esse  de  absoluta  necessitate  hujus  sa- 
cramenti,  ut  confessio  propriis  verbis  fiat.  Ita 


DISPUTAT.  X 
D.  Thom.j  in  4,  d.  17,  q.  3,  art.  4,  q.  3, 
ad  2,  et  Quodlib.  1,  art.  10,  et  consen- 
tiunt  cseteriTheologi  et  Doctores  infra  citandi. 
Et  videtur  res  certa,  primo  ex  consuetudine 
Eeclesise  ;  nam,  cum  pcenitens  loqui  non  po- 
test,  si  quovis  alio  modo  significet  sacerdoti 
conscientiam  suam,  censetur  sufficere,  ut  ab- 
solvendus  sit.  Unde  non  solum  poenitens  po- 
test  ita  confiteri,  sed  etiam  tenetur  in  arti- 
culo  necessitatis,  per  se  loquendo,  quia  illa 
est  materia  indubitata,  et  facile,  ac  sine  in- 
convenienti  exhiberi  potest.  Secundo  argu- 
mentor  ab  institutione,  quia  ex  verbis  ejus 
solum  babemus,  necessarium  esse  ut  poeni- 
tens  aperiat  judici  causam  suam  ;  sed  hinc 
inferri  non  potest  necessarium  esse,  ut  heec 
notitia  detur  per  proprium  sermonem  huma- 
num,  neque  Ecclesia  boc  ita  interpretata  est; 
ergo  non  est  limitanda  et  quasi  coarctanda 
sacramenti  amplitudo.  Tertio  estoptima  con- 
gruentia  institntionis,  quia  hoc  sacramentum 
positum  est,  ut  remedium  maxime  necessa- 
rium  ad  salutem  peccatorum  ;  ergo  non  de- 
buit  limitari  essentia  ejus  ad  illud  signum, 
quod  ssepissime  in  articulonecessitatisdeest; 
hujusmodi  autem  est  vox  humana,  qua,  non 
solum  muti,  sed  eliam  a?grotantes  ssepe  uti 
non  possunt  ;  ergo. 

3.  Quando  ergo  Concilium  Florentinum 
appellavit  oris  confessionem,  usum  esi  vulgari 
nomine,  sumpto  ab  eo  quod  trequentius  acci- 
dit.  Sicut  etiam  vulgo  appellatur  operis  satis- 
factio,  non  quia  solo  opere  fiat,  sed  quia  fre- 
quentius  ita  fit.  Et  ideo  Concilium  Tridenti- 
num,  ad  tollendam  omnem  ambiguitatem  , 
omisit  particulam  oris,  et  solum  dixit  confes- 
sionem  esse  materiam.  Ac  propterea  non  est 
similis  ratio  de  forma  ;  nam  si  inspiciamus 
institutionem  ,  non  est  ita  declarata  in  mate- 
ria,  sicut  in-forma,  nec  etiam  ita  infallibiliter 
observata  ab  Ecclesia.  Neque  est  etiam  similis 
ratio ,  tum  quia,  moraliter  loquendo  ,  nun- 
quam,  aut  vix  contingit  necessitas  absolvendi 
sine  verbo ;  confitendi  autem  frequens  est ; 
tum  etiam  quia  materia  sacramenti  non  sem- 
per  continet  expressam  significationem,  sed 
hanc  perficit  et  consummat  forma ;  et  ideo 
magis  necessarium  est  verbum  ex  parte  for- 
mse  ,  quam  ex  parte  materise.  Per  quod  res- 
ponsum  etiam  est  ad  congruentiam  in  con- 
trarium. 

An  ex  prcecepto  teneatur  pcenitens  propria  voce 
confitiri. 

4.  Satisfit  rationi  duMtandi.  —  Atque  ha  c 


XI.  SECT.  III.  461 

quidem  certa  videnlur,  quantum  spectat  ad 
necessitatern  sacramenti.  Ditticultas  vero  su- 
perest,  an  saltem  sit  de  necessitate  prsecepti, 
ut  confessio  fiat  propria  voce  et  sermone 
ipsius  poenitentis.  Nam  D.  August.,  de  Vera 
et  falsa  poenit.,  cap.  10,  et  habetur  in  cap. 
Quem  pcenit.,  de  Poenitentia,  d.  1,  significat 
esse  de  hoc  divinum  preeceptum  ;  D.  Thom. 
autem,  Quodlib.  1,  art.  10,  saltem  esse  Eccle- 
siasticum.  Et  reliqui  Theologi  communiter 
docere  videntur  non  esse  licitum  uti  aliis  si- 
gnis,  ut  scripto,  nutibus,  etc,  quandiu  pceni- 
tens  per  seipsum  loqui  potest ;  quamvis  non 
declarent  unde  nascatur  talis  obligatio,  ut  pa- 
tet  ex  Alense  ,  4  p.,  q.  18,  memb.  4,  §  ult. ; 
Palud.  ,  d.  17 ,  q.  2,  n.  7  ;  Richard. ,  art.  2, 
q.  4,  ad  4  ;  Maj.,  q.  \  ;  Adrian.,  q.  1  de  Con- 
foss.;  Med.,  Cod.  de  Confes.,  q.  de  Modo  se- 
crete  confitendi ;  Soto  ,  d.  18,  q.  2,  art.  6; 
Ledesm.  ,  2,  p.  4,  q.  8,  art.  3,  dub.  5  et  6  ; 
Petr.  Sot.,  lect.  2  de  Confess.;  Cano,  dict. 
Relect.,  p.  5. 

5.  Difficultatis  resoluiio.  —  Dicendum  vero 
imprimis  est,  in  hoc  non  esse  positum  aliquod 
speciale  prseceptum  divinum  ab  ipsa  institu- 
tione  distinclum  ;  quia  neque  ex  Scriptura  di- 
vina  ,  neque  ex  traditione  constat  de  hujus- 
modi  prsecepto.  Deinde  censeo  ex  sola  insti- 
tutione  non  satis  colligi  hujusmodi  praece- 
ptum.  Est  quidem  maxime  consentaneum  in- 
slitutioni  ut  ita  fiat ,  tum  quia  hoc  modo  fa- 
cilius  et  clarius  manifestantur ,  quod  aliis  si- 
gnis,  pr83sertim  nutibus,  difficilius  fit ;  tum 
eliam  quia  ipsa  confessio,  proprio  ore  facta, 
magis  est  satisfactoria,  ut  Augustinus  loco  ci- 
tato  sentit.  Nihilominus  tamen  ex  institulione 
sola  ac  prsecise  sumpta  non  satis  probatur, 
hunc  modum  confessionis  cadere  sub  obliga- 
tionem  prsecepti,  quia  per  alia  signa  potest 
dari  sufficiens  notitia  coufessori,  quod  solum 
postulatur  ex  vi  institutionis ,  ut  patet  ex  su- 
pra  dictis  de  modo ,  quo  praeceptum  confes- 
sionis  colligitur  ex  illis  verbis  :  Quorum  remi- 
seritis  peccata,  remittuntur  eis,  etc. 

6.  Prseterea  non  invenio  de  hacre  scriptum 
Ecclesiasticum  prseceptum,  aut  decretum  ali- 
quod.  Unde  Scotus  in  4  ,  dist.  17  ,  q.  unic.  , 
ad  finem  solutionum  argumentorum,  sentit 
non  esse  illicitum  confiteri  per  scriptum  in 
prsesentia  sacerdotis,  sed  tantum  in  absentia. 
Et  Soto  idem  fere  sentit,  saltem  quando  scri- 
pturse  conjungnntur  alii  nutus,  ut  statim  di- 
cemus.  Addo  tamen  ,  propter  Ecclesiae  con- 
suetudinem ,  non  esse  absolute  licitum  uti 
scriptura,  vel  aliis  signis  ad  confessionem , 


462  DISPUTAT.  XXI.  SECT.  IV. 

prsetermissa    humana  voce ;  est   enim   hsec 
mutatio  gravis,  et  de  re,  quae  per  se  spectat 


SECTIO  IV. 


ad  convenientem  modum  perficiendi  tale  sa- 
cramentum  ;  et  ideo  non  fit  sine  culpa ,  et 
gravi  ex  suo  genere.  Posset  autem  talis  culpa 
fieri  venialis  ex  levitate  materise,  ut  si  non 
in  tota  confessione ,  sed  in  uno  vel  alio  pec- 
cato  id  fieret.  Aliquando  etiam  nullum  erit 
peccatum,  si  ex  rationabili  causatalis  mutatio 
fiat.  Erit  autem  rationabilis  causa,  non  solum 
absoluta  impotentia  utendi  propria  voce , 
quod  indubitatum  est,  sed  etiam  magna  dif- 
ficultas,  aut  nimia  verecundia,  ut  prudenter 
Cano  advertit;  quia,  cum  haec  obligatio  po- 
tissime  videatur  consuetudine  introducta , 
non  videtur  cum  majori  rigore  acceptata,  ne- 
que  etiam  expediebat ,  aut  erat  aliqua  suffi- 
ciens  ratio  ,  ob  quam  cum  majori  rigore  in- 
troduceretur. 

7.  Confessio  aliqua  potest  fieri  scripto,  vel 
nutibus.  —  Sotus  improbatur.  —  Atque  hinc 
infertur,  posse  aliquando  confessionem  fieri 
non  tantum  nutibus,  sed  etiam  scripto.  Patet, 
quia  utrumque  horum  potest  esse  sufficiens 
signum  humanse  accusationis.  Et  de  nutibus 
quidem  nullus  dubitat.  De  scriptura  vero  du- 
bitare  videtur  Sotus  supra,  eo  quod  scriptura 
de  se  sit  signum  publicum.  Sed  neque  ipse 
illa  ratione  convincitur,  neque  ullam  nobis 
ingerit  difficultatem ,  tum  quia  non  est  con- 
tra  rationem  confessionis  ut  publice  fiat;  tum 
etiam  quialicet  ex  se  sitpublicum,  potestoc- 
cultari;  quod  fere  idem  est  in  verbo.  Addit 
vero  Soto,  scripturam  non  sufficere,  nisi  cum 
alii  nutus  adjunguntur  ;  quia  necesse  est,  ut 
quando  scriptura  legitur  a  sacerdote,  pceni- 
tens  saltem  nutibus  significet  ita  esse.  Dico 
tamen,  si  scriptura  detur  sacerdoti  prsesenti, 
moraliternecessariumnon  esse  aliud  speciale 
signum,  sed  sufficere,  ut  peccator,  qui  scri- 
pturam  illam  offert  sacerdoti,  eam  offerat  lo- 
co  accusalionis  suse,  signa  contritionis  exhi- 
bendo,  et  petendo  ab  eo  poenitentiam  et  ab- 
solutionem,  eamque  expectando  humiliter, 
dum  sacerdos  legit  peccala,  ac  denique  sa- 
tisfactionem  acceptando,  quam  sacerdos  im- 
ponit;  nam  per  haec  omnia  satis  significat 
illa  esse  peccata  sua,  de  quibus  se  accusat.  At 
vero  si  scriptura  offeratur  sacerdoti  absenti, 
tunc  ssepefieri  nonpoterit,  ut  pcenitens  aliud 
signum  exhibeat;  et  ideo  ineo  casu  aliter  sen- 
tiendum  est,  ut  sectione  sequente  commodius 
explicabo. 


Utrum  de  necessitate  confessionis  sit,  ut  pcenitens 
sacerdotiprxsenti  immediate  et  perseipsum  re- 
velet  peccata  sua. 

1.  Conclusio.  — Probatur. —  Batio  conclu- 
sionis.  —  Duo  in  hoc  titulo  continentur  :  unum 
de  prsesentia  inter  pcenitentem  et  confesso- 
rem ;  aliud  est  de  immediata  locutione  pceni- 
tentis  per  seipsum.  Et  quia  hoc  punctum  po- 
sterius  Lrevius  est,  et  fere  sine  controversia, 
ideo  quod  adillud  spectat,  dicendum  est,  non 
esse  de  essentia  confessionis  sacramentalis, 
ut  pcenitens  per  se  immediate  loquatur  sa- 
cerdoti.  Probatur,  quia  potest  confessio  fieri 
per  interpretem,  juxta  sententiam  omnium, 
usu  Ecclesise  confirmatam  ;  tunc  autem  pceni- 
tens  immediate  loquilur,  non  sacerdoti  ,  sed 
interpreti,  et  per  hunc  cum  confessore  loqui- 
tur;  idem  interdum  potest  facere  per  nun- 
cium,  et  per  testes,  ut  jam  dicam.  Ratio  su- 
menda  est  ex  sectione  prsecedente ;  nam  con- 
fessio  ex  vi  suse  institutionis  non  habet  es- 
sentialiter  signum  sensibile  determinatum, 
sed  quacunque  ratione  reus  declaret  judici 
conscientiam  suam,  id  satis  est;  ergo,  cum 
hoc  faciat  per  interpretem,  id  satis  erit,  ma- 
xime  si  aliter  non  possit.  Et  hsec  est  congruen- 
tia  institutionis ;  quia  hoc  frequenter  est  ne- 
cessarium,  et  hoc  est  sacramentum  necessi- 
tatis. 

2.  Objectio. —  Confirmatur. —  Soti  respon- 
sio.  —  Rejicitur.  —  Enodatur  objectio. —  Sed 
objicitur,  quia  in  eo  actu  nec  pcenitens  con- 
fitetur  interpreti,  cum  hic  non  sit  judex,  nec 
interpres  confitetur  sacerdoti,  cum  ilie  non 
sit  reus ;  ergo  nulla  ibi  fit  confessio.  Et  confir- 
matur,  quia  sacerdos  non  accipit  sufficientem 
modum  certitudinis  per  illam  narrationem  ; 
nam  fortasse  interpres  aliudprofertquam  au- 
diat.  Propter  hoc  Soto  existimat  necessarium 
esse  ut,  dum  interpres  ad  sacerdotem  loqui- 
tur,  ipse  peccator  annuat  et  significet  ita  esse, 
ut  hoc  modo  et  ipse  immediate  confiteatur 
sacerdoti,  et  sacerdos  certior  fiat.  Sed  attente 
rem  considerando,  hoc  nullius  momenti  vel 
utiiitatis  est,  quia  in  casu,  in  quo  loquimur, 
ipsemet  pcenitens  nonintelligit  sermonem  in- 
terpretis  ad  sacerdotem  ;  quomodo  ergo  po- 
test  dicta  ejus  confirmare,  aut  novam  fidem 
aut  certitudinem  illi  adjungere  ?  Dico  ergo  ad 
argumentum ,  neulram  partem  dilemmatis 
esse  necessariam,  sed  peccatorem  confiteri 
sacerdoti  per  interpretem,  sicut  per  vocem 


DISPUTAT 

vel  scripturam.  Et  ille  modus  sufficit  ad  quam- 
dam  moralem  certitudinem  et  fidem  lmma- 
nam  ;  quia  in  hac  materia  satis  est,  ut  babea- 
tur  per  unius  personae  fide  dignse  testimonium 
aut  revelatiouem,  quando  majorexhiberinon 
potest,  et  quando  nulla  est  rationabilis  causa 
prsesumendi  mendacium,  vel  aliam  malitiam 
in  eo  qui  loquitur.  Et  ideo  non  dicimus  bunc 
modum  confitendi  esse  usurpandum  sine  ab- 
soluta  necessitate,  nam  illud  ex  suo  genere 
grave  peccatum  esset  propter  rationem  fac- 
tam  ;  sed  dicimus  non  esse  contra  essei\tiam 
sacramenti,  si  necessarius  sit;  an  vero  cadat 
subobligatione,  dicemusinfraagentesde  prae- 
cepto  confessionis. 

An  sit  necessarium  ut  sacerdos  in  prcesentia 
pcenitentis  confessionem  audiat. 

3.  Prima  opinio  Cani  et  Soti.  —  In  altero 
pnncto  referam  prius,  quod  ante  declaratio- 
nem  Summi  Pontificis  supra  relatarn,  disput. 
19,  sect.  3,  prselo  mandatum  jam  babebam ; 
deinde  quid  juxta  illam  addendum  occurrat, 
adnotabo.  Nonnulli  ergo  auctores,  praesertim 
Soto  et  Cano,  significant  necessarium  esse  ut 
sacerdos  audiat  confessionem  in  prtesentia 
pcenitentis.  Quae  opinio  probari  potest ,  quia 
ut  proferat  absolutionem,  necessaria  est  proe- 
sentia;  ergo  ut  audiat.  Patet  consequentia, 
quia  vel  est  eadem,  vel  major  ratio;  quia 
ante  absolutionem  necesse  est  ut  examinet 
causam  et  dispositionem  pcenitentis,  et  de 
ejus  dispositione  sitmoraliter  certus,  quod  in 
absentia  obtinere  non  potest. 

4.  Prior  pars  communis  sententue.  —  Ni- 
bilominus  communis  sententia  asserit  impri- 
mis,  per  se  loquendo  neeessarium  esse,  ut 
sacerdosin  praesentia  pcenitentis  ejus  confes- 
sionem  audiat,  imo,  et  immediate  ab  ipso,  si 
fieri  pctest,  esseque  grave  peccatum  bunc 
modum  confitendi  voluntarie  niutare,  propter 
fundamentum  prioris  sententiae,  quod  hoc 
convincit,  et  propter  consuetudinem  totius 
Ecclesiee,  et  propter  varios  canones,  ex  quibus 
hoc  sumitur,  ut  c.  Quem  pcenitet,  cum  simili- 
bus,  de  Pcenit.,  d.  I,  c.  Omnis  utriusque  sexus, 
de  Poenitent.  et  remiss. 

5.  Posterior  communis  sententice  pars.  — 
Probatur  opinio.  —  Secundo  vero  asserit  haec 
sententia,  non  esse  hoc  ita  essentiale  sacra- 
mento,  quin  in  eo  casu,  in  quo  sacerdos  ve- 
niens  ad  absolvendum  pcenitentem,  morti  vi- 
cinum,  et  inveniens  iilum  ita  privatum  usu 
omnium  sensuum,  ut  nullum  signum  peccati 
aut  doloris  ab  eo  possit  obtinere,  possit  esse 


XXI.  8ECT.  IV.  463 

contentus  aliorum  relatione  ad  absolvendum 
illum :  tunc  enim  non  audit  confessionem  in 
praesentia,  et  nihilominus  ait  haec  opinio  suf- 
ficere  banc  confessionem,  ut  licite  et  valide 
detur  absolutio.  Ita  tenent  in  terminis,  Sylv., 
verb.  Confessor,3,  q.  13;  etAng.,  verb.  Con- 
fess.,4,n.  8;et  Cordub.,lib.  5  de  Indulgent., 
q.  39,  praeter  alios,  quos  supra  retuli,  disp. 
19,  sect.  3.  Indicat  etiam  Scot.,  d.  17,  q. 
unic,  ad  penult.;  dicit  enim,  non  esseiicitum 
confiteri  per  scriptum  sacerdoti  absenti ;  non 
vero  dicit  omnino  esse  contra  substantiam 
sacramenli.Et  in  terminis  Cardinalis  Toletus, 
in  Instr.  Sacer.,  lib.  3,  c.  8,  referens  S.  An- 
tonin.,  in  Summ.  de  Peccatis,  et  Sacerdotale 
Rom. ,  asserensque  esse  expressam  sententiam 
canonum.  Unde  probatur  primo,  ac  praecipue 
ex  anliquis  decrelis.  Nam  in  Concilio  Arausi- 
can.  I  ,  c.  12,  26,  q.  6,  c.  Qui  recedunt,  dici- 
tur  :  Subito  ohmutescens  pcenitentiam  accipere 
potest ,  si  voluntatis  prceteritce  testimonium 
aliorum  verbis  habet.  Similia  verba  habentur 
in  eadem  causa  et  q.,  c.  Is  cui,  et  c.  His  qui, 
ex  Concilio  Carthaginensi  IV,  c.  76,  et  ex 
Leone  I,  epist.  89,  alias91.  Qui  distincte  de- 
clarat,  licet  hujusmodi  aegrotus  nullum  si- 
gnum  exhibere  possit  in  praesentia  sacerdo- 
tis,  si  aliorum  testimonium  habeat,  non  esse 
illi  poenitentiam  denegandam.Eademsenten- 
tia  habetur  in  c.  JEgrotantes,  de  Consecr., 
d.  4,  ex  Concilio  Carthaginensi  III,  c.  34. 
Eamdem  referunt  cx  Decreto  Eusebii  primi, 
Ivo  Carnot.,  in  suo  Decret.,  par.  15,  cap.  35, 
etBurchard.,lib.l8,  c.  11.  Similemhabet  Au- 
gust.,  lib.  1  de  Adulterinis  conjug.,  c.  ult., 
et  lib.  50  Homil.,  in  41. 

6.  Soti  responsio. — Responsio  refellitur. — 
Ad  haec  vero  decreta  respondet  Soto,  non 
esse  in  illis  sermonem  de  absolutione  sacra- 
mentali,  sed  de  absolutione  ab  Ecclesiastica 
censura.  Et  possumusin  ejusfavorem  afferre 
Gloss.,  in  d.  c.  Is  qui,  verb.  Pcenitentia,  quse 
sentit  ibi  esse  sermonem  de  absolutione,  cu- 
jus  forma  traditur  in  c.  A  nobis,  de  Sent.  ex- 
com.,  ubi  sermo  est  de  absolutione  ab  ex- 
communicatione.  Item  afferre  possumus  Cy- 
prianum,  ep.  13,  ubi  ait,  in  simili  eventu 
diaconum  posse  reconciliare  aegrotum  pceni- 
tentem ,  facta  exomologesi.  Illa  ergo  recon- 
ciliatio  non  erat  absolutio  sacramentalis,  quia 
haec  in  nullo  eventu  potest  per  diaconum  da- 
ri.  Sed,  quamvisille  locus  Cypriani  necessario 
sit  ita  exponendus  ,  vel  potius  de  manuum 
impositione  cseremoniali,  quee  ad  publicam  et 
solemnem  pcenitentiam  (quee  tunc  erat  in  usu) 


464  DISPUTAT.  X 

speetabat,  aliis  vero  deeretis  adductis  nullo 
raodo  accommodari  potest  dicta  expositio. 
Friroo,  quia  loquuntur  de  poenitentia  subhac 
voce,  et  eam  appellant,  actionem  sacerdoiis, 
vel  satisfactionem,  vel  actionem  pcenitentis. 
Nomine  autem  pcenitentise,  vel  aliis  adductis 
non  solet  significari  absolutio  a  censura,  vel 
alia  caeremonialis ,  sed  verum  sacramentnm. 
Secundo  ,  quia  declarant  illam  poeniteutiam 
esse  adeo  necessariam  ad  salutem,  ut  ex  illa 
pendeat,  ita  ut  contingere  possit  ob  solam 
ejus  carentiam  hominem  damnari,  quod  non 
est  verum  de  absolutione  a  censura.  Tertio, 
quia  in  Goncilio  Arausicano,  cap.  3,  expresse 
distinguitur  poenitentia  a  reconciliatoria  ma- 
nus  impositione,  et  ha?c  posterior  fortasse  erat 
absolutio  a  censura,  velalia  Ecclesiastica  cse- 
remonia,  ut  dixi.  Quarto,  quia  Leo  Papa  ex- 
presse  dicit,  illam  poenitentiam  dandam  esse 
a  sacerdote  ex  vi  potestatis  acceptse  per  illa 
verba  :  Quorum  remiseritis  peccata,  etc. 

7.  Quinto,  praeter  absolutionem  sacramen- 
talem  duplex  accidentalis  seu  caeremonialis 
intelligi  potest  :  una  est  censura  ;  alia  quse 
olim  dicebatur  solemnis  qusedam  reconciliatio 
eorum,  qui  publicam  poenitentiam  agebant; 
de  neutra  autem  harum  sufficienter  expo- 
nuntur  dicta  decreta  ;  ergo  loquuntur  de  sa- ' 
cramentali.  Minor  probatur,  de  absolutioue 
quidem  a  censura ,  tum  quia  dicunt  talem 
absolutionem  nihil  prodesse  post  mortem , 
absolutio  autem  a  censura  etiam  post  mor- 
tem  aliquid  prodesse  potest  ;  tum  etiam 
quia  sentiunt  talem  absolutionem  non  pos- 
se  dari  a  sacerdote  absente  ,  quod  Soto 
etiam  ipse  contendit  ;  absolutio  autem  a 
censura  absenti  dari  potest.  Tnm  deni- 
que ,  quia  Gonciiium  Arausicanum  suppo- 
nit  pcenitentiam  illam  dari  ante  reconcilia- 
toriam  manus  impositionem  ;  constat  au- 
tern  absolutionem  sucramentalem  non  posse 
dari  ante  absolutionem  a  censara.  Rursus 
probatur  altera  pars,  tum  ex  hoc  eodem  loco 
Goncilii  Arausicani  illa  duo  distinguentis  , 
tum  ex  ConcilioGarthagin.lv,  ubi  priusdici- 
tur,  dandam  esse  pcenitentiam  ,  et  additur  , 
si  infirmnscrediturmoriturus.reconciliandum 
esse  per  manus  impositionem.  Prior  ergo  pce- 
nitentia  sacramentalis  erat,  heec  vero  posterior 
ceeremoniidis,  nontamen  erat  absolutio  a  cen- 
sura,  alioqui  preecedere  debuisset,  sed  specla- 
bat  ad  alium  antiquum  ritum  de  publicis  poe- 
nitentibus.Pneterea  idem  patet,  quia,  utdice- 
bam  ,  illa  reconciliatio  publice  pcenitentium 
per  se  non  erat  necessaria  ad  salutem ,  sed 


XI  SEC7.  IV 

pertinebat  ad  externam  Ecclesia;  satisfactio- 
nem.  At  vero  poenitentia  illa,  quee  in  dicto 
casu  aegrotantibus  dari  preecipitur ,  erat  ne- 
cessaria  ad  salutem  ,  ut  plane  constat  ex  Au- 
gustino,  dict.  hom.  41,  et  ex  Ccelestino  Papa, 
in  cap.  Agnovimus,  26,  q.  6,et  ex  Juho,apud 
lvonem  in  suo  Decr.,  par.  15,  cap.  43.  Sexto 
tandem  est  apud  me  efficax  argumentum  , 
quod  dicti  Patres  et  Pontifices  non  loquuntur 
specialiter  de  excommunieatis,  neque  de  iis 
solis  qui  publicam  pcenitentiam  agebant,  sed 
absohite  et  simpiiciter  de  fidelibus  et  peccato- 
ribus  ;  ergo  de  poenitentia  loquuntnr ,  qua 
omnes  indigent,  quee  est  sacramentalis. 

8.  Cani  evasio.  —  Quapropter  Cano  fate- 
tur,  in  illis  decretis  esse  sermonem  de  hoc 
sacramento;  ait  tamen  in  eis  supponi  confes- 
sionem  prius  fuisse  factam  sacerdoti  in  prae- 
sentia  ejus ;  fuit  enim  antiqua  eonsueludo, 
ut  fideles  confiterentur  sacerdotibus  in  prin- 
cipio  quadragesimee,  absolutio  autem  differ- 
retur  usque  ad  feriam  quintam  Coenge  Domi- 
ni,  ut  sumitur  ex  Innocentio  I,  epist.  1 ,  c.  7, 
et  habetur  in  c.  D$  pamitentibus ,  de  Conse- 
cratione,  d.  3.  De  his  ergo  ait  loqui  praedicta 
decreta  ;  nam  ,  si  postea  inciderent  in  illum 
articulum  necessitatis,  absolvi  poterant  abs- 
que  nova  confessione  factain  praesentia  sacer- 
dotis. 

9.  Rejicitur.  —  Sed  haec  evasio ,  preeter- 
quam  quod  omnino  voluntaria  est,  et  absque 
fundamento  ,  quod  in  illis  decretis  habeat, 
sufficienter  improbatur  ultimo  argumento 
paulo  antea  facto  ,  quia  testimonia  generali- 
ter  loquuntur  de  omni  peccatore  poenitentiam 
petente  ;  imo  Augustinus  expresse  loquitur 
de  omnibus  qui  differunt  poenitentiam  usque 
ad  finem  vitse,  de  quibus  etiam  Leo  Papa 
aperte  loquitur.  Concilium  autem  Carthagi- 
nense,  de  iis  qui  post  peccatum  non  petierunt 
pcenitentiam  usque  ad  illum  articulum ;  non 
ergo  supponit  eos  jam  fuisse  confessos  ;  Con- 
cilium  item  Arausicanum  ,  et  etiam  Augusti- 
nus,  in  hoc  eequiparant  pcenitentiam  cum  ba- 
ptismo;  quod  est  signum  loqui  de  utroque  sa- 
cramento  ,  et  cum  sequali  seu  proportionata 
universalitate,  ut  sicut  baptismus  dandus  est 
cuilibet  petenti  illum  in  articulo  mortis,  si 
exhibuit  signa  sufficieulia,  etiamsi  quando 
datur,  jam  nihil  sentiat,  vel  intelligat ,  ila 
etiam  sacramenlum  pcenitentice,  servata  pro- 
porlione.  Prsetcrea  ex  parte  etiam  sacerdotis 
loqnuntur  generaliter ;  nam  quiiibet  potest  et 
debet  in  eo  articulo  absolvere  ,  quod  semper 
fuit  in  Ecclesia  observatum,  ut  Trid.  Concil. 


docuit,  sess.  14,  c.  7,  ct  infia  suo 
cetur.  At  vero  si  essetsermo  Je  pcenitentejam 
confesso,  ab  illo  solo  sacerdole  posset  absol- 
vi ,  cui  confessus  fuisset.  Preetcrea  loquuntur 
generaliter  ex  parte  temporis;  nam  quoties- 
cunque  id  contigerit,  quod  ibi  supponitur, 
danda  est  absolutio.  At  vero  quod  Cano  dicit, 
solurjti  haberet  locuin  in  tempore  quadrage- 
simae ,  quia  ante  illud  tempus  non  solebont 
fideles  confiteri,  ut  absolutionem  expectarent 
usque  ad  hebdomadam  sanctam.  Deniquej,  si 
praecessisset  confessio  sufficiens ,  non  esset 
necessarium  novum  testimoniura  adstantium, 
quod  requirunt  preedicta  decreta.  Si  vero 
praecedens  confessio  non  fuit  sufficiens,  sed 
completur  per  hujusmodi  testimonium,  iia  ut 
haec  sit  veluti  partialis  confessio  in  absentia 
facta,  eadem  ratione  ipsa  sola  sufficiet,  quan- 
do  alia  non  praecessit,  nec  potest  exhiberi. 

10.  Quid  de  hac  controversia  sentiendum. — 
Propter  haec  decreta  et  propter  usum  Eccle- 
siae,  censui  semper,  hancopinionem  esseve- 
ram  et  piam,  et  conformem  Christi  institutio- 
ni,  qui  ex  parte  poenitentis  solum  postulavit, 
ut  suam  conscientiam  aperiat  sacerdoti  , 
quantum  et  qualiter  potest,  ut  patet  etiam  de 
integritate,  dequa  infra  dicetur.  Et  hocetiara 
declarat  praedictus  usus  Ecclesise,  qui  de  ab- 
solutione  nihil  lale  declaravit,  et  ideo  non  est 
de  illa  similis  ratio.  Pra?sertim  quia  forma  ha- 
bet  praescripta  verba,  non  autem  confessio. 
Denique,  est  hoc  consentaneum  obligationi 
pcenitentis,  a  quo  non  exigitur,  nisi  ut  satis- 
faciat  quantum  potest ;  ergo  nec  ut  confitea- 
tur  nisi  quantum  potest.  Et  similiter  sacerdos 
in  hac  parte  solum  tenelur  de  dispositione 
pcenitentis  certus  fieri  quantumpotest.  Time- 
ri  autem  potest,  ne  praedieta  declaratio  Pon- 
tificia  huic  opinioni  in  aliquo  derogare  vi- 
deatur,  quia  damnat  hanc  propositionem  : 
Licere  per  litteras,  seu  internuncium  confessa- 
rio  absenti  peccata  sacramentaliter  confiteri, 
et  ab  eodem  absente  absolutionem  obtinere.  Ubi 
utrumque  membrum  videtur  damnare.  Exis- 
timo  taraen  non  fuisse  mentem  Sanctissimi  de 
hac  opinione  tractare,  sed  solum  de  illa  quae 
dicit  sacramentum  pcenitentiae  posse  perfici 
ac  consummari  inter  absentes.  Atque  ita  il- 
lam  particulam,  et,  non  esse  divisive ,  sed 
complexive  sumendam;  praecipue  illud  dam- 
nasse  propter  eos  qui  dicebant  absolutionem 
posse  dari  in  absentia.  Moveor,  tum  ex  cir- 
cumstantiis  litteree  ;  nam  si  aliud  voluisset, 
potius  id  explicassetper  particulam,  vel;\[Qm 
hoc  clare  indicat  illud  singulare  signum  de- 

XXII. 


DISPUTAT.  XXII.  SECT.  I.  465 

loco  di-  raonstrativum,  hanc  propositionem  ;  nam  ex 
eo  constatsolamhypotheticam  propositionem 
per  modum  unius  damnari.  Tum  preeterea , 
quia  illa  erat  controversia  de  qua  tractabatur ; 
tum  denique  quia  sola  illa  opinio  est  aliena 
ab  usu  Ecclesiee;  haec  autem  est  ±111  et  dccre- 
tis  conformis.  Nihilominus  declarationem  hanc 
ejusdem  Pontificis  censurae  subjicio  ,  sicut 
ceetera  omnia  quae  tam  in  hoc  quam  in  caete- 
ris  operibus  meis  continentur. 


DISPUTATIO  XXII. 

DE  INTEGRITATE  CONFESSlONIS   PER  SE  NECESSARlA 
AD   VALOREM   EJUS. 

Iutegritas  confessionisexparte  materiae  re- 
mota?  seu  peccatorum  quae  in  confessioue  di- 
cuntur,  sumenda  est  :  consistit  aulem  in  hoc, 
ut  illa  omnia  qua3  sunt  in  conscientia  pceni- 
tentiSj  in  confessione  aperiantur  ;  et  ad  inte- 
gritatem  suo  etiam  modo  pertinet,  ut  ea  pec- 
cata  qua3  nullo  modo  sunt  in  conscientia  pce- 
nitentis,  neque  unqnam  fuerunt,  in  confes- 
sione  non  fingantur,  seu  falso  dicantur.  Rur- 
sus  ha3C  integritas  duplex  distingui  solet,  ma- 
terialis  scilicet  et  formalis.  Materialis  vocatur 
illa  qua3  est  de  omnibus  peccatis,  prout  in 
re  ipsa  fuere  commissa ;  et  haec  est  per  se  ne- 
cessaria,  ut  in  discursu  hujus  disputationis 
explicabimus,  tractando  de  omnibus  peccatis, 
vel  circumstantiis,  quae  ad  hanc  integritatem 
necessaria  sunt,  et  excludendo  ea  quaeneces- 
saria  non  sunt.  Quia  vero  potest  aliquando 
intercedere  sufficiens  excusatioconfilendiali- 
quod  peccatum  a  poenitente  commissum ,  ideo 
potest  aliquando  hoc  sacramentum  peifici  si- 
ne  reali,  seu  materiali  integritate  confessio- 
nis  ;  tunc  vero  necessaria  saltem  est  confes- 
sio  formaliter  integra,  id  est,  de  omnibus 
peccatis,  de  quibus  nulla  intercedit  excusa- 
tio  ;  de  qua  dicemus  disputalione  sequente. 

SECTIO  I. 

Utrumsitd  necessitate  confessionis  ut  sit  de  om- 
nibas  peccatis  mortalibus  qux  sunt  in  conscien- 
tia  pcenitentis. 

1.  Qicid  sit peccatum  esse  in  conscientia  poz- 
nitentis.  —  Non  est  idem  peccati  confessionem 
esse  necessariam  ad  salutem,  et  ad  talorem  sa- 
cramenti.  —  Ad  intelligendum  qurestionis  ti- 
tulum  duo  sunt  advertenda.  Primum  est,  illa 
peccata  dici  in  praesenti  esse  in  conscientia 
poenitentis,  quae  ab  illo   commissa  sunt  post 

3C 


466 


DISPUTAT.  XXII.  SECT.  I. 


baptismum,  et  per  aliam  confessionem  non 
sunt  rite  clavibns  subjecta ;  illa  enim  qua3  per 
aliam  confessionem  remissa  creduntur,  lieet 
sint  in  memoria  pcenitentis,  non  tamen  pro- 
prie  sunt  in  conscientia,  quia  jam  ut  omnino 
extincta  et  remissa  considerantur ;  alia  vero 
peccata  mortalia,  quee  nondum  sunt  explica- 
ta  in  confessione,  licet  contingat  apud  Deum 
esse  remissaper  veram  contritionem,  in  prse- 
senti  censentur  adhuc  esse  in  conscientia  po3- 
nitentis,  quia  nondum  sunt  per  claves  Eccle- 
sia3  remissa.  Secundo  observandum  est,  aliud 
esse,  quod  talium  peccatorum  confessio  sit 
necessaria  ad  salulem  ;  aiiud  vero  quod  ad 
valorem  sacramenti  necessarium  sit  omnia 
ha3c  peccata  in  eadem  confessione  aperire. 
Nam  depriorinecessitatein  superioribus  dic- 
tum  est,  et  ad  illam  obligalionem  explendam 
satisvideripossetunumpeccatumconfiteriuni 
sacerdoti  etaliud  alteri;velunuminhacconfes- 
sione,  aliud  in  alia,  donec  omnia  subjiceren- 
tur  clavibus ;  nunc  ergo  inquirimus  de  alia 
obligatione  vel  necessitate  subjiciendi  omnia 
simul  in  eadem  confessione. 

2.  Ratio  cluHtandi.  —  Atque  hinc  oritur 
ratio  dubitandi,  quia  heec  necessitas  non  ori- 
tur  ex  vi  institutionis;  ergo  nulla  est.  Proba- 
tur  consequentia,  quia,  si  hasc  necessitas  tan- 
ta  est  ut  pertineat  ad  veritatem  saeramenti, 
oporlet  ut  ex  institutione  oriatur ;  si  vero  tan- 
tum  est  necessitas  pra^cepti,  oporlet  osten- 
dere  illud  esse  divinum  extra  institutionem, 
quod  sane  fieri  non  poterit.  Ecclesiasticum 
autem  tantum  non  videtur  esse  posse,  quia, 
ut  infra  videbimus,  huic  obligationi  confes- 
sionis  Ecclesia  nihil  addidit,  pra3ter  temporis 
determinationem.  Probatur  autem  primum 
antecedens,  quia  ex  vi  institutionis  solum 
colligitur  nullum  peccatum  mortale  dimitti 
posse  absque  absolutione  sacerdotis;  ex  lioc 
autem  non  colligitur  necessitashujusintegri- 
tatis,  quia  illud  posset  alio  modo  impleri,  ut 
declaratum  est. 

3.  Quid  sentiant  nonnulli  Calholici. — Quid 
hceretici.  —  Unde  nonnulli  Catholici  dixerunt, 
hanc  necessitatem  integritatis  non  posse  suffi- 
cienti  ratione  colligi  ex  institutione,  sed  sola 
Ecclesia3  traditione  et  auctoritate  haberi. 
Quod  indicatDurandus,  d.  17,  q.  15,  ubi  sol- 
vit  rationes  Theologicas,  qua3  ad  hoc  osten- 
dendum  afferri  solent.  Et  idem  sentitMedina, 
Cod.  de  Confes.,  q.  8.  Quidam  autem  ha^retici 
negant  hanc  integritatem  esse  necessariam, 
saltem  quoad  peccata  occulta,  seu  mere  in- 
terna.  Quod  sentit  Wicleff  apud  Waldensem, 


tom.  2  de  Sacram.,  c.  185,  quia  putavit  con- 
fessionem  esse  institutam  ab  Ecclesia ,  qna3 
per  se  potestaiem  non  habet  circa  peccata 
mere  interna.  Addunt  etiam  talem  obligatio- 
nem  esse  de  re  non  solum  admodum  difficili, 
sed  etiam  legi  naturali  repugnante,  quia  co- 
geretur  homo  seipsum  infamare  in  re  occul- 
tissima.  sed  illud  fundamentum  ha^reticum 
est,  et  ex  illo  non  solum  infertur  confessio- 
nem  talium  peccatorum  non  esse  necessariam 
propter  integritatem  ,  sed  etiam  absolute , 
etiam  propter  remissionem  eorum  necessa- 
riam  non  esse.  In  eodem  errore  fuit  Petrus 
Oxomensis,  qui  addidit  non  esse  necessarium 
confiteri  peccata  publica,  quia  ipsa  per  se  sa- 
tis  patent.  Qui  error  cum  aliis  damnatus  fuit 
a  Sixto  IV  in  Bulla,  quam  refert  Castro,  verb. 
Confess.  Denique  Lulherus  etiam  integrita- 
tem  confessionis  reprehendit,  quia  qui  omnia 
peccata  diligenter  confiteri  student,  nihil  di- 
vinae  misericordia3  dimittendum  relinquunt. 
Qui  error  in  Concilio  Tridentino  damnatus 
est. 

4.  Vera  sententia. —  Dicendum  ergo  est, 
de  necessitate  hujus  sacramenti  esse,  ut  pce- 
nitens  omnia  peccata  mortalia  post  baptis- 
mum  commissa,  eidem  sacerdoti,  in  eadem 
confessione,  seu  in  ordine  ad  eamdem  abso- 
lutionem,  quantum  moraliler  potest,  confi- 
teatur,  Conclusio  est  de  fide,  qua3  sumitur  ex 
Concilio  Cabilonensi,  c.  32,  et  Lateranensi  in 
c.  Omnis  ulriusque  sexus,  et  Florent.  in  De- 
creto  Eugenii,  quatenus  docent,  et  pra^cipiunt 
omnia  peccata  eidem  confiteri;  nam  quoad 
hanc  partem  non  condunt  novum  jus,  sed 
explicant  divinum.  Expressius  tamen  hoc  de- 
finit  Concilium  Tridentinum,  sess.  14,  c.  5, 
et  can.  7,  dicens  :  Qui  scienter  aliquid  reti- 
net,  nihil  divince  honitati  per  sacerdotem  re- 
mittendum  proponit ,  his  verbis  declarans  ta- 
lem  confessionem  esse  nullam,  et  consequen- 
ter  contrarium  esse  de  necessitate  sacra- 
menti. 

5.  Pra3terea  de  hac  re  habemus  perpetuam 
Ecclesia3traditionem  etconsuetudinem,  quam 
nunc  cernimus,  et  ejus  principium  ignora- 
mus;  de  quo  multa  legi  possunt  apud  Bur- 
chardum,  lib.  19  Decreti.  Et  expresse  de  illa 
loquitur  August.,  lib.  de  Vera  et  fals.  pcenit., 
c.  9  et  15,  dicens  :  Qucedam  enim  celant,  qum 
alii  manifestanda  conservant,  quod  e&b  se  lau- 
dare,  et  ad  hypoerisim  tendere,  et  semper  venia 
carere;  et  ideo  inquit  ad  pcenitentem  :  Ponat 
se  in  potestate  judicis,  in  judicio  sacerdotis, 
nihil  sibi  reservans  sui.  Idem  insinuant  alii 


DISPUTAT. 
antiqui  Patres(licet  non  ita  expresse  loquan- 
tur),  dum  aiunt,  etiara  internas  cogitationes 
esse  confitendas,  ut  Clemens  I,  epist.  1,  circa 
finem,  de  Petro  lequens,  ait  :  Instruebal  fi- 
deles  actus  vitce  suce  custodire,  et  cogltationes 
malas  cordi  suo  advenientes  mox  ad  Christum 
allidere,  et  sacsrdotihus  Domini  manifestare. 
Cyprian.,  serm.  de  Lapsis,  n.  21,  circa  finem, 
ait :  Quanto  el  fide  majores,  et  timore  meliores 
sunt,  qui  quamvis  nullo,  aut  sacrificii,  vel  li- 
lelli  facinore  constricti,  quoniam  tamen  de 
hoc,  vel  cogitaverunt,  apud  sacerdotes  Domini 
lioc  ipsum  dolenter  et  simpliciter  confitentes, 
exomologesim  conscientice  faciunt,  animi  sui 
pondus  aperiunt ,  salutarem  medelam  eliam 
modicis  mdneribus  exquirunt.  Indicat  etiarn 
hoc  Leo  Papa,  Ep.  78,  alias  80,  c.  2,  dicens, 
reatus  conscientiarum,  etiamsi  occulti  sint, 
aperiendos  esse  sacerdoticonfessionesecreta. 
Nec  dissimiliter  Tertullian.  ,  lib.  de  Pcenit,, 
c.  10,  circa  finem,  inquit  :  Si  quid  humana? 
notitice  subduxerimus ,  proinde  et  Deum  celabi- 
mus  ?  adeone  existimatio  hominis,  et  Dei  scien- 
tia  comparantur?  an  melius  est  damnatum  la- 
tere,  quam  palam  absolvi?  Sunt  etiam  optima 
verba  Gregorii  Nysseni,  Orat.  ad  eos  qui  du- 
rius  alios  judicant,  quse  refert  Casinius  agens 
de  sacramento  pcenitentire  :  Audacter  ostende 
sacerdoti,  quw  sunt  recondita  animi  arcana, 
tanquam  occulta  vulnera  medico  deiege.  Et 
eamdem  sententiam  habet  Hieronymus  in  icl 
Ecclesiast.  \0  :  Si  memorderit  serpens  in  si- 
lentio.  Denique  S.  Pacianus  in  Parsenesi  de 
Poenit.,  circa  finem  :  Quid  facies  tu,  qui  deci- 
pis  sacerdotes,  etc,  et  infra  :  Prudentes  cegri 
'tnedicos  non  verentur,  etiam  in  occultis  corporis 
partibus,  etiamperusturos,  etc.  Alios  antiquos 
Doctores,  Origenem,  Ambrosium  citavi  su- 
pra,  agens  de  institutioue  et  necessitate  cou- 
fessionis. 

6.  Ratio  conclusionis.  — Ratio  hujus  veri- 
tatis  sumitnr  a  D.  Thoma  in  4,  dist.  47,  q.  3, 
art.  4,  quem  Paludanus  et  alii  sequuntur,  ex 
ipsa  institutione  quse  ad  remissionem  culpoe 
per  se  primo  ordinatur,  adjuncta  conditione, 
seu  natura  peccatorum  mortalium,  quse  est, 
ut  unum  sine  alio  non  remittatur;  ex  quibus 
principiis  hsec  ratio  conficitur.  Poenitens  con- 
fitetur  unum  peccatum  mortale  sacerdoti,  ut 
sacerdos  illud  remittat;  sed  sacerdos  non  po- 
test  illud  remittere,  nisi  remittat  csetera  om- 
nia,  et,  si  intenderet  remissionem  seu  abso- 
lutiouem  dividere,  nihil  faceret;  ergo  et  poe- 
nitens  debet,  quando  unum  confitetur,  confi- 
teri  omnia,  et,  si  intendit  confessionem  clivi- 


XXII.  SECT.  I.  4G7 

dere,  nihil  facit.  Probalur  consequenlia,  quia 
confessio  debet  esse  adsequata  absolutioni; 
icleo  enim  nccessaria  est,  quia  absolulio  non 
debet  dari  de  ignotis,  ut  Concilium  Tridenti- 
num  dixit.  Absolutio  autem,  quamvis  per  se 
respiciat  peccata  in  confessione  manifestata, 
tamen  etiam  cadit  in  ipsam  personam,  eam- 
que  intendit  simpliciter  absolvere,  et  justifi- 
care  apud  Deum,  atque  adeo  ab  omnibus 
peccatis  mortalibus  liberare ;  et  ideo,  sicut 
peccata  mortalia  quoad  remissionem  connexa 
sunt,  ita  etiam  quoad  confessionem  et  abso- 
lutionem.  In  quo  multum  etiam  differunt  a 
venialibus,  ut  ConciJium  etiam  Tridentinum 
dixit. 

7.  Confirmatio. —  Et  confirmatur  primo  ex 
comparatione  ad  omne  aliud  judicium ;  nam 
semper  accusatio  debet  esse  proportionata  et 
adsequata  sententiae  quse  postulatur;  et  e  con- 
verso,  sententia  debet  esse  accommodata  ac- 
cusationi  et  probationi  factee;  sed   in  pree- 
senti  judicio  poenitens  non  tantum  postulat 
liberari  ab  uno  vel  alio  peccato  mortali,  sed 
simpliciter  justificari;  ergo  tenetur  aperire 
totam  causam  per  se  necessariam  ad.  talem 
absolutionem,  et  nihil  occultare  eorum  qua? 
illam  possunt  impedire.  Quod  egregie  decla- 
ratur  ex  c.  Cum  pro  causa,  de  Sententia  ex- 
communicat.,  ubi  dicitur,   eum  qui  pluribus 
titulis  excommunicatus  est,  si  absoiutionem 
petat,  uno  tantum  titulo  excommunicationis 
explicato,  licet  absolvatur,  non  liberari  ab  al- 
tera  excommunicatione ,  quam  ob  aliam  cau- 
sam  contraxerat,  quia  absolutio  non  excedit 
petitionem;  unde  ,   si  excommunicatio  lalis 
esset,  ut  non  posset  una  excommunicatio  sine 
alia  tolli,  ille  in  eo  casu  a  nulla  maueret  ab- 
solutus  ;  tamen,  quia  de  facto  exeommuniea- 
tiones  non  habent  inter  se  connexionem  quo- 
ad  absolutionenr,  in  eo  casu  una  tollitur,  et 
manet  altera.  Sic  ergo  in  prsesenti,  quiunum 
peccatum  mortale  confitetur,  quantum  est  ex 
se,  petit  ab  uno  absolvi,  et  non  ab  alio ;  unde, 
quia  boc  fieri  non  potest,  petitio  seu  confes- 
sio  invalida  est.  Et  propter  hoc  dixit  Conci- 
iium  Tridentinum  :  Dum  omnia,  quce  memo- 
rice  occurrunt,  peccata,  Christi  fideles  confiteri 
student,  proculdubio  omnia  divince  misericor- 
dice  ignoscenda  exponunt;  qui  vero  secus  fa- 
ciunt,  et  scienter  aliqua  retinent,  nihil  divinai 
bonitati,  per  sacerdotem  remittendum  propo- 
nunt.  Et  confirmatur  tanclem,  quia  ob  hanc 
causam  necesse  est  contritionem  seu  dolo- 
rem  esse  de  omnibus  peccatis  mortalibus , 
quia  unum  sine  aliis  remitti  non  potest. 


468  DISPUTAT.  XXI! 

8.  Rcspoiwo.  — Aliainstantia  . —  Respon- 
deri  vero  potest,  nunquam  sacerdotem  absol- 
vere  ab  uno  peccato  mortali,  quin  omnia  re- 
mittantur  in  re  ipsa,  non  esse  autem  neces- 
sarium,  ut  remittantur  preecise  per  ipsam  ab- 
solutionem,  sed  per  illam  simul  cum  contri- 
tione  vel  attritione  includente  votum  alterius 
confessionis  eorum  peccatorum,  quse  in  tali 
confessione  omittuntur ;  nibil  enim  repugnat, 
institulionein  factam  esse  hocmodo;  neque 
ex  solis  verbis  Christi  potest  ostendi  nonfuis- 
se  ita  factam,  ut  supra  argumentabar.  Et  in- 
stari  araplius  potest,  quia  interdum  plura 
peccata  non  remittuntur  per  idem  sacramen- 
tum,  sed  in  ordine  ad  diversa,  ut  in  eo  qui 
ficte  baptizatus  est,  et  postea  confitetur  ;  nam 
per  illam  absolutionem  non  possunt  tolli  om- 
nia  peccata  illius  hominis;  sed  quee  praecesse- 
runt  baptismum,  tolluntur  per  illum  ;  quee 
vero  subseouta  sunt,  tolluntur  per  absolutio- 
nem ;  ergo  non  est  simpliciter  necessarium  ut 
sacerdos  absolvens  per  seremittatomnia  pec- 
cata.  Quod  etiam  in  peccatis  reservatis  infra 
videbimus,  juxta  probabilera  sententiam.  Et 
quoties  sine  culpa  tacetur  aliquid  in  confes- 
sioue,  illud  peccatum  quod  tacetur ,  remitti- 
tur  in  ordine  ad  aliam  confessionem  ejus, 
quam  in  proposito  habere  necesse  est ;  ergo 
simili  modo  potest  remitti  quodlibet  pecca- 
tum,  etiamsi  unum  tantum  confessori  aperi- 
retur. 

9.  Prcecludiiur . — Leges  morales  respiciunt 
quce  sunt  per  se,  non  quct  per  accidens. — Heec, 
et  similia  sunt,  quse  Durandum  et  Medinam 
moverunt.  Sed  non  advertunt,  aliud  esse  lo- 
qui  de  eo  quod  per  se  postulat  rei  natura ,  et 
consequenter  etiam  institutio  sacramenti ; 
aliud  vero,  quod  per  accidens  conlingit  ob  ali- 
quam  moralem  necessilatem.  Per  se  enim  est, 
ut  peccata  simul  dimittantur,  adeo  ut  de  fac- 
to  nuuquamunum  sine  aliis  dimittatur,  utsu- 
pra  vidimus;et  ideoinstitutio  etiam  sacramen- 
tiper  se  postulat,  ut  peccataqusesunt  materia 
necessaria  talis  sacramenti,  et  ad  illius  forum 
pertinent  (ut  sic  dicam),  simul  et  ex  vi  ejus 
sacramenti  tollantur.  Et  propterea,  baptismus 
ita  est  institutus,  ut  per  se  et  vi  suatollat  non 
solum  originale  peccatum,  sed  etiam  omnia 
mortalia  quee  ante  susceptionem  ejus  cum 
originali  sunt  conjuncta;  alia  verosubsequen- 
tia  ad  illum  non  pertinent,  et  quod  illa  in- 
terdum  sint  conjuncta  cum  originali,  est  per 
acciclens,  et  praeter  institutionem  baptismi , 
propter  impedimentum  illi  positum.  Et  idem 
omnino  contingit,  quoties  aliquod  peccatum 


SEGT.  I. 
non  confessum  per  absolutionem  tollilur  ; 
id  enim  per  accidens  est ;  institutio  autem  sa- 
cramenti  debuit  respicere  quod  est  per  se, 
non  vero  quod  per  accidens.  Sicut  in  univer- 
sum  leges  morales  respiciunt  ea  quae  fre- 
quentius  accidunt,  non  casus  accidentales,  ut 
ad  hoc  propositum  recte  notavit  Petr.  Soto, 
leet.  9  deConfess.  Quae  ratio  non  ita  demon- 
sirat  hanc  veritatem,  ut  dicamus  implicare 
contradictionem,  hanc  institutionem  alio  mo- 
do  factam  esse  ;  sed  ut  ostendamus  hanc  so- 
lam  conformem  esse  naturis  rerum,  quod  sa- 
tis  est  in  ratione  Theologica,  ut  alii  Theologi 
docuerunt,  praesertim  Paludanus,  dist.  17,  q. 
1  ;  Adrianus,  q.  4  de  Confess. ;  Soto,  disl.  18, 
q.  2,  art.  5;  et  Cano,  Relect.  de  Pcenit.,  p.  5. 

10.  Accedit  congruentia. — Accedit  tandem 
aha  congruentia  sumpta  ex  lioc  sacramento, 
quatenus  medicina  est;  namsacerdos,  ut  me- 
dicus  ,  debet  adhibere  remedium  peccatis 
etiamin  futurum,  ul,  quoad  fieri  possit,  evi- 
tentur;  sed  ad  hunc  finem  saepe  ac  moraliter 
necessariumest,ut  confessor  totam  conscien- 
tiam  pcenitentis  perspectam  habeat,  et  ideo 
merito  institutum  est,  ut  pcenitens  totam  ape- 
rire  teneatur,  quae  quidem  non  solum  est 
obligatio  praecepti,  sed  etiam  necessitas  sa- 
cramenti,  ut  declaratum  est ;  quanquam  in 
prsesenti  puncto  nunquam  hae  duae  necessita- 
tes  separentur,  ut  ex  dicendis  constabit. 

11.  Salisfit  priori  parti  objectionis  Jiareti- 
corum. — Satisfit  posteriori  parti. — Responde- 
iur  Lutliero. — Ex  his  ergo  satis  responsum 
est  ad  rationem  dubitandi  initio  positam.  Ad 
priorem  vero  partem  objectionis  haeretico- 
rum  de  peccatis  occultis  respondetur  impri- 
mis  nullam  fere  infamiam  ex  confessione  se- 
qui;  nam  quoad  alios  omnino  tollitur  per  si- 
gillum;  quoad  ipsum  vero  confessorem,  per 
ipsam  pcenitentiam,  et  dolorem  peccati,  quam 
pcenitens  simul  cum  peccato  ostendit,  magna 
ex  parte,  vel  omnino  minuitur;  et  nocumen- 
tum  in  re  nullum  est,  quia  confessor  non 
potest  uliilla  notitia,  prresertim  in  gravamen 
pcenitentis,  et  quidquid  difficultatis  in  hoc  est, 
ut  Tridentinum  Concilium  dixit,  fructu  gratise 
et  divinee  consolationis  compensatur.  Ad  al- 
teram  partem  de  peccatis  publicis  recte  res- 
pondet  D.  Thom.,  in  4,  dist.  17,  q.  3,  art.  2, 
q.  1,  ad  1,  illam  notitiam  ,  quae  extra  sacra- 
mentum  habetur,  esse  per  accidens;  in  omni 
autem  judicio  esse  necessariam  notitiam  per 
propriam  accusationem  et  testificalionem  , 
quam  hic  praebet  pcenitens  se  accusans.  Addo 
preeterea,  per  confessionem  non  solum  dari 


DISPUTAT. 
confessori  notitiam  peccati  secundnm  se,  sed 
prout  fuit,  vel  est  in  conscientia  pcenitentis, 
id  est,  secundum  modum  et  circumstantias 
quibus  ab  eo  fuit  commissuni,  et  secundum 
prsesentem  dispositionem  seu  detestationem 
quam  circa  illud  habet.  Tandem  ad  Lutbe- 
rum  respondetur,  nihil  in  hoc  esse  contra  fi- 
duciara  aut  efficaciam  meritorum  Christi , 
quia  totus  fructus  hujus  sacramenti  ex  meri- 
tis  ejus  speratur;  est  enim  hoc  unum  ex  in- 
strumentis  per  quse  Christi  merita  nobis  ap- 
plicantur. 

Practicum  dulium  resolvitur. 

12.  Prima  opinio.  —  Superest  vero  hicbre- 
ve  et  practicura  dubium,  si  quis  habeat  unum 
ordinarium  confessorem,  cui  communia  levia 
peccata  confiteatur,  quoties  vero  aliquid  gra- 
ve  occurrit,  alteri  confiteatur,  ut  ordinario 
confessori  id  occultet,  an  hoc  sit  contra  inte- 
gritatem  hujus  sacramenti.  Sylvester  enim, 
verb.  Confessio,  prirao,  qusest.  6,  dicit,  quam- 
vis  hoc  immediate  et  directe  non  sit  contra 
integritatem,  esse  tamen  peccatum  mortale 
ob  hypocrisim,  et  virtuale  mendacium;  deci- 
pit  enim  ordinarium  confessorem ,  atque  ita 
fit,  ut  dum  hoc  ipsum  peccatum  tacet,  etiam 
in  integritate  deficiat.  Quam  opinionem  ad- 
mittit  Victoria  in  Summa,  num.  169  de  Pce- 
nit.,  cum  hac  limitatione,  scilicet,  si  quis  hoc 
faciat  auimo  perseverandi  in  tali  consuetudi- 
ne ;  nam,  si  semel  aut  iterum  hoc  fiat  ex  qua- 
dam  imbecillitate  humaua,  credit  non  esse 
peccatum  mortale. 

13.  Vera  sententia.  —  Satisfit  contrarice 
sententim. —  Dico  tamen,  quocunque  modo 
fiat,  neque  esse  directe  contra  integritatem, 
nec,  per  se  loquendo,  esse  peccatum  mortale. 
Quod  sensit  Navarrus,  c.  21  in  Summa,  n. 
42.  Et  prior  parsevidens  est,  quia  hujusraodi 
poenitens  quando  eonfitetur,  semper  profert, 
quse  non  est  confessus  ;  ea  vero  quse  semel 
confessus  est,  non  tenetur  iterum  confiteri. 
Neque  etiam  tenetur  huic  potius,  quam  illi 
confiteri  (supponimus  enim  omnes  esse  legi- 
timos  confessores).  Et  hinc  facile  probatur 
posterior  pars,  quia  in  tali  actu  nulla  gravis 
deformitas  invenitur  contra  charitatem  Dei 
aut  proximi.  Neque  etiam  est  aliquod  prsece- 
ptum  grave  contra  quod  fiat.  Nam  quod  de 
mendacio  dicebatur,  non  ita  est  ;  nam  ille  ni- 
hil  falsum  dicit,  licet  fortasse  permittat  alium 
decipi,  pra±terquam  quod  non  omne  menda- 
cium  in  confessione  est  peccatum  mortale,  ut 
infra  videbimus.  Dixi  autem,  per  se  loquendo; 


XII.  SECT.  II.  469 

nam,  si  ob  lianc  causam  talis  persona  mane- 
ret  in  aliqua  occasione  morali  peccandi  mor- 
talitcr,  quam  occultaret  ordinario  confessori, 
ex  eo  capite  posset  esse  peccatum  morlale, 
et  defeclus  integritatis,  ut  per  se  satis  clarum 
est. 

SECTIO  II. 

Utrum  ad  integritatem  confessionis  necessarium 
sit  omnia  peccata,  vel  maliliaspeccatorum  spe- 
cie  distinctas,  distincte  confiteri. 

1.  Ratio  duUtandi. —  Confirmatio. — Vidi- 
mus  integritatem  esse  necessariam  ;  nunc  ex- 
plicandum  superest  quid  ad  hanc  integritatem 
requiratur,  quod  sigillatim  faciemus  discur- 
rendo  per  species,  numerum  et  circumstan- 
tias  peccatorum.  In  preesenti  ergo  ratio  dubi- 
tandi  essepotest,  quiaprsecepta  moralia,  qu&', 
omnes  obligant,  debent  esse  omnibus  mora- 
literpossibilia;  discernere  autemspecies  pec- 
catorum  adeo  est  difficile,  ut  vix  docti  homi- 
nes  id  assequantur  ;  ergo  non  debet  ad  hoc 
obligari  totus  populus  Christianus  ;  ergo  non 
requiritur  hoc  ad  integritatem,  ad  quam  om- 
nes  obligantur.  Et  confirmatur,  quia  ssepe 
non  variatur  morale  judicium  de  peccato 
propler  hujusmodi  distinctionem  ;  ergo. 

2.  Prima  opinio.  —  Alia  opinio.  —  In  hac 
re  Cajetanus,  tomo  1  Opuscul.,  tractatu  de 
Confess.,  ait,  non  semper  esse  hoc  necessa- 
rium,  sed  quando  concurrunt  haec  duo,  sci- 
licet,  quod  illadistinctio  specifica  peccatorum 
satis  clara  sit,  et  nota  omnibus,  et  tanta,  ut 
multura  variet  moraie  judicium.  Quee  doctri- 
na  non  displicet  Canoin  dict.  Relect.,  part.  5, 
nec  Navarro  in  c.  Consideret,  in  principio, 
num.  18  et  19,  de  Pcenit.,  dist.  5.  Aliter  vero 
distinguit  Soto,  dist.  18,  q.  2,  art.  4,  de  spe- 
ciebus  peccatorum,  scilicet,  physicis,  seu  in 
genere  entis,  et  raoralibus,  seu  in  genere  mali 
moralis ;  et  de  prioribus  negat  necessa- 
rium  esse  illas  confiteri  ;  de  posterioribus 
vero  simpliciter  et  absque  distinctione  affir- 
mat.  Quod  sequitur  etiam  Petrus  Soto,  lec- 
tione  nona  de  Confessione,  et  conatur  senten- 
tiam  Cajetani  in  hunc  sensum  interpretari. 
Nam  exemplum,  quo  ille  utitur  de  speciebus 
divinationis  per  ignem,  vel  per  aquam,  vi- 
detur  esse  hujusmodi,  quia  in  illis  actibus  est 
physica  diversitas,  non  moralis. 

3.  Ratio  autem  hujussententieequoadhanc 
partem  est,  quia  confessor  non  debet  ferre 
judicium  de  speciebus  entis  seu  naturae,  sed 
de  moribus,  etideo  ad  illud  judicium  imper- 
tinens  est  naturales  species  distinguere,  nisi 


470  DISPTJTAT. 

forte  id  necessarium  sitad  morales  explican- 
das.  Quae  pars  adeo  est  certa,  ut  nulla  ratio 
dubitandi  circa  eam  appareat.  Unde,  cum 
Concilia  etPatres  in  hac  materia  de  peccatis 
loquuntur,  formaliter  de  eis  loquuntur  ut 
peccata  sunt,  atque  adeo  ut  ad  mores  perti- 
nent.  Quod  si  Gajetanus  hoc  tantum  voluit^ 
non  erat  cur  doctrinam  illam  adeo  commen- 
daret,  nec  cur  distingueret  inter  species, 
quarum  differentianotavel  occulta  est;  nam, 
si  tantum  est  physica,  et  non  moralis,  etiamsi 
sit  notissima,  ad  confessionem  non  refert. 

Prima  assertio. 

4.  Omissis  ergo  physicis  speciebus,  simpli- 
citer  dicendum  est  primo,  ad  integritatem 
confessionis  necessarium  esse  species  pecca- 
torum  distincte  aperire.  Hic  est  universalis 
Ecclesise  sensus  et  consuetudo  Et  quod  anti- 
quissima  sit,  colligere  licet  ex  sexta  synodo, 
seu  ex  can.  102  Trullano,  etex  Concilio  Vor- 
matiensi  supra  citato.  Idem  significat  Conci- 
lium  Florentinum  etLateranense  ;  clarius  ve- 
ro  Tridentinum,  session.  14  ,  cap.  5,  et  can. 
7,  ubi  ait,  necessariura  esse  omnia  peccata 
sigillatim  eonfiteri;  quod  maxime  de  specie- 
busverumhabet;  dicitetiam  necessarium  es- 
se  confiteri  circumstantias  mutantes  speciem; 
crgo  a  fortiori  peccata  specie  diversa.  Ratio 
autem  redditur  ab  eodem  Concilio,  quia  ad 
justitiam  servandam  in  hoc  judiciOj  et  ad  sa- 
tisfactionem  et  curationem  proportionatara 
adhibendam,  necessarium  est  ut  confessor 
distincte  intelligat  species  criminum  ;  ergo 
etiam  est  poenitenti  necessarium  illas  decla- 
rare ;  quia,  sicut  integritas  confessionis  est 
necessaria  propter  integritatem  absolutionis, 
itaille  modus  necessarius  est  in  integritate 
eonfessionis,  qui  ad  justitiam  et  rectitudinem 
hujus  judicii,  seu  absolutionis  requiritur. 

5.  Satisfit  cnidam  oljectioni.  —  Satisfit 
alteri.  — Nec  refert,  quod  interdum  parva  sit 
diversitas  inter  has  species  morales,  et  ideo 
parum  etiam  mutet  judicium,  tum  quia  non 
propterea  admittenda  est  exceptio  a  generali 
lege  ;  nam,  ut  supra  tetigi,  lex,  cum  genera- 
tim  feratur,  considerat  ea  quse  frequentius 
accidunt.  Neque  debuit  hoc  electioni  et  arbi- 
trio  ipsorum  poenitentium  relinqui,  sed  sta- 
bili  ac  certa  lege  statui.  Quod  fieri  aliter  non 
potuit  moraliter  loquendo,  nisi  universalem 
statuendo  legem.  Tum  etiam,  quia  hic  sem- 
per  intercedit  diversitas  judicii,  quod  novum 
et  distinctum  peccatum  remittendum  est  et 
puniendum;  nec  enim  semper  necesse  est 


XXN.  SECT.  II 
ut  diversa  satisfactio  aut  medicina  sit  appli- 
canda;  nam  hoc  etiam  inpeccatismuitumdi- 
versis  non  semper  necessarium  est.  Rursus 
non  obstat  difficultas  quee  esse  solet  in  dis- 
cernendis  speciebus  moralibus  ;  nam  etiain 
sufficit  quod  regulariter  notse  sint,  saltem 
vulgari  quodam  modo,  per  diversitatem  pec- 
catorum  et  rerum  seu  materiarum^circaquas 
peccatur^  vel  etiam  virtutum,  quibus  peccata 
opponuntur.  Et  deinde  confessoris  scientia  et 
diligentia  debet  in  hoc  supplere  ignorantiam 
pcenitentis.  Ac  denique,si  facta  morali  dili- 
gentia,  aliquid  ignoratum  fuerit,  et  ea  ratio- 
ne  prsetermissum,  illud  non  obstabit  valori 
confessionis  etsacramenti. 

Secunda  assertio. 

6.  Circumstantias  muiantes  speciem  esse  de 
necessitate sacramenti.  — Hincsecundo  dicen- 
dum  est,  necessarium  esse  ad  integritatem 
confessionis  in  unoquoque  peccato  explicare 
circumstantias  mutantes  speciem,  ut  si  quis 
furatus  est,  an  rem  sacram,  vel  communem, 
et  sic  de  aliis.  Ita  docet  Concilium  Tridenti- 
num,  neque  inter  Scholasticos  fuit  in  hoccon- 
troversia.  Et  ratio  esteadem  quse  prseceden- 
tis  assertionis.  Nam,  licet  speculative  dispute- 
tur,  an  hoc  sit  unum  peccatum,  vel  multa, 
quse  forteest  queestio  de  nomine,  tamen  in- 
dubitatum  est  ibi  esse  plures  malitias  specie 
distinctas ;  peccatum  autem  prsecipue  ape- 
riendum  est  in  confessione  propter  mali- 
tiam ;  nam  ratione  illius  puniendum  est  et 
curandum  ;  ergo  quotiescunque  fuerint  ma- 
litiae  specie  diversoe,  declarandae  sunt;  ergo 
et  circumstantise  e  quibus  illse  sumuntur. 
Unde,  sicut  paulo  ante  dicebam,  distinctio- 
nem  physicam  actuum  non  referre  ad  con- 
fessionem,  sed  moralem,  ita  e  converso  hic 
dicendum  est,  physicam  seu  moralem  identi- 
tatem  actus  per  se  non  referre,  si  morales 
malitiseper  se  plures  sunt;  et  ideo,  illa  non 
obstante,  hse  sunt  explicandse.  Quocirca,  li- 
cet  de  actu  interiori  vohmtatis  sit  queestio  in- 
ter  Theologos  an  habeat  circumstantias  velan 
respectu  illius  circumstantiee  transeant  in  ra- 
tionem  objecti,  tamen,  quod  ad  praesens  at- 
tinet,  etiam  in  actu  interiori  illse  explicandse 
suntin  omni  opinione,  ut  attigit  divus  Anto- 
ninus,  2  par.,  tit.  5,  c.  1,§  6  ;  et  Navarrus  in 
Snmma,  cap.  6,  n.4;  et  Ledesma,  %,  par.  4, 
q.  8,art.  2.  Ratio  est,  quiain  omni  opinione 
constat  eumdem  actum  interiorem  voluntatis 
posse  habere  plures  malitias;  ut,  verbi  gratia, 
desiderium  occidendi  clericum  habetmalitiam 


DISPUTAT.  XXII.  SECT.  111. 


471 


iujustitiee  et  sacrilegii ;  illee  ergo  declarandee 
sunt.  Et  quidem,  si  illa  principia  unde  su- 
niLintur  tales  malitise  vocentur  circumslantiee, 
constat  hoc  expresse  ex  definitione  Triden- 
tini ;  si  autem  vocentur  objecta,  sequitur  a 
fortiori;  nam  magis  necessarium  est  declara- 
re  in  confessione  diversitatem  sumptam  ex 
objectis,  quam  ex  circumstantiis. 

7.  Primum  corollarium. —  Sequiturprimo, 
necessariam  esse  declarare  inconfessione  cir- 
cumstantiam,  quee  transfert  actum  ex  veniali 
peccato  in  mortale,  etiamsi  non  variet  spe- 
ciem  malitiee,  quee  ex  objecto  sumitur,ut  est, 
verbi  gratia,  quantitas  furti.  Et  ratio  est,  quia 
talia  peccata,  licet  in  ratione  mali  moralis  in 
specie  conveniant,  tamen  in  propria  ratione 
peccati,  id  est,  offensionis  divinee,plus  quam 
specie  differunt,  imo  et  analogice  secundum 
D.  Thom.;  peccatum  autem  primario  perti- 
net  ad  confessionem,  quatenus  offensio  Dei 
est. 

8.  Secundum  corollarium.  —  Sequitur  se- 
cundo,  si  quis  oblitus  estin  confessione  alicu- 
jus  circumstantiee  mutantis  speciem,  teneri 
postea  illam  confiteri,  quia  non  explevit  obli- 
gationem  suam,  sed  tantum  excusatus  est,  et- 
ideo  semper  manet  eadem  obligatio.  Item , 
qnia  specialis  malitia,sumpta  ex  illa  circum- 
stantia,  non  fuit  per  se  remissa  per  illam  ab- 
solutionem,  sed  tantumper  accidens,  et  ideo 
subjici  debet  clavibus,  ut  per  se  remittatur. 
Denique  heec  est  regula  generalis  ,  quoties 
aliquid  per  se  est  de  necessitate  vel  integri- 
tate  confessionis,  si  ex  oblivione  vel  alia  le- 
gitima  causa  omittitur,  in  alia  confessione  ex- 
plicandum  esse,  si  fieri  possit.  Dices  :  ergo 
tenetur  aliquis  iterum  confiteri  peccatum  il- 
lud,  cujus  fuittaliscircumstantia.  Respondeo, 
si  circumstantia  possit  declarari  nulla  facta 
mentione  tahs  peccati,  non  erit  obligatio  re- 
petendi  confessionemillius;  si  vero  aliter  ex- 
plicari  non  possit  circumstantia,  conceden- 
dum  est  consequens ;  nec  est  inconveniens 
quod  ex  accidente  aliquis  cogatur  confiteri 
bis  idem  peccatum,  ut  recte  notavit  Navar., 
dict.  cap.  6,n.  20,  et  in  cap.  Consideret , 
num.  15. 

9.  Interrogationi  respondetur. — Sed  statim 
occurrit  interrogandum,  an  sit  necessarium 
confiteri  hujusmodi  circumstantiam  per  mo- 
dum  circumstantiee,  vel  satis  sit  confiteri,  ut 
peccatum  distinctum,  ut  dicendo,  verbi  gra- 
tia,  commisi  furtum,  et  sacrilegium,  non  ex- 
plicando  sacrilegium  fuisse  circumstantiam 
furti.  Nam  hoc  sufficere  affirmat  Sylvester , 


verb.  Confessio,  1,  q.  10.  Oppositum  autem 
putat  Angelus,  verb.  Interrogationes,  et  pla- 
cet  Navarro.  Eadem  vero  distinctione  respon- 
clendum  censeo.  Nam,  si  duee  illae  malitire 
sufficienter  explicari  possint  non  explicando 
connexionem  earum  in  uno  actu,  satis  erit  il- 
las  dicere  per  modum  plurium  peccatorum, 
quia  multi  exisliinant  illa  re  vera  esse  plura 
peccata,  et  illa  conjunctio  non  variat  judi- 
ciurn,  neque  addit  specialem  gravitatem.  At 
vero,  si  propria  malilia  circumstantiee  non 
possit  declarari,  nisi  ut  conjuncta  et  addita 
alteri  peccato,  tunc  necessarium  erit  illam 
per  modum  circumstantiee  confiteri ;  et  quia 
moraliter  loquendo,  ita  frequentius  accidit, 
ideo  in  usu  ita  servandum  est. 

SECTIO  III. 

Utrum  sit  de  necessitate  confessionis  explicare  in 
ea  circumstantias,  quce  non  mutant  speciem, 
prsesertim  notabiliter  aggravantes. 

1.  Circumstantiarum  divisio.  —  Circum- 
staniiee  moralium  actuum  in  triplici  genere 
sunt  :  queedam  dici  possunt  impertinentes, 
quia  neque  augent,  neque  minuunt  malitiam ; 
aliee  vero  sunt  augentes  notabiliter ;  aliee  mi- 
nuentes  eodem  modo.  De  primis  nihil  est  di- 
cendum,  quia,  si  sint  ila  impertinentes ,  ut 
sint  omnino  indifferentes,  nihilque  omnino 
conferant  ad  malitiam,  nec  sunt  proprie,  cir- 
cumstantiee  morales,  neque  quicquam  ad 
hoc  judicium  referunt.  Si  vero  aliquid  ad  ac- 
tum  moralem  conferant,  tamen  non  extra- 
hant  illum  ab  ordinario  modo  peccandi  in 
tali  specie  ,  in  ipso  peccato  simpliciter  dicto 
continentur ;  nihil  ergo  de  iis  explicare  necesse 
est. 

2.  ProponiUir  dubium.  —  Respondetur.  — 
Solum  posset  in  hoc  dubitare  aliquis  ,  hinc 
sequi  per  se  necessarium  non  esse  actum  ex- 
teriorem  exponere,  sed  solam  voluntatem, 
quia  actus  exterior  etiam  non  auget  neque 
minuit  malitiam.  Dicendum  vero  est,  non 
esse  similem  rationem,  quia  actus  exterior 
non  est  circumstantia,  sed  est  ipsum  pecca- 
tum,  unum  et  idem  cum  actu  interiori,  quod 
totum  explicari  debet,  prout  ex  utroque  actu 
compositum  est.  Prsesertim,  quia  illa  volun- 
tas,  quee  ad  executionem  perducitur,  nun- 
quam  potest  satis  explicari  sine  actu  exter- 
no ;  neque  etiam  status  poenitentis  satis  inno- 
tesceret  sacerdoti  in  ordine  ad  medicinam 
exhibendam.  Addunt  aliqui,  totam  malitiam 
peccati,  quod  in  exteriori  actu  consummatur, 


472 


DISPUTAT.  XXII.  SECT.  III. 


proecipue  esse  in  actu  externo,  et  ideo  illum 
esse  confitendum.  Sed  hoc  non  placet,  quia, 
licet  malitia  objectiva  sit  in  actu  externo  tan- 
quam  in  objecto,  malitia  autem  moralis  actus 
liumani  ut  sic  tota  est  formaliter  in  actu  in- 
terno,  a  quo  externus  extrinsece  denomina- 
tur  malus,  vel  bonus,  sicut  et  liber,  et  actus 
humanus;  malitia  autem  objectiva  exterioris 
actus  satisexplicatur,  explicato  actu  inleriori, 
ut  termiuato  ad  tale  objectum  ,  quamvis  non 
explicetur  actus  exterior,  ut  factus  per  inte- 
riorem. 

Quid  dicendum  de  clrcumstantiis  aggravan- 
tibus. 

3.  Opinio  negativa. — Prsecipua  ergo  diffi- 
cultas  versatur  in  circumstantiis  notabiliter 
aggravantibus  intra  eamdem  speciem.  Est 
enim  valde  communis  opinio  non  esse  neces- 
8arium  has  circumstantias  confiteri,  quam 
tenuit  D.  Thomas  in  4,  d.  16,  q.  3,  art.  2,  q. 
5  ;  et  ibi  Albertus  Magnus,  art.  24  ;  Palud., 
q.  3,  art.  3  ;  Durand.,  q.  4  ;  Bonavent.,  d. 
17,  q.  ultim. ;  Almain.,  queest.  1,  art.  2  ;  Car- 
thus.,  q.  2  ;  Adrianus,  q.  4  de  Confessione, 
art.  2  ;  Medin.,  Cod.  de  Confessione,  q.  de 
Circumstantiis  confitendis;  Antonin.,  3  p.,  tit. 
14,  c.  19,  §  7  ;  constantissime  Navarr.  in 
Summ.,  c.  6,  n.  6,  et  in  dict.  c.  Consideret, 
de  Pcenit.,  dist.  5,  num.  6  ;  et  Covarr.  in  Epi- 
tome  4  Decretalium,  p.  1,  c.  1,  n.  14  ;  Turre- 
cremata,  c.  1,  in  principio,  de  Pcenit.,  d.  6  ; 
Angelus,  Armil.  et  alii  Summistae,  et  Summa 
confessorum,  lib.  3,  titul.  34,  q.  81. 

4.  Fandamentum  opinionis  negativw. — Fun- 
damentum  prsecipuum  sumi  potest  ex  Con- 
cilio  Tridentino,  sess.  14,  c.  5,  ubi  agens  de 
circumstantiis  ait,  esse  prseceptura  confitendi 
illas  quee  speciem  mutant  ;  ergo,  cum  de  ag- 
gravantibus  tacet,  virtute  negat  tale  preece- 
ptum  ad  illas  extendi.  Patetconsequentia,  tum 
quia  integram  doctrinam  tradit  de  omnibus  ne- 
cessariisad  hocsacramentum;  tum  etiam  quia 
prsemittit  illa  verba  :  Nihil  aliud  in  Ecclesia 
a  pcenitentibus  exigitur,  quam  ut,  etc.  ;  ergo 
nihil  aliud  est  sub  preecepto,  nisi  quod  ibi 
prsescribitur.  Secundo  argumentor  ex  dissimi- 
litudine  rationis  inter  has  circumstantias,  et 
illas  quee  mutant  speciem  ;  nam  hse  posterio- 
res  per  se  requiruntur  ad  integritatem  abso- 
lutionis,  quia  moraliter  constituunt  distincta 
peccata,  ex  quibus  unum  non  potest  sine  alio 
tolli ;  at  vero  h;e  circumstantiee  non  addunt 
peccatum  novum,  sed  concarrunt  ad  constitu- 
tionem  ejusdem;  hoc  auteni  peccatum  totum 


dicitur,  etiamsi  absolute  et  sine  explicatione 
talium  circumstantiarum  dicatur  ;  ergo  id  sa- 
tis  est  ut  totum  etiam  remittatur  ;  ergo  ex 
integritate  absolutionis  non  potest  colligi  haec 
necessitas,  sicut  in  aliis  colligitur.  Rursus  ne- 
que  ex  necessitate  satisfactionis  imponendee, 
tum  quia  hic  finis  secundarius  est,  tum  etiam 
quia  heecsatisfactiononimponitur  cum  eequa- 
litate  rigorosa,  sed  arbitrario  modo,  ad  quod 
sufficit  illa  confusa  cognitio  peccati.  TJnde 
concluditur  ratio  :  nam  hoc  preeceptum  non 
est  per  se  et  quasi  separatim  impositum,  ut 
patet  ex  Tridentino,  et  ex  dictis  in  superiori 
quaestione;  neque  etiam  est  inclusum  in  insti- 
tutione,  ut  declaravi ;  ergo  nulla  est  talis  ne 
cessiias.  Tertio,  si  necessarium  esset  confiteri 
circumstantias,  sic  aggravantes,  eadem  esset 
necessitas  cnnfitendi  circumstantias  notabili- 
ter  minuentes.  Consequens  est  falsum,  et 
contra  usum,  quia  hoc  sacramentum  non  est 
adse  excusandum,  sed  accusandum.  Sequela 
probatur,  quia  tam  est  necessarium  in  hoc 
sacramento  nihil  addere  veritati  accusationis 
et  facti,  sicut  nihil  occultare  ;  ergo,  si  neces- 
sarium  est  circumstantias  aggravantes  expli- 
care,  ne  illa  gravitas  lateat  confessorem,  ita 
etiamnotabiliterminuentes,neplusconcipiat, 
quam  factum  sit.  Quarto  tandem,  quia  vix  po- 
test  cum  aliqua  certitudine  et  regula  expli- 
cari,  quid  sit  notabiliter  aggravare,  et  quando 
ad  illum  terminum  perveniatur  ;  non  sunt 
ergo  pcenitentes  in  has  angustias  redigendi 
sine  necessitate,  preesertim,  quia  descendendo 
ad  particulares  circumstantias,  vix  potest  il- 
lud  ad  praxim  reduci.  Quomodo  enim  expli- 
cabit  pcenitens  magnam  intensionem  et  fervo- 
rem  in  peccando  ?  quee  circumstantia  plus 
forte  auget  intra  eamdem  speciem,  quam 
quselibet  alia,  et  sic  de  cseteris.  Heec  senten- 
tia  probabilis  quidem  est,  prsesertim  propter 
auctoritatem  tot  Doctorum  ;  et  qui  ea  utere - 
tur  in  praxi,  maxime  ex  causa  rationabili, 
non  peccaret. 

5.  Affirmativa  opinio  probatur. — Nihilomi- 
nus  contrariam  sententiam  veriorem,  et  ma- 
gis  probandam  censeo,  nimirum,  per  se  lo- 
quendo,  ad  inlegritatem  confessionis  neces- 
sarium  esse  has  circumstantias  in  confessione 
explicare.  Ita  tenuit  Altisiod.,  lib.  4  Summee, 
tract.  6,  c.  3,  q.  3  ;  Alexand.  Alens.,  3  p.,  q. 
77,  memb.  3,  art.  2,  §  2,  alias  q.  8,  memb. 
4,  art.  3,  §  2  ;  Marsil.  in  4,  q.  12,  art.  i;  p. 1 
illius;  Major  in  4,  d.  17,  q.  4;  ubi  etiam  Ri- 
chard.,  art.  2,  q.  8,  idem  sentit,  licet  soleat 
in  contrarium  citari,  eo  quod  art.  3,  q.  5,  di- 


DISPUTAT.  XXII    SECT.  III. 


473 


cat  circumstantiam,  quae  non  addit  malitiam 
mortalem,  non  esse  de  necessitate  confessio- 
nis  ;  quod  non  est  contrarinm,  quia  circum- 
fetantia  notabiliter  aggravans  per  se  censetur 
addere  malitiam  mortalem.  Scotus  etiam  et 
Gabr.  ibi,  q.  I,  art.  2,  licel  dubii  sint,  tamen 
in  hancpartem  magis  inclinant;  quam  tenet 
etiam  Cajet.,  1.  2.  q.  7,  et  in  Summ.,  verb. 
Confessio,  conditione  15  ;' Vict.  in  Snmm.,  4, 
n.  136  de  Poenit.  ;  Cano,  dict.  Relect.,  p.  5; 
Soto,  d.  18,  q.  2,  art.  4  ;  Ledesma,  2,  p.  4, 
q.  8,  art.  4,  dub.  5;  Petrus  Soto,  lect.  9  de 
Confess.;  imo  et  Sylvester,  verb.  Confessio,  1, 
q.  9,  licet  videatur  priorem  sententiam  te- 
nere.  postea  concludit  peccare  graviter  pce 
nitentem,  qui  has  circumstantias  sine  gravi 
causa  tacet,  quia  exponit  se  periculo  non  ac- 
cipiendi  convenientem  medicinam. 

6.  Probatur  primo. — Et  primo  probari  po- 
test  haec  opinio  ex  communi  usu  fidelium, 
quem  auctores  etiam  contrarioe  opinionis  in 
suum  favorem  afferunt  ;  sed  sine  dubio  timo- 
rati  omnes  hoc  modo  confiteri  videntur.  Et, 
si  antiqua  decreta  inspiciamus,   intelligimus 
hancconsuetudinemesseantiquissimam.Nam 
in  6   Synodo,  canone  102  in  Trullo,  omnes 
hae  circumstantiae  describuntur,  et  proponun- 
tur  fidelibus  ut  necessario  confitendae.  Item 
habetur  expresse  in  Concilio  Vormatiensi , 
can.25,dicente:  Pcenitentihus  secundum  diffe- 
rentiam  peccatorum  sacerdotis  arbitrio  pceni- 
tentice  decernuntur  ;   debet  ergo   sacerdos  sin- 
gulorum  causas  singulatim  considerare,  origi- 
nem  modumque  culparum,  etc.  Et  ex  c.  Consi- 
deret,  dePcenit.,  dist.  5,  quod  est  Augnstini, 
de  Vera  et  falsa  pcenit.,  c.  14,  idem  habetur, 
et  ex  libro  de  Visitatione  infirmorum,  c.  2. 
Verum  est,  multa  ibi  recensere,  quae  non  vi- 
dentur  necessaria  ;  ipse  tamen  subdit  :  H&c 
omnia  si  taceantur,  vel  dicta  callide  pallien- 
iur,  animum  jugulant ;  sentit  ergo  ex  suo  ge- 
nere   esse  necessaria  ;    ergo  tunc  maxime, 
quando  notabiliter  aggravant.  Preeterea  fue- 
runt  antiquitus  in  Ecclesia  canones,  qui  di- 
cebantur  pcenitentiales,,  de  quibus  integrum 
librum  confecit   Antonius   Augustinus,  et  in 
fine  Decreli  multi  habentur  ;  in  illis  ergo  va- 
riae  pcenitenlia?,  seu  satisfactiones  designan- 
tur  pro  peccatis  ejusdem  speciei  juxta  diver- 
sam  gravitatem   eorum,  ut  videre   licet  apud 
Gratianum,   maxime  can.  2  et  22,   et   apud 
Antonium  August.,  tit.  3,  c.  3;  ergo  signum 
est,  non  solum  ha±c  peccata,  sed  etiam  nota- 
biles  gravitates  eorum  declarandas  fuisse  in 
confessione.  Nec  dici  potest  illas  poenitentias 


pertinuisse  ad  forum  externum,  quia  opposi- 
tum  conslat  ex  ipsis  decretis ;  nam  propter  res 
etia m  occullissimas  imponebantur,  ut  sumitur 
etiam  ex  Burchardo,  lib.  19  Decret.,  cap.  5. 
Etideo  Antonius  August.,  in  fine  libri,  con- 
cludit,  confessorem  debere  in  his  esse  peri- 
tum,  ut  sciat  interrogare.  Et  potest  hoc  con- 
firmari  non  levi  conjectura  ;  nam  interdum 
Ecclesia  reservat  peccatum  alicujus  speciei 
habens  circumstantiam  aggravantem,  et  non 
sine  illa,  ut  Navarrus  et  auctores  primse  opi- 
nionis  fatentur,  qui  consequenter  aiunt  in  eo 
casu  esse  necessarium  confiteri  illam  circum- 
stantiam  propter  reservationem.  Ecclesia  au- 
tem  non  reservat  nisi  ea  quee  sunt  de  neces- 
sitate  confessionis,  propter  quod  non  reser- 
vat  venialia  peccata,  ut  infra  dicemus. 

7.  Expenditur  Tridentmum  pro  parte  affir- 
mativa.  —  Concilium  denique  Tridentinum 
non  obstat,  sed  favet  potius  huic  sententiae  ; 
nam  quod  expresserit  circumstantias  mutan- 
tes  speciem,  et  has  tacuerit,  id  solum  fecit,  ut 
quod  est  certum  doceret,  et  quod  est  adeo 
controversum  inter  graves  auctores  non  defi- 
niret;  si  tamen  verba  et  ratio  ejus  ponderen- 
tur,  virtute  comprehendunt  has  circumstan- 
tias.  Prius  enim  docens,  peccata  occulta  esse 
confitenda,  subdit  hanc  rationem :  Quia  ple- 
rmnque  gravius  sauciant  animam,  et  periculo- 
siora  sunt ;  quod  nos  dicere  possumus  de  his 
circumstantiis,  cum  illis,  quae  speciem  mutant, 
comparatis  ;  ssepe  enim  gravius  nocent,  et 
coram  Deo  majorem  pcenam  merentur,  et  ad 
pravos  mores  generandos  periculosiora  sunt. 
Prceterea  agens  Concilium  de  peccatorum  om- 
nium  confessione,  ait :  Cum  aperta  et  verecun- 
da  eorum  confessione ;  non  potest  autem  dici 
aperta  confessio  gravissimi  peccati,  quando 
maxiroa  ejus  gravitas  tacetur,  et  solum  ut 
aliquid  vulgare  et  commune  dicitur.  Quo  mo- 
do  potest  etiam  expendi  verbum  Concilii  Flo- 
rentiui  in  Decreto  Eugenii  dicentis ,  poeniten- 
tem  debere  omnia  integraliter  confiteri;  nam 
hsec  integritas  non  tantum  in  collectione  om- 
nium,  sed  etiam  in  singulis  necessaria  est ; 
non  potest  autem  aliquis  dici  integre  confiteri 
peccatum  aliquod,  qui  praecipuam  ejus  gravi- 
tatem  non  declarat,  ut  sequentibus  rationibus 
magis  exponam.  Denique  ratio  Concilii  Tri- 
dentini  fere  eamdem  vim  habet  in  his  cir- 
cnmstantiis,  ut  patebit. 

8.  Probatur  secundo.  —  Unde  argumentor 
secundo  principaliter  ratione,  quia  hsec  pras- 
cepta,  quae  ad  integritatem  pertinent  non 
suntdistinctaabipsainstitutione,nequealiun- 


474 


DISPUTAT.  XXII.  SECT.  III. 


de  habentur,  nisi  quatenus  ex  illa  per  discur- 
sum  colliguntur,  ut.  superiori  sectione  decla- 
ratum  est,  et  non  obscure  constat  ex  tota 
doctrina  Concilii  Tridentini  in  illo  capit.  5 ; 
sed  confessio  harum  circumstantiarum  non 
habet  minorem  connexionem  cum  eequitate  et 
rectitudine  hujus  judicii,  et  consequenter  cum 
institutione  ejus,  quam  confessio  aliarum  cir- 
cumstantiarum,  vel  quam  numerus  peccato- 
rum  de  quo  postea  dicetur ;  ergo.  Minorem 
probo  :  primo,  ex  illis  verbis  Concilii,  quod 
sine  illis  peccata  ipsa  neque  a  poenitentibus  in- 
tegre  exponantur,  nec  iudicibus  satis  innotes- 
cant,  et  fieri  nequeat,  ut  de  gravitate  criminum 
recte  censere  possitit,  etpoenam,  quam  oporiet, 
pro  illis,poenitentibus  imponere.  Heec  enim  ver- 
ba  seque  in  his  circumstantiis  locum  habent, 
quoniam  unum  peccatum  notabiliter  grave 
ex  aliqua  circumstantia  sequivalet  moraliter 
multisnumero  distinctis,  etin  judicio  Dei  gra- 
vius  punitur,  et  in  hoc  sacramentali  pluri- 
mum  variat  judicium  confessoris;  quod  etiam, 
ut  supra  diceham  ,  respectu  circumstantiee 
mutantis  speciem  seepe  locum  habet ;  quia,  ut 
Theologi  docent,  peccatum  ex  suo  genere  le- 
vius  interdum  superat  aliud  specie  distinc- 
tum,  et  ex  suo  genere  gravius,  propter  cir- 
cumstantias  aggravantes  in  eadem  specie. 

9.  Responsiopartis  oppositce  refutatur. — Nec 
satisfacit  responsio  insinuata  in  secundo  fun- 
damento  contrarise  sententise,  scilicet,  hoc  esse 
verum  in  secundario  fine  hujus  sacramenti, 
non  vero  in  primario  :  tum  quia  eadem  ra- 
tione  dici  posset,  satis  esse  confuse  dicere, 
swpius  peccaviin  tali  specie,  non  explicato  nu- 
mero  distincte,  quia  ad  primarium  finem, 
qui  est  remissio  culpse,  id  sufficit,  quia  ibi 
confuse  proponuntur  omnia  peccata  simul 
remittenda,  et  non  unum  sine  alio  ,  sicut  clis- 
plicent  omnia  per  contritionem  generalern, 
cui  confuse  omnia  proponuntur ;  ergo  etiam 
propter  alium  finem  condignse  satisfactio- 
nis  et  punitionis  est  necessaria  confessio 
distincta  numeri  peccatorum  ;  ergo  et  harum 
circumstantiarum.  Tum  etiam ,  quia  licet 
ille  finis  sit  minus  principalis,  tamen  simpli- 
citer  est  necessarius  in  hoc  judicio ;  neque 
hsec  res  est  omnino  arbitraria  judici,  sed  per 
se  tenetur  servare  aequitatem,  quamvis  intra 
latitudinem  ejus  ei  concedatur  facultas  arbi- 
trandi  propter  varias  occasiones  occurrentes. 
Et  accedit  preeterea  ratio  medicinae,  quee  ad 
primarium  finem  hujus  sacramenti  pertinet, 
et  non  potest  convenienter  applicari  nisi  co- 
gnito  modo  peccati,  quando  habet  singula- 


rem  et  extraordinariam  gravitatem.  Unde, 
quod  quidam  respondent,  satis  esse  servare 
aequitatem  hanc  in  ordine  ad  gravitatem  es- 
sentialem  peccati ,  et  ad  numerum,  est  clara 
petitio  principii,  quia  hoc  est  de  quo  agimus, 
et  cujus  rationem  inquirimus.  Nam,  quod  in 
ordine  ad  numerum,  et  gravitatem  essentia- 
lem  servanda  siteequitas,  ex  sola  institutione 
colligimus,  et  ex  natura  judicii;  ergo  sine 
causa  hoc  limitatur  ad  illa  duo  rnembra,  sed 
extendendum  est  ad  omnia  quse  parem  con- 
nexionem  habuerint  cum  institutione,  et  na- 
tura  judicii ,  et  praesertim  si  simul  adjunga- 
turraiio  medicinse. 

40.  Probatur  tertio.et  ratio  Concilii  Flo- 
rentini  et  Tridentini  expenditur.  —  Tertio  ex- 
pendo  amplius  rationem  de  integritate  insi- 
nuatam  in  Concilio  Florentino  et  Tridentino  ; 
quia,  si  pcenitens  has  tacet  circumstantias, 
virtute  negat  peccatum  suum  habere  tantam 
gravitatem ;  ergo  dimidiat  confessionem  illius 
peccati  ;  non  est  ergo  confessio  integra.  An- 
tecedens  probatur  (consequentiae  enim  clarse 
sunt),  quia,  cum  duplex  sit  modus  peccandi, 
unus  ordinarius  et  communis,  alius  extraor- 
dinarius  et  cum  peculiari  deformitate  in  illo 
genere,  quando  pcenitens  simplici  modo 
suum  peccatum  confitetur ,  confessor  nec 
potest,  nec  debet  intelligere  eum  aliter  pec- 
casse  quam  ordinario  modo,  faceretque  ei 
injuriam,  sitemere  judicaret  aut  suspicaretur 
extraordinariam  gravitatem  peccati ;  ergo, 
moraliter  rem  considerando,  qui  tacet  has 
circumstantias,  illas  excludit  a  notitia  etju- 
dicio  confessoris.  Confirmo,  et  urgeo  hanc 
rationem  ;  nam,  si  confessor  interroget  a  poe- 
nitente  hujusmodi  circumstantiam,  pcenitens 
tenetur  eam  dicere,  quia  confessor  jus  habet 
interrogandi,  cum  ha3c  notitia  necessaria  illi 
sit,  ut  possit  convenienter  suo  munere  fun- 
gi ;  unde  si  pcenitens  neget,  plane  fallitcon- 
fessorem  in  re  gravi,  et  multum  ad  judicium 
pertinente  ;  et  idem  est ,  si  utatur  verbis 
sequivocis,  vel  alio  modo  procuret  illam  cir- 
cumstantiam  occultare  ;  nam  hoc  ipso  est  in 
causa,  ut  confessor  existimet  illum  non  com- 
misisse  tantam  gravitatem ;  ergo  pcenitens, 
etiam  non  interrogatus,  tenetur  talem  cir- 
cumstantiam  declarare  ;  in  hoc  enim  judicio 
quidquid  pcenitens  tenetur  dicere  interro- 
gatus  a  judice,  tenetur  ipse  sua  sponte 
confiteri,  quiahoc  judicium  non  estcoactum, 
sed  voluntarium,  et  interrogatio  confessoris 
non  addit  obligationem,  sed  illam  potius 
supponit ;  ideo  enim  confessor  juste  interro- 


DISPUTAT.  XXII.  SEGT    III. 


475 


gat,  quia  poenitens  habet  obligationem  con- 
fitendi. 

11.  Objectio. — Solutio. — Sed  objiciet  ali- 
quis:  nam  si  hae  rationes  validce  sunt,  non 
solum  probant  hanc  partem  esse  probabilio- 
rem,  sed  etiam  esse  omnino  certam,  aeque  ac 
de  circumstantiis  mutantibus  speciem,  qnia 
per  consequentias,eeque  certas  moraliter,  col- 
ligitur  ex  institutione.  Respondetur  primum, 
rem  ipsam  non  esse  eeque  certam,  quia  non 
est  ita  in  terminis  definita  ac  tradita.  Deinde 
nec  illationes  seu  argumentationes  sunteeque 
certee,  quia  certius  est,  sub  illa  distributione, 
omnium  peccatorum,  quee  confitenda  sunt, 
comprebendi  species,  vel  etiam  numerum, 
quam  circumstantias  has  aggravantes.  De- 
nique  cum  hse  res  morales  multum  pendeant 
ex  judicio  prudentum,  ipsa  varietas  judicio- 
rum,  vel  ostendit,  vel  aliquando  facit  incer- 
titudinem,  vel  minorem  certitudinem  in  una 
re  quam  in  alia,  licet  alioqui  non  minor  vis 
rationis  esse  videatur. 

12.  Probatur  ultimo. — Ultimo  argumentor 
inductione  :  nam  de  gradibus  consanguini- 
tatis  quatenus  sunt  circumstantise  incestus, 
omnes  fatentur  esse  declarandos,  quamvis 
probabilius  sit  non  mutare  speciem  peccati, 
ut  late  Cajet.,  2.  2,  q.  54,  art.  9,  et  tom.  1 
Opusc,  tract.  ull.,  resp.  5;  Soto  et  Cano  su- 
pra;  licet  aliter  sentiat  Navarr.,  c.  7,  n.  4. 
Simile  exemplum  affert  Cano  ex  variis  pec- 
catis  contra  naturam ;  sed  illud  magis  du- 
bium  est,  ut  constat  ex  Cajeiano  supra, 
art.  11.  Item,  qui  infamat  alium,  falsum  di- 
cendo,  aut  verum  defectum,  sed  occultum 
revelando,  id  tenetur  declarare,  et  tamen  in 
ratione  injustitiee  et  peccati  mortalis  illa  tan- 
tum  differunt  in  gravitate  ejusdem  speciei ; 
nam  malitia  mendacii  per  se  mortalis  non 
est.  Item  frangere  jejunium  comedendo 
carnes,  ejusdem  speciei  est  cum  alio  pec- 
cato,  quod  committitur  comedendo  seepius 
eodem  die  ex  cibis  non  prohibitis,  et  tamen 
sine  dubio  illa  circumstantia  declaranda  est. 
Idem  est  de  homicidio  vel  mutilatione  mem- 
bri,  et  de  voluntate  occidendi  unum  homi- 
nem  vel  multitudinem  hominum,  et  sic  de 
aliis.  In  quibus  Navarrus  et  fere  auctores! 
prioris  sententiee  concedunt  quidem  hanc  va- 
rietalem  esse  confitendam;  sempertamen  in- 
venire  procurant  distinctionem  specificam, 
vel  saltem  numericam  in  his  peccatis;  quod 
certe  seepe  assequi  non  possunt  satis  proba- 
biliter.  Hinc  vero  colligitur  et  formatur  ratio, 
nam  heec  varietas  ideo  confitenda  est,  quia 


multum  etiam  variat  judicium  confessoris  ; 
ergo  heec  debet  esse  regula  hujus  obligalio- 
nis,  nec  debet  limitari  ad  speculationem  de 
distinctione  numerica  vel  specifica  peccato- 
rum. 

13.  XJtraque  opinio  conciliatur. —  Imo  hinc 
colligere  licet,  quamvis  hee  duee  sententioe  in 
communi  assertione  multum  inter  se  diflerant, 
descendendo  ad  particulares  casus,  seu  cir- 
cumstantias,  non  multum  discrepare ;  quia 
quoties  circumstantia  variat  judicium  mora- 
le,  fatentur  Doctores  utriusque  sententiee  esse 
confitendam,  quamvis  ex  diversis  principiis, 
hi,  quia  notabiliter  aggravat  et  mutat  judi- 
cium;  illi,  quiaspeciem  mutat.  Et  ideo,  licet 
dixerim  priorem  sententiam  esse  probabilem, 
tamen  in  usu  ejus  cavendum  est,  ne  miscean- 
tur  opiniones  ;  et  ex  his  quee  sigillatim  sum- 
ptee  probabiles  sunt,  aliquid  improbabile  in- 
feratur. 

14.  Fundamentaprioris  sententia  refellun- 
tur. —  Fundamentum  primum  alterius  sen- 
tentiee  ex  diclis  expeditum  est.  Concilium 
enim  Tridentinum  id,  quod  certum  erat,  de- 
finivit  expresse  ;  id  vero,  quod  erat  sub  opi- 
nione,  neque  affirmavit,  neque  negavit,  sed 
cum  dixit  omnia  peccata  esse  sigillatim  con- 
fitenda,  explicandum  nobis  reliquit,  quid  sit 
illud  sigillatim,  et  ex  ratione  integri  judicii 
nos  intelligimus  ibi  eomprehendi  has  cir- 
cumstantias.  De  secundo  item  fundamento 
satis  dictum  est. 

Quid  dicendum  de  circumstantiis  minuentibus. 

15.  Circumstanti(eminuentes,mutantes  spe- 
ciem,  sunt  declarandce. —  Circumstantue  mi- 
nuentes  quatuor  modis  mutant  speciem. — Solu- 
tio. — Intertiopetitur,  utde  circumstantiismi- 
nuentibus  peccatum  aliquid  dicamus.  In  qui- 
bus  etiam  distinguendum  est  de  iis  qua?  mi- 
nuuntfvariando  speciem,  vel  intra  eamdem. 
Nam  de  prioribus  res  certa  est,  esse  decla- 
randas,  ut  docent  auctores  citati,  prsesertim 
Bonav.,  d.  18,  art.  5,  q.  ult.  ;  Gabr.,  q.  1, 
art.  2  ;  Victoria,  n.  102  ;  Soto,  Cano  et  alii. 
Et  patet  ex  Concilio  Tridentino  generatim 
dicente  omnes  circumstantias  mutantes  spe- 
ciem  esse  confitendas.  Et  ratione  declaratur; 
nam  quatuor  modis  contingere  potest  heec 
mutatio.  Primo,  quia  circumstantia  explicata 
declarat  actum  nullum  fuisse  peccatum,  qui 
simpliciter  dictus  videri  posset  peccatum 
mortale,  ut  si  quis  dicat,  se  occidisse  homi- 
nem  in  sui  defensionem.  Secundus  modus 
similis  est,  si  circumstantia  addita  declaret 


476 


DISPUTAT.  XXII.  SEGT.  III. 


esse  veniale,  quod  alias  esset  niortale,  ut  ali- 
quid  esse  factum  ex  subreptione,  et  subito 
motu,  absque  dehberatione.  Tertius,  si  cir- 
cumstantia  tollat  unam  malitiam  mortalem, 
quamvis  relinquat  aliam,  ut  si  quis  occidit 
hominem  clericum,  sciens  esse  hominenr,  et 
invincibiliter  ignorans  esse  clericum,  quod 
excusat  asacrilegio,  quamvis  non  ab  injusti- 
tia.  Quartus  modus  esse  potest,  si  actus  abs- 
que  circumstantia  appareat  unius  speciei, 
cum  illa  vero,  alterius,  licetlevioris.  Et  in  bis 
omnibus  ratio  est,  quia,  si  talis  circumstan- 
tia  taceatur,  graviter  decipitur  judex  in  hac 
causa  ;  et,  morahter  loquendo,  ei  falsum  di- 
citurin  re  gravi.  Dicet  aliquis,  pcenitentem 
tunc  non  decipere,  sed  solum  permittere,  ut 
alter  decipiatur,  quia  verba  quse  dicit,  in  ri- 
gore  vera  sunt  simpliciter  sumpta.  Respon- 
detur,  consideratiscircumstantiis,  taliaverba 
hic  et  nunc  non  esse  vera,  quia  proferuntur 
ad  accusandum  hominem  de  tali  delicto,  et 
ita  prolala  non  siguificant  actum  illum  mate- 
rialiter  sumptum,  sed  ut  moraliter  malum. 
Addo  etiarn,  illam  non  esse  permissionem 
tantum_.  quia  tenetur  pcenitens  ita  clare  et 
distincte  loqui,  ut  non  det  judici  occasionem 
deceptionis  in  re  tam  gravi.  Unde  non  etiam 
refert,  quod  inultimo  mutationis  modo  ssepe 
circumstantia  transferat  actum  ab  una  specie 
in  aliam  leviorem  ;  ut  si  volens  et  intendens 
occidere  bovem  alicujns,  easu,  et  per  igno- 
rantiam  inculpabilem,  occidat  ipsum  homi- 
nem,  explicata  circumstantia,  illud  non  est 
homicidium,  sed  furtum,  vel  quid  simile. 
Nam  tunc  etiam  ratio  est  clara,  quia  unus- 
quisque  tenetur  confiteri  quod  fecit,  non  au- 
tem  quod  non  fecit ;  ille  autem  vere  et  co- 
ram  Deo  fuit  fur,  et  non  homicida  ;  id  ergo 
explicare  tenetur. 

16.  Circumstantiw  minuentes  intra  speciem, 
nec  oportet  ,  nec  expedit  ut  declarentur.  — 
Tertium  fundamentum  refellitur.  —  At  vero 
de  circumstantiis  minuentibus  intra  eam- 
dem  speciem,  Bonaventura  et  alii,  prseser- 
tim  Navarr.,  c.  6,  n.  6,  non  solum  negant 
esse  necessarium,  verum  etiam,  per  se  lo- 
quendo  ,  non  esse  expediens  illas  declarare , 
quia  non  deserviunt  ad  accusationem,  sed  ad 
excusationem,  quae  non  iucumbit  ipsi  reo;  et 
quamvis  judex  forle  majorem  aliquam  gravi- 
tatem  concipiat,  nullum  grave  incommodum 
sequitur  in  hoc  judicio,  et  si  quod  est,  totum 
cedit  in  gravamen  ipsius  pcenitentis  ;  ipse 
autem  potest  cedere  juri  suo,  et  erit  utile  ad 
majorem  satisfactionem.  Scotus  autem,  Gano, 


et  alii  putant  hoc  esse  necessarium,  quando 
circumstantia  notabiiiter  minuit ,  quia  alias 
putant  judicem  decipi  in  re  gravi.  Mihi  au- 
tem  prior  sententia  simpliciter  ac  per  se  lo- 
quendo  probanda  videtur  ;  quia,  quando  di- 
minutio  tanta  non  est,  ut  impediat  malitiam 
moralem  in  tali  specie,  non  existimo  esse  cir- 
cumstantiam  notabiliter  minuentem,  aut  suffi- 
cientem  ad  multum  variandum  morale  judi- 
cium.  Quod  sic  patet,  quia  actus  peccati  sim- 
pliciter  dictus  indicat  quemdam  ordinarium 
modum  peccandi,  in  quo  potest  esse  aliqua 
latitudo,  in  qua  includitur  omnis  modus  pec- 
candi  cum  quacunque  ex  his  circumstantiis, 
et  ideo  licituin  est  sacerdoti  totum  illum  mo- 
dum  apprehendere,  et  secundum  illum  judi- 
care.  Unde,  respondeo  ad  illud  tertium  funda- 
mentum  ,  est  magna  ditferentia  inter  circum- 
stantias  minuenles  et  aggravantes,  tum  quia 
aggravantes  extrahunt  actum  ab  ordinario 
modo  peccandi ,  non  autem  minuentes;  tum 
etiam  quia  aggravantes ,  si  a  poenitente  non 
explicentur,  non  possunt  a  judice  licite  cogi- 
tari,  aut  existimari,  quia  faceret  ei  injuriatn  ; 
minuentes  autem  ,  etiamsi  non  declarentur  , 
possunt  a  judice  sine  periculo  cogitari,  prout 
ex  aliis  conjecturis  poterit  prudenter  sus- 
picari. 

17.  Quando  circumstantia  sit  noiaMliter  ag- 
gravans.  —  In  quarlo  fundamento  duo  petun- 
tur.  Unum  est,  ut  declaremus,  qua  regula  co- 
gnoscendum  sit  circumstantiam  notabiliter 
aggravare  ;  aliud  est,  ut  hoc  ad  singulas  cir- 
cumstantias  aliqualiter  applicemus.  In  priori 
puncto  dicunt  aliqui,  quoties  circumstantia 
tantam  addit  malitiam,  ut  per  se  sufficeret 
ad  peccatum  mortale  constituendum  ,  illam 
esse  ita  aggravantem  ,  ut  sit  explicanda  ;  ut 
verbi  gratia,  si  materia  furti  sufficiens  ad 
peccatum  mortale  sint  quatuor  argentei,  qui 
furatur  octo  tenetur  explicare;  si  autem  fura- 
tus  esset  septem,  satis  esset  dicere,  peccavi 
mortaliter  furando.  Ratio  esse  potest,  quia 
jam  tale  peccatum  aequivalet  duobus  morta- 
libus.  Haec  regula  ,  quantum  ad  partem  ne- 
gantem,  circumstantiam,  quee  per  se  non  suf- 
ficeretad  peccatum  mortale,  aggravare  nota- 
biliter,  videtur  mihi  cerla  ;  quantum  ad  aliam 
affirmantem  videtur  rigorosa  valde;  et  licet  in 
circumstantia  pertinente  ad  quantitatem  ma- 
teriae  possit  facile  ad  usum  applicari,  in  aliis 
vix  potest,  ut  ex  dicendis  patebit,  et  maxime 
constat  in  intensione  actus.  Quapropter  pro- 
babilius  censeo  non  posse  hoc  certa  regula 
detiniri,  sed  prudenti  arbitrio  esse  relmquen- 


DISPUTAT.  XXII.  SECT.  IV. 


477 


dum,  et  praecipuum  testem  hujus  gravitatis 
esse  conscientiam  ipsius  peccantis  ;  nam 
quando  haec  accusat,  quod  excesserit  ordina- 
rium  modum  peccandi,  et  recognoscit  in  actu 
notabilem  gravitatem  et  deformitatem,  tunc 
signum  etiam  est  talem  circumstantiam  mul- 
tum  referre  ad  morale  judicium,  in  quo  etiam 
intervenire  debet  judicium  confessoris.  Quod 
magis  declarabitur  descendendo  ad  singulas 
circumstantias ,  quod  praestabimus  sectione 
sequente. 

SECTIO  IV. 

Quomodo  singulx  circumstantix  de  necessitate  con- 
fessionis  essepossint. 

1.  Septem  circumstantice  connumerantur , 
et  declarantur. — Prima  circumstantia :  quis. 
—  Septem  circumstantiae,  vel  octo  communi- 
ter  numeranlur,  quis ,  quid  vel  circa  quid, 
quomodo,  cur,  qvMus  auxiliis,  ubi,  et  quando. 
Circumstantia,  quis ,  denotat  conditionem, 
vel  qualitatem  personce  peccantis,  qua3  fre- 
quentius  auget  mutando  speciem  ,  ut  si  per- 
sona  sit  sacra,  vel  habeat  votum,  transfert 
actum  intemperantise  in  vilium  sacrilegii;  si 
sit  persona  ad  quam  pertineat  gubernatio,vel 
regimen,  ssepe  transfert  actum  in  injustitiam, 
qui  in  alia  persona  esset  tantum  contra  cha- 
ritatem.  Item  si  sit  persona  publica ,  ssepe 
actus  ejus  habebit  malitiam  scandalj ,  quam 
in  alia  non  haberet.  At  vero  intra  eamdem 
speciem  raro  aggravat  hsec  circumstantia  ita 
notabiliter^  ut  necessario  sit  declarauda  ;  in- 
terdum  vero  probabile  est.  Commune  exem- 
plum  est,  si  habeat  votum  solemne  castitatis, 
et  contra  illud  peccet;  quia  non  satis  erit  di- 
cere  se  habere  votum  ,  nisi  explicet  circum- 
stantiam  solemnitatis,  quamvis  illa  duo  vota 
non  differant  specie.  Aliud  exemplum  est,  si 
persona  sit  magis  vel  minus  sacra,  aut  diver- 
sis  modis,  ut  si  sit  consecrata  per  sacerdo- 
tium  et  per  professionem,  et  si  habeat  Ordi- 
nem  sacrum  majorem  vel  minorem  ;  et  in  his 
et  similibus  res  est  dubia ,  et  potest  aliquis 
faciJe  conformari  priori  sententise ;  tutius  ta- 
men  et  securius  est  rem  aperte  explicare, 
cum  facile  possit. 

Secunda:  quid. 

2.  Secunda  ciieumstantia  est,  quid,  ad  quam 
pertinet  materia  peccati  quoad  conditiones 
ejus.  Quarum  prima  solet  esse  quantitas  ,  ut 
quantum  quis  furatus  est,  vel  quam  grave  no- 
cumentum  intulit;  et  quoad  hoc  censeo  con- 
iitendam  esse  hanc  circumstantiam,  quando 


est  alicujus  notabilis  gravitatis,  tum  quiapro- 
pter  restitutionem  vel  satisfactionem  est  mo- 
raliter  necessarium ;  tum  etiam  quia  est  maxi- 
me  conjuncta  cum  substantia  peccati,  quod 
vix  potest  integre  explicari  sine  illa,  et  alio- 
qui  est  satis  nota,  et  non  habet  moralem  ex- 
cusationem.  Denique  ita  habet  usus  omnium 
timoratorum.  Et  ita  sentiunt  ,  non  solum 
auctores  nostree  sententise,  sed  etiam  plu- 
res  ex  aliis,  et  Navarrus  fatetur  hoc  esse  ne- 
cessarium  in  duobus  casibus,  scilicet,  quan- 
do,  ad  arbitrium  ferendum  circa  restitutio- 
nem  faciendam,  id  est  necessarium,  etquan- 
do  peccatum  est  reservatum  in  tanta  quanti- 
tate;  sed  uterque  nobis  indicat  per  se  hoc  es- 
se  de  necessitate  confessionis,  ut  supra  argu- 
mentati  sumus.  Alia  conditiomaterise  peccati 
potest  esse  qualitas  ejus,  et  haec  saepe  mutat 
speciem,  ut  si  furtum  est  rei  sacrse ;  quando 
vero  non  mutat,  vel  parum  refert  ad  rem  mo- 
raiem,  vel  reducitur  ad  quantitatem,  ut  quan- 
do  res  propter  qualitatem  est  in  magna  sesti- 
matione  morali,  etc. 

3.  Circumstaniia  circa  quid  reducitur  ad 
circumstantiam  quid.  —  Ad  hanc  circum- 
stantiam  revocatur  a  Theologis  illa  quse  dicla 
est  a  Cicerone,  circa  quid,  et  proprie  indicat 
persouam  circa  quam  peccatur,  ut  si  percussi 
hominem  clericum,  vel  laicum  ;  est  enim  ta- 
lis  persona  quaedam  pars  materiae  illius  pec- 
cati,  et  ideo  merito  sub  circumstantia,  quid, 
continetur.  Modus  autem  conferendi  gravita- 
tem  fere  est  ejusdem  rationis  cum  modo  ex- 
plicato  in  circumstantia,  quis ;  namregulari- 
ter,  si  conditiotalis  personee  ad  remmoralem 
facit,  vel  mutat  speciem  ,  veL,  si  non  mutat, 
auget  quantitatem;  ut  si  quis  fjiratus  est  a  di- 
vite,  vel  a  paupere,  quamvis  quantitas  rei 
ablatee  sit  eadem,  nihilominus  quantitas  furti 
seu  nocumenti  erit  insequalis,  ex  conditione 
personse  circa  quam ;  unde  in  confessione 
hujus  circumstantise  servanda  sunt  eadem 
quae  in  duabus  praecedentibus,  cum  propor- 
tione  applicata. 

4.  Dubium  de  peccato  stupri.  —  Responsio 
communis.  — Responsio  Soti  placet.  —  Spe- 
cialiter  autem  dubitari  hic  solet  de  peccato 
stupri,  cujus  propria  malitia  sumitur  ex  cir- 
cumstantia  virginitatis  personae  peccantis  , 
vel  cum  qua  peccatur.  Et  communiter  dici 
solet  mutare  speciem  ,  non  solum  propter 
aliquam  injustitiam,  quam  habet  adjunc- 
tam;  hoc  enim  non  est  per  se,  sed  per  ac- 
cidens,  unde  necsemper  contingit;  sed  etiam 
intra  propriam  rationem  intemperantiae,  seu 


478 


DISPUTAT.  XXII.  SECT.  IV. 


luxurise.  Et  solet  tribui  D.  Thom.,  2.  2,  q. 
154,  articulo  sexto,  ubi  latius  agitur  cle  hac 
re.  Sotovero,  d.  18,  quaestione  secuuda,  arti- 
culo  quinto,  dicit,  hanc  circumstantiatn  per 
se  nonmutarespeciem.  Cujus  opinio  mihi  non 
displicet,  quia  non  video  ibi  specialem  defor- 
mitatem  contra  rationem  intra  regulas  tem- 
perantise,  solumque  videtur  differre  tanquam 
primum  peccatum  a  subsequentibus  circa 
eamdem  materiam. 

5.  Aliud  dubium.  —  Sotus  reproiatur.  — 
Viri  non  tenentur  confileri  an  fuerint  virgi- 
nes. —  Dubitat  tamen  ulterius  Soto  ,  estonon 
mutet  speciem,  an  ita  notabiliter  aggravet, 
ut  sit  necessario  coniitenda  ;  et  nescio  quam 
differentiaminvenit  inter  hocpeccatum  opere 
commissum  ,  et  cogitatione  desideratum ; 
nam,  si  est,  inquit,  pure  mentale,  non  opor- 
tet  hanc  circumstantiam  confiteri;  at  vero,  si 
peccatum  sit  exterius,  ait,  illam  esse  confiten- 
dam  proptermajus  nocumentum.  Sed  in  hoc 
nulla  differentia  constituenda  est,  ut  recte  no- 
tavit  D.  Antoninus,  2  part.,  tit.  5,  cap.  1,  § 
6.  Et  patet  facile  ex  dictis,  quia  tota  malitia 
est  in  actu  interiori,  nec  magis  peccat  qui  no- 
cumentum  infert,  quam  qui  vult  inferre;  er- 
go  si  hoc  opus  externum  confiteudum  est 
propter  nocumentum,  etiam  internum  desi- 
derium  inferendi  sibi  vel  alteri  lale  nocu- 
mentum,  confitendum  erit.  Propter  quod  ali- 
qui  recentiores  sinedistinctioueinter  exterio- 
rem  actum  et  interiorem  probabile  credunt 
hanc  circumstantiam  virginitatis  non  esse  de 
necessitate  confessionis,  per  se  loquendo,  et 
seclusa  deceptione,  vel  alia  simili  injuriafac- 
ta  vel  ipsi  virgini,  vel  parenti  ejus.  Ratio  au- 
tem  est,  quia  probabile  est  hanc  circumstan- 
tiam,  per  se  loquendo,  sicut  ex  sententia 
omnium  non  mutat  speciem  ex  parte  viri, 
qui  primo  fornicatur,  et  propriam  virginita- 
tem  amittit,  ita  neque  in  femina.  Quod  fieri 
potest  verisimile  ex  his  quae  disputat  Caje- 
tan.,  2.  2.  q.  154,  art.  6,  ubi  de  virginitate 
virorum  id  plane  fatetur;  de  feminis  autem 
ait,  mutare  speciem,  non  prsecise  intra  ratio- 
nem  temperantise,  sed  propter  injuriam  pa- 
ternam,  quia  virgo  naturaliter  est  sub  custo- 
dia  patris,  et  ita  tam  ipsa  quam  is  qui  cum 
illa  peccat,faciuntparenti  injuriam,  dum  abu- 
tuntur  re  quae  ejus  custodise  commissa  est,  et 
gravant  illum,  quia  reddunt  talem  personam 
aliquo  modo  inhabilem  ad  matrimonium.  At 
vero  hsec  injuria  in  rigore  morali  valde  incer- 
ta  est,  quando  ipsa  virgo  satis  libere  consen- 
tit ;  unde  multi  putant,  ex  hoc  capite  non  te- 


neri  violatorem  virginisin  eo  casu  ad  aliquam 
reslitutionem,  utpatet  ex  Jacobo  de  Graffiis, 
lib.  2,  c.  78,  num.  8,  ubi  loquitur  de  illa 
quse  est  sub  cura  parentum,  et  libere  con- 
sentit.  Idem  tenet  Navar.,  lib.  2  de  Restit., 
cap.  3,  n.  433,  ubi  diserte  concludit,  non  esse 
circumstantiam  mutantem  speciem,  necessa- 
rio  confitendam.  Et  revera  quse  Cajetanus 
subtiliter  et  speculative  disputat,  parumcon- 
vincunt  in  re  morali ;  sed  eorum  examinatio- 
nem  omitto,  quia  non  est  hujus  loci.  Majo- 
rem  formidinem  infert  communis  sensus  an- 
tiquorum  doctorum,  qui  uno  fere  ore  docent, 
hancesse  circumslantiammutantem  speciem, 
et  omnino  confitendam.  Hi  vero  ipsi  deinde 
anxii  sunt  in  explicando  hoc  onere,  quod  im- 
ponunt ,  tam  feminis  innuptis ,  explicando 
semper,  quando  lapsum  carnis  confitentur, 
an  sint  virgines,  necne,  et  confessoribus  hoc 
interrogandi ,  ut  videre  licet  in  his  quae 
adducunt  Henric,  lib.  2  de  Poenitent.,  cap. 
8,  num.  2;  etEmmanuel  Roder.,  in  Summa, 
cap.  209,  num.  1 

6.  Si  femina  non  declaret  an  virgo  fuerit , 
non  est  interroganda.  —  Femina  potest  omitte- 
re  circumstantiam  virginitatis.  —  Bene  tamen, 
faciet  id  aperiendo. —  Qui  virginem  defloravit, 
moraliter  tenetur  id  aperire.  —  Quibas  omni- 
bus  spectatis,  rem  practice  definiendo,  censeo 
primo,  viros  peccantesnon  tenericonfiteri  an 
fuerint  virgines,  necne.  Secundo,  si  femina, 
quse  confitetur  lapsum  carnis  internum,  vel 
externum,  non  declarat  an  esset  virgo,necne, 
non  oportet  hoc  ab  illa  interrogare.  Hoc  di- 
cunt  multi  ex  dictis  auctoribus,  et  Alcocel.  in 
Summ.,  c.  20,  n.  71.  Quserunt  autem  diver- 
sas  excusationes,  in  quo  non  videntur  conse- 
quenter  loqui,  cum  alias  teneant,  illam  cir- 
cumstantiam  mutare  speciem.  Ego  vero  pro- 
babilem  censeo  opinionem,  qua?  negat  muta- 
re  speciem,  et  ideo  arbitror  secure  posse  con- 
fessorem  illi  conformari.  Unde  infero  tertio, 
ipsam  feminamposse  tutaconscientia,sibene 
instructa  sit,  illam  circumstantiam  omittere  , 
judiciumpracticum  formando  non  esse  illam 
de  necessitate  confessionis.  Maxime  vero  hoc 
verum  reputo,  quando  illa  circumstantia  non 
ut  aggravans ,  sed  potius  ut  minuens  confi- 
tenda  est,  declarando  scilicet  se  non  esse  vir- 
ginem  ;  durissimum  est  enim  hoc  onus  im- 
ponere  omnibus  feminis  semel  corruptis,  quo- 
ties  secundum  vel  tertium  peccatum  confite- 
tur;  maximecum  illud  parummutet  judicium 
confessoris,  nihilque  fere  conferat  ad  correc- 
tionem  vel  instructionem  poenitentis,  possit- 


DISPUTAT.  XXII.  SECT.  IV. 


479 


que  confessor  juxta  circumstantias  occurren- 
tes  libere  de  tali  persona  praesumere  quod 
verisimilius  judicaverit.  Ac  tandem  si  aliquid 
interrogare  voluerit,  satis  erit  de  consuetudi- 
ne  sic  peccandi  interrogare,  nam  omne  aliud 
et  periculosum  est,  et  non  necessarium.  Ipsa 
autem  femina  quando  virginitatem  suam  per- 
didit,  securius  faciet  hanc  circumstantiam  et 
jacturamin  confessionedeclarando,  tumquia 
probabilissimum  est  circumstantiam  illam  mu- 
tare  speciem  ;  tum  etiam  quia  saltem  multum 
aggravat,  et  potest  esse  valde  conveniens  ad 
consilium  et  medicinam  recipiendam,  propter 
multa  incommoda^  quee  inde  resultare  so- 
lent.  Hinc  quarto  assero,  eum  ,  qui  virginem 
defloravit,  moraliter  obligari  ad  hanc  cir- 
cumstantiam  aperiendam,  quia  ad  minimum 
notabiliter  aggravat ,  et  regulariter  non  fit 
sine  aliquainjuria  speciali,  etalioqui  ex  parte 
virinon  inlercedit  quoad  hoc  difficultas  pecu- 
liaris,autprobabilisratioexcusationis.Dixiau- 
tem  moraliter,  quia  si  pceniteuti  certo  constat 
nec  rapuisse,  nec  decepisse,  nec  coegisse  ullo 
modo  virginem,  sed  ipsam  mere  libere  con- 
sensisse,in  rigore  posset  aliis  opinionibuspro- 
babilibus  se  conforrnando,  circumstantiam  il- 
lam  subticere;  muito  vero  securius  est  clare 
loqui. 

7.  Quid  in  gradilus  consanguinitatis  et  af- 
finitatis  dicendum.  —  Ad  hanc  etiam  cir- 
cumstantiam  spectat  exemplum  supra  posi- 
tum  de  gradibus  consanguinitatis  velafBnita- 
tis,  quoad  peccatum  incestus.  In  quo  licet  sit 
diversitasopinionuin,  an  illa  varietas  graduum 
eauset  diversas  species  peccatorum,  ut  videre 
licet  iu  Gajetano  supra,  et  tom.  1  Opuscul., 
tract.  ult._,  respons.  1;  Navarr.  in  Summ., 
c.  7,  n.  4;  Soto,  et  Cano  supra,  et  aliis  supra 
citatis;  tamen  omnes  conveniunt  circumstan- 
tiam  illam  esse  in  confessione  aperiendam, 
saltem  quoad  lineam ,  an  scilicet  fuerit  cum 
consanguinea  in  linea  recta ,  vel  transversa- 
li ;  et  in  illis  quoad  gradum  saltem  primum , 
nam  de  ceeteris  major  est  dubitatio  ;  proba- 
bilius  tamen  videtur  etiam  ceeteros  gradus 
esse  explicandos,  saltem  intra  numerum  ab 
Ecclesia  specialiter  prohibitum,  quia  multum 
variat  judicium  ,  et  deformitatem,  et  potest 
facile  fieri,  nec  est  ulla  justa  ratio  excusa- 
tionis. 

Tertia  .■  propter  quid. 

8.  Tribus  modis  finis  extrinsecus  est  cir- 
cumstantia.  —  Primus  modus.  —  Tertia  cir- 
cumstantia  est,  propter  quid.  In  qua  breviter 


advertendum  est  finem  non  esse  circumstan- 
tiam,  nisi  quando  est  extrinsecus,  nam  quan- 
do  est  intrinsecus,  est  polius  objectum.  Unde 
ad  hanc  circumstanliam  concurrunt  forma- 
liter,  vel  virtute  duo  actus,  scilicet,  intentio 
fmis  et  electio  medii,  respectu  cujus  ille  finis 
dicitur  esse  circumstantia.  Potest  ergo  tribus 
modis  hoc  accidere.  Primo,  quod  tam  finis 
quam  medium  sufficiant  ad  constituendum 
peccatum  mortale ,  et  hoc  regulariter  contin- 
git  secundum  diversas  species  peccatorum, 
et  tunc  constat  talem  circumstantiam  esse 
confitendam,  ut  cum  quis  furatur  propter 
moechiam.  Accidere  vero  potest,  ut  utraque 
malitia  sit  ejusdem  speciei ,  et  tunc  conside- 
randum  erit,  an  moraliter,  et  humano  modo 
loquendo,  illi  actus  componant  unum,  qui 
satis  explicantur  explicato  ultimo ,  et  tunc 
non  erit  aliquid  amplius  necessarium.  Ut  si 
quis  utatur  tactibus  impudicis  ,  ut  se  excitet 
ad  consummandum  actum;  nam,  si  pervenia- 
tur  ad  effectum ,  illo  explicato,  non  oportet 
alia  dicere,  quia  et  sunt  unum,  et  moraliter 
intelliguntur.  Et  ita  docent  omnes.  Si  tamen 
tale  medium  et  finis  non  sunt  adeo  inter  se 
connexa  ,  et  aliunde  multum  aggravant ,  de- 
claranda  sunt;  ut  in  dicto  exemplo,  si  quis 
utatnr  mediis  extraordinariis,  et  nimium  im- 
pudicis,  quea  non  intelliguntur  solo  actu  nude 
explicato,  debet  ea  explicare  aliquo  modo  ; 
idem  est,  si  quis  ab  uno  furetur  instrumenta, 
ut  ab  alio  furetur  pecunias,  vel  quid  simile. 

9.  Secundus  modus.  —  Secundo  fieri  po- 
test,  ut  finis  ipse  habeat  malitiam  mortalem, 
medium  autem  minime  illam  ex  se  habeat, 
sed  solum  quia  ordinatur  ad  talem  finem ,  ut 
si  quis  eat  in  agrum  ad  occidenduminimicum, 
etc,  et  tunc  per  se  necessarium  est  confiteri 
intentionem  cum  ea  gravitate  quee  estin  exe- 
cutione  ejus  integra,  vel  partiali,  quamvis  in 
particulari  non  explicetur  medium,  quia  ejus 
effectio  non  habet  aliam  specialem  mali- 
tiam. 

10.  Tertius  modus,  —  DuMum  proponitur. 
—  Tertio  potest  e  contrario  contingere,  ut 
objectum  electionis  sit  sufficiens  ad  peccatum 
mortale_,  finis  aulem  minime,  ut  si  quis  omit- 
tit  sacrum  propter  studendum  ;  et  tunc  est 
difficile  an  sit  necessarium  explicare  hunc  fi- 
nem.  Et  ratio  dubii  est ,  quia  illud  peccatum 
non  habet  malitiam  ex  fine,  sed  ex  medio 
tantum  ;  ergo  non  oportet  explicare  illum  fi- 
nem,  quandoquidem  explicato  objecto  elec- 
tionis  ,  explicatur  tota  malitia  peccati.  Atque 
ita  sentit  Almain.,  tract.  1  Moral.,  c.  10,  in 


480  DISPUTAT.  XXII 

fine.  In  contrarium  vero  est,  quia  juxta  doc- 
triuam  D.  Thomae,  1.  2,  q.  88,  art.  5,  pecca- 
tum  veniale  fit  mortale,  quando  in  objecto 
ejus  constituitur  finis  ultimus  ;  ita  vero  con- 
tingere  videtur  iu  prsedicto  casu,  ut  in  eodem 
loco  Cajetanus  sentit,  quia  ille  finis  supra 
Deum  amatur  ,  quandoquidem  propter  illum 
deseritur  Deus;  ergo  habet  specialem  mali- 
tiara  distinctam  ab  electione  ,  quse  licet  non 
sumatur  ex  objecto  intentionis  nude  sumpto, 
sumitur  ex  indebilo  modo  amandi  illud,  nam 
ex  eo  etiam  provenit ,  ut  sit  causa  peccati 
mortalis  ;  erit  ergo  hoc  in  confessione  decla- 
randum. 

11.  Respondelur  acl  dubmm. — Genseo  esse 
distinciione  utendum.  Duobus  enim  modis 
polest  quis  operari  ex  hujusmodi  fine  :  primo 
ex  vehementi  et  inordinato  affectu  ad  talem 
finem  ;  secundo  ex  sualibertate  et  facililate. 
Quando  peccatum  committitur  priori  modo, 
circumstantia  finis  est  confitenda,  quia  non 
solum  auget  notabiliter,  sed  etiam,  regula- 
riter  loquendo  ,  confert  malitiam  specie  dis- 
tinctam,  etgravem  ;  quod  convincit  argumen- 
tum  posteriori  loco  factum.  Quando  vero  pec- 
catur  posteriori  modo,  tunc  intentio  finis  non 
addit  specialem  malitiam  gravem  ;  imo  saepe 
est  mala  solum  per  denominationem  ab  elec- 
tione  mala,  quatenus  estcausaejus,  et  ita  ab 
illa  parlicipat  totam  malitiam  ;  quapropter 
tunc  non  est  de  necessitate  confessionis,  ut 
prior  opinio  asserebat.  Est  autem  difficile,  mo- 
raliter  et  in  praxi  discernere  ,  quando  affec- 
tus  ad  illum  finem  sit  prioris  vel  posterioris 
modi.  Duo  tamen  sigua  illius  primae  inordina- 
tionis  exhiberepossumus.  Primum  est,  quan- 
do  aliquis  expressa  et  decLirata  voluntate,  et 
ut  ita  dicam,  in  actu  signato  proponit  conse- 
qui,vel  tueri  talem  finem,  per  qusecunque 
media,  sive  licita,  siveillicita,  utquandoava- 
rus  mercator  hoc  modo  sibi  proponit  aug- 
mentum  divitiarum  ;  tunc  enim  res  est  mani- 
festa.  Aliud  signum  est,  experimentum  sse- 
pius  transgrediendi  prsecepta  ex  vehementia 
talis  affectus  ;  tunc  enim  est  signura  quod  in 
lali  affectu  est  modus  valde  inordinatus,  et 
adminimum,  quod  quandiutalis  est,  consti- 
tuit  hominem  in  morali  occasione  peccandi 
mortaliter  ;  et  propter  utramque  causam  est 
necessarium  declarare  confessori  talem  sta- 
tum  conscientise,  ut  recte  judicare  possit,  et 
convenientem  medicinam  adhibere. 

Quarta:  quomodo. 

12.  Quarla    circumstantia  est,    quomodo, 


SECT.  IV. 
quai  iutelligenda  est  de  modoaccidentali,  sen 
non  per  se  conjunclo  cum  actu  ;  nam  ille  qui 
est  per  se  et  substantialis,  vel  non  spectat  ad 
circumstantias,  sed  ad  substantiam  actus,  vel 
reducitur  ad  circumstantiam  quantilatis  no- 
cumenti,  ut  si  infamavit  mentiendo,  vel  di- 
cendo  veritatem  ;  item  si  commisit  sacrile- 
gium  vulnerando  personam  sacram,  vel  cum 
illa  fornicatus  est.  Et  in  his  et  similibus  cen- 
seo  circurastantiam  esse  aperiendam,  quam- 
vis  de  differentia  specifica  non  constet,  ut  de 
ultimo  exemplo  videre licet  apud  D.  Thomam, 
2.  2,q.  99,  art.  3. 

13.  Circa  hanc  circumstantiam  tria  puncta 
notantur.  —  Primum  punctum.  —  De  hac 
vero  circurastantia,  ut  accidentalis  est  et 
valde  generalis,  tria  puncta  notanda  occur- 
runt.  Primum  est  de  intensione,  qua?  maxime 
augere  solet  gravitatem  peccati,  et  difficilius 
discerni  et  declarari  potest ;  et  ideo  auctores 
primae  opinionis  maxime  nos  urgent  hac  cir- 
cumstantia.  Ego  vero  breviter  dico,  hanc  in- 
tensionem  actus  aut  se  prodere  per  signa  ali- 
qua,  seu  effectus  externos,  aut  omnino  inte- 
rius  manere  in  corde.  Si  contingat  esse  hoc 
posteriori  modo,  non  est  necesse  de  illa  esse 
soliicitosin  ordine  adconfessionem,  quia  hu- 
mano  modo  cognosci  non  potest  quse  vel 
quanta  sit ;  vix  tamen  potest  moraliter  acci- 
dere,  ut  illa  magna  sit,  et  non  habeat  aliquos 
effectus  quibus  manifestelur,  quales  sunt, 
diuturna  duratio,  et  frequentia  talium  ac- 
tuum,nimia  sollicitudo  et  cogitatio  de  tali  re, 
etc.  Huc  etiam  speclare  potest  exemplum, 
quo  utitur  Soto,  de  illo  qui  occidit  inimicum, 
et  non  contentus  homicidio,  postea  illum  iii 
frusta  secat,  et  multiplicat  vulnera  ;  hoc  enim 
modo  explicabitur  vehementia  odii  ;  et  ideo, 
quando  ita  est  extraordinaria,  declaranda  est 
per  illascircumstantias.  Aliquando  vero  pos- 
sunt  addere  specialem  malitiam  cujusdam  fe- 
ritatis,  juxta  doctrinam  D.  Thoruee,  2.  2,  q. 
159,  art.  2,  vel  eliam  novse  injuriee,  quee  in 
cadavere  etiam  fieri  potest.  Quando  igitur  hi 
effectus  et  signa  interveniunt,  si  in  illis  sit  no- 
tabilis  gravitas,  dicenda  sunt  in  confessione, 
et  in  illis  sufficienter  explicatur  iutensio  :  ut 
si  quis  vehementi  odio  prosequatur  inimi- 
cum,  satis  indicat  intensionem  affectus,  si  di- 
cat  desiderare  illi  grave  malum,  et  ssepe  de 
hoc  cogitare,  et  illnd  procurare,  explicando 
numerum,  si  necessarium  fuerit,  juxta  ea  quee 
dicemus  sequente  sectione. 

14.  /Secundutnpunctum. — Secundum  punc- 
tum  est    de  modo   peccandi  ex  ignoranlia, 


MSl»UTAT.  XXII.  SECT.  IV. 


481 


passione,  iiut  malitia,  vel  contemptii.  Aliqui 
enim  censent  necessarium  esse  hunc  mo- 
dum  declarare,  praesertiin  ex  ignorantia  , 
quia  mutat  speciem,  ut  Medina,  Cod.  de  Con- 
fessione,  q.  de  Circumstantiis  ;  Adnan.,  q.  4 
deConfess.  ;  Navarrus  vero  in  c.  Consideret, 
n.  64,  negat  mutare  speciem,  nisi  mutet  ob- 
jectum,  ut  in  conscientia  erronea  ;  et  tunc 
solum  ait   esse  necessarium   hoc  explicare. 


mittitur  ,  et  de  hacdixi  iu  superioribus,  ne- 
que  esse  specialem  malitiam,  neque  ila  ag- 
gravare,  ut  per  se  pertineat  ad  confessionem. 
Aliud  est,  modus  ipse  peccandi  ex  quodam 
habitu,  de  quo  idem  judiciurn  est,  quod  de 
aliis  modis  explicatis  in  proximo  puncto  , 
quia  solum  auget  voluntarium.  Dixi  autem  , 
per  se  loquendo,  quia  sa?pe  consuetudo  consti- 
tuit  hominem  secundum  praesentem  stalum 


Quse  sententia   vera  est,  quantum  attinet  ad     in  quodam  moralipericulo,  vel  facilitate  pec- 


distinctionem  specificam  ex  ignorantia  ;  nam 
sine  dubio  peccatum  ex  scientia  vel  ignoran- 
tia  culpabili  commissum  ejusdemspecieisunt, 
quia  solum  differuntin  modo  voluntarii.  Unde 
peccatum,  quod  committi  dicitur  ex  conscien- 
tia  erronea,  etiam  est  ejusdem  speciei  cum 
alio  peccato  circa  eamdem  materiam,  vel 
contra    eamdem  legem,    vere  et  in  re  ipsa 


candi;  et  necessarium  moraliter  est,  ut  con- 
fessor  consuetudinem  sciat,  utde  dispositione 
et  obligatione  pcenitentis  certus  reddatur,  et 
ideo  interrogare  debet,  et  si  interroget,  pce- 
nitens  tenetur  veritatem  aperire,  ut  illi  satis- 
faciat;  si  vero  non  interrogetur,  per  se  tene- 
bitur  hoc  dicere,  quantum  necesse  est,  ut  de- 
claret   confessori   statum   conscientise   suse  ; 


commisso.  Quocirca,  si  posset  in  confessione     unde,  si  hoc  declarare  non  potest,  nisi  expli- 


explicari  illud  peccatum  et  malitia  ejus,  non 
explicando  conscientise  errorem,  non  mul- 
tum  referret  ad  confessionem  ;  moraliter  au- 
tem  id  explicatur,  quia  vix  potest  aliter  dici 
peccatum  ;  et  saepe  est  valde  expediens,  ut 
confessor  possit  illum  conscientiee  errorem 
tollere.  Simile  etiam  est  de  aliis  modis  pec- 
candi  ex  passione,  vel  malitia,  quia  non  mu- 
tant  objecta,  sed  augent,  vel  minuunt  libe- 
rum  aut  voluntarium.  Solum  est  adverten- 
dum,  quando  malitia  est  tanta,  ut  pervenia- 
tur  ad  contemptum,  tunc  saspe  posse  trans- 
ferre  actum  de  veniali  in  mortale,  et  tunc  jam 
constat  ex  dictis  illam  esse  necessario  confi- 
tendam.  Preeterea  in  ordine  ad  censuras  Ec- 
clesiasticas  necessarium  ssepe  est  cognoscere 
an  peccatum  fuerit  ex  scientia,  vel  ignoran- 
tia.  Item  aliquando  est  necessarium  ad  co- 
gnoscendum  statum  pcenitentis,  et  an  sit  in 
morali  periculo  recidendi.  In  his  ergo  casibus 
oportebit  explicare  hos  modos  peccandi,  non 
vero  alias. 

15.  Tertium  punctum  de  consuetudine  pec- 
candi.  —  Tertium  punctum  est  de  modo  pec- 
candi  ex  consuetudine.  Sylvester  enim,  Con- 
fessio,  l,  q.  9,  dicit  esse  necessarium  hanc 
circumstantiam  confiteri.Cano  vero  absolute 
negat,  quia  est  valde  onerosum  poenitenti; 
est  enim  quodammodo  eum  obligare  ad  con- 
fitendum  ssepius  eadem  peccata,  cum  tamen 
nulla  sufficiens  ratio  hujus  necessitatis  appa- 
reat.  Et  hanc  sententiam,  per  se  loquendo  , 
veram  censeo.  Duo  enim  possunt  in  hac  cir- 
cumstantia  considerari:  unum  estingratitudo 
ad  Deum,  quse  intercedit  in  omni  peccato 
mortali,  quod  post  remissionem  prioris  com- 

XXII. 


cando  consueludinem  vel  diuturnitatem  ali- 
cujus  peccati,  vel  occasionis  ejus,  tuncneces- 
sarium  erit  hcec  declarare. 

Qidnla  :  quibus  auxiliis. 

16.  Objectio.  —  Solutio.  —  Quinta  circum- 
stantia  est,  quibus  auxiliis.  Heec  autem  auxi- 
lia  vocantur  instrumenta,  seu  concauste  pec- 
cati,  qufe  possunt  esse,  vel  alii  homines,  vel 
queelibet  aliai  res.  In  his  posterioribus  nun- 
quam  est  specialis  necessitas  ea  declarandi  , 
nisi  in  duplici  casu,  scilicet,  quando  usus  talis 
instrumenti  per  se  prohibitus  est,  nam  tune 
ex  eo  capite  continet  actus  specialem  mali- 
tiam,  vel  quando  ad  explicandam  gravitatem 
nocumenti  illali,vel  quid  simile,  necessarium 
est  declarare  quo  instrumento  factum  fuerit. 
At  vero,  si  alius  homo  fuerit  concausa,  vel 
auxiliator  peccati,  alia  distinctione  utendum 
est.  Nam  vel  pcenitens  inducit  alium  ad  pec- 
candumsecum,vel  non;in  hocposterioricasu 
in  universum  censeo  non  esse  necessarium 
declararean  solus  fecerit,  vel  habuerit  socios 
delicti,  quia  hoc  non  refert  ad  declarandum 
peccatum  proprium,et  per  se  uonauget,  sed 
potius  potest  minuere.  Dices  :  cooperari  alteri 
ad  peccaturn,  est  speciale  peccatum,  quod 
non  explicatur,  non  explicato  socio  delicti 
saltem  in  confuso.  Kespondetur,  quando  illud 
cooperari  est  sine  inductione,  non  esse  aliud 
peccatum  ab  ipsomet  operari ;  imo  neque  ex 
illo  capite  habere  specialem  gravitatem.  At 
vero  quando  intercedit  inductio  alterius,  illa 
semper  est  declaranda.  Ratio  est,  quia  ibi  in- 
tercedit  malitia  scandali,  de  qua  licet  sint 
opinicnes  ad   quam  speciem  pertineat^   vel 

31 


482 

vitii  contra  charitatem ,  vel 

quocl  fit  inductio  ,  nihilominus   existimo  es- 

se  in   confessione  aperiendam,  quia,  vel  est 

nova  malitia  saltem  numero  distincta,  vel 

certe  notabiliter  aggravat.  Quod  dictum  sit 

pro  omni  alio  casu,  in  quo  scandalum  acti- 

vum  committitur. 

17.  Limitatio  quorumdam  reprohatur.  — 
Non  desunt  tamen,  qui  hanc  asserlionem  li- 
mitent,  distinguentes  duplex  genus  peccati  : 
unum  est,  quod  per  se  et  ex  intrinseca  ratio- 
ne  sua  requirit  consorlium  alterius,  utforni- 
catio  ;  aliud,  cui  accidentarium  est  habere 
consortium,  ut  furtum.  In  hoc  posteriori  casu 
fatentur  veram  esse  assertionem  positam,  ia 
priori  autem  negant.  Quia  explicata  specie 
peccati,  in  ea  includitur  consortium  alterius. 
Sed  non  satis  recte  hoc  dictum  est,  quia  aliud 
est  consortium,  aliud  inductio ;  et  quamvis 
in  specie  peccati  includalur  socius  peccati  , 
tamen  ex  vi  specieinon  declaratur,  quis  alium 
induxerit  ,  seu  quis  scandalum  dederit ;  ac 
propterea  etiam  in  tali  genere  peccatorum 
hoc  explicare  necesse  est. 

48.  Alia  limitatio.  —  Alia  item  limitatio 
adhiberi  solet,  scilicet,  nisi  alter  sit  ita  para- 
tus,  ut  sit  quasi  expositus,  et  in  actuali  volun- 
tate  peccandi,  vel  virtuali,  quia  tunc  re  vera 
ncn  datur  scandalum,  nec  est  propria  induc- 
tio,  cum  voluntas  ex  se  et  sua  sponte  sit  ex- 
posita.  Quod  quidem  verum  est,  quia  tunc 
jam  non  intercedit  activum  scandalum,  et  ita 
non  est  propria  limitatio  assertionis  positse. 
Quid  autem  requiratur  ad  vitandum  scanda- 
lum  in hujusmodi  eventu, non  spectat  ad  hunc 
locum.  Imprimis  vero  oportet  considerare 
an  actus,  qui  petitur,  sit  intrinsece  malus, 
necne  ;  nam  si  prioris  generis  sit,  nunquam 
licet  illum  petere  eliam  a  parato  ;  non  tamen 
erit  specialepeccatum  scandali,  siparatus  sit, 
seu  actualiter  expositus.  Si  vero  actus  de  se 
non  sit  malus,  ab  hoc  tamen  homine  nou  sit 
absque  peccato  prsestandus,  ut  est  mutuum 
petendo  usuras,  tunc  necessariumest,  ut  qui 
petit  actum ,  habeat  aliquam  rationabilem 
causam  petendi,  vel  certe,  ut  alius  sit  hic  et 
nunc  actualiter  expositus  ad  talem  actum 
committendum. 

De  sexta  conditione  ■  ubi. 

19.  Sexta  circumstantia  est,  uli,  dequa  ge- 
neratim  dicere  possumus,  raro  augere  notabi- 
liter  intra  eamdem  speciem,  nisi  fortasse  in 
mateiia  injustitise,  aliquandoveroaddere  ma- 
litiam  diversse  speciei,  scilicet,  vel  scandali, 


DISPUTAT.  XXil.  SECT.  IV. 
illius  vitii  ad  vel  sacrilegii,  vel  aliquando  etiam  injustitia*; 
nam  in  his  tribus  materiis  id  potissimum  ac- 
cidere  videtur.  Quia  si  peecatum  fiat  in  loco 
publico  coram  aliis  ,  seepe  habet  malitiam 
scandali,  et  declarandam,  juxta  supra  dicta. 
Item  si  fiat  in  loco  sacro,  habet  ssepe  malitiam 
sacrilegii ;  et  e  converso,  si  actio  sacra  fiat 
in  loco  indebito,  habebit  etiam  circumstan- 
tiam  sacrilegii,  raro  tamen  addet  malitiam 
mortalem,  nisiintercedatspeciale  prseceptum 
prohibens,  ut  erit  dicere  sacrum  in  loco  non 
approbato.  Ultimo  potest  hoc  contingere  in 
materia  injustitise,  quiaseeperationeloci  actio 
est  contra  honorem  vel  famam  alterius,  quse 
alibi  uon  esset;  et  extra  hos  casus  non  inve- 
nio  specialem  gravitatem  in  hac  circumstan- 
tia,  et  in  illis  constat  in  tantum  illam  esse 
confitendam,  in  quantum,  vel  mutat  speciem, 
vel  auget  notabiliter  nocumentum  illatum. 

20.  Dulitatio. — Responsio  Cajetani  placet. 
—  Qiice  peccata  sint  contra  loci  sanctitatem. — 
Solet  vero  hic  specialiter  quseri,  an  omne 
peccatum,  hoc  ipso  quod  fit  inloco  sacro,  ha- 
beat  circumstantiam  necessario  explicandam 
in  confessione.  Nam  Medina,  Codic.  de  Con- 
fessione,  in  speciali  quaestione  de  hoc,  affir- 
mat,  quia  semper  intervenit  sacrilegium.  Ca- 
jet.  vero,  t.  1  Opuscul.,  tract.  ultim.,  res- 
pons.  12,  dub.  2,  negat,  quia  non  omnia  pec- 
cata  suntdirecte  contra  sanctitatem  loci.  Un- 
de  de  illis  tantum  peccatis,  quse  ita  sunt  con- 
tra  loci  sanctitatem,  ut  cedant  in  gravem  irre- 
verentiam  vel  injuriam  ejus,  docetaugeri  illo 
modo  e  tali  circumstantia.  Quod  mihi  placet, 
saltem  loquendo  de  malitia  mortali  ;  ipse  au- 
tem  non  declarat  qua3  peccata  sint  directe 
contra  loci  sanctitatem.  Et  ideo  addo  brevi- 
ter ,  aliud  esse  de  peccato  sola  cogitatione 
commisso,  aliud  de  peccato  actionis  exterio- 
ris.  In  priori  considerandum  est,  locum  pos- 
se  esse  circumstantiam  ejus,  vel  ex  parte  ac- 
tus  tantum,  ut  cum  quis  existens  in  Ecclesia 
vult  furari,  vel  fornicari  extra  Ecclesiam  ;  et 
tunc  opinor  circumstantiam  hanc  per  se  non 
aggravare  mortaliter,  quia  respectu  actus  in- 
terni  locus  seusibilis  valde  accidentarius  est, 
et  ipse  parum  violatur  tali  actu.  Alio  modo 
potest  esse  circumstantia  ex  parte  objecti,  ut 
cum  aliquis  etiam  existens  extra  Ecclesiam , 
proponit  furari  in  Ecclesia  ;  et  tunc,  juxta  ea 
quse  dicam  de  actu  exteriori,  talis  circum- 
stantia  aggravat  interioremjuxta  generalem 
regulam  superius  traditam.  Circa  exteriorem 
ergo  actum  opinor  multum  pendere  ex  jure 
positivo,  quod  talis  circumstantia  sic  aggra- 


DISPUTAT.  XXII.  SECT.  IV. 


483 


vet,  scilicet  quia  tale  genus  peccati  in  tali 
loco  specialiterprohibitumest,  utfurtura,  etc. 
Possumus  autem  in  re  ipsa  aliquo  modo  fun- 
dare  prohibitionem  hanc  ;  nam  locus  est  ad 
continendam  etquasi  custodiendam  remin  eo 
existentem,  etrequirit  etiam  quamdam  decen- 
tiam  et  puritatem  ad  exercendas  in  eo  actio- 
nes  sacras  ;  peccata  ergo  quse  repugnant  bis 
loci  conditionibus,  videntur  esse  directe  con- 
tra  illum,  et  ideo  videntur  specialiter  prohi- 
beri.  Alia  veropeccata,  ut  raurmurare  in  Ec- 
clesia,  vel  quid  simile,  licet  aliquam  irreve- 
rentiam  contineant,  non  tamen  mortalera  ne- 
que  gravem  in  sua  specie,  et  ideo  respectu  il- 
lorum  non  videntur  de  necessitate  confes- 
sionis. 

Ultima  :  quando. 

21.  Tria  declarantur. — Primo,  an  duratio 
actus  necessario  confiteri  debeat. — Ultima  cir- 
cumstantia  est,  quando.  In  qua  primum  con- 
siderandum  est,  an  specialiprcecepto  tempus 
sit  preescriptum  ad  actionem,  vel  prohibitum ; 
nam  tunc  clarum  est  esse  circumstantiam 
necessariam,  quod  seepe  contingit  in  preece- 
ptis  positivis  ,  in  naturalibus  autemraro.  Ex- 
tra  hoc  vero  tempus  tria  occurrunt  declaranda 
circa  hanc  circumstantiam.  Primum  est  de 
duratione  actus,  an  sit  necessarium  illara 
confiteri.  Et  dico  breviter,  in  actu  exteriori 
regulariter  includi  ordinariam  durationem,  et 
ideo  necessarium  non  esse  eam  explicare, 
nisi  contingeret  esse  ita  extraordinariam  et 
nimiam,  ut  notabiliter  augeret,  et  preesertim 
quando  ex  ea  crescit  quantitas,  seu  nocu- 
mentum  illatum.  At  vero  in  actu  pure  inte- 
riori  hsec  duralio  est  magis  accidentaria  et 
ignota  ;  nihilominus,  si  sit  notabilis,  expli- 
canda  est,  non  tam  propter  delicti  gravita- 
tem,  quam  propter  multitudinem  actuum, 
qui  regulariter  loquendo,  eo  tempore  multi- 
plicantur,  et  cum  non  possint  deelarari  per 
modum  plurium,  saltem  eo  modo  contitendi 
sunt,  ut  statim  dicetur. 

22.  Secundo,  an  circumstantia  diei  festi  ne~ 
cessario  sit  confitenda. —  Objectio.  —  Solutio. 
— Secundo  dubitari  solet  de  tempore  et  cir- 
cumstantia  diei  festi,  an  in  quolibet  peccato 
sit  necessario  confitenda.  Nam  Alens.,  Bo- 
navent.  et  nonnulli  alii  antiqui  ita  censue- 
runt,  quos  refert  et  sequitur  Corduba,lib.  1, 
q.  6,  quia  omne  peccatum  est  contra  divinum 
cultum,  et  consequenter  est  contra  tertium 
prseceptum  Decalogi.  Contrarium  nihilominus 
mihi  certum  est,  ut  latius  traditur  2.  2,   q. 


122,  ubi  Cajet.,art.  4,  et  tom.  1  Opusc,  tract. 
18,  q.  3  ;  Sylv.,  Confessio,  1,  q.  10;  Soto, 
Jib.  2  de  Justitia,  q.  4,  art.  4  ;  Covar.  in  cap. 
Alma  mater,  p.  1,  §  0,  n.  3  ;  et  Navar.  in  c. 
Consideret,  n.  22,  et  in  Summ.,  c.  6,  n.  9,  et 
alii,  quos  Corduba  refert.  Etratio  est,  quiafi- 
nis  praecepti  non  cadit  sub  praeceptum,  sed 
materia  ejus  ;  peccatum  autem,  licet  sit  con- 
tra  finem  praecepti  observandi  festum,  non 
tamen  est  contra  prohibitionem  ejus,  quia 
non  continetur  in  materia  ejus;  non  enim  est 
proprie  opus  servile,  quod  solum  illa  lege 
prohibetur  ;  seclusa  autem  hac  prohibitione, 
non  est  unde  aggravet  notabiliter  in  eadem 
vel  alia  specie.  Dices  :  quamvis  prseceptuin 
non  obliget  ad  finem  exequendum,  obligat 
tamen  ad  non  agendum  aliquid  contra  talem 
finem  ;  peccatum  autem  in  die  festo  commis- 
sum,  non  solum  non  est  executio  finis  talis 
prsecepti,  sed  etiam  est  contra  finem  illius. 
Respondeo  :  non  est  contra  finem  proprium, 
et  intrinsecum,  qui  solum  est  cuitus  Dei  per 
abstinentiam  ab  opere  servili,  et  per  talem 
cultum,  scilicet,  audiendo  Missam,  sed  est 
contra  finem  remotum,  qui  est  vel  salus  spi- 
ritualis,  vel  divinushonor  in  genere;  hoc  au- 
tem  modo  agere  contra  finem  remotum  non 
est  proprie  violatio  specialium  praxeptorum. 
23.  Tertio  ,  an  circumstantia  temporis 
duplici  prcecepto  prascripti  confitenda  sit. 
—  Oppositce  sententice  distinctionis  foedere 
conciliantur.  — Tertio  inquiri  solet,  quando 
tempus  duplici  preecepto  est  preescriplum , 
ad  aliquid  agendum  ,  sitne  illa  circum- 
stantia  necessario  explicanda,  ut  si  eodem 
die  duplici  titulo  et  preecepto  jejunandum  sit, 
aut  sacrum  audiendum.  Navarrus  enim  in 
Sumin.,  c.  11,  n.  4,  putat  ibi  committi  duo 
peccata,  unde  fit  esse  necessario  confitenda. 
Sed  distinctione  opus  est,  nam,  si  illae  duae 
obligationes  sint  diversarum  rationum,  ut, 
verbi  gratia,  quia  ex  voto  et  ex  preecepto  Ec- 
clesia?  tenetur  tali  die  jejunare,  tunc  verum  est 
ibi  esse  malitias  specie  distinctas  contra  reli- 
gionem  et  temperantiam,  ideoque  declaranda 
est  circumstantia.  Si  vero  prsecepta  sint  ejus- 
dem  rationis,  non  existimo  ibi  esse  duo  pec- 
cata,  quia  constat  non  differre  specie  ;  neque 
etiam  est  unde  numero  differant,  quia  pree- 
ceptum  est  regula  extrinseca,  a  qua  non  su- 
mit  malitia  !individuationem  suara.  Neque 
etiam  opinor  illum  concursum  praeceplorum 
ita  aggravare  malitiam,  ut  necessarium  sit 
illam  circumstantiam  exprimere,  quia  non 
admodum  immutat  morale  judiciurch 


SECTIO  V. 

Utrum  ad  integritatem  confessionis  necessarium 
sit  numerum  peccatorum  distincte  explicare. 


1 .  Proponitur  opinio  quorumdam  Canonis- 
tarum.  —  Qusestio  hsec  intelligitur  de  nume- 
ro  peccatorura  intra  eamdem  speciem,  in  qua 
nonnulli  Canonistse  opinati  sunt  satis  esse 
confuse  dicere,  ssepius  peccavi  furando,  etc. 
Quara  opinionem  non  censet  improbabilem 
Angelus,  verb.  Confessio ,  1,  n.  20.  propter 
auctoritatem  Archidiaconi.  EtSylvester,  eo- 
dera  verbo,  num.  11  ,  dicit  esse  rem  incer- 
tam.  Fundamentum  est,  quia  explicare  dis- 
tinctionem  numericam  est  moraliter  difficilli- 
mura,  et  nullum  habemus  de  hac  re  expres- 
sum  prseceptum ;  nec  ex  institutione  suffi- 
cienter  colligitur,  quia  cum  distinctio  nume- 
rica  accidentaria  sit,  non  potest  multum  va- 
riare  judicium,  aut  medicinam,  preesertim  si 
aliquibus  verbis  generalibus  confuse  dicatur. 
Potestque  in  hune  moclum  explicari  ex  Gaje- 
tano,  loco  infra  citando  ,  quia  hoc  judicium 
confessionis  non  est  sicut  judicium  vilas  futu- 
roe,  in  quo  exacta  cognitio  operum  necessaria 
est,  quia  ordinatur  ad  reddendum  condignum 
praemiurn,  vel  supplicium  juxta  perfectissi- 
mamjustitia*  rationem;  hoc  vero  judicium 
est  medicinale  et  salutare,  juxta  iliud  Joann. 
3  :  Non  venit  Filius  hominis,  ut  judicet  mun~ 
dum.  sed  ut  salvetur  mundus  per  ipsum,  et 
ideo  non  requirit  exactam  cognilionem  sin- 
gulorum  peccatorum;  non  ergo  oportet  dis- 
tincte  explicare  numerum,  quia  ad  supradic- 
tum  finem  satis  est  explicare  species  dislincte, 
numerum  autem  dicto  confuso  modo. 

2.  Vera  sententia. — Nihilominus  dicendum 
est,  per  se  loquendo,  necessarium  esse  pec- 
catorura  nuraerum  distincte  ac  definite  in 
confessione  explicare.  Ita  sentiunt  antiqui 
Theologi,  quamvis  magis  id  supponant  quam 
declarent.  Clarius  vero  id  attigit  D.Thom., 
Opusc.  12,  q.  6,  in  fine.  Existimoque  jam 
esse  rem  certam  ;  colligitur  enim  ex  Concilio 
Lateranensi  et  Florenlino  jam  citatis,  quae 
hoc  sensu  dicunt ,  omnia  peccata  esse  confi- 
tenda;  nam  illa  distributio  non  tantum  de 
speciebus,  sed  maxime  de  individuis  fit.  Et 
Concilium  Tridentinum  addit,  particulam  il- 
lam,  sigillalim,  ut  declaret  confessionem  fu- 
turam  esse  de  singulis,  atque  adeo  de  omni- 
bus  peccatis  in  individuo.  Quod  confirmat 
totius  Ecclesiae  usus,  omniumque  fidelium 
consensus,  quem  fuisse  autiquissimum  con- 


DISPUTAT.  XXII.  SECT.  V. 

stat  ex  Patribus  supra  citatis,  apud  quos  idem 
est,  nude  et  aperte  confiteri  omnia,quod  ex- 
plicare  totum  numerum  peccatorum.  Praaci- 
pue  tamen  id  sumitur  ex  Augustino,de  Vera 
et  falsa  pcenit.  ,  c.  14.  Ratio  vero  est  eadem 
ssepe  tacta,  quia  interclura  magis  variat  judi- 
cium  multitudo  peccatorum  in  eadem  specie, 
quam  diversilas  specifica. 


TJnde  sumatur  distinctio  numerica  peccaiorum 
quce  sunt  confitenda. 

3.  Divisio  eorum  quce  in  hac  sectione  trac- 
tantur.  —  Duo  tamen  supersunt  nobis  expli- 
canda.  Primum  est,  quse  sit,  vel  unde  sit  su- 
menda  illa  dislinctio  numerica  peccatorum, 
quorum  multitudo  in  confessione  explicanda 
est.  Secundum  est,  quomodo  teneatur  pceni- 
tens  hunc  numerum  declarare.  Primum  punc- 
tum  proprie  spectat  ad  materiam  de  peccatis  ; 
tamen,  quia  controversum  est,  an  sit  eadem 
distinctio  numerica  peccatorum  secundum 
se,  et  in  ordine  ad  coufessionem ,  ideo  non 
potest  in  prsesenti  prsetermitti ,  quantum  ad 
hoc  explicandum  necessarium  sit;  etita  trac- 
tatur  a  Doctoribus,  ut  videre  licet  praesertim 
in  Cajetano,  tom.  1  Opus.,  tract.  ult.,resp.  15, 
dub.  2,  qui  de  eadem  re  latius  egit  2.  2,  q.  66, 
a.  3,  circa  ad3;  etCano,  dict.  relect.,  par.  5  ; 
Ledesma,in  4,  p.  2,  q.  9,  art.  1,  dub.  3;  Na- 
varr.  in  Summ.,  c.  6,  n.  16,  et  in  c.  Conside- 
ret,  n.  48,  de  Pcen.,  dist.  8.  Possumus  autem 
tractare,  aut  de  distinctione  numerica  pecca- 
torum  quantum  ad  ipsum  actum  peccati  (sub 
quo  omissionis  peccatum  comprehendimus), 
aut  de  distinctione  numerica  malitiarum  mo- 
ralium  in  eoclem  actu,  quse,  si  reperiri  po- 
test,  ex  diversis  principiis  sumenda  est;  Et 
ideo  prius  dicemus  de  peccatis  nbsolute,  post- 
ea  de  malitiis  ejusdem  actus.  Rursus  pecca- 
tum  dupliciter  potest  committi  et  muitipli- 
cari :  prirao,  per  solam  volunlatem  internam; 
secundo,  per  voluntatem  prodeuntem  in  ex- 
leriorem  actum  ;  per  solum  autem  actum  ex- 
teriorem  sine  voluntate  committi  aut  multi- 
plicari  non  potest,  quia  peccatum  esse  non 
potest  nisi  sit  voluntarium;  non  potest  autem 
aclus  exterior  esse  voluntarius,  nec  morali- 
ter  malus,nisi  quatenus  ab  interiori  voluntate 
moraliter  mala  procedit;  in  illis  ergo  etiam 
potest  esse  diversa  ratio  unitatis,  vel  diversi- 
tatis  numerica3,  et  ideo  sigillatim  de  illis  di- 
cemus. 

De  2)eccatis  v:\ere  internis  in  volwitate. 
1.   Peccata  non  multiplicantur  numsro  iii 


DISPUTAT.  X 
eadem  persona  simnl.  —  Circa  peccata  mere 
interna,  prout  sunt  in  voluntate,  dno  viden- 
tnr  certa.  Priraum  est,  ha?c  peccata  non  mul- 
tiplicari  numero  in  cadem  persona  simul  et 
in  eodem  instanti,  vel  quia  duo  accidentia 
seu  actus  solo  numero  distincta  non  multipli- 
cantur  simul  in  eodem  snbjecto,  nec  efficiun- 
tur  simul  ab  eadem  potentia  ,  circa  idem  ob- 
jectum;  vel  quia,  si  potentia  tendit  simul  in 
plura  objecta  materialiter  distincta,  non  ten- 
dit  in  illa  per  modum  plurium,  sed  per  mo- 
dum  unius  multitudinis,  et  ideo  uno  actu  ten- 
dit,  de  quo  manebit  qusestio  infra  tractanda, 
an  babeat  unani  vel  plures  malitias.  Quod  si 
aliquis  mordicus  contendat,  posse  voluntatem 
simul  tendere  per  duos  actus  numero  distinc- 
tos  in  bnjusmodi  objecta,  ut,  verbi  gratia, 
habendo  simul  duo  prava  desideria  fornicandi 
cum  duabus  feminis ,  respondemus ,  quid- 
quid  sittle  illa  speculativa  qusestione,,  mora- 
liter  non  posse  ab  homine  discerni  illam  dis- 
tinctionem  physicam  actuum  ,  et  uieo  in  or- 
dine  ad  confessionem  semper  esse  de  toto 
illo  peccato  judicandura,  ac  si  fieret  uno  actu 
cum  pluribus  malitiis,  vel  una  graviori,  de 
quo  infra  dicemus. 

5.  Quandiu  voluntas  durat  in  uuo  actu  pec- 
caminoso,  unum  tantum  peccatum  est.  —  Se- 
cundo  est  certum,  quandiu  voluntas  durat  in 
illo  actu  interiori,  quo  peccatum  committit, 
unum  tantum  numero  peccatum  esse.  Patet, 
quia  de  motu  etiam  dixit  Aristoteles  non  mul- 
tiplicari  numero,  nisi  interrumpatur  ,  quod 
multo  magis  est  verum  de  interiori  actu  vo- 
luntatis  ,  quia  non  durat  per  continuam  par- 
lium  successionem,  sed  per  perseverantiam 
ejusdem  indivisibilis  actus  ;  qua3  duratio  seu 
perseverantia  est  qusedam  moralis  circum- 
stantia,  quse  auget  quidem  peccatum,  non 
tamen  multiplicat  illud. 

6.  Qucenam  interruptio  multiplicet  peccata 
numero.  — Ex  quibus  concluditur  tertio,  hsec 
peccata  posse  multiplicari  per  interruptionem 
unius,  et  successivam  effectionemalterius,  et 
non  aliter  in  eadem  persona  (prout  nunc  lo- 
quimur)  et  circa  idem  objectum.  Constat 
enim  hancmultiplicationem  posse  aliquo  mo- 
do  fieri;  non  potest  autem  tieri  simul,  nec 
quandiu  perseverat  idem  actus,  ut  ostensum 
est ;  ergo  necesse  est  ut  fiat  per  interruptio- 
nem,  seu  multiplicationem  actuum  successi- 
vam.  Est  autem  circa  hanc  interruptionem 
adverteiidum  ,  regulariter  fieri  per  interposi- 
tionem  alicujus  temporis,  in  quo  cessatur  ab 
actu,  saltem  in  tali  specie,  et  hgec  est  propriis- 


XII.  SF.CT.  V  ,585 

sima  interruptio  ;  posset  autem  intelligi  suc- 
cessio  actuum  solo  numero  distinctorum  im- 
mediata,  id  est,  transenndo  immediate,  verbi 
gratia,  ;ib  uno  pravo  desiderio  in  aliud  nu- 
mero  distinctum,  sine  nulla  cessatione  inter- 
media  per  aliquod  tempus.  Quod  quidem  po- 
test  facile  contingere  ,  quando  mutantur  ma- 
terialia  objecta  ,  ut  si  nunc  desideretur  una 
persona,  et  immediate  post  alia;  et  tunc  cer- 
tissimum  censeo  ilhim  esse  veram  multitu- 
dinem  numericam  in  confessione  explican- 
dam,  quoad  fieri  possit,  quia  etiam  physice  et 
in  re  existimo  illam  esse  veram  dislinctio- 
nem  numericam  actuum,  et  moraliter  etiam 
satis  distinguitur,  cum  et  possit  experimento 
cognosci,  et  multum  varietur  malitia,  ut  ma- 
gis  patebit  ex  sequenti  puncto,  et  in  tertio 
amplius  confirmabitur.  At  vero  quando  per- 
severat  voluntas  circa  idem  materiale  objec- 
tum  sine  interruplione,  physice  etiam,  acna- 
turaliter  vix  fieri  potest ,  ut  actus  interiores 
numero  varientur,  multoque  certius  est  ta- 
lem  mutationera  non  posse  morali,  vel  hu- 
mano  modo  percipi;  et  ideo  quandiu  volun- 
tasmanet  continue  amando,  desideraudo,  aut 
se  delectando  circa  eamdem  omnino  mate- 
riara,  quamvis  videatur  plures  reflexiones  fa- 
cere,  et  quasi  denuo  inchoare  actum,  unum 
peccatum  est,  et  ut  tale  confitendum,  quia 
totum  illud  fieri  potest  per  novam  intensionem 
ejusdem  actus,  vel  per  novam  animadversio  - 
nem  intellectus.  Sic  igitur  ad  multiplicatio- 
nem  horum  peccatorum  circa  idemmateriaJe 
objectum  necessaria  est  aliqua  successiva 
multiplicatio  actuum  cum  aliqua  temporis  in- 
terruptione,  ac  cessatione  peccandi  in  ea  spe- 
cie;  et  in  his  videntur  convenire  Doctores  ci- 
tati  et  reliqui  omnes. 

7.  Quanta  interruptio  requiratur  ad  multi- 
plicationem  numericam.  —  Prima  sententia. — 
Difficultas  vero  est,  quanta  interruptio  seu 
cessatio  necessaria  sitad  prsedictam  mullipli- 
cationem  numericara.  In  qua  sunt  sententise 
diversa^.  Prima  est,  quamcunque  vel  mini- 
mara  cessationem  sufficere,  sive  voluntaria 
sit,  sive  ex  quacunque  distractione  nalurali, 
vel  somno  etiam  modici  temporis.  Ratio  est, 
quia  peccatum  illud  non  potest  esse  unum 
nisi  continuatione  aliqua;  sed  tunc  nihil  est, 
in  quo  illi  duo  actus  continuentur  ad  consti- 
tuendum  unum  peccatum ;  ergo  sunt  plura. 
Minor  patet,  quia  ibi  non  est  aliquis  actus  in- 
ternus,  in  quo  continuentur ,  quia  aliqua  in- 
tercedit  cessatio,  utsupponimus;  neque  etiam 
continuanlurinaliquo  actu  externo,  quia  agi- 


DISPUTAT.  XXII.  SEGT.  V. 


nras  de  peccatis,  quse  interius  consumman- 
tur,  et  non  prodeunt  in  actum  exteriorem. 
Nihil  ergo  superest,  in  quo  illo  peccata  con- 
tinuentur,  et  fiant  unum;  snnt  ergo  plura  in 
re  ipsa;  ergo  etiam  ut  plura  confitenda  sunt, 
quia,  sicut  est  declaranda  in  confessione  spe- 
cifica  multitudo,  ita  etnumerica;  sed  omnis 
distinctio  specifica  ,  sive  magna,  sive  parva 
sit,  per  se  loquendo,  aperienda  est,  quamvis 
possit  ignorantia  vel  impotentia  excusare ; 
idem  ergo  est  in  numerica  distinctione. 

8.  Secunda  sententia. —  Secunda  sententia 
est,  peccata  hsec  non  multiplicari  numero, 
donec  prior  voluntas  per  contrariam  volunta- 
tem  interrumpatur,  et  postea  ad  priorem  vo- 
luntatem  iterum  redeatur.  Ita  sentit  Cano  su- 
pra.  Cujus  fundamentum  est,  quia  distinctio 
hsec,  ut  in  confessione  aperiatur,  dehet  esse 
moralis.  Nam,  sicut  dicebamus  supra  de  speci- 
fica  distinctione,  non  sufficere  physicam  sine 
morali,  ita  de  numerica  censendum  est  pro- 
pter  eamdem  rationem.  Quandiu  autem  in- 
terruptio  non  fit  per  contrariam  voluntatem, 
non  est  moralis;  quia  quandiu  aliquis  habuit 
voluntatem  aliquam,  et  eam  non  retractavit, 
in  ea  censetur  moraliter  perseverare ;  ergo 
non  interrumpit  voluntatem,  donec  habeat 
contrariam;  ergo,  quamvis  scepius  eamdem 
voluntatem  repetat  absque  prsedicta  interru- 
ptione,  eamdem  voluntatem  censetur  morali- 
ter  habere,  idemque  numero  peccatum  com- 
mittere,  ideoque  satisfacit  confessioni,  si  to- 
tum  illud  per  modum  unius  peccati  confitea- 
tur.  Addit  vero  Cano,  si  tempus,  quo  aliquis 
perseveravit  in  illo  actu,  multum  fuerit,  de- 
bere  illud  in  confessione  explicari,  fortasse 
propter  majorera  gravitatem  ejusdem  pec- 
cati. 

9.  Hcec  secunda  sententia  rejicitur.  —  Hsec 
vero  sententia,  si  nihil  amplius  ei  addatur, 
incredibilis  apparet.  Nam  ,  quamvis  certum 
sit  interruptionem  illam  per  contrariam  vo- 
luntatem  esse  sufficientissimam,  tamen  quod 
sit  necessaria,  vel  sola  sufficiat ,  verum  esse 
non  potest;  alias  qui  nunc  habuit  pravum 
consensum  circa  talem  rem,  vel  personarn, 
et  ab  illo  cessavit  sine  ulla  retractatione,  vel 
contraria  voluntate,  et  post  mensem,  repree- 
sentato  eodem  objecto  ,  iterum  habuit  eum- 
dem  consensum ,  non  committeret  novum 
peccatum,  nec  teneretur  illam  multiplicatio- 
nem  in  confessione  explicare ;  consequens  est 
omninofalsum,  et  contracommunem  sensum 
et  usum  lotius  Ecclesise  ,  et  contra  rationem, 
quia  illa  peccata  suntomnino  distincta  coram 


Deo,  merenturque  distinctos  gradus  pcense, 
et,  si  essent  actus  boni  et  meritorii,  mereren- 
tur  distinctos  gradus  gloriee.  Suntetiam  satis 
distincta  apud  homines,  tam  quoad  cognitio- 
nem,  quia  satis  patens  est  eorum  distinctio, 
quam  quoad  eestimationern  et  judicium  de  il- 
lis  ferendum;  ac  denique  nullam  inter  se  ha- 
bent  unionem  aut  physicam,  autmoralem,  ut 
constituant  unum  peccatum. 

10.  Cano  reprehenditur. —  Et  fundamentum 
Cani  frivolum  est.  Qui  enim  aliquid  voluit,  et 
illam  voluntatem  non  retractavit,  si  tamen  ab 
illa  et  ab  omni  actione  morali  ab  illa  proce- 
dente  prorsus  cessavit,  dici  quidem  poterit 
manere  habitualiter  et  secundum  moralem 
eestimationem  in  illa  voluntate  seu  in  statu 
peccati,  non  tamen  potest  dici  moraliter  per- 
severare  in  actuali  peccato;  ut  autem  pecca- 
tum  sit  unum  numero,  non  satis  est  durare  in 
statu  peccati,  seu  in  habituali  voluntate,  nisi 
aliquo  modo  duret  actualis  peccati  commissio. 
Unde,  quod  Cano  addidit  de  explicanda  dura- 
tione  temporis  propter  augmentum  peccati, 
nec  recte,  nec  satis  consequenter  dictum 
est ;  quia,  si  in  toto  illo  tempore  non  est  re- 
pelita  prior  voluntas,  necesse  non  est  dnra- 
tionem  cemporis  explicare,  quantumvis  ma- 
gna  sit,  quia  peccatum  non  augetur  ex  eo  so-< 
tum  quod  in  habituali  statu  ejus  moraliter 
perseveratur  ahsque  ulla  retractatione;  so- 
lum  ergo  erit  necessarium  explicare  tale  tem- 
pus,  quando  in  illo  fuerint  multiplicatee  tales 
voluntates;  ergo  oportet  eas  explicare. 

\  1 .  Tertia  sententia  quce  ex  duabus  priori- 
bus  participat.  — Propter  hoc  esse  potest  ter- 
tia  sententia  aliquid  sumens  ex  duabus  prse- 
dictis.  Ex  prima  opinione  Cani  sumens  illud 
principium,  interruplionem  hanc  debere  esse 
moralem,  et  non  sufficere  physicam ,  in  quo 
discordat  a  priori  sententia.  Negari  enim  non 
potest,  quin  aclus  1111  interiores  quocunque 
modo,  et  quocunque  parvo  tempore  inter- 
rupti,  et  successive  elicili,  physice  sint  nu- 
mero  distincti,  ut  ex  Metaphysica  constat; 
unde  fit  consequens,  ut  re  vera  habeant  dis- 
tinctas  entitates  vel  privationes ,  et  conse- 
quenter  etiam  distinctas  bonitates  vel  mali- 
tias;  imo  etiam  certum  censeo,  apud  Deum 
habere  distincta  prsemia  vel  supplicia,  quia 
apud  Deum  nihil  refert  quod  interruptio  sit 
brevis  vel  diuturna,  ad  expendendam  singu- 
lorum  actuum  malitiam,  et  novum,etdistinc- 
tum  consensum  liberum  in  iliis  prsestitum. 
Nihilominus  tamen in  ordine  ad  confessionem, 
in  qua  judicium  humano  modo   exercetur, 


DISPUTAT.  XXII.  SECT.  V. 


487 


illa  interruptio  non  est  moralis,  sed  physica 
tantum  ;  et  consequenter  non  suiliciet  ad  dis- 
tinctionem  numericam  in  confessione  expli- 
candam,  quia  ill-a  interruptio,  quando  est  ni- 
mis  brevis  et  naturalis  absque  speciali  adver- 
tentia  et  voluntate,  nec  potest  bumano  modo 
cognosci,  aut  explicari_,  nec  variat  morale  ju- 
dicium ;  ergo  per  se  ad  confessionem  non 
pertinet.  Item,  quia  illa  est  queedani  moralis 
continuatio,  quia  neque  interruptio  est  mora- 
liter  voluntaria,  et  reditus  ad  similem  actum 
quasi  naturaliter  fit  sine  nova  deliberatione. 
Exemplum  est  in  eo,  qui  per  boram  permanet 
in  delectatione  morosa  circa  idem  objectum; 
nunquam  enim  id  fit  ita  continue,  quin  inte- 
rim  cogitatio  ad  alia  rapiatur,  licet  statim  ad 
eamdem  delectationem  redeat ;  difficillimum 
ergo  esset  obligare  bominem  ad  explicandam 
illam  varietatem,  et  non  satis  esse  confiteri 
totum  illud  peccatum  per  modum  unius. 

12.  In  quo  dis.sentiat  tertia  sententia  a  pri- 
ma,  et  concordet  cum  secunda.  —  In  boc  ergo 
dissentit  hsec  sententia  a  prima,  convenitqne 
cum  secunda  in  hoc,  quod  requirit  moralem 
interruptionem  ;  admittit  etiam  modum  illum 
interruptionis  moralis ,  quem  ponit  eadem 
secunda  sententia ;  est  enim  certissimus,  et 
omnium  maximus;  non  tamen  ponit  illum  so- 
lum,  in  quo  ab  illa  dififerl,  sed  prseter  eum 
ponit  alios  duos.  Secundus  ergo  est,  quando 
homo  voluntarie  cessat  ab  interiori  delecta- 
tione  vel  consensu,  et  ad  alia  agerida  vel  co- 
gitanda  voluntarie  divertitur ;  nam  tunc  in- 
terruptio  est  perfecte  voluntaria;  ergo  est 
simpliciter  moralis ,  etiamsi  per  minimum 
tempus  duret.  Item  quia,  cum  ex  delibera- 
tione  cessatum  sit  ab  uno  actu  peccati,  si 
post  modicum  tempus  iterum  voluntas  ad 
idem  revertitur ,  per  novam  deliberationem 
actus  inchoatur ;  est  ergo  peccatum  novum  et 
omnino  distinctum  moraliter.  Quare  etiam  in 
hocmodo  non  videtur  dubium,  quin  hgec  mul- 
titudo  peccatorum  in  confessione  aperienda 
sit,  id  est,  si  homo  illam  percipiat  et  decla- 
rare  possit. 

13.Tertius  modus  interruptionis  est,  quan- 
do  cessatio  a  priori  actu  multo  tempore  du- 
ravit,  ut,  verbi  gratia,  per  boram;  nam  licet 
naturali  modo,  et  absque  speciali  advertentia 
et  libertate  inchoata  fuerit,  ut  per  somnum, 
vel  per  naturalem  distractionem,  si  tamen 
per  longam  moram  duravit,  et  postea  homo, 
cum  sufficienti  deliberatione  ad  peccandum, 
similem  actum  inchoat,  novum  peccatum 
physice  et  moraliter  distinctum  committit, 


quia  virtus  prioris  deliberationis  saltem  pro- 
pter  moram  temporis  omnino  cessavit;  ergo 
posterior  actus  fit  ex  nova  dcliberatione  dis- 
tincta;  ergo  est  etiam  moraliter  dislinctus, 
quia  peccatum  non  multiplicatur  nisi  per  no- 
vum  consensum  omnino  liberum ,  habitum 
posttransactum  et  finitum  aliumactum.Unde 
non  refert  quod  cessatio  a  priori  actu  non 
fuerit  speciali  modo  voluntaria ;  satis  enim 
est  quod  in  re  ipsa  fuerit;  nam  hoc  sufficit  ut 
peccatum  prius  finitum  fuerit  omnino,  et  quod 
aliud  nova  voluntate  et  deliberatione  com- 
mittatur.  Et  confirmatur^  quia  illa  duo  pec- 
cata  in  nulla  re  uniuntur,  aut  pbysice,  aut 
moraliter,  ut  unam  rem  componant.  Tandem 
confirmatur,  quia  alias,  qui  in  pravo  consensu 
vel  delectatione  morosa  somno  correptus  est, 
postera  die  ad  similem  actum  revertitur,  non 
teneretur  aliud  in  confessione  explicare,  nisi 
quod  talem  consensum  vel  delectationem 
morosam  habuerit,  nec  dies  explicando;  con- 
sequens  autem  est  valde  absurdum,  et  contra 
usum  omnium  timoratorum. 

14.  Tertia  sententia  partim  proiatur ,  par- 
tim  rejicitur.  —  Atque  haec  tertia  sententia, 
quoad  hsec  tria,  quse  affirmat,  mihi  maxime 
probatur ;  quoad  id  vero  quod  negat,  et  in 
quo  dissentit  ab  opinione  Cajetani,  difficilis 
apparet;  quia  illa  doctrina  de  distinctione 
numerica  peccatorum  physica  vel  morali,  nec 
sufficienter  explicari  posse  videtur ,  nec  fun- 
dari.  Est  enim,  quoad  hoc,  magnum  discrimen 
inter  distinctionem  specificam  et  numericam; 
tunc  enim  dicuntur  peccata  differre  specie 
physica,  el  nonmorali,  quando,  licet  habeant 
motus  aut  entitates  specie  diversas,  non  ta- 
men  habent  malitias  morales  essentialiter 
distinctas.  In  prsesenti  autem  illi  actus  volun- 
tatis,  qui  dicuntur  physice  distingui  numero 
propter  brevem  temporis  interruptionem,  ve- 
re  babent  malitias  morales  distinctas  nume- 
ro,  quia  distinguuntur  in  subjectis,  quibus 
insunt;  insunt  autem  in  actibus  numero  dis- 
tinctis ;  ergo  distinguuntur  illa  peccata  nu- 
mero,  non  tantum  physice,  sed  etiam  mora- 
liter.  Probatur  consequentia  ,  quia  distingui 
moraliter  non  est  distingui  brevi ,  vel  longo 
tempore ;  sed  est  distingui  in  ipso  esse  mo  - 
rali,  seu  in  malitia  vel  bonitate  morali;  sicut 
distinctio  specifica,  ut  moralis  sit,  requirit  ut 
sit  in  ipsa  malitia  morali,  sive  sit  magna,  sive 
parva,  brevis,  aut  diuturna. 

15.  Instantia. —  Resolviiur.  —  Diceturfor 
tasse  distinctionem  moralem  in  preesenti  ^u- 
mi  in  ordine  ad  confessionem,  ita  ut  illa  pec- 


488  DISPUTAT. 

cata,  licet  in  se  sint  distincta  moraliter,  id  est, 
quoad  conditiones  raorales,  in  ordine  ad  con- 
fessionera  non  dicantur  distingui  moraliter, 
quia  eorum  distinclio  nec  moraliter  potest  ab 
homine  explicari,  neque  etiam  percipi,  qualia 
esse  dicuntur  illa  quse  et  brevi  tempore ,  et 
sine  morali  voluntate  interrumpuntur.  Sed 
contra  hoc  est,  quia  inde  sequitur  aliqua  pec- 
cata  esse  numero  distincta  in  se  et  coram 
Deo  quatenuspeccata  sunt,  quse  non  suntnu- 
raero  distincta  in  ordine  ad  confessionem. 
Consequens  autem  videtur  falsum,  quia  prse- 
ceptum  confessionis  obligat  ad  confitenda  ut 
distincta  ea  peccata,  qusenumero  distinguun- 
tur;  non  potest  autem  dici  obligare  hoc  mo- 
do  circa  ea  peccata  quee  distinguuntur  nume- 
ro  in  ordine  ad  confessionem ;  esset  enim  hic 
intolerabilis  circulus,et  petitio  principii ;  er- 
go  obligat  ad  ea  omnia  quse  in  se  numero 
distinguuntur ;  non  est  ergo  aliadistinctio  nu- 
merica  peccatorum  secundum  se,  et  alia  in 
ordine  ad  confessionem. 

16.  Et  confirmatur  primo,  quia  prseceptum 
confessionis  non  induxit  novum  modum  dis- 
tinguendi  numero  peccata,  sed  supposita  dis- 
tinctione,  quamin  se  habent,  obligat  ad  illam 
declarandam  ;  quod  antem  hsec  ab  homine 
cognoscatur  ,  vel  interdum  ignoretur ,  acci- 
dentarium  est,  et  ideo  non  consideratur  in 
ipsa  lege,sed  excusari  poterit  aliquis  propter 
ignorantiam;  ipsa  tameulex  per  se  in  univer- 
sum  obligat.  Et  confirmatur  secundo,  nam  ob 
similem  rationem  diximus  supra,  omnia  pec- 
cata,  quae  in  esse  peccatorum  distinguuntur 
specie,  in  ordine  etiam  ad  confessionem  dis- 
tingui,  eamque  distinctionem  ex  vi  legis  esse 
in  confessione  declarandam  in  universum, 
sive  illa  distinctio  sit  magna ,  sive  parva,  vel 
cognitu  difficiJis ;  quia  lex  per  se  obligat,  licet 
homo  interdum  excusetur;  alioquietiam  pos- 
semus  distinguere  quoedam  peccata  esse  spe- 
cie  diversa  in  ordine  ad  confessionern  ,  alia 
vero  non,  etiamsi  in  malitia  morali  vere  dis- 
tinguanlur ;  quod  tamen  supra  diximus  non 
esse  consentaneum  doctrina-.  Conciliorum. 

17.  Prima  et  tertia  sententice  concilian- 
tur. —  Hoecargumenta  videntur  mihi  convin- 
cere,  primam  sententiam  in  re  veram  esse,  et 
ultimam  solum  posse  in  modo  loquendi  ab  ea 
discrepare ;  nam  res  intenta  eadern  esse  vi- 
detur.  Sunt  enira  qusedani  peccata  interiora 
ita  distincta  numero,  ut  ab  homine  percipi  aut 
explicari  non  possint,  nisi  per  modura  unius 
aut  diuturnse  morse,  ut  exemplo  delectationis 
rnorosse  supra  declaratum  est;  et  de  his  ve- 


xxn.  SEcr.  v. 

rum  est ,  sufficienter  explicari  iu  confessione 
hoc  modo.  Et  in  hoc  est  nonnulla  differentia 
inter  dislinctionem  numericam  et  specificam 
peccatorum  ,  quod  specifica  distinctio  solum 
ex  accidenti  et  ab  aliquibus  ignoratur  ;  hsec 
vero  numerica  distinctio,  de  quaagimus,  per 
se,  et  ex  quadam  intrinseca  impotentia  omni- 
bus  hominibus  est  ignota ,  et  moraliter  ex- 
plicatu  impossibilis;  et  ideo  dicitur  juxta  ter- 
tiam  opinionem,  prseceptum  confessionis  nou 
obligare  illa  peccata  ut  distincta  confiteri, 
ideoque  non  censeri  distincta  in  ordine  ad 
confessionem.  Negare  tamen  non  possuraus 
primse  sententise,  quin  talia  peccata  in  se  sint 
vere  ac  proprie  numero  distincta,  etiam  in 
ratione  morali ,  quatenus  peccata  sunt;  ha- 
bent  enim  malilias  morales  distinctas,  et  per 
distinctura  usum  libertatis  committuntur,  id- 
eoque  coram  Deo  diversis  pcenis  punientur. 
Negari  etiam  non  potest,  quin  teneatur  homo 
illam  multitudinem  peccatorum,  proul  polest, 
confiteri;  namvel  ob  hoc  maxime  teneturali- 
quando  diuturnitatem  in  interiori  consensu 
vel  delectatione  declarare ;  quia  in  illa  com- 
mitti  solet,  humano  raodo  loquendo,  hujus- 
modi  rcultitudo  peccatorum,quoe  ab  horaine 
aliter  declarari  non  potest. 

18.  Vera  resolutio  circa  qacestionem  proposi- 
iam. — Ac  proinde  dicere  tandem  possumus, 
illa  peccata  esse  distincta  numero,  quse  cum 
interruptione  fiunt.  Item  simpliciter  teneri 
hominem  coufiteri  omnem  multitudinem  nu- 
mericam  peccatorum  eo  modo  quo  potest  ; 
ita  enim  loquunlur  Concilia  et  Theologi  com- 
muniter,  idque  suadent  tam  exemplum  de 
distinctione  specifica,  quam  alise  rationes  ad- 
ductse.  Cum  hoc  tamen  nihilominus  stat,  ut 
aliqua  multitudo  peccalorum  in  confessione 
declaretur  per  modum  unius  rnorae  in  pec- 
cando,  quod  revera  non  est  confiteri  illa  per 
modumunius  peccati,  sed  per  modum  unius 
cdnfusse  multitudinis  in  illa  mora  inclusse, 
quse  neque  aliler  ab  homine  fieri  solet,  neque 
aliter  potest  ab  homine  cognosci  aut  expli- 
caii.  Atque  in  hunc  modum  intellecta  prima 
sententia  vera  est,  et  tertia  non  est  illi  con- 
traria,  sed  est  explicatio  illius,  si  pra?die,to 
modo  accommodelur. 

De  peccatis  qiuc  prodeunt  in  actionem  exte- 
riorem. 

19.  Secundo  ioco  dicendum  est  de  peccatis 
quse  prodeunt  in  aliquam  actionem  exterio- 
rem,  de  quibus  unum  possumus  colligere 
certum  ex  dictis,  videlicet,  quando  hsec  pec- 


DISPUTAT    XXII.  SECT.  V.  /t89 

oata  omnino  interrumpuntur,  ita  ut  prius  ces-  voluntate  durat,  vel  in  se,  vel  in  alia,  quam 

setur  a  toto  actu  tam  externo   qnam  interno,  ipsa  exeitavit,  ila  ut  per  connexionem  ipsa- 

el  postea    nlins   similis   committatnr ,    tunc  rum  aclionum  externarum  una  excitet  aliam, 

multiplicari   ha^c  peccata,   propter  rationem  et  hoec  aliam,  ct  sic  deinceps,  donec  finiatur 

tactam  in  superiori  puncto,  quia  tunc   nihil  aciio,  vel  ah  illa  cessetur,  quod  magis  ex  se- 

manet  in  quo  continuentur  et  uuiantur.  Et  quentihus  intelligetur. 

quoad  hocilla  omnia  tractari  possunt  de  his  2L  Qvm  continuatio  exlerioris  actus  regui- 

pcccatis,    quce    de    mere  internis   diximus;  ratur  adunitatem  peccati. — Est  ergo  secunda 

eademque   proportione    sunt  definienda,   et  chfficultas  in  hocpunclo ',  quanta  continuatio 

ideo  in   hoc  amplius  immorari   non  est  ne-  exterioris  actus   necessaria  sit,   ut  peccatum 

cesse.  hujusmodi  unum  esse  dicatur,  an  scilieet  ne- 

20.  An  continuitas  actus  exterioris  cumin-  cessaria  sit  propria  et  vera  continuitas  ejus- 

terruptione  interioris  ad  unitatem  peccati  suf-  dem  actionis,  an  vero  sufficiatcontiguitas  seu 

ficiat.  —  Difficultas  vero  est  an  e  contrario  immediatasuccessio  uniusactionis  post  aliam. 

continuitas  actus  exterioris  etiam  cum  inter-  Nam  si  primum   dicatur,    sequitur,  quando 

ruptione  interioris  sufficiat  ad  unitatem  hu-  aliquis    ex    intentione    occidendi   inimicum 

jusmodi  peccati.  Videtur  enim  non  sufficere,  surgite  lecto,  parat  ensem,  domo  egreditur, 

quia  actus  exterior  sine  interiori  non  est  pec-  et  sic  consequenter   alias   acliones  exercet, 

catum,  quia  neque  actus  humanus  est :  ergo  donec  illum   interfieiat,  lot  multiplicare  pec- 

continuatio  solius  actus  physici  externi,  licet  cata,  quot  succossive   inchoat    actiones  dis- 

sit  physica  conlinuatio  illius  motus,   non  ta-  tinctas,  totamque    illam  varietatem    esse  in 

men  est  continuatio  peccati  ut  sic  ;  ergo  illud  confessione  explicandam  ;  quod    est  difficil- 

non  satis  est  ad  unitatem  peccati.  Nihilomi-  limum  onus,  eontra  Doctores  omnes  et  contra 

nus  communiter  Doctores,  prsesertim  Cajeta-  usum  peritorum    confessorum,    atque  etiara 

nus,  et  Navarrus  supra.docentillud  peccatum  contra  rationem,  quia  tota  illa  series  actio- 

esse  unum,  qucd  saltemin  exteriori  actu  con-  num  fit  ex  virtute  unius  voluntatis,   in   qua 

tinuatur,  quamvis  voluntas  inlerior  cesset  et  est  una  tantum  malitia;   ergo  tota  illa  est 

repetatur,  quiajam  habent  illse  voluntates  in  unum  tantum  peccatum.  At  vero,  si  dicatur 

quo  unianlur,  ct  quia  ex  inleriori  el  exteriori  secundum,  sequitur  pnmo,  si  quis  simul  ag- 

actu  consurgit  unus  actus  humanus  composi-  grediatur  duos  vel  tres  homines,  et  interfecto 

tus  quasi  ex  materia   et  forma ;   et  ideo  ra-  uno,     statim     progredialur  ad    occidendum 

tione    unius   actus    externi ,    quasi   ratione  alium,  et  sic  deinceps,  sequitur,  inquam,  hoc 

unius  materice,    illud   peccatum    unum   est.  totum  esse  unum  peccatum  homicidii.  Idem- 

Item,    quia,   licet    formalis   voluntas    cesset  que  argumenlum  fieri  potest  de  plurihus  ac- 

et  interrumpatur  ,    virtualis   tamen  semper  tibus  fornicationis,  cum   eadem  vel  diversis 

continuatur ;  virtualis,  inquam,  et   non  tan-  personis,    fonsummatis    simili    successione 

tum  hahitualis,  haee  enim  non  satis  est,  ut  contigua.  Secundo  sequitur,  etiam  in  actibus 

iluret  actuale  peccatum  ;  virtualis  autem  vo-  internis  posse  hoc  modo  committi  unum  pec- 

luntas  influens  in  actionem  externam  sufficit,  eatum  per  successionem  contiguam  diverso- 

ut  vere  dicatur   homo  actualiter  peccare,  et  rum    actuum,  ut  si  quis  ex  intentione  vin- 

sufficit   consequenter  ad  continuationem  et  dictce  veht  proximum  occidere,   et  propterea 

unitatem  ejusdem  peccati,  quod  in  exteriori  eligat  unum  medium,  etex  illoaliud,  nam  in 

actu  consummatur.  Atque  ita  respondeturad  omnibus  illis  electionibus  perseverat  virtun- 

rationem  dubitandi,  quiaquando  actus  exle-  liter  eadem  intentio. 

rior  durat,  ita  ut  sufficiat  adunitatem  peccati,  22.    Vera  resolntio  difficultatis. —  In  hac 

non  durat  tanlum  in  ratione  physici  motus,  re  dicendum  est,  imprimis  non  esse  neces- 

vel  actionis,  sed  etiam  in   ratione  actns  mo-  sariam    continuationem    physicam    ejusdem 

ralis,  et  consequenter  inratione  actualis  pec-  actionis  exterioris,   ut  ratio  facta  convincit. 

cati,  ad  quocl  necesse  non  est  ut  actu  duret  Item,  quia  illa  distinctio  externarum   actio- 

tormalis  voluntas,    a   qua  fuit  inchoata  illa  num  materialis  tantum  et  physica  est ;  mora- 

actio  externa  ,  sed  sufficit  ut  duret  virtualis.  liter  autem  omnes  participant  eandem  mali- 
Quandiu  autem,    vel  quomodo   virtualis  in- 

tentio  seu  voluntas   duret,  declaravi  late  in  '   Vide   Gabr.  in  I,  d.  I,  q.  1,  art.  1,  no- 

supenori  tomo,  disp.  13,   sect.  3,  ubi  dixi,  tab.    3  ;  et  Bonav.   in  2,  q.  41,  art.  \,  q.  3  ; 

durare  quaudiu  actio  exterior  excilata  a  tali  Scot.,  q.  1 ;  Richard.,  art.  1,  2. 


490 


DISPUTAT.  XXII.  SEGT.  V. 


tiam  illius  intentionis  et  finis  ad  quem  ordi- 
nantur.  Hoc  autem  maxime  verum  habet, 
quando  acliones  illae  per  se  et  ex  objectis 
suis  praveenon  sunt,  sed  solum  ex  intentione 
finis  propter  quem  eliguntur,  ut  sunt  in 
exemplis  positis,  parare  ensem,  exire  do- 
mo,  etc,  quia  tunc  omnes  illse  informantur 
eadem  malitia  intentionis,  et  ideo  cum  illa 
constituunt  unum  numero  peccatum.  Con- 
tingit  autem  aliquando,  ut  omnes  illee  ac- 
tiones,  etiamsi  dicto  modo  sint  subordinatse, 
in  se  pravse  sint  intrinsece  ;  non  quidem  ma- 
litia  specie  distincta,  tunc  enim  alia  est 
ratio,  ut  per  se  constat;  sed  intra  eamdem 
speciem,  ut  sunt,  verbi  gratia,  in  hominisin- 
terfectione  singula  vulnera,  seu  percussiones, 
quee  ad  homicidium  consummandum  dantur, 
etin  peccato  fornicationis  tactus  impudici,  et 
oscula,  quse  preecedunt  usque  ad  consum- 
mationem  actus. 

23.  Difficultas. — In  his  ergo  est  specialis 
difficultas,  nam  unusquisque  ex  his  actibus 
per  se  factis  ex  suo  objecto  esset  unum  pec- 
catum  mortale;  quod  autem  successive  fiant, 
et  unus  proxime  post  alium,  vel  etiam  unus 
ex  morali  causalitate  et  excitatione  alterius, 
non  tollit  propriam  uniuscujusque  malitiam, 
ejusquemultiplicationem,  juxta  numerum  ta- 
lium  actuum  ;  erunt  ergo  plura  peccata, 
eritque  tota  illa  varietas  in  confessione  de- 
claranda.  Et  confirmatur,  nam  prout  illee  ac- 
tiones  externee  sibi  invicem  succedunt,  ila 
necesse  est  internas  voluntates  multiplicari, 
cum  eadem  immediata  successione  unius  post 
aliam ;  quia  illce  actiones  exteriores  non 
fiunt,  nisi  ex  motione  voluntatis,  et  sunt  ob- 
jecta  materialiter  diversa,  ideoque  requirunt 
interiores  volitiones  saltem  numero  diversas, 
et  unaquseque  harum  est  peccaminosa  ex  vi 
sui  proprii  objecti,  ut  supponimus;  ergo  quot 
sunt  tales  voluntates,  tot  erunt  peccata  nu- 
mero  distincta.  Probatur  consequentia,  quia 
supra  diximus  peccata  interna  distincta  ex 
diversitate  objectorum,  etiamsi  successive 
fiant  immediate  unum  post  aliud,  revera  esse 
plura  numero,  et  ut  fcilia  confitenda  ;  ergo 
idem  erit  inprsesenti.  Nam  quod  illse  volun- 
tates  prodeant  in  actus  externos,  et  quoduna 
causet,  seu  excitet  aliam,  non  tollit  veram 
distinctionem  earum  et  malitiarum  quee  in 
ipsis  sunt. 

24.  Respondetur  difficultaii. — Respondetur : 
quantum  ad  confessionera  spectat ,  omnes 
conveniunt  non  esse  necessarium  hanc  va- 
rietatem  actionum  explicare,  ut  expressius 


docent  Navarrus,  et  Cano  supra,  quia  satis 
est  explicare  ultimum  actum,  nam  hoc  ipso 
dicuntur  ceetera  media,  vel  opera,  quoe  ordi- 
narie  cum  tali  actu  conjuncta  sunl ;  nam,  si 
quee  circumstantiee  per  se  pravee  et  extraordi- 
nariee  adjungerentur,  illee  declarandee  essent, 
saltem  propter  doctrinam  datam  de  circum- 
stantiis  notabiliter  aggravantibus. 

25.  Quod  vero  spectat  ad  unitatem  velmul- 
titudinem  peccatorum  in  seipsis,  certe  satis 
probabiliter  dici  posset,  in  re  ipsa,  et  coram 
Deo  tot  esse  peccata  numero  distincta,  quot 
sunt  interiores  actus  voluntatis  numero  dis- 
tincti  habentes  intrinsecas  et  distinctas  ma- 
litias  ex  objectis  suis,  ut  ratio  facta  inten- 
dit,  quanquam  in  ordine  ad  confessionem  illa 
multitudo  sufficienter  intelligatur  compre- 
hensa  explicato  ultimo  actu,  ad  eum  inodum 
quo  supra  dicebamus  de  actibus  internis  pa- 
rum  interruptis.  Melius  tamen,  magisque  ad 
rem  moralem  dicemus,  ex  illis  omnibus  com- 
poni  unum  consummatum  peccatum  ;  quia 
omnes  illi  actus,  seu  voluntates  ordinantur 
ad  unum  opus  consummandum,  et  ex  illius 
intentione  procedunt.  Nam,  ut  alias  constat 
ex  Metaphysica ,  unitas  numerica  etiam  in 
actionibus  vel  qualitatibus,  non  est  semper 
ejusdem  rationis  vel  eequalis;  nam  aliquando 
est  ex  simplici  entitate,  aliquando  ex  collec- 
tione  plurium  cum  aliqua  artificiosa  compo- 
sitione  ;  ad  hunc  ergo  modum  in  preesenti 
omnes  illee  actiones  censentur  esse  partia- 
les,  et  componere  moraliter  unum  peccatum, 
quia  omnes  ordinantur  ad  unum  consum- 
matum  opus ;  ordinantur,  inquam,  ordina- 
tione  morali  absque  opposita  interruptione  ; 
nam  si  heec  intercedat,  aliunde  proveniet 
distinctio  vel  multiplicatio  peccatorum. 

26.  Respondetur  ad  duo  incommoda  posila 
in  principio  difficultatis.  —  Ad  primum.  — 
Atque  hinc  facile  respondetur  ad  duo  incom- 
moda,  quee  ex  hac  doctrina  inferebantur.  Ad 
primum  enim  negatur  sequela ,  scilicet  duo 
homicidia  vel  duas  fornicationes  esse  unum 
peccatum,  etiamsi  post  unum  consummatum, 
immediate  aliud  inchoetur;  inter  heec  enim 
non  est  illa  subordinatio  et  moralis  composi- 
tio,  quia  unum  ad  aliud  non  ordinatur,  neque 
est  pars  illius;  unde  non  habent  inter  se  il- 
lam  unionem  et  compositionem,  ex  qua  prse- 
dicta  unitas  in  aliis  consurgit.  Et  hoc  est  ma- 
xime  considerandum  in  hujusmodi  actibus 
humanis ;  suut  enim  aliqui  exteriores  actus 
habentes  certos  terminos  in  quibus  consum- 
mantur;  ut  est  una  fornicatio,  et  ideo  ibi  con- 


DISPUTAT.  XXII.  SECT 
suramaiur  unum  peccatum ;  quod  si  ulterius 
ad  aliud  progrediatur,  est  per  accidens,  niliil- 
que  refert  quod  in  proximo  sequenti  tempore 
vel  post  aliquod  tempusfiat;  aeque  enim  sunt 
plura  peccata,  quia  non  uniuntur  inter  se, 
sicut  sunt  plures  hominum  nativitates,  etiam- 
si  fieri  contingat  cum  immediata  successione 
unius  post  aliam.  Denique,  quod  attinet  ad 
confessionem,  certum  est  hcec  non  satis  ex- 
plicari  nisi  per  modum  plurium,  quia  in  ab- 
soluta  confessione  unius  peccati  consum- 
mati.,  nullo  modo  explicatur,  vel  insinuatur 
aliud. 

27.  Improbatur  Navarrus.  —  Et  ldeo  non 
mihi  placet  quod  Navarrus  ait  de  actibus  im- 
pudicis  ,  qui  sequi  solent  post  unam  fornica- 
tionem  consummatam,  scilicet,  non  magis 
esse  necessarium  explicare  eos  in  confessio- 
ne,  quam  similes  actus  qui  preecedunt,  sed 
satis  esse  unum  peccatum  fornicationis  sim- 
pliciter  confiteri;  hoc,  inquam ,  non  mihi 
placet,  quod  actus  qui  prsecedunt,  sunt  quasi 
partes  copulee  consummandee ,  et  ad  illam 
per  se  ordinantur ;  adde  etiam  veluti  ex  na- 
tura  rei  esse,  ut  antecedant,  et  ideo  et  unum 
peccatum  componunt,  et  explicato  consum- 
mato  actu,  in  illo  intelliguntur;  at  vero  actus 
subsequentes  neque  sunt  partes  prioris  actus 
consummatl,  neque  ex  natura  rei  ex  illo  se- 
quuntur,  ut  propterea  censeri  possint  quasi 
proprietates  consequentes,  et  in  illo  virtute 
inclusee,  sed  revera  adjunguntur  ex  malilia 
ipsius  operantis ;  et  ideo  neque  sufficienter 
explicantur  confitendo  simpliciter  unum  for- 
nicationis  actum,  nec  revera  sunt  una  et  ea- 
dem  fornicatio  cum  preecedenti ,  sed  potius 
sunt  nova  fornicatio  inchoata.  Cujus  signum 
manifestum  est,  quia  si  illi  actus  procederent 
usque  ad  consummationem  secundi  actus, 
unirentur  cum  illo,  et  cum  eo  constituerent 
unum  peccatum ;  ergo  non  ita  uniuntur  cum 
preecedenti ;  alioqui  etiam  illee  duee  fornica- 
tiones  unirentur  inter  se ,  et  constituerent 
unum  peccatum ;  quod  omnino  falsum  est,  ut 
etiam  ipse  Navarrus  fatetur. 

28.  Unde  multo  magis  displicet  quod  idem 
auctor  ait,  delectari  postea  in  fornicatione, 
vel  homicidio  consummato,  vel  se  de  tali  actu 
laudare  cum  nova  complacentia,  si  fiat  quasi 
in  flagranti  delicto,  et  ex  ipso  fervore  peccati, 
non  esse  novum  peccatum  necessario  expli- 
candum,  quia  hoc  totum  fit  sine  interruptio- 
ne,  alque  adeo  per  modum  unius;  hoo,  in- 
quam,  non  placet,  quia  multitudo  et  distinctio 
in  his  peccatis  non  est  pensanda  ex  interru- 


V.  491 

ptionetemporis,sed  ex  natura  et  modo  talium 
actuum.  Uli  autem  posteriores  actus  omnino 
sunt  distincti  a  preecedenti  peccato,  neque  ad 
illud  ordinantur,  nec  sunt  partes  ejus,  sed 
potius  circa  illud  versantur,  ut  circa  objectum 
vel  materiam,  de  qua  parura  refert,  quod 
paulo  vel  multo  ante  preecesserit ;  per  acci- 
dens  etiam  adjunguntur ,  et  non  inlelligun- 
tur,  solo  ipso  peccato  explicato;  necessarium 
ergo  est  heec  explicare  tanquam  distincta 
peccata.  Quin  potius  in  his  actibus  qui  pree- 
cedunt ,  et  videntur  ordinari  ad  illud  opus 
consummandunx,  oportet  advertere  an  ha- 
beant  aliunde  malitiam  numero  distinctam  et 
quasi  totalem,  ob  quam  debeant  explicari. 
Exempla  sunl,  quando  quis  ex  intentione  oc- 
cidendi  inimicum  inducit  alium,  ut  sit  socius 
criminis,  vel  cum  ex  intentione  adulterii  mit- 
tit  nuncium,  qui  feminam  inducat;  nam  in 
simili  casu  tale  peccatum  respectu  illius  ter- 
tiee  personee,  quee  ad  peccandum  inducitur 
seu  mittitur,  novum  peccatum  est,  etiam  si 
fortasse  tantum  sitnumero  distinctum,  de  quo 
alias.  Et  in  ordine  ad  confessionem  non  est 
dubium,  quin  tales  circumstantiee  sint  expli- 
candae,  ut  supra  dixi,  siveid  sit,  quia  notabi- 
liter  aggravant,  et  sunt  extraordinariee,  nec 
satis  explicantur  in  ipso  simplici  actu,  ut  Ca- 
no  sentit;  sive  sit,  quia  revera  sunt  novapec- 
cata  distincta,  ut  est  probabile. 

29.  Ad  secundum. — Ad  aliud  inconveniens 
de  actibus  inlernis  respondetur,  si  conse- 
quens  illud  cum  eadem  proportione  sumatur, 
nullurn  esse  inconveniens,  neque  esse  con- 
trasuperius  dicta.  Nam  imprimis,  si  electio- 
nes  interiores  non  habent  ex  propriis  objec- 
tis  aliam  malitiam  preeter  illam  quam  parti- 
cipant  ex  intentione  finis,  mirum  non  est  ex 
omnibus  illis  constitui  unum  peccatum,  quia 
solum  materialiter  distinguuntur,  et  eadem 
numero  malilia  suo  modo  informantur;  supe- 
rius  autem  locuti  sumus  de  actibus  internis  ex 
se  peccaminosis.  Si  vero  electiones  ipsee  inte- 
riores  etiam  in  objectis  materialibus  habent 
malitiara_,  quanquam  non  specie  distinctam 
a  malitia  finis,  dicendum  est,  etiamsi  actus 
illi  sint  realiter  distincti,  moraliter  tamen  esse 
quasi  pnrtiales,  et  ex  illis  consurgere  inte- 
grum  peccatum,  quod  est  unum  quasi  ex 
collectione  plurium  simplicium  partium  ha- 
bentium  inter  se  moralem  et  quasi  artificio- 
sam  connexionem.  Superius  autem  locuti  su- 
mus  de  actibus  totalibus  secundum  se,  atque 
ita  distinctis,  ut  non  habeant  inter  se  aliquam 
connexionem,   sed  solam  immediatam  sue- 


492  DISPUTAT.  XXII.  SECT.  V. 

eessioneni  unius  post  alium,  quee  per  se  non     nam  et  non  re 
sufficit  ad  uuitatem,  neque  impedit   veram 
distinclionem  numericam  peccatorum,  etiam 
in  confessione  declarandam. 

30.  Addo  denique,  juxta  modum  loquendi 
Philosophorum  moralium,  primam  electio- 
nem  comparari  ad  intentionem,  et  secundam 
electionem  ad  primam,  et  sic  deinceps,  tan- 
quam  actum  exteriorem  ad  interiorem  ;  et 
ideo  qua  ratione  et  proportione  censetur  du- 
rare  idem  peccatum  per  successionem  et 
connexionem  dictarum  actionum  externa- 
rum,  ita  etiam  per  similem  connexionem  et 
successionem  internarum  electionum,in  qua, 
formaliter  loquendo,  non  censetur  actus  in- 
teriorsuccedere  interiori,  sed  exterior,  con- 
siderato  respectu  eorum  inter  se,  quamvis 
respectu  voluntatis  omnes  sint  interiores. 
Unde  obiter  colligo,  quamvis  non  sit  neces- 
sarium  explicare  hosactusin  confessione  per 
modum  plurium  peccatorum,  necessarium 
tamen  esse  explicare  illum  actum  utconsum- 
matum  in  suo  ordine  ;  sicut  non  satis  est 
confiteri  internum  actum  sine  exteriori,  nec 
tactus  impudicos  confuse,  si  fornicatio  fuit 
consummata  ;  itaque  non  satis  erit  dicere, 
desideravi  occidere  hominem,  sed  oportet 
dicere  decrevi  et  deliberavi,  et  de  mediis  ad 
id  perflciendum  mecum  statui ;  sic  enim,  et 
non  aliter  sufficienter  explicatur  illud  pecca- 
tum. 

31.  Dubium  contra  superius  resoluia.—Sed 
adhuc  superest  objectio  contra  preecipuam 
decisionem  hujus  puncti  ;  nam  ex  ea  sequi- 
tur,  peccatum  non  restituendi,  etiamsi  per 
annum  duret,  et  in  eo  ssepius  repetantur,  et 
multiplicentur  voluntates  non  restituendi, 
semper  esse  idem  numero  peccatum,  quod 
est  plane  absurdum,  Sequela  patet,  quia,  il- 
lud  peccatum  semper  continuatur  in  illa  ex- 
teriori  omissione  debitee  restitutionis  ;  nam 
peccatumexternum  in  hacspeciein  illa  omis- 
sione  externa  positum  est  ;  ergo  dum  illa 
continuatur,  continuatur  etiam  peccatum  ; 
ergo,  sicut  peccatum  commissionis  est  unum, 
quandiu  aclio  exterior  continue  durat,  ita 
peccatum  omissionis  erit  unum ,  quandiu 
omissio  exterior  continuatur. 

32.  Respondet  Navarrus  cum  G-abriele. — 
Responsio  Navarri  reprobatur  et  dabio  satis- 
fit. — A.d  hanc  objectionem  Navarrus  supra 
totum  hocconcedere  videtur  cum  Gabr.  in  4, 
d.  15,  q.  2.  Ex  qua  sententia,  ita  generatim 
intellecta,  sequitur  satisfacereintegritati  con- 
fessionis,  qui   dixerit  se  accepisse  rem  alie- 


ituisse  ;  nno,  jnxta  senten- 
tiam  Navarri  ,  nec  dilationem  temporis , 
etiamsi  nimia  sit,  confiteri  necessarium  erit, 
quia  necesse  non  est  circumstantias  aggra- 
vantes  conhteri ;  illa  vero  ad  summura  esse 
potest  circumstantia  aggravans.  Sed  heecsen- 
tentia  vera  non  est.  Et  ideo  respondetur  ad 
objectionem  negando  sequelam  ;  omissio 
enim  exterior,  cum  solum  consistat  in  caren- 
tia  actionis,  non  pendet  ex  actuali  influxu 
voluntatis,  ita  uthic  et  nunc  procedatexactu 
voluntatis,  formaliter  aut  virtualiter  durante; 
sed  potest  manere  per  modum  habitus  seu 
habitualis  effectus  relicti  ex  praecedenti  vo- 
luntate,  quod  non  satis  est,  ut  continuetur 
actuale  peccatum  ,  et  ideo  etiam  non  sufficit 
ad  unitatem  peccati.  Sicut  enim  supra  dice- 
bamus,  durationem  in  statu  alicnjus  peecati, 
quatenus  manettantum  habitualiter,  non  sa- 
tis  esse  ad  unitatem  peccati  actualis,  si  alio- 
qui  actus  sufficienter  interrumpantur  et  mul- 
tiplicentur,  ita  omissio  aclionis  seu  restitu- 
tionis  debitee,  quee  durat  soium  per  modum 
habitus,  non  sufficit  ad  unitatem  peccati,  si 
actus  sufficienter  interrumpantur  et  multipli- 
centur.  Quare,  ut  peccatum  acluale  conti- 
nuari  dieatur,  non  satis  est  quod  duret  effec- 
tus  ejus,  imo  nec  etiam  sufficit  ut  duret  ali- 
qua  actio,  nisi  illa  sit  actualiter  libera  ac  vo- 
luntaria.  Patet  id  communi  exemplo  de  illo 
qui  dedit  venenum  alteri,  ad  iriterficiendum 
illum  ;  non  enim  actu  peccat  quandiu  vene- 
num  actu  operatur,  nam  interim  potest  om- 
nino  cessare  a  tali  voluntate,  imo  et  veram 
pcenitentiam  talis  peccati  agere.  Non  ergo 
satis  est  quod  effectus  denominetur  volunta- 
rius,  quia  ex  libera  voluntate  processit,  sed 
oportet  ut  ex  libera  voluntate  procedat.  Unde 
quoad  hoc  eadem  fere  proportionalis  ratio 
estde  actione  et  de  omissione.  Solum  est  ali- 
quale  discrimen,  quod  quia  omissio  per  se 
non  requirit  positivum  influxum,  facilius  du- 
rat  sine  ullo  actu  vel  attentione  interiori ;  in- 
terdum  vero  potest  etiam  actus  exterior  con- 
tinuari  cum  tanta  distraetione  et  inadverten- 
tia  naturali,  ut  actus  revera  jam  hic  et  nunc 
non  iiat  libere  et  humano  modo  ;  et  tunc 
etiam  illud  satis  non  erit  ad  continuitatem 
vel  unitatem  peccati. 

33.  Quocirca  peccatum  non  restituendi 
vel  detinendi  rem  alienam  per  aliquod  tem- 
pus,  potest  intra  illud  multiplicari  duobus 
modis  :  primo  per  interruptionem  etiteratio- 
nem  internarum  voluntatum  non  restituca- 
di.  Potest  enim  heec  voluntas  interrumpi  om- 


DISPUTAT. 
nibus  modis  supra  positis  circa  interruptio- 
nera  cujuscunque  voluntatis  peccaininosae  , 
et  dum  homo  aclu  cessat  a  voluntate  deti- 
nendi  rem  alienam,  sive  per  somnum ,  sive 
per  distractionem  ,  aut  occupationem  circa 
alia,  sive  per  contrarium  propositum  resti- 
tuendi,  cessat  tunc  ab  actuali  peccato  ;  unde, 
cum  postea,  occurrentememoria  restitutionis, 
repetitvoluntatem  non  restituendi,  peccatum 
multiplicat.  Secundo  multiplicaturlioc  pecca- 
tum  per  externum  usum  rei  restitulioni  ob- 
noxiae,  repugnantem  restitutioni  seu  dominio 
alterius  ;  unde,  quoties  isti  actus  multiplican- 
tur ,  etiam  multiplicantur  peccata.  Tertius 
etiam  modus  addi  solet,  scilicet,  quando  per 
aliquod  tempus  cessat  debitum  restituendi, 
vel  intercedit  excusatio  sufiiciens,  et  postea 
iterum  urget  obligatio  ;  nam  quot  erunt  hu- 
jusmodi  vicissitudines,  tot  ut  minimum  erunt 
peccata,  si  temporibus  debitis  omittatur  res- 
titutio,  quia  pro  illis  temporibus,  pro  quibus 
suspenditur  vel  excusatur  obligatio,  homo  non 
peccat  actualiter,  etiamsi  tunc  non  restituat. 
Sed  in  hoc  etiam  casu  necessarium  est  ut  vo- 
luntas  non  restituendi  tempore  debito  multi- 
plicetur.  Atque  hincfit  ut  in  confessione  hu- 
jus  omissionis  necessarium  sit  hanc  varieta- 
tem  vel  multiplicationem,  si  intercesserit,  ex- 
plicare,  ut  recte  Cajetanus,  Sotus  et  alii  do- 
cuerunt,  quia  hic  habet  locum  generale  pra?- 
ceptum  confitendi  numerum  peccatorum,  et 
nulla  est  ratio  excusationis,  nisi  quse  potest 
provenire  ex  oblivione,  vel  alia  simili  impo- 
tentia,  quee  in  aliis  etiam  peccatis  intervenire 
potest,  et  tunc  servandse  sunt  regulse  statim 
tradendae. 

De  distinctione  numericamalitiarummoralium 
in  eodem  actu. 

34.  Sententia  Navarri  et  aliorum.  —  Tertio 
dicendum  e=t  de  distinctione  numerica  mali- 
tiarum  in  eodem  peccato,  seu  in  eodem  actu; 
hanc  enim  posse  aliquando  inveniri  docet 
Navarrus  supra  ;  et  alii  qui  negant  circum- 
stantias  aggravanles  esse  confitendas,  cogun- 
tur  hoc  dicere,  quia  negare  non  audent,  quin, 
si  quispiam  velit  uno  actu  interficere  tres  ho- 
mines,  teneatur  illum  numerum  hominum  in 
confessione  declarare ;  cum  ergo  rationem 
reddere  non  possint  ex  tanta  gravitate  pec- 
cati,  aiunt  habere  actum  illum  ab  aliis  tribus 
objectis  materialibus  tres  malilias  morales 
numero  distinctas,  et  ideo  declarandas  esse 
in  confessione,  quia  ad  finem  confessionis , 
formalis  distinciio  malitiarum,  potius  quam 


XXII.  SECT.  V.  493 

ipsorum  actuum,  necessaria  est,  sicut  de  spe- 
ciebus  diximus.  Et  potest  hsec  sententia 
suaderi  primo  ratione  metaphysica  ,  quia 
hsec  accidentia,  quse  respiciunt  terminum  vel 
objectum  extrinsecum,  bene  possunt  multi- 
plicari  numero  in  eodem  subjecto;  sed  hu- 
jusmodi  sunt  hee  malitiae  seu  injuria?  respec- 
tu  diversorum  ;  ergo.  Secundo  potest  confir- 
mari  exemplis  et  ratione  morali.  Nam  conju- 
gatus,  qui  cum  uxore  alterius  adulterium 
committit,  uno  actu  duplicem  malitiara  injus- 
titise  contrahit,  unam  conlra  propriam  uxo- 
rem,  alteram  contra  maritum  alterius.  Item 
qui  vult  inducere  unum  ad  occidendum 
alium,  duplicem  malitiain  committit  intra  la- 
titudinem  homicidii,  unam  respectu  ejus  , 
quem  vult  interfici,  aliam  respectu  alterius, 
quem  ad  oecidendum  inducit.  Ratio  etiam 
moralis  reddi  potest,  quia  h3ec  objecta,  nu- 
mero  seu  materialiter  diversa,  ita  se  habent, 
ut  unumquodque  possit  dare  malitiam  actui 
independenter  ab  alio  ;  ergo  unumquodque 
dat  suam  malitiam  distinctam.  Hac  enim  re- 
gula  utitur  D.  Thom.,  1.  2,  q.  18,  art.  11,  ad 
discernendum,  quando  circumstantia  addat 
novam  malitiam,  vel  augeat  prseexistentem. 
35.  Sententia  Navarri  incerta  judicatur, 
et  opposita  prolaiur.  —  Oljectio.  —  Solvi- 
tur.  —  Haic  sententia  probabilis  est;  mihi 
tamen  est  valde  incerta,  et  opposita  apparet 
probabilior ,  saitem  quoad  hoc,  ut  necesse 
non  sitactum  habere  malitiasnumero  distin- 
ctas,  propterea  quod  plura  materialia  objecta 
seu  plures  personas  complectalur.  Quod  patet 
a  contrario,  quia  bona  voluntas  dandi  elee- 
mosynam  decemhominibus  non  habetplures 
bonitates;  ergo  neque  e  contrario  voluntas 
interficiendi  illos  habet  plures  malitias.  Patet 
consequentia,  quia  privatio  est  proportionata 
habitui,  et  ideo  si  habitus  est  unus,  etiam  pri- 
vatio  ejus  una  est;  malitiaautem  est  privatio 
debitcebonitatis.  Dicetur  fortasse,  voluntatem 
dandi  eleemosynam  liabere  suam  adsequatam 
bonitatem  ex  quantitate,  quam  aliquis  dare 
vult;  quod  enim  det  uni  vel  multis,  acciden- 
tarium  est,  necauget  bonitatem.  Sedhocim- 
primis  non  recte  dicitur,  quia  etiam  potest 
bonitas  illius  actus  augeriex  conditione  per- 
sonarum  quibus  datur,  etexproportione  cum 
eis  servata.  Deinde  pari  ratione  dicendum 
erit  voluntatem  non  dandi  iilam  quantitatem 
in  eleemosynam  multispersonisindigentibus, 
esse  unum  tantum  peccalum;  quod  si  hoc 
concedatur,  sequitur  ulterius,  quod,  licet  illai 
personee  extreme  indigeant,  et  ea  ratioue  vi- 


494  DISPUTAT. 

ta,  vel  salus  earum  periclitentur,  nihilorainus 
unatantumsitmalitia,  quia  ex  majori  velmi- 
nori  neccssitate  proximi  non  multiplicatur , 
sed  augetur  illud  peccatum ;  et  tamen  negari 
non  potest,  quin  illa  circumstantia  in  confes- 
sione  dicenda  sit,  non  minus  quam  numerus 
hominum  in  voluntate  occidendi ;  ergo  haec 
necessitas  non  provenitex  distinctione  nume- 
rica,  sed  ex  gravitate  culpee. 

36.  Secunda  solvitur.—  Preeterea,  si  quis  uno 
indivisibili  actu  charitatis  aniat  decem  proxi- 
mos,  una  est  indivisibilis  bonitas  illius  actus, 
ul  suppono  ex  1.  2,  quia  talis  bonitas  vel  est 
realis  et  positiva  differentia  illius  actus,  vel 
est  relatio,  aut  alia  proprietas  illi  proportio- 
nata  ;  differenlia  autem  illius  actus  omnino 
est  indivisibilis,  respiciens  decem  illos  homi- 
nes  per  modum  unius  objeeti  adeequati  ;  et 
ideo  unica  habitudine  transcendentali  ad  il- 
los  tendit;  ergo  similiter  odium  eorumdem 
hominum  unicam  [habet  malitiam,  quamvis 
non  respiciat  aliam  materiam  propinquio- 
rem,  sed  immediate  tendatin  tales  personas; 
ergo  idem  erit  de  voluntate  occidendi  tot  ho- 
mines,  eo  vel  maxime  quod  potest  quis  velle 
uno  ictu  eos  occidere,  et  ita  videtur  habere 
proximam  materiam  magis  unam,  quam  sit 
quantitas  pecuniee  in  voluntate  eleemosynee, 
vel  quantitas  furti,  si  a  multis  personis  acci- 
pienda  esset,  et  hoc  modo  caderet  in  volun- 
tatem.  In  his  ergoet  similibus  casibus  existi- 
mo,  quod  ad  speculationem  spectat,  non  esse 
necessarium  malitias  has  numero  distingue- 
re,  tum  quia  non  per  modum  relationum,  sed 
privationum  attendenda  est  eorum  distinctio; 
tum  etiam  quia  relatio  transcendentalis  fun- 
data  in  indivisibili  entitate  non  multiplicatur 
propter  materialem  distinctionem  termino- 
rum,  seu  objectorum.  unde  in  tali  actu  ne- 
que  augeri,  neque  minui  potestille  transcen- 
dentalis  respectus,  quia  indivisibiliter  tendit 
ad  orania  illa  objecta  per  modum  unius.  Qua- 
propter,  licet  unumquodque  ex  his  objectis 
per  se  posset  terminare  actum  sibi  adeequa- 
tum,  et  ita  possentesse  ad  illa  objecta  plures 
respectus  distincti  ;  tamen  ut  cadunt  sub  ta- 
lem  actum,  nullum  illorum  objectorum  per 
sesufficit  adterminandumaliquem.  respectum 
illius  actus,  sed  solum  omnia  conjunctim. 

37.  Non  dantur  in  tmo  actuplures  malitice, 
sed  omnes  sunt  per  modum  unius. — Atque  ita 
fit  (applicando  hoc  ad  malitias)  ut  licetsingula 
ex  illis  objectis  possent  alias  dare  mahtiam, 
tamen,  ut  conjunguntur  in  tali  actu,  nullurn 
eorum  per  se  illam  confert,  sed  omnia  simul 


XXII.  SECT.  V. 
per  modum  unius  ad  unam  et  eamdem  con- 
currunt  ;  et  ideo  exsolahac  multitudine  per- 
sonarum  non  satis  colligitur  diversitas  nume- 
rica  malitiarurn,  quidquid  sit,  an  ex  alio  ca- 
piteinterdumoriripossit  haec  distinctio,  quod 
alibi  tractandum  est.  Unde  tandem,  quod  ad 
praxim  pertinet ,  non  opinor ,  necessitatem 
confitendi  hunc  numerum,  seu  circumstan- 
tiam  personarum,  pendere  ex  hac  specula- 
tione  ;  omnino  enim  heec  circumstantia  de- 
claranda  est  in  confessione,  quidquid  sit  de 
illa  numerica  distinctione.  Quod  aperte  con- 
firmatur,  si  quis  habeatdesideriumoccidendi 
multitudinem  hominum,  cujus  numerum 
ignorat,  vel  si  tentet  comburere  domum  cum 
tota  sua  familia,  quantacunque  illa  sit  ;  tale 
enira  peccatum  non  potest  habere  plures  raa- 
litias ;  quot  enim  illse  erunt  ?  et  tamen  non  sa- 
tis  est  illud  confiteri  per  modum  unius  sim- 
plicis  homicidii  inlerni,  sed  oportet  explicare 
gravitatera  objecti  ejus,  multo  magis  quam 
in  voluntate  occidendi  tres  homines  ;  igitur 
hoc  non  pendet  ex  distinctione  numerica  ma- 
litiarum. 

Quomodo  numerus  peccatorum  in  confessione 
sit  explicandus. 

38.  Prima  conclusio. — Ultimo  dicendum 
superest,  quod  secundo  loco  in  principio  pro- 
posuimus,  quomodo  heec  distinctio  numerica 
peccatorum  sit  in  confessione  aperienda ;  sup- 
positis  enim  his  quee  diximus,  facilis  est  re- 
solutio.  Nam  dicendum  imprimis  est,  quando 
pcenitenti  certo  constat  de  numero,  illum  de- 
bere  confiteri,  et  non  majorem  neque  mino- 
rem,  quod  per  se  constat.  Solum  est  adver- 
tendum,  nec  oportere,  nec  semper  expedire 
singula  peccata  per  se  et  quasi  historice  nar- 
rare^  sed  satis  esse  uno  verbo  numerum  di- 
cere.  Ita  advertunt  omnes  moderni  auctores 
de  hoc  scribentes,  Cajet.,  tom.  1  Opusc, 
tract.  5,  q.  6;  Soto,  dist.  18,  q.  2,  art.  A, 
concl.  2  ;  Cano,  dict.  relect.,  p.  5  ;  Pet.  Soto, 
lect.  9  de  Confess.  ;  Navar.,  cap.  6,  num.  14. 
Ratio  e&t,  quia  ad  morale  judicium  id  satis 
est  ;  reliquum  autem  et  per  se  est  molestum 
confessori,  et  potest  esse  nocivum  pcenitenti, 
imo  etiam  confessori.  Solum  observentur  quse 
de  circumstantiis  diximus  ;  nam,  si  in  aliquo 
singulari  peccato  aliqua  occurrerit  necessario 
confitenda,  quoad  eam  partem  oportebit  fac- 
tum  exponere,  quantum  fuerit  necessarium. 

39.  Secunda  conclusio .— Deinde  dicendum 
est,  quando,  facta  morali  diiigentia,  tempori  et 
conscientia?  pcenitentis,  et  capacitati  accorn- 


DISPUTAT.  XXII.  SECT.  VI. 


495 


modata,  non  occurrerit  numerus  omnino  cer- 
tus,  tamen  se  otfert  aliquis  numerus,  qui 
plus  minusve  parnm  creditur  a  certo  distare, 
eodem  modo  declarandum  esse,  idque  suffi- 
cere  ,  tum  quia  fit  quod  moraliter  est  possi- 
bile,  tum  etiam  quia  id  satis  est  ad  morale  ju- 
dicium  humano  modo  ferendum.  Et  post  con- 
fessionem,  licet  aliqua  in  particulari  et  dis- 
tincte  occurrant,  quee  non  videntur  ita  expli- 
cata,  non  est  necessarium  ea  iterum  confi- 
teri,  nec  de  illis  esse  sollicitos,  quia  in  pree- 
dicto  numero  sufficienter  inclusa  fuere  ;  nisi 
fortasse  specialis  circumstantia  necessaria  oc- 
curi  at,  quee  nullo  modo  declarata  fuerit  ;  vel 
nisi  postea  occurrat  tanta  multitudo  peccato- 
rum,  ut  notabiliter  excedat  numerum  prius 
expressum,  quia  illa  revera  non  fuisset  satis 
explicata  per  priorem  confessionem  ;  lioc 
verovix  potest  moraliter  contingere,  si  prior 
diligentia  mediocris  fuit. 

40.  Terlia  conclusio. — Tandem  dicendum 
est:  quando,  facta  diligentia,  neutro  ex  dictis 
modis  potest  cum  probabilitate  affirmari  ali- 
quis  certus  numerus,  tunc  sufficiet  consuetn- 
dinem  peccandi  declarare,  et  tempus  quo  poe- 
nitens  in  illa  perduravit,  etmodumfrequentise 
per  dies,  velhebdomadas,  quoadfieri  possit ; 
ad  quem  explicandum  debet  etiam  confessor 
pcenitentem  juvare  prout  potuerit;  quod  fa- 
cilius  erit  in  actibus  externis,  qui  non  tam 
frequenter  committuntur.  Interni  vero  decla- 
rari  possunt,  dicendo  se  fuisse  paratum  ad 
committendum  vel  desiderandum  tale  pecca- 
tum,  quoties  occasio  vel  memoria  illius  oc- 
currebat,  vel  aliquid  simile.  Ita  etiam  docent 
omnes.  Et  ratio  est  eadem,  scilicet,  quia  fit 
quod  moraliter  potest;  et  prcecepta  heec  non 
sunt  impossibilia;  et,  ut  infra  dicemus,  heec 
integritas  non  ita  exigitur,  ut  semper  ac  ne- 
cessario  debeat  esse  omnino  conformis  rebus 
ipsis,  sed  conscientiee  et  facultati  pcenitentis, 
quee  etiam  morali  modo  satis  tunc  innotescit 
confessori,  ut  de  illa  possit  moraliter  judica- 
re.  Quare  in  his  casibus  non  debet  confessor 
urgere  pcenitentem,  ut  aliquem  certum  nu- 
merum  proterat ;  id  enim  seepe  est  moraliter 
impossibile,  vel  ita  incertum,  ut  nulla  fides 
illi  adhiberi  possit. 

SECTIO  VI. 

Utrum  sit  necessarium  ad  integritatem  confessionis 
dicere  peccatajam  semel  confessa. 

1 .  Duce  regulce  proponuntur.  —  Prima  re- 
gula.  —  Interrogatio.  —  Aliquando  peccato- 


rum  confessio  talis  est,  ut  ex  ea  non  perfi- 
ciatur  sacramentum,  quee  generatim  dicetur 
coufessio  invalida;  illa  vero  dicitur  valicla, 
quee  vera  et  sufficienti  absolutione  informa- 
tur.  Juxta  hanc  ergo  duplicem  confessionem 
dure  sunt  regulee  generales  in  hac  materia. 
Prior  est :  si  confessio  invalida  fuit,  de  neces- 
sitate  sacramenti  est  illa  peccata  iterum  con- 
fiterij  et  sine  illis  subsequens  confessio  non 
erit  integra.  Est  commuuis  et  certa.  Ratio 
est,  quia  illa  peccata  non  fuerunt  per  claves 
remissa;  ergo  iterum  sunt  subjicienda  clavi- 
bus,  ut  remittantur,  quia  hoc  est  medium  per 
se  neceessarium  ad  talem  remissionem.  Item 
confessio  invalida  est  nulla ;  ergo  nihil  am- 
plius  operatur  quam  si  facta  non  fuisset ;  sed 
si  non  fuissetfacta,  necessario  essent  illapec- 
cata  confitenda ;  ergo  idem  est  necessarium, 
etiamsi  facta  fuerit.  Dices  :  interdum  potest 
non  confici  sacramentum  ex  confessione  ob 
solam  malitiam  sacerdotis,  quia,  verbi  gratia, 
non  habuit  intentionem  absolvendi;  cur  ergo 
obligandus  est  pcenitens  iterum  confiteri,  cum 
jam  ex  parte  sua  fecerit  quod  potest  et  debet  ? 
Respondetur  primo,  quia  hoc  estmediumne- 
cessarium  ad  salutem.  Deinde,  quia  heec  obli- 
gatio  non  est  tantum  ad  agendum,  sed  etiam 
ad  recipiendum,  ut  sic  dicam;  et  ideo  qua- 
cunque  ratione  factum  sit  ut  medium  neces- 
sarium  non  recipiatur,  semper  manet  obliga- 
tio  iterum  recipiendi ;  ut  si  quis  baptizetur  a 
pravo  ministro  non  habente  intentionem,  te- 
netur  iterum  baptizari,  quamvis  non  per  ip- 
sum  steterit,  sed  ex  malitia  alterius.  Ita  ergo 
in  preesenti  manet  obligatio  recipiendi  sacra- 
mentum  pcenitentiee ;  et  quia  hoc  non  fit  nisi 
prsemissa  confessione,  manet  obligatio  iterum 
confitendi. 

2.  Secunda  regula. —  Posterior  regula  est : 
si  confesssio  fuit  valida,  per  se  loquendo,  illa 
peccata  jam  non  pertinent  ad  integritatem 
subsequentis  eonfessionis,  nec  sunt  de  neces- 
sitate  illius.  Est  etiam  communis  et  certa  re- 
gula,  quam  docetRenedict.  XI,  inextrav.  In- 
ter  cwictas,  de  Privil. :  Ne  sequatur,  inquit,  ab- 
surdnm,  ut  peccata  semel  per  pcenitentiam  di- 
missa  debeat  quis  iterum  confiteri.  Idem  ha- 
bet  Joannes  XXII,  in  extravag.  Vas  electionis, 
de  Heereticis,  ubi  oppositum  dicit  erroneum. 
Sumitur  etiam  ex  Tridentino,  sess.  14,  c.  5, 
dicente,  ea  peccata  esse  confitenda,  quorum 
aliquis  conscientiam  habet;  postquam  autem 
peccata  sunt  rite  in  confessione  revelata  et 
remissa,  non  manent  in  conscientia.  Ratio 
vero  clara  est,  quia  circa  talia  peccata  jam 


i 


490  MSPGTAT.  -XXI 

sunt  Christi  verba  impleta  :  Quorum  remiseri- 
tis  peccata,  remiituntur  eis;  ergo  satisfactum 
est  divino  pracepto,  et  medio  ad  salutem  ne- 
cessario ;  ergo  nulla  superest  necessitas.  Con- 
firmatur  ex  aliis  verbis,  Quorum  retinueriiis, 
ex  quibus  supra  diximus  potissimum  colligi 
necessitatem  eonfessionis;  non  potest  autera 
sacerdos  talia  peccata  retinere,  etiamsi  velit, 
quia  jam  non  sunt;  ergo  non  continenlur 
sub  illis  verbis,  Quorum  retimieritis,  etc. 

3.  Dubium.  —  Solvitur.  —  Dices  :  hoc  ar- 
gumento  probaretur  illud  peceatum  jam  ab- 
solutum,  non  solum  non  esse  materiam  ne- 
cessariam,  sed  neque  esse  sufficientem,  quia 
si  non  continetur  sub  illo  verbo,  Quorum  re- 
tinueritis,  retenta  sunt ,  etiam  non  continebi- 
tur  sub  illo  :  Quorum  remiseritis  peccata  ,  re- 
mittuntur  eis,  quia  tam  late  patet  unum  sicut 
aliud.  Respondetur  negando  consequentiam 
et  probationem  ejus;  plura  enim  conlinentur 
sub  potestate  remittendi  quam  retinendi,  ut 
constat  de  peccatis  venialibus,  de  qua  re  su- 
pra  dictum  est.  Nunc  breviter  pro  maleria 
praisenti  ita  explicatur ,  quia  unusquisque 
reus  potest  in  eadem  causa  seepius  judicari, 
si  ipse  velit;  non  autem  potest  juste  a  judice 
ad  bujusmodi  judicium  cogi;  quod  maxime 
verum  habet  in  hoc  sacramentali  judicio, 
quod  omnino  voluntarium  est;  in  eo  enim 
reus  ipse  se  accusat  et  judicandum  preebet ; 
et  ideo  iterata  confessio  ejusdem  peccati  suf- 
ficiens  materia  etaccusatio  est  in  hoc  judicio, 
quamvis  non  sit  necessaria.  Et  hinc  etiam 
fit,  ut  tale  peccatum  iterum  remitti  possit, 
quia  poenitens  est  sufficienter  dispositus,  et 
rite  illud  confitetur.  Retineri  autem  non  po- 
test,  loquendo  proprie  de  retentione  quoad 
culpam,  quia  cum  illud  jam  fuerit  dimissum, 
non  potestiterum  redire,  nec  impedire,  quin 
sit  homo  sufficienter  dispositus  ad  consequen- 
dam  remissionem.Tandem  confirmatur  a  si- 
mili,  nam  ante  confessionis  institutionem, 
post  unam  veram  contritionem  de  peccatis 
habitam,  non  manebat  necessitas  habendi 
aliam,  per  se  loquendo  ;  sed  similis  et  non 
major  necessitas  est  nunc  in  confessione  ; 
igitur. 

Quibus  modis  contingat  confessionem  esse 
nullam. 

4.  Circa  utramque  autem  regulam  aliqua 
declaranda  supersunt ;  et  imprimis  circa  prio- 
rem,  quibus  modis  vel  causis  coniingat  con- 
fessionem  esse  nullam,  ut  propterea  dictam 
obligationem  relinquat.  Htee  vero  dubitatio 


i.  i£CT.  VI. 

latissima  est,  et  ideo  breviter  attingam  capi- 
ta  hujus  nullitatis  et  remittam  in  propria  lo- 
ca.  Primum  est  ex  parte  materige  ob  defectum 
interioris  dispositionis  necessariee ;  de  quo 
defectu  dixi  supra  tractando  de  contritione, 
ut  est  parshujus  sacramenti.  Secundum  ca- 
put  est  etiam  ex  parte  materiee,  quia  confes- 
sio  non  estintegraculpabiliter,ita  ut  ex  culpa 
mortali  poenitentis  talis  integritas  desit;  et 
hunc  defectum  explicamus  in  tota  hac  dispu- 
tatione  et  sequente.  Tertium  caput  est  ex  de- 
fectu  formse,  quia  vel  non  profertur,  vel  non 
verbis  necessariis.  Et  quartum  caput  erit  , 
si  absque  intentione  absolvendi  proferatur  ; 
quee  duo  ex  generali  doctrina  sacramentorum 
habentur,  unde  videnda  sunt  dicta  de  sacra- 
mentis  in  genere.  Solum  adverto,  in  duobus 
primis  defectibus  confessionem  ex  se  et  ex 
parte  sua  esse  nullam  ;  in  his  autem  duobus 
ultimis  non  tam  confessionem  ipsam,  quam 
totum  sacramentum  infectum  relinqui,  quia 
fieri  potest  ut  ex  parte  confessionis  nihil  de- 
sit.  Quintum  caput  est  ex  defectu  jurisdictio 
nis  in  ministro,  ct  est  proprium  hujus  sacra- 
menti,  qnia  est  judicium,  ideoque  interve- 
niente  hoc  defectu,  tam  confessio  quam  abso- 
lutio  nullee  sunt,  quia  neque  illa  est  accusa- 
tio,  neque  heec,  sententia  ;  et  de  hoc  defectu 
dicturi  sumus  disputationibus  sequentibus. 

b.  Sententia  aliquorum  Doctorum  reproba- 
tur.  —  Addunt  nonnulli  auctores  sextum  ca- 
put,  scilicet  ignorautiam  confessoris,  quando 
tanta  est,  ut  nesciat  discernere  inter  pecca- 
tum  mortale  et  veniale,  reservatum,  vel  non 
reservatum  ;  nam  talis  judex  non  polest  jus- 
tam  sententiam  proferre,  ac  proinde  neque 
validam  circa  tale  peccatum,  et  ideo  confi- 
tendum  iterum  erit.  Ita  censueruntaliqui,Ri- 
chard.  in  4,  d.  17,  art.  2,  q.  8,  ad  1;  Anton., 
3p.,tit.  14.  c.  49;  Ledesma  in  4,  q.  18,  a.2; 
Sylvest.,  verb.  Confessio  1,  q.  3  ;  Victoria  in 
Summ.,  n.  168.  Verumtamen  heec  sententia 
intellecta  de  ignorantia  in  particulari,  circa 
differentiam  cujuscunque  peccati  mortalis  , 
scrupulosa  est,  et  non  satis  fundata  ;  nam,  li- 
cet  sententia  sit  injusta,  potest  esse  valida  , 
preesertim  si  non  continet  intolerabilem  erro- 
rem.  In  preesenti  ergo,  si  sacerdos  habet  alia 
necessaria,  scilicet  jurisdictionem  et  inten- 
tionnm,  et  alioquin  poenitens  est  dignus  ab- 
solutione,  concnrrunt  omnia  essentialiter  ne- 
cessaria,  et  sentenlia  non  continel  intolera- 
bilem  errorem  in  eo  quod  primarium  est  , 
scilicet  in  absolutione  a  culpa  ;  licet  autem 
contingat  talem  sacerdotem  errare  in  satis- 


DISPUTAT.  XXII.  SEGT.  V). 


497 


faetione,  et  mediciua  imponenda,  ille  error 
non  est  adeo   substantialis,  ut  irritet  sacra- 
mentum  ;  quapropter,  si  talis    defectus   non 
redundet  in    pravam    dispositionem   pceni- 
tentis,  per  se   non  invalidat   sacramentum. 
Rednndabit  autem   in  hujusmodi    defectum 
dispositionis,  si  pcenitens  sciens  et  videns  vo- 
luntarie  eligat  1111    confiteri,  quem   scit  esse 
ineptum   ad  suam  conscientiam  cognoscen- 
dam,  quia  hoc  ipso  vult  male  coufiteri  et  judi- 
cari.  At  vero,  sibona  fide  confiteatur  sacerdoti 
ex  posito  et  habenti  potestatem,  propter  igno- 
rantiam  ejus    non  tenebitur  iterum   eadem 
peccata  confiteri  ;   alioquin  quoties  sacerdos 
nesciret  discernere  inter  circumstantias  mu- 
tantes  speciem,  confessio  esset  nulla,  et  ite- 
randa,  quod  est  absurdum.  Atque  hanc  sen- 
tentiam  ita  explicuit  Gabr.,4,  d.  47,  q.  1,  art. 
3,  dub.  2,  et  sumitur   ex  Adriano,  q.   4   de 
Confess.,circa  finem,  et  Quodlib.  5, art.  2;  et 
ex  Medin.,  C.  de  Confess.,  q.  de  Confes3.  ite- 
ran.   ob  defectum   confessoris;   Gordub.,  in 
Summ.  Hispana,  q.  9  ;  et  idem  docuit  ex  Ca- 
jet.  Petrus  Sot. ,  lect.  6  de  Confess. ;  et  infra 
agentes  de  scientia  idonei  confessoris  hoc  la- 
tius  ostendemus. 

Quomodo  iteranda  sit  confessio. 

6.  Jam  vero  superest,  ut  explicemus  quo- 
modo  sit  iteranda  confessio  peccatorum  in 
his  casibus,  an  scilicet,  necesse  sit  distincte 
et  ex  professo  ea  iterum  narrare,  an  sufficiat 
uno  verbo  dicere  defectum  prioris  confessio- 
nis,  et  quod  ea  omnia,  quse  aliquis  male  con- 
fessus  est,  iterum  subjiciat  clavibus.  Respon- 
detur,  si  subsequens  confessio  alleri  sacerdo- 
ti  fiat,  tam  distincte  facienda  est,  ac  si  nulla 
prsecessisset ,  quia  ex  priori  alter  sacerdos 
nullam  notitiam  consecutus  est ;  oportet  au- 
tem  ut  plenam  recipiat.  Si  vero  repetitio  con- 
fessionis  fit  eidem  sacerdoti,  qui  adhuc  reti- 
net  memoriam  sufficientem  peccatorum,  non 
erit  necessarium  singula  dicere,  sed  omnia 
unoverbosubjicere  supplendo  defectum.Ra- 
tio  est,  quiasuppositapriori  narratione,  illud 
unicum  verbum  aequivalet  distinctse  confes- 
sioni,  quia  sufficienter  faciet  prsesentia  pec- 
cata  omnia  in  notitia  confessoris.  Sicut  si  sa- 
cerdos  novit  extra  confessionem  omnia  pecca- 
ta,  uno  verbo  dici  ei  possunt  in  confessione, 
scilicet,  se  accusando  de  omnibus  quse  alter 
novit.  Et  in  his  conveniunt  auclores. 

7.  Respondetur  ad  quastionem  positam.  — 
Varietas  cpinionum.  — Prima  opinio.  —  Se- 
cunda  opirdo.  —  Tertia  ophvo.  —  Quando  au- 

XXII. 


tem  sacerdos  est  idem,  peccata  vero  jam  me- 
moria  exciderunt  ,  est  varietas  opinionum. 
Quidam    simpliciter   asserunt,    repetendam 
esse  omnino  confessionem,  quia   prior  nihil 
operari  potest,  cum  neque   in  se,  neque   in 
memoria  maneat ;  unde  nullum  verbum  con- 
fuse  dictum  potest  tunc  sequivalere  distinctae 
confessioni,  quia  nihiljuvatur  ex  prseceden- 
te.  Et  id  tenet  Corduba,  in  Sum.,  q.  G,  et  tri- 
builur  Bonaventurce.  Alii  absolute  dicunt  ne- 
cessarium    non  esse  confessionem   rcpetere 
distincle  ,  quia  memoria    sacerdotis  non  est 
necessaria  ad  absolvendum  ;  nam,  si  egodis- 
tuli  absolutionem,  possum  post  aliquot   dies 
absolvere,  etiamsi  peccatorum  non  recorder. 
Ita  sentit  Med.,  Cod.  de  Confess.,  q.  de  Cir- 
cumstant.  mutant.  speciem,  et  clarius,  q.  de 
Confessione  facta  pravo  sacerdoti;  et  Adrian., 
q.   4  de  Clavibus.  Alii  distinctione  utuntur; 
nam  vel  hujusmodi  sacerdos  satisfactionem 
imposuit,  et  tunc  aiunt  non  esse  necessariam 
repetitionem    distinctam    propter   rationem 
factam  ;  si  vero  non  imposuit  satisfactionem, 
aiunt  esse  repetendam   confessionem,   quia, 
licet  ad  absolutionem  non  sit  necessaria  dis- 
tiucta  notitia  et  memoria,  ad  imponendam 
condignam  pcenitentiam  et  medicinam  neces- 
saria  est.  Sumitur  ex  Antonin.,  3  p.,  tit.  14, 
cap.  19,  §  4  ;  Palud.,  in  4,  d.  17,  q.  5,  n.  22; 
Sylvest.,  Confessio,  1,  q.  3 ;  Navar.,  cap.  9  , 
num.  19. 

8.  Vera  opinio  et  qucestionis  resolutio.  — 
Mihi  vero,  juxta  paulo  anle  dicta  aliter  dis- 
tinguendum  oceurrit ;  auteuim  confessio  fuit 
iuvalida  ratione  sui,  scilicet,  quia  ex  parte 
sua  habuit  essentialem  defectum  vel  doloris, 
vel  integritatis ,  vel  jurisdictionis  ex  parte 
coufessoris;  ettunc  censeo  confessionem  esse 
omnino  et  distincte  repetendam,  si  memoria 
excedit.  Ratio  est,  quia  prior  non  fuitmateria 
confessionis,necvemaccusatiosacramentalis; 
et  ideo  sive  sacerdos  pcenitentiam  imposue- 
rit,  sive  non,  necessaria  est  iterata  accusalio 
omnium  peccatorum ;  cum  autem  non  possit 
fieri  uno  confuso  verbo  propter  rationem  fac- 
tam,  distincte  fieri  necesse  est.  At  vero  si 
prior  confessio  ex  parte  sua  habuit  omnia  re- 
quisita,  solumque  defuit  forma  rite  prolata 
ad  perficiendum  sacramentum,  tunc  non  est 
per  se  necessaria  iteratio  confessionis,  sed 
sufficiet  petere  in  illo  foro  absolutionem  quse 
defuit.  Ex  parte  vero  confessoris ,  ut  rite  et 
recte  suo  munere  utatur,  accommodari  po- 
test  distinctio  tertise  opinionis  ;  nam,  si  jam 
imposuit  pcenitentiam,  non  indiget  memoria 

32 


498 


DISPUTAT.  XXII.  SEGT.  VII. 


peccatorurn  ;  imo  nec  pcenitentise  impositse , 
etiamsi  Navarrus  id  dicat ;  sed  satis  est,  ut 
recordeturhuncpcenitentemfuisseriteconfes- 
sum  et  bene  dispositum,  et  quod  postea  nihil 
grave  eommiserit,  in  quo  ejus  testimonio  stan- 
dum  est.  Si  autem  pcenitentiam  non  impo- 
suit,  et  neque  in  particulari,  neque  secundum 
confusam  aliquam  et  moralem  rationem  recor- 
datur  gravitatis  peccatorum,  seu  status  con- 
seientiee  pcenitentis,  oportet  iteratam  noti- 
tiam  postujare,  ut  rectefungatur  munere  suo, 
propter  rationem  tactam  in  tertia  senlentia. 
Si  tamen  de  facto  absolveret  sine  tali  repeti- 
tione,  licet  male  faceret,  sacramentum  esset 
validum,  quia  habet  omnia  essentialia;  sicut 
sacerdos.,  audita  confessione  gravissimorum 
peccatorum,  nuila  vel  levissima  pcenitentia 
imposita  absolveret,  licet  male  faceret,  sa- 
cramentum  conficeret,  quia  ille  defectus  ad 
cequitatem,  non  ad  essentiam  pertinet. 

SECTIO  VII. 

Vtrum  in  aliquo  casu  necesse  sit  validam  confes- 
sionem  iterare. 

I.  Proponuntur  aliquot  exceptiones  circa 
posteriorem  regulam.  —  Prima  exceptio.  — 
Reprobatur. —  Censura  suscipientis  non  ir- 
ritat  sacramentum,  sed  proliibet  usum  ejus. 
—  Circa  posteriorem  regulam  in  superiori 
sectione  positam,  declarandum  est  an  ali- 
quam  exceptionem  patiatur.  Varii  enim  ca- 
sus  excipi  solent ,  quos  examinare  oportet, 
quia  nullus  in  rigore  verus  est.  Prima  ergo 
exceptio  adbiberi  solet,  si  pcenitens  excom- 
municatus  erat,  et  prius  a  peccatis  quam  a 
censura  absolutus  fuit.  Sumitur  ex  Paludaim, 
d.  \1,  q.  o,  art.  3,  ettenet  Sylvester,  Confes- 
sio,  \,  q.  3.  Sed  est  impertinens,  quia  vel  pce- 
nitens  bonafide  absolutus  est  a  sacerdote  ju- 
risdictionem  babente  circa  peccata,  et  tunc 
juxta  veriorem  doctrinam  valida  est  absolu- 
tio,  et  nulla  est  ratio  obligationis  iterum  con- 
fitendi  aliquod  ex  illis  peccatis,  sed  tantum 
procurandi  absolutionem  acensura,  quia  sola 
censura  suscipientis  nonirritat  sacramentum, 
per  se  loquendo ,  sed  solum  probibet  usum 
ejus;  quod  secus  est  de  excommunicatione 
absolventis ,  quia  privat  illum  jurisdictione, 
ut  infra  tractando  de  excommunicatione  la- 
tius  dicetur.  At  vero  si  talis  pcenitens  niala 
fide  ita  absolutus  sit ,  sciens  se  graviter  pec- 
care,  sic  recipiendo  absolutionem  ,  tunc  sa- 
cramenlum  est  nullum  ex  defectu  doloris  et 
integritatis.  Et  idem  esset,  si  talis  esset  cen- 


sura,  ut  auferret  jurisdictionem  ab  absolvente, 
quia  videlicet  reservata  esl  absque  ullo  privi- 
legio,  vei  consuetudine;  et  in  his  casibus  re- 
petenda  erit  confessio ;  tamen  heec  non  est 
exceptio ,  quia  illa  confessio  tunc  invalida 
est. 

2.  Secunda  exceptio.\ —  Reprobatur.—  Res- 
pondetur  ad  rationem  Adriani.—  Secunda  ex- 
ceptio  est,  si  confessio  fuerit  informis  quoad 
effectum,  licet  in  substantia  fuerit  valida, 
quia  non  remittit  peccatum,  et  ita  cessatratio 
de  medio  necessario  sufficienter  applicato.  Ita 
tenet  Adrian.,  q.  5  de  Confess.,  dub.  A,  qui 
addit  aliam  rationem,  quia  illa  confessio  pec- 
caminosa  est ,  et  per  actum  peccaminosum 
non  impletur  prceceptum.  Haec  vero  sententia 
improbabilis  est,  et  contra  omnes  alios  Doc- 
tores.  Nam  in  opinione  eorum  qui  non  admit- 
tunt  sacramentum  validum  et  informe,  non 
habet  locum^ut  per  se  patet.  Alii  vero_,  qui  ad- 
mittunt  hoc  sacramentum  informe  ,  propter 
hoc  maxime  id  faciunt,  ut  excusent  bomines 
ab  iterandis  confessionibus,  quia  obligatio  so- 
lum  est  ad  recipiendum  verum  sacramentum 
pcenitentise  circatalia  peccata.  Unde  ratio  est, 
quia  si  confessio  fuit  valida_,  absolutio  fuit  ve- 
ra ;  ergo  pcenitens  vere  manet  absolutus  ab 
illis  peccatis  in  ordine  ad  claves;  ergonon  te- 
neturiterum  ea  subjicereclavibus  ;  etitajam 
illi  applicatum  est  sufficienter  medium  illud 
necessarium  ad  remissionem  peccatorum , 
quocl  Christus  Joann.  20  instituit  in  illis  ver- 
bis :  Quorum  remiseritis  peccata.  Propter  quod 
in  superioribus  dicebamus,  talem  absolutio- 
nem  habere  suum  effectumrecedente  fictione, 
quia  estvera,  etita,  quantum  estex  se,dat  ef- 
fectum;  quod  si  invenit  obstaculum^manet  in 
acceptatione  divina,  ut  ablato  impedimento 
effectum  conferat.  Et  ita  responsum  est  ad 
primam  rationem  dubitandi.  Ad  rationem 
vero  Adriani  respondetur,  et  falsum  assurae- 
re,  quia  potest  prEeceptum  impleri  per  actum 
bonum  quoad  substantiam,  licet  ab  homine 
malefiat;  et  preeterea  male  applicare,  quia 
juxta  veriorem  sententiam  quam  supra  trac- 
tavi,  nunquam  confessio  est  valida,  si  in  ipsa 
commil.tatur  actuale  peccatum ,  praasertim 
mortale. 

3.  Tertia  exceptio.  —  Reprobatur.  —  Du- 
lium  inter  auctores:  —  Resolvitur.  —  Tertia 
exceptio  adduci  solet,  quando  in  confessione 
omissum  est  aliquod  peccatum,  vel  confessor 
non  satis  illudpercepit.  Sedheec  exceptio  non 
magis  necessaria  est  quam  prsecedens ;  aut 
enim  peccatum  illud  omissum  est  mala  fide, 


DISPUTAT   XXII.  SECT.  VII. 


499 


et  ex  certa  scientia;  et  tunc  iteranda  quidem 
est  confessio,  quia  non  estvalida,  et  ila  non 
est  exceptio.  Aut  omissum  est  illud  peccatum 
ex  ignorantia  vincibili  et  mortaliler  culpabili; 
et  tunc  sunt  opiniones  inter  auctores,  an  ta- 
lis  confessio  valida  sit,  ut  supra  tactum  est, 
et  infra  etiam  dicetur;  tamen  juxta  illas  lo- 
quenduru  est  consequenter ;  nam  qui  aclmit- 
tunt  illam  confessionem  esse  validam,  negant 
manere  obligationem  iterum  confitendi  alia 
peccata,  quse  dicta  fuere.Etita  est  sine  dnbio 
dicendum  propter  dicta  in  proximo  superiori 
puncto.  Ego  vero  censeo  illam  confessionem 
esse  invalidam,  ac  proinde,  per  se  loquendo, 
iterandam,  nisi  aliqua  ignorantia  invincibilis 
excuset.  Aut  denique  peccatumilludomissum 
est  bona  fide  ex  justa  causa,  vel  naturali  obli- 
vione ;  et  tunc  illud  quidem  peccatum  con- 
fitendum  erit;  aJiorum  vero  repetitio  non 
est  necessaria,  per  se  loquendo,  ut  recte  D. 
Thom.  in  4,  d.  17,  q.  3,  art.  4,  q.  2,  ad  3,  et 
omnes.  Et  ratio  est  clara  ex  dictis.  Neque  est 
verum ,  gravitatem  talis  peccati  obliti  non 
posse  satis  explicari  sine  consortio  aliorum, 
utpropterea  alia  sint  repetenda;  nam  in  pec- 
catis  numero  distinctis,  moraliter  loquendo, 
id  non  contingit;  in  circumstantiis  vero  quoe 
mutant  speciem,  posset  aliquando  id  accidere, 
et  ex  illo  accidente  poterit  esse  necessarium 
repetere  illud  peccatum  cum  quo  babet  con- 
nexionem,  non  vero  alia,  quia  illud  non  est 
propter  integritatem,  secl  propter  manifesta- 
tionem  peccati  obliti ,  quse  aliter  fieri  non 
poterit.  Sicut  etiam,  cum  necessarium  est  ad 
manifestationem  preesenlis  status,  vel  peri- 
culi,  aliquid  commemorare  de  consuetudine 
prseterita,  faciendum  id  est,  non  per  se  pro- 
pter  integritatem,  sed  propter  manifestatio- 
nem  preesentis  delicti  cum  circumstantiis  ne- 
cessariis,  vel  ad  explicandam  conscientige 
dispositionem,  quod  etiam  fieri  oportet ;  et 
ideo  tunc  nonplus  dicere  de  prseteritis  necesse 
est,  quam  ad  praedictum  finem  sit  necessa- 
rium. 

4.  Atque  eodem  modo  sentiendum  est  de" 
alia  parte  hujus  exceptionis,  scilicet,  si  sa- 
cerdos  non  satis  percepit ;  cum  enim  confes- 
sio  heec  sit  necessaria  propter  notitiam  con- 
fessoris,  taliter  fieri  debet,  ut  ab  ipso  audiatur 
et  intelligatur;  quare,  si  pcenitens  ex  indus- 
tria,  vel  sciens  et  videns,  aliquid  ita  diceret, 
ut  ab  alio  non  perciperetur,  confessio  esset 
nulla,  quia  perinde  est  ac  si  non  diceretur, 
et  ideo  iteranda.  Si  autem  bonafide  ita  con- 
fessus  est,  nihil  tenetur  iterare  eorum  quee 


confessor  audivit,  quia  confessio  valida  fuit, 
et  quantum  ad  iUa  peccala  tenuit  absolutio. 
Si  autem  postea  ipsi  constiterit  confessorem 
aliquid  non  audivisse,  illud  repetendo  satis- 
faciet,  ut  recte  D.  Antonv  3  p.,  tit.  11,  c.  15, 
et  c.  21,  §  3.  Et  ad  id  tenebitur,  quia  mate- 
ria  sacramenti  non  est  confessio  dicta  solum 
a  pcenitente,  sed  audita  et  percepta  a  con- 
fessore,  nam  boctotumest  de  necessitatc  ju- 
dicii  et  absolutionis.  An  vero  idem  dicendum 
sit,  quando  confessor  bene  audivit  et  perce- 
pit  totum  factum,  non  tamen  jus  seu  gravi- 
tatem  ejus,  supra  dictum  est. 

5.  Quarta  exceptio. — Quarta  exceptio  est, 
quando  pcenitens  oblitus  est  pcenitcntiaj  im- 
positse,  antequam  illam  impleat  ;  nam  ex 
sententia  multorum  tenetur  iterum  confiteri 
pcenitens,  ut  iterum  pcenitentiam  accipiat. 
Indicat  Paludan.,  d.  \1,  q.  5,  art.  3;  Ri- 
chard.,  art.  %  q.  8,  ad.  4;  Anton.,  3  p., 
tit.  14.,  c.  19;  Sylvest.,,  verb.  Confessio,  1, 
q.  3.  Fundamentum  est,  quia  tenetur  satis- 
factionem  implere;  et  non  potest  propter 
oblivionem ;  ergo  tenetur  iterum  confiteri,  ut 
alia  satisfactio  ei  imponatur,  quam  impleat. 
Oppositam  vero  sententiam  censeo  practice 
certam,  et  sine  ulio  scrupulo,  non  solum 
quando  contingit  oblivio  ante  commissum 
peccatum  mortale  in  omissione  vel  cliiatione 
executionis  pcenitentise,  sed  etiam  si  in  eo 
mortaliter  peccaverit.  Ita  tenet  Gab.,  d.  JT, 
q.  1 ;  Cajet.,  in  Summ.,  verb.  Confessio  ite- 
randa;  Medin.,  Cod.  de  Confessione,  q.  de 
hac  re;  Soto,  d.  20,  q.  2,  art.  2,  ad  3; 
Major,  d.  17,  q.  6,  dub.  ult.;  Navar.,  in  Sum., 
c.  9,  n.  18;  etPet.  Soto,  lect.  2  de  Satisfac- 
tione;  Victoria,  n.  167.  Ratio  est,  quia  prior 
confessio  et  absolutio  valida  fuit,  et  per  se  ac 
simpliciter  effectum  habuit  quantum  ad  re- 
missionem  culpae,  sine  dependentia  a  fiitura 
satisfactione ;  ergo  quamvis  satisfactio  postea 
non  impleatur,  non  est  undeoriaturobligatio 
iterum  confitendi  illa  peccata.  Probatur  con- 
sequentia,  quia  illa  necessitas  non  est  propter 
remissionem  culpa^,  quia  jam  ad  hoc  fuit 
medium  necessarium  sufflcienter  applicatum; 
nec  propter  remissionem  pcense  temporalis, 
quia  potest  aliis  modis  tolJi,  vel  in  hac  vita, 
vel  in  purgatorio  ;  nec  propter  transgressio- 
nem  prioris  prsecepti  a  coufessore  impositi, 
quiajam  propter  oblivionem  pcenitens  factus 
est  impotens  ad  implendum  iliud  ;  ncc  tene- 
tur  aliud  instituere  vel  suscipere  loco  iiJius, 
quia  humana  prsecepta  ad  hoc  non  obligant ; 
imo  nec  votum,  quidquid  Paludanus  censeat ; 


!■ 


500 


DISPUTAT.  XXII.  SECT.  VII. 


nam  qui  factus  est  impolens  ad  implendum 
votum,  non  tenetur  in  aliud  commutare,  sed 
omnino  excusatur;  et  qui  jejunare  nonpotest 
die  praecepto,  non  tenetur  dare  eleemosynam 
vel  quid  simile  ;  sic  ergo  in  preesenti.  In  illo 
ergo  casu,  si  quis  peccavit  omittendo  satis- 
factionem,  solum  tenebitur  peccatum  illud 
cum  aliis  postea  commissisconfiteri. 

6.  Quinta  exceptio. — Duo  inferuntur. — Pri- 
mum. — Quinta  exceptio  est,  quando  pomi- 
nitens  generaliter  confitetur,  etiamsi  omnino 
voluntarieidfaciat,  quia  licet  simpliciler  ncn 
teneatur  iterum  confiteri  peccata  prius  rite 
confessa,  supposito  tamen  quod  generaliter 
vult  confiieri,  et  ita  dicit  confessori,  tenelur 
confiteri  omnia  peccata  quaa  commisit  illo 
tempore  de  quo  confitetur,  etiamsi  rite  illa 
confessus  jam  fuisset.  Ita  tenet  Victoria  in 
Sum.,  n.  166,  quem  sequitur  Ledesma,  2,  p. 
4,  q.  8,  art.  2,  dub.  15.  Quorum  fundamen- 
tnm  est,  quia  alias  pcenitens  decipit  confesso- 
rem  in  re  gravi.  Ex  quo  fundamentoinfertur, 
si  pcenitens  non  decipiat  confessorem,  ut  si 
aperte  dicat  re  nolle  omnia  exacte  dicere,  sed 
aliqua  ad  majorem  quietem  conscientiae, 
tunc  nibil  peccare.  Et  in  hoc  nullum  est  du- 
bium,  quia  nulla  est  ibi  ratio  peccali,  vel  al- 
terius  obligationis. 

7.  Secundum ,  quo  dicta  exceptio  corruit. 
—  Rursus  etiamsi  absolute  dicatse  velle  con- 
fessionem  generalem  facere,  et  aliquid  grave 
jam  rite  confessum  taceat ,  non  censeo  esse 
peccatum  mortale  ,  quod  colligitur  etiam  ex 
auctoribus  supra  citatis.  Et  specialiter  indicat 
Medin.,  de  Confess.,  q.  14,  quee  est  de  con- 
fessione  casuum  reservatoruni,  notab.  pe- 
nult.,  et  Navar.  in  Summ.,  c.  21,  n.  38.  Ratio 
est,  quia  vel  illa  non  est  propria  deceptio, 
vel  licet  sit,  non  est  gravis,  quia  mendacium 
iliud  non  est  contra  ipsum  sacramentum , 
cum  nihil  omittat,  quod  simpliciter  sit  de  ne- 
cessitate  sacramenli ;  neque  efficit ,  ut  illud 
sacramentale  judicium  injuste  fiat,  et  sine 
debita  requitate;  quia  confessor  tantum  de- 
bet  judicare  de  his  quse  pcenitens  confitetur, 
et  si  in  illis  servet  aequitatem,  servat  in  omni- 
bus  quse  simpliciter  necessaria  sunt.  Neque 
aliunde  mendacium  illud  est  perniciosuin, 
quia  neque  ipsi  confessori,  neque  alteri  grave 
nocumentum  infert,  et  ad  summum  esse  po- 
test  quaedam  simulata  hypocrisis,  dum  con- 
fessor  existimat  pcenitentem  in  longiori  tem- 
pore  pauciora  peccasse ,  quam  revera  pecca- 
verit,  quae  non  est.  materia  gravis,  quia  non 
est  perniciosa,  nec  inferens  injuriam  sacra- 


mento  admodum  gravem.  Unde  Cajet.,  verb. 
Confessio,  et  alii  fatentur ,  si  quis  dicat  con- 
fessori  se  velle  confiteri  omnia  venialia  pec- 
cata,  quse  post  ultiinam  confessionem  com- 
misit,  licet  aliquod  taceat,  non  peccare  mor- 
taliter.  At  vero  peccatum  mortale,  semel  rite 
confessum,  in  ordine  ad  iterandam  confessio- 
nem  perinde  fere  se  habet  ac  peccatum  ve- 
niale,  quia  similiter  non  est  materia  neces- 
saria  confessionis;  igitur,  per  se  loquendo, 
nullum  in  hoc  est  peccatum  mortale,  sed  so- 
lum  veniale. 

8.'  Ultima  exceptio.  —  An  possit  Ecclesia 
prwcipere  ut  peccata  semel  confessa  iterum 
confiteantur.  —  Sententia  affirmativa.  —  Sen- 
tentia  negatha.  —  Ultima  exceptio  est,  nisi 
intercedat  prseceptum  humanum,  aut  votum 
obligans  pcenitentem  ad  hujusmodi  confes- 
sionem.  De  quo  multa  disputant  Theologi, 
■scilicet,  an  possit  Ecclesia  hocpraeceptum  im- 
ponere.  Aliqui  enim  absolute  affirrnant,  ut 
Henric,  Quodlib.  10,  q.  1;  et  Major,  d.  17, 
q.  6;  et  Syivest.,  dict.  q.  9.  Imo  non  defue- 
runt  qui  dicerent ,  ex  vi  c.  Omnis  utriusque 
sexus,  obligari  de  facto  fideles  ad  hoc,  si  in- 
fra  annum  aliqua  peccata  confessi  sunt  non 
propriis  sacerdotibus,  sed  aliis  ex  privilegio. 
Sed  illa  sententia  nimis  falsa  est,  ut  infra  suo 
loco  videbimus.  Alii  ergo  absolute  negant 
esse  potestatem  in  Ecclesia  ad  imponendum 
tale  prseceptum,  D.  Thom.,  Quodlib.  1,  a. 12 ; 
Durandus,  d.  17,  q.  15;  Almain.,  q.  1;  Palu- 
dan.,  q.  5;  Dion.  Cister.,  d.23;  Navarr.,  qui 
refert  alios,  dicto  c.  9,  in  principio.  Funda- 
menta  omitto,  quia  similia  afferam  sectione 
sequente  in  simili  dubio. 

9.  Vera  solutio  qucestionis  cum  distinctione. 
—  Ego  breviter  sentio  duobus  modis  posse  in- 
telligi  hanc  obligationem.  Primo  praecise  ob 
integritatem  et  perfectionem  sacramenti ;  se- 
cundo  ob  aliquem  usum  ejus,  propter  ra- 
tionem  aliquam  religiosam  et  honestam. 
Priori  modo  sine  dubio  videtur  dicendum, 
non  posse  eam  obligationem  imponi,  vel  quia 
materia,  non  pertinens  ad  essentiam  sacra- 
menti  ex  Christi  institutione,  non  potest  per 
alterius  hominis  voluntatem  fieri  de  substan- 
tia  vel  perfectione  sacramenti;  vel  quia  illa 
causa  jam  terminata  est,  et  ideo  non  potest 
ad  perfectionem  judicii  iterum  per  se  perti- 
nere ;  vel  denique  quia  alias  posset  semper 
et  peccatorum  omnium  iterata  confessio  exi- 
gi,  etsi  millies  fieret,  quia  non  est  major  ra- 
tio  de  secunda  quam  de  tertia,  vel  qualibet 
alia  repetitione  ;  illud  autem  absurdum  est. 


10.  Dulitationi  satisftt. 
autem  modo  potest  esse  nonnulla  major  du- 
bitatio,  et  ideo  iterum  distinguendum  est. 
Quia  duobus  modis  potest  intelligi  heec  obli- 
gatio  :  primo  ex  absoluta  voluntate  alterius 
preecipientis ;  secundo  ex  suppositione  aliqua 
quee  includat  voluntarium  consensum ,  et 
quasi  pactum  initum  cum  ipso  pcenitente.  De 
hoc  modo  posteriori  non  dubit»,  quin  possit 
haec  obligatio  suscipi  a  peccatore  ,  primo  per 
votum  ;  potest  enim  aliquis  voto  se  obligare, 
verbi  gratia,  ad  generalem  confessionem  fa- 
ciendam,  vel  totius  vitee,  vel  unius  anni, 
etiamsi  seepius  rite  confessus  sit,  quia  talis 
usus  sacramenti  est  bonus^  et  potest  esse  in 
consilio  ;  actus  autem  hujusmodi  potest  esse 
materia  voti.  Deinde  ratione  status^  volunta- 
rie  assumpti  quasi  sub  hac  conditione,  potest 
esse  eadem  obligatio,  ut  si  in  aliqua  religione 
sit  statutum  generaliter  confitendi  semel  in 
anno  de  rebus  illius  anni,  ut  referunt  aucto- 
res  citati  esse  in  religione  Cisterciensi,  etiam 
sub  obligatione  ad  mortale.  In  quo  non  vi- 
deo  repugnantiam ,  quamvis  non  judicem 
esse  consulendum,  quia  est  plus  periculosum 
quam  utile;  unde  satis  est,  si  proponatur  ut 
regula  conferens  ad  perfectionem.  Preelerea 
hoc  modo  est  usitatum  iri  Ecclesia,  ut  in  ca- 
sibus  reservatis  detur  facultas  poenitenti,  ut 
propter  necessitatem  aliquam  possit  confiteri 
sacerdoti  inferiori  sub  conditione  comparendi 
postea  coram  superiore,  ad  quem  per  se  talis 
casus  pertinebatj  de  quo  dicemus  infra  agen- 
tes  de  casibus  reservatis.  At  vero  priori  modo 
dicendum  est,  secluso  consensu  et  voluntate 
pcenitentis,  non  posse  hanc  obligationem  ab- 
soluto  preecepto  imponi.  Ratio  potissima  est, 
quia  heec  est  propria  materia  consilii,  et  ideo 
per  se  non  cadit  sub  praeceptum  humanum. 
Item  quia  est  res  valde  difficilis,  et  nullus  po- 
test  esse  finis ,  vel  nulla  necessitas,  propter 
quam  expediat  tale  preeceptum  imponere ; 
quocl  magis  constabit  ex  his  quee  dicam  sec- 
tione  sequente,  ubi  auctores  referam. 

SECTIO  ym. 

Vtrnm  pertineat  acl  integritatem  confessionis  ve- 
nialia  peccata  confiteri. 

1.  Veritas  Catholica  est  non  esse  necessa- 
rium  venialia  confiteri.  — Veritas  certa  etCa- 
tholica  est  non  esse  necessarium  confiteri 
venialia  peccata,  ut  integra  sit  confessio.  Ita 
definit  Conc.  Trid.,  sess.  \A,  cap.  5,  et  can.  7. 
Constatque  ex  supra  dictis  de  rnateria  remo- 


DISPUTAT.  XXII.  SECT.  VIII.  501 

De  posteriori  ta,  ubi  ostendimus  heec  peccata  esse  mate- 
riam  sufficienlem,  non  tamen  necessariam. 
Ratio  a  priori  est  Christi  institutio,  de  qua 
nobis  per  tradilionetn  ,  et  Ecclesia3  declara- 
tionem  constat.  Congruentia  vero  est,  quia 
hsec  peccata  sunt  leviora,  et  non  causant 
naufragium  aniuiee;  pcenitentia  vero  solum 
est  simpliciter  necessaria  post  naufragium. 
ltem  quia  aliud  esset  difficillimum,  cum  pec- 
cata  venialia  facile  multiphcentur.  Item  quia 
propter  hanc  causam  ante  hoc  sacramentum 
non  erat  necessaria  formalis  poenitentia  ad 
remissionem  horum  peccatorum  ;  hoc  autem 
sacramentum,  cum  sit  sacramentum  posni- 
tentia?,  solum  propter  illa  peccata  necessa- 
rium  esse  debuit,  propter  quee  necessaria  erat 
pcenitentia.  Rursus  exD.  Thom.  supra,  q.  85, 
art.  1,  ad  8,  quia  ad  remissionem  venialium 
per  se  non  est  necessaria  infusio  gratiee;  et 
ideo  non  oportet  institui  aliquod  sacramen- 
tum^,  quod  est  gratiee  instrumentum  ,  ut  ne- 
cessarium  ad  illorum  remissionem.  Ex  quo 
intelligimus,  posse  sine  ullo  peccato  confes- 
sionem  horum  peccatorum  venialium  omitti, 
vel  omnino,  vel  ex  parte,  pro  arbitrio  pceni- 
tentis.  Quod  expresse  etiam  docuit  Concilium 
Tridentinum^  dicens_,  esse  utile  et  honestum 
heec  confiteri,  posse  tamen  sine  culpa  omitti. 
Neque  in  hac  generali  doctrina  traduntur  ali- 
quee  exceptiones. 

2.  Anpossit  Ecclesia  prcecipere  confessio- 
nem  venialium.  —  Solum  solet  hic  dubitari, 
an  possit  Ecclesia  preecipere  confessionem 
venialium.  Nam  aliqui  Theologi  simpliciter 
negant,  ut  Palud.,  d.  17,  q.  %  art.  4;  Sylvest., 
Confess.,  \,  q.  13;  late  Sot.,  d.  18,  p.  1,  art. 
3,  circ.  fin.  Alii  vero  Theologi  affirmant  posse 
Ecclesiam  imponere  hanc  obligationem  con- 
fitendi  venialia  peccata.  Ita  sentit  Alens.,  4 
p.,  q.  77,  memb.  1 ,  art.  1  et  2,  et  memb.  2, 
art.  5,  alias,  q.  18,  memb.  4,  p.  8,  §  5.  D. 
Thom.  etiam  in  A,  d.  5,  art.  \,  q.  3,  videtur 
aperte  supponere  hoc  esse  in  potestate  Eccle- 
siee.  Et  Ronav.,  d.  17,  art.  4,  q.  \  ;  Richard., 
art.  2,  q.  4,  ad  1.  Sed  inter  hos  auctores  vi- 
detur  esse  nonnulla  eequivocatio  ,  quia  non 
distinguunt  illos  duos  mudos  obligationis  , 
quos  in  sectione  preecedenti  ultimo  loco  po- 
sui.  Unus  dici  potest  quoad  specificationem 
actus,  nimirum,  si  confessio  venialium  exiga- 
tur ,  ut  confessio  integre  et  perfecte  fiat , 
etiamsi  pcenitens  habeat  mortalia  peccata, 
de  quibus  confiteri  possit.  Alius  dici  potest 
quoad  exercitium  actus  confitendi  et  susci- 
piendi  sacramentum  pcenitentiee,  ut  si  Ecclo- 


502  DISPUTAT.  XXII.  SEGT.  VIII. 

sia  preecipiat,  ut  omnes  fideles  tali  die  vel    venialium.  At  vero 

tempore  confiteantur ,  sive  habeant  mortalia 

peccata,  sive  venialia  tantum. 

3.  Prima  conclusio.  —  Instantia.  —  Sol- 
vitur.  —  Dico  ergo  primo ,  Ecclesiam  non 
posse  obligare  fideles  priori  modo  ad  confi- 
tenda  venialia  peccata,  sicut  in  simili  diximus 
de  mortalibus  confessis.  Hoc  ad  summum 
probant  rationes  Soli.  Preecipua  est,  quia  Ec- 
clesia  non  potest  mutare  materiam  sacra- 
menti ;  ergo  nec  facere  materiam  necessa- 
riam,  quse  juxta  Cliristi  institutionem  neces- 
saria  non  est.  Sed  instari  potest,  quia  ex  aliis 
materiis  alias  sufficientibus  ,  potest  Ecclesia 
unam  definire  et  preescribere  sub  preecepto, 
ut  in  Ecclesia  Latina  determinavit  consecra- 
tionem  fieri  in  azymo,  et  non  in  fermentato. 
Respondetur  esse  dissimilem  rationem,  quia 
in  preesenti  queedam  materia  est  simpliciter 
necessaria  de  jure  divino,  scilicet  peccatum 
mortale  non  confessum;  et  ideo  quando  talis 
materia  reperitur,  non  potest  Ecclesia  aliam 
addere  ul  necessariam.  Quod  si  aliquando  ei 
preecepto  Ecclesise  aliquid  adjungitur  mate- 
rise  necessariee,  ut  in  consecratione  calicis 
gutta  aquse  additur  vino,  illud  non  est  ut  illa 
sit  materia  ,  vel  pertineat  ad  integritatem 
ejus;  sed  est  aliqua  sacra  cseremonia  propter 
aliquam  significationem  ;  quod  in  preesenti 
locum  non  habet.  Unde  etiam  sumitur  alia 
differentia,  quod  in  aliis  sacramentis  illa  ma- 
terise  determinatio  solet  fieri  propter  aliquam 
solemnitatem  vel  reverentiam  in  publico  usu 
sacramenti,  vel  certe  propter  significationem; 
neutra  autem  ratio  habet  locum  in  confessio- 
ne.  Accedit,  quod  in  hoc  sacramento  ex  ne- 
cessitate  preecepti  sequitur  necessitas  sacra- 
menli,  seclusa  ignorantia,  ut  in  superioribus 
dictum  est,  quod  non  sequitur  in  aliis;  et 
ideo  majori  ratione  non  debet  Ecclesia  prse- 
cipere  aliquid  ut  necessarium  ad  integritatem 
hujus  sacramenti ,  quod  per  se  necessarium 
non  sit.  Denique  hoc  sacramentum  per  se 
primo  ordinatur  ad  remissionem  culpae;  et 
ideo  illa  culpa,  ad  cujus  remissionem  non  est 
necessarium  hoc  sacramentum ,  non  potest 
fieri  materia  necessaria  ejus. 

4.  Atque  hsec  assertio  multo  certior  est,  si 
intelligatur  de  omnibus  venialibus  peccatis, 
quia  obligatio  ad  confitenda  omnia  esset  into- 
lerabilis;  ea  vero  quse  hujusmodi  sunt,  non 
possunt  generatimprsecipi  universee  Ecclesiee; 
hac  enim  raticne,  ea  quee  sunt  materia  con- 
silii,  non  possunt  in  preecepto  constitui;  inter 
illa  vero   merito  ponitur  confessio  omnium 


si  sermo  esset  de  uno 
vel  alio  veniali,  non  est  adeo  improbabile 
quod  possit  Ecclesia  ad  ejus  confessionem 
obligaredirecte,  id  est,  ad  confitendum  illud, 
etiamsi  cum  aliis  esset  conjunctum;  nam  in- 
terdum  fert  aliquam  censuram  pro  veniali 
peccato,  scilicet,  minorem  excommunicatio- 
nern,  ad  cujus  censuraj  absolutionem  neces- 
saria  est  manifestatio  talis  peccati.  Nihilo- 
minus  tamen  verius  censeo  illud  non  posse 
preescribiperse,  propter  sacramentalem  con- 
fessionem,  tanquam  necessarium  ad  integri- 
tatem  ejus,  propter  rationes  factas  ;  et  quia 
talis  confessio  nec  ad  remissionem  venialis 
peccati  est  necessaria,  cum  aliis  modis  suffi- 
cienter  tolli  possit,  neque  etiam  potest  prae- 
cipi  propter  correptionem  vel  emendationem 
talis  peccati,  quia  est  materia  levis,  et  me- 
dicina  adeo  rigorosa  non  est  proportionata, 
saltem  ut  ponatur  sub  preecepto.  Denique 
neque  ad  decentiam,  vel  reverentiam  sacra- 
menti  potest  hoc  esse  necessarium,  ut  per  se 
patet.  Nec  obstat  illud  de  censura,  quia  ad 
tollendam  censuram  non  est  necessaria  sa- 
cramenlalis  confessio  culpse  ;  quod  si  quis  ea 
uti  velit  propter  majus  secretum,  id  est  acci  - 
dentarium. 

5.  Ultima  conclusio. — Dico  vero  ultimo, 
posse  Ecclesiam  absolute  preecipere  usum 
hujus  sacramenti,  ita  ut  indiffercnter  omnes 
obliget  ad  illud  recipiendum,  sive  habeant 
conscientiam  peccatorum  mortalium,  sive 
tantum  venialium.  Hoc  tantum  intendunt 
auctores  posterioris  sententiae.  Et  probatur, 
quia  in  eo  preecepto  nihil  esl  alienum  ab  in- 
stitutione  hujus  sacramenli,  neque  continet 
aliquid  adeo  difficile,  ut  excedat  materiam 
preecepti  ;  sed  est  quoddam  opus  religionis, 
quod  a  fidelibus  frequenter  et  facile  exerce- 
tur,  el  in  aliqua  occasione  potest  prudenter 
judicari  valde  conveniens  ad  placandum 
Deum  in  communi  et  publica  necessilate,  vel 
ad  alium  similem  finem  ;  cur  ergo  non  pote- 
rit  Ecclesiasticus  Preelatus,  et  preesertim 
Summus  Pontifex  illud  preecipere  ?  Sicut 
etiam  preecipere  posset,  ut  omnes  communi- 
cent  etiam  extra  tempus  alias  preescriptum, 
sicut  preecipit  jejunium,  vel  aliquid  simile.  Est 
etiam  aliud  exemplum  ;  nam  juxta  probabi- 
lem  sententiam  confirmatiovel  extrema  unctio 
ex  vi  solius  divini  juris  non  sunt  in  preecepto; 
et  tamen  nemo  negabit  posse  Ecclesiam  preeci- 
cipere  usumtalis  sacramenti,  maxime  occur- 
rente  aliqua  extraordinaria  et  rationabili 
causa ;   ergo    simiiiter   in   preesenti.    Neque 


DISPUTAT. 
contra  hoc  procedunt  rationes  priorissenten- 
tiae  ;  nam  per  hoc  praeccptum  non  fit  ve- 
niale  peecatum  necessaria  materia,  neque  de 
integritate  hujus  sacramenti,  quia  nemo  ohli- 
gabiturtuncadcoiifitendaomniavenialia,imo 
neqne  aliquod  iliorum,  si  habeat  ahucl  pecca- 
tum,  etiam  iterum  confessum ;  solum  ergo 
imponitur  necessitas  in  exercitio  et  usu  sa- 
cramenti ;  et  hsec  per  Ecclesiam  adjungi  po- 
test  aliquando,  etiamsi  de  jure  divino  non 
sit. 

6.  Objectiones.  —  Sed  contra  est,  quia  non 
potest  Ecclesia  obligare  ad  faciendam  confes- 
sionem  de  peccatis  rite  confessis;  ergo  nec  de 
venialibus.  Item  non  potest  facere  ut  confes- 
sio  venialis  peccati  sit  necessaria  ad  remis- 
sionem  ejus,  quia  non  potest  tollere  alia  me- 
dia  sufficientia  ex  opere  operantis  ad  hunc 
effectum,  neque  eliam  potest  preecipi  con- 
fessio  alicujus  peccati,  nisi  ob  remissionem 
ejus,  quia  ad  hoc  solum  est  institutum  ;  ergo. 
Tandem,  quia  alias  posset  Ecclesia  hoc  moclo 
praecipere  confessionem  omnium  venialium. 

7.  Satisfit  ohjectionibus.  —  Respondetur, 
inter  peccata  venialia  secundum  se,  et  alia 
rite  confessa,  in  hoc  esse  differentiam,  quocl 
semper  homo  habet  aliam  materiam  hujus 
sacrainenti,  prseter  illa  peccata  confessa,  ni- 
mirum  aliqua  venialia,  et  ideo,  moraliter  ac 
regulariter  loquendo,  etiamsi  usus  hujus  sa- 
cramenti  simpliciter  preecipiatur,  non  est  ne- 
cessaria  confessio  talium  peccatorum,  sicut 
posset  esse  confessio  venialium.  Et  licet  ve- 
rum  sit  primarium  finem  hujus  sacramenti 
esse  remissionem  peccati ,  nihilominus  ta- 
men  sunt  alii  fines,  propter  quos  preecipi  po- 
test  usus  hujus  sacramenti,  ad  majorem 
conscientiee  securitatem  et  puritatem,  et  ad 
cultum  Dei,  et  ad  placandum  ipsum,  et  ad 
impetrandum  aliquid  ab  eo,  ac  denique  pro- 
pter  aliquod  bonum  commune  Ecclesiee.  A.d 
ultimum  negatur  sequela ,  quia  confessio 
omnium  venialium  cum  necessaria  non  sit 
ad  integritatem  hujus  sacramenti,  neque  ad 
usum  et  susceptionem  ejus  potest  esse  ne- 
cessaria ;  et  ideo  nec  directe  preecipi  potest, 
ut  dictum  est,  neque  indirecte  et  conse- 
quenter,  preecipiendo  usum  sacramenti.  Se- 
cus  vero  est  de  confessione  venialium  abso- 
lute  et  simpliciter,  quee  interdum  necessaria 
esse  potestadusum  hujus  sacramenti. 

8.  Instantia.  —  Resohitur.  —  Dices,  per 
votum  posse  se  aliquem  ohligare  ad  confes- 
sionem  venialium  etiam  omnium.  Soto  supra 
simpliciter    reprebendit    hujusmodi    votura 


XXII.  SECT   IX.  503 

confitendi  venialia.  Ego  vcro  imprimis  nego 
cousequentiam,  quia,  ut  supra  dixi,  plura 
possunt  sub  votum  cadere,  quam  sub  preece- 
ptum,  nempe  opera  perfectionis  et  consilii. 
Deinde  votum  confitendi  venialia,  quod  tan- 
tum  indirecte  ad  hoc  obligat,  quando  non  est 
alia  materia,  quia  est  voturn  toties,  vel  cum 
tali  frequentia  confitendi.  non  solum  non 
essereprehensibile,  verum  potius  esse  valde 
laudabile,  ut  a  fortiori  constat  ex  dictis.  Vo- 
tum  autem  confitendi  directe  venialia,  etiam 
existente  alia  materia,  si  sit  de  omnibus  ve- 
nialibus  absolute  et  simpliciter,  non  est  con- 
sulendum  nequelaudandum,  quia  esse  potest 
periculosum,  et  moraliter  est  fere  impossibile. 
At  vero  votum  confitendi  aliquod  veniale  in 
particulari,  preesertim  quod  ex  deliberatione 
fit,  et  facile  cognosci,  et  explicari  potest,  et 
cujus  correctio  ad  magnum  bonum  animee 
pertinere  potest,  illud  facile  potest  esse  vo- 
tum  prudens  et  consulendum,  quia  est  de 
melioribono  et  utile,  et  moraliter  non  affert 
grave  periculum  nec  insuperabilem  difficul- 
tatem.  De  illius  autem  obligatione,  constatex 
genere  suo  esse  ad  mortale,  in  particulari 
vero  judicium  erit  juxta  materise  gravitatem. 
Occurrebat  tamen  statim  hoc  loco  qneestio, 
an  hocpreeceptum  Ecclesiasticum,  quod  dixi- 
mus  esse  possibile,  de  facto  impositum  sit, 
Sed  de  hac  re  dicemus  infra  in  proprio  loco, 
agentes  de  preecepto  Ecclesiastico  confes- 
sionis. 

SECTIO  IX. 

Utrum  sit  cle  integritate  confessionis  confiteri 
feccata  dubia. 

1.  Prima  propositio.  —  In  hac  re  commu- 
nis  doctrina  in  tribus  propositionibus  consis- 
tit.  Prima  est,  necessarium  esse  confiteri  du- 
bia  peccatorummortalium.  Ita  D.  Thom.,  d. 
17,  q.  3,  art.  I,  et  d.  2,  q.  2,  art.  3  j  et  ibi 
Palud.,  q.  2,  circafin.;  Rich.,  d.  16,  art.  5, 
q.  1  ;  Sot.,  d.  48,  q.  2,  art.  4  ;  Medin.,  Cod. 
de  Confess.j  q.  de  Confess.  facta  pravo  sa- 
cerdoti;  Navarr.,  cap.  9,  n.  44;  Sylvest., 
Confessio,  2,q.  2;  Yict.,  n.  430,  et  alii  Sum- 
mistee.  Ratio  communis  est,  quia  in  dubiis 
tuta  parsest  eligenda  ;  si  quis  autem  omittat 
confiteri  peccatum  in  hoc  dubio,  exponit  se 
periculo  omittendi  aliquid,  quod  vere  com- 
misit  ;  si  autem  illud  dicaf,  nulli  periculo  se 
exponit  ;  ergo  tenetur  eam  eligere  tanquam 
tutam.  Preeterea  Concilium  ait  confitenda  es- 
se  omnia  peccata  mortalia,  quaa  sunt  in  con- 
scientia  ;  ergo  ita  sunt  confitenda,  sicut  sunt 


504 


DISPUTAT.  XXII.  SECT.  IX. 


in  conscienlia ;  sed  in  eo  casu  sunt  in  conscien- 
tia,  saltem  dubia  ;  ergo  ita  confitenda  sunt, 
saltem,  ut  illo  modo  possit  judex  de  illis  ju- 
dicare,  et  ex  conjecturis  arbitrium  ferre  de 
qualitate  talis  peccati.  Tandem  in  eo  casu  se- 
clusa  confessione,  tenetur  homo  babere  con- 
tritionem  de  tali  peccato  saltem  ratione  peri- 
culi;  sed  quod  est  de  necessitate  contritionis, 
est  etiam  de  necessitate  confessionis,  ut  supra 
dixi;  ergo. 

2.  Secunda  propositio. — Secnnda  propositio 
est,  ba^c  peccata,  ut  dubia  confitenda  esse, 
et  non  ut  certa,  ne  decipiatur  confessor  in 
re  gravi.  Nam  valde  diversum  judicium  fe- 
rendum  estde  peccato  dubio  quam  de  certo; 
et  quia  in  rigore,  et  moraliter  loquendo,  di- 
cere  dubium  pro  cerlo,  mendacium  est  ;  con- 
fessio  autem  debet  esse  fidelis  et  vera.  Item 
in  judicio  quolibet  testis  interrogatus  non  po- 
test  ut  certam  affirmare  rem  sibi  dubiam, 
estque  id  ex  suo  genere  peccatum  mortale ; 
idem  ergo  in  ,pra?senti  dicendum  est.  Unde 
omnes  auctores  citati  sentiunt,  boc  esse  sim- 
pliciter*  necessarium  ,  quanquam  interdum 
possit  facile  excusari  pceuitens,  si  bona  fide, 
et  ex  quadam  simplicitate  aliter  confiteatur, 
ut  specialiter  advertuut  Cajetanus  et  Victoria. 
Oportet  tamen  considerare  hoc  dubium  tri- 
plex  esse  posse.  Primo,  an  de  illo  peccato 
alias  certo  facta  sit  confessio,  necne.  Secundo, 
cum  constet  de  facto,  dubium  esse  polest,  an 
sit  mortale  vel  veniale.  Tertio,  potest  esse  du- 
bium  de  facto.  In  primo  ergo  casu,  licet  quis 
possit,  non  tenetur  explicare  dubium  ;  quia 
factum  est  certum,  ct  an  fuerit  confessum, 
necne,  nihil  refert  ad  praesentem  confessio- 
nem  ;  in  aliis  vero  duobus  casibus  procedit 
dicta  doctrina. 

3.  Tertia propositio. —Terlia.  propositio  est, 
quando  materia  sic  est  dubia,  adjungendam 
esse  materiam  certam,  ne  sub  conditione 
tantum  perficiendum  sit  sacramentum  ;  hoc 
enim  vitandum  est  quoties  fieri  potuerit. 

Quale  debeat  esse  dubium  ut  ~hcec  olligatio 
oriatur. 

4.  Solum  superest,  ut  exponamus  quale 
debeat  esse  hoc  dubium,  ut  hsec  oriatur  obli- 
gatio.  Et  ratio  difficultatis  est ,  quia  homo  in- 
terdum  dicitur  dubitare,  quia  non  babet  cer- 
titudinern,  etiamsi  habeat  judicium  proba- 
bile,  quod  formidinem  non  excludat.  Ali- 
quando  vero  dicitur  homo  dubitare,  quia  nul- 
lum  assensum  proferre  potest  in  alterutram 
partem ;  et  tunc  maxirae  vi^etur  djffieile  obli- 


gare  hominem.  Primo,  quia  in  simili  dubio 
de  obligatione  praecepti,  non  tenetur  homo 
servare  prseceptum  ;  sed  in  prsesenti  si  homo 
dubitat  hoc  modo  de  suo  peccato,  conse- 
quenter  dubitat  de  obligatione  confitendi  il- 
lud  ;  ergo  non  tenetur  subjici  illi  obligationi. 
Secundo,  quia  hic  videtur  habere  locum  illud 
principium,  in  dubiis  melior  est  conditio  pos- 
sidentis  ;  sed  homo  possidet  bonam  famam  et 
libertatem  suam  ;  ergo  in  hoc  dubio  pra?fe- 
rendus  est,  ut  nihil  contra  se  agere  teneatur. 
Denique  si  hoc  dubium  negativum  sufficeret 
ad  banc  obligatiouem,  vix  esset  pax  in  con- 
scientiis,  quia  facillimo  negotio  oriuntur  haec 
dubia. 

5.  Respondetur  ad  quwstionem. — Respon- 
deo,  tres  gradus  posse  esse  in  hoc  genere  du- 
bii.  Primus  est,  quando  homo  probabiliter 
judicatunam  partem,  et  de  alia  nonhabet  ju- 
dicium  probabile,  sed  suspicionem  aliquam, 
vel  timorem,  aut  formidinem  ;  et  tunc  non 
est  dubium  quin  homo  possit  vel  debeat  se- 
qui  tale  judiciuru,  itaut  si  judicet  probabili- 
ter  se  peccasse  mortaliter,  vel  nunquam  esse 
confessum  tale  peccatum,  teneatur  illud  con- 
fiteri ;  et  e  converso  si  oppositum  judicat,  ex- 
oneretur  tali  obligatione.  Ratio  est  supra 
tacta,  quia  tale  judicium  est  sufficiens  ad  re- 
gulandam  humanam  actionem  ;  nam  ex  illo, 
quamvis  speculative  incertum  sit,  colligitur 
judicium  certum  practice  de  rectitudine  ac- 
tionis,  vel  omissionis,  sufficiens  ad  actiones 
humanas  ;  quia  major  certitudo  regulariter 
excedit  hominis  vires  ;  quod  a  fortiori  pate- 
bit  amplius  ex  sequenti  puncto. 

6.  Secundus  gradus  est,  quando  pro  utra- 
que  parte  habet  judicium  probabile,  quam- 
vis  in  alteram  cum  majori  vel  minori  proba- 
bilitate  inclinet  ;  et  tunc  videtur  res  dubia, 
quia  illud  est  probabile  dubium,  de  quo  loqui 
videntur  auctores,  et  prsesertim  Navarr.,  c. 
9,  n.  14.  Nihilominus  assero,  quoties  homo 
judicat  probabiliter  se  non  peccasse  mortali- 
ter,  vel  jam  esse  confessum  tale  peccatum, 
etiamsi  in  contrarium  habeat  conjecturas 
etiam  probabiles,  posse  conforraari  priori  ju- 
dicio,  ut  non  teneatur  tale  peccatum  confi- 
teri.  Ita  docuit  in  terminis  Sylvest.,  Confes- 
sio,  *2,  q.  2.  Ratio  vero  est,  quia  homo  in  re- 
bus  practicis  potest  sequi  opinionem  proba- 
bilem,  non  obstante  contraria  probabiii,  vel 
etiam  probabiliorL,  quando  inrebus  ipsisnon 
imminet  aliquod  periculum,  ut  latius  tracta- 
tur  in  materia  de  Conscientia,  I.  2,  q.  19  et 
20.  Etratio  est  illa  jam  tacta,  quia  raro  po- 


DISPUTAT.  XXII.  SECT.  X. 


50a 


test  homo  plcnam  certitudinem  de  rebus  as- 
aequi ;  et  ideo  iliud  judicium  pro  capacitate 
hominis  censetur  sufficiens  ad  inferendam 
practicamcertitudinem.  Et  hoc  etiam  confir- 
mant  omnes  rationes  dubitandi  positse.  Et  de- 
claratur  amplius  ;  nam  si  pcenitens  dicat  con- 
fessori  se  habere  tale  judicium  de  tali  pec- 
cato,  et  velle  sequi  illud,  confessor  debet 
conformari  illi  in  hoc,  sicut  in  aliis  rebus  pro- 
babilibus  ;  ergo  a  fortiori  poterit  poenitensil- 
hid  omittere.  Item,  si  a  principio  habuisset 
tale  judicium  circatalem  actum  de  quo  con- 
trovertitur,  an  sit  peccatum,  necne,  posset 
illud  sequi  sinepeccato,  et  quando  sunt  opi- 
niones  probabiles,  an  in  talicasutenear  con- 
fiteri  hoc  peccatum,necne,  possum  sine  pec- 
cato  id  omittere  ;  ergo  similiterin  dictocasu. 
7 .  Objectionilus  supra  positis  satisfit. — Re- 
gula,in  duoiis  melior  est  conditio  possidentis , 
declaratur. — Tertius  igitur  gradus  est,  quan- 
do  homo  habet  probabiles  rationes  dubi- 
tandi,  etnon  potest  determinari  adferendum 
judicium  probabile  pro  altera  parte ;  et  in 
hoc  eventn  procedit  proprie  communis  doc- 
trina,  et  de  illo  loquitur  Navarrus  supra,  et 
solum  probatur  rationibus  a  principio  factis. 
Ad  objectiones  vero  in  contrarium  respon- 
deo,  hujusmodi  hominem  in  illo  casunon  du- 
bitare  practice  de  obligatione  confitendi ,  ne- 
que  enim  ex  dubio  speculativo  semper  infer- 
turpracticum ;  nam  potius  est  certumin  hujus- 
modi  dubio  esse  sequendam  partem  securam 
et  tollentem  omne  periculum.  lllud  vero  prin- 
cipium,  quod  in  dubiis  melior  est  conditio 
possidentis,  non  recte  hic  applicatur,  quia 
non  obligatur  homo  ad  aliquid,  quod  exce- 
dat  dubium,  sed  solum  ad  dicendum  sub  du- 
bio  id  quod  dubium  est,  de  quo  proprie  lo- 
quendo  nullum  est  dubium,  quia  et  ipsum 
dubium  certum  est,  et  certum  est  etiam  in- 
tegritatem  hujus  judicii  postulare  cognitio- 
nem  hujusmodi  dubiae  conscientise  pceniten- 
tis  ;  unde  nullum  imponitur  onus,  quod  ip- 
sam  rationem  dubii  excedat,  et  alias  serva- 
tur  integritas  judicii.  Negatur  ergo  illa  con- 
sequentia  :  Dubitat  an  peccaverit  mortaliler; 
ergo  dubitat  an  confiteri  debeat  hujusmodi 
dubium  ;  nam  potius  hoc  ipso  quod  dubitat 
de  peccato  mortali,  certus  est  illud  dubium 
esse  dicendum  in  confessione. 


SECTIO   X. 


Utrum  sit  contra  valorem,  debitamque  confessio- 
nis  integritalem  aliquid  addere  prwter  facti  ve- 
ritatem. 

\.  Qjiid  sit  integritas. — Tntegritas  rei,  pro- 
pria  ac  perfecta  (ut  per  analogiam  ad  res  natu- 
rales  loquamur)  sicut  includit  consummatum 
numerum  partium  omnium,  quse  tali  rei  de- 
bitse  sunt,  ita  etiam  excludit  omnes  alias,  quai 
tali  rei  non  debentur,  eamque  monstrosam  po- 
tius  reddunt  quam  integram.  Ad  hunc  ergo 
modumdeintegritateconfessionisphilosopha- 
mur  ;  et  ideo,  postquam  visum  est  quid  re- 
quiratur,  ut  confessio  mutila  non  sit,  supe- 
rest  videndum  quid  sit  ab  illa  resecandum, 
ne  monstrosa  sit.  Est  autem  generaliter  ve- 
rum,  omnia  illa  quse  materia  confessionis 
non  sunt,  nec  ad  finem  ejus  quidquam  con- 
ferunt,  esse  a  confessione  resecanda,  etiamsi 
vera  sint,  quia,  cum  confessioni  non  sint  ne- 
cessaria,  nec  utilia,  eam  superflue  onerant, 
potius  quam  integrent  vel  perficiant.  Nihilo- 
minus  tamen  ex  hoc  solo  capite  nunquam 
iit  nulla  confessio,  neque  gravis  injuria  illi 
fit,  quandiu  veritas  narratur  ;  et  ideo  nihil 
aliud  in  speciali  circa  hoc  dicere  oportet,  nisi 
quod  haec  omnia  omittenda  sunt  quae  ad  con- 
fessionem  non  conferunt,  vel  ad  finem  ejus, 
posseque  saltem  venialiter  peccari  narrando 
superflua,  etiamsi  vera  sint.  Peccatum  autem 
grave  tunc  solum  hac  de  causa  misceri  posse, 
quando  vel  id  quod  dicitur  cedit  in  gravem 
injuriam  alterius,  vel  constituit  pcenitentem 
aut  confessorem  in  aliquo  gravi  periculo  pec- 
candi,  vel  denique  quotiesper  se  esset  grave 
peccatum,  etiamsi  extra  confessionem  dice- 
retur. 

2.  Quale  peccatum  sit  in  confessione  men- 
tiri. — Circa  tria  potesi  mentiri  in  confessione. 
— Tota  ergo  difficultas  prsesens  est,  quando 
mendacium  admiscetur,  et  ideo  videndum 
est  qualepeccatum  sit  in  confessione  mentiri, 
et  an  ex  hac  parte  possit  esse  nulla.  Duobus 
ergo  modis  potest  mendacium  contingere  in 
confessione  :  primo,  negando  quod  factum 
est ;  secundo,  affirmando  vel  confitendo  quod 
factum  non  est  ;  et  hoc  posterius  maxime  ad 
prsesens  pertinet,  obiter  tamen  etiam  expe- 
diemus  illud  primum.  Deinde  circa  tria  ge- 
nera  rerum  potest  in  confessione  mentiri : 
primo,  circa  eas  circumstantias  quee  nullo 
modo  pertinent  ad  materiam  confessionis  ; 
secundo,  circa  materiam  non  necessariam, 


506 

ut  sunt  peccata  venialia 

riam  necessariam,  ut  sunt  mortalia. 

3.  Circaprimum.  —  Circa  primum  genus 
rerum,  per  se  loquendo,  non  est  peccatum 
mortale,  nec  contra  valorem  confessionis  mi- 
scere  aliquod  mendacium,  sive  affirmando , 
sive  negando ;  sed  est  veniale  gravius  quam 
esset  simile  mendacium  extra  illum  actum. 
In  hoc  conveniunt  omnes  Doctores  citandi. 
Ratio  prioris  partis  est,  quia  illud  menda- 
cium  concomitanter  tantum  est  in  sacramen- 
to,  et  non  fit  materia  ejus,  et  ideo  nec  conti- 
net  gravem  injuriam.  Ratio  vero  alterius 
partis  est,  quia  heec  ipsa  concomitantia  est 
aliqualis  indecentia  contra  sacramentum. 

4.  Circa  secundum.  —  Cajetani  opinio  re- 
jicitur.  —  Circa  secundam  materiam  unum 
estcertum,  scilicet,  mentiri  in  materia  non 
necessaria  negando  factum,  non  esse  pecca- 
tum  mortale,  nec  contra  substantiam  sacra- 
menti.  In  quo  etiam  omnes  conveniunt,  quos 
statim  referemus,  prsesertim  Soto,  in  Opusc. 
de  Secreto,  memb.  2,  q.  7,  ubi  contrarium 
tribuitCajet.,  qui,  2.  2,  q.  69,  art.  1,  docere 
visus  est,  omne  mendacium,  etiam  alias  ve- 
niale,  dictum  in  judicio,  vel  externo,  seu  fo- 
rensi ,  vel  interno,  seu  sacramentali,  esse 
mortale.  Quse  sententia  est  sine  dubio  falsa  ; 
et  quod  attinet  ad  judicium  forense,  alibi 
tractanda  est ;  quod  vero  pertinet  ad  hoc  sa- 
cramentum,  ab  eodem  Cajetano,veldeclarata, 
vel  retractata  estin  Summ.,verbo  Confessio, 
conditione  ult.,  ut  non  procedat  in  casu posito, 
sed  intertio  statim  tractando.  Ratio  vero  hujus 
partis  clara  est,  quia  hoc  mendacium  non  est 
perniciosum,  neque  graviter  injuriosum  ipsi 
sacramento,  quia  cum  illo  stare  potest  vera 
materia  et  forma,  et  dispositio  necessaria  ad 
effectum  ;  et  alias  non  decipit  confessorem  in 
re  necessaria  et  gravi ;  ex  nullo  ergo  capite 
hic  probabiliter  apparet  malitia  mortalis. 

5.  Quin  potius  addo,  licet  omnes  auctores 
dicant  hoc  essepeccatum  veniale,  et  ita  ve- 
rum  sit  supponendo  essemendacium,  ut  for- 
tasse  regulariter  est,  saltem  ex  conscientia  er- 
ronea,tamen  si  quis  sciatprudenter  responde- 
re,  et  ad  mentem,quse  in  interrogante  esse  de- 
bet,  facile  posse  vitari  mendacium  et  peccatum 
veniale.  Nam,  quando  judex  non  interrogat  j  u- 
ridice,  non  mentitur  aliquis  negando  factum, 
etiamsi  illud  fecerit,  quia  non  censetur  simpli- 
citer  negare  se  fecisse,  sed  negare  ita  fecisse 
ut  teneatur  in  illo  foro  illud  revelare ;  nam  in- 
terrogatio  judicis  ut  sit  justa,  ita  intelligenda 
est,et  negatio  illi  cumproportiene  respondet; 


DISPUTAT.  XXII.  SEGT.  X. 
tertio,  circa  mate-  cum  autem  confessor  interrogat  in  hoc  sacra- 
mento,  interrogat  ut  judex  ;  si  ergo  interro- 
get  de  re  non  necessaria,  et  quam  poenitens 
revelare  non  tenetur,  potest  pcenitens  illam 
negare  absque  mendacio,  in  sensu  dicto  pro- 
portionaliter  applicato.  Hinc  vero  fit,  si  quis 
dicat  hoc  mendacium  non  interrogatus,  sed 
proprio  arbitrio,  non  posse  a  peccato  veniali 
excusari,neque a  mendacio,quia  nec  verba  ad- 
mittunt  alium  legitimum  sensum,  neque  esse 
potest  aliqua  rationabilis  causa  illum  inten- 
dendi,  aut  fingendi. 


Duhium  de  peccato  veniali  confesso,  et  non 
commisso. 

6.  Prima  opinio.  —  Ftmdamentum  primce 
opinionis.  —  Majus  vero  dubium  est,  quando 
mendacium  est  affirmativum  de  peccato  ve- 
niali,  quod  aliquis  non  commisit ;  et  tunc  si 
materia  illa  esset  totalis,  manifestum  esset 
sacrilegium,  et  peccatum  mortale,  quia  nul- 
lum  fit  sacramentum.  Sed  difficultas  est, 
quando  illa  materia  est  tantum  partialis,  sci- 
licet,  quia  inter  alia  vera  peccata  poenitens 
confitetur  aliquod  veniale,  quod  vere  non 
comrnisit.  Et  de  hoc  est  multorum  opinio, 
tale  mendacium  semper  esse  mortale  pecca- 
tum.  Unde  fit,  talem  confessionem  esse  nul- 
lamet  ex  defectu  doloris,  et  ex  defectu  in- 
tegritatis ,  quia  illud  ipsum  peccatum  non 
confitetur  pcenitens  ;  nam,  siillud  confitere- 
tur,  jam  destrueret  falsam  eonfessionem  ve- 
nialis  peccati.  Citalur  pro  hac  sententia  Ri- 
chard.  in  4,  d.  21,  art.  3,  q.  4,  sed  ibi  solum 
dicit  esse  peccatum.  Palud.  vero,  q.  2,  n.  12, 
addit  esse  mortale;  Bonav.,  2p.  distinctionis, 
a.  1,  q.  2,  obscurius  dicit  tollere  meritum  con- 
fessionis.  Latius  et  clarius  Cajet.  in  Summa, 
verb.  Confess.,  condit.  4;et  juxtaea  quse  ibi 
dicit,  intelligendum  videtur  quod  generalius 
dixit  2.  2,  q.  G9,  art.  1,  omne  mendacium  in 
confessione  esse  peccatum  mortale.  Tenet 
etiam  Ledesm. ,  2,  p.  4,  q.  5,  art.  4,  dub.  4, 
et  Arrailla,  verb.  Confessio,n.  5.  Fundamen- 
tum  esse  debet,  quia  supponere  forma?  sa- 
cramenti  materiam  falsam,  sive  integram, 
sive  partialem,  est  peccatum  mortale  ;  sed 
ita  fit  in  illo  casu  ;  ergo.  Major  patet,  primo, 
exemplo  a  simili,  si  quis  ad  consecrandum 
poneret  plures  hostias  ,  quasdam  triticeas, 
alias  hordeaceas  ;  nam  sine  dubio  peccaret 
mortaliler.  Secundo  ratione,  quia  efficitur 
forma  falsa,  quia  sensus  formse  est  univer- 
salis  respectu  materise  in  quam  cadit ;  ut  in 
exemplo  adducto  cum  dicitur  :  Hoc  est  cor- 


DISPUTAT.  XXII.  SEGT.  X. 


507 


ms,  etc,  illud,  hoc,  designat  totam  raate- 
riam  preesentem,  de  qua  falso  dicitur  esse 
eorpus ;  et  similiter  in  prajsenti  verbum  alsol- 
vo,  significat  absolutionem  ab  omnibus  pec- 
catisconfessis,quod  est  falsum,  sialiquodpec- 
catum  revera  commissum  non  fuit ;  nam  ab 
illo  nemo  absolvi  potest.  Unde  concludilur 
tertio,  hanc  esse  gravem  injuriam,  et  irre- 
verentiam  sacramenti ;  ergo  peccatum  mor- 
tale ;  nam  ex  suo  genere  tale  est,  cum  sit  sa- 
crilegium,  et  in  individuo  semper  habeat 
materiam  et  circumstantias  graves. 

7.  Nihilominus  est  secunda  sententia,  quee 
negat  esse  peccatum  mortale,  per  se  loquen- 
do,  hoc  est,  secluso  scandalo  et  contemptu. 
Tenet  Angelus,  verb.  Confessio,  \,  n.  16  et 
17;  et  Sylvestr.  ibi,  q.  8  ;  Soto,  d.  18,  q.  2, 
art.  4 ;  et  Petrus  Soto,  lect.  10  de  Pcenitent.; 
et  Navarr.,  c.  21,  n.  37.  Nobisque  necessa- 
rium  est,  consequenter  loquendo,  idem  sen- 
tire ;  nam  supra  diximus,  confiteri  aliquod  ve- 
niale  sine  proposito  einendee,  vel  dolore,  non 
esse  peccatum  mortale,  quando  non  est  ma- 
teria  integra ;  est  autem  eadem  ratio  utro- 
bique;  quia  etiam  illa  materia  est  suo  modo 
falsa,  et  quee  non  potest  informari  per  for- 
mam.  Unde  e  converso  sumimus  argumen- 
tum;  nam,  si  hoc  non  obstante,  illud  non  est 
peccalum  mortale,  neque  hoc  etiam  erit;ra- 
tio  vero  esse  debet,  quia,  licet  hoc  sit  sacri- 
legium,  tamen  materia  ejus  levis  est,  et  ideo 
ex  hoc  capite  est  veniale.  Minor  probatur, 
quia  imprimis  confessor  decipitur  in  re  ]evi. 
Deinde  ille  defectus  vel  falsitas  est  in  materia 
non  necessaria,  et  quee  non  excludit  mate- 
riam  necessariam ,  quia,  non  obstante  illo 
mendacio,  potest  quis  integre  et  cum  vero 
dolore  confiteri  omnia  mortalia  peccata.  De- 
nique  non  omnino  repugnat  veritati  formee. 

8.  Satisfit  contrario  fundamento. —  In  quo 
est  advertenda  differentia  inter  formam  Eu- 
charistite  et  hujus  sacramenti;  nam  illa  per 
se  primo  respicit  materiam,  et  illam  designat, 
et  effectum  circa  illam  significat ;  unde  qua- 
cunque  ratione  supponatur  materia  falsa,  et 
falsificaturforma,  et  substantialis  effectus  im- 
peditur  ;  forma  vero  hujus  sacramenti  per  se 
primo  significat  personam,  et  effectum  circa 
illam,  ut  patet  exillis  verbis  :  JEgo  te  alsolvo; 
et  principaliter  significat  effectum  gratiee  re- 
missivee  peccati,  qui  non  impeditur,  etiamsi 
aliquod  peccatum  veniale  remissibile  non  sit, 
ex  falsitate  vel  indispositione  poenilentis  ; 
ergo  non  obstante  illo  defectu,  potest  forma 
esse  vera,  et  remittere  omnia  mortalia.  Quod 


satis  est,  ut  homo  simpliciter  absolvi  dicatur, 
sicut  dicitur  simpliciter  justus,  qui  habetgra- 
tiam,  etiamsi  habeat  venialia  peccata.  Et  po- 
testhoc  declarari  a  simili.  N^m  si  quis  incon- 
ficiendo  baptismate  misceret  aquae  naturali 
guttam  aquae  rosaceee,  quae  est  falsa  materia, 
nihilominus  conficeret  verum  sacramenlum, 
et  formam  in  vero  sensu  proferret;  unde, per 
se  loquendo,  non  peccaret  mortaliter,  si  abs- 
que  errore  vel  intentione  falsi  ritus,  indiscre- 
ta  devctione  id  faceret ;  ergo  similiter  in  pree- 
senti.Unde  simul  responsum  est  fundamento 
contrario. 

9.  Limitatio  quorumdam  reprolatur. — Ali- 
qui  vero  hoc  limitant ,  nisi  pcenitens  hoc 
mendacium  dicat,  intendendo  ut  peccatum  il- 
lud  sit  materia  absolutionis.  Sed  non  oportet 
hocaddere,quia,  licetpcenitensinhocintendat 
decipere  confessorem,  non  peccabit  mortali- 
ter,  et  hoc  probant  omnia  adducta;  nec  po- 
test  aliter  intendere  quod  sit  materia  absolu- 
tionis  in  re  ipsa,  sed  quod  putetur  esse;  et 
hoc  dicimus  non  esse  mortale. 

10.  Tertium  circa  quod  potest  mentiri. — 
Dulium.  —  Sylvestri  responsio.  —  Circa  ter- 
tium  de  mendacio  in  materia  necessaria,  sci- 
licet,  peccalo  mortali  non  confesso,  certum 
est  ex  omnibus  supradictis,  mendacium  ne- 
gativum  in  tali  materia  semper  esse  mortale 
contra  substantiam  sacramenti.  Nam,  si  quis 
neget  fecisse  mortale  peccatum,  quod  fecit, 
directe  et  formaliter  tollii  integritatem ;  sup- 
ponimus  enim  nullam  habere  legitimam  ex- 
cusationem  ad  occultandum  illud,  alias  jam 
hic  etnunc  non  esset  materia  necessaria.  Du- 
bium  ergo  estdemendacioaffirmativo,  ansci- 
licet,  se  accusare  de  peccato  rnortali  quod  non 
commisit  ,  etiam  partialiter,  sit  peccatum 
mo?tale.  In  quo  ex  omnibus  auctoribus  cita- 
tis,  solum  invenio  Sylvestrum  insinuantem 
hanc  etiam  esse  materiam  levem,  ac  proinde 
peccatum  veniale.  Ratio  est,  quia  non  est 
mendacium  perniciosum;  quamvis  enim  pce- 
nitens  decipiat  confessorem  ,  tamen  decipit 
contra  se,  ideoque  non  facit  illi  gravem  inju- 
riam;  sibi  autem  non  potest  inferreinjuriam; 
neque  etiam  infert  sibi  grave  nocumentum 
contra  charitatem  propriam,  quia  vel  est  do- 
minus  famoe  sure,  vel  illainfamatio  in  confes- 
sione  reputatur  levis,  respectu  ejus  qui  potest 
cedere  juri  suo;  et  seepe  etiam  esse  potest  le- 
vis  ex  materia,  quia  in  aliqua  persona  pecca- 
tum  aliquod  mortale  non  est  gravis  infamia. 
Neque  etiam  respectu  sacramenti  videtur  gra- 
vis  injuria,  propter  dicta  in  peccato  veniali. 


508  DISPUTAT.  XXII 

11.  Contraria  sentenlia  probatur.  —  Nihi-    — 
lominus  contraria  sententia  tenenda  est ;  nara 
per  se,  et  seclusa  ignorantia  invincibili,  hoc 
est  peccatum  mortale,  et  consequenter  contra 
substantiam    sacramenti.    Quod   tenent  re- 
liqui  auctores  citati,  et  preeterea  Bonaven- 
tura,  d.  17,  qusest.  ult. ;  Adrian.  in  4,  queest. 
5  de  Confess.  ,  dub.  ult.  ;  Sylvest. ,  verb. 
Mendacium  ,  num.  3 ;    Soto ,  lib.  5  de  Jus- 
titia,  q.  6,  art.  1,  et  q.   10,  art.  2;  et  Vic- 
toria  in  Summ.,  n.  130;  et  Navarr.,  c.  27, 
n.  248.  Fundamentum  contrarium  est,  quia 
illa  est  materia  gravis  sacrilegii.  Quge  gravi- 
tas  declaratur  primo  ex  eo  quod  illa  est  dece- 
ptio  in  materia  necessaria  sacramenti.   Se- 
cundo,  quia  in  omni  judicio  mendacium  in 
iis  quee  pertinent  ad  substantialem  causam , 
decipiendo  judicem  in  eis,  est  peccatum  mor- 
tale,  ut  latius  traditur  in  2.  2,  loco  supra  ci- 
tato.  Tertio,  quia  hoc  modo  redderetur  val- 
de  incerta  tota  notitia,  quam  confessor  acci- 
pit  de  conscientia  pcenitentis,  quantum  ad 
numerum,  vel  speciespeccatorum  mortalium, 
nec  tenerentur  pcenitentes  examinare  con- 
scientiam,  ut  certum  numerum  dicerent,  quia 
pro   suo  arbitrio  possent  illum  augere  sine 
peccato  mortali.  Quse  omnia  non  sunt  similia 
in  peccato  veniali,  et  ideo  non est  sirnilis  ratio. 
Hsec  autem  resolutio  intelligenda  est  per  se; 
nam  interveniente  ignorantia  et  bona  fide, 
clarum  est  posse  poenitentem  non  peccare  in 
hoc,  et  consequenter  facere  confessionem  va- 
lidam  ;  quo   modo   possunt   excusari   multi 
simplices  ,  qui  putant  non  male  facere  di- 
cendo  plura  quam  fecerunt. 


SECTIO  XI. 

Utrum  sit  de  necessitate  et  integritate  confessicuiis, 
ut  pcenitens  prxmittat  diligens  examen  acl  confi- 
tenda  omnia  peccata. 

1 .  Haec  queestio  moralis  est,  et  prudentiam 
magis  quam  scientiam  requirit.  Disputant  il- 
lam  Theologi,  d.  17,  ubi  breviter  Scotus, 
art.  2;  Gabr. ,  q.  1;  et  Major,  q.  8;  Cajet., 
tom.  1  Opusc,  tract.  5,  q.  3;  Victor.in  Sum., 
n.  178;Ledesma,  2,p.4,  q.  5,  art,  5;  Soto,  d. 
18,  q.  2,  art.  4,  ad  ultimum ;  Cano  in  dict.  Re- 
lect.,  p.  5;  Petrus  Soto,  lect.  10  de  Confess.; 
Navarr.  in  Sum.,c.  9,  n.  16,  et  in  c.  Fratres, 
de  Pcenit.,  d.  5,  n.  66  et  seqq. ;  Sylvest.,  verb. 
Confessio,  1,  q.  3;  etRuard.,  art.  5.  Ex  qui- 
bus  duo  colliguntur,  in  quibus  resolutio  hu- 
jus  queestionis  consistit. 

2.  Necesse  esse  moralem  diligentiam  adhibere. 


SECT.  XI. 
—  Primum  ergo  certum  est ,  esse  de  necessi- 
tate  confessionis,  ut  pcenitens  moralem  faciat 
diligentiam,  ut  integre  confiteri  possit ;  quod 
intelligendum  est,  quando  quis  habet  con- 
scientiam  peccatorum  mortahum  ,  in  quibus 
requiritur  integritas.  Et  colligitur  aperte  ex 
Concil.  Trid.,  dict.  cap.  5,  dicente  :  Constat 
autem  in  Ecclesia  nihil  aliud  a  pcenitentibus 
exigi ,  quam  ut  postquam  quis  diligentius  se 
excusserit ,  et  conscientice  sua?  sinus  omnes  et 
latebras  exploraverit  ,  ea  peccata  con/iteatur , 
quibus  se  Dominum  offendisse  meminerit ;  illa 
ergo  diligentia  a  pcenitentibus  exigitur.  Ratio 
vero  est,  quia  qui  preecipit  aliquem  actum , 
preecipit  media  per  se  necessaria  ad  illum  ef- 
ticiendum  ;   sed  confessio   integra  omnium 
peccatorum  mortalium  preecipitur,  ad  quam 
moraliter  loquendo,  necessaria  est  heec  dili- 
gentia ;  ergo.  Confirmatur ,  quia  absolutio, 
per  se  loquendo,  cadere  debet  in  omnia  pec- 
cata  mortalia,  et  ideo  de  eisdem  etiam  debet 
esse  confessio  ,  per  se  loquendo  ;  unde  solum 
excusatur  aliquis  ,  et  per  accidens  remittitur 
peccatum  sine  confessione  illius ,  quando  in- 
culpabiliter  seu  propter  ignorantiam  invinci- 
bilem  omittitur  ;  non  potest  autem  dici  igno- 
rantia   invincibilis  ,    ad   quam   expellendam 
nulla  diligentia  et  examinatio  facta  est ;  ergo. 
3.  Secundo  est  certum,  hanc  diligentiam 
non  requiri  eamdem  in  omnibus  ,  nec  posse 
certa  aliqua  mensura  definiri  aut  prsescribi ; 
sed  tantum  dici  posse,  eam  prudenter  adhi- 
bendam  esse,  quee  moraliter  sufficiat,  conside- 
rata  capacitate  pcenitentis,  consuetudine  pec- 
candi,  diuturnitate  temporis,  et  aliis  circum- 
stantiis.  Cavenda  tamen  sunt  extrema,  utsci- 
licet,  nec  nimium  onerentur  conscientiee,  vel 
reddantur  nimis  anxiee  et  sollicitee  ;  non  enira 
est  necessaria  summa  diligentia,  quee  ab  ho- 
mine  adhiberi  potest ;  quia  nulla  ratione  vel 
auctoritate  hoc  probari  potest ,  et  posset  in- 
terdum  inquietas  reddere  conscientias  ,  quod 
est  contra  finem  hujus  sacramenti.  Propter 
quod  dixit  Navarr.  supra,  n.  72,  nimiam  in 
hoc  sollicitudinem  interdum  posse  esse  ma- 
lam  et  inordinatam.  Neque  etiam  sufficit  le~ 
vissima  diligentia,   sed  talis  adhibenda  est, 
qualem  homo  adhibere  solet  in  re  gravi,  et 
quae  illi  maxime  cordi  est. 

4.  Utrum  necesse  sit  extraordinariam  ad- 
hidere  diligentiam.  —  Solet  vero  hoc  loco  in- 
quiri  an  teneatur  poenitens  extraordinariara 
aliquara  diligentiam  adhibere,  ut,  verbi  gra- 
tia,  scribere  peccata ,  vel  quando  ea  recogi- 
tat,  vel  quando  ea  committit,  si  probabiliter 


DISPUTAT.  XXIJI.  SECT.  I. 


509 


credit  ea  oblivioni  csse  tradenda  nisi  scriban- 
tur.  Respondetur  ex  communi  sententia ,  ne- 
minem  obligari  ad  hujusmodi  extraordina- 
riam  diligentiam ,  et  preesertim  ad  hanc  de 
scribendis  peccatis,  quia  scriptura  est  de  se 
publieum  instrunientum,  ct  subjacet  pericu- 
lis.  Propter  quod  Soto  non  tantum  negat  hoc 
esse  necessarium,  verum  esse  consulendum. 
Cajetan.  vero  ,  verb.  Confessio,  condit.  11, 
dicit  hoc  non  esse  necessarium  ,  esse  lamen 
utile,  ubi  defectus  memorise  timetur ;  quod 
videtur  certum,  si  prudenter  fiat  ;  quia  est 
diligentia  de  se  non  mala  ,  et  alias  ordinatur 
ad  bonum  finem. 

5.  Utrum  hcec  diligentia  possit  suppleri 
confessore  interrogante. —  Secundo  inquiri  po- 
test  an  heec  diligentia  vel  defectus  illius  pos- 
sit  interdum  suppleri  a  confessore  interro- 
gante  et  scrutante  conscientiam  pcenitentis. 
Rcspondetur,  interdum  posse  ex  hac  parte 
multum  suppleri,  quando  speratur  interro- 
gationibus  confessoris  juvandum  esse  pceni- 
tentem.  Imo,  si  pcenitens  non  est  tantee  ca- 
pacitatis,  ut  solus  per  se  possit  suam  con- 
scientiam  sufficienter  discutere,  non  est  co- 
gendus  ut  inutiliter  in  eo  laboret,  et  defati- 
getur.  sed  potest  juvari  industria  confessoris; 
et  e  converso,  quando  confessorcognoscit  ta- 
lem  conditionem  pcenitentis,  debet  suis  in- 
terrogationibus  supplere  defcctum  ejus,  quia 
uterque  debet  diligentiam  suo  muneri  ac- 
commodatam  preestare  ;  heec  autem  est  quee 
in  illo  eventu  est  moraliter  necessaria.  Sed 
non  ideo  existimandum  est  posse  pcenitentes 
imparatos  accedere,  prajsertim  si  confessio- 
nes  post  aliquod  longum  tempus  fiant,  quia 
fere  impossibile  est  ut  repente  inlevrogati, 
et  nulla  preehabita  recogitatione,  eorum  re- 
cordenlur  de  quibus  interrogantur.  Semper 
ergo  preemittenda  est  aliqua  moralis  diligen- 
tia  pro  captu  pcenitentis  ;  quando  vero  illa 
non  sufficit,  industria  confessoris  juvandus 
est.  Quid  vero  in  hac  parte  teneatur  facere 
confessor,  dicemus  infra  agentes  de  obliga- 
tionibus  iilius. 

DISPUTA.TIO  XXIII. 

DE  INTEGRITATE  FORMALl   C0NFESSI0NIS   EJUSQUE 
DEFEGTU. 

Supponimus,  integram  confessionem  pec- 
catorum  omnium ,  quee  in  re  ipsa  com- 
missa  sunt,  non  ita  esse  necessariam  ad  hoc 
sacramentum  conficiendum,  ut  in  nullo  ca- 


su  ahter  fieri  possit.  Hoc  enim  interest  inter 

confessionem  integram,  et  confessionem   ab- 

solute,  quod  confessio  est  omnino  necessa- 

ria,  ita  ut  propter  nullam  causam  vel  neces- 

sitatem  sine  illa  possit  sacramentum   perfiei, 

quia  sine   confessione   nulla   est   accusatio, 

unde  nec  potest  esse  judicium.  Item  sine  con- 

fessione  non  constat  confessori  de  culpa,  vel 

dispositione  poenitentis  in  hoc  foro,   et  ideo 

nulla  ratione  potest  eum  absolvere  ;   et  ideo 

confessio  simpliciter  dicta  omnino  essentialis 

est.  Confessio  autemintegra  peccatorum  om- 

nium  quee  in  re  sunt,  non  est  ita  necessaria, 

quia  sine  illa    potest  esse   vera   accusatio, 

veraque    conscientiee   manifestatio  ;  sed  est 

per  serequisita  quando  fieri  potest,  ex  divi- 

no  preecepto  incluso  in  ipsa   institulione  hu- 

jus  sacramenti.  Quapropter,  sicut  necessitas 

preecepti  moralis    est,  quee  non  obligat    ad 

impossibile,  ita  etiam  necessitas  hujus  inte- 

gritatis  materialis  moralis  est ;  et  ideo  locum 

nonhabet,quandotalisintegritas  exhiberi  non 

potest ;  alioqui  non  fuisset  hoc  sacramentum 

convenienter  institutum,  tum  quia  frequentes 

casus  occurrunt,  in  quibus  homo  non  habet 

locum  integram  confessionem  faciendi,  cum 

tamen  extreme  indigeat  hoc  remedio  ad  sa- 

lutem  necessario  ;  tum  etiam   quia  in  ordi- 

nariis   confessionibus  multa  memoria  exci- 

dunt,  quee  in  confessione  omittuntur,   et  ita 

ordinarius  usus  confessionis  esset  humano 

modo   impossibilis,  si   materialis  integritas 

esset  absolute  necessaria.   Atque  ita  omnes 

Theologi  unanimi  consensu  docent,  quoties 

homo  ex  rationabili  causa   excusatur  ab  in- 

tegritate  materiali,   formalem  sufficere.   Illa 

antemcausa  rationabilis  ex  aliqua  impossibi- 

litate  semper  nascitur,queeimpossibilitas  pro- 

venire  potest,  velexabsolutanecessitate  arti- 

culi  mortis,  vel  ex  alia  morali  causa,  vel  ex 

ignorantia,  seu  naturali  oblivione,  de  quibus 

sigillatim  dicemus  ;  ac  tandem  videbimus  an 

integritas  formalis  sit  omnino  necessaria. 

SECTIO  I. 

An  propter  instans  mortis  periculum  sufficiat  con- 
fessio,  tantum  integra  formaliter,  et  quomodo 
facienda  sit. 

1.  Tribus  casibus  potest  quis  non  confiteri 
omnia  peccata.  —  Ex  tribus  capitibus  contin- 
gere  potest,  ut  pcenitens  instante  morte  non 
confiteatur  omnia  qure  in  re  commisit.  Pri- 
mo,  ex  defectu  vitee  propriee;  secundo,  ex 
consortio  aliorum  existentium  in  simili  peri- 


510 


DISPUTAT.  XXIII.  SECT.  I. 


culo,  ut,  verbi  gratia,  in  naufragio ;  tertio,  ex 
parte  ipsius  sacerdotis,  quia  vel  ejus  mors 
etiam  imminet,  et  non  est  alius  minister,  vel 
certe  quia  timet  grave  contagium  et  mortis 
periculum,  si  longo  tempore  talem  eegrotum 
audiat.  Et  in  his  omnibus  dicendum  est,  si 
vera  necessitas  intercedat,  posse  absolutio- 
nem  dari  ante  consummatam  integram  con- 
fessionem  materialiter;  nam  illa  confessio 
quse  tunc  pro  temporis  et  circumstantiarum 
opportunitate  fieri  potest,  formaliier  est  inte- 
gra.  Quod  satis  patet  ex  fundamento  initio 
posito,  quod  prseceptum  morale  non  obligat 
ad  impossibile,  vel  simpliciter,  vel  moraliter; 
sed  in  bis  omnibus  casibus  intervenit  impos- 
sibilitas,  vel  absoluta,  vel  moralis  aliter  con- 
fitendi ;  ergo  preeceptum  non  amplius  obli- 
gat ;  ergo  talis  confessio  est  formaliter  inte- 
gra.  In  bis  ergo  omnibus  casibus  sufficiet  ea 
dicere  quee  pro  temporis  opportunitate  et  ra- 
tione  periculi  dici  potuerint. 

2.  Necesse  est  dari  materiam  certam.  — 
Quid  observandum  iri  pracci.  —  Illud  tamen 
semper  observandum  est,  ut,  quoad  fieri  po- 
tuerit,detur  materia  certa,  et  non  dubia,  tum 
quia  religio  sacramenti  id  postulat ;  tum  etiam 
quia  charitas  etiam  hoc  postulat,  in  illo  maxi- 
me  articulo,  et  ideo  quoties  potuerit  dari  par- 
ticularis  materia  alicujus  peccati  in  specie,  id 
non  debet  preeterrnitti.Existirno  etiam  neces- 
sarium  esse,  si  poenitens  habeat  materiam  ne- 
cessariam,  illam  potius  confiteri  quam  non 
necessariam,  cum  tam  brevi  tempore  possit 
dici  peccatum  mortale  quam  veniale,  et  alio- 
qui  debeat  praeceptum  impleri  in  necessariis, 
quantum  potuerit.  Erit  etiam  optimum  con- 
silium,  si  sint  multa  peccata  mortalia,  illud 
confiteri  quod  maxime  gravat  conscientiam, 
vel  in  quo  pcenitens  maxime  indiget  consilio 
confessoris,  quamvis  non  videatur  hoc  esse 
simpliciter  sub  preecepto  in  illo  articulo,  quia 
cum  omnia  mortalia  sint  necessaria  materia, 
quodlibet  eorum  sufficiet.  Preesertim,  quia 
perturbatio,  quee  in  tali  articulo  esse  solet, 
non  semper  relinquit  hominem  satis  liberum 
ad  cogitandum  de  hujusmodi  comparatione. 
Denique  in  praxi  observandum  est,  ut  si  pce- 
nitens  absolvatur  propter  probabilem  timo- 
rem  mortis  ante  perfectam  confessionem,  et 
non  statim  mors  sequatur,  continuetur  con- 
fessio  donec  integre  fiat,  si  tempus  concedi- 
tur ;  nam  hoc  semper  est  per  se  necessarium, 
et  ideo  implendum  qnantum  fieri  potest , 
preesertim  durante  periculo;  et  finita  con- 
fessione  iterum  danda  est  absolutio  ;  novum 


enim  sacramentum  et  a  priori  distinctum  per- 
ficitur. 

3.  Qucestio  gravis.  —  An  sufficiant  signa 
contritionis  ad  prcebendam  absolutionem.  — 
Prima  sententia  negativa.  —  His  posilis,  su- 
perest  queestio  gravis,  quse  locum  habet  so- 
lum  in  eo  casu  in  quo  necessitas  oritur  ex 
parte  ipsius  pcenitentis,  et  quando  jam  loqui 
non  potest,  et  vix  aliquid  sentire,  an,  si  in  eo 
casu  non  possit  speciale  aliquod  peccatum 
explicare,  neque  confessor  per  interrogatio- 
nes  vel  signa  possit  ab  eo  aliud  intelligere, 
quam  peccasse,  et  desiderare  absolvi,  an  id 
sufficiat,  ut  absolvendus  sit.  Quod  aliis  verbis 
queeri  solet,  an  sufficiant  signa  contritionis 
ad  preebendam  absolutionem.  In  qua  re  prima 
sententia  negat,  quam  tenet  Soto  in  4,  d.  18, 
q.  2,  art.  5;  et  Ledesma,2,  p.  4,  q.  9,  art.  5, 
dub.  2;  Cano,  dict.  Relect.,  p.  5.  Idemque 
videtur  sentire  Navarr.  in  Sumrn.,  cap.  26, 
n.  27,  cum  Abulense,  quem  citat,  Matth.  16, 
q.  47,  sed  fortasse  loquilur  in  alio  sensu  in- 
fra  declarando. 

4.  Ratio  preecipua  est,  quia  illa  non  est 
confessio;  ubi  autem  non  est  confessio,  ne- 
que  absolutio  esse  potest.  Antecedens  patel, 
quia  per  illam  nulla  notitia  datur  confessori, 
quam  antea  nonhaberet;  omnes  enim  scimus 
esse  peccatores.  Unde  Conc.  Trid.,  sess.  14  , 
cap.  5,  ex  eo  quod  confessor  non  potest  ferre 
judicium  causa  sibi  incognita,  colligit  confes- 
sionem  in  genere  non  sufficere,  sed  esse  ne- 
cessariam  in  specie ;  ergo  supponit  per  ge- 
neralem  confessionem  nullam  notitiam  dari 
confessori;  sed  illa  tantum  est  vera  confessio, 
quee  confert  notitiam  confessori  ;  ergo  illa 
non  est  confessio.  Secundo  per  illam  nihil 
proponitur,  quod  directe  possit  remitti  per 
absolutionem  ;  ergo  non  est  illa  materia  ca- 
pax  talis  forraae.  Patet  consequentia  ,  quia  si 
absolutio  nihil  remittit  directe,  neque  etiam 
indirecte  id  faciet,  quia  hoc  supponit  illud  , 
sicut  id,  quod  est  per  accidens,  supponit  ali- 
quid  per  se  ;  ergo  nihil  omnino  remittet,  quia 
non  est  alius  modus  remissionis.  Antecedens 
vero  patet,  quia  actiones  sunt  circa  particu- 
laria;  ibi  autem  nulla  materia  particularis 
proponitur.  Deinde,  quia  vel  remittuntur  di- 
recte  omnia  peccata  in  specie,  et  hocdici  non 
potest,  quia  de  illis,  ut  sic,  non  fit  confessio, 
et  illud  tantumdirecteremittitur,  quod  subji- 
citur  clavibus  per  confessionem.  Cujus  etiam 
argumentum  est,  quia  manet  obligatio  iterum 
confitendi  illa,  ut  directe  remittantur.  Quee 
rationes  probant  etiam  de  quolibet  in  parti- 


DISPUTAT.  XXIII.  SECT.  1. 


oll 


culari.  Et  prseterea,  quia  non  est  major  ratio 
de  uno  quam  de  alio.  Vel  solum  remittitur  di- 
recte  peccatum,  ut  sic  ;  et  lioc  etiam  non  est 
verisimile,  quia  peccatum  in  communi  non 
est  remissibile.  Tertio,  quia  illa  materia,  quee 
11  on  suflicit  ad  ferendum  aliquod  prudens  ju- 
dicium  de  causa,  non  est  sufficiens  materia 
judicii;  sed  ita  est  in  praesenti,  quiajudicium 
prudentiale  fertur  practice  ex  particularium 
cognitione  ;  ergo  ubi  non  datur  cognitio  ali- 
cujus  rei  particularis,  non  habet  locum  judi- 
cium  prudentiee  ;  ergo  neque  absolutio. 

5.  Contraria  sententia  probabilior  judicatur, 
et  in  pracci  servanda.  — Niliilominus  contra- 
•riam  sententiam  probabiliorem  censeo,  et 
practice  securam,  imo  et  exercendam.  Signi- 
ficat  illam  Palud.,  d.  21,  q.  2,  art.  2,  dicens, 
materiam  sacramenti  pcenitentiee  esse  confes- 
sicnem  peccatorum  in  particulari  vel  in  ge- 
nerali,  quando  aliter  fieri  non  potest.  Tenet 
etiam  Anton.,  3  p. ,  tit.  10,  c.  2;  Sylvest.  , 
verb.  Confessor,3,  q.  43;  Angelus,  verb.  Con- 
fessor,  4,  n.  8;  Medina,  Cod.  deConfess.,  q.  de 
Peccatis  oblitis;  Ruard.,  a.  3  contraLutherum; 
et  Corduba,  lib.  5  de  Indulgentiis,  q.  39.  Et 
fundaturmaxime  heec  sententiain  Decretis  et 
Conciliis,  quee  supra  adduxi,  ut  ostenderem 
posse  absolvi  pcenitentem,  etiamsi  sacerdoti 
non  constet  de  ejus  confessione,  nisi  per  tes- 
timonium  aliorum  ;  nam  iila  loquuntur  in  eo 
casu  quo  pcenitens  tantum  demonstravit  si- 
gna  pcenitentiee  et  voluntatem  confitendi,  ut 
aperteconstabiteaattentelegendo.Quodetiam 
Doctores  contrariee  sententiee  non  negant,  et 
ideo  conantur  exponere  illa  non  loqui  de  ab- 
solutione  sacramentali,  cujus  oppositum  su- 
pra  etiam  ostendi. 

6.  Secundo  argumentor  ratione,  quia  illa 
est  vera  accusatio  in  hoc  foro  sacramentali ; 
ergo  potest  esse  sufficiens  materia,  ut  perfi- 
ciatur  judicium,  quando  accusatio  magis  in- 
tegra  fieri  non  potest.  Probatur  antecedens 
primo,  quia  accusatio  interior,  quam  homo 
facitDeo  per  generalem  recognitionem  offen- 
sionis  divinee,  est  adeo  vera,  ut  si  accedat 
perfecta  detestatio,  sufficiat  ad  remissionem 
peccati,  ut  in  superioribus  dictum  est ;  ergo 
similis  exterior  confessio  facta  homini,  ut  lo- 
cum  Dei  tenenti,  habebitveram  rationem  ac- 
cusationis,  quando  major  fieri  non  potest. 

7.  Secundo,  per  illam  datur  confessori  spe- 
cialis  notitia,  quam  antea  non  habebat,  tum 
quia  prius  non  sciebat  in  hoc  foro,  et  postea 
scit ;  tum  etiam,  quia  aliud  est  scire  alterum 
peccasse,  aliud  vero  est  scire  alterum  reco- 


gnoscere,  et  cum  dolore  subjicere  clavihus 
sua  peecata,  ut  remittantur ;  et  heec  notitia 
specialis  ibi  confertur.  Unde,  licet  illa  confes- 
sio  quoad  materiam  remotam  dicatur  genc- 
ralis,  quoad  proximam  est  particularis ;  nam 
hic  et  nunc  cum  talibus  circumstanliis  fit ; 
ergo  nihil  ibi  deest  ad  veram  rationem  accu- 
sationis.  Nam  quod  ex  parte  rei  de  qua  fit 
accusatio,  debeat  esse  distincta,  et  quod  hoc 
omnino  sit  de  essentia,  nulla  sufficienti  ra- 
tione  probatur.  Neque  etiam  ex  Concilio  Tri- 
dentino  colligitur,  alioqui  pari  ratione  proba- 
retur,  integram  confessionem  omnino  neces- 
sariam  esse  ;  sicut  ergo  quoad  hanc  partem 
loquitur  Concilium  perse,  et  quandofieri  po- 
test,  ita  etiamquoadillam  de  confessione  pec- 
catorum  in  generali. 

8.  Quod  tertio  sic  declaro  ;  nam  confessio 
aliqua  generalis  potest  interdum  esse  de  ne- 
cessitate  hujus  sacramenti  tanquam  materia 
saltem  partialis,  ut  sumitur  ex  D.  Thoma  in 
4,  d.  21,  q.  2,  arl.  1,  ad  1,  et  art.  2,  nam  si 
quis  recordetur  se  peccasse  mortaliter,  obli- 
tus  est  autem  cujus  speciei  fuerit  peccatum 
illud,  debet  saltem  confiteri  se  peccasse  mor- 
taliter,  quod  etiam  notavit  Navarr.  in  Summ., 
c.  10,  n.  7,  ex  Majori  in  4,  d.  17,  q.  3.  Unde 
conficitur  ratio ;  nam  materia  quee  est  par- 
tialis ,  quando  aliee  partes  adhiberi  pos- 
sunt,  erit  sufficiens  et  totalis,  quando  plus 
dici  nonpotest;  sed  heec  generalis  confessio 
potest,  ut  debet,  esse  aliquando  materia  par- 
tialis  ;  ergo  si  plus  dici  non  possit,  etiam  ut 
totalis  sufficiet.  Imo  etiam  seeluso  arliculo 
mortis,  si  homo  non  habeat  conscientiam  al- 
terius  peccati  mortalis,  videri  potest  illa  ma- 
teria  sufficiens  in  eo  casu,  quia  homo  non 
tenetur  confiteri  venialia  ;  ergo,  si  dicat  se 
peccasse  mortaliter,  oblitum  autem  esse  in 
qua  specie,  satisfaciet,  eritque  absolvendus, 
quanquam  propter  certitudinem  melius  sit 
addere  aliquod  veniale  peccatum  in  specie. 
Dicetur  fortasse,  confessionem  peccati  mor- 
talisjamesse  aliquo  modo  specificam,  et  ideo 
non  esse  simile  ad  concludendum  de  gene- 
rali  confessione  peccati,  ut  sic.  Respondeo, 
siargumenta  prioris  opinionis  aliquid  pro- 
bant,  eeque  procedere  de  genere  (ut  ita  di- 
cam)  subalterno,  vel  supremo;  quod  si  de 
illo  non  probant,  etiam  de  hoc  non  proce- 
dunt  ;  ergo  non  erit  cur  negemus  in  casu 
necessitatis  illam  materiam  etiam  generalis- 
simam  esse  sufficientem. 

9.  Sed  preeterea  urgeo  ulterius  idem  argu- 
mentum  ;  nam  si  quis  certo  scit  se  peccasse 


512 


DISPUTAT.  XXIII.  SECT.  I. 


aliqua  cogitatione,  dubitet  autem  et  ignoret 
in  quamateria,  et  cum  quanta  gravitate,mor- 
taline,  an  veniali,  potest  et  debet  illud  con- 
fiteri  sicut  habet  in  conscientia,  et  tamen 
illa  confessio  habet  generalitatem  abstrahen- 
tem  a  peccato  mortali  et  veniali  ;  ergo  con- 
fessio  sic  etiam  confusa  et  generalis  potest 
esse  partialis  materia ;  et  redit  idem  argu- 
mentum,  quod  si  ordinarie  potest  esse  par- 
tialis  materia,  in  extrema  necessitate  possit 
esse  totalis.  Adde,  si  fingamus  in  eo  casu  non 
habere  pcenitentem  conscientiam  cerlam  al- 
terius  peccati  in  particulari,  fore  absolven- 
dum  propter  dubium  peccati  mortalis,  cum 
certitudine  alicujus  peccati.  Tandem,  qui  non 
haberet  conscientiam  peccati  mortalis,  si  in 
illo  articulo  diceret  se  peccasse  venialiter, 
sine  dubio  absolvendusesset,  quandoquidem 
in  venialibusexplicare  numerum,  vel  species, 
non  est  de  necessitate  confessionis ;  sed  qui 
dicit  se  peccasse,  ad  minimum  dicit  se  pec- 
casse  venialiter  ;  liabere  autem  conscientiam 
peccati  mortalis  in  illo  articulo  non  obstat, 
quandoquidem  illam  explicare  non  potest ; 
erit  ergo  materia  illa  sufficiens. 

10.  Objectio. — Respondetur. — Dices  :  hoc 
argumento  probaretur  illam  confessionem 
peccati  venialis  in  genere  esse  per  se  suffi- 
cientem  in  eo,  qui  non  habet  conscientiam 
peccati  mortaiis,  etiam  extra  casum  neces- 
sitatis.  Respondetur  ,  fortasse  speculative 
tantum  loquendo,  posse  hoc  defendi,  tum 
propter  rationem  dictam,  tum  etiam  quia  qui 
confitetur  verba  otiosa,  censetur  dare  suffi- 
cientem  materiam,  et  tamen  non  plus  decla- 
rat  conscientiam  suam  quam  qui  dicit  sepec- 
casse  venialiter,  nec  magis  variat  judicium 
confessoris.  Nihilominus  tamen  practice  ne- 
gandum  hoc  est,  propter  incertitudinem  ma- 
teriae.  Dico  ergo,  licet  homo  absolute  non 
teneatur  species  peccatorum  venialium  con- 
fiteri ,  tamen  supposito ,  quod  vult  confi- 
teri,  teneri  ad  exhibendam  materiam  ora- 
nino  certam,  si  potest,  et  ideo  debere  aliquod 
peccatum  veniale  in  particulari  suo  arbitrio 
confiteri  ;  adjuncta  vero  necessitate  seu  im- 
potentia  aliud  dicendi,  sine  dubio  illa  ma- 
teria  erit  sufficiens. 

11.  Diluuntur  fundamenta  primce  senten- 
tics. — Tertium. — Fundamenta  prioris  senten- 
tise  jam  fere  absoluta  sunt  ex  dictis.  Ad  pri- 
mum  enim  negatur  assumptum ;  est  enim  illa 
vera  accusatio,  et  prrebet  confessori  aliqua- 
lem  notitiam  sacramentalem,  irnperfectam 
quidem,   quee   quasi    nulla  eestimaretur ,  si 


major  voluntarie  omitteretur,  quo  sensu  lo- 
cutum  est  Concilium  Tridentinum  ibi  citatum ; 
tamen  supposita  necessitate  est  sufficieus. 
Ad  secundumrespondetur,  in  eo  casu  direcle 
remitti  offensionem  divinam,  ut  talis  est,  et 
ideo  singula  peccata  mortalia  secundum  pro- 
prias  species  adhuc  relinqui  obnoxia  clavi- 
bus,  quia  secundum  proprias  rationes  non 
fuerunt  illis  subjectee  ;  quod  quidem  dicen- 
dum  est  in  eo  casu  oblivionis  speciei  peccati 
mortalis.  Neque  etiam  refert  quod  materia 
remota,  quee  est  veluti  objectum  iilius  con- 
fessionis,  sit  universalis,  quia  absolutio  im- 
mediate  versatur  circa  maleriam  proximam, 
quseest  particularis  confessio,  et  effectus  ejus 
etiam  versatur  circa  hanc  particularem  per- 
sonam,  et  ita  tota  hsecactio  circaparticularia 
versatur.  Ad  tertium  denique  respondetur 
optime  posse  exerceri  judicium  prudentise, 
quaudo  hic  et  nunc,  quantum  possibile  est, 
particulares  circumstantise  considerantur  , 
etiamsi  non  in  omnibus  possit  ad  singularia 
perveniri,  quod  in  prsesenti  optime  fit,  nam 
particularis  persona  absolvitur  juxta  confes- 
sionis  et  conscientiee  indicia  ab  ipsa  data, 
quantum  hic  et  nunc  dari  potuerunt,  et  ideo 
prudentia  dictat  hic  et  nunc  esse  absolven- 
dam,  quod  etiam  in  aliis  exemplis  adductis 
facile  intelligi  potest,  quanquam  per  se  cla- 
rissimum  sit. 

De  eo  qui  confessionem  petit,  et  contritionis 
signa  exliibet,  et  postea  sensum  amittit. 

12.  Atqueex  hac  resolutione  (adjuncta  alia 
supra  posita,  quod  confessio  in  absentiafacta 
potest  sufficere  ad  recipiendam  absolutionem 
in  preesentia,  interveniente  sufficiente  testi- 
monio)  colligo,  in  casu  in  quo  infirmus  petit 
confessionem,  et  exhibet  signa  contritionis 
in  absentia  confessoris,  si  postea  confessor 
adveniens  nihil  aliud  a  pcenitente  intelligere 
possit,  quia,  verbi  gratia,  jam  nihil  sentit,  si 
de  signis  exhibitis  et  petitione  confessionis 
habeat  sufficiens  testimonium,  posse  imo  et 
practice  debere  sacerdotem  illum  absolvere, 
concepta  conditione  quae  semper  subiutelli- 
gitur,  quantum  possum,  vel,  si  materia  est 
sufficiens.  Prior  pars  est  comraunis  auctorum 
dictorum,  et  sumitur  ex  decretis  supra  cita- 
tis.  Et  patet  ex  dictis,  quia  nihil  essentiale 
deest,  quia  neque  absentia,  neque  universa- 
litas  sunt  simpliciter  contra  essentiam. 

13.  Oportet  signa  contritionis  exhibere  in 
ordine  ad  claves. — Est  tamen  attente  obser- 
vandum,  non  salis  esse  adhibere  signa  con- 


DiSPUTAT,  XXIII.  SECT.  II. 


513 


tritionis  (quod  furte  voluit  Abulensis  supra), 
sed  necessariura  esse  illa  adhibere  in  ordine 
ad  claves,  quia  contritio,  vel  raanifestatio 
ejus  per  se  non  est  sufficiens  materia  sacra- 
menti  pccnitentiae,  sed  quatenus  informat 
confcssionem  aliquam,  cum  qua  perficit  ac- 
cusalionem  sacramentalcm^  et  hoc  est  exhi- 
bere  signa  in  ordine  ad  claves.  Unde,  quan- 
tumvis  infirmus  se  ostendat  devotum  et  con- 
tritum,  si  nullani  fecit  mentionem  confes- 
sionis,  et  in  eo  statu  sensum  amittat,  non 
potest  sacramentaliter  absolvi;  quia  illa  con- 
tritio  non  est  relata  ad  claves,  neque  ibi 
intervenit  aliqua  confessio,  etiam  generalis, 
et  in  absentia.  At  vero  cum  exhibet  illa  si- 
gna  petendo  confessionem,,  seu  vocando  sa- 
cerdotem,  jam  est  materia  sufficiens. 

14.  Objectio. — Solutio. — Sed  adhuc  objici 
potest;  nam  in  eo  casu  hujusmocli  pcenitens 
nondum  confitelur,  sed  solum  ostendit  vo- 
luntatem  confitendi.  Accedit  quod  Eusebius 
Papa,  dicto  decreto  apud  Burchardum,  lib. 
18,  c.  11,  loquens  de  hoc  ipso  casu,  solum 
dicit  ut  sacerdos  super  Eegortum  oret,  oleo 
sancto  ungat,  et  Eucharistiam  prsebeat,  de 
absolutione  vero  nec  verbum.  Respondeo  ad 
priorem  partem,  illam  esse  qnamdaminchoa- 
tionem  confessionis,  prsesertim  consideratis 
circumstantiis  illius  temporis  ;  nam  ille  sic 
pcenitens  intendit  facere  quantum  potest 
tunc  et  debet  in  ordine  ad  suam  salutem,  et 
ideo  dum  absolvi  petit  in  actu  cxereito,  se 
confitetur  peccatorem,  et  clavibus  se  subji- 
cit ;  et  ideo  illa  est  vera  confessio,  et  in  eo 
casu  est  integra,  quia  major  fieri  non  potest. 
Ad  Eusebium  potest  quis  respondere,  vel  lo- 
cutum  essequando  priori  raodo,  etsine  rela- 
tione  ad  claves  signa  contritionis  exhibentur, 
vel  non  negare  absolutionem  esse  dandam, 
sed  ad  summum  tacere.  Melius  autem  dieitnr 
sub  oralione  sacerdotisabsolutionem  includi. 
Ita  enim  interdura  loquuntur  antiquiores  Pa- 
tres,  ut  patet  ex  Leone  Papa,  Epist.  91 ,  alias 
89,  ubi  vocatsupplicationem  sacerdotis.  Hanc 
vero  fuisse  mentem  Eubesii,  patet ,  quia 
prius  dicit  tunc  esse  concedendum  illi  ho- 
mini  omne  id  quod  concedi  solet  pcenitenti- 
bus  ;  constat  autem  poenitentibus  dari  solere 
veram  ,  sacraraentalemque  absolutionem ; 
eamdem  ergo  sentitdandam  esse  in  illo  casu. 

15.  Sacerdos  tenetur  dare  absolutionern  in 
casu  proposito. — Quod  autem  non  solum  dari 
possit,  sed  debeat  etiam,  ut  in  ultima  parte 
asserebamus ,  patet,  quia  sacerdos  absol- 
vendo  in  dicto  casu,  nulli  periculo  ccnscien- 

XXII. 


tiaa  sua3  se  exponit,  cum  operetur  cx  senten" 
tia  valde  probabili.  Nec  etiara  est  periculum 
injuriae  sacramenli,  tum  propter  eamdem 
rationem,  tum  etiam  quia  per  adjunctam 
conditionem  omnino  tollitur,  sicut  in  aliis 
casibus  dubiis  fieri  solet.  Et  alioqui  non  ab- 
solvendo  exponit  proximum  periculo  reterme 
damnalionis,  qui  fortasse  absolutus  salvabi- 
tur  ;  ergo  saltem  ex  charitate  debet  illum  ab- 
solvere.  Imo  etiara  ex  obligatione  sui  mune- 
ris  videtur  teneri ;  quandocunque  enim  pce- 
nitens  (saltem  juxta  probabilem  sententiam) 
sufficienter  confitetur,  et  est  bene  dispositus 
ad  recipiendam  absolutionem,  tenetur  sacer- 
dos  illum  absolvere  ;  in  proposito  autem 
juxta  probabilissimam  sententiam  hic  pceni- 
tens  sufficienter  confitctur,  et  est  satis  dis- 
positus  ;  ergo. 

SECTIO  II. 

Utrum  propter  vitandum  aliquod  grave  nocumcn- 
tum  proprium,  vel  alienum,  liceat  aliquod  pec- 
catum  mortale  in  confessione  omittere. 

1.  Prima  assertio. — Primo  certum  est, 
non  teneri  hominem  ad  confitendum  aliquod 
peccatum  cum  morali  periculo  alicujus  gravis 
nocumenti  proprii.  Itadocent  Theologi  oranes, 
D.  Thnm.  in  4,  dist.  17,  q.  3,  art.  3,  q.  4,  ad 
5  ;  Palud.  ibi,  q.  5 ;  Major  etiam,  q.  5  ;  Alens., 
3  part.,  q.  77  ,  memb.  3,  art.  1,  ad  1  ;  AUis. 
in  Sum.,  tract.  6,  c.  3,  q.  3;  Adrian.  in  4,  q. 
1  et  4  de  Confes. ;  Soto,  d.  4  8,  q.  2,  art.  5, 
ad  3;  Pet.  Sot.,  lect.  10  de  Confes.  ;  Cano  , 
dict.  Relect.,  part.  5;  Navarr.  in  Sum.,  c.  7, 
n.  3  et4.  Ratio  est  ssepe  tacta,  quia  pra?cepta 
positiva  non  obiigant  cum  tanto  dispendio  et 
pericuhy,  et  ideo  qui  non  potest  aliter  confi- 
teri  illud  peccatum,  pro  tunc  censetur  mora- 
liter  impotens  ad  confitendum  illud^  et  idco 
excusatur.  Quin  potius  tale  posset  esse  detri- 
mentum,  ut  obligarelnr  homo  ad  non  confi- 
tendum  talepeccatum  in  illo  eventu,  ut  si  ti- 
meret  grave  scandalum  in  propria  saiute  spi- 
rituali ;  idemque  censeo  si  timeret  probabile 
periculum  mortis  corporalis,  quia  jure  natu- 
rali  tenetur  homo  vitare  ha?c  pericula,  et  prae- 
sertira  quia,  ut  mox  explicabimus,  nulla  est 
moralis  necessitas  talis  confessionis,  in  illo 
casu. 

2.  Secunda  assertio.  —  Secundo  est  etiam 
cerlum,  hoc  idem  asserendum  esse,  quando 
simile  periculum  timetur  ex  parte  ipsius  con- 
fessoris,  vel  alterius  tertiee  persona?,.  Ita  dor 
centiidem  auctores,  oriturqueex  eadem  lege 

33 


i 


514 


DISPUTAT.  XXIII.  SECT   II. 


charitatis,  quse  obligat  acl  diligcndum  proxi- 
mum  sicut  nos  ipsos.  Unde  est  illud  Bernar- 
di,lib.  dePraecepto,  et  dispens. :  Quod  propter 
cliaritatem  introductum  est ,  contra  eamdem 
charitatem  exerceri  11011  dehet ;  cum  ergo  in 
prsesenti  charitas  obliget  ad  vitandum  grave 
damnum  proximi,  baec  lex  confessionis,  quee 
positiva  est,  non  obligat  cum  tanto  dispendio 
proximi.  Unde,  si  ego  timeam  confessorem 
non  servatnrum  sigillum,  et  ex  mea  confes- 
sione  sumpturum  occasionem  ad  infaman- 
dum  proximum,  nec  teneor,  nec  licile  possum 
tale  peccatum  confiteri ,  quia  esset  contra 
cbaritatem  et  justitiam.  Similiter,  si  dicendo 
atiquam  circumstantiam  probabiliter  timeo 
confessorem  esse  scandalizandum,  et  ad  ali- 
quod  grave  peccatum  inducendum,  ex  cha- 
ritate  obligor  ad  tacendum.  Advertunt  tamen 
Navarrus  et  alii,  oportere  ut  illud  scanda- 
lum  sit  activum,  seu  ex  fragilitate  alterius  ; 
riam,  si  sit  passivum,  et  ex  malitia  tantum, 
non  ita  tenemur  illud  vitare,  quod  est  verum, 
servata  lege  charitatis,  scilicet,  ut  si  absque 
ullo  incommodo  proprio  possit  hoc  passivum 
scandalum  vitari,  fiat ,  ut  supra  etiam  insi- 
nuavi,  et  latius  in  sua  materia  dicendumest. 
Addo,  prEeterea,  oporterein  his  casibus  tirno- 
rem  esse  probabilem  et(utita  dicam)  caden- 
lem  in  prudentem  virum  ;  quia,  cum  omit- 
tenda  sit  executio  legis  gravissimee,  non  sine 
magno  fundamento  et  ratione  fieri  debet,  et 
alias  daretur  occasio  hominibus  facile  omit- 
tendi  confessionem  peccatorum,  propter  le- 
vem  causam. 

3.  Dubium.  —  Statim  vero  occurrit  dubi- 
tandum  ,  an  in  bis  casibus  omittenduni  vel 
differendum  omnino  sit  sacramentum  confes- 
sionis,  donec  confessio  possitintegrefieri  sine 
ullo  incommoclo,  vel  possit  aut  debeat  statim 
suscipi  confitendo  alia  peccata,  et  tacendo  il- 
lud  in  quo  est  periculum.  Nam  D.  Thomas  , 
citato  loco,  dicil,  hominemita  tunc  se  gerere 
debere,  ac  si  non  haberet  copiam  confesso- 
ris,  et  addit,  melius  fore  tunc  confiteri  laico 
quam  tali  sacerdoti ;  sentit  ergo  tunc  esse  om- 
nino  omittendam  confessionem.  Atque  ita 
sentit  Viguerius  in  Sam.,  capite  vigesimo 
sexto,§4,  ver.  17.  Et  potest  confirmari,  quia 
ConciliumTridentinum  ait  de  necessitate  hu- 
jus  sacramenti  esse  dicere  omnia  peccata, 
quse  homo  habet  in  conscientia,  seu  quce  me- 
morise  occummt ;  sed  in  eo  casu  non  possunt 
dici  omnia;  ergonon  potest  applicari  id  quod 
est  de  necessitate  sacramenti ;  ergo  non  po- 
test  sacramentum  suscipi. 


k.Respondetur  ad  dulium. — In  mortis  ar- 
ticulo  posse  omitti  peccatum. — Objectio. — So- 
lutio. — Nibilominus  dicendum  est,  et  posse, 
et  aliquando  debere  confessionem  fieri,  ta- 
cendo  tale  peccatum.  I(a  docet  aperte  Soto, 
et  sumitur  ex  Alens.,  Palucl.  et  Navarr.  Con- 
sideranda  ergo  est  occasio,  vel  necessitas, 
aut  utiiitas  suscipiendi  sacramentum.  Et 
prima  necessitas  est  articuli  mortis  ;  et  tunc 
ratio  est  clara,  tum  quia  prseceptum  divinum 
de  confessione  tunc  rnaxime  obligat;  tum 
etiam  quia  necessitas  propriee  charitatis  tunc 
oinnino  urget,  et  utrique  obligationi  potest 
substantialiter  satisfieri,  faciendo  confessio- 
nem  formaliter  integram,  qualis  illa  erit, 
etiamsi  aliquid  taceatur,  quia  solum  propter 
impotentiam  moralem  omittitur.  Dlces  :  quo- 
modo  potest  tunc  aliquid  omitti,  cum  illud 
remitti  non  possit  nisi  in  ordine  ad  aliam 
confessionem,  et  jam  non  sit  spes  faciendi 
aliam  confessionem.  Respondetur,  non  esse 
necessariambanc  spem,  sedvotum,  vel  desi- 
derium,  ut  constat  quando  aliquis  in  tali  ar- 
iiculo  omnino  confiteri  non  potest. 

5.  Secunda  necessitas  est  servandi  prcece- 
ptum  annuai  confessionis,  ettunc  censeo  non 
solum  posse,  sed  debere  fieritalem  confessio- 
nem.  Ratio  est  eadem,  quia  impletur  sub- 
stantialiter  illud  prseceptum,  et  potest  fieri 
sine  injuria  sacramenti,  vel  alio  incommodo 
gravi  ;  ergo  debet  fieri.  Item,  quia  alias  pos- 
set  aliquis  ea  occasione  per  multos  annos 
nunquam  confiteri,  quodestgrave  incommo- 
dum  morale.  Tandem,  quia,  licet  bomo  sit 
certus,  quod  propter  oblivionem  est  omissu- 
rus  multa  peccata  in  confessione,  nihilomi- 
nus  tenetur  confiteri  de  aliis  ;  ergo  similiter 
in  prsesenti,  quia  quod  propter  oblivionem 
licet,  etiam  propter  moralem  impotentiam 
licikim  est. 

G.  Suscepturus  Eucliaristiam  potest  ali- 
quando  celare peccatum. — Tertianecessitas  est 
suscipiendi  Eucharistiam  aut  faciendi  sacrum, 
quando  sine  gravi  scandalo  aut  alio  incom- 
modo  prEetermitti  id  non  potesl  ;  nam  tunc 
etiam^  est  prajceptum  divinum  prsemittendi 
confessionem,  quando  est  conscientia  peccati 
mortalis,  etpotest  impleri  dicto  modo,  et  ita 
procedunt  rationes  factce.  Hunc  tamen,  et 
preecedentem  casum  ita  limitandum  censeo, 
ut  solum  procedant,  quando  homo  habet  con- 
scientiam  alterius  peccati  mortalis,  quod  con- 
fiteri  potest,  preeter  illud  quod  confileri  non 
potest ;  nam,  si  illius  tantum  haberet,  non 
obligaretur,   quia    non   obligatur  homo   ad 


DISPUTAT. 
confitcnda  venialia  ;  nequc  etiam  posset  tunc 
inortale  peccatum  in  genere  confiteri,  ut  in 
casu  oblivionis,  quia  non  posset  veram  cau- 
sam  tacendi  speciem  peccati  declarare.  At 
vero  in  primo  articulo  necessitatis  extremae, 
satis  probabile  est,  licet  incertum,  obligari 
tunc  hominem  ad  suscipiendum  sacramen- 
tum,  ut  potuerit,  saltem  ex  charitate  propria, 
propter  periculum,  quod  imminet,  aeternae 
damnationis. 

7.  Potest  omittl  peccatim  ad  vitandam  in- 
famiam. — Quarta  occasio,  vel  necessitas  erit 
vitandi  aliquam  infamiam  propriam,  velaiiud 
simile  incommodum,  quod  quis  timet  nisi 
confiteatur  eo  modo  quo  potest ;  et  tunc  est 
ctiam  sufficiens  ratio,  ut  homo  possit  licite 
sic  confiteri;  non  tamen  obligatur,saltem  sub 
mortali,  quia  illud  incommodum  temporale 
est  et  proprium,  et  potest  homo  cedere  juri 
suo.  Secus  vero  erit,  si  scandalum  aliorum 
ex  dilatione  vel  omissione  confessionis  ti- 
meatur  ;  tunc  enim  non  solum  licebit,  sed 
etiamnecessarium  eriteomodoconfiteri  juxta 
qualitatem  scandali,  quod  semper  ex  chari- 
tate  vitandum  est.  Quinto  contingere  potest, 
ut  nulla  sit  confessionis  necessitas  simplici- 
ter,  sit  tamen  magna  ivlilitas,  quam  per  se 
affert  sacramentum,  et  augetur  ex  frequen- 
tia  ejus  ;  unde,  si  propter  eam  occasionem 
multo  tempore  differendum  sit,  consultius 
erit  ita  confiteri,  licet  non  sit  subobligatione, 
Et  hoc  significaVit  Soto  supra.  Denique  quan- 
do  nulla  causahujusmodi  intervenit,  sedpost 
breve  tempus  speratur  commoditas  integre 
confitendi,  tunc  melius  erit  differre  confessio- 
nem  ;  imo  si  cessaret  omnis  causa  rationa- 
bilis,  esset  praeceptum,  quia  tunc  commode 
potest  servari  integritas  confessionis  etiam 
materialis,  quod  per  se  necessarium  est , 
quando  moraliter  fieri  potest  ;  in  eo  autem 
casu  ita  fieripotest,  quandoquidem  nullara- 
tionabilis  causa  cogit  ad  alium  confessionis 
modum  ;  ergo. 

8.  Opinio  JSoti.  —  Addit  tandem  Soto  su- 
pra,  in  hujusmodi  casu,  quando  ob  hanc  cau- 
sam  peccatum  in  confessione  omitdtur,  prae- 
sertim  ad  implendum  praeceptum  annuae 
confessionis,  peccatum  illud  omissum,  esse 
postea  confitendum  quamprimum  occurrerit 
opportunitas  illud  confitendi  sine  tali  detri- 
mento.  Et  in  hoc  constituit  differentiam  inter 
peccatum  omissum  ob  oblivionem,  et  propter 
hanc  causam,  quod  illud  licet  postea  memo- 
riae  occurrat ,  potest  servari  donec  iterum 
obliget  praeceptum  confessionis;  hoc  autem 


XXIII.  SECT.  II.  515 

minime,  sed  statim  in  confessionc  aperien- 
dum  est.  Et  rationem  differenliae  redd.it,  quia 
ex  Goncilio  Florentino  (inquit)  tenemur  con- 
fiteri  semelin  anno  omnia  peccata,  quae  me- 
moriee  occurrunt,  quod  praeceptum  ad  litte- 
ram  implevit,  qui  tantum  ob  oblivionem  ali- 
quid  omisitj  et  ideo  ex  vi  illius  praecepti  non 
tenetur  amplius  eo  anno  confiteri.  Qui  vero 
omisit  aliquid,  quod  in  memoria  hubebat,  re 
vera  non  implevit  illud  praeceptum,  licet  for- 
tasse  excusatus  fuerit  a  transgressione  pro  ■ 
pter  aliam  causam  ;  et  ideo.  cessante  causa, 
tenetur  illud  implere. 

9.  Contraria  opinio  prolatur.  —  Haec  vero 
doctrina  et  differentia  imprimis  non  recte 
fundatur  in  Concilio  Tridentino  vel  Florenti- 
no,  quia  ibi  non  agit  de  praecepto  confitendi 
semel  in  anno ,  sed  de  substantiali  materia 
hujus  sacramenti,  quam  dicit  esse  confessio- 
nem  omnium  quae  memoriae  occurrunt;  un- 
de,  si  hoc  non  impletur ,  ut  Soto  supponit, 
nec  sacramentum  perfici  videtur,  ut  supra 
objiciebam.  Dicendum  vero  est,  in  nostro  ca- 
su  vere  impleri,  quia  sensus  est  confitenda 
esse  omnia  quae  memoriae  occurrunt  practice, 
id  est,  tanquam  possibilia  moraliter,  et  con- 
sequenter  tanquam  hic  et  nunc  ex  debito  de- 
claranda  in  confessione ;  hoc  autem  totuni 
etiam  integre  in  dicto  casu  fit.  Quapropter  ex 
vi  illorum  verborum  Concilii  Florentini  non 
magis  tenetur  aliquis  peccatum  sic  omissum 
postea  statim  confiteri,  quam  peccatum  obli- 
tum ;  et  re  vera  neutrum  tenetur  statim  ex  vi 
juris  divini,  quod  jus  solum  in  illo  loco  Con- 
cilii  Florentini  explicatur.  In  c.  autem  Omnis 
utriusque  sexus ,  ubi  habetur  praeceptum  de 
annuaconfessione,  non  additur  illa  particula, 
Qucs  memorice  occv.rrunt,  sed  simpliciter  di- 
citur,  Omnia  peccata;  unde  ex  vi  etiam  illius 
praecepti  nulla  potest  constitui  differentia.  Et 
quamvis  illa  particula  adderetur,  idem  dicen- 
dum  esset,  quia  ibi  nulla  specialis  obligatio  ad- 
ditur  ex  vi  praacepti  Ecclesiastici,  praeter  tem- 
poris  determinationem_,  ut  infra  suo  loco  vide- 
bimus.  Quid  autem  de  utroque,  tam  de  oblito 
quam  de  alio  dicendum  sit,  latius  videbimus 
infra  agentes  de  illo  praecepto ;  nunc  suppono 
in  neutro  manere  illain  obligationem  ad  sta- 
tim,  quia,  ut  dixi,  illud  praeceptum  Ecclesias- 
ticum  solum  determinat  praeceptum  clivinum 
ad  tale  tempus^  et  praeceptum  divinum  jam 
tunc  impletum  fuiL;  poterit  ergo  illa  materia, 
quae  ex  causa  honesta  relicta  est^  in  aliud  le- 
gitimum  tempus  reservari. 

40.  Duae  aliae  supersunt  hic  graves  quaes- 


516 


DISPUTAT.  XXIII.  SECT.  III. 


tiones.  Prima  est  de  casuum  reservatione,  an 
propter  illatn  liceat  interdum  mutilare  mate- 
rialiter  confessionenx,  et  lianc  tractabo  infra, 
disp.  29.  Secunda  queestio  gravis  eral  de 
compliee,  an  scilicet  quando  peccatum  dici 
non  potest,  nisi  revelando  personam  quee  fuit 
socia  criminis;  liceat  propter  hoc  damnum 
vitandum  tacere  tale  peccatum.  Tamen,  quo- 
niam  de  complice  multa  alia  dicenda  sunt, 
ut  omnia  simul  conjungam,  instituam  poslea 
de  illo  disputationem  specialem.  Superest  er- 
go  solurn,  ut  de  oblivione  dicamus. 

SECTIO  III. 

Qux  confessio  sit  formaliter  integra,  quando  pro- 
pter  oblivionem  vel  ignorantiam  aliquid  in  ea 
omittitur. 

1 .  Certum  imprimis  est,  aliquam  confes- 
sionem  posse  esse  validam ,  quamvis  in  ea 
omittatur  aliquid  ob  ignorantiam  vel  oblivio- 
nem.  In  quo  conveniunt  omnes  Theologi .  et 
ita  indefmite  loquendo  de  aliqua  ignorantia 
est  res  certa  de  fide.  Nam  ideo  ConciliumFlo- 
rentinum  addiclit  illam  particulam  :  Quorum 
memoriam  halet,  et  explicatius  Tridentinum  : 
Quorum  post  diligentem  excussionem  conscien- 
tiam  liabent,  et  infra  :  Dum  omnia ,  qua?  me- 
morice  occurrunt,  etc,  et  infra  damnat  dicen- 
tes,  in  confessione  prsecipi  aliquid  impossi- 
bile  :  Constat  enim ,  inquit,  in  Ecclesia  nihil 
aliud  a  pmnitentibus  exigi,  quam  itt  posfquam 
quisque  diligentius  se  excusserit,et  conscientke 
sua?  sinus  omnes ,  et  latebras  exploraverit,  ea 
peccata  confiteatur ,  quibus  se  Domimtm  et 
Deitm  suum  mortaliter  offendisse  memine- 
rit,  etc.  Constat  igitur  aliquam  confessionem 
posse  esse  integram  formaliter,  licet  non  sit 
integra,  propter  oblivionem.  Unde  etiam  obi- 
ter  intelligitur,  seclusa  omni  oblivione/nun- 
quam  posse  esse  confessionem  validam^  si 
scienter  in  ea  omittatur  aliquod  peccatum 
mortale  nunquam  confessum,  et  sine  alia  ra- 
tionabili  causa,  ut  ex  eisdem  Concifiis  satis 
probatur,  et  ex  dictis  in  principio  disputatio- 
nis  praecedentis, 

Difficultas.  Qualis  debeat  esse  ignorantia  seu 
oblivio. 

2.  Duplex  oblivio. — Oblivio  invincibilis  suf- 
ficit  ad  valorem  confessionis.  — Difiicultas  er- 
go  superest,  quanta  et  qualis  csse  debsat  hsec 
oblivio  seu  ignorantia,  ut  ea  non  obstante 
confessio  valida  sit ,  quamvis  non  sit  mate- 
rialiter  integra.  Duplex  enim  esse  potest  hoec 


oblivio,  scilicet,  invincibilis,  ac  propterea  in- 
culpabilis,  et  vincibilis,  ac  propterea  culpa- 
bilis.  De  priori  ergo  certum  est  illam  suffi- 
cere  ad  integritatem  formalem,  ideoque  esse 
sufficientem  ad  valorem  confessionis ,  qnam- 
vismaterialiter  aliquid  illi  desit.  In  quo  etiam 
Doctores  conveniunt,  et  hoc  maxime  con- 
vincunt  auctoritas  et  ratio  Concilii  Triden- 
tini,  quia  tunc  omissio  illa  non  est  volunta- 
ria;  nam ,  ut  conslat  exl.  2,  q.  6,  ignoran- 
tia  antecedens,  qualis  est  omnis  invincibilis, 
causat  involuntarium.  Item  ,  quia  in  eo  casu 
intervenit  impotentia,  vel  moralis,  vel  etiam 
physica.  Unde,  si  talis  confessio  non  suffice- 
ret^  non  possent  homines  sacramentum  hoc 
cum  aliqua  morali  securitate  recipere.  Quse 
omnia  non  solum  procedunt  de  propria  obli- 
vione,  quas  dicit  carentiam  memorise  et  spec- 
tot  ad  ignorantiam  facti,  sed  etiam  de  qua- 
cunque  ignorantia  probabili  juris,  ratione  cu- 
jus  bomo  existimat  se  posse  licite  omittere 
tale  peccatum  in  confessione ,  vel  quia  pro- 
babiliter  putat  non  esse  mortale,  vel  certe 
quia  probabiliter  credit  hic  et  nunc  se  juste 
excusari  a  confessione  illius ,  vel  certe  quia 
invincibiliter  credit  adhibuisse  diligentiam 
necessariam  ,  cum  tamen  re  vera  non  adhi- 
buerit;  quia  in  omnibus  his  et  similibus  casi- 
bus  confiletur  omnia  quse  invincibiliter  exisli- 
mat  esse  confitenda  ,  et  ita  formaliter  implet 
praeceptum  de  integritate  confessionis.  Nam 
in  his  omnibus  casibus  eadem  est  ratio ,  vel 
impossibilitatis  moralis,  vel  sufficientis  excu- 
sationis;  utraque  autera  sufficit  ad  integrita- 
tem  formalem. 

3.  Diversi  gradus  ignorantim  vincibilis.  — 
Primus. —  De  altera  vero  ignorantia  vel  obli- 
vione  culpabili  difficultas  superest,  an  cum 
illa  possif  esse  formalis  integritas.  Est  enim 
in  hoc  ignoranlise  genere  magna  latitudo  et 
diversitas  graduum ,  in  quibus  aliqua  sunt 
certaj  et  aliqua  dubia.  Primus  gradus  est, 
quando  negligentia  commissa  in  examinanda 
conscientia^  seu  obligatione  aliquid  confitendi 
fuit  minima,  ita  ut  ad  summum  sufficiat  ad 
veniale  peccatum ;  et  tunc  certum  est  ea  non 
obstante  posse  esse  confessionem  formaliter 
integram  el  validam.  In  quo  conveniunt  om- 
nes  Doctores  statim  citandi.  Ratio  autem  est, 
quia  non  obstante  illa  negligenlia ,  substan- 
tialiter  impletur  prasceptum  de  integritate 
confessionis,  in  quo  prsecipue  consistit  hasc 
integritas  formalis ;  ergo,  licet  aliquo  modo, 
et  secundum  quid,  violetur  illud  preecepturn, 
hoc  non  obstat  quominus  sacramentum  sub- 


DISPUTAT.  XX 
stantialiter  validum  sit.  Quiu  potius  illa  culpa 
non  est  sufficiens  ad  impediendum  effectum 
sacramenti ,  cum  non  repugnet  gratiae  ,  nec 
remissioni  pcccatorum  mortalium;  ergo  mul- 
to  minns  impediet  valorem  sacramenti.  Deni- 
que  talis  omissio  est  imperfectissimo  modo 
voluntaria,  etvix  potesthumano  modo  vitari, 
et  ideo  ea  non  obstante,  verurn  est  dicere  ho- 
rainem  adhibere  humanam  et  moralem  dili- 
gentiam,  et  confiteri  omnia  peccata  quse  post 
diligentem  excussionemmemoriee  occurrunt; 
ergo  confert  materiam  quam  Concilia  requi- 
runt ;  ergo  quantum  est  ex  hoc  capite ,  facit 
confessionem  validam  et  formatam. 

4.  Secundus  gradus.  —  Secundus  gradus 
extreme  contrarius  est,  quando  nulia  prorsus 
diligeutia  adhibetur,  quia  homo  directe  vult 
nullam  adhibere.  Atque  ejusdem  rationis  es- 
se  censetur ,  quando  aliqualem  quidem  dili- 
gentiam  adhibet,  adeo  tainen  levem ,  et  cum 
tanta  negligentia,  ut  moraliter  quasi  nihil 
reputetur,  quia  tunc  ita  homo  se  gerit,  ac  qui 
rem  omnino  neghgit ,  vel  parvi  sestimat, 
etiamsi  directam  voluntatem  habeat  nihil 
omittendi  scienter,  sed  confitendi  omnia  quee 
in  ipso  actu  confessionis  occurrerint.  Et  in 
hoc  casu  aliqui  existimarunt  confessionem 
esse  validam.  Tribuiturque  hsec  senlentia  Pa- 
ludano  in  4,  d.  1 7,  q.  5,  art.  3,  casu  3,  eo 
quod  declarans  nullitatem  confessionis  ex 
defectu  integritatis,  solum  dicit  esse,  quando 
aliquod  peccatum  scienter  per  hypocrisim 
celatur.  Certum  tamen  est,  etreceptum  apud 
Theologos  infra  citandos,  in  eo  casu  confes- 
sionem  esse  nullam,  quia  tanta  negligentia 
et  ignorantia  tam  crassa,  tamque  voluntaria 
moraliter  scientiee  sequiparatur.  Quod  non 
solum  est  verum ,  quando  ignorantia  est  af- 
fectata ,  seu  directe  voluntaria,  sed  etiam 
quando  est  tam  crassa  et  supina,  utsit  mani- 
festa,  et  gravissima  pro  negotii  qualitate,  qua- 
lis  in  prsesenti  estilla  quam  descripsimus.  Et 
hoc  a  fortiori  patebit  ex  dicendis  in  sectione 
sequenti.  Adhuc  enim  superest  difficultas,  an 
circa  hoc  deturaliquod  medium  alicujus  igno- 
rantiee,  vel  oblivionis  culpabilis  mortaliter 
propter  gravem  negligentiam,  quee  nihilomi- 
nus  sufficiat  ad  integritatem  formalem  con- 
fessionis,  ita  ut  non  sit  contra  substantiam 
sacramenti.  De  qua  dicemus  commodius  sec- 
tione  sequente. 


III.  SEGT.  IV 


517 


SECTIO  IV. 


Qux  integritas  sufficiat  ad  valorem  confessionis, 
ei  consequenter,  an  possit  aliqna  integrilas  suf- 
ficere  acl  valorem,  qnce  non  sit  sufficiens  acl  tf~ 
fectnm. 

1 .  Integriias  formalis  necessaria  est  ad  ta- 
lorem  confessionis. — Quid  ad  inlegritatem  for- 
malem  necessarium  sit . — Heec  quoestio  sub  aliis 
verbis  proponi  solet,  an  possit  dari  confessio, 
quee  ob  defectum  integritatis  sit  informis, 
quamvis  sit  valida;  cujus  decisio  ex  eo  pendet, 
ut  sciamus  quid  necessarium  sit  ad  integrita- 
lemformalem.  Nam  quod  haec  necessaria  sit 
ad  valorem  confessionis,  pro  certo  statuen- 
dum  est,  quia  supra  ostendimus  integritatem 
aliquam  esse  de  essentia  hujus  sacramenti ; 
sed  hoc  dici  non  potest  de  integritate  mate- 
riali;  ergo  saltem  formalis  est  de  essentia, 
quia  preeter  has  nullam  aliam  agnoscunt 
Theologi,  nec  potest  revera  inter  eas  repe- 
riri  medium,  quia  Concilium  Tridentinum 
satis  descripsit  integritatem  debitam  huic  sa- 
cramento.  Unde,  quando  illa  observatur,  est 
sufficiens  integritas,  et  consequenter  erit  for- 
malis,  quamvis  materialis  non  sit;  si  vero  iila 
non  adhibeatur,  jam  deest  integritas  neces- 
saria  ad  valorem  sacramenti  juxta  doctrinam 
Concilii.  Est  ergo  integritas  formalis  de  sub- 
stantia  sacramenti.  Quidvero  ad  hanc  inte- 
gritatem  necessarium  sit,  quamvis  a  Concilio 
videatur  satis  expositum,  adhuc  in  contro- 
versia  versatur. 

2.  JPrima  sententia. — Prima  ergo  sententia 
dicit,  ad  hanc  integritatem  formalem  suffi- 
cere,  quod  sit  per  se  intenla,  quantum  est  ex 
directa  voluntate  pcenitentis,  et  quod  aliqua- 
lis  diligentia  acl  eam  adhibeatur,  quamvis 
nonsit  tota  illa,  quse  preecepta  est,  etiamsi  ob 
defectumejusmortaliter  peccetur,  dummodo 
defectus  nec  sit  directe  voluntarius,  nec  ex 
summa  quadam  negligentia  quse  appellari 
solet  crassa  et  supina;  sed  solum  communi 
et  ordinario  modo  culpabilis  sit,  etiam  culpa 
mortali.  Unde  infert  heec  sententia  posse  ali- 
quam  confessionem  esse  validam  in  ratione 
sacrainenti,  et  non  ad  effectura,  sed  informis 
maneat  propter  defectum  integritatis  ;  nam 
si  talis  est  defectus,  ut  ratione  illius  commit- 
tatur  peccatum  mortale,  non  potest  simul 
cum  illo  esse  justificatio.  Ita  sentit  Soto,  d. 
18,  q.  3,  art.  3,  concl.  3  ;  et  Cano,  Relect.  de 
Pcenit.,  p.  5  ;  et  Victoria,  n.  146.  Citatur 
etiam  Cajetanus,  sed  immerito.  Fundaraen- 


518 


DISPUTAT.  XXIU.  SEGT.  IV. 


tum  Soti  solum  est,  quia  illa  confessio  ex  in- 
tentione  dicenlis  est  integra  ;  habet  enim 
voluntatem  dicendi  omnia  quse  commisit,  et 
alioquin  adhibet  nonnullam  diligentiam  ; 
ergo  id  satis  est,  ut  illa  coufessio  sit  forma- 
liter  integra.  Alii  vero  maxime  moventur  ex 
eo  quod  alias  seepe  obligarentur  fideles  ad 
confessiones  iterandas,  atque  ita  boc  onus 
confessionis  redderetur  gravissimum,  quodvi- 
tandum  est,  quantum  fieri  possit. 

3.  Vera  sententia. — Dicendum  nibilominus 
censeo,  eam  tantum  esse  integritatem  forma- 
lem,  in  qua  bomo  nibil  omittit  peccando 
mortaliter,  sive  ex  scientia,  sive  ex  ignoran- 
tia  et  negligentia  culpabili.  Ex  quo  fit,  ut  om- 
nis  confessio,  ex  parte  integritatis  sufficiens 
ad  valorem  sacramenti,  sufficiat  etiam  ex  boc 
capite  ad  effectum  ejus,  si  aliunde  sufficiens 
dolor  non  desit,  ac  proinde  nulla  detur  con- 
fessio  invalida  et  informis  ob  defectum  inte- 
gritatis.  Quod  imprimis  tenent  illi  Doctores, 
qui  generatim  negant  dari  sacramentum  pce- 
nitentiee  validum  et  informe,  quos  supra  re- 
tuli,  agens  de  prima  parte  materiali  hujus 
sacramenti.  Deinde  in  particulari  tenet  Cajet. 
in  Sum.,  verb.  Confessio,  condit.  10,  licet  in 
Opusculis  obscurius  loquatur  ;  tenet  etiam 
Petr.  Soto,  lect.  10  de  Pcenit.  ;  Navarr.,  c.  9 
Summ.,  n.  16  ;  et  Medina,  Cod.  de  Confess., 
q.  de  Confessione  diminuta  iteranda.  Sumb» 
turque  heec  sententia  ex  Concil.  Trident., 
dict.  c.  5,  sess.  14,  ubi  ter  repetit  necessa- 
rium  esse  diligentem  examinationem  con- 
scientiae  adbibere,  et  tunc  peccata  oblita  vir- 
tute  contineri  in  bis  quse  dicuntur,  quando 
diligens  examen  preecessit ;  declarat  autem 
in  eo  capite  substantialem  integritatem  con- 
fessionis,  neque  in  hoc  distinguit  unquam 
inter  necessitatem  sacramenli  et  preecepti. 
Unde  conficitur  ratio,  quia,  licet  integritas 
materialis  non  sit  de  substantia,  tamen  obli- 
gatio  integre  confitendi  pertinet  ad  subslan- 
tiam  ;  et  ideo,  ut  supra  dixi,  intrinsece  oritur 
ex  ipsa  institutione  sacramenti  ;  ergo  nulla 
est  confessio  integraformaliter,  nisi  per  illam 
satisfiat  saltem  huic  obligationi  ;  sed  qui 
omittit  aliquid  ex  ignorantia  culpabili  pec- 
cando  mortaliter,  non  implet  banc  obliga- 
tionem  ;  ergo  talis  confessio  censeri  non  po- 
test  formaliter  integra  ;  ergo  nec  sufficiens  ad 
sacramentum  conficiendum. 

4.  Sotus  reprolatur.  —  Doctorum  motivo 
satisfit.  —  Ex  quo  constat,  quam  sit  inefficax 
ratio  Soti  ;  nam  ad  formalem  integritatem 
non  satis  est  queelibet  voluntas  directa  confi- 


tendi ;  hanc  enim  etiam  babet  ille  qui  confi- 
tetur  cum  crassa  et  supina  ignorantia  ;  requi- 
ritur  ergo  voluntas  efficax  faciendi  quod  in  se 
est,  seu  quod  moraliter  potest  et  debet,  ut 
integre  confiteatur;  banc  tamen  non  babet 
ifie,  qui  mortaliter  peccat  in  ipsa  confessione. 
Prceterea,  sicut  omissio  ex  ignorantia  crassa 
moraliter  est  ejusdem  rationis  cum  omissione 
directe  voluntaria,  ita  etiam  omissio  ex  qua- 
cunque  ignorantia  quee  ad  peccatum  mortale 
sufficiat ;  sed  illa  prior  omissio  dicitur  esse 
contra  substantiam  sacramenti  propter  mora- 
lem  eequivalentiam  ;  ergo  idem  est  de  poste- 
riori  dicendum ;  nam  si  quee  est  differentia, 
solum  est  accidentalis  secundum  magis  et 
minus  intra  latitudinem  voluntarii  indirecti, 
quee  non  potest  tantam  diversitatem  efficere 
in  substantiali  materia  sacramenti.  Eo  vel 
maxime  ,  quod  illa  differentia  inter  igno- 
rantiam  culpabilem  mortaliter  communem , 
et  ignorantiam  crassam  vel  supinam,  gratis 
excogitata  est  ab  bis  auctoribus;  nam  in  jure 
omnis  ignorantia  quee  ad  peccandum  morta- 
liter  sufficit ,  si  non  est  affectata,  vocatur 
crassa  vel  supina  ,  ut  in  materia  de  Excom- 
municatione  latius  ostencletur.  Nec  potest 
moraliter  explicari  quomodo  hi  gradus  igno- 
rantiee  distinguantur,  cum  omnis  negligentia 
quee  ad  peccandum  mortaliter  sufficit,  esse 
debeat  salis  gravis ,  et  consequenter  satis 
crassa  et  supina.  Accedit  preeterea,  quod  in 
eo  casu  vix  potest  esse,  aut  intelligi  sufficiens 
dolor  ad  sacramentum,  cum  homo  in  ipsamet 
confessione  actu  peccet  mortaliter.  Unde  ad 
aliud  motivum  aliorum  Doctorum  responde- 
tur,  nos  nullum  onus  addere  confessioni,  sed 
itlud  tantum  quod  ex  preecepto  intrinsece  ori- 
tur ,  quodque  Tridentinum  Concilium  decla- 
ravit. 

5.  Objectio.  —  Quorumdam  solutio.  —  Vera 
responsio.  —  Dices  :  ergo,  si  qnis  ex  ignoran- 
tia  etiam  inculpabili  existimaret  se  fecisse 
sufficientem  diligentiam  ,  cum  tamen  re  vera 
illam  non  fecisset ,  et  ideo  omitteret  aliquod 
peccatum,  talis  confessio  esset  insufficiens, 
quia  non  continet  materiam  quam  Concilium 
exigit.  Quidam  concedunt  iilam  confessionem 
esse  nullam;  sed  immerito,  quia,  cum  pona- 
turintercedereignorantiainvincibilisjamilla 
oblivio  est  naturalis  et  inculpabilis,  Unde  di- 
cendum  est ,  quod  licet  ille  non  adbibeat  for- 
tasse  totam  diligentiam  quam  in  re  ipsa  adhi- 
bere  posset  et  deberet,  adhibet  tamen  totam 
diligenliam  quam  homo  sic  dispositus  (cum 
illa  scilicet  ignorantia)  adhibere  potest  et  de- 


DISPUTAT.  XXIV.  SEGT.  I. 


519 


betj  secundum  rectam  rationem  ;  et  ideo  illa 
confessio  formaliter  integra  est,  quia  in  ea  ad- 
hibetur  moralis  diligentia  possibilis.,  et  suffi- 
ciens  ad  cxcusandum  peccatum  contra  pree- 
ceplum  de  integritate. 

6.  Objectioni  contraruc  sententice  satisfit. — 
Tandem  ad  leniendum  rigorem  de  iterandis 
confessionibus ,  quem  opposita  sententia  ob- 
jiciebat,  addere  hic  possumns  (quod  Navarrus 
supra  notavit,  et  in  c.  Fratres,  num.  82)  sse- 
pe  contingere,  ut  peccatum  aliquod  ex  igno- 
rnniia  culpabili  committatur,  et  tamen  quod 
postea  facili  negotio  ex  ignorantia  inculpabili 
in  confessione  omittatur;  nam  eadem  igno- 
rantia  quee  nunc  est  occasio  mortaliter  pec- 
candi,  in  futuro  tempore  est  occasio  oblivio- 
nis  naturalis  seu  inculpabilis  peccati  sic  com- 
missi,  quia  peccatum  ex  ignorantia  cornrnis- 
sum  difficile  cognoscitur,  et  postquam  trans- 
actum  est ,  difficilius  in  memoriam  revoca- 
tur.  Hinc  ergo  ssepe  contingit,  ut  quamvis 
confessio  fuerit  nulla  ex  ignorantia  cnlpabiii, 
et  ideo,  per  se  loquendo,  repetenda  ,  nihilo- 
minus  de  facto  ssepe  excusentur  homines  ab 
hac  obligatione,  quia  in  posteriori  confessione 
invincibiliter  obliviscuntur  prioris  defectus, 
et  ideo  validam  confessionem  faciunt  sine 
il!a  repetitione,  et  priora  illa  peccata  per  ac- 
cidens  tolluntur.  Ac  similiter,  in  quoiibet  fu- 
turo  tempore  fit  difficilior  recordatio  talis  de- 
feetus,  el  ideo  excusatio  semper  durat,  vel 
potius  augetnr.  Quod  si  contingeret  postea 
per  aliquam  occasionem  recordari  illius  de- 
fectus,  esset  quidem  iteranda  illa  confessio, 
rion  tamen  omnes  posteriores  quce  bona  fide 
factse  sunt. 

7.  Dulium. —  Dissolvitur. — Sed  quid  siin 
ipsamet  confessione  sic  negligenter  inchoata 
homo  advertat,  et  culpam  suam  ac  negligen- 
tiam  recognoscat  ?  Communiter  dici  solet  3 
debere  hoc  ipsum  statim  confiteri,  et  ita  sup- 
pleri  illum  defectum.  Sed  hoc  intelligendum 
est,  dummodo  ipsa  etiam  negligentia  per  in- 
terrogationes  confessoris,  vel  alio  modo  suf- 
ficienter  suppleatur ;  ideoque  spectare  opor- 
tet  an  urgeat  aliqua  necessitas  mortis  vel 
scandali  vitandi,  ant  quid  similead  perficien- 
dum  sacramentum ;  et  tunc  si  juxta  oppor- 
tunitatem  preesentern  fiat,  quod  potest,  tam  ex 
parte  pcenitentis  quam  confessoris_,  ignoran- 
tia,  qua3  erat  culpabilis,  incipiet  esse  invin- 
eibilis;  ideoque  rite  et  recte  perficietur  sa- 
cramentum.  Si  tamen  nulla  urgeat  necessi- 
tas,  regulariter  differenda  est  absolutio ,  ut 
pcenitens  possit  sufficiens  examen  conscien- 


tisefaccre,  nisi  confessor  moraliter  judicet  se 
posse  in  proesenti  diligentiam  illi  supplere. 

DISPUTATIO  XXIV. 

DE  MINISTRO    CONFESSIONIS  IN    C0MMUNI. 

Secunda  condilio  confessionis,  quam  su- 
pra  explicare  promisimus,  est,  ut  sit  legitima 
accusatio  ;  quse  respectiva  est,  et  in  hoc  con- 
sistit,  quod  fiat  coram  legitimo  judice  ,  qui 
judex  est  minister  hujus  sacramenti  ;  et  ideo 
disputatio  de  ministro  in  hunc  locum  cadit, 
quo  cognito,  manebit  explicata  illa  conditio. 
Dicemus  autem  de  ministro  prius  in  commu- 
ni,  postea  in  particulari,  et  deinde  de  modo, 
quo  exercere  debet  munus  suum,  et  conse- 
quenter  de  obligationibus  seu  prseceptis  quse 
ad  illum  pertinent. 

SECTIO  I. 

Ulrum  minister  hujus  sacramenti  sit  solus 
sacerdos. 

1.  Error  Waldensiun%<—Hujuserrorispri- 
mum  fundamentum.  —  Secundum  fundamen- 
tum.  — Multihseretici  clixerunt,  etiam  laicum 
pcsse  esse  ministrum  hujus  confessionis,  praa- 
sertim  si  justus  sit  et  bonus.  Qui  error  solet 
tribui  Waldensibus,  quia  licet  negaverint 
confessionem,  dixerunt  tamen  omnes  laicos 
esse  sacerdotes,  et  habere  potestatem  confi- 
ciendicorpus  Domini,  pra?sertimsi  justi  sint^ 
ut  videre  est  in  Prateolo,  verb.  Waldenses,  et 
verb.  Pauperes  de  Lugduno.  Hunc  vero  erro- 
rem  proprie  docuit  Wicleph,  ut  refert  Wal- 
densis,  tom.  2,  c.  135  et  145,  et  eumdem  ex- 
citavit  Lutherus  ,  ut  patet  apud  Rofensem  , 
art.  13,  et  alios.  Fundamenlum  esse  potuit, 
quia  hiheereticinegant  inhocsacramento  da- 
ri  gratiamjet  veram  absolutionem  a  peccatis^, 
secl  tantum  ^esse  quoddam  nudum  ministe- 
rium,  et  externum  signum  adhibitum  tantum 
ad  excitandam  frdem.  Quod  falsumfundamen- 
tum  in  materia  de  sacramentis  in  genere  satis 
impugnatum  est;  et  supra  in  liac  materia,  d. 
10,  in  particulari  ostendimus  habere  minis- 
trum  hujus  sacramenti  veram  et  supernatu- 
ralem  potestatem  judiciariam  ad  remittenda 
peccata  in  hoc  sacramento,  et  sententiam  ab 
illo  latam,  clave  non  errante,  ratam  etfirmam 
esse  in  coelis,  quod  etiam  supra  confirmatum 
est,  cum  de  essentia  et  forma  hujus  sacra- 
menti  ageremus,  disput.  10  et  11.  Alterum 
fundamentum  hujus  erroris  esse  potuit,  quia 


520 


DISPUTAT.  XXIV.  SECT.  I. 


neganl  verura  sacerdotium  a  Christo  institu- 
tum,  sed  omnes  Christianos  faciunt  sequalis 
dignitatis  et  potestatis,  et  solum  requiruntut 
ab  ipsa  communitate  Ecclesiae  deputentur  ad 
aliquod  ministeiium  peragendum,ut  rite  et 
recte  illud  exequi  possint.  Sed  hoc  ex  pro- 
fesso  impugnandum  est  in  materia  de  Or- 
dine,  et  in  materia  de  Eucharistia  impu- 
gnatum  est  ex  parte ,  ostendendo  potesta- 
tem  consecrandi  non  omnibus  laicis  esse 
communem.  In  materia  etiam  de  fide  et  de 
legibus  ostenditur  esse  in  Ecclesia  potesta- 
tern  spiritualem,  datara  a  Christo  non  omni- 
bus  Christianis,  sed  sacerdotibus  et  pastoribus, 
ut  constat  ex  ad  Ephes.  4,  et  1  ad  Cor.  12. 
Supra  etiam  impugnatus  est  ille  error  quan- 
tum  ad  hanc  judiciariam  potestatem  in  hoc 
foro,  de  quo  agimus;  et  hic  pauca  breviter 
addenda  sunt. 

Assertio  1. 

2.  Dico  primo,  solum  sacerdotem  esse  mi- 
nistrum  hujus  sacramenti.  Est  de  fide  defi- 
nita  in  Concilio  Florentino  in  litteris  unionis, 
et  Tridentino,  sess.  14,  c.  6,  et  can.  9  et  10, 
et  in  Constantiensi,  sess.  8  et  15,  ubi  dam- 
nantur  errores  Joannis  Huss  et  Wicleph  ;  et 
in  Concilio  Cabilonensi  II,  c.  33,  et  habetur 
in  c.  Quidam  dicunt,  de  Poenit.,  d.  \,  ubi  di- 
eitur  universam  sanctam  Ecclesiam  docere 
sacerdotibus  esse  confitenda  peccata.  Defini- 
vit  etiam  Leo  X,  in  damnatione  articulorum 
Lurtieri.  Fundamentum  est,  quia  in  ministro 
hujus  sacramenti  necessaria  est  potestas  cla- 
vium,  quia  nullus  potest  esse  judex  sine  po- 
testate;  hcec  autem  potestas  cum  supernatu- 
ralis  sit,  ut  supra  ostensum  est,  non  per  se 
et  necessario  convenit  omnibus,  sed  illis  qui- 
bus  a  Christo  data  est,  ut  per  se  est  manifes- 
tum  ;  solum  ergo  illi  possunt  esse  ministri 
confessionis,  quibus  Christus  contulit  hanc 
potestatem  ;  contulit  autem  solis  sacerdoti- 
bus,  quod  solum  probandum  superest.  Pro- 
batur  autem  ex  Joan.  20,  ubi  solis  Apostolis 
pro  se  et  suis  successoribus  dixit  Christus  : 
Accipite  Spiritum  Sanctum  ;  quorum  remise- 
ritis  peccata,  remiituntur  eis  ;  per  quae  verba 
concessit  praedictam  potestatem,  ut  in  supe- 
rioribus  etiam  ostensum  est. 

3.  Objectio. —  Decisio  ex  conjectura.  —  Di- 
cet  qnis :  unde  constat  illa  verba  dicta  esse 
Apostolis  in  dicto  sensu  ;  saepe  enira  loque- 
batur  Christus  ApostoJis  pro  illorum  perso- 
nis,  ut  quando  dedit  potestalem  ejiciendi  dse- 
mones  et  sanandi  infirmos,  elc,-  interdura  in 


illis  loquebatur  toti  Ecclesise,  ut  cum  dixit  : 
Ego  vobiscum  sum  usque  ad  consummationem 
SiBCuli  ;  interdum  loquebatur  illis,  et  succes- 
soribus  illorum  tantum  in  potestate  Episco- 
patus,  ut  forte  cum  dedit  potestatem  excom- 
niunicandi,  vel  quod  certius  est,  cum  dedit 
potestatem  ordinandi  sacerdotes  ;  unde  ergo 
conslat  illa  verba  non  posse  aliquo  ex  dictis 
modis  intelligi ,  non  vero  quod  sint  dicta 
Apostolis  pro  illis,  et  eorum  successoribus  in 
dignitate  sacerdotali  ?  Respondetur,  si  conjec- 
tura  utendum  est,  sufEciens  ratio  reddi  po- 
test ;  nam  cum  hsec  potestas  et  sacrarnentum 
ad  commune  bonum  Ecclesiae  ordinaretur, 
et  esset  unum  ex  prsecipuis  fundamentis  ejus, 
sicut  Ecclesia  erat  perpetuo  duratura,  ita  et 
heec  potestas  ;  et  inde  constat  illa  verba  non 
esse  dicla  Apostolis  personaliter,  sed  pro  il- 
lis  et  eorum  successoribus  ;  qua  ratione  supra 
latius  usi  sumus.  Deinde,  quia  hocsacramen- 
tum  est  gravissimum  judicium,  non  debuit 
cuihbet  de  populo  committi,  sed  determina- 
tis  judicibus.  Et  quia  est  judicium  sacrum  , 
non  nisi  sacer  minister,  seu  consecratus  in- 
stitui  debuit.  Deinde  non  oportuit  reservari 
solis  Episcopis,  quia  hoc  sacramentum  est 
magnee  necessitatis,  et  judicium  frequenter  ac 
communiter  exercendum,  et  propterea  recte 
inlelliguntur  illa  verba  non  esse  dicta  Apo- 
stolis,  ut  simpliciter  repreesentabant  totam 
Ecclesiam,  neque  ut  solum  repreesentabant 
Episcopos,  sed  ut  solum  repraesentabant  sa- 
cerdotes ;  sicut  illa  verba  :  Hoc  facite  in  meam 
commemorationem,  quibus  data  est  potestas 
consecrandi,  dicta  sunt  Apostolis  pro  illis  et 
eorum  successoribus  in  dignitate  sacerdotali. 
Unde  etiam  sumitur  optima  congruentia,  quia 
potestas  heec  absolvendi,  quse  est  supra  cor- 
pus  Clnisti  mysticum,  concedi  debuit  iis  qui 
habent  potestatem  supra  corpus  Christi  ve- 
rum,  quia  quibus  competit  conficere  verum 
Christicorpus,  debuit  etiam  dari  potestas  ad 
disponenda  membra  Christi,  ut  essent  apta  ad 
illius  corpus  verum  suscipiendum,  et  propter- 
ea  potestas  heec  nulli  eorum  conceditur,  qui 
in  inferiori  gradu  conslituitur. 

A.  Decisio  ex  usu  et  consuetudine  Ecclesia?. 
—  Sed,  quod  caput  est,  hanc  veram  interpre- 
tationem  et  doctrinam  confirmat  infallibilis 
traditio  Ecclesiee,  quae  constat  imprimis  per- 
pelua  consuetudine ,  cujus  nullum  initium 
cognoscitur,  neque  in  aliquo  Concilio,  neque 
in  aliquo  Pontiticis  decreto,  quod  estsignum 
esse  traditionem  Apostolorum,  qui  ita  sen- 
sum  verborum  Christi  intellexerunt  et  Eccle- 


DISPUTAT.  XXIV.  SECT.  I. 


521 


Sase  tmdiderunt.  Deindc  constat  ex  veterum 
Patrum  teslimoniis,  qui  dicunt  hoc  significas- 
se  Cliristnm,  cum  Lazarum  dedit  Apostolis 
soivendum,  Joan.  11,  et  cum  illos  misit  ad  sol- 
vendum  pullum  et  asinam,  Matt.  21,  ut  ex 
AthanasiOj  Augustino  etaliis  supra  citavi,  dis- 
put.  1  de  Clavibus.  Intelligunt  etiam  hoc  in- 
dicasse  Chrislum  Matt.  4  et  Luc.  17,  quando 
misit  leprosos,  utse  sacerdotibus  ostenderent. 
Unde  etiam  intelligunt  hoc  fuisse  figuratum 
in  lege  veteri,  in  qua  judicium  inter  lepram 
et  non  lepram  sacerdotibus  erat  reservatum. 
Dequo  videripotestHieron.,Matt.  18;  Chrys., 
lib.  3,  de  Sacerdotio,  prcesertim  col.  4,  ubi  in- 
teralia  ait,  sacerdotes  Evangelicos  habere  po- 
testatem,  quam  neque  Angeli,  neque  Archange- 
li,  neque  terreni  principes  habent,  quia  ad  hos 
omnesdiclumnon  est :  Quodcunque  solveritis. 
Unde  concludit,  Christianos  omnes  persuasos 
esse  debere,  sacerdotum  curationibus  se  sub- 
mitlere  oportere.  Unde  Leo Papa.  Ep.  89,  alias 
9!,  c.  2,  de  hoc  tractans,  inter  alia  ait,  sic 
osse  divinse  bonitatis  preesidia  ordinata,  ut 
indulgentia  Deinisi  sacerdotum  supplicationi- 
lus  nequeat  oltineri.  Et  Fabianus  Papa,  Ep.  2 
decretal.,  coL  4,  ad  finem,  dicit,  qui  mortali- 
ter  peccaf,  inbarathrum  delabi,  nisi  ei  sacer- 
dotali  dignitate  subcentum  fuerit.  Et  Cyprian., 
lib.  de  Lapsis,  circa  finem  :  Confiteantur,  in- 
quit,  singuli  delictum  suum,  dum  satisfactio 
et  remissio  facta  per  sacerdotes,  Domino  gra- 
ta  est.  Et  Epist.  54,  alias  lib.  A,  ep.  2,  in  fine, 
dicit,  pcenitentibus  per  sacerdotem  posse  pa- 
cem  concedi.  Et  de  eadem  re  est  optima  tota 
blp.  55,  quae  alias  est  2,  lib.  1.  Ambrosius 
etiam,  lib.  1  de  Pcenit.,  jus  ligandi  et  solven- 
di  solis  sacerdotibus  dicit  esse  datum,  et  mu- 
nus  Spiritus  Sancti  esse  officium  sacerdotis  ; 
et  lib.  2,  c.  2,  in  fine  :  Concessit  hoc  Christus 
Apostolis,quod  ab  Apostolis  ad  sacerdotes  trans- 
•missum  est.  Idem  Ambrosius,  ser.  10  in  Psal. 
118,  aliquantulum  a  principio  :  Accepimtis  , 
inquit,  Spiritum  Sanctum,quinon  solum  nos- 
tra  peccata  dimittit,  sed  etiam  nos  facit  sacer- 
dotes  ad  aliorum  dimittenda  peccata.  Et  Au- 
gustinus,  de  Vera  et  falsa  pcenit.  ,  c.  10,  et 
habetur  in  cap.  Quempcenitet,  de  Pcenit.,  d. 
1  :  Reprcesentet  vitam  suam  Deo  per  sacerdo- 
tem,  prmveniat  judicium  Deiper  confessionem; 
et  lib.  50  Homil.,  in  50,  c.  11  :  Veniat  ad  an- 
tistites,  per  quos  in  Ecclesia  claves  ministran- 
tur.  Basilius  etiam,  in  Reg.  brevioribus,  in 
288,  cum  interrogatus  esset,  an  liceat  cui- 
libet  ccnfiteri  peccata,  respondet :  Necessario 
iis  peccata  aperiri  debent,  quibus  credita  est 


dispsnsatio  mysteriorum  Dei.  Et  citat  locum 
Actor.  16,  ubi  homines  baptizati  solis  Apo- 
stolis  confitcbantur  peccata.  Et  simili  modo 
in  Cpist.  ad  Amphilochium,  can.  73,  dicit, 
miuistrum  pcenitentise  esse  solum  illum  qui 
habet  potestatem  ligandi  et  solvendi.  Deni- 
queTertuL,lib.  de  Pcenit.,  c.  9,  meminitcon- 
suetudinis  antiquissirnee  confitendi  flexis  geni- 
bus  oorain  sacerdote.  Unde  lib.  de  Praescri- 
ptionibus  hsereticorum,  c.  41  ,  circa  finem  , 
graviter  reprehendit  hsereticos,  quod  omnia 
confundant,  et  laicis  sacerdotalia  muniacom- 
mittant. 

5.  Dubium  deciditur.  —  Sed  contra  :  nam 
Jacobi  5  dicitur  :  Confitemini  alterutrum  pec- 
cata  vestra.  Respondetur  primum,  non  esse 
certum  ibi  esse  sermonem  de  sacramentali 
confessione.  Unde  Beda  ibi  distinguit  inter 
peccata  mortalia  et  venialia ;  et  priora  di- 
cit  esse  confitenda  sacerdotibus ,  hsec  vero 
posse  dici  coram  aliis;  quod  nonest  verum  de 
sacramentali  confessione,  quia  etiamsi  fiat  de 
solis  venialibus,  soli  sacerdoti  fieri  potest ; 
nam  quse  adduximus  generaliter  probant  de 
hoc  sacramento  et  de  potestate  clavium.  Imo 
quod  aliqui  dicunt,  confessionem  venialium 
posse  fieri  laico,  non  per  modum  sacramenti, 
sed  cujusdam  sacramentalis,  et  per  absolu- 
tionem  ejus  remitli  hsec  peccata,  sicut  per 
alia  sacramentalia,  non  habct  fundamentum, 
sed  solum  potest  esse  illa  confessio  per  mo- 
dum  cujusdam  actus  humilitatis,  vel  ad  pe- 
tendam  oralionem  seu  consilium  ,  ut  supra 
etiam  dictum  est.  Secundo,  intelligendo  illum 
locum,  ut  probabilius  est,  de  confessione  sa- 
cramentali,  sensus  esl  homines  non  tantum 
Deo,  sed  etiam  hominibus  debere  confiteri 
peccata  sua,non  tamen  omnes  debere  confiteri 
peccata  omnibus,  sed  illis  qui  ad  hoc  depu- 
tati  sunt  et  potestatem  habent ,  quod  ipse 
supponebat  esse  in  Ecclesia  satis  distinctum 
et  ordinatum. 

Assertio  2. 

6.  Qui  contra  hanc  veritatem  docere  videan- 
tur.  —  Explicantur  in  vero  sensu.  —  Dico  se- 
cundo:  sacerdos,  etiamsi  malussit  et  iniquus, 
potest  esse  sufficiens  minister  hujus  sacra- 
menti.  Est  de  fide  diffinita  in  specie  in  Con- 
cilio  Tridentino,  sess.  14,  can.  10,  de  qua 
videri  possunt  supra  dicla  de  sacramentis  in 
genere,  et  specialiter  Chrysost.,  hom.  85  in 
Joan.,  et  August.,  tract.  5  in  Joan.  Et  ratio 
est,  quia  hoc  ministerium  non  fundatur  in 
sanctitate,  sed  in  potestate  a  Christo  concessa, 


522 

quee  propter  peccatum  non  amittitur.  Contra 
hanc  autem  veritatem  docere  videtur  Auclor 
Imperfecti  in  Matth.,hom.  53,  et  Orig.,  tract. 
2  in  Matth.,  quos  conatur  exponere  Sixtus 
Senens.j  lib.  6  Biblioth.,  notat.  69  et  70,  et 
108.  Sed  revera  uterque  loquitur  valde  im- 
proprie,  nec  in  illorum  iuterpretatione  mul- 
tum  immorari  necesse  est.  Augustinus  vero 
variis  in  locis  animadversione  indiget.  Nam 
lib.  3  de  Baptismo,  c.  18,  et  lib.  5,  c.  21,  et 
lib.  6,  c.  3,  etlib.  7,  c.  51,  dicit  potestatem 
remittendi  peccata  datam  esse  Ecclesise  prout 
ex  justis  et  sanctis  constat.  Sed  interdum  Au- 
gustinus  non  loquitur  de  potestate  remitten- 
di  peccata  sacramentaliter,  sed  de  potestate 
impetrandi  aliis  remissionem  peccatorum, 
vel  si  loquatur  de  priori  potestate,  intelli- 
git  datam  esse  soli  Ecclesiee  in  qua  vera  est 
sanctitas,  non  tamen  sentit  solum  esse  hanc 
potestatem  in  membris  sanctis ;  constat  enim 
alias  ex  Augustino,  in  Ecclesia  non  tantum 
esse  sanctos,  sed  etiam  peccatores ,  et  sa- 
cramenta  posse  valide  ab  utrisque  minis- 
trari.  De  qua  re  in  superiori  tomo  fuse  dic- 
tum  est. 


An  ex  dispensatione  vel  ob  necessitatem  possit 
hoc  sacramentum  a  non  sacerdote  fieri. 

7.  Ratio  dubitandi  quoad  primum. — Ratio 
dubitandi  quoad  secundum.—  Augetur  diffi- 
cultas  ex  c.  Fures  ,  de  Furtis. — Sed  difficul- 
tas  superest,  an  sacerdos  sit  ita  necessarius 
minister,  ut  neque  ob  dispensationem,  neque 
ob  necessitatem  possit  ab  alio  sacramentum 
fieri  ;  ex  utroque  enim  capite  potest  esse  ali- 
qua  dubitandiratio.  Etprimo,  quia  interdum 
minister,  qui  per  se  et  ordinarie  non  sufficit 
ad  aliquod  sacramentum  ministrandum,  po- 
test  sufficere  ex  dispensatione  Pontificis,  ut 
in  sacramento  confirmationis  constat ;  ergo, 
licet  sacerdos  sit  ordinarius  minister  hujus 
sacramenti,  ex  dispensatione  poterit  sufHcere 
diaconus,  praesertim  cum  hoc  sacramentum 
sit  majoris  necessitatis  quam  confirmatio. 
Ex  alio  vero  capite  potest  esse  dubitandi  ra- 
tio,  quia  ob  necessitatem  videtur  esse  suffi- 
ciens  ratio,  ut  laicus  possit  confessionem  au- 
dire,  quando  pcenitens  est  in  extremo  arti- 
culo,  et  non  est  conia  sacerdotis.  In  baptismo 
enim  ita  institutum  est,  quia  est  sacramentum 
necessitatis  ;  cur  ergo  non  etiam  in  hoc  sa- 
cramento,  quod  etiam  necessitatis  est  ?  Et 
augetur  primo  difficultas  ex  c.  Fures,  extra 
de  Furtis,  ubi  prsecipitur,  ut  fur,  qui  in  ac- 
tuali  furto  interficitur,  careat  sepultura,  et 


DISPUTA.T.  XXtV.  SECT.  I. 

subditur:  Si  autem  presbytero  vel  diacono  con- 
fessus  fuerit,  communione  non  privetur.  Cni 
consentaneus  est  locus  Cypriani  supra  trac- 
tatus,  Epist.  13,  alias  lib.  3,  epist.  17,  ubi 
committit  diacono,  ut  in  absentia  presbyteri 
reconciliet  pcenitentem  jam  animam  agen- 
tem.  Et  confirmatur  secundo,  quia  in  arti- 
culo  mortis,  qui  non  potest  confiteri  sacer- 
doti,  tenetur  confiteri  laico,  ut  videtur  docere 
Magister  in  4,  dist.  17,  cap.  5,  etibiD.  Thom., 
q.  3,  art.  3,  q.  2,  ad  1  ;  ergo  est  illa  vera 
confessio,  et  ille  vere  minister. 

8.  Conclusio  negativa.— Dicendum  tamen 
est,  sacerdotem  esse  ministrum  simpliciter 
necessarium,  ita  ut  innulla  necessitateneque 
ex  ulla  dispensatione  alius  sufficere  possit. 
Est  conclusio  communis  Theologorum,  et  de 
fide,  queeprobanda  estex  dictis  inprobatione 
principalis  assertionis,  et  ex  Concilio  Trident., 
sess.  14,  can.  10,  ubi  absolute  definit  solum 
sacerdotem  posse  esse  ministrum  hujus  sa- 
cramenti.  Unde  multo  aliter  loquitur,  quam 
de  ministro  confirmationis  vel  baptismi  fue- 
rat  loculns.  Ratio  vero  est,  quia  sine  potes- 
tate  clavium  nullus  potest  esse  minister,  ut 
constat  ex  supra  dictis  ;  quia  sine  potestate 
absolvendi  nullus  potest  conficere  hoc  sacra- 
mentum,  nec  vere  proferre  formam ;  potestas 
autem  clavium  fundatur  in  charactere  sacer- 
dotali.  Et  confirmatur,  quia  nullus  nisi  sacer- 
dos  potest  ex  dispensalione  vel  ob  necessita- 
tem  conficere  verum  Christi  corpus ;  ergo 
similiter,  etc.  Tandem  hoc  pendet  prsecipue 
ex  institutioneChristi;  traditio  autem,  etusus 
Ecclesise  docet  ita  esse  hoc  a  Christo  insti- 
tutum. 

9.  Ratio  differentice  inter  Jwc  sacramentum 
et  confirmationem. — Ratio  vero  differentise 
inter  hoc  sacramentum  et  confirmationem 
reddi  potest,  quia  in  hoc  sacramento  minis- 
ter  regulariter  deesse  non  potest,  neque  po- 
lest  accidere,  ut  communi  bono  Ecclesite  vel 
alicujus  provincise  ejus  expediat  talis  dispen- 
satio,  quia  sacerdotes  in  Ecclesia  ordinarie 
inveniuntur,  ita  ut  in  una  provincia,  vel  ci- 
vitate  nunquam  desint,  et  in  particularibus 
casibus  raro  deficiant  ;  et  ideo  non  oportuit 
ut  in  eo  posset  dispensatione  uti.  Confirma- 
tionis  autem  ordinarius  minister  est  solus 
Episcopus,  qui  interdum  deesse  potest,  etiam 
in  tota  aliqua  regione.  Item  quia  sacramen- 
tum  confirmationis  solum  presbytero  com- 
mitti  potest,  qui  jam  habet  potestatem  in  ve- 
rum  Christi  corpus,  et  adhucin  controversia 
est,  an  in  charactere  differatab  Episcopo.  At 


DISPUTAT.  XXIV.  SECT.  I. 


523 


vero,  si  ministeriura  hujus  sacramenti  com- 
mittendum  fuisset  alteri  quam  sacerdoti  , 
committeretur  homini  non  habenti  potesta- 
tem  in  verum  Christi  corpus.  Quee  quidem 
sunt  congruentiee.  Vera  autera  ratio  est  Ghri- 
sti  institutio.  Etidem  dicendum  est  de  bapti- 
smo.  Est  enira  baptismus  majoris  necessitatis, 
quam  hoc  sacramentum;  nam  hoc  semper  sup- 
pleri  potest  per  contritionem,  ille  vero  non, 
saltem  in  parvulis ;  et  ideo  aliter  est  commis- 
sum  sacerdotibus  ministerium  illius  sacra- 
menti  quamistius.  Cujus  signummanifestum 
est,  quia  si  extra  necessitatem  laicus  bapti- 
zet,  licet  male  faciat,  tamen  sacramentum 
tenet,  quod  in  hoc  sacramento  nullo  modo 
dici  potest. 

10,  Cap.  Fures,  de  Furtis,  explicatur. — Un- 
de  adillud  c.Fures,  respondetur,  sensum  esse, 
si  ostenderitsignacontritionis  et  pcenitentiee, 
non  esse  illi  denegandam  communionem  ; 
numerantur  autem  specialiter  sacerdos  et 
diaconus,  quia  a  sacerdote  potest  et  absolvi, 
et  comraunicari ;  diaconus  vero  ,  quamvis 
non  possit  illum  absolvere,  potest  tamen  in 
illo  articulo,  et  deficiente  sacerdote,  Eucba- 
ristice  sacramentum  ministrare  illi,  dummodo 
alias  se  sufficienter  dispositum  ostendat.  Et 
hoc  significatum  estper  illaverba  :  Si  diaco- 
no  confessus  fuerit. 

1  i .  Hinc  vero  colligit  Glossa  ibi,  in  extrema 
necessitate,  deficiente  sacerdote,  confessio- 
nem  esse  inferiori  etiam  laico  faciendam.  Et 
Panormitanus  addit  ibi,  et  posse,  et  debere. 
Quem  modum  loquendi  imitati  sunt  Theolo- 
gi  supra  citati.  Sed  certum  est  talem  confes- 
sionem  non  esse  faciendam  in  ordine  ad  ab- 
solutionem,  quia  ille  non  potest  esse  judex. 
Unde  est  certum  non  esse  necessarium  ne- 
cessitate  sacramenti,  seu  salutis,  cum  ad  sa- 
cramentum  conficiendum,  velad  gratiamob- 
tinendam  nih)l  conferat.  Ex  quo  etiam  aperte 
sequitur,  non  esse  necessariam  necessitate 
preecepti,  per  seloquendo;  quia  hoc  preece- 
ptum  conjunctum  est  cum  potestate  clavium, 
estque  idem  cum  preecepto  recipiendi  hoc 
sacramentura  ;  illa  autem  confessio  neque  in 
potestate  clavium  fundatur,  neque  ad  sacra- 
mentum  conficiendum  ordinari  potest,  cum 
non  sit  accusatio  coramjegitimo  judice  ;  nul- 
lo  ergo  modo  necessaria  est.  Advertere  au- 
tem  oportet,  in  ConcilioConstantiensi,inBul- 
la  Martini  V,  in  qua  condemnantur  errores 
Joannis  Wicleph  et  Joannis  Huss,  inter  alias 
interrogationes  quoe  ibi  proponuntur  pro  his 
qui  sunt  suspecti  de  illa  heeresi,  unam  esse  : 


Utrum  credant,  quod  Christianus  ultra  contri- 
tionem  cordis,  habita  copia  sacerdotis  idonei, 
soli  sacerdoti  de  necessitate  salutis  confiteri 
teneatur,  et  non  laico,  seu  laicis  quantumcun- 
que  lonis  et  devotis.  Ubi  cum  additur,  hahita 
copia  sacerdotis  idonei,  videlur  indicari,  in 
absentia  ejus  esse  necessarium  confiterilaico. 
Sed  hoc  argumentum  a  contrario  sensu  nul- 
lius  est  momenti,  in  materia  praesertim  doc- 
trinali ;  ibi  ergo  solum  proponitur  interroga- 
tio  de  eo  quod  ad  fidem  pertinet ;  aliud  vero 
quod  spectat  ad  Theologicam  queestionem, 
proponendumnonfuit,  nec  propterea  aliquid 
circa  id  definitur  aut  insinuatur. 

12.  Certumergo  est,  confessionem  laico  fa- 
ciendam,  nec  sacramentalem,  nec  necessa- 
riam  esse.  Imo  addit  Scotus,  d.  14,  queest.  4, 
neque  consulendam  essetalem  confessionem, 
quia  homo  se  infamat  sine  causa  ;  et  d.  17, 
art.  3,  dicit  regulariter  non  esse  utilem,  ac 
denique  dubitat  an  licita  sit.  Idemque  fere 
sentit  Soto,  d.  18,  q.  4,  art.  1.  Contrarium 
vero  sentit  Alexand.  Alens.,  4part.,q.  78, 
memb.  1,  art.  1,  quem  sequuntur  Bonav.  et 
Paludan.,  d.  17,  et  sumitur  ex  August.,  de 
Vera  et  falsa  pcenit.,  c.  10.  Sed  neutrum 
censeo  posse  sirapliciter  affirmari,  sed  consi- 
derandas  esse  circumstantias  rerum  et  per- 
sonarum.  Nam  si  persona  indigeat  consilio 
et  auxilio,  et  alia  sit  prudens,  a  quo  possit 
utilitas  et  secretum  sine  alio  gravi  detri- 
mento  sperari,  optimum  erit  hoc  medio  uti ; 
nam  illa  qualiscunque  infamia  majori  spiri- 
tuali  utilitate  compensatur,  et  in  reliquo, 
homo  potest  cedere  juri  suo.  Si  autem  illee 
circumstantiee  non  concurrant,  melius  erit 
soli  Deo  confiteri,  ut  recte  Navarr.,  in  c.  1 
dePcenit.,  d.  6,  n.  72. 

SECTIO  II. 

Utrum  omnis  sacerdos,  vel  solusille  quipotestatem 
habet  jurisclictionis.  possit  esse  minister  hujus 
sacramenti. 

1.  Potestas  ordinis.  — De  potestate  ordi- 
nis  supra  corpus  Christi  mysticum,  et  de  po- 
testate  jurisdictionis  dixi  nonnulla  supra,  se- 
cunda  parte  hujus  materiee,  disp.  16,  sect.  1, 
quee  hicrepetenda  non  sunt,  sed  supponen- 
da.  Prsesertirn  oportet  ut  in  significatione  no- 
minum  conveniamus,  ne  forte  de  nominibus, 
aut  in  ambiguo  laboremus.  Quidara  enim 
ipsam  polestatem  ordinis  in  corpus  Christi 
mysticum,  jurisdictionem  appellant,  ut  Abu- 
lensis  in  suo  Defensorio,   part.  2,  c.  62,  et 


i 


524  DISPUTAT.  XXIV.  SEGT.  lf. 

nonnulli  alii,  ut  ibi  vidimus ;  quia  illa  revera    communis  omnibus 

est  potestas  judiciaria  ad  ligandum  et  solven- 

dum  in  hocforo  ;  omnis  autem  potestas  ju- 

diciaria  videtur  esse  jurisdictio,  quia  est  po- 

testas  ad  dicendum  jus.  Ego  vero   hanc   ap- 

pello  potestatem  ordinis  cum  communi  mo- 

doloquendi  antiquorum  Theologorum,  imo 

et  Conciliorum,  quia  per  ipsam  consecratio- 

nem  et   ordinationem   sacerdotis    datur,  et 

immutabilis  ac  indelebilis  est;  et  prseter  illam 

datur  propria  potestas  jurisdictionis,per  quam 

unus  alteri  subditur  in  hoc  foro,  quod  non 

fit  per  solam  potestatem  ordinis,  ut  ex  dic- 

tis  in  citato  loco  constat. 

2.  Error  hcereticorum. —  Qwestio.  —Pri- 
ma  sententia.  — Suppositaergo  significatione 
nominum,  hseretici  sicut  non  agnoscunt  hoc 
sacramentum  esse  verumjudicium,  ita  etiam 
totum  hoc  genus  jurisdictionis  contemnunt. 
Yerumtamen   eos   omittamus;  nam    eorum 

fundamentum  satis  impugnatum  est,   et  ju- 

risdiclio  in  hoc  foro  satis  est  in  superioribus 

demonstrata,  et  ex  dicendis  etiam  constabit. 

Inler   Catholicos    autem    quidam   dixerunt, 

omnes  sacerdotes  ex  vi  suse  ordinationis  et 

divini  juris  esse  sufficientes  rninistros  hujus 

sacramenti,  ita  ut,   quamvis  possit  Ecclesia 

prohibere  aHquibus  sacerdotibus,  ne  hoc  sa- 

cramentum  ministrent,   non   tamen  possit 

efficere   quin   eorum    absolutio    sit  valida, 

quantum  esL  ex  parte  illorum,    si    ex  parte 

pcenitentis  omnia  necessaria concurrant.  Quod 

ideo  dicitur,  quia  in  hoc  sacramento,  ex  de- 

fectu  dispositionis  pcenituntis  fieri  pGtest,  ut 

sit  invalidum,  ut  supra  dictum  est ;   et  ideo 

si  pcenitens  scienter  confiteatur  sacerdoti  ab 

Ecclesia  prohibito,  graviter  peccat,  et  indis- 

positus  accedit,  et   ex  hac  parte    nullum  fit 

sacramentum ;   si    autem    accederet    bona 

fide    et   cum    debila    dispositione  ,    sacra- 

mentum  esset   validum.    Hanc    sententiam 

tenuit  Armacanus  ,   libro    11    de    Qusestio- 

nibus  Armenorum  ,  a    principio ,  per  non- 

nulla  capita.  In  quam  etiam  inclinat  Almain. 

in  4,  d.  18,  q.   unica;  neque  improbabilem 

reputat  Durandus,  d.  19,  q.  2. 

3.  Fundamentum  preecipuum  sumitur  ex 

verbis  institutionis,  Accipite  Spiritum  Sanc- 

tum,  Nam  ex  vi  illorum  constituti   sunt  mi- 

nistri  sufficientes  hujus  sacramenti,  quos 
non  potest  Ecclefia  niutare,  neque  eorum 
actum  irritare,  magis  quam  in  aliis  sacra- 
mentis.  Preeter  hoc  autem  adduntur  conjectu- 
rse  sumptee  ex  aliquibus  in  quibus  potestas 
ad  conficiendum  hoc  sacramentum  ita  est 


sacerdotibus,  ut  non 
possitper  Ecclesiam  auferri,  ut  in  articulo 
mortis,  et  c.irca  peccita  venialia.  Solet  etiam 
argumentum  sumi  ex  confessionibus  Pontificis 
vel  Episcoporum.  Sed  de  his  casibus  dicemus 
infra  in  propriis  locis,  parum  enim  ad  pree- 
sentem  faciunt.  Principale  autem  fundamen- 
tum  supra  solutum  est,  cum  de  potestate  re- 
mittendi  peccata  disputaremus,  ubi  late  os- 
tendimus  ipsum  falsum  esse,  et  sententiam 
hanc  jam  hoc  tempore  esse  erroneam. 

4.  Secunda  sententla.  —  Secunda  senteniia 
reprolatur.  —  Alii  tandem  distinctione  usi 
sunt,  ut  refert  Medin.,  Cod.  de  Confess.,  q. 
de  Confessione  non  necessitate  sed  volun- 
tate  facta.  Nam  in  confessione  voluntaria, 
quee  non  est  ex  preecepto,  dixerunt,  quemli- 
bet  sacerdotem,  etiamsi  jurisdictionem  non 
habeat,posseesseministrum;  in  ea  vero  con- 
fessione,  quee  fit  exnecessitate  prsecepti,aie- 
bant,  non  quemlibet  sacerdotem,  sed  illuni 
tantum  qui  jurisdictionem  habet,  posse  esse 
ministrum,  ac  si  heec  necessitas  orta  sit  ex 
cap.  Omnis  utriusque  sexus,  preecipiente  con- 
fessionem  annuam  fieri  proprio  sacerdoti. 
Hsec  vero  sententia  non  est  minusfalsa  quam 
preecedens,  quia  necessitas  jurisdictionis  in 
ministro  hujus  sacramenti  non  est  ex  pree- 
cepto  Ecclesiee,  sed  ex  intrinseca  ratione  et 
institutione  hujus  sacramenti  per  modum  ju- 
dicii,  ut  mox  explicabimus.  Item,  quia  alias, 
quamvis  in  confessione  ex  preecepto  esset 
necessaria  jurisdictio,  ut  licite  ministraretur 
sacramentum,  non  tamen  esset  per  se  neces- 
saria  ad  valorem  ejus,  quia  solum  preece- 
ptum  Ecclesiee  ad  hoc  non  sufficit.  Tandem 
confessio  de  peccatis  mortalibus  (de  qua  pree- 
cipue  agiinus)  licet  interdum  fiat  voluntarie 
quoad  temporis  circumstantiam ,  tamen  per 
illam  semper  impletur  preeceptum  divinum 
confessionis  quoad  substantiam  ejus ;  pree- 
ceptum  autem  divinum  obligat  ad  confiten- 
dum  omnia  peccata  Ecclesiasticis  judicibus 
et  pastoribus,  a  qua  obligatione  homo  liber 
manet  per  illam  confessionem  voluntariam  ; 
ergo  idem  minister  in  ea  requiritur,  quando 
est  de  mortalibus  prius  non  confessis  ;  nam 
si  sit  de  venialibus,  seu  materia  non  necessa- 
ria,  heec  ratio  non  ita  urget.  Prior  tamen 
etiam  de  illa  procedit,  ut  latius  inferius  di- 
cemus. 


'  Qucestionis  resolutio. 

5.  Dicendum  ergo  est,  per  se  loquendo, 
non  omnes    Ecclesiee  sacerdotes  esse  suffi- 


DISPUTAT.  XXIV.  SEGT.  II. 


525 


cientes  ministros  adconficiendum  valicle  hoc 
sacramentum  circa  materiam  necessariam 
ejus,  idque  non  tantum  per  accidens  ob  in- 
dispositionem  pcenitentis,  sed  per  se  ob  de- 
fectum  alicujus  rei  necessarieeexparte  ipsius 
ministri.  Hsec  assertio  est  communis  Theolo- 
gorum,  D.  Thomee  in  4,  d.  17,  q.  3,  art.  3, 
q.  4,  et  d.  19,  q.  1,  art.  3,  q.  1  ;  Paludan., 
d.  17,  q.  3,  art.  1,  et  d.  19,  q.  3,  art.  3;  ubi 
etiam  Capreolus,  Gabr.,  Scotus,  et  Major,  q. 
1  ;  Bonav.,  art.  2,  q.  2 ;  Richard.,  art.  1,  q. 
3  ;  Soto,  d.  18,  q.  4,  art.  2,  et  d.  20,  q.  1, 
art.  5  ;  Ledesma,  2,  part.  4,  qusest.  32,  art. 
1  ;  Cano,  dict.  Relect.  de  Pcenit.,  part.  5; 
Petrus  Soto,  lect.  5  de  Confessione  ;  Medina, 
Cod.  de  Confessio. ,  q.  39.  Consentiunt  etiam 
Cajetan.,  tom.  1  Opusc,  tractat.  7  ;  et  Na- 
varrus  in  Summa,  c.  27,  n.  239,  et  in  cap. 
Placuit,  de  Pcenit.,  dist.  6,  in  principio, 
num.  48  et  53  ;  et  Angelus,  verb.  Confessio, 
nura.  4  ;  et  Sylvest.,  verb.  Confessor,  1, 
q.  1  et  2  ;  et  D.  Antoninus,  2  part.,  titul.  17, 
cap.  4,  casu  3.  Sumiturque  ex  Concilio  Flo- 
rentino  in  Decreto  Eugenii;  clarius  ex  Tri- 
dentino,  sess.  14,  cap.  7,  dicente,  nullius 
momenti  esse  absolutionem  a  sacerdote  da- 
tam,  qui  neque  ordinariam,  neque  delegatam 
jurisdictionem  hadet.  In  quibus  verbis  Conci- 
lium,  unum  supponit,  scilicet,  posse  aliquos 
sacerdotes  carere  omni  jurisdictione  in  hoc 
foro,  et  aliud  docet,  scilicet,  absolutionem  ab 
eis  datam  nullius  momenti  esse,  et  conse- 
quenter  esse  per  se  nullamex  impotentia  ab- 
solventis;  nam  si  exhoc  capite,  acpersepos- 
set  esse  valida  circa  pcenitentem  recte  dispo- 
situm,  non  posset  talis  absolutio  per  se  dici 
nullius  momenti.  Atque  hanc  dicit  Concilium 
esse  Apostolicam  traditionem,  quse  confir- 
mari  potest  ex  Damaso  Papa  in  Epist.  4  De- 
cretali,  et  ex  Concilio  Hispalensi  II,  c.  7,  di- 
centibus,  presbyterum  non  posse  reconciliare 
pcenitentem  sine  licentia  Episcopi ;  etloquun- 
tur  clare  de  reconciliatione  sacramentali.  Et 
hoc  ipsum  confhmat  capitulum  Omnis  utri- 
usque  sexus,  dicens,  alienum  sacerdotem  sine 
licentia  proprii  non  posse  solvere  vel  iigare. 
Idem  sumitur  ex  c.  Si  Episcopus,  de  Pcenit. 
et  remission.,  in  sexto,  ubi  dicitur,  nulla  con- 
suetudine  posse  prGescribi,  ut  aliquis  sibi  con- 
fessorem  eligat  sine  licentia  sui  Preelati ;  nam 
si  quilibet  sacerdos  ex  vi  juris  divini  esset 
sufficiens  minister  hujus  sacramenti,  et  pro- 
hibitio  Ecolesise  solum  faceretillicitamhujus- 
modi  electionem  confessoris  sine  licentia 
Prodati,  consuetudo  posset  contra  illam  pro- 


hibitionem  prsevalere  ;  nam  potest  legem  hu- 
manam  revocare. 

6.  Ratio  veritatis  a  priori. — Jurisdictio  or- 
dinaria.  — Jurisdictio  delegata.  — Adverten- 
dum  primo. — Ratio  a  priori  hujus  veritatis 
est,  quam  Concilia  tetigerunt,  quia  de  essen- 
tia  bujus  sacramenti  et  de  necessitate  ex  parte 
ministri  est^  ut  habeat  jurisdictionem  ;  sed 
non  omnis  sacerdos  habet  jurisdictionem  ; 
ergo  non  omnis  sacerdos  est  sufficiens  mi- 
nister.  Major  patet,  quia  hoc  sacramentum 
essentiaiiter  est  judicium  ;  ergo  minister  ejus 
necessario  requirit  omnia  quee  sunt  de  ra- 
tione  veri  judicii ;  de  ratione  autem  judicis 
est,  ut  habeat  jurisdictionem.  Quia  nemo  po- 
test  sententiam  ferre,  seu  jus  dicere  in  non 
subditum,  ut  Concilium  Tridentinum  dixit ; 
nemo  etiam  potest  ligare,  aut  pcenam  impo- 
nere  ad  vindicandum  delictum,  nisi  qui  ju- 
risdictionem  habet  ;  utrumque  autem  facit 
minister  in  hoc  sacramento.  Major  vero  sup- 
ponitur  tanquam  clara  in  dictis  Conciliis,  et 
ex  illa  partitione  jurisdictionis,  quam  insi- 
nuant,  probationem  ejus  indicant.  Partitio 
est,  quia  omnis  jurisdictio,  aut  ordinaria  est, 
aut  delegata  ;  qua?  in  materia  de  judiciis  pcr 
se  satis  nota  est,  et  in  sequenti  libro  de  cen- 
suris  anobisfusins  tractabitur.  Nunc  breviter 
exponitur,  nam  jurisdictionem  ordinariam 
dicitur  habere  is  qui  ex  vi  proprii  muneris 
et  officii  est  superior  alteri,  et  in  prsesenti 
materia  dicuntur  lllam  Iiabere,  qui  ex  offioio 
sunt  pastores  animarum,  qui  propterea  etiam 
possunt  hanc  junsdictionem  aliis  committere. 
Unde  illi  dicuntur  habere  hanc  jurisdictio- 
nem  delegatam,  qui  solum  habent  illam  ex 
commissione,  ac  propterea  per  se  non  pos- 
sunt  eam  aliis  subdelegare.  Est  ergo  illa  par- 
litio  adsequata,  cum  membra  ejus  immedia- 
tam  oppositionem  seu  contradictionem  inclu- 
dant.  Atque  binc  facile  probatur  major  pro- 
positio,  quia  manifestum  est  non  omnes  sa- 
cerdotes  ita  esse  animarum  paslores,  ut  cx 
officio  jurisdictionem  ordinariam  habeant. 
Notum  est  etiam,  non  omnes  sacerdotes,  qui 
pastores  non  sunt,  habere  jurisdictionem  ab 
ipsis  pastoribus  commissam.  Quse  omnia  la- 
tius  confirmari  possunt  ex  dictis  supra  de  po- 
testate  jurisdictionis.  Est  autem  hic  adverten- 
dum,  propter  opiniones  ibi  tractatas,  quod 
iicet  Catholici  Doctores  inter  se  disputent,  an 
sacerdotes  habeant  jurisdictionem  a  Christo 
vel  ab  Ecciesia,  omnes  tamen,  exceptoArma- 
cano,  in  hoc  conveniunt,  quod  non  omnes 
sacerdotes  possunt  valide  ministrare  hoc  sa- 


526  DISPUTAT.  XXIV 

cramentum,  et  consequenter,  quod  deestali- 
quibus  jurisdictio,  vel'  aliquod  ejus  comple- 
mentum,  quidquid  illud  sit ;  quod  ad  pree- 
senlem  quaestionem  satis  est,  alia  vero  con- 
troversia  satis  ibi  disputata  est. 

7.  Corollarium. — Unde  ex  hac  resolutione 
colligitur,  valorem  liujus  sacramenti  ex  parte 
ministri  pendere  ex  aliqua  concessione  vel 
prohibitione  Ecclesiee ,  quod  est  singulare 
liuic  sacramento  inter  csetera.  Nam  in  aliis 
quantumvis  Ecclesia  removeat  miuistrum  a 
sacro  ministerio  alicujus  sacramenti.,  nihilo- 
minus  sacramentum,  ab  illo  datum,  validum 
est,  licet  ille  peccet  ministrando  ,  quia  nulla 
conditio  sublata  fuit  necessaria  ad  sacramen- 
tum,  licet  usus  fuerit  prohibitus;  in  hoc  au- 
tem  sacramento,  si  Ecclesia  non  concedat,  vel 
auferat  jurisdictionem,  et  hoc  modo  prohi- 
beat  ministerium,  non  solum  peccat  sacer- 
dos  qui  tentat  absolvere,  sed  etiam  nihil  fa- 
cit,  ut  aperte  docuit  Concilium  Tridentinum. 
Et  ratio  est,  quia  illa  non  est  tantum  probi- 
bitio,  sed  etiam  ablatio  alicujus  conditionis, 
seu  potestatis  necessarise  in  ministro  ad  va- 
lorem  talis  actus,  quam  potestalem  nos  dixi- 
mus  esse  jurisdictionem,  quia  heec  revera 
est  moralis  potestas  necessaria  ,  et  quee  per 
homines  dari  vel  auferri  potest ;  et  quidquid 
aliud  fingitur.  aut  sine  fundamento  est,  aut 
revera  non  est  aliud,  sed  idem,  alio  nomine, 
preeter  communem  usum  Ecclesiee  etConci> 
liorum,  nominatum,  ut  in  citata  disputatione 
satis  declaratum  et  probatum  est.  Neque  hinc 
sequitur  Ecclesiam  mutare  aliquid  substan- 
tiale  in  ministerio  hujus  sacramenti;  quia 
requisita  ad  valorem  hujus  sacramenti  ex  in- 
stitutione  Cbristi  semper  eadem  sunt,  et  illis 
concurrentibus,,  non  potestEcclesiaimpedire, 
quominus  sacramentum  validum  sit,  neque 
etiam  quod  sine  illis  fiat ;  potest  tamen  face- 
re,  ut  hic  homo  habeatvel  non  habeat  omnia 
necessaria  ex  institutioneGhristi  adconficien- 
dumhoc  sacramentum.  Namunumex  his  re- 
quisitis  est,  quod  jurisdictionem  et  subditum 
habeat,  quod  pendet  ex  concessione  vel  abla- 
tione  Ecclesiee,  de  qua  rc  dixi  plura  in  supe- 
rioritomo,tractandodesacramentisingenere. 

8.  Advertendum  ultimo.  —  Ultimo  adver- 
tendum  est,  assertionem  positam  limitatam  a 
nobis  fuisse  ad  materiam  necessariam  hujus 
sacramenti,  quee  est  peccatum  mortale  nun- 
quam  confessum ,  et  per  se  loquendo.  Et  hoc 
posterius  additum  est  ad  excludendum  ca- 
sum  extremee  necessitatis,  in  quo  quilibetsa- 
cerdos  potest  esse  minister  modo  infra  expli- 


SECT.  II 
cando.  Illud  vero  prius  positum  est  propter 
peccata  venialia  vel  mortalia  jam  semel  rite 
confessa;  nam  ab  utrisque  potest  absolvere 
quilibet  sacerdos,  preesertim  ab  Ecclesia  to- 
leratus,  si  de  illis  solis  fiat  confessio.  In  quo 
tamen  advertendum  est ,  duabus  de  causis 
posse  intelligi,  quemlibet  sacerdotem  esse 
sufficientem  ministrum  in  confessione,  quae 
fit  de  solis  venialibus  peccatis.  Prima  est, 
quia  ad  absolvendum  in  tali  causa  non  requi- 
ritur  propria  jurisdictio,  sed  sufficit  volunta- 
ria  subjectio  poenitentis.  Secunda  est,  quia, 
licet  requiratur  jurisdictio,  omnes  sacerdotes 
illam  habent.  Priorem  causam  videtur  appro- 
bare  Cajetanus,  tomo  1  Opusc,  tract.  7,  quod 
ipse  nulla  ratione  probat;  et  aliunde  repu- 
gnat  definitioniConcilior.  Lateranens.  etFlo- 
rent.,  et  preecipue  Tridentini,  quod  minister 
hujus  sacramenti  debet  habere  jurisdictio- 
nem  ordinariam  vel  delegatam,  alioqui  nul- 
lius  momenti  erit  absolutio  eius.  Quee  defmi- 
tio  generalis  est,  sine  ulla  exceptione ;  ergo 
verum  habet  in  omni  confessione,  in  quacun- 
que  necessitate  et  ex  quacunque  materia  fiat. 
Ratio  etiam  supra  facta  generaliter  hoc  con- 
viucit ;  nam  etiamsi  confessio  fiat  de  solis 
venialibus,  sacramentum  hoc  perfici  debet 
per  modum  veri  judicii ;  ergo  etiam  in  illo 
est  necessaria  simpliciter  jurisdictio  ,  quee 
non  est  tantum  conditio  requisita  ex  parte 
materiee,  ut  Cajetanus  ait,  sed  etiam  ex  parte 
ipsius  ministri,  non  minus  in  hac  confessione 
quam  in  aliis_,  quia  nulla  assignatur  differen- 
tiee  ratio  ,  nec  Concilia  in  hoc  aliter  loquim- 
tur,  nec  minus  peccata  venialia  remittuntur 
et  judicantur  potestate  divina,  seu  manante 
ex  Christi  institutione,  quam  ceetera.  Imo  ta- 
lis  jurisdictio  non  utcunque  est  conditio  ne- 
cessaria,  sed  etiam  dici  potest  principium  per 
se  morale  talis  actionis  ;  nam,  licet  absolutio, 
ut  est  actus  efficaciter  sanctificans  hominem, 
sit  per  se  a  potestate  ordinis,  tamen  ut  est 
juridica  prolatio  sententiee,  est  per  se  a  potes- 
tate  jurisdictionis;  et,  quia  non  potest  rite 
exerceri,  nisi  utramque  habeat,  ideo  necesse 
esl  ut  ab  utraque  potestate  procedat.  Est  ergo 
hoc  in  universum  verum,  et  sine  ulla  exce- 
ptione ,  quod  existimo  certum  ex  preedicta 
Conciliorum  doctrina  et  ratione.  Exceptio  er- 
go,  et  limitatio  in  regula  ,  posita  est  propter 
aliam  rationem ,  scilicet,  quia  circa  venialia 
peccata  omnibus  data  est  jurisdictio,  et  idem 
est  circa  mortalia  in  extrema  necessitate; 
unde  autem  sit  talis  jurisdictio  ,  et  quomodo 
constet;  suo  loco  videbimus. 


DE    MINISTRO 


DISPUTATIO  XXV. 

HUJUS    SACRAMENTI 
POTESTATE. 


DISPUTAT. 


EX  ORDINARIA 


Ministri  quantum  ad  potestatem  ordinis 
wquales  sunt.  —  Ministri  hnjus  sacramenti, 
quantum  spectat  ad  potestatem  ordinis  , 
a^quales  sunt ;  nam,  licet  possit  ab  Episcopis 
ministrari,  illa  excellentior  potestas  Episcopi 
per  accidens  est  ad  hoc  ministerium;  unde 
modus  etiam  recipiendi  hanc  potestatem 
idem  est  in  omnibus  sacerdotibus,  et  ideo  de 
hac  potestate  nihil  superest  in  hac  materia 
dicendum,  sed  reliqua  pertinent  ad  materiam 
de  Ordine.  Patestas  autem  jurisdictionis  quia 
rcgulariter  ab  homine  manat ,  et  non  datur 
per  aliquid  intrinsecum,  sed  per  extrinsecam 
concessionem,  et  augeri  potest,  et  minui,  et 
variis  modis  concedi,  quos  oportet  declarare. 
Supponendi  autem  sunt  illi  duo  modi  insi- 
nuati  in  Conciliis  supra  citatis,  habendi,  scili- 
cet,  hanc  jurisdictionem,  vel  ordinariam,  vel 
delegatam  ,  de  quibus  quomodo  differant , 
jam  satis  dictum  est;  de  utroque  ergo  in  par- 
ticulari  est  dicendum.  Et  in  hac  disputauone 
dicemus  de  ministro  ordinario,  et  consequen- 
ter  de  proprio  sacerdote  singulorum  fidelium; 
in  sequenti  vero  de  ministris  delegatis. 

SECTIO  I. 

Qui  sint  ministri  ordinarii  hujus  sacramenti  res- 
pectu  omnium  et  singulorum  fidelium. 

1 .  Tres  snnt  ordines  ministrorum.  —  Pri- 
mus.  —  Tres  sunt  ordines  in  Ecclesia  horum 
ministrorum  ad  quos  omnes  alii  reducuntur , 
qui  numerari  solent.  In  primo  et  supremo 
ordine  est  solus  Summus  Pontifex,  qui  habet 
jurisdictionem  hanc  ordinariam  et  eminen- 
tiorem  omnibus  aliis  :  primo  in  hoc,  quod  ha- 
bet  illam  immediate  a  Christo  Domino ;  nam, 
licet  eligatur  ab  hominibus,  tamen  neque 
ipsi,  nec  universa  Ecclesia  dat  iliis  jurisdic- 
tionem,  sed  ipsi  designant  personam  ,  et 
Christus  immediate  munus  confert,  de  quo 
alibi  disputandum  est,  et  videri  potest  Ni- 
eolaus  Papa  in  cap.  In  nomine  Domini , 
d.  23.  Secundo  ,  in  hoc,  quod  habet  hanc 
jurisdietionem  independentem  ab  alio,  quin 
potius  omnis  alia  pendet  ab  ipso.  Tertio , 
quod  habet  illam  universalissimam  quoad 
loca,  personas  et  culpas,  et  quoad  modum 
utendi  illa,  vel  per  se  immediate,  vel  per 


XXV.  SECT.  I.  527 

alios,  seu  concedendo  eam  aliis,  prout  volue- 
rit  vel  oportuerit.  Quee  orania  fundantur  in 
verbo  Christi,  Joan.  21  :  Pasce  oves  meas ;  et 
videri  possunt  c.  ult.  et  pen.,  9,  q.  3  ,  et  c. 
Cuncta  per  modum,  de  Majorit.  et  obed.;  et  D. 
Th.,  Opusc.  1,  c.  32,  et  Opusc.  19,  c.  4,  et 
alia  queetractari  solent  2.  2,  q.  1,  art.  10.  Et 
ad  hunc  ordinem  reducuntur  summus  Pceni- 
tentiarius  Pontificis  ,  Legatus  a  latere  ,  et  si 
qui  alii  excellentiori  modo  illam  participant. 

2.  Secundus  ordo.  —  An  Episcopi  liabeant 
jurisdictionem  Immano  nel  divino  jure.  —  Pri- 
ma  sententia.  —  In  secundo  ordine  sunt  Epis- 
copi,  de  quibus  dubitari  solet  an  habeant  ju- 
risdictionem  hanc  humano  vel  divino  jure. 
Quee  queestio  praecipue  tractari  solet  de  juris- 
dictione  Ecclesiastica  pertinente  ad  forum 
contentiosum,  sed  est  eadem  ratio  utriusque, 
et  ideo  in  materia  de  Censuris,  Deo  clante, 
tractabitur.  Nunc  breviter  attingam  opinio- 
nes  et  auctores,et  quid  a  nobis  tenendum  sit, 
quantum  necessarium  est  ad  ea  quse  postea 
dicemus  de  casuum  reservatione.  Quidam 
ergo  simpliciter  dicunt,  Episcopos  habere  ju- 
risdictionem  jure  diviiiO;,  Major,  in  4,  d.  17, 
q.  7;  insinuat  Soto  in  4,  d.  18,  q.  4,  art.  2, 
expressius  d.  21,  art.  4,  et  disp.  24,  q.  2, 
art.  2,  etlib.  1  de  Justitia,  q.  1,  art.  4;  Pe- 
trus  Soto,  lect.  5  de  Confess. ;  Victor.,  Re- 
lect.  2  de  Potestate  Eccles.,  q.  2;  Castro,  lib. 
2  de  Justa  ha?ret.  punit.,  c.  24,  et  lib.  de  Hce- 
res.,  verb.  Episcopatus. 

3.  Contrariam  sententiam  tenet  D,  Thom., 
2.  2,  q.  39,  art.  3,  et  in  4,  d.  19,  q.  1,  art.  3, 
et  d.  20.  qusest.  \,  art.  4,  qusest.  3;  ubi  Soto, 
qusest.  1,  art.  2,  in  fine  4  conclus. ,  hoc 
sentire  videtur,  nisi  aliud  intelligat  per 
auctoritatem  Episcopi ,  de  qua  ibi  loquitur, 
aliud  per  jurisdictionem,  de  qua  agit  in  aliis 
locis.  Latius  tsnet  hoc  Cajet.,  tom.  1  Opusc, 
tract.  1,  c.  2;  Turrecrem.  inSum.  de  Eccles., 
lib.  2,  c.  54;  Jacobat.,  lib.  10  de  Conciliis  , 
art.  7;  Medin.,  Cod.  de  Confess.,  q.  39;  Cor- 
duba,  lib.  4  de  Potestate  Papa?,  q.  14  ;  Covar. 
in  reg.  Peccatum,  2  p.,  §  9,  n.  6  et  seq.,  ubi 
plures  alios  referl  auctores.  Et  ex  Scholasti- 
cis  antiquis  in  hanc  partem  inclinant  Gabr., 
lect.  43  inCanon.;  Palud.in4,  dist.  17,  q.  2,  et 
Durand.  ibi,  q.  2  ;  Henric,  Quodlib.  9,  q.  22. 
Atque  hanc  sententiam  absolute  loquendo, 
veram  censeo ;  quanquam  si  accurate  distin- 
guantur  ea  quse  in  hac  materia  certa  sunt,  vix 
possit  in  re  esse  dissensio,  sed  in  modo  lo- 
quendi. 


528 


DISPUTAT. 


Quinque  ceria  proponuntur. 


4.  Primum.  — Episcopalis  dignitas  a  jure 
divino  est  introducta.  —  Quinque  autem  vel 
sex  sunt  in  hac  materia  certa.  Primum  est, 
Episcopalem  dignitatem  ab  ipso  Christo  fuisse 
institutam,  atque  adeo  divino  jure  esse  intro- 
ductam,  et  non  ab  hominibus.  Hoc  in  mate- 
ria  de  Ordine  ex  professo  probandum  est ; 
nunc  sufficiat  definitio  Concil.  Trident.  ,  sess. 
23,  can.  6  et  7.  Et  a  posteriore  declaratur, 
quia  Episcopus  est  necessarius  minister  ali- 
quorum  sacramentorum ;  constat  autem  si- 
cut  sacramenta  sunt  a  solo  Ghristo  instituta, 
ita  etiam  ministros  eorum.  Simile  argumen- 
tum  est,  quia  juxta  probabilem  sententiam 
ipsa  consecratio  Episcopi  est  verum  sacra- 
mentum  ,  vel  pars  sacramenti  Ordinis  ;  fuit 
ergo  aChristo  Domino  instituta.  Et  ita  in  hoc 
sensu  certum  est  hanc  dignitatem  Episcopa- 
lem  esse  de  jure  divino,  quia  licet  per  homi- 
nem  tanquam  per  ministrum  sacramentorum 
conferatur,  tamen  et  ipsum  sacramentum  et 
minister  ejus  ,  et  effectus  illius  est  certus  et 
determinatus,  et  immutabilis  ex  institutione 
divina,  sicut  character  baptismi,  seu  confir- 
mationis,  et  alii  effectus  sacramentorum. 

5.  Secundum.  — Jurisdictio  spiritualis  non 
est  conjuncta  cum  dignitate  Episcopali.  — 
Secundo  est  certum,  nullam  jurisdictionem 
spiritualem,  prsesertim  adforum  pcenitentiee 
pertinentem  ,  esse  necessario  conjunctam 
cum  dignitate  seu  poteslate  ordinis  Episcopa- 
lis,  quod  Castro  supra  non  satis  advertisse 
videtur.  Soto  etiam,  dicto  lib.  10  de  Justitia, 
multa  congerit,  quoe  videntur  niti  in  contra- 
rio  fundamento  ;  quo  destructo,  omnia  illa 
ruunt.  Declaratur  autem,  et  probatur.  Duo- 
bus  enim  modis  hoc  intelligi  potest  :  pri- 
mo,  ut  nulla  sit  in  Episcopo  jurisdictio,  quae 
necessario  requirat  Episcopalem  consecra- 
tionem;  secundo  e  contrario,  ut  Episcopalis 
consecratio  nullam  secum  necessario  afferat 
jurisdictionem  ;  et  utrumque  verum  est.  Pri- 
mum  patet  ex  usu  Ecclesise,  quia  omnis  actus 
jurisdictionis  qui  potest  per  Episcopum  exer- 
ceri,  committitur  interdum  presbytero  ,  et 
multi  sunt  Abbates  aut  Archidiaconi  haben- 
tes  interdum  jurisdictionem  Episcopalem.  Et 
de  jurisdictione  praesertim  in  hoc  foro  pceni- 
tentise  est  res  certissima,  quia  absolutio  a  quo- 
cunque  peccalo  exerceri  potest  per  presby- 
terum,  si  jurisdictio  conferatur,  cujus  sine 
dubio  capax  est.  Secundum  etiam  facile  pa- 
tet,  quia  sicut  dantur  aliqui  sacerdotes  sim- 


XXV.  SECT.  I. 
plices,  et  non  habentes  jurisdictionem  ,  ex 
quo  supra  intulimus  sacerdotes  non  habere 
jurisdictionem  ex  vi  ordinationis  suae ,  ita 
dantur  aliqui  simplices  Episcopi ,  qui  nullam 
habent  jurisdictionem ,  quia  nullam  Eccle- 
siam  habent  sibi  commissam,  neque  sunt 
ordinarii  pastores  alicujus  dicecesis.  In- 
terdum  etiam  aliqui,  qui  habuerunt  Episco- 
patum  et  jurisdictionem,  illam  renunciant 
consenticnte  Pontifice,  et  postea  manent  sine 
jurisdictione  ulla,  ita  ut  si  vellent  absolvere 
ex  vi  solius  potestatis,  quam  per  ordinatio- 
nem  vel  consecrationem  habent,  nihil  effice- 
rent;  signum  ergo  evidens  est,  illos  non  ha- 
bere  jurisdictionem  ullam  ex  vi  consecratio- 
nis  suee. 

6.  Tertium.  —  Jurisdictio  Episcopalis  sal- 
tem  in  communi  a  Christo  fuit  instituta.  — 
Tertio  certum  est .  jurisdictionem  Episcopa- 
lem,  ut  ordinariarn,  et  ex  officio,  saltem  in 
communi  esse  a  Christo  Domino  institutam 
et  prseceptain,  id  est,  instituit  Christus  Domi- 
nuS;  ut  Petrus  et  successores  ejns  Ecclesiam 
per  Episcopos  gubernarent ,  eosque  in  par- 
tem  sollicitudinis  assumerent.  Quod  duplici- 
ter  potest  intelligi  :  uno  modo,  ut  Episcopi 
sint  veluti  vicarii  et  delegatiSummi  Pontificis ; 
et  hic  modus  non  est  sufficiens,  aliter  enim  gu- 
bernat  Papa  universalem  Ecclesiam  per  Epis- 
copos,  quam  gubernat  proprium  et  particu- 
larem  Episcopatum  Romanum  per  vicarium 
suum ;  quia  vicarius  non  habet  proprium  li- 
tulum  et  quasi  proprietatem  talis  Episcopa- 
tus;  unde  nec  per  se  est  proprius  pastor 
ejus.  Secus  vero  se  habent  Episcopi  in  pro- 
priis  Episcopatibus ;  cujus  signum  a  poste- 
riori  est,  quia  mortuo  Pontifice,  vicarius  ejus 
in  Episcopatu  Romano  statim  perdit  jus 
suum ,  quia  pendebat  omnino  ab  eo  cujus 
erat  vicarius;  reliqui  autem  Episcopi  mancnt 
sicut  antea,  quia  jure  proprio  possident  jus 
illud,  et  suo  modo  sunt  domini  illius.  Hoc 
ergo  secundo  modo  intelligo  gubernationem 
Ecclesice  per  Episcopos  esse  de  jure  divino. 

7.  Quae  videtur  esse  sententia  Innoc.  III  in 
c.  2,  extra  de  Translatione  Episcoporum,  u3;i 
dicit  vinculum  spiritualis  dispensationis  inter 
Episcopum  et  Ecclesiam  suam  esse  de  jure 
divino.  Et  idem  sentiunt  Pius  Papa  I,  in  Epist. 
4,  et  Cornelius  Papa  in  Epist.  2,  qui  dicunt, 
Deum  posuisse  Episcopos,  ut  essent  veluti 
oculi  Ecclesiae  suse.  Nec  est  alienus  ab  hac 
sententia  Dionys.,  de  Ccelesti  Hierarch.,  c.  5 
et6.  Magis  eam  significatCyprian.,  epist.  95; 
et  Bernard.,  lib.  3  de  Considerat.  ad  Eugen.  ; 


DISPUTAT.  X 

etD.Thom.multa  congerit,  qure  illam  confir- 
mant,  Opusc.  19,  c.  4.  Et  eolligitur  satis  ex 
verbis  Pauli  ad  Ephes.  4,  et  1  ad  Cor.  12,  ubi 
dicit  posuisse  Christurn  in  Ecclesia^a^om, 
per  quos  Hieron.  et  ceeteri  expositores,  Epis- 
copos  intelligunt ;  est  autem  de  ratione  pro- 
prii  et  perfecti  pastoris ,  ut  habeat  proprias 
oves;  nam  qui  tantum  gubernat  alienas,  po- 
tius  mercenarius  dicitur  quam  pastor,  ut  col- 
ligitur  ex  Joan.  10.  Posuit  ergo  Christus  in 
Ecclesia  Episcopos,  ut  essent  proprii  anima- 
rum  pastores,  ad  quos  veluti  jure  suo  et  quasi 
ex  proprio  munere  pertineret  cura  ovium. 
Quod  etiam  indicatnr  Act.  20  in  illis  verbis  : 
Posidt  vos  Spirltus  Sanctus  Episcopos  regere 
Ecclesiam  Dei. 

8.  Argumentum  a  consuetudine  et  traditione 
Ecclesice.  —  Preeterea  consuetudo  et  traditio 
Ecclesiee  hoc  confirmat;  statim  enim  ab  ini- 
tio  Apostoli  creabant  proprios  Episcopos  Ec- 
clesiarum  ,  et  Jacobum  statim  preefecerunt 
Ecclesiee  Hierosolymitanee  ,  ut  esset  ordina- 
rius  illius  Episcopus;  et  idem  fecerunt  in 
Ecclesia  Ephesina,  Antiochena,  et  aliis,  ut 
constat  ex  historiis,  et  nonnulla  ex  Actibus 
et  ex  Pauli  Epistolis.  Et  ex  modo  quo  heec  fe- 
cerunt,  satis  colligitur  non  fuisse  hoc  novum 
consilium,  vel  institutionem  eorum,  sed  ita  a 
Christo  Domino  accepisse.Unde  sine  dubio  non 
posset  tota  Eeclesia  hunc  modum  regiminis 
mutare,  ut  omnes  etiam  auctores  fatentur.  Et 
ratio  breviter  est ,  quia  Christus  Dominus  in- 
stituit  perfectam  monarcbiam  inEcclesia;  ad 
peifectionem  autem  monarchiee  et  bonum 
animarum  necessarium  fuit  ut  in  tota  Eccle- 
sia,  non  tantum  unus  Monarcha,  sed  etiam 
ut  sub  illo  essent  alii  veluti  principes  Eccle- 
siee,  ipsi  supremo  Principi  subordinati;  ergo 
hoc  totum  Christus  instituit.  Minor  declaratur, 
tum  quia  monarchia,  ut  sit  perfecta  ,  debet 
habere  aliquid  admistum  aristocratiee,  quia 
oportet,  ut  in  Republica  sint  varii  principes 
sub  uno  primo,  qui  sinl  veluti  fundamenta  et 
nervi  ejus;  tum  etiam  quia  in  Republica  Chri- 
stiana  erat  hoc  maxime  necessarium ;  nam 
est  amplissima  et  universalissima,  et  ejus  re- 
gimen  estspirituale  etinternum,  quod  nou  fit 
exacte,  nisi  per  proprios  pastores  et  principes 
Ecclesise. 

9.  Quartum.  —  Cum  Episcopali  munere  in- 
trinsece  est  conjuncta  ordinaria  jurisdictio.  — 
Quarto  est  certum,  cum  Episcopali  munere 
intrinsece  et  quasi  ex  natura  rei  esse  con- 
junctam  jurisdictionem  ordinariam  in  hoc 
foro.  Atqne  hoc  modo  non  solum  divinum 

xxn. 


XV.  SECT.  I.  529 

jus  positivum,  sed  etiam  naturale  (quantum 
in  hac  materia  esse  potest)  dictat,  ut  qui  con- 
stituitur  Episcopus ,  jurisdictionem  hanc  or- 
dinariam  habeat  in  eos  quorum  fit  Episco- 
pus ,  quia  talis  jurisdictio  est  de  intriuseca 
ratione  talis  muneris.  Est  enim  Episcopus  ex 
vi  sui  officii  pastor  animarum  et  gubernator 
in  spiritualibus,  et  magis  in  his  quee  pertincnt 
ad  internum  bonum  animee,  quara  ad  exter- 
num  ;  ergo  tali  muneri  intrinseca  est  heec  ju- 
risdictio. 

10.  Quintum. — Episco^jl  haheni  Episcopah 
munus  per  Summum  Pontificem. — Quinto  ni- 
hilominus  certum  esse  existimo  omnes  Epi- 
scopos  Ecclesiee  habentes  Episcopale  et  pasto- 
rale  muniis,  habere  illud  per  Summum  Pon- 
tificem,  seu  dependenter  ab  illo.  Quod  variis 
modis  explicatur  et  probatur.  Primo,  quia 
omnes  recipiunt  hoc  munus  media  auctorita- 
te  et  consensu  Pontificis,  quod  docet  aperte 
Leo  Papa,  Ep.  87,  alias  89,  et  habelurin  c.  Ita 
Dominus,  19  d.  Et  idem  habet  Innoc.  I,  in  ep. 
2G  seu  91  inter  ep.  Aug.,  et  habetur  in  c. 
Quoties,  24,  q.  1,  ubi  mulla  sunt  quee  in  lianc 
sententiam  colligi  possunt;  et  ex  Calixto  Pa- 
pa,  ep.  2,  cap.23,  qui  omnes  dicunt  ab  aucto- 
ritate  seu  potestate  Apostolicee  sedismanasse 
potestatem  ad  alios  Episcopos.  Et  ex  usu  Ec- 
clesiee  hoc  satis  constat;  solet  enim  Summus 
Pontifex  creare  Episcopos,  et  dicit  se  illis 
conferre  ministerium  talis  Ecclesiee  in  tem- 
poralibus  et  in  spiritualibus.  Et  quamvis  non 
eodem  modo  in  universa  Ecclesia  faciat,  quia 
in  quibusdam  regionibus  ,  preesertim  Euro- 
pee,  id  solet  facere  immediate  per  se  ipsum, 
in  aliis  vero  non  ita,  tamen,  ut  ex  historiis 
consiat,  vel  per  se,  vel  per  Patriarchas,  aut 
Legatos  suos,  semper  aliquo  modo  hoc  pree- 
stitit,  quiarevera  pertinet  ad  officium  univer- 
salis  pastoris  et  ad  perfectionem  monarchiee 
Ecclesiasticee.  Secundo  pendent  alii  Episcopi 
a  Summo  Pontifice  in  determinatione  seu  di- 
visione  dicecesium  ;  nam  heec  divisio  non  est 
jure  divino  facta,  ut  per  se  patet;  ergo  per 
hominem;ergo  maximepertinetad  Summum 
Pcntificemunicuique  assignare  proprium  ter- 
minum;  unde  interdum  potest  coarctare,  in- 
terdum  augere  vel  dividere  territorium,  ut 
latius  patet,  2.  2,  q.  1,  art.  10.  Et  de  hac  re 
potest  videri  Bernard.,  ep.  131.  Tertio  peu- 
dent  in  extensione  vel  limitatione  jurisdictio- 
nis  ad  plures  vel  pauciores  effectus,  quod  sa- 
tis  constat  experientia  in  iis  quee  pertinent 
vel  ad  forum  externum,  vel  ad  dispensaliones 
in  votis,  iinpedimeutis,  etc,  vel  ad  ahsolven- 

3i 


530 

dum  a  censuris,  vel  ad  conferendas  indul- 
gentias.  In  foro  vero  de  quo  agimus,  id  evi- 
denter  constat  ex  casuum  reservatione,  quae 
non  fit  nisi  per  ablationem  seu  limitationem 
jurisdictionis  ,  ut  latias  dicendum  est  disp. 
seq.  Idem  argumentum  sumitur  ex  aliquarum 
personarum  exemptione ,  quia  potest  Papa 
eximere  a  jurisdictione  Episcoporum,  sibique 
soli  reservare.  Denique  pendent  in  hoc,  quod 
jurisdictio  seu  officium  Episcopale  potest  per 
Pontificem  auferri  ex  justa  causa  potest  etiam 
mutari,  ut  fit  in  translatione  Episcoporum,  ut 
constat  extit.  de  Translat.  Episc,  in  Decretal. 
Satis  ergo  ex  his  constat,  pendere  muliismo- 
dis  jurisdictionem  Episcoporum  a  poleslate 
Sumini  Pontificis. 

Conclusio. 

1 1 .  Objectio.—  Decisio. —  Ex  his  ergo  tan- 
dem  concludo,  jurisdictionem  hanc  non  dari 
Episcopis  immediate  a  Christo,  sed  per  Sum- 
mum  Pontificem.  et  hoc  sensu  non  habere  il- 
lam  divino,  sed  humano  jure.   Probatur  pri- 
mo,  quia  non  habent  illam  ex  vi  consecratio- 
nis,  sed  ex  vi  sui  muneris,  ut  ostensum  est. 
Illud  autem  munus  habent  a  Summo  Pontifi- 
ce,  et  juxta  illius  institutionem  et  modum. 
Dices :  etiam  Summus  Pontifex  habet  jurisdic- 
tionemnon  ratione  consecrationis,  sedratione 
muneris,  quodmunus  etiam  habet  ab  homi- 
nibus  eligentibus  ipsum.  Respondetur,  habe- 
re  longe  diverso  modo  ;  nam  electores  Ponti- 
ficis  non  pr&bent  munus,  sed  designant  per- 
sonam,  cui  Christus  ipse  immediatesuas  vices 
committit.  Summus  autem  Pontifex  vere  con- 
fert  inferioribus  Episcopatus  tanquam  supre- 
mus  dispensator,  sicut  confert  alia  Ecclesias- 
tica  beneficia.  Et  hinc  est,  ut  Pontifex  semel 
electus  non  possit  per  hominem  sua  potesla- 
te  privari,  neque    int.  gre,  neque  ex  parte, 
quia  non  habet  illam  ab  horninibus,  sed  a 
Christo  ;  Episcopi  autem  possunt  per  Ponti- 
ficem  privari,  aut   transferri,   et  jurisdictio 
eorum  potest  limitari,  prout  Ecclesise  fuerit 
expecliens.  Unde  etiam  est  alia  manifesta  dif- 
ferentia;  nam  jurisdictio  Pontificia  ex  divina 
institutione  certa  et   immutabiiis  est;  juris- 
dictio  autem  Episcopalis  exvi  solius  juris  di- 
vini  non  habetcertummodum  aut  terminum, 
sed  per  Pontificem  tacite  vel  expressemodum 
et  determinationem  recipit.  Hoc  ergo  est  si- 
gnum  manifestum,  jurisdictionem  hanc  esse 
immecliate  ab  homine ;  sicut  de  aliis  ritibus 
Ecelesiasticis  superiori  tomo  diximus.  Quid- 
quid  enim  in  genere  tantum  a  Christo  Domi- 


Disrimvr.  xxv.  sect.  j. 

no  ordinatum  est,  modus  autem  vel  disposi- 
tio  parlicularis  Apostolis  vel  Pontifici  est 
commissa,  postea  cum  fit,  absolute  est  de 
jure  humano,  quia  res  non  fit  nisi  in  particu- 
lari,  et  ideo  ab  illo  fit  a  quo  determinate  et 
in  particuiari  executionimandatur.  Exemplum 
opticuum  in  hac  materia  est  de  praecepto  an- 
nuse  confessionis ;  nam  verisimile  est  Chri- 
stum  praecepisse  Pastoribus  Ecclesiee,  ut  tem- 
pora  usui  confessionis  accommodata  et  ne- 
cessaria  designarent  ;  nihilominus  tamen 
preeceptum  annuse  confessionis  simpliciter  est 
Ecclesiasticum,  quia  ita  in  particulari  ab  Ec- 
clesia  positum  est,  et  ab  ea  semper  ita  pendet, 
ut  possit  muiari;  ita  vero  est  de  jurisdictione 
Episcopali,  ut  declaratum  est 

12.  Objectio. — Objectioni  satis/it.—Qualiter 

Episcopi  succedant  Apostolis. — Sed  objieiunt, 

quia  Apostoli  habuerunt  a  Christo  immediaie 

jurisdictionem,  ut    supra   diximus,  et  Epis- 

copi  succedunt  Apostolis,  ut  docent  Clem.  I, 

epist.  1 ;  Anacletus,  ep.  2   et  3,  et  Cyprian., 

epist.  69.  Et  eodem  modo  loquuntur  Conci- 

lium  Florentinum  in  litteris  unionis,  et  Tri- 

dentinum,  sess.  23,  c.  4 ;  ergo  habent  imme- 

diaie  jurisdictionem   ab    ipso   Christo ;  hac 

enim   ratione    maxime    probatur,  Summum 

Pontificem  habere  jurisdiclionem  immediate 

a  Christo,   quia  succedit   Petro,   qui   imme- 

diate  a   Christo  illam   habuit.   Respondetur, 

siargumentum  est  validum.  probare  Episco- 

pos  habere  jurisdictionem  a   Christo  in  uni- 

versum   orbem,  quia  Apostoli  illam  habue- 

runt ;  sicut  ergo  hoc  non  sequitur,  ita  neque 

illud.  Et  ob  eamdem  rationem,  scilicet,  quia 

alii  Apostoli  a  Petro,  sicut  non   acceperunt 

Apostolatum,   ut  perpctuo  duraturum  in  Ec- 

clesia,  neque  ut  in  iiia  dignitate  eis  succe- 

deretur,  ita  nec  jurisdiclionem,  quam  ex  spe- 

ciali  privilegio  et  ratione   illius  dignitatis  ac- 

ceperunt,  quae  in  eis  non  fuit  quasi  ordina- 

ria,  sed  ex  peculiari  Christi  commissione,  ob 

necessitatem  illius  temporis,  in  quo  funda- 

batur  Ecclesia.  In  hoc  ergo  Petrus,  ut  Christi 

Vicarius,,  multum  illos  excessit;  nam  ejus  di- 

gnitas  pastoralis  instituta  fuit  a  Christo  tan- 

quam  suprema  et  ordinaria,  ac  perpetuo  in 

Ecclesia  mansura,  juxta  iilud  :    Super  lianc 

petram  cedificabo  Ecclesiam  meam,  et,  Tibi 

dabo  claves  regni  ccelorum,  scilicet,   speciaii 

modo  ;  ideoque  Petro  singulariter  dictum  est: 

Pasce  oves  meas.  Episcopi  ergo  dicunlursuc- 

cedere  Apostolis^  sed  qualenus  fuerunt  pri- 

mi  Episcopi,  tam   in  potestate   ordinis,    seu 

consecrationis,  quam  in  speciali  et  ordinaria 


DISPUTAT.  XXV.  SEGT.  I. 


531 


jurisdictione  aliquarum  Ecclesiarnm,  ut  Ja- 
cobus  fuit  Episcopus  Hierosolymis,  et  Joan- 
nes  Epbesi.  Ac  deuique,  quia  post  Pontifi- 
cemsunt  ordinarii  principes  Ecclesiee,  sicut 
Apostoli  fuerunt  sub  Pelro;  sicut  ob  simi- 
lem  proportionem  dicuntur  presbyteri  succe- 
dere  septuaginta  Diseipulis,  ut  notavit  D. 
Tbom.,  2.  2,  q.  188,  art.  A,  ad  5. 

13.  Proportio  inter  jurisdictionem  Papce  et 
Episcopormn. — Addendum  vero  est,  jurisdic- 
tionem  hanc  Epis^opalem,  quamvis  preedictis 
modis  ditferat  a  Papali  in  origine  proxima, 
inindependentia,  et  universalitate  absoluta, 
servare  tamen  in  hoc  quamdam  proportio- 
nem  cum  illa.  Nam  in  hoc  foro  quidquid 
potest  Pontifex  in  universa  Ecclesia,  potest 
Episeopus  in  sua  dicecesi,  nisi  in  liis  qiiEe 
specialiter  probibita  aut  reservala  sunt  Pon- 
tifici,  argumento  a  fortiori  sumplo  ex  cap. 
Nuper,  de  Sent.  excom.,  ubi  hoc  dicitur  de 
absolutione  a  censura  ;  majori  autem  ratione 
verum  habet  de  absolutione  a  peccatis.  Tum 
quia  in  censura  id  conceditur  propter  abso- 
lutionem  a  peccatis;  tum  maxime,  quia  cum 
Episcopali  munere  intrinsece  conjuncta  est 
jurisdictio  in  foro  pcenilenliee  circaovessuas; 
heec  autem  jurisdictio  cle  se  universalis  est, 
nisi  limitetur;  etideo  non  solum  in  Episcopo, 
sed  etiam  in  quocunque  alio,  cui  heec  juris- 
dictio  conceditur,  heec  regula  locum  habet, 
ut  in  sequentihus  latius  patebit.  Non  est 
autem  idem  de  Archiepiscopo  in  suo  Ar- 
chiepiscopalu,  quia  in  dicecesibus  suiira- 
ganeorum  regulariter  non  babet  jurisdic- 
tionem ,  sed  solum  potest  illam  exercere 
dum  actu  visitat,  ut  notat  Sylvest.,  verb. 
Confessor,  1,  q.  1,  qui  male  ad  boc  citat 
c.  Nostro,  de  Pcenit.  et  remiss.,  quia  ibi 
solum  dicitur  Archiepiscopum  posse  indul- 
gentias  concedere  in  toto  suo  Arcbiepisco- 
patu.  Id  ergo  expresse  decernitur  in  c.  ult. 
de  Censib.,  in  6. 

H.  Dubitari  autern  merito  posset,  an  illa 
jurisdictio  censenda  sit  ordinaria  vel  dele- 
gata  ;  videtur  enim  esse  solum  ex  speciali 
Pontificisconcessione,  quamvis  jam  sit  ipso 
jure  facta.  Nihilominus  probabilius  dicitur 
illam  esse  jurisdictionem  ordinariam,  quia 
competit  Arcbiepiscopo  ratione  proprii  mu- 
neris,  sicut  visitare  Episcopatus  sutfraga- 
neorum,  quia  boc  jus  est  quid  annexum  illi 
actui  seu  visitationi.  Et  hoc  sensit  Sylvest. 
supra,  dum  ait,  posse  Archiepiscopum  illarn 
jurisdictionem  alteri  committere,  quod  est 
signura  ordinariee  jurisdictionis.  Extra  illud 


vero  ternpus  non  babet  Arcbiepiscopus  banc 
jurisdictionem,  quia  nec  jure  divino  neque  bu- 
mano  illi  conceditur;  imo  dum  in  preediclo- 
textu  tempus  illud  singulariter  exprimitur, 
satis  signiticatur  extra  ilhid  non  haberi.  Tan- 
dem  ad  hunc  ordinem  rcducuntur  vicarii 
Episcoporum ;  item  Abbates  exempli,  qui  par- 
ticipant  jurisdictionem  Episcopalem,  et  alii 
similes,  ut  sunfc  in  religionibus  Preelati  uni- 
versales,  ut  Generales,  vel  Provinciales. 

15.  Tertius  ordo. — In  tertio  ordine  suntpa- 
rochi;  nam  illi  etiam  sunt  judices  ordinarii  in 
hoc  foro,  ex  sententia  omnium  Theologorum, 
d.  17,  et  ex  usu  et  sensu  Ecclesiee,  et  ex  c. 
Omnis,  ubi  nomine  proprii  sacerdotis  preeci- 
pue  intelligitur  parochus,  vel  saltem  forma- 
liter  comprehenditur,  et  de  illo  proprio  sa- 
cerdote  absolute  et  in  universum  supponitur, 
posse  suam  jurisdictionem  committere,  quod 
est  munus  ordinarii  judicis.  Et  ad  huncordi- 
nem  reducitur  imprimis  vicarius  perpetuus 
parocbi ;  nam  ille  jam  habetur,  ut  ordinarius 
pastor,  qui  potest  vices  suas  delegare.  Reduci 
etiamsolentarchipresbyteri,proutnuncsuntin 
usu;  sunt  enim  quasiprimarii  parochialiqua- 
rum  Ecclesiarum  ;  olim  autem  videnturfuisse 
vicarii  Episcoporum  in  absentia  eorum,  juxta 
c.  3  de  Off.  arcbipresbyteri.  Reducuntur 
etiam  in  religionibus  immediati  preelati,  et 
in  universum  omnes,  quibus  ex  jure  vel  ex 
privilegio  speciali  commissa*est  cura  imme- 
diata  aliquarum  animarum.  Est  enim  paro- 
cbns  speciali  modo  judex  immediatus  in  boc 
sacramento;  nam  licet  Papa  ec  Episcopus 
possint  per  se  et  immediate  ministrare  boc 
sacramentum,  vel  etiam  immediate  cnmmit- 
tere  vices  suas,  ut  infra  dicam,  tamen  is, 
ad  quem  ex  officio  competit  ordinarie  cxer- 
cere  boc  munus,  est  parochus.  Unde  fit  pri- 
mo,  ut  quamcfem  proportionem  servet  iu  sua 
jurisdictione  ad  ea  quce  diximus  deEpiscopo; 
habet  enim  illam  quasi  generalem  in  sua 
parochia,  tamen  limitatam  ad  terminos  ejus, 
non  tam  locales  quam  personales,  et  subor- 
clinatam  Episcopo,  qui  potest  aliquos  casus 
sibi  reservare,  ut  postea  dicemus. 

16.  Dubium.—Decisio. — Solet  autem  de  bis 
etiam  queeri,  an  eorum  jurisdictio  sil  imme- 
diata  a  Christo  et  ex  divino  jure ;  nam  id 
etiam  contendunt  Major  et  Soto;  icl  vero 
minus  probabile  est  quam  de  Episcopis,  ut 
reliqui  auctores  docent ;  et  a  fortiori  constat 
ex  omnibus  dictis.  Quin  potius  addo,  banc 
divisionem  parocbiarum  cum  institutione 
propriorum  parochorum,  etiam  in  communi, 


53-2 


DlSPlTAT.  XXV.  SECT.  II. 


non  videri  de  jure  divino,  quia  necsufficienti 
testimonio,  nec  ratione  probari  potest  tale 
jus  divinum.  Posset  enim  Ecclesia  plures 
Episcopatus  dividere,  et  minus  territorium 
unicuique  concedere,  et  ordinare,  ut  Episco- 
pus  esset  proximus  et  immediatus  pastor  in 
tota  sua  dicecesi,  quam  per  vicarios  seu  ca- 
pellanos  posset  gubernare,  ut  nunc  de  facto 
fit  in  aliquibus  Episcopatibus,  quod,  licet 
fortasse  universaliter  non  esset  expediens, 
tamen  non  est  directe  et  aperte  contra  jus 
divinum. 

17.  Primum  dubium.  —  Secundum  dubium. 
—  Ad  primum  duiium  respondetur.  —  Duo 
autem  brevia  dubia  supersuntbic  explicanda. 
Primum  est,  an  ha?c  jurisdictio  terminetur  lo- 
cis  aut  personis,   id   est,  an  possifc  exerceri 
intra  terminos  dicecesis  vel  parochiae  circa 
quascunque  personas  in  ea  existentes,  vel  e 
contrario  solum  circa  personas  proprias  talis 
dicecesis  ubicunque  existant.  Secundum  est, 
an  ratione  delictiin  tali  loco  commissi  acqui- 
ratur  jurisdictio  in  bocforo.  Ad  priusrespon- 
deo  ,  jurisdictionem  terminari   personis  ,    et 
non  localibus  terminis.  Itaque  Episcopus  po- 
test  absolvere  subditum  suum,  si  cum  illo  si- 
mul  versetur  extra  dioecesim  suam,  vel  po- 
test  illi  dare  facultatem  eligendi  confessorem 
ubicunque  extiterit.  Ratio  est,  quia  boc  sa- 
cramentum  per  se  requirit  jurisdictionem  in 
personain,  quia  illa  judicanda  est ;  haec  autem 
jurisdictio  nec  acquiritur,  nec  amittitur  ra- 
tione  praesenliee  vel  absentise  localis.  Item  hoc 
judicium  sacramentale  non  requiritpublicam 
et   exteriorem   solemnitatem  in  determina- 
tione  loci,vel  aliarum  cseremoniarum,  etideo 
qui  alias  est  ordinarius  judex  respectu  per- 
sonee,  potest  ubicunque  voluerit  jus  dicere; 
in  quo  differt  hoc  judicium  ab  externo.   Ita 
Sylvester,  Confessor,  \,  p.  14,  qui  hoc  limitat 
ad  eos  qui  habent  jurisdictionem  ordinariam; 
sed  servata  proportione,  etiam  in   delegatis 
locum  habet,  ut  ratio  facta  probat,  et  bene 
notavit  Victoria  in  Sum.,  num.  151 ;  Soto,  4, 
d.  18,  q.  4,  art.  3,  §  Aliud  vero  duUum  ;  et 
Ledesm.,  2,  part.  4,  q.  5,  a.  7,  dub.  9.  Itaque 
sacerdos  babens  jurisdictionem  ab  Episcopo 
Gonimbricensi  in  omnes  suos  subditos  potest 
absolvere  aliquem  illorum,  etiamsi  ambo  ex- 
tra  dicecesim  inveniantur  ;  quia  iha  circum- 
stantia  loci  nihil  refert  ad  hoc  sacramentum, 
nec  tollit  aut  dal  jurisdictionem,  nisi  fortasse 
ubi  ratione  alicujus  specialis  privilegii  aliud 
explicatum  esset,  ut  infru  de  Mendicantibus 
dicemus,  disp.  25. 


18.  Ad  secundum  dubium  respondetur .— Dif- 
ferentia  inter  judicium  internum  et  externum. 
—  Ad  posteriusdubium  quidam  affirmant  ra- 
tione  delicti  acquiri  forum  sive  jurisdiclionem 
in  hoc  judicio,  sicut  in  contentioso,  juxta  c. 
de  Haptoribus,  et  quse  ibi  traduntur.  Ita  sen- 
tiunt  Adrian.,  d.  17,  q,  4;   Antonin.,  3  p., 
tit.  17,  cap.  4.  Sed  oppositum  existimo  cer- 
tum.  Itaque  si  aliquis  subditus  hujus  Episco- 
patus  in  alio  peccavit  mortaliter,  non  debet 
nec  potest,  per  se  loquendo,  absolvi  in  hoc 
foro  ab  illo  delicto  ab  Episcopo  vel  ordinariis 
ministris  ejus  loci,  in  quo  peccavit,  sed  asuo 
Episcopo  vel  parocho,  aut  ex  licentia  ejus. 
Loquor  autem  de  absolutione  a  culpa;  nam 
de  censuris  aliud  est.  Ita  etiam  Sylvest.  su- 
pra,  q.  13 ;  et  Navarr.  in  c.  Placuit,  de  Pce- 
nitent.,  d.  6,  n.  33  ;  et  notavit  etiam  Gloss.  in 
alio  c.  Placuit,  16,  q.  f  ;  Panorm.  in  c.  ult.  de 
Foro  compet.,  in  6.  Et  sumitur  ex  c.   Omnis 
utriusque  sexus,  ubi  sine  restrictione  vel  dis- 
tinclione  dicitur,  omnia  peccata  esse  proprio 
sacerdoti  confitenda.  Item,  alias  esset  cum 
proportione  dicendum,  si  intrahanc  civitatem 
parochianus  unius  Ecclesiae,  in  alia  peccet, 
quoad  illud  delictum  manere  subditum  alieno 
parocho,  quod  est  frivolum  et  preeler  omnem 
usum.  Ratiooptima  est,  quia  in  hoc  foro  idem 
debet  essejudexomnium  culparum,  quia  om- 
nes  simul  debent  remitti,  nec  possunt  dividi 
quaudo  sunt   mortalia  crimina  ,  de  quibus 
est  sermo,  quia  propter  illa  primario  datur 
heec  jurisdictio  ;  ergo  nec  debuit  haec  juris- 
dictio  dividi  pro  varietate  locorum,  Item  esl 
manifesta  differentia  inter  hoc  judicium  et  ex- 
ternum;  namhocposteriusordinaturad  exter- 
nam  gubernationem  et  publicam  punitionem 
quae  fit  ad  aliorum  exemplum,  et  ideo  expe- 
dit,  ut  ibi  puniatur  delictum  ubi   committi- 
tur;  hoc  vero  judicium  ordinatur  adinternam 
salutem  et  reconciliationem  cum  Deo,  et  ideo 
ad  finem  illius  nihil  refert,  quod  peccatum  in 
hoc  vel  illo  loco  committatur. 

SECTIO  II. 

Quis  sit  ordinarius  minister  hujus  sacramenti,  sea 
proprius  sacerdos  respectu  singulorum  fide- 
lium. 

1 .  Qtiid  intelligatur  nomine  proprii  sa- 
cerdotis.  —  Tres  acceptiones  hujus  vocis.  — 
Prima. — Reprobatur  prima  acceptio.  — Prin- 
cipio  declarandum  est,  quid  nomine  proprii 
sacerdotis  in  hac  materia  inlelligendum  sit; 
hac  enim  voce  solent  jura  uti  ad  nominan- 


DISPUTAT.  XXV.  SECT.  II. 


833 


duraordinarium  ministrum  hujns  sacramenti, 
ut  patct  ex  c.  Omnis  utriusque  sexus.  Distin- 
guunt  ergo  mulli  Theologi  tres  accepliones 
hujus  vocis.  Prima  est,  quse  significat  omnera 
sacerdotem  habentem  jurisdictionem  in  hoc 
foro,  sive  illam  ordinariam  habeat,  sive  de- 
legatanr,  ita  ut  proprius  dicatur,  qui  jus  ha- 
bet  administrandi  hoc  sacramentum,  quo- 
cunque  titulo  et  modo  illud  habeat,  distin- 
guaturque  ab  eo  qui  omnino  est  quasi  alienus 
ab  hoc  ministerio.  Ita  loquuntur  Bonav.  in  4, 
d.  17,  3  p.  ejus,  art.  4,  q.  2 ;  Richard.,  art. 
3,  q.  4;  Palud.,  q.  3,  art.  2;  Sylvest.j  verb. 
Confessor,  4,  q.  1;  imo  juxta  hanc  expositio- 
nem  interpreiantur  cap.  Omnis  utriusque  se- 
ccus.  Sed  hoc  aperte  repugnat  illi  textui,  in 
quo  proprius  sacerdos  distinguitur  ab  alieno, 
etiamsi  delegatam  jurisdictionem  habeat ;  ne- 
que  in  eodera  textu  admittenda  est  sequivo- 
catio,,  quam  Paludanus  gratis  et  sine  funda- 
mento  admittit;  prsesertim  cum,  juxta  vocis 
proprius  proprietatem,  non  possit  recte  illi 
accommodari,  qui  ex  proprio  officio  non  ha- 
bet  animarum  curam,  sed  tantum  delegatam 
jurisdictionem. 

2.  Secunda  acceptio.  —  Tertia  acceptio.  — 
Secundo  ergo  vox  illa  significare  dicitur 
quemcunque  pastorem  animarum,  qui  in  hoc 
foro  habet  jurisdictionem  ordinariam,  sive 
illa  sit  proxima  et  immediata,  qualis  est  in 
parocho,  sive  sit  universalis  et  quasi  remota, 
qualis  est  in  Episcopo  vel  Summo  Pontifice, 
ita  ut  non  dicatur  sacerdos  proprius  ,  ut  dis- 
tinguitur  a  communi ,  sed  ut  distingnitur  ab 
alieno.  Ita  utuntur  hac  voce  Gabriel,  in  4, 
d.  47,  q.  2,  art.  2;  Med.,  Cod.  de  Confessione, 
q.  de  Confessione  Fratribus  privilegiatis  facta ; 
Soto^  d.  48,  q.  4,  art.  27  et  juxta  illam  expo- 
nunt  c.  Omnis  utriusque  sexus.  Estque  satis 
probabilis  hsec  expositio,  quamvis  non  neces- 
saria,  ut  infra  suo  loco  dicam.  Non  ergo  nunc 
hac  significatione  indigemus,  quia  de  proprio 
sacerdote  universali  vel  universalissimo,  ut 
sic  dicam,  nihil  peculiare  dicendum  occurrit ; 
nam  universalissimus  est  Suramus  Pontifex, 
universalis  vero  est  unusquisque  Episcopus  in 
sua  dicecesi,  de  quibus  satis  dictum  est  supe- 
riori  sectione.  Solumque  addendum  occurrit, 
Summum  Pontificem  ita  esse  hoc  modo  pro- 
prium  sacerdotem  omnium  fidelium,  ut  nul- 
lus  possit  ab  illius  jurisdictione  eximi,  quia 
universalissimaetimmutabilisest,  utdiximus. 
At  vero  Episcopus  ita  est  proprius  pastor  uni- 
versalis  omnium  fidelium  hahitantium  in  sua 
dicecesi,  ut  nonnulli  eorum  possint  ab  illius 


jurisdiclione  eximi  per  Romanum  Pontificem- 
Et  eadem  ratione  possunt  esse  aliqua  loca, 
qupe  non  habeant  proprium  Episcopum  im- 
mediatum,  sed  Abbatem  aliquem  exemptum, 
velaliquem  similem  Praelatum,  quia  hocpen- 
det  ex  varia  institutione  humana.  In  his  ergo 
personis,vel  locis,  loco  Episcopi  proprie  sum- 
pti  succedit  is  qui  participat  jurisdictionem 
Episcopalein  ,  et  superior  est  his  qui  proxi- 
mam  et  immediatam  curam  pastoralem  ha- 
bent,  ut  est  in  personis  exemptis  teligiosis, 
Provincialis,  aut  Generalis ,  in  locis  exemptis 
Abbas  aut  alius  similis.  Omissis  ergo  univer- 
salibus  pastoribus,  in  rigorosa  signilicatione 
proprius  sacerdos  dicitur ,,  qui  proximam  cu- 
ram  et  obligationem  habet  ex  officio  minis- 
trandi  fidelibus  hoc  sacramentum,  ut  bene 
notavit  Cano,  dicta  Relect.,  p.  5  et  6,  qui  hoc 
modo  exponit  cap.  Omnis  utriusque  sexus,  et 
Extravag.  Marlin.  V,de  quibus  infra.  Hoc  er- 
go  modo  nunc  de  proprio  sacerdote  agimus, 
et  primo  videbimus,  quis  sit  secundum  ordi- 
narium  jus  respectu  singulorum  fidelium; 
deinde  nonnullas  exceptiones  adnotabimus. 

Conclusio. 

3.  Parochus  est  proprius  sacerdos  in  sua 
parochia.  —  Circa  priorem  partem  constat 
ex  jure,  in  unaquaque  Ecclesia  parochiali,  il- 
lius  parochum  esse  proprium  sacerdotem 
omnium,  qui  intra  terminos  illius  parochiae 
degunt,  sive  illi  laici  sint,  sive  sacerdotes ; 
quod  intelligitur,  per  se  loquendo,  et  seclu- 
sis  privilegiis.  Ita  docent  omnes,  etest  per  se 
clarum,  quia  ille  parochus  est  proprius  rec- 
tor  et  pastor  immediatus  illarum  animarum. 
Solum  est  observandum,  juxta  commune  jus 
et  usum  Ecclesiaa,  unumquemque  fideliura 
sortiri  parochiam  ubi  habet  domicihum  fir- 
mum.  Ita  habetur  in  c,  ult.  extra  de  Paro- 
chiis  ;  ex  quo  oriuntur  nonnulla  dubia. 

4.  Bulium  primum.  —  Aliquorum  solutio. 
—  Aliorum  solutio  probatur.  —  Primum 
est ,  quando  aliquis  habet  plura  domici- 
lia  in  diversis  Ecclesiis,  in  quibus  per  dis- 
tincta  anni  tempora  habitat.  Aliqui  dicunt 
pro  eo  tempore ,  pro  quo  in  aliquo  domicilio 
exdictis  habitat,  illum  habere  sacerdotem 
proprium,  in  cujus  parochia  tale  domicilium 
existit.  Ita  sentiunt  Palud.  in  4,  d.  47,  q.  3  ; 
Anton.,  3  p.,  tit.  47,  c.  4.  Et  videtur  verisi- 
mile  quoad  prasceptum  annuse  communionis, 
quod  certum  tempus  determinat,  et  conse- 
quenter  quoad  confessionem,  quatenus  ad 
Eucharistiam  preeinitti  solel ;  nam  per  se  hoc 


534 


DISPUTAT.  XXV.  SECT.  II. 


prreceptum  non  determinat  certum  tempus 
anni.  Nihilominus  alii  sentiunt  liberum  esse 
huic  parochiano  confiteri  cui  voluerit  ex  duo- 
bus  parochis  sub  quibus  domicilia  habet.  Ita 
Navarrus  in  dict.  cap.  Placmt,  n.  77,quia 
uterque  illorum  est  proprius  sacerdos,  et  ita 
potest  essejudex;  quia  haec  jurisdictio  non 
sequitur  actualem  habitationera,  sed  domi- 
cilium.  Et  a  simili  confirmari  potest  heec  opi- 
nio  ex  cap.  2  de  Sepulturis,  in  6.  Et  hanc 
sententiam  censeo  veram.  Oportebit  tamen, 
ut  talis  persona  satisfaciat  illi  sacerdoti  in 
cujus  parochia  habitat,  reddens  illum  certum 
quod  jam  impleverit  praeceptum. 

5.  Secundum  dubium.  —  Decisio.  —  Se- 
cundum  dubium  est  de  illis  qui  in  uno  loco 
habent  domiciiium,  in  alio  vero  quasi  domi- 
cilium,  scilicet,  habitationem  diuturnam  pro 
aliquo  temporeanni,  quamvisnon  fixam  ;  in 
quo  ordine  sunt  prrecipue  schoiastici ;  nu- 
merantur  etiam  milites  et  litigantes,  ac  mer- 
catores,  quandoin  alienis  oppidis  diu  moran- 
tur.  Et  de  his  omnibus  dicendum  est,  etiam 
per  illud  quasi  domicilium  subjici  ordinariis 
parochis  illorum  locorum  in  quibus  habitaut, 
ex  Glossa  in  Clement.  1,  de  Privilegiis,  et  Na- 
varr.  cum  aliis,  d:ct.  cap.  Placuit,  n.  85,  et 
usus  etiam  id  probat.  Fuitque  moraliter  ne- 
cessarium  ut  hujusmodi  personae  possent 
habere  ordinarios  pastores,  ad  quos  perti- 
neat  ex  officio  eis  ministrare  sacramenta 
dictis  temporibus.  Quod  etiam  intelligendum 
est  seclusis  privilegiis ;  nara,  si  in  Academia 
ex  privilegio,  vel  probata  consnetudine,  quae 
illi  sequivalet,assignetur  scholasticis  proprius 
confessor,  ille  erit  pro  eo  tempore  proprius 
sacerdos  eorum.De  militibus  vero  et  aliishu- 
jugmodi,  Navarrus  scrupulosins  loquitur ; 
addit  enim  intelligendum  id  esse,  quando 
hujusmodi  homines  non  possunt  facilem  ha- 
bere  recursum  ad  suos  proprios  sacerdotes; 
quia  nullo  jure,  inquit,  constat,  per  solam 
inhabitationem  diuturnam  forum  acquiri. 
Sed  certe  etiam  nullo  jure  constat  acquifi 
tunc,  quando  est  difficilis  recursus  ad  pro- 
prium  pastorem.  Quod  si  tunc  dicatur,  ut 
recte  dieendum  est,  consuetudine  ipsa  hoc 
potuissc  introduci,  et  satis  constare  ,  idem 
simpliciter  etabsolute  dici  poterit  sine  ulla 
limitatione,  quia,  ut  ipsemet  Navarrus  fate- 
tur,  moraliter  loquendo,ac  fere  semper,  ille 
recursus  non  est  facilis,  et  ideo  introducta 
fuit  illa  consuetudo,  quae  vim  habet  universa- 
lis  legis.  Quapropter,  licet  in  aliquo  individuo 
cesset  illa  ratiOjillud  nonobstat,quominusille 


titulus  sit  sufficiens  ad  acquirendum  forum, 
seu  jurisdictionem. 

6.  TertiumduUum.  — Responsio. — Navar- 
rus  et  Paludanus  rejiciuntur.  —  Galriel  re- 
probatur. —  Vera  solutio.  — Tertiurn  dubium 
est  de  his  qui  nullum  habent  domicilium,  sed 
semper  vagantur.  Navarr.,  dict.  c.  Placuit, 
79,  existimat  in  his  manere  integrum  illud 
jus,  quod  ipse  putat  esse  divinum,  scilicet, 
ut  possint  eligere  quem  voluerint  confesso- 
rem,  quia  Ecclesise  determinatio  ,  quae  est 
per  domicilia,  in  eis  locum  non  habet.  Palud. 
vero,  et  Antonin.  supra,  atque  etiam  Cajet. , 
verb.  Alsolutio,  2,  dicunt,  etiam  hos  nullum 
habere  proprium  sacerdotem,  et  ideo  Eccle- 
siam  fecisse  eis  facultatem  eligendi  qucm  vo- 
luerintconfessorem.  Sed  utrumque  falsum  est: 
primum,  quia  ostensum  est  nullum  dari  tale 
jus  divinum  ;  secundum,  quia  nullibi  ostendi 
potest  talis  facultas  ab  Ecclesia  data  his  ho- 
minibus,  neque  esset  rationabilis,  tum  quia 
non magisilli  merentur  hoc  privilegium ,  quam 
alii  habentes  domicilia  ;  tum  etiam  quia  es- 
set  illis  valde  nocivum,  alias  neque  aliquis 
haberet  ex  officio  propriam  et  particularem 
curam  eorum,  neque  ipsi  tenerentur  alicui 
rationem  reddere,  quod  impleverint  preece- 
ptum  confessionis.  Et  ob  easdem  rationes 
non  placet  quod  Gabr.  ait  in  4,  cl.  17P  q.  2, 
art.  3,  dub.  2,  hosnon  habere  alium  sacerdo- 
tem  proprium  pra?ter  Episcopum  dicecesis  in 
qua  versantur,  et  ab  illo  habere  ex  consue- 
tudine  facultatem  eligendiconfessorem  quem 
voluerint.  Sed  neque  hoc  modo  his  homini- 
bus  satis  provisum  esset,  nec  de  tali  faculta- 
te  constat,  neque  esset  rationi  consentanea. 
Dicendum  est  ergo,  ibi  habere  proprium  sa- 
cerdotem,  ubi  vagantur,  et  in  hujusmocli  ho- 
minibus  actualem  habitationem  succedere 
loco  domieilii,  quandoquidem  aliud  non  ha- 
bent  ;  et  ideo  ordinarium  parochum  illorum 
esse  illum  in  cujus  parocliia  habitant,  et  mu- 
tata  habitatione  mutari.  Et  hoc  probant  ra- 
tiones  facta3,atque  etiam  consueludo.  Et  est 
etiam  optimum  signum,  quia  ipse  parochus 
teneturex  officio  eis  ministrare  sacramenta, 
si  indigeant,  eosque  potestad  preeceptum  im- 
plendum  compellere.  Ita  tenent  Sylvester,  et 
Soto,  locis  paulo  ante  citatis_,  et  Medina,  Cod. 
de  Confess.,  q.  35. 

7.  Quartum  dubium.  —  Secunda  solutio  ve- 
rior.  —  Quarto  dubitari  potest,  an  sit  idem 
dicendum  de  iter  agentibus,  seu  peregrinan- 
tibus,  qui  alibi  habent-  suum  dornicilium. 
Respondetur  revera  non  esse  eamdem  ratio- 


DISPUTAT.  XXV.  SECT.  II. 


535 


nem  dc  his ;  qnia,  sicut  relinent  domicilium, 
etiamsi  extra  illud  incedant,  ita  etiam  eum- 
dem  semper  parochum  habent  firmum  et 
proprium.  Unde  juxta  generalem  regulam 
c.  Omnes  utrinsqne  sexus,  non  videntur  posse 
confiteri  alieno,  etiam  in  locis  distantibus  , 
sine  licentia  proprii  ;  et  ideo  olim  fideles  fa- 
cultatem  petebant  a  suis  propriis  sacerdoti- 
bus  ad  agendum  iter,  et  iuilla  facultate  cen- 
sebatur  dari  licentia  confitendi  alteri  in  iti- 
nere,  si  opus  esset.  Nunc  autem  cum  jam 
cessaverit  illa  consuetudo,  dicunt  graves  auc- 
tores,  jure  ordinario  et  sine  privilegio  non 
posse  bujusmodi  peregrinos  aliis  confiteri. 
Ita  Paludi,  d.  17,  q.  8;  Anton.,  dict.  tit.  17, 
c.  4;  et  Navar.,  dict.  c.  Placuit,  n.  68,  et  in  ri- 
gore  juris  videtur  verum.  Tamen  spectata 
consuetudine,  ettacitoconsensuparocborum, 
censeo  probabiiem  efc  veram  contrariam  sen- 
tentiam  ,  scilicet,  posse  has  personas  confi- 
teri  vel  parocbo  illius  loci  ad  quem  perve- 
niunt,  vel  sacerdotibus  ibi  babentibus  juris- 
dictionem  delegatam  ab  Episcopo  loci.  Si  au- 
tem  ibi  fuerint  alii  babentesdelegatam  a  Papa, 
securius  erit  illis  confiteri,  quia  est  res  magis 
certa.  Et  hanc  opinionem  tenent  Sylvester  , 
Confessio,  1,  q.  11  ;  Soto,  d.  18,  q.  4,  art,  2; 
Ledesma,  2,  p.  4,  q.  7,  art.  5,  dub.  11,  in 
fine  ;  Victoria  in  Siimm.,  c.  153,,  ubi  ait,  hos 
debere  confiteri  in  Ecclesia  cathedrali;  sed 
hoc  nec  potest  locis  omnibus  accommodari , 
nec  illius  video  fundamentum. 

8.Ratio  apriori  traditur. — Eamdem  senten- 
tiam  significat  Cajet.,  verb.  Absolutio,  2,  et 
refert  Eugenium  IV  boc  declarasse  etiam  in 
annua  confessione,  vel  communione,  quarn 
intelligo  esse  extensionem,non  limitationem; 
nam,  si  de  aliqua  dubitari  poterat,  maxime 
de  illa,  quia  in  eo  tempore  videtur  esse  maxi- 
ma  obligatio  confitendi  proprio  sacerdoti ; 
si  ergo  tunc  fieri  potest  alteri,  etiam  poterit 
quocunque  alio  tempore,  maxime  si  aliqua 
necessitas  vel  specialis  utilitas  occurrat.  Ratio 
a  priori  est,  quia  heec  existimatur  esse  quee- 
dam  implicita  licentia  proprii  sacerdotis,  quia 
occurrit  causa  maxime  rationabilis,  et  mo- 
raliter  necessaria  propter  itineris  occasiones 
et  pericula.  Unde  bic  confessor  non  tam  ordi- 
narius  videtur  esse  quam  delegatus,  vel  ex 
concessione  Summi  Pontificis  allegata  a  Ca- 
jetano,  vel  ex  consuetudine.  Quia  vero  non 
censetur  heec  facultasdata  respectu  cujuscun- 
que,  sed  respectu  tantum  proprii  sacerdotis 
illius  loci,  in  quo  quis  peregrinalur,  vel  ejus 
qui  vicem  illius  habet,  ideo  censetur  ille  sa- 


cerdos  loco  proprii,  et  hac  ratione  hoc  loco 
numeratur.  Advertere  autem  oportet  necessa- 
riam  hic  esse  bonam  fidem;  nam,  si  quis  ad 
hoc  tantum  iter  ageret,  ut  haberet  occasio- 
nem  confitendi  alteri,  etnon  proprio  sacerdo- 
ti,  jam  illa  non  essetnecessitas,  sed  voluntas, 
et  non  esset  juxta  intentionem  paslorum,  nee 
juxta  consuetudinem  EcclesicC,  et  ideo  non 
esset  valida  confessio. 

9.  Dubium  quintum  enodatur '.  — Paludanus 
et  Sylvester  reprehenduntur. — Quinto  dubitari 
potest,  quid  dicendum  sit  de  ipsis  parochis, 
vel  Episcopis.  Respondeo,  paroehos  nullnm 
habere  proprium  sacerdotem  praeter  Episco- 
pum,  regulariter  loquendo.  Hoc  per  se  ma- 
nifestum  est,  quia  cum  ipsi  parochi  inter  se 
non  sint  subordinati,  neque  unus  sit  alteri 
superior,  non  potest  esse  proprius  sacerdos 
alterius.  Episcopus  autem  est  illis  immediatc 
superior,  et  ideo  ille  solus  esfc  proprius  pas- 
tor  eorum.  Dixi,  regulariter,  quia  interdum 
sunt  aliqui  qui  participantjurisdictionem  epi- 
scopalem  in  plures  Ecclesias  parochiales,  ut 
sunt  aliqui  Abbates,  vel  archidiaconi,  et  tunc 
eadem  est  de  iis  proportionalis  ratio ;  cum 
enim  hsec  omnia  humano  jure  statuta  sint, 
facile  admittere  possunt  hanc  varietatem.  De 
Episcopis  vero  dicendum  est,  ipsos  non  habere 
alium  proprium  sacerdotem  preeter  Pontifi- 
cem.  Hoc  constat  ex  rationefacta,  proportio- 
naliter  applicando  illam.  Neque  est  verum 
quocl  Palud.  in  4,  dist.  17,  q.  3,  art.  2,  et  Syl- 
vester,  v.  Confessor,  1,  q.  2,  dicunt,  proprium 
sacerdotem  Episcoporum  esse  Archiepisco- 
pum,  Archiepiscoporum  vero  Patriarchas,  ho- 
rum  vero  Pontificem  ;  quia,  ut  bene  ait  Soto, 
d.  18,  q.  4,  art.  2,  hoc  nullo  jure  fundatur  ; 
etsupra  ostendimus  Archiepiscopum  non  ha- 
bere  ordinariam  jurisdictionem  in  hocforo  in 
dicecesibus  suffraganeorum  ;  ergo  multo  mi- 
nus  circa  ipsos  Episcopos.  Unde  colligiturcla- 
ra  differentia  inter  Papam  respectu  Episcopi 
et  Episcopum  respectn  parochi,  et  Arcbi- 
episcopum  respectu  Episcopi.  Papa  enim 
habet  ordinariam  jurisdictionem  in  dicece- 
ses  omnium  Episcoporum,  et  inomnes  subdi- 
tos  eorum,  et  ideo  etiam  habet  in  ipsos  Epi- 
scopos,  et  similiter  se  habet  Episcopus  res- 
pectu  parochi ;  at  Archiepiscopus  non  habet 
ita  universalem  jurisdictionem,  proportionali- 
ter  loquendo. 

10.  Dubiicm  de  Cardinalibus. — Sed  quaeres 
quid  dicendum  sit  de  Cardinalibus :  eorum 
enim  dignitas  non  consistit  in  potestate  juris- 
dictionis  ad  hoc   forum  pertinentis,  et  ideo 


536 


DISPUTAT.  XXV.  SECT.  II. 


non  potest  communi  et  ordinario  jure  regula- 
ri.  Tamen,  sicutratione  dignitatis  propinquis- 
sirai  sunt  Pontifici,  ita  illum  solam  habent  ut 
proprium  pastorem  et  sacerdotem,  ut  Sylves- 
ter  supra  dicit.  Est  autem  Collegium  illud  ve- 
Inti  unum  spirituale  corpus,  cujus  proximum 
caput  est  Pontifex,  quod  magis  ex  dicendis 
patebit.  Et  haec  sunt  quee  de  jure  ordinario 
posse  dici  videntur. 

Exceptiones  ab  ordinario  jure  proponuntur. 

1  i .  Prima. — Secunda.— Superest,  ut  non- 
nullas  exceptiones  ab  hoc  ordinario  jure,  quse 
ab  auctoribus  traduntur,  breviter  insinuemus. 
Primo  ergo  excipitur  tota  familia  Summi 
Pontificis,  cujus  proprius  sacerdos  est  ipse, 
vel  summus  Poenitentiarius  ejus,  vel  quem 
ipsi  designant.  Hoc  constat  ex  usu,  ut  om- 
nes  auctores  citati  referunt;  quod  enim  hoc 
facere  possit  Pontifex,  non  est  dubium.  Intel- 
ligendum  autem  est  de  his  qui  actu  sunt  Ro- 
mee,  et  actu  sunt  de  familia  ejus  ;  uam,  si 
inde  discedant,  non  utuntur  hoc  privilegio  , 
sedcommunijure.  Secundo,  excipiunturetiam 
familise  Cardinalium  ;  nam  quisque  Cardi- 
nalis  est  quasi  proprius  sacerdos  suse  fami- 
liee,  et  potest  per  se  vel  per  [alium  hoc  mu- 
nusexercere;  vel,  si  ipse  non  sit  sacerdos, 
potest  delegare  hanc  potestatem.  Ita  refert 
Cajetanus  supra,  quod  sufficit,  quiapendet  ex 
facto.  De  familiis  autem  Episcoporum  non  est 
idem,  sed  habent  proprium  sacerdotem  ordi- 
narium  juxta  jus  commune.  Dicit  tamen  Soto, 
posse  Episcopum,  si  velit,  eximere  familiam 
suam  ab  ordinaria  parochorum  cura,  et  sibi 
reservare  ,  vel  alium  proprium  designare ; 
quod  mihi  maxime  verisimile  videtur,  quia 
sunt  superiores,  et  possunt  habere  rationabi- 
lem  causam,  sicut  possunt  sibi  reservare  ca- 
sus;  tamen  loquendo  regulariter  etordinarie, 
hoc  non  itafit. 

12.  Tertia  exceptio. —  Quarta.  —  Quinta. 
—  Tertio  excipiuntur  quaedam  personee  in 
speciali  dignitate  constitul8e,  ut  decani  Eccle- 
siarum,  et  interdum  archidiaconi,  vel  aliee 
similes,  quse  immediate  subordinantur  Epi- 
scopis  et  eximuntur  a  parochorum  cura,  ut 
Sylvester  et  alii  supra  referunt.  In  qua  re 
consulenda  est  consuetudo,  et  specialia  pri- 
vilegia.  Quod  veroaliqui  extendunt  hanc  ex- 
ceptionem  ad  omnes  sacerdotes,  quia  omni- 
bus  concessum  videtur  generali  consuetudi- 
ne,  ut  possint  eligere  confessorem  quem  ma- 
luerint,  hoc,  inquam,  non  recte  dicitur,  tum 
quia  de  hac  consuetudine  non  satjs  constat, 


et  majori  explicatione  indiget,  ut  trademus 
scquentibus;  tum  etiam  quia  aliud  est  habe- 
re  potestatem  eligendi  confessorern ,  aliud 
eximi  omnino  a  cura  et  jurisdictione  proprii 
pastoris;  nam,  licet  fideles  per  bullam  pos- 
sint  eligere  confessorem,  non  tamen  propter- 
ea  non  habent  proprios  pastores  et  paro- 
chos  :  nam  illi  retinent  suam  jurisdictionem 
ordinariam,  et  in  usu  aliorum  sacrarnento- 
rum,  et  inaliisquee  adpastorale  munusperti- 
nent,  manet  eadem  subjectio  et  subordina- 
tio.  Quarto  excipiuntur  religiosi,  qui  proprio 
reguntur  ordine,etproprios  habentpastores; 
de  eis  tamen  eodem  modo  loquendum  est 
proportione  servata  ;  habent  enim  superio- 
rem  proximum,  qui  est  veluti  sacerdos  om- 
nino  proprius,  et  habent  etiam  remotos,  ut 
supra  dixi.  De  monialibus  vero  idem  judican- 
dum  est ;  nara  quse  sunt  subditse  Episcopo, 
illum  habent  tanquara  proprium  sacerdotem  ; 
ipse  tamen  designare  potest  aliura,  qui  vices 
ejus  gerat.  Quee  vero  sunt  subditse  religiosis, 
habent  proprium  superiorem  etvicarium  tan- 
quam  proprium  sacerdotem.  Et  eodem  modo 
judicrtndum  est  de  similibus.  Quinto  excipi 
solent  reges  et  principes,  preesertim  supremi, 
de  quibus  nihil  certum  statuere  possumus, 
quia  ratione  suse  dignitatis  vel  potestatisnon 
sunt  exempti  ipso  jure  ;  in  hoc  ergo  servanda 
sunt  privilegia  hujusmodi  principibus  con- 
cessa,  et  anliquse  consuetudines  quee  creden- 
dee  sunt  legitime  introductee,  et  ex  consensu 
superiorum. 


DE 


DISPUTATIO  XXVI. 

MINISTRO    HUJTJS    SACRAMENTI  EX  DELEGATA 
POTESTATE. 


De  fide  est  jurisdictionem  in  hoc  foro  posse 
delegari.  —  Duobus  modis  potest  delegari.  — 
Supponimus  jurisdictionem  in  hoc  foro  dele- 
gari  posse,  quod  est  certum  de  fide  ex  Conci- 
liis  supra  citatis  et  ex  usu  Ecclesise.  Et  ra- 
tione  ostendi  potest,  quia  ea  quee  sunt  juris- 
dictionis,  delegabilia  sunt,  iit  dicitur  in  c. 
Aqua,  de  Consecratione  Ecclesiee  vel  altaris; 
cum  enim  jurisdictio  non  deturper  aliquam 
internam  consecrationem,  vel  physicam  fa- 
cultatem,  sed  per  moralem  concessionem, 
vel  deputationem,  merito  potest  is  qui  illam 
habet  veluti  propriam,  alteri  eam  committe- 
re.  Neque  inhocjudicio,  aut  foro  aliquid  spe- 
ciale  intervenit,  ob  quod  ei  repugnet  hujus- 
modi  delegatio.  Potest  autera  duobus  modis 
concedi  seu  delegari :  primo,  directe  conce- 


DISPUTAT. 
dendo  jurisdictionem  sacerdoti,  ut  quando 
paroclius  assumit  sacerdotem  aliquem  ido- 
neum  coadjutorem  ad  tempus,  vel  Episco- 
pus,  autPapa  alicui  committunt  hoc  munus; 
secundo,  ex  parte  pcenitentis,  ut  quando  ali- 
cui  conceditur  facultas  eligendi  confessorem. 
Hicergopriorem  modum  exponemus  ;  de  illa 
vero  facultate  instituemus  sequentem  dispu- 
tationem. 

SEGTIO  I. 

Qiti  possint  jurisdictionem  delegatam  in  foro  poeni- 
tentice  dare,  vel  recipere. 

1 .  Cui  possit  hcec  potestas  delegari.  —  Po- 
test  htec  qusestio  intelligi,  vel  de  potestate, 
veldefacto,  et  in  priori  sensu  tria  inquiri 
possunt :  scilicet,  cuipossit  delegari  haec  po- 
testas,quispossit  eam  delegare,  et  qua  for- 
ma,  aut  modo  delegare  possit.  Circa  primum 
punctum  advertendum  est,  duobus  modis 
posse  jurisdictionem  hanc  alicui  committi : 
scilicet,  vel  ut  ipsemet  illa  utatur,  vel  utaliis 
eam  committat,  seu  subdeleget.  Hic  de  priori 
modo  prsecipue  agimus,  ideoque  dicimus  ju- 
risdictionem  hanc  solum  esse  delegabilem  sa- 
cerdoti,  quia  solus  ille  potest  aetum  hujus 
jurisdictionis  per  se  exercere.  Rursus,  quan- 
tum  est  ex  vi  potestatis  ordinis,  cuilibet  sa- 
cerdoti  potesthsec  potestas  delegari ;  tamen, 
ut  recte  fiat,  necesse  est  ut  talis  sacerdos  ido- 
neussit  quoad  scientiam,  prudentiam,  etpro- 
bitatem  huic  muneri  obeuudo  necessariam  ; 
ut  vero  rite  fiat,  necesse  est  ut  lalis  sacerdos 
sit  approbatus  juxta  formam  Concilii  Triden- 
tini,  de  qua  re  inferius  ex  professo  disputa- 
bimus. 

2.  Hcec  jurisdictio  potest  delegari  non  sa- 
cerdoli.  — At  vero  quando  alicui  committitur 
hfec  jurisdictio,  non  ut  per  se  illa  utatur,  sed 
ut  eam  aliis  distribuat,  seu  committat,  illa 
imprimis  non  videtur  esse  propria  delegatio 
jurisdietionis;  nam  de],egatus  proprie  est  ad 
exercendam  jurisdictionem ,,  et  ordinarie  ex 
vi  delegationis  non  potest  eam  subdelegare, 
nisi  vel  in  casibus  in  jure  expressis,  vel  quan- 
do  id  specialiter  conceditur;  unde  regulariter 
potius  illa  est  queedam  participatio  ordinarise 
jurisdictionis.  Sic  enim  viearius  Epi^scopi , 
quamvis  ipse  sacerdos  non  sit,  nec  possit  per 
se  ipsum  hanc  jurisdictionem  exercere,  eam 
habet  ita  sibi  commissam,  ut  possit  aliis  eam 
delegare,  dando  facultatem  simplicibus  sa- 
cerdotibus  ad  audiendas  confessiones ;  liic 
autem  vicarius  ordinariam  potius  quam  dele- 


XXV!.  SECT.  I.  537 

gatam  censetur  habere.  Si  quis  tamen  recte 
consideret  ,  intelliget  accidentarium  esse  , 
quod  talis  vicarius  non  possit  per  se  hanc  ju- 
risdiclionem  exercere  ;  nam  quantum  est  ex 
mrisdiclione  sibi  concessa,  revera  posset  ; 
aliunde  vero,  quia  potestate  ordinis  caret, 
non  potest.  Atque  hoc  modo  etiam  potest  hsec 
jurisdiclio  delegari  non  sacerdoti,  ut  ea  uta- 
tur  quando  fuerit  sacerdos,  quod  in  idem  re- 
dit;  nam  quantum  spectat  ad  effectum,solum 
pro  eo  tempore  datur,  pro  quo  habuerit  ordi- 
nis  potestatem.  Aliquando  vero  contingit  in 
Ecclesia,  ut  laicis  vel  feminis  concedatur  fa- 
cultas  providendi  seu  nominandi  confessores 
pro  suis  familiis  vel  subditis;  illa  vero  non 
est  commissio  jurisdictionis,  quae  talibus  per- 
sonis  fiat ;  sunt  enim  jurisdictionis  spiritualis 
incapaces,  ut  latius  dicemus  agentes  de  cen- 
suris ;  sed  solnm  est  potestas  ad  eligendam 
vel  designandam  talem  personam,  qua  desi- 
gnata,  Pontifex,  seu  Praelatus  Ecclesiasticus, 
qui  talem  facultatem  dedit,  confert  illi  juris- 
dictionem,  ut  in  simili  explicabimus  sectione 
sequenti. 

3.  Quis  possit  lianc  potestatem  delegare.  — 
Qui  habent  j  urisdictionem  ordinariam,  possunt 
delegare.  —  Circa  secundum  punctum  de  eo 
qui  potest  hanc  jurisdictionem  delegare  ,  ge- 
neralis  regula  est  posse  delegare  lianc  juris- 
dictionem  omnes  qui  illam  habent  ordina- 
riam,  juxta  cap.  Inter  ccetera,  deOffic.  ordin., 
et  dict,  c.  Omnis  utriusque.  Ratio  est ,  quia 
delegatio  est  unus  ex  propriis  actibus  juris- 
dictionis  ordinariae.  Rem  quia  non  est  cogen- 
dus  pastor  semper  per  seipsum  exequi  offi- 
ciumsuum;  ergo  potest  vices  suas  delegare. 
Haec  autem  potestas  cum  proportione  residet 
in  ordinariis  supra  numeratis.  Nam  Pontifex 
habet  illam  universalissimam,  et  ideo  potest 
delegare  hanc  facultatem  cuilibet  personae, 
pro  quolibet  loco,  et  pro  quibuscunque  pec- 
catis,  Clement.  Dudum,  de  Sepult.,  et  in  Ex- 
travag.  Super  cathedram,  eodem  tit.,  et  Ex- 
travag.  Inter  cunctas,  de  Privil.;  unde  etiam 
in  hoc  non  pendet  Papa  ab  Episcopis  vel  pa- 
rochis;  nec  solum  eorum  consensum  non  ex- 
pectat,  sed  etiam  contra  eorum  voluntatem 
polest  hanc  jurisdictionem  et  usum  ejus  de- 
legare;  quod  provenit  ex  suprema  potestate 
ejus.  Idem  est  de  Episcopo  in  suo  Episcopa- 
tu,  cum  hac  sola  limitatione ,  ut  Papa  non 
reservet  vel  resistat.  Sumitur  ex  c.  Quoniam, 
et  c.  Inter  ccctera,  de  Offic.  ord.,  et  c.  2  de 
Pcen.  et  rem.,  in  6,  et  consuetudine  etiam 
constat.  Et  ratio  est  eadem  cum  proportione. 


538 


DISPUTAT.  XXVI.  SECT.  I. 


Pari  modo  et  cura  accommodata  proportione 
potest  parochus  respectu  suorum  subditorum 
hanc  jurisdictionem  committere ,  seu  dele- 
gare,  ut  plane  colligitur  ex  dict.  cap.  Omnis 
utriusque,  dum  ait,  de  licentia  proprii  posse 
alienum  ahsolvere,  utrecte  nolavit  Navar.  in 
c.  Placuit,  de  Pcenit.,  d.  6,  n.  48,  etDoctores 
omnes.  Et  ratio  etiam  est  eadem,  dummodo 
suhordinatio  servetur;  nam  Preelatus  supe- 
rior  posset  hanc  delegationem  impedire,  si- 
cut  potest  casus  reservare. 

4.  Et  hinc  preeterea  colligitur  ,  nullum 
alium  preeter  hos  posse  hanc  jurisdictionem 
concedere;  quia,  ut  supra  etiam  dixi ,  dele- 
gatus  non  potest  suhdelegare  jurisdictionem, 
ut  ad  hoc  propositum  satis  indicatur  in  cap. 
ult.,  §  ultimo,  extra  de  Offic.  deleg.  Et  ratio 
propria  esse  videtur,  quia  actus  communi- 
candi  jurisdictionem  est  actus  jurisdictionis 
distinctus  ab  actu  audiendi  confessionem, 
vel  absolvendi;  et  ideo  qui  solum  habet  ju- 
risdictionem  delegatam  ad  audiendam  con- 
fessionem,  ex  vi  illius  non  potest  aliud  effi- 
cere.  Secus  vero  est  de  jurisdictione  ordina- 
ria,  quee  per  se  loquendo  ad  utrumque  ex- 
tenditur.  Adnotavi  autem  supra  sub  iilis  tri- 
bus  pereonis  numeratis  comprehendi  alias 
quee  ad  illas  reclucuntur,  ut  subPontifice  Pce- 
nitentiarium  ej  us  summum,  sub  Episcopo  vica- 
rium,  et  alii  etiam  numerant  Pcenitentiarium 
Ecclesiee  cathedralis,  sed  hoc  non  credo  re- 
gulariter  esse  in  usu.  Sub  parocho  compre- 
henditur  vicarius  perpetuus;  etPaludanus  ac 
Sylvester  dicunt  idem  esse  de  omni  vicario 
posito  ab  Episcopo  loco  curati,  quia  intelligi- 
tur  illum  ponere  omnino  loco  alterius.  Secus 
vero  est  de  vicario  quem  assumit  ipse  paro- 
chus  sua  voluntate;  qnia  ille  est  mere  dele- 
gatus,  nisi  parochus  velit  majorem  illi  facul- 
tatem  concedere,  quod  etiam  potest,  ut  nota- 
runt  Adrian. ,  q.  5  de  Confess.,  dub.  2;  et 
Medina,  Cod.  de  Confes.,  q.  36,  de  Licentia 
vicecurati ;  et  Major  in  4,  d.  19,  q.  1 ,  circa 
finem.  Qui  tamen  significant,  hoc  ipso  quod 
parochus  eligit  aliquem  iri  vicarium  suum, 
dare  illi  hanc  facultatem,  si  illam  non  negat, 
quamvis  non  exprimat.  Oppositum  vero  sen- 
titPalud.,  d.  17,  q.  3,  art.  2,  concl.  l,in  fine; 
et  Anton.,  3  part.,  tit.  17,  cap.  1 ,  in  fiue.  Et 
hoc  mihi  videtur  securius,  et  in  praxi  servan- 
dum. 

5.  Difficultas. — His  positis  superest  diffi- 
cultas,  an  quilibet  istorum  trium  habeat  'fa- 
cultatem  in  solidum,  ita  ut  si  quis  habeat  fa- 
cultatem  audiendi  confessionem   a    Summo 


Pontifice,  vel  Episcopo,  possit  id  facere  sine 
aliafacultate  parochi,  et  e  contrario.  Et  qui- 
dem  auctores  omnes  conveniunt,  licentiam 
parochi,  seu  proprii  sacerdotis  proximi  esse 
per  se  sufficientem  sine  alterius  superioris 
remoli  licentia  ;  quia  id  videtur  aperte  col- 
ligi  ex  c.  Omnis  utriusque  sexus,  et  quia  fide- 
les  seu  parochiani  per  se  solum  tenentur 
confiteri  parocho,  non  Episcopo,  vel  Ponti- 
fici ;  et  ideo,  si  ex  illius  facultate  confitean- 
tur,  satis  est.  Qnee  doctriua  est  quidera  vera, 
limitanda  tamen  nunc  juxta  decretum  Conc. 
Trid.,  sess.  23,  cap.  25,  et  in  sequentibus  ex 
professo  exponemus. 

6.  Quorumdam  opinio. — At  vero  e  contra- 
rio  quidam  existimarunt  non  sufficere  privi- 
legium  seu  licentiam  Summi  Pontificis  sine 
licentia  parochi,  quod  a  fortiori  dicerent  de 
Episcopo.  Ita  Glos.  in  c.  Omnis  utriusquc  se- 
xus,  in  verb.  Alieni,  ubi  Archidiaconus,  Joan- 
nes  Monachus,  et  Hostiensis  illam  sequi  re- 
feruntur.  Loquuntur  autemhi  potius  de  facto 
quam  de  possibili  ;  non  enim  videntur  ne- 
gare  Summo  Pontifici  hanc  potestatem,  sed 
negant  uti  illa  in  prsejudicium  parochorum, 
quando  similia  privilegia  concedit.  Citatur 
etiam  pro  hac  sententia  Joannes  de  Poliaco, 
et  Henricus  ;  sed  istorum  opinio  alia  est,  ut 
infra  dicam.  Fundamentum  hujus  sententiee 
fuisse  videtur  c.  Omnis  utriusque  sexus,  ubi 
dicituromnes  fidelesdebere  confiteri  proprio 
sacerdoti,  vel  ex  licentia  illius ;  ille  autem 
proprius  sacerdos  est  parochus;  ergo  est  ne- 
cessaria  ejus  licentia,  et  alia  non  sufficit. 
Minor  patet,  tum  ex  viipsius  verbi,  tum  ma- 
xime  quia  Sixtus  IV,  in  Extravag.  Vices,  dc 
Treuga  et  pace,  videtur  ita  intellexisse  de- 
cretum  illud  ;  agens  enim  de  privilegiis  con- 
cessis  Mendicantibus  ad  audiendas  confes- 
siones,  dicit,  per  illa  derogatura  non  esse, 
quominus  teneantur  fideles  semel  in  anno 
tempore  Paschatis  suis  parochis  confiteri, 
juxta  constitutionem  Concilii  generalis.  Et 
eodem  modo  loquitur  Benedict.  XI  in  Extra- 
vag.  Inter  cunctas,  de  Privil.,et  Martinus  IV, 
idem  dicens  quod  Sixtus  IV,  inExtrav.  Al 
uberes,  quee  non  habetur  in  corpore  juris  ; 
eam  tamen  referunt  Henricus,  Medina  et  alii 
citandi. 

7.  Et  augetur  difficnltas,  quia,  ut  seepe  dic- 
tum  est,  et  indicatur  in  Conc.  Trid.,  sess.  14, 
c.  5,  in  illo  c.  Omnis  utriusque  sexus,  non 
statuitur  jus  positivum  nisi  quoad  temporis 
determinationem,  in  reliquis  vero  explicatur 
jus  divinum ;  ergo  de  jure  divino  est,  ut-unus- 


DISPUTAT.  XXVI.  SECT.  I. 


539 


quisqne  subsit  suo  parocho  ;  ergo  non  potest 
Ponlifex  mutare  hoc  jus  ,  supposito  quod 
non  mutet  parochum,  nec  auferat  ab  illo 
jurisdictionem ;  sed  dando  hujusmodi  licen- 
tiam,  non  facitquod  iste  non  sit  parochus,  et 
alter  parochianus  ;  ergo  non  facit  ut  paro- 
chianus  non  indigeat  liceniia  sui  parochi  ad 
hujusmodi  confessionem.  Et  confirmatur  pri- 
mo  ;  nam  propter  hujusmodi  causam  multis 
decretis  prohibitum  est  religiosis,  ne  confes- 
siones  audiant  sine  licentia  proprii  pastoris, 
ut  videre  licet,  16,  q.  1,  per  muita  capiia.  Et 
tandem  confirmatur,  quia  privilegium  alicui 
concessum  intelligendum  est  sine  praejudicio 
alterius,  ut  est  axioma  juris,c.  Pastoralis,ex- 
tra  de  Privileg.  Sed  si  per  hoc  privilegium 
possent,  vel  alieni  sacerdotcs  audire  confes- 
siones,  vel  fideles  confiteri  sine  licentia  pro- 
prii  sacerdotis,  illud  essetin  magnum  prseju- 
dicium  pastorum,  quia  et  privarentur  jure 
suo,  et  non  possent  agnoscere,  nec  commode 
gubernare  oves  suas  ;  ergo,  elc. 

8.  Opinio  supra  posita  erronea  et  falsa  ju- 
dicatur. — Ha3c  tamen  sententia  et  falsa  est, 
et  erronea.  Et  imprimis  quod  ad  potestatem 
attinet,  de  fide  certum  est  posse  Pontificem 
concedere  cuicunque  fideli  facultatem  con- 
fitendi  aiteri  absque  ulla  alia  licentia  sui 
Episcopi  vel  parochi.  Ita  traditum  esta  Sum- 
mis  Ponlificibus  supra  citatis,  et  citandis,  et 
usus  ,  et  iraditio  Eeclesiee  ita  habet.  Et 
idem  constat  ex  suprema  jurisdictforie  Sum- 
mi  Pontificis  supra  probata.  Praeterea  idem 
est  de  Episcopo  respectu  parochi,  ut  paiet 
ex  proportionali  ratione,  et  ex  testibus  supra 
aliatis.  Et  declaratur  etiam  hoc  modo,  quia 
Papa  vel  Episcopus  possent  per  se  audirecon- 
fessionem  cujuscunque  subditi  sine  licentia 
alterius  pastoris  inferioris,  ut  per  se  constat, 
et  id  possunt  facere  per  jurisdictionem  ordi- 
nariam,  non  solum  sequalem,  sed  etiam  su- 
periorem  aliquo  modo  jurisdictione  parochi; 
ergo  multo  magis  possunt  hanc  jurisdictio- 
nem  delegare,  ita  utoperari  possitsine  licen- 
tia  parochi,  quam  posset  parochus  ipse  sine 
licentia  superioris.  Gonfirmatur,  quia,  si  li- 
centia  parochi  esset  necessaria,  impertineus 
et  nullius  momenii  essct  delegatio  superio- 
ris,  qnia  licentia  parochi  sola  suificeret ;  et  ita 
delegatio  illa  nihil  operaretur.  Quin  potius 
addo,  quamvis  licentia  parochi  in  solidnm 
possit  sufficere,  tamen  posse  asuperiore  pro- 
hiberi  ne  illam  concedat,  ita  ut  si  concedere 
tentet,  nihil  ratumfaciat ;  atvero  e  contrario 
superior  potest  illam  eoncedere,  etiam  con- 


traclicente  inferiore.  Ratio  clara  est,  quia  in- 
ferior  non  habet  potestatem  supra  superio- 
rem,  nec  superioris  jurisdictio  ab  inferiore 
pcndet  ;  at  vero  e  contra  superior  potest  li- 
mitare  vel  impedire  jurisdictionem  inferioris, 
licet  id  facere  non  debeat,  nisi  ex  rationabili 
causa. 

9.  Assignatur  ratioa  priori. — A  posteriori. 
— Atque  hinc  colligo,  quoiies  Pontifex  (et 
idem  est  proportionaliter  de  Episcopo)  abso- 
lute  et  expresse  dat  facultatem  alicui  ad  au- 
diendas  confessiones,  id  sufficere  ad  jurisdic- 
tionem  deiegandam,  nulla  expectata  inferio- 
ris  sacerdotis  proprii  licentia,  etiamsi  heec  in 
tali  privilegio  seu  facultate  non  exprimatur, 
dummodo  nontalis  conditio  apponatur.  Qua? 
est  communis  doctrina  Theologorum,  D. 
Thom.,  Opusc.  19  contra  impugnantes  reli- 
gionem,  cap.  4,  et  in  4,  d.  17,  q.  3,  art.  3, 
q.  5  ;  Durand.,  q.  12  ;  Paludani,  q.  4,  art.  3; 
Majoris,  q.  6  et  7  ;  Sot.,  dist.  18,  q.  4,  art.  5; 
Antonin.,  3  p.,  tit.  17,  c.  9  ;  Adriani,  q.  5de 
Confess.;  Medin.,  q.  33  de  Confess.;  Petri  Sot., 
lect.  5  de  Confess.  Idem  sentiunt  Summistse 
omnes,  Sylvester,  Confessor,  2,  et  ibi  ceeteri. 
Ilem  jurisperiti  communiter  cum  Gloss.  in 
dict.  Clement.  Dudum.  de  Sepulturis,  verb. 
Libere,  quos  refert,  et  sequitur  Navar.  in  c. 
Placuit,  d.  6,  n.  57.  Sumiturque  ex  declara- 
1ione  Joann.  XXII  in  Extravag.  Vas  electionis, 
de  H*reticis,  et  ex  Extravaganti  Benedicti  >  I 
et  Martini  V  supra  citatis.  Ratio  vero  a  priori 
est,  quia  in  superiore  est  potestas,  utosten- 
sum  est  ;  et  heec  exercetur  per  iilum  actum, 
et  voluntasejus  per  illa  verba  sufficienter  de- 
claraiur,  et  ipse  nonrestringit  concessionem, 
neque  apponit  illam  conditionem,  ut  suppo- 
nimus  ;  ergo.  A  posteriori  vero  confirmari 
potest  ratione  supra  tacta,  quia  si  praeter  tale 
privilegium  necessaria  esset  facultas  inferio- 
ris,  privilegium  esset  nullius  momenti,  quia 
ipsa  licentia  parochi  per  se  sola  sufficeret ; 
ergo,  si  illa  necessaria  est  non  obstanle  pri- 
vilegio  superioris ,  tale  privilegium  nihil 
confert. 

10.  Oojectio. — Diluitur. — Dices,  posse  ad 
hoc  conferre,  ut  per  facultatem  ab  Episcopo 
datam  possit  quis  absolvi,  vel  absolvere  a  ca- 
sibus  reservatis  Episcopo,  quod  non  posset 
fieri  per  solam  parochi  facultatem.  Sed  hoc 
extrinsecum  est  et  per  accidens  ;  preesertira 
quia  faculias  simpliciter  et  absolute  concessa 
ab  Episcopo,  si  nihil  aliud  exprimatur,  non 
extenditur  ad  casus  reservaios,  ut  dicitur  in 
ean.  2  de  Poenitentia  et  remiss.,  in  6,  et  iamen 


540 


DISPUTAT.  XXVI.  SECT.  I 


frequens  est  Episcopum  concedere  hanc  li- 
centiam  hoc  simplici  modo,  sine  extensione 
ad  casus  reservatos  ;  ergo  sine  hac  exten- 
sione  habet  suum  effectum  ;  non  haberet  au- 
tem  si  necessaria  esset  licenlia  inferioris. 
Quod  optime  confirmat  responsio  HonoriillL, 
in  capitulo  In  Ms,  etiam  de  Privilegiis,  ubi 
rogatus  de  quodam  privilegioconcesso  ordini 
Minorum  et  Prsedicatorum,  celebrandi  in  al- 
tari  portatili,  respondet,  intelligendum  esse 
privilegium  sine  licentia  inferiorum  Praelato- 
rum,  quia  alias,  inquit,  nihil  operaretur. 

11.  Ethsecratio  solvit  rationem  quamdam 
prioris  sententiae,  quse  assumebatprivilegium 
interpretandum  esse  sine  preejudicio  alterius; 
quod,  si  intelligatur  de  prcejudicio  extrinseco, 
et  non  intrinsece  incluso  in  ipso  prlvilegio, 
verum  est ;  sed  non  est  hujusmodi  id  de  quo 
agimus;  si  autem  vocetur  preejudicium  ipsa 
aliqualis  derogatio  juris  communis,  hoc  non 
potest  vitari  in  privilegio.  Quin  potius  retor- 
queri  potest  argumentum ,  quia  de  ratione 
privilegii  est,  ut  aliquid  operetur  praeter  jus 
commune  ;  si  autem  non  exponantur  hsec  pri- 
vilegia  ut  diximus,  nihil  operarentur  prseter 
jus  commune.  Addit  vero  D.  Thomas  supra, 
hanc  ipsam  extensionem  ordinarii  juris  re- 
vera  non  esse  in  ullum  praejudicium  paro- 
chorum,  tum  quia  ipsi  non  privantur  juris- 
dictione  sua ,  et  semper  illam  habuerunt  su- 
periori  subordinatam ;  ergo,  si  superior  uta- 
tur  jure  suo,  illud  non  est  in  injuriam  et  prae- 
judicium  inferioris.  Tum  etiam  ,  quia  illi  non 
habent  jurisdictionem  propter  suam  utilita- 
tem,  sed  propter  utilitatem  ovium;  et  ideo, 
si  propter  eamdem  utilitatem  superior  pro- 
videat  ovibus,  ut  pluribus  confiteri  possint, 
non  illud  est  reputandum  praBJudicium  infe- 
rioris.  Tum  denique ,  quia  potius  per  hujus- 
modi  privilegia  parochi  juvantur,  et  eorum 
onus  levius  fit,  nec  impediuntur  quominus 
possint  gubernare  gregem  suum,  quia  exte- 
rius  possunt  curam  adhibere  ut  bene  vivant. 
Quod  vero  pertinet  ad  poenitentiie  forum,  ipsi 
sunt  securi,  quia  superior  pastor  jam  illam 
curam  suscepit.  Quocirca  quando  interdum 
in  decretis  dicitur,  religiosos  non  posse  mi- 
nistrare  sacramenta,  intelligitur  suo  proprio 
et  ordinario  jure,  seu  hoc  ipso  quod  religiosi 
sunt;  quod  vero  ex  privilegio  possint,  nun- 
quam  negatur. 

12.  Objectio.  —  Solutio.  —  Alia  objectio. 
—  Solvitur.  — Ex  his  infertur ,  non  posse  pa- 
rochum  prohibere  parochianum  suum  ,  quo- 
minus  confiteatur  religioso  habenti  privile- 


gium  ad  audiendas  confessiones,  vel  alteri 
sacerdoti  ab  Episccpo  exposito,  et  ab  illo  ju- 
risdictionem  habenti;  quia,  ut  supra  dixi  , 
hsec  facultas  est  quasi  relativa,  et  si  uni  da- 
tur  ad  audiendas  confessiones,  alteri  conse- 
quenter  datur  ad  confitendum.  Dices  :  ergo 
religiosus  non  indigebit  licentia  sui  superio- 
ris  ad  audiendam  confessionem  ejus,  qui  a 
Papa  habet  licentiam  eligendi  confessorem. 
Respondetur,  quantum  est  ex  parte  jurisdic- 
tionis,  ita  est;  tamen,  quia  religiosus  non  est 
sui  juris  et  arbitrii,  ut  in  hoc  vel  illo  opere 
occupetur,  sed  tenetur  parere  superiori  suo_, 
ideo  indiget  licentia,  vel  saltem  non  prohibi- 
tione,  ut  possit  in  audiendis  confessionibus 
occupari  ;  et  ideo  in  conclusione  expresse 
locutus  sum  de  licentia,,  quae  ad  dandam  ju- 
risdictionem  pertineat.  Dices  secundo  :  ergo 
non  potest  superior  religionis  prohibere  suum 
subditum,  ne  confiteatur  alteri  religioso,  qui 
a  Papa  habet  facultatem  audiendi  confessio- 
nes.  Respondetur  negando  consequentiam , 
quia  hoc  jus  non  derogat  convenienti  ordini, 
et institutioni  uniuscujusque  religionis;  etila 
satis  explicatum  est  in  dicta  Clement.  Du- 
dum,  et  in  dicta  extravag.  Inter  cunctas. 

Delegetume  luec  jurisdictio  per  solam  ratiha- 
bitionem.- 

13.  Prima  sententia.  —  Secunda  sententia. 
—  Tertia  sententia.  —  Atque  ex  his  explica- 
tum  relinquitur,  quod  tertio  loco  propositum 
est,  scilicet,  qua  forma  vel  modo  deleganda 
sit  heec  potestas;  dicendum  est  enim  nullam 
aliam  formam  esse  ad  hoc  specialiter  requisi- 
tam,  praterquam  quod  delegans  sufficienter 
explicet  voluntatem  suam,  supposita  potesta- 
te ;  nam  quibuscunque  verbis  ,  signis,  aut 
scripturis  hoc  fiat,  ad  hunc  effectum  sufficit, 
quia  nec  ex  natura  rei,  neque  ex  speciali  jnre 
positivo  aliud  requiritur.  Solet  autem  hoc 
loco  specialiter  quaeri,  an  ad  hujusmodi  dele- 
gationem  sufficiat  futura  ratihabitio,  in  prse- 
senti  probabiliter  pra?sumpta.  Id  enim  asse- 
ruitRaymund.  in  Summ.,tit.  de  Pcenitentiis 
et  remissionibus,  §  15,  quem  videtur  sequi 
Palud.  in4,  d.  19,  q.  2*n.  25,  et  ibi  Capreo- 
Jus,  ad  1  contra  3  conclusionem.  Et  in  hanc 
sententiam  solent  citari  Hostiensis  et  alii  Ca- 
nonistse.  Et  fundatur  inRegula  10  juris,  in  6, 
dicente  :  Ualiluibitionem  relrotraM,  et  man- 
dato  non  est  dubium  comparari;  nam  si  illa 
regula  generalis  est,  etiam  in  proesenti  locum 
habet;  ergo  absolutio  sic  data  non  minus  erit 
valida.,  quam  si  ex  mandato  proprii  confesso- 


DISfUTAT.  XXVI.  SECT.  1. 
ris  data  cssct;  ergo  talis  ratihabitio  sufficiens  a  principio  fuisse 
fuit  ad  dandara  jurisdictionem.  Alii  distin- 
guunt  duplicem  ralihabilionem,  unam  de  fu- 
turo,  alteram  de  proBsenti  :  primam  negant 
sullicere,  quia  quod  non  esl,  licet  futurum  sit, 
non  potest  in  prsesenti  operari;  alteram  vero 
dicunt  satis  esse ,  quia  quacunque  ratione 
potestati  adjungalur  voluntas  in  praasenti 
tempore,  sutiicit  ad  clelegandam  jurisdictio- 
nem.  Ita  Sylvester,  Confessor,  1,  q.  C;  Navar- 
rus  in  Summa  ,  c.  9,  n.  6,  et  in  c.  Placuit, 
de  Pcenit.,  dist.  6,  num.  403;  Ledesma,  2, 
part.  4,  qurest.  22,  art.  1,  et  qusest.  47,  art.  5, 
dnb,  13;  Soto,  in  4,  d.  18,  quaast.  4,  art.  3. 
Alii  vero  simpliciter  negant,  ratiliabitionem 
sufficere  ad  delegandam  jurisdictionem.  Ita 
lenuitPalud.  in  4,  d.  17,  q.  3,  n.  28;Major, 
d.  19,  q.  1  ;  Gabriel,  d.  17,  q.  2,  art.  3,dub. 
2 ;  Anton.,  3  p.,  tit.  17,  c.  4,  casu  8 ;  Adrian., 
q.  5  de  Confess.;  Medina,  q.  de  Multiplici  li- 
centia  confitendi  alieno;  Henric,  Quodlib.  1, 
q.  31  et  32. 

14.  Tertia  sententia  prolatur  et  prima  refu- 
tatur.  —  Ex  bis  sententiis  haec  ultima  sim- 

pliciter  vera  est.  Nam  contra  primam  mani- 

festum  est,  spem  aut  prsesumptionem  fulurse 

ratihabitionis  non  sufficere  ;   quia  saeramen- 

tum  non  potest  esse  pendens  exfuturo  eventu. 

Ponamus  enim  superiorem  postea  non  ha- 

buisse  ratum  preeteritum  factum ;   inquiro, 

an  sacramentumpr.Tteritum  tuuc  sitvalidum, 

necne  ;  nam,  si   non  fuit  validum,  ergo  a 

principio  semper  est  invalidum  ;  quia,  si  ali- 

quando  validum  fuisset,   quidquid   superior 

postea  vellet,  semper  validum  permansisset ; 

neque  enim  potest  irritari  absolutio  sacra- 

mentalis,  qua?  semel  valida  fuit  j    si   autem 

est  a  principio  invalidum,  non  potest  postea 

per  solam  ratihabitionem  superioris  validum 

fieri;  quia  sacramentum,  quod   in  principio 

non  habuit  valorem,  non   potest  per  solum 

consensum  allerius  validum  fieri.  Quod  patet 

manifeste  in  re  de  qua  agimus,  quia  absolu- 

tioprius  data,  si  invalida  fuit,  ideo  est,   quia 

fuit  data  a  non  judice,  seu  non   habente  ju- 

risdictionem  ;  postea   vero  per   ratihabitio- 

nem  non  efficitur,  ut  illa  absolutio  detur  ab 

habente  jurisdictionem,  quia  nec  datur  a  de- 

legante,  seu  ratum  habente,  nam  ille  non  ab- 

solvit ;  nec  etiam  datur  a  delegato,   quia  ille 

solum  incipithabere  jurisdictionem,  quando 

superior  consentit,  et  tunc  ipse  non   repetit 

absolutionem. 

15.  Ohjectioni  occurritur.  —  Instantia.  — 

Dihdtur.  —  Si  autem  dicatur,  absolutionem 


541 


validam,  ideoque  validam 
permanere,  etiamsi   ratihabitio   postea  non 
succedat,  ut  sperabatur,  contra  hoc  est,  quia 
inde  sequitur,  subditum  rite  confiteri   alie- 
no,  non  solum   absque  licentia,  sed  etiam 
contra  voluntatem  proprii,  contra  capitulum 
Omnis  utriusque.  Respondent,  illam   confes- 
sionem  esse   validam  quoad  valorem  sacra- 
menti,  non  vero  quoad  tollendam  obligatio- 
nem  iterum  confitendi  eadem  peccata  pro- 
prio  sacerdoti,   si  ipse    nolit   ratam  habere 
priorem    confessionem.    Uncle  aiunt,  subdi- 
tum,  qui  sub  hac  spe  contitetur,   teneri  ad 
habendum  propositum  confitendieadempec- 
cata  proprio  sacerdoti,  si  nolit  priorem  abso- 
lutionem  ratam  habere  ;  et  ita  significant,  in 
eo  casu  dari  jurisdictionem   delegatam  non 
absolute,  sed  sub  ea  conditione,  scilicet,  ite- 
rum  confitendi  proprio,  si  ipse  velit.  Verum- 
tamen  hsec  omnia  dicuntur  sine  fundamento, 
quia  nullumibi  est  indiciumtalis  pacti,neque 
sufficiens  signum  jurisdictionis  collatEe,  etiam 
hoc  modo.  Nam  spes,  vel  praasumptio   futuri 
consensus  alterius  non   ponit   in   superiore 
consensum,  vel  voluntatem ;  sed   solum  po- 
nit  in  aliis  opinionem,  seu  fiduciam   de  tali 
voluntate  futura;  mea  autem  opinio,  vel  fi- 
ducia  non  dat  mihi  jurisdictionem,  etiamsub 
illa  conditione.  Deinde  urgeamus  argumen- 
tum  factum,  sisuperior  postea  expresse  no- 
lit  ratam  habere  absolutionem,  etiam  quoad 
valorem  sacramenti,  nec  jurisdictionem  dare 
pro  tempore  preeterito,  etiam  sub  ilia  condi- 
tione ;  tunc  enim  dici  non   potest,   alienum 
sacerclotem  habuisse  jurisdictionem  sine  ulla 
voluntate  proprii,  imo  contra  ejus  volunta- 
tem.  Igitur  ratihabitio  propria  de  futuro   ad 
hanc  deiegationem  sufficere  non  potest,   et 
consequenter  neque  ad  ministrandum  valide 
hoc  sacramentum. 

16.  S  ecunda  sententia  iinprobaiur. —  Quod 
autem  dicebat  altera  opinio  de  ratihabitione 
de  praisenti,  videtur  imprimis  repugnantia  iu 
terminis  proprie  sumptis  ;  quia  ratihabitio 
proprie  respicit  praiteritum,  et  ideo  dicitur 
retrotrahi  in  prsedicta  regula.  Quando  ergo 
fit  factum,  quod  postea  ratum  habetur,  non 
potest  esse  in  re  ipsa  ratihabitio,  sed  tantum 
in  spe  ;  repugnal  ergo  dicere  ratihabitionem, 
et  de  praeeenti.  Quod  si  fortasse  ratihabitio 
de  preesenti  vocetur  a  dictis  auctoribus  prse- 
sens  voluntas  committendi  jurisdictionem  , 
non  tamen  manifestata  expresso  et  claro  si- 
gno,  sed  involute  et  implicite  ,  illa  imprimis 
non  est  propria   ratihabitio,  sed  collatio  ju- 


542  DISPUTAT.  XXVI.  SEGT.  II. 

risdictionisper  consensum  de  prsesenti.   Et    possunt  per 

deinde   satis   difficile    ad    explicandum    est, 

qualis  sit  illa  implicita  seu  involuta  conces- 

sio.  Nam  certum  est,  interiorem  voluntatem 

non  sufficere  ad  dandamhancjurisdictionem, 

quia  debet  conferri  humano  modo  ;  homines 


autem  non  cognoscunt  interiores  voluntates, 
nisi  per  externa  signa.  Unde  certum  etiam 
est3  hoc  signum  externum,  quodcunque  illud 
sit,  tale  esse  debere,  ut  sufficienter  per  illud 
innotescat  delegatovoluntasdelegantis;  quod 
si  hoc  habeat,  sive  illud  vocetur  explicitum, 
sive  implicitum,  satis  erit ;  si  vero  hoc  non 
habeat,  insufficiens  semper  erit.  Quod  si  tale 
sit  signum,  ut  rem  dubiam  relinquat,  sine 
dubio  non  sufficit;  quia  non  satis  manifestat 
voluivtatem  ;  et  prseterea  exponitur  homo 
periculo  nihil  faciendi,  si  tenlet  absolvere. 

17.  Imo  etiamsi  faciat  probabilem  existi- 
mationem  de  prsesenti  consensu  delegantis, 
non  est  tali  jurisdictione  utendum,  nisi  ubi 
non  est  opportunitas  clarius  et  expressius  co- 
gnoscendi  voluntatem  superioris ,  et  aliunde 
est  sufficiens  causa  administrandi  sacramen- 
tum,  ut  etiam  Soto  animadvertit ;  et  constabit 
ex  eo  quocl  infra  generaliter  dicemus,  non 
esse  utendum  probabili  jurisdictione,  omissa 
cerla,  quando  commode  potest.  Igitur  ad 
hanc  delegationem  semper  est  necessarius 
prresens  consensus  superioris  delegantis,  suf- 
ficienter  manifestatus ;  hsec  autem  manifes- 
tatio  non  habetunum  definitum  signum,  quo 
necessario  facienda  sit ;  sedaliquando  fit  pro- 
priis  et  explicitis  verbis,  aut  litteris  claris  et 
expressis,  quod  est  optimum  consilium  ;  ali- 
quando  generalibus  verbis  ministrandi  sacra- 
menta,  aut  exercendi  hoc  vel  illucl  munus 
loco  alterius.  quando  habet  annexum  hoc  mi- 
msterium  secundum  communem  usum  ;  ali- 
quando  etiam  fieri  potest  tacito  consensu  , 
quando  ita  conjungitur  alicui  facto,  vel  inter- 
rogationi  preeterilse,  ut  secundum  prudentem 
existimationem  censeatur  suflicere,  ut  adver- 
tit  Adrianus  siapra,  et  in  sequentibas  aliqua 
exempla  occurrent. 

18.  Regula  RatiJiabitionem  de  Regul.  jur., 
lib.  6,  declaratur.  —  Per  hsec  ergo  satis  res- 
pousum  est  ad  secundam  sententiam.  Regula 
vero,  quam  prima  sententia  in  suum  favorem 
afferebat,  variis  modis  a  citatis  auctoribus,  et 
ab  aliis  jurisperitis  declaratur.  Breviter  tamen 
dico,  regulam  illam  primo  habere  locum  in 
his  quae  a  principio  valida  sunt  substantiali- 
ter,  irritari  tamen  possunt  propter  defectum 
alicujus  solemnitatis  accidentalis ;  nam  illa 


subsequentem  ratihabitionem 
omnino  firmari,  quod  in  prsesenti  non.  babet 
locum,  cum  a  principio  sacramentum  fuerit 
nullum,  ut  ostensum  est.  Secundo,  in  his  quae 
a  principio  nullasunt,  habere  poterit  locum' 
illa  regula,  quando  illa  sunt  talia^  ut  possint 
essedependentia  et  quasi  expectantiafuturum 
eventum,  ut  sunt  fere  contractus  humani; 
namquse  bujnsmodi  sunt,  possunt  per  subse- 
quentem  ratihabitionem  ita  firmari,  ut  ex  eo 
tempore  quo  sub  ea  spe  facta  sunt,  valeant, 
et  operentur;  quod  est  ratihabitionem  retro- 
trahi.  Sacramentum  autem  non  potest  ita 
esse  pendens  ex  futuro  eventu,  et  ideo  non 
potest  per  subsequentem  ratihabitionem  fir- 
mari;  quod  idem  est  de  quacunque  alia  re, 
quee  neque  a  priiuipio  valida  est,  neque  ex 
futuro  pendens  esse  potest.  Quod  inter  alios 
notavit  Baldus  inLege  Obsertare,  §  Post  hcec, 
Digestis,  de  Ofiicio  Proconsulis,  num.  8,  ubi 
etiam  Bartolus,  et  alii;  Felinus  cum  aliis  in 
cap.  Prudentiam,  de  Officio  delegati.  Aliquan- 
do  vero  prseteritus  actus,  quamvis  validus  non 
fuerit,  neque  in  futurum  pendeat,  potest  per 
voluntatem  alterius  postea  declarari  et  quasi 
de  novo  fieri ;  et  tunc  potest  etiam  ratihabitio 
dici  confirmare  quod  factum  erat,  quamvis 
potius  de  novo  faciat;  nec  tunc  retrotrahitur, 
nisi  et  voluntas  ad  hoc  sit  efficax,  et  hoc  ip- 
sum  exprimatac  declaret.  In  prsesenti  autem 
nihil  istorum  locum  habet,  ut  ostensnm  est; 
et  ideo  illa  regula  non  recte  in  prsesenti  ap- 
plicatur.  Quod  etiam  suo  modo  verum  habere 
in  jurisdictione  ad  ferendas  censuras ,  infra 
suo  loco  ostendemus. 

SECTIO  II. 

In  quibus  sit  jurisdictio  delegata  in  foro  pceniten- 
tice,  ei  qnid  operetur. 

1.  Trilus  inodis  delegatur  ha?c  jurisdictio. 
—  Primo  ajure.  —  Diximus  de  potestate  ha- 
bendi  hanc  jurisdictionem.  Dicendum  super- 
est  de  actu,  seu  de  habenlibus  ipsam.  Quae 
res  vix  potest  sub  doctrinam  cadere,  quia  est 
quid  contingens,  pendens  ex  voluntate  dele- 
gantinm ;  unde  hoc  tantum  fere  possumus  ge- 
neratim  respondere,  illos  habere  hanc  potes- 
tatem,  quibus  data  est  ab  ordinariis  pastori- 
bus  per  sufficientem  declarationem  suae  vo- 
luntatis,  juxta  superius  dicta.  Ut  autem  ali- 
quid  in  particulari  dicamus,  adverto  ulterius 
tribus  modis  posse  dari  jurisdictionem,  et 
eisdem  videtur  posse  delegari.  Primus  est  a 
jure;  ethocmodo  non  invenio  alicui  esse  de- 


DISPUTAT 
legatara  hanc  jurisdicticmem  jure  communi 
cx  purteipsiusmet  confessoris,  sed  tantnm  ex 
parte  pcenitentis,  quatenus  aliquibus  data  est 
facultas  eligendi  confessorem ,  de  qua  dice- 
mus  disputatione  sequente.  Nisi  quis  vocet 
delegationem  a  jure  iJJaiu,  quee  facta  est  Men- 
dieantibus  per  eorum  privilegia,  quatenus 
aliqua  ex  his  in  jure  continentur;  verumta- 
men  nos  hanc  sub  tertio  membro  comprehen- 
dimuSj  quee  est  ab  homine,  quia  a  principio 
ita  facta  est;  in  jure  autem  solum  per  occa- 
sionem,  et  aliquam  ejus  declarationem  inser- 
ta  est. 

2.  Secundo  a  consuetudine .  —  Conclusio.  — - 
Secundus  moclus  delegandi  hanc  jurisdiclio- 
nem  potest  esse  ex  consuetudine ,  ad  quem 
duo  casus  videntur  preecipue  pertinere.   Pri- 
mus  est  de  articulo  mortis;  nam,  licet  hic  ex 
multis  juribus  colligatur,  antiquior  tamen  est 
omni  jure  canonico  scripto.  Secundus  casus 
est  de  confessione,  quee  fit  de  solis  venialibus, 
vel  de  peccatis  jam  confessis,  et  de  his  duo- 
hus  proprias  disputationes  postea  instituemus. 
Tertius  casus  addi  posset  de  confessionibus 
ordinariis  elericorum;sed  quia  hoc  magisvi- 
detur  speclare  ad  facullatem  concessam  pce- 
nitenti  eligencli  confessorem,  dicemus  de  hac 
re  commodius  disputatione  sequente.  Unde 
in  preesenti  concludo,  circa  materiam  neces- 
sariam  confessionis,  et  secluso  mortis  arti- 
culo,  neminem  habere  propriam  jurisdictio- 
nem  deJegatam  ex  consuetudine,  quia  de  nulla 
tali  consuetudine  constat.  Quod  si  aliquando 
heec  jurisdictio  consuetudine  comparatur,  illa 
jam  non  est  delegata,  sed  ordinaria;  semper 
enim  acquiritur,  ut  annexa  alicui  muneri,  ut 
beneficio  ;  neque  aliter  videtur  posse  obti- 
neri,  per  se  loquendo,  cum  semper  heec  de- 
legatio  pendeat  ex  voluntate  alicujus  pastoris 
ordinarii. 

•  3.  Tertio  per  concessionem  hominis.  —  Du- 
bium.  —  Tertius  ergo  modus,  et  omnino  pro- 
prius  hujus  delegationis,  est  per  concessio- 
nem  hominis,  quee  interdum  est  privata  et 
personalis  ;  de  qua  sequente  sectione  dicam. 
Alia  vero  cst  magis  communis  et  publica,  et 
quee  per  privilegia  perpetua  conceditur,  ut 
suut  ea  quse  religiosis,  preesertim  Mendican- 
tibus,  concessa  sunt.  De  quibus  specialiter  du- 
bitatum  olim  fuit,  quid  operentur,  seu  ad 
quicl  valeant.  Duo  enim  fiunt  per  absolutio- 
nem  a  peccatis  :  unum  est  sacramentalis  re- 
missio  peccatorum  valida  etfirma;  aliud  est, 
quod  pcenitens  non  teneatur  amplius  confite- 
ri  iila  peccata.  Certum  ergo  ex  dictis  est,  heec 


XXVI.  SGCT.  II.  543 

privilegia  valere  ad  illud  prius,  ut  constat  cx 
sectionc  praecedente  ,  ubi  error  conlrarius 
tractatus  et  improbatus  ust. 

4.  Quorumdam  error.  —  Circa  secundum 
ergofuiterrordiccntium,  lieec  privilegianunc 
de  facto  nou  valere  ad  absolvendum  absolute 
fideles  a  peccatis,  ita  ut  liberentur  ab  obtiga- 
tione  confitendi  eadem  peccata  semel  inauno 
suo  parocho,  si  absque  ejus  iicenlia  Fratribus, 
vel  sacerdotibus  habenlibus  similia  privilegia, 
confessi  sunt.  Ita  docuit  Joannes  de  Poliaco, 
utrefert  Joannes  XXII  in  Extravag.  Vas  elec- 
tionis,  de  Heereticis,  et  latius  Durand.  in  4, 
d.  17,  q.  2.  Idem  tenuit  Henricus,  Quodlib.  7, 
q.  26,  et  Quodlib.  -10,  q.  1  ;  et  in  eadem  sen- 
tentia  fuit  Acaclemia  Parisiensis ;  refert  enim 
Major,    d.    17,  q.   6,    cum  Tornaci  quidam 
Joannes  de  Angeli  preedicasset,  parochianum 
confessum  intra  annum  Fratribus  privilegiatis 
non  teneri  iterum  confiteri  suo  parocho,  Aca- 
demiam    Parisiensem  sentenliam   illarn    ut 
scandaiosam    et  juri  contrariam  damnasr-e. 
Fundamentum  hujus  sententiee  fuit,  quia  heec 
privilegia  non  auferunt  preeceptum  c.  Omnis 
utriusque  sexus,  quia  neque  expresse  illud  de- 
rogant,  neque  ita  cum  iJlo  repugnant,  quin 
aliquo  modo  conciliari  possint ;  sed  in  cap. 
Omnis ,   preecipitur  fidelibus ,  ut  omnia  sua 
peccata  semel  in  aimo  proprio  sacerdoti  con- 
fiteantur;  ergo  non  obstantibus  dictis  priviie- 
giis  et  confessionibus  factis  virtute  illorum, 
tenebuntur  fideles   confiteri  omnia  peccata 
semel  in  anno  suo  parocho ,  nisi  ipse  licen- 
tiam  dederit.  Et  confirmatur  primo,  nam  pri- 
vilegium,  quoad  fieri  possit,  ita  exponi  debet, 
ut  quam  minimum  repugnet  et  juri  communi, 
et  juri  parocliorum  :  nam  quoad  hancpartem 
odiosum  est,  et  ideo  stricte  interpretandum. 
Gonfirmatur  secundo,  quia  ita  videtur  heec 
privilegia,  et  cap.  Omnis,  interpretari  Marti- 
nus  V  in  quadam  Extravag.  Ad  uberes,  quee 
non  habetur  in  corpore  juris,  neque  in  Bulla- 
rio  Romano ;  eam  tamen  referunt  Henricus 
supra,  Adrianus,  Major,  Medina,  et  alii;  de- 
clarat  enim,  fideles,quamvis  confessi  sint  Fra- 
tribus  privilegiatis,  nihilominus  teneri  semel 
in  anno  confiteri  suis  parochis  juxta   decre- 
tumConcilii  generalis,  etipsosmet  Fratres  de- 
here  fideles  ad  hoc  exhortari,   Atque  idem 
sentire  videtur  Sixtus  IV  in  Extravagant.  Vi- 
ces,  de  Treuga  et  pace. 


Assertio. 

5.  Dicendum  nihilominus  est  heec  privile- 
gia,  et  jurisdictionem,  quee  ex  vi  illorum  de- 


DISPUTAT.  XXVI.  SECT.  II. 


legatur,  operari,  non  solum  absolutionem  va- 
lidam  quoad  sacramentalem  remissionem 
peccatorum,  sed  etiam  omnino  absolvere  ho- 
minem  ab  onere  confitendi  iterum  talia  pec- 
cata.  Ita  docent  omnes  Doctores  citati  in  prse- 
cedenti  sectione,  qui  in  boc  nihil  distinguunt 
inter  valorem  talis  confessionis  ad  remissio- 
nem  peccatorum,  et  ad  implendum  prsere- 
ptum  confessionts.  Definitur  etiam  a  Joan- 
ne XXII  in Extrav.  Vas  electionis^deU^reticis, 
et  Benedicto  XI  in  Extravag.  Inter  cunctas, 
de  Privileg.  :  Ne  sequatur,  inquiunt,  absur- 
dum,  ut  peccata  semel  remissa  aliquis  confi- 
teri  teneatur,  et  liberatus  debitor  iierum  sol- 
vere  cogatur.  Underatio  a  priori  est,  quiahsec 
privilegia  concedunt  jurisdictionem  in  hoc 
foro  simpliciter,  et  sine  ulla  restrictione  ; 
ergo  absolutio,  quse  ex  vi  illius  jurisdictionis 
datur,  est  omnino  absoluta,  et  sineullo  onere 
confitendi ;  ergo  confessio  sicfacta  sufficit  ad 
liberandum  hominem  et  aculpa,  et  ab  oiiere 
iterum  confitendi.  Consequentise  sunt  evi- 
dentes.  Antecedens  vero  patet,  primo  ex  de- 
claratione  dictorum  Pontificum ;  nisi  enim 
ita  intellexissent  dicta  privilegia,  non  repu- 
tassent  absnrdum  fideles  manere  obligatos 
ad  confitendum  iterum  eadem  peccata  ;  quia 
cum  aliquis  absolvitur  sub  illo  pacto,  vel  con- 
ditioneiterum  comparendi,  non  est  inconve- 
niens  quod  iterum  confiteri  teneatur,  utinfra 
dicemus  agentes  de  reservatis.  Secundo  pro- 
batur  ex  vi  verborum  talium  privilegiorum, 
quse  absoluta  sunt,  et  sine  ullatali  restrictio- 
ne ;  illa  autem  conditio  absolutionis  sub  one- 
re  iterum  confitendi,  adeo  est  onerosa  et 
exorbitans  ab  ordinario  modo  confessionis, 
ut  nisi  expresse  proferatur,  nunquam  intelli- 
gatur  apposita ;  nec  fideles  possent  ad  hoc 
rationabiliter  obligari,  cum  illi  nunquam  in- 
tellexerint  tale  pactum  vel  conditionem,  aut 
tali  obligationi  consenserint.  Unde  est  tertia 
ratio,  quia  privilegia  hsec  illo  modo  declarata 
nullius  fere  essent  momenti,  vel  utilitatis; 
nullus  enim  fidelium  vellet  religiosis  confiteri 
cum  illo  onere  confitendi  iterum  omnia  sua 
peccata  propriis  sacerdotibus.  Tandem,  ipsa 
etiam  consuetudo  satis  declaravit,  et  confir- 
mavit  hunc  esse  verum  sensum  talium  privi- 
legiorum.  Imo  hse  rationes  convincunt,  non 
solum  de  his  privilegiis  quee  jam  concessa 
sunt,  sed  in  universum  de  omnibus  et  quibus- 
cunque  facultatibus  qua?  sub  simili  absoluto 
tenoreverborum  conceduntur  a  Summo  Pon- 
tifice,  vel  Episcopis,  proportione  servata. 
6.  Ratio  a  priori.  —  Secundo  principaliter 


pYobatur  haec  veritas  ex  vera  intelligentia  c. 
Omnis  utriusque  sexus.  Non  enim  potest,  si- 
cut  Henricus,  et  alii  volebant,  exponi ;  alio- 
qui  confessio  facta  Fralribus  privilegiatis  sine 
licentia  propriiparochi,  non  solumad  implen- 
dum  prseceptumnonsufficeret,  sed  etiam  va- 
lida  omnino  non  esset,  cum  in  eodem  textu 
dicatur :  Si  quis  voluerit  alieno  sacerdoti  con- 
fiteri ,  licemiam  priics  postulet ,  et  obtineat 
a  proprio  sacerdote,  cum  aliter  ille  non  possit 
absolvere,  vel  ligare.  Ubi  non  dixit :  Gum  ali- 
ter  non  possit  liberare  eum  ab  onere  hujus 
prsecepti,  sedsimpliciter,  absolvere,  velligare. 
Deinde  sequiturex  illa  expositione,  quod  li- 
cet  parochianus  esset  confessus  ipsi  Summo 
Pontifici,  vel  Episcopo  suo  sine  licentia  sui 
parochi,  tenereturex  vi  illius  prsecepti  iterum 
confiteri  parocho  omnia  illa  peccata  ad  im- 
plendum  preeceptum  dicti  cap.  Omnis  utrius- 
que,  quod  absurdissimum  est,  cum  ex  jure 
divino  ita  sufficiatconfessiofacta  Pontifici,  ut 
nonpossit  jus  humanumobligare  adconfiten- 
dum  peccata  inferiori  sacerdoti,  post  confes- 
sionem  rile  factam  superiori ;  in  hoc  autem 
foro  peiinde  est  confileri  alicui  ex  licentia  su-  . 
perioris,  ac  confiteri  ipsimet  superiori,  ut  ex 
eodem  c.  Omnis  uiriusque,  cum  proportione 
colligitur. 

7.  Opinio  Paludani. — Rejicitur. — Propter 
hoc  ergo  Palud.,  dist.  17,  q.  3,  num.  8,  cen- 
set,  in  primis  verbis  illius  capitis  ubi  praece- 
ptum  traditur,  propriumsacerdotemsumi  pro 
quocunque  habente  jujisdictionem  ordina- 
riam,  vel  delegatam  ;  in  aliis  autem  verbis, 
in  quibus  dicitur,  ad  confilendum  alieno  ne- 
cessariam  esse  proprii  sacerdolis  licentiam, 
proprium  appellari  quemlibet  ordinarium. 
Sed  immerito  et  sine  ulla  necessitate  hanc 
a?quivocationem  admitlit.  Nam,  si  in  poste- 
riori  loco  proprius  sacerdos  dicitnr  solus  pa- 
rochus,  ita  ut  omnes  alii  excludantur,  non 
solvitur  difficultas,  quia  licentia  talis  proprii 
non  esl  simpliciter  necessaria  ;  si  vero  ibi  ac- 
cipitur  proprius  sacerdos  pro  omni  habente 
jurisdictionem  ordinariam ,  sive  particula- 
rem,  sive  generalem,  cur  non  potest  eodem 
modo  accipi  in  ipso  prsecepto,  nam  hoc  salis 
est  ad  solvendam  omnem  difficultatem  ? 
Nam,  licet  praeceptum  per  se  et  absolute  ila 
latum  sit,  statim  in  eodem  textu  explioatur 
et  limitatur,  scilicet,  ut  ad  implendura  illud 
prseceptum  sufficiat  confessio  facta  alieno  de 
licentia  ejusdem  proprii,  de  quo  in  ipso  pree- 
cepto  mentio  facta  fuerat,  scilicet,  vel  parti- 
cularis,  vel  generalis  ;   ergo,  cum  confessio 


DISPUTAT.  XXVI.  SECT.  1!.  545 

Fratribus  privilegiatis   facfa,  licet    videatur  tur  parochianus,  saltem  in  Pascliate,  proprlo 

fieri  aiieno,  fiat  tamen  ex  licentia  unius  pro-  confiteri   sacerdoti.    Conslat  eniin,  loquendo 

prii,  scilicet  Pontificis,  satis  erit  acl  implen-  de  proprio  proecepto  confessionis,  non  teneri 

dum  illud  prseceptum.  Est  ergo  valcle  proba-  fideles  adconfitendum  in  Pascbate  suis  paro- 

bile,  in  toto  illo  textu  proprium  sacerdotem  chis,  sed  tantum  semel  in  anno  in  quocunque 

accipi  pro  quocunque  judice  ordinario  in  boc  tempore    illius.    Ad     communionem    autem 

foro  ,  tum  quia  ibi  tantum  distinguitur  con-  obligantur  preecisetempore  Paschatis,  et  con- 

tra  alienum  ;  Episcopus  autem,  vel  Pontifex  sequenter  ad  confessionem  ,    quatenus    ad 

non  potest  dici  alienus;   tum  etiam  quia  ibi  communionem  necessaria  esse  potcst,   scili- 

quoad  banc  partem  nibil  prsecipitur  prseter  cet,  si  is,  qui  communicaturus  est,  conscien- 

id  quod  jure  divino    est  necessarium  ;    sola  tiam  babeat  peccati   mortalis.    De  bac  ergo 

enim  temporis  determinatio  ibi   additurjure  obligatione    tantum    locutus  est    Pontifex  ; 

humano,  ut  saepe  diximus  ex  Concilio  Trid.,  unde  non  dixit,  teneri  fideles  ad  confitendum 

sess.  14,  cap.  5;  ex  jure  autem  divino  non  est  in  Pascbate   omnia  peccata,    quse   intra  an- 

necessarium  confiteri  proprio  parocho,  exclu-  num  commiserunt,  sed  simpliciter  ad  confi- 

dendo  superiorem,  ut  per  se  notum  est.  tendum,    quantum   videlicet  indiguerint  ad 

8.  Fundamentis  contraricn  sententicc  satis-  communicandum  ;  nam ,  si  conscientiam 
fit. — Undelicet  concederemus  (quod  etiamest  peccati  mortalis  non  habuerint,  satisfacient, 
verisimile)  propria  et  directa  intentioneCon-  dicendo  suo  parocho,  se  non  gravari  con- 
cilium  ibilocutum  essedeproprio  parocbo,eo  scientia  peccati  mortalis,  quod  ipse  in  foro 
quodlocutus  est  secundum  communem  usum  conscientiee  credere  tenetur,  ut  D.  Thomas 
Ecclesise,inquahoc  ordinariumonusaudiendi  supra  dixit  ;  boc  autem  nihil  derogat  privi- 
confessiones  fideliumparoebis  imposilumest,  legiis  religiosorum,  quominus  plenam  etab- 
et  quia  illi  quasi  per  antonomasiam  dicuntur  solutam  jurisdictionem  habeant  ad  confes- 
proprii  sacerdotes,  juxta  rigorosam  signifi-  siones  audiendas,  per  quas  tam  divinum, 
cationem  illius  vocis,  proprius,  quam  ila  vi-  quam  Ecclesiasticum  praeceptum  impleatur. 
dentur  in  illo  praecepto  intellexisse  Sixtus  IV  Ad  Extravagant,  autem  Martini  V  non  pos- 
et  Benedictus  XI,  locis  cilatis,  et  expresse  D.  sumus  ex  illius  praescriptis  verbis  responde- 
Thom.  in  4,  dist.  17,  q.,  art.  3,  q.  5,  ad  4,  re,  quia  illam  non  habemus.  El  ideo  Medina, 
licet,  inquam,  hanc  expositionem  admitta-  in  quajstione  de  Confessione  Fratribus  privi- 
mus,  non  propterea  pulandum  est  ex  viillius  legiatis  facta,  dupliciter  respondet.  Primo 
decreti  excludi  superiores,  sed  potius  tan-  fortasse  Martinum  V  limitasse  quoad  hanc 
quam  per  se  notum  supponi,  multo  magis  partem  privilegia  fratrum  Mendicantium, 
sufficere  confessionem  factam  superiori,  vei  scilicet,  ut  per  ea  non  daretur  jurisdictio  ad 
de  licentia  ejus  ;  quia,  quantumvis  dictio  vi-  absolvendum  absolute.  Sedboc  mihi  non  est 
deatur  exclusiva,  nunquam  excludit  conco-  verisimile,  tum  quia  Martinus  V  iu  favoreni 
mitantia,  vel  quse  necessario  supponuntur.  Mendicantium  illam  Extravagantem  edidisse 
Quod  etiam  a  simili  declaratur  ;  nam  ex  vi  dicitur  ;  tum  etiam  quia  constat  nunquam 
illius  decreti  tenentur  parochiani  Eucbaris-  restrictionem  illam  positam  fuisse  in  usu, 
tiam  in  Paschate  suscipere  a  proprio  paro-  neque  sub  eo  gravamine  concessam  fuisse 
cho,  vel  de  licentia  ejus,  quod  est  etiam  si-  fidelibus  hanc  facultatem  confitendi  religio- 
gnum  in  eo  textu  proprium  sacerdotem  sumi  sis.  Secunda  ergo  responsio  est,  quam  nos 
pro  parocho,  et  tamen  id  non  excludit,  quo-  adhibuimus  verbis  Extravagantis  Sixti  IV,  ni- 
minus  accipiens  Eucharistiam  a  suo  Episcopo  mirum,  teneri  fideles  tempore  Pascliatis  con- 
velaSummo  Pontifice,  sine  dubio  satisfaciat  fiteri  proprio  sacerdoti  ad  communicandum, 
illi  preecepto.  si  confessione  indigeant ;    alioqui  satis  illis 

9.  Per  hsec  ergo  satisfactum  est  fundamen-  erit  si  parochum  reddantcertum,  vel  de  con- 
to  contrarise  sententise,  quod  ex  dicto  capite  fessione  legitime  facta  ,  vel  quod  non  ha- 
sumebatur,  simul  cumprima  coufirmatione.  beant  conscientiam  peccati ,  qua.3  ipsos  ad 
Ad  secundam,  quae  sumebatur  ex  Exlrava-  confitendum  obliget.  Et  hoc  etiam  signiti- 
gantib.  Sixti  IV  et  Martini  V,  respondemus  cavit  Benediclus  XI  in  dicta  Extravaganti 
ad  priorem,  expendenda  esseilla  vcrba:  Ipsi  Inter  cunctas,  dicens  esse  proeeeptum  confi- 
Mendicantes  desistant  prcedicare,  quod paro-  tendi  semel  in  anno  proprio  sacerdoti  ;  sed 
chiani  non  sint  olligati,  saltem  in  Pasckate  hoc  intelligendum  est  de  bis  qui  sua  peccata 
proprio  confileri  sacerdoti  ;  quia  de  jure  tene-  confiteri  neglexerunt. 

xxn  35 


548 


DISPUTAT. 


SECTIO  111. 


Quam  sit  durabilis  seu  permancns  hcec  jurisdictio 
delegata. 


1.  Jurisdictio  delegata  potest  revocari  a 
delcgante.  —  Agimus  de  hac  jurisdictione  in 
ordine  ad  confessiones  ex  materia  necessaria, 
et  extra  articulum  mortis  ,  ut  excludamus 
duos  singulares  casus  in  duabus  sectionibus 
sequentibus  tractandos.  De  hacergo  jurisdic- 
tione  certum  est  posse  revocari  a  deiegante, 
et  tunc  non  amplius  durare  ;  quia  est  veluti 
participatio  quaedam  jurisdictionis  ejus  ,  exi- 
stens,  ut  sic  dicam,  in  alieno  subjecto,  et 
ideo  moraliter  semper  pendet  a  delegante  in 
conservari ,  saltem  quoad  hoc  ,  ut  si  positive 
revocetur,  revera  auferatur.  Nam  qui  juris- 
dictionem  delegat,  non  omnino  transfert  il- 
lius  dominium  in  alium,  et  a  se  illud  abdicat, 
sed  solum  concedit  usum  talis  jurisdictionis  , 
qui  semper  pendet  ex  voluntate  prioris  do- 
mini.  Quee  doctrina  est  indubitata  ex  toto  ar- 
ticulo  de  Officio  delegati,  et  communi  om- 
nium  sententia. 

2.  Delegatio  durat  ad  tempus  fixum.  — Dif- 
ficultas.  —  Sohitur.  —  Atque  hinc  secundo 
certum  est,  quoties  delegatio  fit  ad  prsefixum 
tempus  ,   pro  illo  durare  ,  si  non  revocetur  ; 
illo  autem  finito,  ipso  facto  cessare,  quia  a 
principio,  et  in  ipsamet  concessione  facta  est 
revocatio  pro  illo  puncto,  vel  potius  non  est 
facta  concessio  pro  toto  lempore  post  illud 
punctum;  quia  gratia  vel  facultas  non  exce- 
dit  voluntatem   concedentis  ,    nec  voluntas 
operatur  amplius,  quam  per  verba  explice- 
tur ;  si  ergo  concessio  tantum  fit  usque  ad 
tale  tempus,  illo  finito,  extinguitur,  quia  pro 
lolo  sequenti  tempore  facta  non  est.  Sicut,  si 
concessio  fit  ad  actum  iimitatum,  vel  ad  ma- 
teriam  determinatam  ,   ultra  eam  non  exten- 
ditur  ,  propter  rationem  factam  ,  quse  eodem 
modo  locum  habet  in  prsesenti.  Difficultas 
ergo  superest,  quando  deiegatio  indefinite  fit 
absque  temporis  limitatione,  an  semper  du- 
ret,  quamdiu  expresse  non  revocatur.  In  quo 
tertio  loco  est  etiam  certuna,  quamdiu  vivit  is 
qui  delegavit,  durare  banc  jurisdictionem  in 
delegato  quamdiu  non  revocatur;  supponi- 
mus  autem  vivere  personam  delegati,  quia 
alias  constat,  corruptis  nobis  ,  desinere  esse 
ea    qua3    sunt    in   nobis.    Ratio   est    clara  , 
quia  jurisdictio  hsec  non  pendet  ex  actuali 
influxu,   et  voluntate  continua  ipsius  dele- 
ganti?  pbysice  ,  ut  sic  dicam ;  sed  solum  ex 


XXVI.  SEGT.  III. 

voluntate  semel  babita  moraliter  perma- 
nente  ;  censetur  autem  moraliter  durare 
quamdiu  retractata  non  est;  et  ideo  datur 
haec  jurisdictio  durabiliter  et  permanenter  ex 
vi  prioris  concessionis,  donec  retractetur  ; 
alias  moraliter  nullius  esset  utilitatis,  nec 
sciri  posset  quantum  duret,  quando  indefi- 
nite,  et  sine  temporis  limitatione  conceditur. 
Advertere  autem  oportet,  hic  nunquam  ex- 
cludi  superioris  voluntatem,  sed  supponi  po- 
tius,  consentanee  ad  ea  quse  paulo  antea  cli- 
cebamus  in  superiori  sectione  ;  quia  non  so- 
lum  ipse  delegans,  sed  etiam  superior  ejus 
potest  jurisdictionem  ab  ipso  delegatam  revo- 
care,  quia  multo  magis  ab  ipso  pendet,  et 
quia  ipse  potest  efficaciter  prohibere  inferiori 
suo,  ne  huic,  vel  illi  personaj  suam  jurisdictio- 
nem  committat,  et  irritare  concessionem,  si 
fiat ;  nam  est  superior  pastor  ,  cui  hsec  juris- 
dictio  principaliter  commissa  est. 

3.  Differentia  inter  delegantem  et  ejus  su- 
periorem.  —  Cum  ergo  dicimus,  jurisdictio- 
nem  hanc  delegatam  durare  quamdiu  non 
revocatur  a  delegante,  a  fortiori  inteliigimus, 
neque  ab  aliquo  superiore  ipsius  delegantis. 
Quanquam  in  hoc  notari  potest  nonnulJa  dif- 
ferentia ;  nam  is  qui  delegavit,  suo  arbitrio 
sine  alia  causa  potest  revocare,  non  solum 
valide,  sed  etiam  licite,  per  se  loquendo,  quia 
utitur  jure  suo,  et  quasi  re  propria;  superior 
autem  non  potest  revocare  delegationem  fac- 
tam  ab  inferiore,  sine  aliqua  rationabili  causa, 
idque  non  tam  propter  jus  acquisitum  a  dele- 
gato,  quampropter  jus  ipsius  delegantis,  quod 
habet  ex  vi  suse  jurisdictionis  ordinarise,  quod 
habet  ad  committendam  illam  alteri;  nec  po- 
test  hoc  usu  privari  sine  rationabili  causa. 
Imo,  si  evidenter  sit  injusta  revocatio,  videri 
potest  nulla ,  quia  est  privare  alterum  ratio- 
nabiliter  invitum  re  sua;  sicut  superior  si  ve- 
lit  suspendere  subditum  a  suo  munere  injuste 
et  sine  ulla  causa,  non  poterit,  neque  aliquid 
valide  efficiet.   Quse   ratio  probabilis  est  in 
Episcopis  ,  quia  potestatem  habent  communi 
juri  magis  addictam.  At  si  Summus  Pontifex 
id  faciat,  factum  tenebit,  propter  dependen- 
tiam,  quam  habent  ab  illo  omnes  inferiores 
in  jurisdictione,  quia  omnes  ab  illo,  et  per 
illum  eam  recipiunt. 

4.  DuUum.  —  Ratio  dulitandi.  —  Resjpon- 
detur  dicbio.  —  Superest  ergo  difficultas,  an 
per  mortem,  vel  mutationem,  aut  suspensio-  ] 
nem  deleganlis  cesset  haec  jurisdictio  in  dele- 
gato,  vel  ea  non  obstante,  permaneat.  Et  ra- 
tio  dubitandi  est,  quia  in  universum  jurisdic-* 


DISPUTAT.  XXVI.  SECT.  III. 
tio  delegata  amittitur  per  mortera  conceden- 
tis,  si  causa  nondum  erat  incboata,  ut  con- 
stat  cx  c.  Licet,  et  c.  Gratim,  et  c.  Relatum, 
de  Officio  delegat.  Et  ratio  est ,  quia  delega- 
tus  moraliter  censetur  habere  unain  et  eam- 
dem  jurisdictionern  cum  dclegante  cujus  vices 
gcrit ,  et  ideo  si  in  delegante  cessat ,  conse- 
quenier  videtur  cessare  in  delegato.  In  con- 
trarium  vero  esse  videtur  consuetudo,  quan- 
tum  spectat  ad  forum  pcenitentiee.  Igitur,  ut 
hanc  rem  explicemus  ,  distinguere  oportet 
tres  judices  ordinarios  in  hoc  foro  supra  nu- 
meratos,  Summum  Pontificem,  Episcopum  ct 
parochum  ;  et  de  singnlis  sigillatim  dicere. 

5.  Papam  posse  delegare  jurisdictionem  per- 
peticam. —  De  Summo  Pontiiice  omnes  conce- 
dunt  posse  delcgare  hanc  jurisdictionem  per- 
petuam,  ita  ut  duret  post  mortem  ejus  douec 
a  successore  revocetur.  Ratio  est  clara,  quia 
in  ipso  residet  suprema  potestas  communi- 
candi  hanc  jurisdictionem  ,  tam  ordinariam  , 
quam  delegatam;  ergo  potest  definire  modum 
concessionis  magis  vel  minus  permanentis. 
Prseterea  ex  usu  ipso  certissimo  constat  lieec 
potestas,  nam  privilegia,  in  quibus  heec  po- 
testas  religiosis  conceditur,  perpetua  sunt, 
quamvis  illa  revera  solum  fuerit  delegatio 
queedam.  Item  similes  facultates  concessee 
a  Summis  Pontificibus  regulariter  ita  intelli- 
guntur;  quia  jura  quee  statuunt  quod  juris- 
dictio  delegata  etiam  a  Summo  Pontifice,  si 
eausa  non  est  incboata  ,  censeatur  extingui 
per  mortem  concedentis,  loquuntur  tantum 
de  jurisdictione  fori  contentiosi,  quee  non  da- 
tur  in  favorem  ipsius  judicis,  nec  habet  ratio- 
nem  gratiee,  sed  tantum  justitiee.  Unde  in  ne- 
goliis  fidei,  in  favorem  ejus  concessum  est 
Inquisitoribus,  ut  jurisdictio  eis  delegata  non 
cesset  per  mortem  concedentis  ,  etiam  ad 
causas  nondum  inchoalas,  cap.  Ne  aliqui,  de 
Heeret.,  in  6.  Ex  quo  evidenter  concluditur, 
non  deesse  Summo  Pontifici  potestatem  ad 
delegaudam  suam  jurisdictionem  perpetuam 
ante  vel  post  causam  inchoatam,  prout  ex- 
pedire  censuerit ,  neque  hoc  determinari  ex 
solo  jure  naturee  ,  vel  divino  ,  sed  ex  Eccle- 
siastico,  et  ex  volnntate  ipsorum  Pontificum. 
Quoad  forum  autem  pcenitentiee  non  inveni- 
mus  aliquid  circa  hoc  pontificio  jure  disposi- 
tum,  et  alioqui  hoc  magis  est  forum  gratiee, 
quam  justitise  ;  et  delegatio  jurisdictionis  in 
hoc  foro  habetrationem  gratiee  elfavoris,  tam 
respectu  ejus  cui  delegatur ,  quam  respeclu 
pcenitentium  propter  quos  delegatur  ;  ergo 
duratio  hujus  jurisdictionis  non  est  mensu- 


517 
randa  per  delegationem  fori  contenliosi,  sed 
per  regulam  gratia:  et  favoris,  de  quibus  est 
regula  juris  ,  non  expirare  per  mortem  con- 
cedentis,  cap.  Si  sv.per  gratia,  de  Officio  de- 
leg.,  in  6,  et  cap.  Si  cui,  de  Preebendis,  in  6. 
Sit  ergo  certum,  in  Pontifice  esse  hanc  potes- 
tatem,  et  frequenter  illa  uti;  et  probabilius  no- 
bis  sit,  rescripta,  et  concessiones  ejus,  quoad 
hanc  partem  ita  esse  regulariter  intelligenda, 
nisi  vel  ex  eorumverbis  aliud  aperte  constet, 
vel  in  aliquo  particulari  casu,  aut  munere, 
usus  ipse  declaret  aliam  esse  Pontificum  men- 
tem. 

6.  An  Episcopus  possit  delegare  jurisdictio- 
ncm  perpetuam. — Prima  sententia. — De  Epis- 
copisres  est  magisdubia,et  controversa.Mul- 
ti  enim  censent  jurisdictionem  hanc  delega- 
tam  ab  Episcopo  ipso  factam  cessare  per 
mortem  ejus.  Ita  tenet  Palud.,  d.  17,  q.  4, 
n.  25  ;  quamvis  enim  videatur  loqui  genera- 
liter  de  jurisdictione  delegata,  tamen  ex  de- 
claratione ,  et  aliis  quce  subjungit,  constat 
non  loqui  de  Summo  Pontifice,  sed  de  infe- 
rioribus  pastoribus.  Et  eum  sequuntur  An- 
ton.,  3p.,  tit.  17,  c.  9,  et  Sylvest.,  verb.  Co/i- 
fessor,  1,  q.  9.  Qui  tamen  solum  fundantur 
in  juribus  supra  citatis,  qui  dicunt,  re  inte- 
gra  existente,  delegatum  amittere  jurisdic- 
tionem  per  mortem  delegantis.  Unde  aiunt, 
Pcenitentiarium  Episcopi  ,  seu  sacerdotem 
habentem  ab  Episcopo  delegatam  jurisdictio- 
nem,  posse  post  mortem  ejus  absolvere  a 
peccatis,  quorum  confessionem  ante  mortem 
ejus  audierat,  vel,  si  solura  audierat  partem 
confessionis  vivente  Episcopo,  posse  post* 
mortem  ejus  illam  perficere,  et  absolvere  ; 
quia  causa  jam  erat  inchoata.  Et  de  his  ca- 
sibus  et  similibus  nullum  est  dubium  ;  sunt 
tamen  rarissimi  et  extraordinarii,  et  ideo 
satis  mibi  est  creditu  difficile,  distinctionem 
illam  de  causa  integra  vel  inchoata  proce- 
dere  etiam  in  hoc  foro,  juxta  mentem  Pou- 
tificis  in  citatis  juribus.  Nihilominus  tamen 
dicti  auctores  itailJam  intelligunt  velaccom- 
modant,  et  ideo  negant  posse  hujusmodi  sa- 
cerdotem  post  mortem  Episcopi  denuo  au- 
dire  totam  aiiquam  confessionem,  vel  absol- 
vere.  Et  ratio  reddi  potest,  quia  Episcopus 
non  est  supremus  pastor,  ut  possit  modum 
aut  formam  ponere  in  hujusmodi  deJega- 
tione,  aut  oves  suas  committere  pro  tolo  tem- 
pore  quo  voluerit;  ergo  ad  summum  potest 
committere  pro  tempore ,  quo  ipse  fuerit 
pastor,  et  non  nltra,  nisi  juxta  formam  pree- 
scriptamajure,  scilicet,  quoadcausas  inchoa- 


548  DISPUTAT.  XXVI.  SECT.  III. 

tas.  Et  confirmatur,  quia  vicarius  Episcopi    mam    potestatem 

ipso  facto  cessat  ad  mortem  ejus,  ut  constat 

ex  usu,  cujus  ratio  non   est  alia,    nisi,   quia 

habet  jurisdictionem  ab  Episcopo  participa- 

tam,  et  consequenter  pendentem  ab  illo;  crgo 

idem  erit  de  quolibet  delegato  in  hoc  foro, 

quia  in  illo  est  tanquam  vicarius  quidam,  qui 

vices  Episcopi  gerit. 

7.  Secunda  sententia. — Nihilominus  contra- 
riam  sententiam  indicat  Navarrus  in  cap. 
Placuit,  de  Poenit.,  d.  6,  n.  161  et  sequenti- 
bus  ;  quamvis  enim  non  loquatur  de  juris- 
dictione  direste  delegata  sacerdoti,  sed  de 
facultate  data  pcenitenti  ad  eligendum  con- 
fessorem,  tamen  vel  est  eadem  utriusque  ra- 
tio,  quia  hre  dute  concessiones  ad  eumdem 
finem  tendunt,  et  in  re  eumdem  effectum  ha- 
bent,  quamvis  diversis  viis,  vel  certe  minor 
est  in  prsesenti  dubio  difficultas,  quia  in  prae- 
senti  casu  jurisdictio  jam  est  data  sacerdoti ; 
in  alio  vero  casu  non  datur,  donec  actu  eli- 
gatur  ;  facilius  autem  permanet,  quod  datum 
jam  est,  quam  de  novo  detur,  quod  datum 
non  erat.  Fundamentum  Navarri  prsecipuum 
est  supra  tactum,  quia  delegatio  hujus  juris- 
dictionis  non  est  pensanda  per  regulas  jus- 
titiae,  ut  sic  dicam,  sed  gratise ;  regula  autem 
gratiarum  est,  ut  non  expiret  per  mortem 
concedentis,  ut  in  superiori  puncto  allegatum 
est. 

8.  Objectio. — Decisio. — Dicet  fortasse  ali- 
quis,  gratiam  alicui  factam  in  ipsiusmet  fa- 
vorem  non  cessare  per  mortem  concedentis  ; 
gratiam  vero  factam  uni  in  favorem  alterius 

"cessare  per  mortem  eoncedentis,  juxta  cap. 
Is  cui,  de  Prsebend.,  in  6  ;  hsec  autem  juris- 
dictio  datur  sacerdoti  non  in  favorem  ejus, 
sed  in  favorem  pcenitentium,  et  ideo  non  vi- 
delur  in  illius  concessione  procedere  dicta 
regula.  Respondetur,  licet  verum  sithancju- 
risdiclionem  delegari  sacerdotibus  infavorem 
pcenitentium,  tamen  etiam  esse  magnum  fa- 
vorem  et  gratiam  factam  sacerdoti.  Et  per 
se  loquendo,  est  favor  quidain,  qui  nulli  est 
odiosus,  et  omnibus  est  favorabilis ;  ergo 
merito  compulatur  inter  gratias,  quae  favo- 
rabiliori  modo  interpretandee  sunt.  Magis  ve- 
ro  obstare  potest  huicfundamento,  quia  jura, 
quai  ad  illud  principium  confirmandum  ci- 
tanlur,  loquuntur  de  gratia  facta  ab  Aposto- 
lica  Sede,  ut  patet  expresse  in  dicto  c.  Si 
super  gratia,  et  dict.  c.  Sicui,  quodpotestin 
illa  esse  speciale  ,  tum  quia  favor  supremi 
Principis  amplissime  intelligendus  est_,  ut 
habetur  in  jure  ;  tum  etiam  quia  ob  supre- 


facilius  polest  perpetua 
privilegia  concedere;  et  ideo  hsec  regula 
juris  communis  non  videtur  recte  applicari  ad 
Episcopos.  Aliunde  autem  non  videntur  ipsi 
propria  et  sola  auctoritate  sua  posse  commit- 
tere  jurisdictionem  duraturam  post  mortem 
suam  ;  et  ideo  in  iilis  parum  efficax  videtur 
fundamentum  illud. 

9.  Sententia  Navarri  probatur. —  Nihilo- 
minus  tamen  satis  probabilem  censeo  senten- 
tiam  Navarri,  tum  quia  fundamentum  ejus 
aliquam  probabilitatem  habet  ,  quia,  licet 
jura  illa  loquantur  de  gratiafactaa  Pontifice, 
tamen  non  excludunt  alias,  et  ideo  ex  simi- 
litudine  rationis,  probabilis  conjectura  inde 
suiri  potest;  tum  etiam  quia  non  videtur  hoc 
excedere  Episcoporum  potestatem;unde,cum 
alias  hoc  non  sit  eis  prohibitum  aliquo  jure, 
integrum  jus  liabent  ad  concedendam  juris- 
dictionem  hoc  modo  duraturam,  si  voluerint. 
Neque  in  hoc  aliquid  facient,  quod  deroget 
juri  suorum  successorum  ;  quia  satis  illis  est, 
quod  possunt  has  concessiones  revocare,  et 
quandiu  nonrevocant,  videntur  tacite  eas  ad- 
mittere.  Et  aliunde  multa  incommoda  sequi 
possent,  si  per  mortem  Episcopi  ipso  facto 
cessaret  tota  haec  jurisdictio  delegata  in  toto 
Episcopatu;  nam  inde  moraliter  sequeretur, 
ut  multse  fierent  confessiones  invalidee,  et 
sine  jurisdictione,  interim  dum  Episcopimors 
omnibus  innotescit. 

10.  Prohatur  ex  consuetudine. — Atquehinc 
fortasse  ( quod  me  maxime  movet )  videtur 
consuetudine  receptum^ut  mortuo  Episcopo, 
hsec  jurisdictio  durare  censeatur,  donecaCa- 
pitulo  vel  successore  revocetur.  Atque  ita 
existimo  posse  in  praxisecure  observari,  sive 
hoc  sit,  quia  delegatio  Episcopi,  ut  ab  ipso 
facta  est,  durat;  sive  quia  per  tacitam  con- 
cessionem  Gapituli  vel  successoris  continua- 
tur,  quod  ad  rem  moralem  parum  refert. 
Unde  etiam  conslat,  idem  esse  dicendum,  qua- 
cunque  ratione  Episcopus  privetur  Episco- 
patu,  sive  deponatur,  sive  ipse  cedat,  aut  re- 
nunciet,  sive  alio  transferatur;  nam  quantum 
ad  praesens  attinet,  eadem  est  ratio  in  omni- 
bus  his  casibus;  illa  enim  diversitas  materia- 
lis  est;  formale  autem  est,  quod  suam  juris- 
dictionem  amittat. 

11.  Rursus  a  fortiori  idem  erit,  si  Episco- 
pus  excommunicetur,  aut  suspendatur,  quod 
in  hoc  casu  admittit  Paludanus  supra,  quia 
tuncEpiscopus  non  privatur  omnino  jurisdic- 
tione,  sedtantum  impediturab  usu  ejus ;  quod 
non  videtur  referre,  ut  delegatus  uti  possit 


jurisdictione,  quse  in  ipso  manet 
dem  verissimum  est,  suppositoquodmaneat; 
hoc  autem  ex  aliis  principiis  positis  proban- 
dum  est  ;  nam  in  jurisdictione  fori  contcn- 
tiosi  aliter  sentiendum  est,  ut  infra  notabi- 
mus  in  materia  de  Censuris  l.  Hic  autem  ob- 
servare  oportet,  aliter  loquendum  esse ,  si 
suspensio  vel  excommunicatio  Episcopi  an- 
tecedat  delegationem,  vel  sequatur  ;  nam,  si 
antecedat,  delegatio  est  nulla,  quia  delega- 
tio  est  actus  jurisdictionis,  ut  per  se  constat , 
et  sumitur  ex  c.  1  de  Offic.  Ordin.;  excom- 
municatus  autem  caret  usu  jurisdictionis,  et 
ideo  talis  actus  nullus  est.  Quod  recte  notavit 
Paludanus  supra  ;  male  autem  addit ,  non 
esse  eamdem  rationem  de  inferiore  delegan- 
te,  ut  est  parochus  ;  nam  est  eadem  de  his  ra- 
tio,  ut  in  sequenti  disputatione  iterum  occur- 
ret.  At  vero  si  delegatio  prius  facta  est,  et 
postea  subsecuta  est  delegantis  excommuni- 
catio,  procedunt  quse  dicta  sunt. 

12.  TJltimo  loco  dicendum  est  de  parocho, 
qui  delegavit  jurisdictionem  suam  assumen- 
do  aliquem  in  vicarium  ,  seu  coadjutorem 
suum  propria  tantum  auctoritate  absque  ap- 
probatione  vel  confirmatione  Episcopi.  De  quo 
esse  possunt  esedem  rationes  dubitandi  pro 
utraque  parte.  In  quo  censeo  consulendam 
esse  consuetudinem  ;  nam  videtur  hoc  pen- 
dere  ex  voluntate  Episcoporum  tacita  vel  ex- 
pressa. 

SECTIO  IV. 

Utrum  in  articulo  mortis  quilibet  sacerdos  habeat 
jurisdictionera  delegatam  in  hoc  foro. 

1.  In  articulo  mortis  quilibet  sacerdos  liabet 
jtirisdictionem. — Responsio  certa  et  commu- 
nis  est,  in  articulo  mortis,  si  vera  interveniat 
necessitasministri,  quemlibet  sacerdotem  ha- 
bere  jurisdictionem  ad  absolvendum  in  hoc 
foro  ;  ideoque  et  valide,  et  licite  posse  hoc 
sacramentum  administrari.  Heec  assertio  su- 
mitur  ex  Concilio  Tridentino,  sess.  14,  c.  7,  et 
habetur  ex  antiqua  traditione,  quse  sumitur 
ex  multis  decretis,  26,  q.  6,  c.  De  his,  et  se- 
quentibus,  fnitque  communis  Theologorum 
in  4,  ubi  D.  Thom.,  d.  19,  q.  1,  art.  3,  q.  I,  et 
alios  statim  referemus. 

2.  Quce  debeat  esse  pcenitentis  necessitas. — 
Tria  vero  circa  hanc  veritatem  explicanda 
sunt.  Primum,  quse  esse  debeat  necessitas 
poenitentis,  et  prsesertim  quseri  solet,  an  suf- 

1  Vide  Ugolin.,  lib.  de  Censur.,  tab.  \,  c. 
10,  parag.  2,  n.  4,  in  fin. 


DISPUTAT.  XXVI.  SECT.  IV.  549 

quod  qui-  ficiat  periculum  mortis.  Aliqui  enim  auctores 
distinguunt  inter  periculurn  ,  et  nrticulum, 
quod  articulus  sit,  quando  mors  proxime  in- 
slat,  et  moraliter  est  certa,  et  fere  inevitabi- 
lis;  periculum  autem  sit,  quando  est  proba- 
bile  dubium,  et  frequenter  solet  in  tali  casu 
mors  accidere,  ut  est  actuale  bellum,  longa 
navigatio,  partus  rnulieris,  et  similia.  Dicunt 
ergo  hi  auctores,  necessarium  esse  articulum, 
nec  sufficere  periculum  mortis.  Ita  sentiunt 
Soto,  d.  18,  q.  4,  art.  4;  Cano,  dict.  Relect, 
p.  5;  Covarr.  in  cap.  Alma  mater,  p.  1,  §  11, 
n.  8.  Fundamentum  esse  videlur,  quia  jura 
loquuntur  de  articulo  mortis. 

3.  Respondetur  ad  dubium.  —  Dico  tamen 
sufficere  morale  periculum.  Ita  sensit  Glossa, 
in  cap.  Pastoralis,  §  Prceterea,  de  Officio  Or- 
dinar.,  et  cap.  Quod  in  te,  verb.  Pcenitentia, 
de  Pcenit.  et  remiss.  Et  tenet  Navarrus  in 
Sum.,  cap.  26,  n.  31,  et  c.  27,  n.  271;  Me- 
dina,  Cod.  de  Confessione,  q.  16.  Et  idem 
sentiunt  Palud.,  dist.  17,  q.  5,  art.  2,  et  dist. 
20,  q.  1,  art.  2;  Adrian.,  q.  3  deConfessione; 
Sylvest.,  verb.  Confessor,  1,  q.  6,  et  Inter- 
dictum,  5,  q.  7.  Et  probatur  optime  ex  cap. 
Si  quis  suadente,  17,  q.  4,  ubi  posita  reserva- 
tione,  excipitur  periculum  mortis.  Et  in  cap. 
Non  dubium,  de  Sent.  excomm.,  facta  men- 
tione  illius  exceptionis,  dicitur  esse  in  arti- 
culo  mortis;  unde  intelligimus  ,  heec  duo  in 
jure  pro  eodem  reputari.  Quod  aperte  eliam 
significatur  in  c.  Eos  qui,  de  Sent.  excomm., 
in  6,  nam  in  eodem  contextu  nunc  periculum, 
nunc  vero  articulus  mortis  appellatur;  ergo 
quoties  in  aliis  locis  fit  exceptio  articuli  mor- 
tis,  recte  et  secundum  jus  extenditur  ad  pe- 
riculum,  prsesertim  cum  favores  ampliandi 
sint.  Ratio  etiam  moralis  est  optima,  quia 
morale  periculum  perinde  existimari  debet, 
et  in  malis  ita  caveri,  sicut  eventus  ipse ;  nam 
propterea  dictum  est  :  Qui  amat  pericuhim, 
peribit  in  illo  ;  ergo  necessitas  periculi  mor- 
tis  existimatur  moraliter  tanquam  extrema. 
Et  confirmatur;  nam  propterea  in  eo  casu 
obligat  divinum  praeeeptum  confitendi;  ergo 
talis  confessio  tunc  censetur  medium  neces- 
sarium  ad  salutem.  Ratio  autem  concedendi 
hanc  amplitudinem  ministrorum  fuit  hsec  ne- 
cessitas ;  itntur  extenditur  haec  concessio  ad 
periculum  mortis,  non  autem  ad  alios  casus, 
quia  hanc  solam  necessitatem  jura  exci- 
piunt. 

4.  Qucp  debeat  esse  necessitas  sacerdotis.  — 
Secundo  explicandum  est,  an  hfec  necessitas 
consideranda  etiam  sit  ex  parte  sacerdotis. 


550 


DISPUTAT.  XXVI.  SECT.  IV. 


Ad  quod  respondetur  affirmando.  Necessitas 
autem  ex  parte  sacerdotis  est,  ut  non  sit  alius, 
ad  quem  ex  officio  vel  delegatione  tale  mu- 
nus  pertineat.  Quapropter,  si  adsit  parochus, 
verbi  gratia,  vel  alius  qui  habeat  jurisdictio- 
nem,  non  potest  simplex  sacerdos  absolvere, 
quia  jam  non  est  articulus  necessitatis  com- 
paratione  illius,  ut  per  se  constat,  et  sumitur 
a  simili  ex  c.  Presbyter,  26,  q.  6,  in  illo  ver- 
bo  :  Nisi  absente  Episcopo  extrema  necessitas 
cogat.  Et  eadem  ratione  censeo,  nunc  sacer- 
dotem  non  expositum  non  posse  in  eo  casu 
absolvere,  si  adsit  approbatus,  qui  possit  et 
velit  id  facere,  etiamsi  alioqui  jurisdictionem 
non  habeat,  ut  esset,  verbi  gratia,  parochus 
alienus.  Ratio  est,  quia  decretum  Tridentini 
etiam  tunc  obligat,  cum  revera,  et  omnibus 
pensatis  nulla  sit  necessitas  exceptionis.  Si- 
mili  etiam  ratione  existimo,  si  adsit  sacerdos 
excommunicatus  vitandus ,  seu  suspensus, 
aut  preecisus,  non  posse  absolvere,  si  adsit 
simplex  sacerdos  toleratus,  etiam  si  antea 
jurisdictionem  non  haberet.  Ratio  est,  quia 
illi  omnes  sunt  perEcclesiam  privati  omnino 
hoc  ministerio  generaliter,  et  consequenter 
sine  exceptione,  nisi  in  casu  necessitatis  ex- 
tremee  ;  jam  vero  ille  casus  non  est  hujusmo- 
di,  ut  declaralum  est. 

5.  Qutestio.  —  Solvitur.  —  Hic  vero  occur- 
rebat  queestio,  an  isti  omnes  preecisi,  seu  non 
tolerati  sacerdotes,  etiam  degradati,  vel  hee- 
retici,  possint  in  articulo  mortis  absolvere, 
quando  non  est  alius;  non  enim  defuerunt 
viri  graves  qui  hoc  negaverint.  Verumtamen, 
quia  quaestio  pertinet  ad  materiam  de  Consu- 
ris,  illam  ibi  tractabo,  agens  de  excommuni- 
catione,  et  nonnulla  disputavi  superiori  to- 
mo,  disput.  64  et  65.  Et  breviter  affirmo  om- 
nes  hos  posse.  Ad  quod  sufficiunt  verba  Con- 
cilii  Tridentini,  dict.  c.  7,  in  quibus  distribu- 
tiones  sunt  notandee ,  scilicet,  quilibet  pceni- 
tens  a  quilusvis  peccatis ,  a  quocunque  sacer- 
dote,  etc.  Prima  enim  comprehendit  omnes 
pcenitcntes,  etiam  excommunicatos,  heereti- 
cos,  etc;  et  similiter  secunda  comprehendit 
omaia  peccata  afitecta  quacunque  censura, 
sine  exceptione;  ergo  et  tertia  similiter  com- 
prehendit  omnes  sacerdotos  quacunque  cen- 
iura,  vel  culpa  ligatos.  Per  hoc  tamen  non  ex- 
eluditur,  quin  ipse  sacerdos  teneatur  quod  in 
se  est  facere,  ut  digne  ministret;  quod  fa- 
ciet,  si  contritionem  habeat ,  etiam  si  a  cen- 
sura  absolvi  non  possit.  Quo  etiam  fit,  ut 
pcenitens  in  tali  necessitate  existens  licite  ab 
hissacramentum  petat,  quia  petit  rem,  quam 


licite  illi  possunt  dare,  etiamsi  fortasse  id 
facturi  non  sint,  sed  indigne  sint  administra- 
tuii ;  hoc  enim  non  imputabitur  pcenitenti , 
sed  ipsis ,  ut  constat  ex  generalibus  priuci- 
piis  de  scandalo.  Unde  non  solum  potest,  sed 
etiam  tenetur  infirmus  tunc  confiteri  tali  mi- 
nistro,  per  se  loquendo,  quia  obligatur  ex  di- 
vino  pra^cepto,  quod  potest  commode  imple- 
re  ;  ergo  tenetur.  Item  quia  tenetur  saluti  suee 
providere,  licet  alius  sua  prava  voiuntate  pec- 
caturus  sit.  Dico  autem,  per  seloquendo,  quia, 
si  timeat  aliquod  majus  nocumentum  ,  ut  si 
sacerdos  sit  heereticus,  et  timeat  contagiuin, 
vel  publicum  scandalum,  ea  ratione  excusari 
poterit,  imo  et  ad  illud  vitandum  obligari,  de 
quo  alias. 

6.  Unde  tunc liabeat  sacerdos jurisdictionem. 
—  Prima  sententia,  esse  ajure  divino.  —  Ter- 
tium  explicandum  est,  unde  tunc  habeat  sa- 
cerdos  jurisdir.tionem ;  nam  quod  habeat,  cer- 
tissimum  est  ex  dictis  de  necessitate  jurisdic- 
tionis  ad  conficiendum  hoc  sacramentum. 
Dicunt  ergo  aliqui,  in  eo  casu  speciali  habere 
a  jure  divino.  Ita  Durand.,  d.  19,  q.  2,  ad  4  ; 
et  Capreolus,  ad  4  contra  3  conclus.;  Palud., 
d.  20,  q.  i,  art.  3;  Cano  supra  ;  Ruard.,  art.  3; 
et  Armilla,  s-erb.  Absolutio.  Fundamentum 
esse  potest,  quia  perpetua  Ecclesise  traditio, 
cujus  initium  ignoratur,  est  signurn  juris  di- 
vini,  ex  Augustino,  lib.  4  de  Baptismo,  c.  24; 
hujusmodi  autem  estbaec  traditio.  Item,  quia 
non  videtur  Ecclesia  habere  potestatem  ad 
hoc  mutandum;  talis  enim  potestas  et  usus 
non  esset  ad  eedificationem,  sed  ad  destruc- 
tionem. 

7.  Contraria  sententia  probatur. — Contra- 
riam  sententiam  existimo  veram,  quam  tenet 
D.  Thomas,  d.  19,  q.  1,  art.  3,  et  d.  20,  q.  1, 
art.  1,  q.  2;  Bonaventura,  dist.  19,  art.  3, 
q.  1;  Major,  q.  1 ;  Almainus,  q.  1  ;  Soto,  dis- 
tincl.  18,  q.  4,  art.  4;  Ledesma,  2,p.  4,  q.  21, 
art.  6,  et  q.  12,  art.  1  ;  Medina,  Cocl.  de  Con- 
fcssione,  queest.  de  Alieno  sine  licentia  pro- 
prii  absolvente ;  Petrus  Soto,  lection.  5  de 
Confess.;  Victoria,  in  Summ.,  n.  156;  Covar- 
ruvias,  qui  alios  refert  dict.  c.  Alma,  §  6. 
n.  8,  p.  1.  Et  videri  etiam  potest  Turrecre- 
mata,  in  Summa  de  Ecclesia,  lib.  1,  c.  98.  Et 
insinuatur  a  Concilio  Tridentino  supra  ,  di- 
cente  :  Ne  aliquis  periret ,  custoditum  semper 
in  JEcclesia  fuit,  etc.  Ubi  significat  hanc  tra- 
ditionem  ortam  esse  ab  ipsa  Ecclesia,  et  ad 
summum  esse  Apostolicam.  Omnia  etiam  an- 
tiqua  decreta,  in  quibiis  reservantur  peccata 
cum  hac  exceptione,  inclicant  esse  Ecclesiee 


DISPUTAT.  XXVI.  8ECT.  V. 


551 


concessionem.  Neque  est  aliquod  aliucl  prin- 
cipium  ,  unde  oppositum  colligatur.  Nam  in 
ordinatione  nulla  datur  jurisdiclio  ,  ut  supra 
dixi,  neque  ex  alio  loco  habetur;  nec  etiam 
consuetudo  sufficiens  est  indicium,  quia,  ut 
dixi,  ad  summum  indicat  Apostolicam  tradi- 
tionem,  quse  non  semper  est  de  re  instiiuta 
a  Christo ;  neque  aliud  dicit  Augustinus  loco 
supra  citato.  Est  etiam  optirna  conjectura., 
quia  si  hoc  esset  de  jure  divino,  omnes  sacer- 
dotes  essent  pares  in  illo  articulo,  neque  pos- 
set  unus  privari  tali  jurisdictione,  etiamsi  es- 
set  copia  alterius;  neque  tunc  necessarium 
esset,  expositum  non  exposito  prseferre ,  quia 
ad  jurisdictionem  divini  juris  non  esset  ne- 
cessaria  hominum  approbatio,  et  ab  homini- 
bus  instituta.  Ex  quo  facile  solvitur  conjec- 
tura  opposita;  nam,  licet  semperfutura  esset 
in  Ecclesia  haec  concessio  jurisdictionis,  ta- 
men  ,  quia  in  illa  servandus  etiam  erat  ordo 
et  modus,  ideo  actualis  ipsa  concessio  non 
est  immediate  facta  a  Christo,  sed  suis  Vica- 
riis  commissa,  qui  ex  prsecepto  divino,  imo 
etiam  naturali  charitatis,  tenentur  in  hoc  suf- 
ficienter  providere  necessitati  fidelium. 

8.  Jurisdictionem  esse  delegatam  in  illo  ar- 
ticido.  —  Tandem  ex  his  concluditur  ,  juris- 
dictionem,  quam  sacerdotes  omnes  habent 
in  illo  articulo  ,  esse  delegatam.  Patet,  quia 
non  est  ordinaria  ex  munere  alicujus  bene- 
ficii,  aut  ex  officio  sacerdotis,  ut  sic,  ut  ex 
dictis  constat ;  ergo  est  delegata,  quia  omnis 
jurisdictio  in  hoc  foro  ,  vel  delegata  est,  vel 
ordinaria.  Item  est  ex  concessione  Ecclesise 
tantum  pro  illa  occasione;  ergo  est  delegata. 
Est  autem  verisimile  hanc  delegationem  coe- 
pisse  ab  ipso  Petro,  et  per  tacitam  con- 
sensionem  Pontificum  prius  continuatam 
fuisse,  postea  vero  per  expressam  in  ipso  jure, 
variis  locis  supra  indicatis,  et  in  c.  De  ca>,- 
tero,  et  in  c.  Ea  noscitur,  de  Sentent.  excom- 
municat.,  c.  Pastoralis,  de  Officio  judic.  or- 
din.,  cum  aliis  similibus.  Ex  quo  etiam  fit,  ut 
hsec  delegatio  ex  se  perpetua  sit,  utpote  a 
Summis  Pontificibus  facta,  ideoque  a  nullo 
inferiori  tolli,  aut  limitari  possit,  nisi  a  Sum- 
mo  Pontifice,  a  quo  etiam  nunquam  revoca- 
bitur,  quia  esset  intolerabilis  error,  quem 
nunquam  Spiritus  Sanctus  in  sua  Ecclesia 
permittet.  Denique  hinc  etiam  constat,  per 
confessionem  factam  in  articulo  mortis  cui- 
cunque  sacerdoti,  liberari  hominem  ab  obli- 
gatione  iterum  confitendi  illa  peccata,  per  se 
loquendo.  Patet,  quia  hsec  delegatio  est  abso- 
luta,  ordinarie  loquendo,  quocl  addo  propter 


casus  reservatos,  de  quibus  est  speciale  du- 
bium,  an  semper,  vel  saltem  aliquando  ab- 
solutio  in  illo  artieulo  solum  concedatur  sub 
onere  comparendi,  si  periculum  evaserint, 
quodinfra  videbimus;  bic  autem  casus  spe- 
cialis  declarat,  in  reliquis  concessionem  esse 
absolutam,  ideoque  simpliciter  hominem  ab- 
solvi,  et  a  tali  onere  Jiberari. 

SECTIO  Y. 

Utrum  in  confessione,  qux  fit  de  solis  venialibus 
peccatis,  quilibel  sacerdos  sit  sufficiens  minister. 

1.  Ratio  dubitandi  esse  potest,  quiain  cap. 
Omnis  utriusque  sexus,  absolute  et  sine  limi- 
tatione  dicitur,  nullum  posse  ministrarc  hoc 
sacramentum,  nisi  sacerdotem  proprium,  vel 
alienum  ex  licentia  proprii.  Propter  quocl 
Medina,  dict.  Cod.,  qusest.  40  de  Confessione 
non  necessitate  sed  voluntate  facta,  in  du- 
bium  revocat,  an  simplices  sacerdotes  habeant 
hanc  facultatem.  Et  Navarr.  in  cap.  Placuit, 
n.  22,  de  Pcenit.,  d.  6,  et  in  Sum.,  cap.  4,  n. 
5  et  6,  significat  incertam  sibi  esse  talem  con- 
cessionem  ;  etvideturmagisincerta  reddi  post 
Concilium  Tridentinum,  saltem  quoad  sacer- 
dotes  non  expositos.  Et  addi  potest  aliqnalis 
ratio,  quia,  licetad  judicandum  de  venialibus 
non  sit  necessaria  magna  scientia,  tamen  ad 
discernenda  venialia  a  mortalibus  aliqua  ne- 
cessaria  est  ;  qui  autem  judicaturus  est  de  ve- 
nialibus  sine  potestate  circa  mortalia,  neces- 
se  est  ut  sciat  discernere  inter  venialia  et 
mortalia ;  hac  ergo  ratione  posset  in  illo  exigi 
approbalio. 

2.  Ex  EcclesicB  consuetndAne  quilibet  sacer- 
dos  potest  absohere.  —  Nihilominus  antiqui 
Doctores  supponunt  de  hoc  esse  consuetudi- 
nem  Ecclesise,  ratione  cujus  cuilibet  sacerdo- 
ti  non  specialiter  prohibito  licitum  est  de  ve- 
nialibus  absolvere ;  et  c.  Oiunis  utriusque,  ab 
omnibus  intelligitur  de  confessione  morta- 
liurn;  et  est  eertum,  quia  agit  de  prcecepto 
annuse  confessionis,  de  cujus  necessitate  tan- 
tum  sunt  peccata  mortalia.  Et  ita  etiam  tan- 
dem  dixit  Medina.  Nec  Navarrus  ab  hac  re- 
cepta  sententiadiscedere  audet.  Eamque  sen- 
tio  habere  locum  etiam  post  decretum  Conci- 
lii  Tridentini ;  nam  illud  in  hac  parte  etiam 
intelligendum  est  quoad  confessionesde  mor- 
talibus  nunquam  confessis,  quia  csetera  non 
sunt  materia  necessaria  confessionis. 

3.  Difficultas  de  jurisdictione  assignanda. 
—  Prima  opinio.  —  Reprobatur.  —  Difficul- 
tas  vero  est  in  ratione  ,  vel  jurisdictione  as- 


552 


DISPUTAT.  XXVI.  SECT.  V. 


signanda  ad  hoc  ministerium.  ]n  quo  prima 
opinio  est,  rationem  esse,  quia  ad  absolven- 
dam  de  venialibus  nulla  est  necessaria  juris- 
dictio.  Ita  Soto,  d.  18,  q.  A,  art.  2,  ad  2;  quia 
sacerdos,  inquit,  non  potest  cogere  pceniten- 
tem  ad  confessionem  talium  peccatorum,  nec 
hgare  illum  ad  pcenitentiam  de  illis  facien- 
dam;  ad  quid  ergo  necessaria  est  jurisdictio? 
Unde  etiam  ]>.  Thomas,  ibid.,  quaestione  pri- 
ma,  art.  3,  q.  1,  ad  3,  indicat  potestatem  or- 
dinis  ad  hoc  sufficere.  Nihilominus  falsa  est 
opinio.  Primo,  quia  Concilia  inter  res  neces- 
sarias,  ut  conficiatur  hoc  sacrameotum,  po- 
nunt  jurisdictionem,  et  nihil  excipiunt,  nec 
limitant.  Secundo,  quia  tunc  etiam  perficitur 
sacramentum  per  modum  judicii ;  qua3  est 
fundamentalis  ratio  necessitatis  jurisdictio- 
nis.  Tertio,  quia  sacerdos,  et  potest  solvere 
judicialiter,  et  potest  suo  modo  ligare,  vel 
non  absolvendo,  si  videat  pcenitentem  non 
dispositum,  sed  cumproposiio  committendi  ; 
vel  imponendo  satisfactionem,  quam  saltem 
sub  veniali  teneatur  pcenitens  implere. 

-4.  Secunda  opinio. — Rejicitur. —  Secunda 
opinio  est,  sacerdotem  babere  jurisdictionem 
ab  ipsopcenitentese  voluntarieilli  subjiciente. 
Sensit  Cajet.,  t.  1  Opus.,  tract.  7,  etin  Sum., 
xer.Absolutio,^.  Sed  sihocintelligaturproprie 
ut  verba  sonant,  est  plane  improbabile  ,  ut 
probant  quae  supra  tractavi,  quia  solus  Deus 
est  supremus  judex  etiam  venialium.  Si  vero 
intelligatur,  quod  pcenitens  dare  dicitur  desi- 
gnando  personam,  cui  Deus  vel  Christus  sta- 
t'm  confert  jurisdictionem,  ut  Navarrus  sen- 
tit,  oportet  ostendere,  ubi  sit  a  Christo  con- 
cessa  hsec  facultas  omnibus,  vel  pactum  in- 
itum  de  tali  jurisdictione  conferenda  ad  nu- 
tum  alterius. 

5.  Tertia  opinio. — Reprobatur.—Esl  ergo 
tertia  opinio,quce  affirmat  jure  divino  datam 
essc  hanc  jurisdictionem  sacerdotibus.  Quod 
tenent  Paludanus,  distinct.  d9,  q.  2,  num. 
25,etibiCapreolus,ad  tertiam  contraprimam 
conclusionem.  Fundantur  vero  in  opinione 
supra  rejecta,  quod  omnessacerdotes  habent 
jurisdictionem  illam  a  Christo,  dum  Ecclesia 
non  tollit ;  hanc  autem  non  abstuht.  Eamdem 
sententiam  tenent  Cano,  et  Ruardus  supra, 
etLedesma,  quaest.  22,  art.  2.  Fundantur 
vero  in  Ecclesiae  consuetudine,  et  quia  Eccle- 
sia  non  potest  reservare  ha?c  peccata,  et  quia 
sunt  materia  voluntaria.  Nihilominus  etiam 
in  hoc  casu  existimo  hanc  fuisse  Ecclesise 
concessionem,  quam  consuetudo  ostendit. 
ItasenlitMedina,  qucest.  de  Gonfessione,  non 


necessitate  sed  voluntate  facta,  et  alii.  Fun- 
damenta  sunt  eadem,  quse  adduxi  sectione 
prsecedente.  Addo  etiam,  aliquando  Eccle- 
siam  privare  sacerdotem  hac  jurisdictione  ; 
nam  ex  communi  sententia  excommunicatus 
sacerdos  nunquam  valide  absolvit,  etiamsi  de 
solis  venialibus  absolvat  (loquor  autem  nunc 
de  nominatim  denunciato),  quod  etiam  cer- 
tius  videtur  de  sacerdote  degradato  ;  ergo 
signum  est  esse  privatum  hac  jurisdictione  ; 
ergo  non  habet  illam  a  jure  divino. 

6.  Quid  de  peccatis  mortalibus  jam  confes- 
sis  tenendum. — Atque  hinc  constat  quid  di- 
cendum  sit  de  mortalibus  peccatis  jam  con- 
fessis,  de  quibus  Soto  scrupulose  loquitur, 
sentiens  non  omnem  sacerdotem  posse  de  il- 
lis  absolvere  ;  quia  circa  mortalia  semper  est 
necessaria  jurisdictio,  et  quia  illa  sunt  per  se 
materia  necessaria.;  per  accidens  autem  est, 
ut  sintjam  confessa.  Ledesma  vero  concedit 
omnes  habere  hanc  jurisdictionem  jure  di- 
vino,  in  quo  consequenter  loquitur.  Dicen- 
dum  enim  sine  dubio  est,  eodem  modo  hanc 
materiam  esse  subjectam  simplicibus  sacer- 
dotibus,  quo  venialia  peccata,  quia  est  ea- 
dem  consuetudo,  et  eadem  ratio,  quee  est  ma- 
teria  non  necessaria. 

7.  Eanc  jurisdictionem  esse  delegatam. — 
Objectio  refellUur. — Atque  hinc  etiam  colli- 
gimas,  jurisdictionem  hanc  delegatam  esse 
ab  Ecclesia,  quia  non  est  jurisdictio  ordina- 
ria  ;  ergo  esse  debet  delegata  ;  nam,  juxta 
cloctrinam  Conciliorum  ssepe  citatam,  minis- 
ter  in  hoc  sacramento  nihil  operari  potest, 
nisi  jurisdictionem  habeat  ordinariam  vel  de- 
legatam  ;  quaj  definitio  universalis  est,  et 
fundatur  in  propria  ratione  judicii,  ideoque 
omne  sacramentum  pcenitentiae,  ex  quacun- 
que  materia  constet,  omnemque  absolutio- 
nem  comprehendit.  Antecedens  vero  ,  sci- 
licet,  hanc  jurisdictionem  in  simplicibus  sa- 
cerdotibus  non  esse  ordinariam,  patet,  quia 
non  convenit  illis  ex  vi  alicujus  muneris,  seu 
pastoralis  officii ;  supponimus  enim  nullum 
habere  praeter  solum  sacerdolium  ;  neque 
etiaro  convenit  illis  ex  vi  solius  sacerdotii ; 
nam  supra  ostensum  est,  ex  vi  institutionis 
non  dari  aliquam  jurisdictionem  necessario 
conjunctam  cum  potestate  ordinis.  Nec  po- 
test  dici  cum  fundamento  ex  vi  illorum  ver- 
borum :  Accipite  Spiritum  Sanctum ,  guo- 
rum  remiseritis  peccata,  remittuntur  eis,  de- 
disse  Christum  omnibus  sacerdotibus  potes- 
tatem  potius  ad  venialia,  quam  ad  mortalia, 
vel  constituisse  omnes  sacerdotes  pastoreset 


DISPUTAT.  XXVI.  SEGT.  VI. 


S33 


judices  ordinarios  animarum  cum  plena  po- 
testate  in  causis  levioribus  et  venialibus,  po- 
tins  quam  in  gravioribus  et  mortalibus,  quia 
Christus  simphciter  et  sinc  distinctione  de 
peccatis  locutus  est  ;  imo  directe  videtur  lo- 
cutus  de  mortalibus,  de  venialibusautem  per 
quamdam  consecutionem,  ut  supra  expendi- 
mus  ex  verbis  illis  :  Quonm  retinueritis,  re- 
tenta  sunt. 

8.  Alice  oljectioni  satisfit. — -Quod  si  ex 
illo  loco  non  colligitur,  non  est  fundamen- 
tum  ad  dicendum,  jure  ordinario  incluso  in 
ipsa  institutione  sacramenti  pcenitentiee,  aut 
Ordinis,  vel  ex  speciali  concessione  Christi  liis 
sacramentis  conjuncta,  habere  sacerdotes 
omnes  banc  jurisdictionem.  Neque  enim  boc 
sequitur  ex  Ecclesiastica  consuetudine  ;  nam 
potuit  liabere  ortum  ab  ipsa  Ecclesia,  seu 
Aposlolis.  Neque  etiam  recte  colligitur  ex  eo, 
quod  hsec  peccata  sunt  materia  voluntaria  ; 
nam,  licet  sit  voluntaria  quantum  ad  exer- 
eendam  confessionem  eorum,  nibilominus, 
si  quis  velit  ea  confiteri,  oportet  ut  accedat 
ad  judices  babentes  juiisdictionem  ;  et  ideo 
non  recte  infertur,  ex  concessione  Cbristi  li- 
berum  esse  cuicunque  confiteri  ha?c  peccata 
cui  voluerit.  Sicut  supra  dicebamus,  volunta- 
rium  quidem  esse,  et  non  simpliciter  neces- 
sarium  habere  propriara  contritionem,  vel 
attritionem  de  peccatis  venialibus  ;  tamen, 
si  quis  velit  eorum  remissionem  per  hoc  sa- 
cramentum  accipere,  necessarium  esse  de 
eis  dolere.  Item,  licet  sit  voluntarium  ea  con- 
fiteri,  tamen,  si  quis  ea  confiteri  vult,  necesse 
est  ut  sacerdoti,  et  non  laico,  ea  confilealur. 
Sic  ergo  potest  esse  necessarium  ea  confiteri 
sacerdoti  potestatem  habenti,  et  non  alteri  ; 
ergo  ex  vi  institutionis  ac  divini  juris  non  po- 
test  cum  fundamento  dici,  hanc  jurisdictio- 
nem  esse  in  omnibus  sacerdotibus  tanquam 
ordinariam. 

9.  Esse  delegatam  ab  Ecclesia.  —  Relin- 
quitur  ergo,  ut  sit  ex  commissione  et  delega- 
tione.  Quod  si  delegata  est,  ab  Ecclesia  esse 
debet,  quiaChristus  non  reliquit  in  Ecelesia 
jurisdictionem  delegatam  perpetuo  duratu- 
rain,  quatenus  ab  ipso  fuit  immediate  ;  pro- 
pterea  enim  jurisdictio  aliorum  Apostolorum 
a  Petrodelegata  tantum  fuit,  quia  non  erat 
perpetuo  duratura ;  et  e  converso,  quia  tan- 
tum  fuitdata  pro  personis  Apostolorum,  ideo 
per  modum  cujusdam  delegationis  fuit  con- 
cessa  ;  soli  autem  Petro  data  est  jurisdictio 
ordinaria,  cui  perpetuo  suceederetur,  et  a 
qua  omnisalia  jurisdictio,  sive  ordinaria,  si- 


ve  delegata  semper  in  Ecclesia  manaret  ;  ab 
illa  ergo  processit  jurisdictio  heec,  de  qua 
agimus,  vel  ut  ordinaria,  quatenus  includitur 
inomni  pastorali  munere  sub  Pontifice  Sum- 
mo,  vel  ut  delegata,  quatenus  est  in  simplici- 
bus  sacerdotibus,  quibus  ex  offieio  non  com- 
petebat,  ut  ostensum  est. 

10.  Hinc  verointelligere  licet  hanc  conces- 
sionem,  seu  delegationem  a  Summis  Pontifi- 
cibus  manasse,  et  ex  eorum  tacito  consensu 
durare  ;  nam  hoc  saltem  ostendit  consuetudo 
et  traditio.  Unde  ulterius  sequitur,  per  nul- 
lum  inferiorem  Praelatum  posse  hanc  delega- 
tionem  auferri,  quia  delegatio  facta  a  supe- 
riori,  non  potest  derogari  ab  inferiori ;  in 
Summo  autem  Pontibce  non  deest  potestas  ; 
nunquam  tamen  in  universum,  ac  generali- 
ter  ea  utetur,  quia  ad  universale  Ecclesiee  re- 
gimen  nec  necessarium  est,  nec  expediens  ; 
in  particulari  vero  hoc  non  repugnat.  Et 
quoad  personasquidem  credimus  aliquando 
id  facere,  ut  cum  excommunicatis,  vel  de- 
gradatis  ;  quoad  culpas  vero,  an ,  et  quo- 
modo  hoc  possit  fieri  per  reservationem  , 
postea  videbimus. 

SECTIO  VI. 

Vtrum  liceat  Itoc  sacramentum  ministrare  cam 
jnrisdictione  delegata ,  dubia  tantum ,  vel  pro- 
babili. 

i  .Dubium  proprie,  et  iwiproprie  dicium,  quid 
sit. — De  hac  disputatione  nihilfere  invenio  in 
terminis  dictum  ab  auctoribus;  necessaria 
taraen  mihi  visa  est  ad  praxim  et  communem 
usum  hujus  sacramenti,  propter  difficultatem 
specialem  hic  occurrentem,  quae  non  solum 
in  jurisdictione  delegata,  sed  etiam  in  ordi- 
naria  potest  habere  locum ;  frequentius  ta- 
men,  et  ordinarie  occurrit  in  jurisdictione  de- 
legata,  et  in  conditionibus  quse  ad  eam  re- 
quiruntur,  et  ideo  circa  illam  potius  hoc  trac- 
tamus.  Contingit  ergo  aliquando,  quempiam 
esse  dubium  de  jurisdictionesibi  delegata,vel 
quia  mortuus  est  qui  concessit,  et  dubitat, 
an  cessaverit  per  mortem  concedentis  ;  vel 
quia  dubitat,  an  privilegium,  virtute  cujus 
illam  habuit,  fuerit  validum.  In  his  ergo  et 
similibus  casibus  est  difficultas,  an  possit  quis 
tali  jurisdictione  uti,  et  an  pcenitens  possit 
secure  tali  sacerdoti  confiteri.  In  quare  opor- 
tet  distinguere  dubium  proprie  dictura,  quod 
est  pure  negativum,  quia  in  neutram  partem 
potest  intellectus  determinari  per  judicium 
positivum  et  probabile,    sed  suspensus  est, 


554 


DISPUTAT.  XXVI.  SECT.  VI. 


et  anceps  ;  et  dubiura  improprie  dictum,  so- 
lum  ratione  formidinis^  quamvis  determinate 
possit  ferre  judicium  probabile,  licet  incer- 
tum ;  in  quo  potest  esse  latitudo  et  varietas, 
quia  potest  utraque  pars  judicari  seque  pro- 
babilis,  vel  una  probabilior,  quamvis  altera 
sit  probabilis,  et  e  converso,  vel  denique  una 
tantum  probabilis,  quia  non  evidens,  neque 
certa,  quamvis  opposita  fundamentum  proba- 
bilitatis  non  habeat. 

2.  Regula  generalis  de  dubio  proprie  dicto. 
—  In  casu  ergo  in  quo  proprium  dubium  ne- 
gativum  circa  jurisdictionem  intercedit,  est 
regula  generalis  accerta,  nunquamlicerehoc 
ministerio  uti  cum  tali  dubio,  nisi  duplici 
concurrente  conditione.  Una  est,  ut  occurrat 
evidensnecessitas ;  alia,  ut  absolutio  detur 
sub  conditione,  et  cum  onere  iterum  confi- 
tendi  illa  peccata  habenti  jurisdictionem  cer- 
tam,  nacta  opportunitate.Ratio  generalis  est, 
quia  alias  exponit  se  homo  periculo  sacrile- 
gii,  efficiendo  sacramentum  nulium;  quia, 
ut  ostensum  est,  jurisdictio  est  de  necessitate 
sacramenti;  ergo,  quantum  quis  clubitat  de 
jurisdictione,  tantum  dubitat  de  veritate  sa- 
cramenti,  quod  tentat  conficere ;  ergo  minis- 
trando  cum  hoc  dubio,  exponit  se  periculo 
nibil  faciendi ;  ergo,  si  id  faciat  sine  ne- 
cessitate  ,  temere  et  imprudenter  facit,  at- 
que  adeo  graviter  peccat.  Confirmatur; 
nam  ob  similem  rationem  diximus  in  su- 
periori  tomo,  esse  grave  peccatum  volun- 
tarie  uti  materia,  vel  forma  dubia,  scilicet, 
propter  periculum,  quod  inde  resultat  circa 
valorem  sacramenti  ;  sed  idem  resultat  in 
hoc  sacramento  ex  jurisdictione  dubia;  ergo. 
Exceptio  autemposita  ex  proportione  eadem 
ad  alia  sacramenta  ostendi  potest ;  quia  pro- 
pter  necessitatem  occurrentem  seepelicet  da- 
re  sacramentum  in  casu  dubio  subcondilione 
expressa,  vel  concepta,  JSi  possum,  vel,  si 
i?idiges,  aut  alia  proportionata,  ut  in  hoc  eo- 
clem  sacramento  licet  sub  conditione  absol- 
vere  de  peccato  mortali  dubio,  quando  non 
est  alia  materia.  Ratio  vero  est,  quia,  con- 
currentibus  illis  duabus  conditionibus,  tolii- 
tur  omnis  inordinatio  ;  quia  necessitas  facit, 
ut  actus  non  temere  fiat,  nec  ex  mera  et  irra- 
tionabili  voluntate  ;  conditio  vero  tollit  peri- 
culum,  quia,  si  in  re  subsistat,  infallibiliter 
fit  sacramentum  ;  si  vero  non  subsistat,  nulla 
injuria  fit  sacramento ,  quia  conditionalis 
nihil  ponit  in  esse. 

3.  Quce  necessitas  vequiratur ,  ict  dublus 
absohat.  —  Dubium.  —  Est  autem  adverten- 


tendum ,  necessitatem  in  pra±senti  debere 
consurgere  tam  ex  parte  ministri ,  quam 
ex  parte  pcenitentis ;  illius  quidem,  ut  ncn 
occurrat  alius  ,  qui  certiorem  habeat  juris- 
dictionem,  alioqui  ille  temere,  et  sine  ne- 
cessitate  se  ingereret;  hujus  vero,  ut  sci- 
licet  sit  pcenitens  in  aliqua  necessitate  con- 
fessionis  ;  quia  alioqui  sine  causa  rationabili 
non  debet  facere  confessionem  ita  dubiam. 
Non  est  tamen  facile  ad  explicandum  quanta 
et  qualis  esse  debeat  hsec  necessitas  pceni- 
tentis  ;  nam  si  sit  extrema  articuli  seu  peri- 
culi  mortis,  non  potest  in  ea  habere  locum  ca- 
sus  propositus,  quia  tunc  non  potest  esse  ju- 
risdictio  dubia,  cum  certum  sit,  quemlibet 
sacerdotem  tunc  habere  jurisdictionem.  Mi- 
nor  autem  necessitas  non  videtur  sufficere  ad 
confessionem  sic  dubiam  faciendam  ;  quia  si 
ministrandum  sit,vel  recipiendum  aliquod  sa- 
cramentum,  etiam  Eucharistise,  melius  et 
certius  est  conari  ad  contritionem  haben- 
dam.  Imo  propter  solam  illam  confessionem 
dubiam  non  liberabitur  homo  ab  illa  obliga- 
tione,  si  alioqui  tenebatur  homo  se  disponere 
ad  justitiam,  quia  per  illam  absolutionem 
dubiam  non  sufficienter  disponitur,  morali- 
ter  loquendo,  cum  non  excludat  morale  peri- 
culum  permanendi  in  statu  peccati  mortalis, 
absque  probabili  judicio  de  justificatione  ob- 
tenta,  si  tantum  erat  attritus.  Si  vero  occur- 
rat  necessitas  implendi  preeceptum  Ecclesias- 
ticum,per  talem  confessionem  non  impletur. 
At  denique,  in  quocunque  alio  eventu  sem- 
per  potest  sine  incommodo  expectari  oppor- 
tunitas  confitendi  habenti  jurisdictionemcer- 
tam  ;  ergo  nunquam  ob  necessitatem  hoc 
licet. 

4.  Responsio  ad  duMum.  —  Respondeo, 
lioc  argumento  recte  imprimis  probari  nun- 
quam  teneri  pcenitentem  ad  confitendum 
saeerdoti  sic  dubio  ;  quia,  si  sit  extrema  ne- 
cessitas,  cessat  dubium  :  si  vero  non  sit  ex- 
trema  necessitas,  cessat  obligalio  propter  ra- 
tionem  factam.  Nihilominus  tamen  existimo 
aliquando  posse  licite  illo  modo  confiteri, 
quando  aliter  non  potest,  ut  si  necessario  sit 
recipienda  Eucharistia,  vel  si  per  longum 
tempus  confiteri  non  possit,  quia  in  confes- 
sione  tali  nulla  est  deordinatio,  et  si  quid  est 
incommodi,  ratione  dubii,  totum  est  in  gra- 
vamen  pcenitentis,  quod  potest  ipse  volunta- 
rie  assumere ;  in  absolutione  etiam,  adjecta 
vel  subintellecta  conditione,  et  interveniente 
prsedicta  causa,  nnllus  est  abusus  clavium  ; 
quia  potest  illa  absolutio   prodesse,  et  non 


DISPUTAT.  XXVI.  SECT.  VI. 


555 


obesse;  imlla  ergo  ibi  est  ratio  culpre.  Est  au~ 
tem  tunc  cptimumconsilium  confiterialiquod 
peccatum  veniale;  nam  boc  modo  tollitur, 
ut  opinor,  dubiumde  valore  sacramenti,abso- 
lute  loquendo,  licet  semper  maneat  dubium 
de  absolutione  directa  peccatorurn  morta- 
lium.  Propter  quod  censeo  in  eo  casu  semper 
manere  obligationem  illa  confitendi  sacer- 
doti  babenti  certiorem  jurisdictionem,  occur- 
rente  opportunitate,  quia  semper  manetprac- 
ticum  ac  morale  dubium  ,  an  peccata  illa 
vere,  et  in  re  ipsa  fuerint  subjecta  clavibus  ; 
bomo  autem  tenetur  vere  et  in  re  illa  subji- 
cere,  velsaltem  habere  de  hac  re  moralem, 
eeu  practicam  certitudinem  ,  quantum  po- 
tuerit. 

5.  Difficultas  de  dubio  improprio. — De  du- 
bio  improprio,  quod  non  excludit  probabile 
judicium,  est  specialis  difficultas,  quia  tunc, 
non  obstante  iali  dubio,  videtur  esse  licitum, 
sacramentum  hoc  ministrare,  quia  ta!e  du~ 
bium  speculativum  est,  et  non  practicum, 
cum  in  moralibus  licitum  sit  uti  opinione  pro- 
babili  ;  nam,  qui  ex  illa  operatur,  moraliter 
certus  est  practice  non  peccare.  Et  confirma- 
tur  ex  usu  ;  sa?pe  enim  in  queestione  versa- 
tur,  an  hoc  vel  illud  sufficiat  ad  jurisdictio- 
nem  habendam,  ut  partim  ex  dictis  constat, 
partim  ex  his  quae  dicemus,  et  nihilominus 
confessores  non  dubitant  suo  munere  fungi, 
quoties  juxta  probabilemopinionem  jurisdic- 
tionem  se  habere  existimant.  In  contrarium 
vero  est,  quia  probabilitas  opinionis  non  tol- 
lit  ipsius  rei  incertitudinem  ;  nam  vera  juris- 
dictio,  in  re  ipsa  existens,  est  de  necessitate 
hujus  sacramenti  ;  ergo  quoties  est  incerta 
jurisdictio,  incertum  manet  in  re  sacramen- 
tum ;  ergo  non  licet  hoc  modo  illud  minis- 
trare,  non  obstante  opinionespeculafive  pro- 
babili.  Ex  quo  videntur  ulterius  sequi  multa, 
quse  in  praxi  existimabuntur  difficilia.  Fri- 
mura,  non  posse  pcenitentem  confiteri  sacer- 
doti,  quem  probabiliter  tantum  existimat  ha- 
bere  jurisdictionem  ;  neque  e  contrario  ipsum 
sacerdotem  posse  licite  in  eo  casu  ministrare 
sacramentum,  ne  se  exponat  periculo  nihil 
faciendi.  Quod  maxime  urgebit,  si  facile  pos- 
sit  fieri  confessio  sacerdoti  certam  et  indubi- 
tatam  habenti  jurisdictionem.  Etpari  ratione, 
si  sit  diversitas  opinionum,  necessario  eli- 
genda  erit  ea,  quse  censetur  probabilior  ;  hsec 
enim  omnia  et  similia  sequuntur  ex  dicto 
iundamento,  addito  quodam  generali  princi- 
pio  ex  materia  de  conscientia,  scilicet,  in  re- 
bus,  seu  opinionibus,  quse  ad  factum  perti- 


nent,  id  est,  ex  quibus  pendet,  quod  res  fiat, 
vel  non  fiat,  eligendam  semper  esse  tutiorem 
viam,  et  certam  probabili,  et  probabiliorem 
minus  probabili  essepraaferendam,  quia  pro- 
babilitas  opinionis  non  tollit  dubinm,  quod 
in  re  ipsa  esse  potcst ;  ut  in  prsesenti  materia, 
etiamsi  sit  probabilis  opinio  aliquem  habere 
jurisdictionem,  tamen,  si  in  re  non  ita  est, 
sacramentum  erit  nullum  ;  etita  non  obstante 
tali  opinione,  semper  manebit  in  re  incertum 
et  dubium. 

6.  Propter  hanc  difficultatem  videri  for- 
tasse  alicui  potest^  perse  loquendo,  illum  or- 
dinem  necessario  esse  servandum,  ut  si  pos- 
sit  haberi  minister,  cerlam  et  indubitatam 
habens  jurisdictionem,  ille  eligatur ;  si  au- 
tem  ille  haberi  non  possit,  tunc  possit  alius 
eligi,  qui,  juxta  opinionem  probabilem,  ju- 
risdictionem  habeat,  ita  tamen  ut  securius, 
atque  adeo,  quod  probabilius  est,  eligatur. 
Dico  autern,  per  se  loquendo,  quia  si  aliqua 
gravis  causa  intercederet,  posset  interdum 
prudenter  hic  ordo  immutari  ;  quia  illa  cer- 
titudo  aut  securitas  intelligenda  videtur  mo- 
raliter,  ac  caeteris  paribus.  Et  hic  quidem  di- 
cendi  modus  est  securior  et  certior.  Arduura 
tamen,  et  prseter  consuetudinem  etiam  timo- 
ratorum  virorum  esse  videtur,  omnes  homi- 
nes  ad  hoc  obligare.  Et  ideo  ad  expedien- 
dam  aliter  difficultatem  positam,  duae  vise  ex- 
cogitari  possunt,  quibus  defendamus,  non  ob- 
stante  diversitate  opinionum  circa  jurisdictio- 
nem,  semper  esse  certum  practice,  sacra- 
mentum  validum  fieri ;  hoc  enim  necessarium 
esse  videtur  ad  recte  solvendam  difficultatem 
positam. 

7.  Respondelur  primo  ad  difficultatem. — 
Primus  ergo  modus  dicendi  esse  potest,  hoc 
ipso  quod  minister  juxta  probabilem  Docto- 
rum  sententiam  censetur  habere  jurisdictio- 
nem  ad  ministrandum  hoc  sacramentum , 
quandocunqueilla  utitur,  revera  illam  habere 
ex  tacita  Ecclesise  concessione.  Hoc  autem  ita 
esse,  fundari  potest,  quia  est  hoc  prineipium 
jure  receptum,  ut  quicommuniexistimatione 
et  opinione  magistratum  gerit,  licet  in  re  ipsa 
munus  illud  vero  titulo  non  obtineat,  nihilo- 
minus  gesta  ejus  valeant ,  propter  com- 
mune  bonnm,  juxtal.  Barlaiius,  ff.  de  Olfic. 
Prsetoris,  et  inde  fit,  ut  excommunicatus  oc- 
cultus,  et  is  qui  parochus  communiter  repu- 
tatur.,  vere  t»men  non  est,  quia  simoniace 
obtinuit  beneficium,  nihilominus  validam  ab- 
solutionem  conferat  ;  quia  Ecclesia  tunc  dat 
iurisdictionem,  ne  communis  ignorantia  po- 


55G 


DISPUTAT.  XXVI    SECT.  VI 


pulo  noceat.  Sic  ergo  in  preesenti,  qiiia  pro- 
babiiis  opinio  sufficit  ad  hanc  communem 
existimationem,  verisimile  est  Ecclesiam  sup- 
plere  defectum,  si  fortasse  aliquis  in  re  ma- 
net.  Est  enim  eadem  ratio,  quia  heec  etiam 
ignorantia,  qua?  oritur  ex  sententia  probabili 
Doctorum,  est  communis  et  publica,  et  com- 
muni  populo  nocere  posset,  si  in  re  ipsa  mi- 
nistri  carerent  jurisdictione.  Et  ideo  non  li- 
cct  argumentari  ad  privatas  ignorantias,  vel 
errores,  qui  in  particularibus  factis  interve- 
nire  possunt,  quia  non  pertinet  ad  bonam 
gubernationem,  ut  iis  omnibus  provideatur, 
quod  fieri  non  posset  sine  aliis  majoribus  in- 
commodis  ;  providere  autem  communi,  et 
publicee  necessitati,  illud  est  valde  conveniens 
et  necessarium.  Et  confirmatur  ex  universaii 
Ecclesiee  consuetudine,  quee  est  sufficiens  si- 
gnura  jurisdictionis,  ut  supia  dictum  est.  Est 
autem  universalis  Ecclesiee  usus,  ut  sacerdo- 
tes  secure  utantur  hujusmodi  jurisdictione  in 
administratione  hujus  sacramenti.  Secundo 
confirmatur,  quia  ad  convenientem  et  pru- 
dentem  Ecclesiee  gubernationem  pertinet,  ut 
nonpermittat  sacramentum  tam  necessarium 
frequenter  esse  incertum  et  dubium,  quan- 
tumcunque  existat  sub  opinione  probabili  ; 
sicut  non  esset  expediens  Ecclesiee,  ut  ba- 
ptismus  vel  Eucharistia  frequenter  confice- 
rentur  modo  aliquo  incerto,  quantumvis  pro- 
babili;  ita  igitnr  hoc  non  expedit  in  hoc  sacra- 
mento  ;  ergo,  cum  Ecclesia  possit  subvenire 
huic  incommodo,  et  tollere  hanc  incertiludi- 
nem  dando  jurisdictionem,  verisimile  est  hoc 
in  casu  illam  conferre. 

8.  Respundetur  secitndo  ad  difftcultatem.  — 
Est  quidem  hic  dicendi  modus  probabilis,  non 
tamen  certus,  et  hoc  ipso  non  omnino  tollit 
dubium,nec  datrei  certitudinem,  quam  quai- 
rimus.  Et  ideo  alius  modus  dicendi  est,  in 
omni  confessione,  quoe  fit  hujusmodi  minis- 
tris,  semper  intervenire  materiam  aliquam, 
ciroa  quam  habeant  certam  et  indubitatam 
jurisdictionem,  scilicet,  aliqua  peccata  venia- 
lia  ;  et  hoc  satis  esse,  ut  confessio  bona  fide 
facta  semper  sit  rata,  ita  ut  data  absolutione, 
verum  conficiatur  sacramentum.etiamsi  con- 
tingeret  opinionem  probabilem,  in  qua  fun- 
datur  confessor  ad  audiendam  talem  confes- 
sionem,  in  re  ipsa  falsam  esse.  Quod  enim 
tunc  sacramentuin  perficiatur,  patet;  quiaex 
parte  poenitentis  concurrunt  formaliter  om- 
nia  necessaria,  scilicet,  debita  dispositio,  et 
confessio  formaliter  integra;  et  ex  parteminis- 
tri  habetur  etiam  et  potestas  ordinis,  et  juris- 


dictionis  circa  aliqnam  partem  materiee,  quee 
sufficiens  est  ad  valorem  absolulionis,  quan- 
do  pcenitens  bona  fide  procedit.  Confirmatur 
primo  a  simili ;  nam  si  quis  habeat  peccatum 
reservatum,  et  reservationem  ignoret,  et  bo- 
na  fide  illud  cum  aliis  confiteatur  ordinario  sa- 
cerdoti,  et  ille  absolvat,  sacramentumfactum 
tenet,  ut  ex  sententia  omnium  infra  videbi- 
mus,  et  signum  est,  quia  etiamsi  pcenitens 
postea  sciat  defectum,  non  lenetur  iterum 
confiteri  peccata  non  reservata,  sed  solum  il- 
lud  quod  reservatum  erat,  quia  illud  non  per 
se,  sed  accidens  fuit  remissum ;  ergo  idem 
omnino  dicendum  est  in  preesenti ;  nam  sa- 
cramentum  factum  revera  tenebit,  quamvis 
per  illud  non  tam  per  se,  quara  per  accidens 
remittentur  mortalia  peccata,  si  revera  mi- 
nister  super  illa  jurisdictionem  non  habuit ; 
et  si  postea  quacunque  ratione  et  viahoccer- 
to  constaret,  deberet  pcenitens  illa  iterum 
confiteri  ;  tamen  ad  tollendum  morale  peri- 
culum  satis  est,  quod  sit  moraliter  certum, 
sacramentum  ipsum  perfici,  et  justificare  ho- 
minem,  si  dispositus  sit.  Secundo  confirma- 
tur  alio  simili;  nam  si  quis  confiteatur  venia- 
lia  peccata  simplicisacerdoti,  et  habeat  mor- 
tale  peccatum,  cujus  omnino  obljviscitur,  sa- 
cramentum  fit,  et  illud  peccatum  tollitur  per 
accidens  ;  ergo  idem  proportionaliter  erit,  si 
recordetur  talis  peccati,  et  simul  cum  aliis 
confiteatur  iilud  bona  ficle  ei,  qui  existimatur 
habere  jurisdietionem,  cum  non  habeat. 

9.  Objectio.  —  Decisio.  —  Solum  video  ob- 
jici  posse,  quia  videtur  sequi,  etiamsi  minis- 
ter  mala  fide  absolvat  et  decipiat  pcenitentem, 
in  quem  non  habet  jurisdictionem  circa  mor- 
talia  peccata  ,  nihilominus  sacramentum  te- 
nere  propter  jurisdictionem  quam  habet  cir- 
ca  venialia,  supposita  bona  fide  pcenitentis  ; 
quia  mala  fides  ministri  non  tollit  necessaria 
ad  perficiendum  sacramentum.  Respondetur, 
idem  argumentum  fieri  posse  in  dicto  exem- 
plo  de  casibus  reservatis,  etfere  idem  in  alio 
de  peccatis  oblitis.  Potest  ergo  primo  negari 
sequela,  quia  oportet,  ut  sicut  confessio,  ita 
et  absolutio  sit  integra,  saltem  formaliter  , 
scilicet,  ex  bona  fide  et  intentione  absolven- 
di ;  posita  autem  illa  deceptione  non  potest 
absolutio  esse  formaliter  integra.  Secundo 
potest  concedi  sequela,  quia  nullum  habet 
inconveniens  ;  absolutio  enim  data  a  non  ha- 
bente  jurisdictionem,  utsic,  formaliter  nulla 
est ;  si  tamen  circa  aliquid  habeat  jurisdic- 
tionem,  ea  rationepoterit  esse  valida.  Et  hsec 
via  videtur  mihi  vera,  nam  principium  in  quo 


fundatur  estsatis  certum 
omnia  conjungantur ,  efficiunt  sufficientem 
moralem  certitudinem,  ut  propterea  licitum 
sit  uti  opinione  probabili  in  usu  hujus  juris- 
dictionis.  Semper  tamenego  admonerem  tam 
ministros,  quam  pcenitentes,  ut  certiori,  vel 
saltem  probabiliori  via  uterentur,  nisi  aliqua 
causa  gravis,  vel  rationalis  urgeat. 

DISPUTATIO  XXVII. 

DE   FACULTATE   ELIGENDI   CONFESSOREM. 

Ex  duobus  modis  supra  positis  delegandi 
jurisdictionem  in  hoc  foro,  unus  erat  ex  parte 
pcenitentis ,  cui  datur  facullas  eligendi  con- 
fessorem;  non  enim  ipse  pcenitens  se  sub- 
jicicndo  dat  jurisdictionem,  cum  haec  debeat 
a  Christo  per  Vicarium  suum,  vel  alios  pasto- 
res  manare ;  sed  tacta  electione,  seu  designa- 
tione  per  ipsum  pcenitentern,  ille  quifaculta- 
tem  eligendi  confessorem  concessit,  jurisdic- 
tionem  ilii  prsebet.  Unde  hcec  delegatio  in  re, 
et  quoad  moralem  effectum  ad  hoc  judicium 
necessarium,  ejusdem  rationis  est  cum  praa- 
cedenti,  et  eamdem  vim  habet,  tantumque  dif- 
fert  in  modo,  quia  per  hanc  facultatem  directe 
fit  favor  et  gratia  ipsi  pcenitenti,  in  alio  vero 
Jit  sacerdoti ;  tamen  et  ex  illa  concessione  re- 
dundat  in  pcenitentem  facuitas  confitendi  tali 
confessori ,  et  ex  hac  redundat  in  confesso- 
rem  potestas  absolvendi  hunc  pcenitentem. 
Sunt  enim  heec  duo  quasi  relativa  et  connexa, 
subjectio  unius,  et  jurisdictio  alterius,  et  ideo, 
uno  concesso,  aliud  concedi  necesse  est,  ut  in 
simili  dixit  Honorius  Papa_,  in  cap.  Si  quis  ob- 
jecerit,  1,  qua;st.  3.  Hac  ergo  ratione  necesse 
est  in  prsesenti  facultatem  hanc  explicare,  a 
quo,  seilicet,  aut  quibus  modis  delur,  aut  dari 
possit. 

SEGTIO  I. 

Quis  possit  facultatem  eligendi  confessorem  conce- 
clere,  et  quomodo  intelligenda  sit. 

1.  Rabens  jurisdictionem  ordinariam  potest 
Tianc  facultatem  concedere.  —  Primo  suppo- 
nendum  est,  duobus  modis  posse  dari  hanc 
facultatem,  scilicet,  et  a  Christo  Domino,  seu 
jure  divino,  et  ab  homine,  seu  jure  humano. 
Nam  sicut  principalis  auctor  hujus  sacramen- 
ti,  et  jurisdictionis  est  Christus  Dominus,  ita 
ipse  est,  qui  principaliter  potest  hanc  faculta- 
tem  concedere  ;  imosicut  necesse  est  ut  alicui 
ipse  detimmediate  jurisdictionem,  itanecesse 
est  ut  alicui  per  se  et  immediate  conferat 


DISPITAT.  XXVII.  SECT.  I.  557 

Ac  denique,  si  hcec  hanc  facultalem  eligendi  confessorem.  Rur- 
sus  etiam  homo  potest  hanc  facultalem  dare, 
quia  non  magis  repugnat  delegare  hanc  ju- 
risdictionem  hoc  modo,  quam  alio.  Unde  fit 
eamdem  potestatem  requiri  in  Ecclesiastico 
Praelato,  seu  pastore  ad  hanc  facultatem  con- 
cedendam,qu8eaddelegandamjurisdictionem 
necessaria  est,  et  eamdem  etiam  sufficere, 
quia_,  ut  dixi,  eosdem  effectus  habet,  et  quod 
hoc  vel  illo  modo  fiat,  non  refert,  nec  majo- 
rem  jurisdictionem  postulat.  Itaque  omnis  ille 
qui  habet  jurisdictionem  ordinariam  in  hoc 
foro  respectu  aliquorum  fidelium,  potest  illis 
concedere  hanc  facultatem  eligendi  confesso- 
rem,  dummodo  confessor  habeat  conditiones 
requisitas,  ut  ipse  possit  suam  jurisdictionem 
ei  delegarc:  ita  enim  est  semper  heec  facul- 
tas  intelligenda.  Sicut  e  converso,quotiesali- 
quis  ordinarius  pastor  suam  jurisdictionem 
delegat  sacerdoti,  necessario  intelligitur  res- 
pectu  eorum  fidelium  qui  suse  jurisdictioni 
subditi  sunt ;  nam  illa  duo,  ut  dixi,  correlati- 
va  sunt  et  connexa. 

2.  Prima  assertio.  —  Atque  hinc  fit,  illos 
tres  pastores  ordinarios,  quos  supra  distinxi- 
mus,  posse  hanc  facultatem  dare,  ut  de  Surn- 
mo  Pontifice  est  per  se  notum  ;  et  de  Episco- 
po  dicitur  expresse  in  cap.  2  de  Pcenit.  et  re- 
miss.,  in  6;  de  parocho  vero  satis  colligitur 
ex  c.  Oimiis  utriusque  sexus,  de  Pcenit.  et 
rem.,  et  ex  c.  Placuit,  de  Pcenit.,  d.  6,  ut 
ibi  etiam  Navarr.  notat,  n.  48.  Et  ratio  est 
manifesta ;  nam  quilibet  ex  iis  est  superior 
ordinarius  in  hoc  foro,  ut  supponimus  ;  ergo 
ex  hac  parte  potest  facultatem  dare ;  aliunde 
vero,  quia  potestatem  ordinariam  habet,  po- 
test  illam  delegare;  ergo  nihil  illi  deest  ad 
hanc  facultatem  concedendam.  Sub  his  autem 
tribus  pastoribus  comprehendimus  omnes 
alios  qui  ad  illos  reducuntur,  juxta  superius 
dicta. 

3.  Asseriio  secunda.  — Secundohinc  fit,  ut 
facultas  hsec  ad  eligendum  coniessorem,  data 
a  superiore  Praelato,  omnino  sufficiat  sine 
facultate  inferioriSj  imo  etiam  ipso  renuente, 
scilicet ,  licentia  Episcopi  independenter  a 
parocho,  et  licentia  Papa3  independenter  ab 
utroque,  quia  jurisdictio  superioris  non  pen- 
det  ab  inferiore,  sicut  diximus  de  alio  genere 
delegationis  ;  nam  est  omnino  eadem  ratio  ; 
ideoque  talisfacultasnon  tantum  ad  substan- 
tiam  sacramenti,  sed  etiam  ad  praeceptum 
tam  divinum,  quam  Ecclesiasticum  implen- 
dum  sufficit ,  sicut  de  alio  modo  delegationis 
dixiuius ;  possunt  enim  hic  omnia  ibi  dicta 


558  DISPIJTAT.  X 

applicari.  At  vero  e  contrario,  quamvis  infe- 
rior  pastor  non  indigeat  positivo  consensu  su- 
perioris  ad  dandam  hanc  facultalem  ,  tamen 
necesse  est,  ut  ille  non  conlradicat,  revo- 
cando  aut  impediendo  facultatem.  Est  enim 
facultas  inferioris  snbordinata  superiori,  qui 
potest  ex  rationabili  causainferiori  prohibere, 
ct  omnino  impedire  ac  suspendere,  ne  talem 
preebeat  facultatem ;  et  tunc  si  inferior  tentet 
illam  concedere,  non  solum  male  faciet, 
sed  etiam  facultas  nullius  momenti  erit,  quia 
tunc  jam  deest  illi  jurisdictio,  seu  usus  juris- 
dictionis  ad  illam  ferendam, 

4.  Dulium.  —  Sententia  affirmativa. —  Ex 
quo  obiter  solvitur  incidens  dubium,  an  hsec 
facultas  data  a  pastore  excoinmunicalo  ,  vel 
suspenso  validasit,  et  sufficiat  ad  veram  con- 
fessionem  faciendam.  Nam  aliqui  auctores  af- 
firmant,  ut  Palud.  in  4,  d.  17,  q.  4,  n.  26  et 
27;  et  Antonin.,|3  p.,  tit.  17,  c.  9  ;  quiin  hoc 
fundantur,  quod  per  banc  facullatem  non  da- 
tur  jurisdictio,  quia  sacerdos  ex  se  etjuredi- 
vino  illam  babet,  sed  aufertur  tantum  probi- 
bito  introducta  per  Ecclesiam  ;  unde  potius, 
inquiunt,  est  permissio,  quam  commissio.  In 
quo  certe  non  consequenter  loquuntur  ;  nam 
paulo  superius  dixerant,  per  banc  commis- 
sionem  constitui  judicem  qui  non  erat,  et  ac- 
cipere  potestatem  jurisdictionis,  quam  non 
babebat.  Quam  contradictionem  in  eis  notavit 
Navarr.  in  dict.  cap.  Placuit,  n.  95,  quam- 
vis  eorum  sententiam  quoad  hanc  partem  ap- 
probet,  dicens ,  illam  facultatem  esse  vali- 
clam,  ex  eodem  principio,  scilicet ,  quod  per 
illam  non  datur  jurisdictio,  sed  removetur 
tantum  probibitio. 

5,  Negativa  sententia  certa  judicatur.  — 
Sed  oppositum  censeo  verum,  scilicet,  illam 
facultatem  esse  nullam.  Quod  tenet  Sylves- 
ter,  verb.  Confessio,^;  Soto  in  4,  d.  18,  q.  4, 
art.  3;  Victoria,  in  Sum.,  n.  152.  Et  ratio  est 
primo,  quia  opposita  sententia  falso  nitilur 
fundamento,  quia  exvibujusfacultatis  revera 
datur  jurisdictio  sacerdoti  electo  ;  nam  ex  vi 
soliusdivini  juris  illamnon  habet;  qui  autem 
suspensum  habet  jurisdietionis  usum,non 
potest  jurisdictionem  clare.  Secundo,  etiam 
dato  illo  fundamento,  sententia  illa  est  faisa; 
quia  concessio  haec  facta  pcenitenti,  quamvis 
solum  esset  ablatio  impedimenti,  ut  ipsi  di- 
cunt ,  nibilominus  non  posset  esse  valida, 
quia  revera  est  actus  jurisdictionis ;  omnis  au- 
tem  actus  jurisdictionis  factus  ab  eo,  qui  ju- 
risdictionis  usum  non  habet,  invalidus  est, 
ut  babetur  in  cap.  1  de  Offic.  Vicarii,  lib.  6, 


XVII.  SECT.  I. 
et  est  per  se  evidens,  qnia  omnis  actus  juris- 
dictionis  cst  usus  ejus  ;  quia  ergo  caret  usu, 
u t  sic  dicam,  caret  omni  actu  ;  ergo  nullum 
potest  validum  efficere  ;  ergo  neque  illa  fa- 
cultas  valida  esse  potest.  Nam  quod  ejus 
concessio  sit  quidam  jurisdictionisusus,  ma- 
nifestum  est,  quia  ut  minimum  est  quaidam 
dispensatio  in  prohibitione  Ecclesise  non 
confitendi  alieno  confessori.  Igitur  ad  banc 
facultatem  valide  concedendam  necessaria 
est  potestas  jurisdictionis  expedita  quoad 
usum,  seu  nullo  canonico  obstaculo  impe- 
dita.  Et  heec  de  potestate. 

6.  Tertia  asserlio.  —  Non  est  necessaria 
specialis  causa,  ut  Juec  facultas  concedatur.  — 
Objcctio.  —  De  concessione  autem  ipsa  duo 
tantum  in  genere  dicere  possumus.  Primum 
est,  pendere  ex  voluntate  concedentis,  ut 
per  se  constat ;  ideoque  necessarium  esse, 
ut  talis  voluntasper  sufficientiasigna  constet; 
quantum  enim  ex  illis  constiterit,  tantum  fa- 
cultas  operabitur,  etnonamplius.  Tribus  au- 
tem  modis  intelligi  potest  hsec  facultas  con- 
cedi,  scilicet,  vel  a  jure,  vel  ex  consuetudine, 
vel  personaliter  a  Preelato  seu  pastore,  de 
quibus  sigillatim  postea  dicemus ;  nam  ia 
singulis  aliquid  speciale  occurrit ,  tam  de 
concessione  ipsa,  quam  de  modo  et  signis 
quibus  fieri  potest.  Aliud  adnotandum  est, 
ut  hsec  facultas  non  solum  valide,  sed  etiam 
licite  detur,  nullam  specialem  causam  esse 
necessariam,  sed  sufficere  pcenitentis  petitio- 
nem,  dummodo  nullumsit  morale  periculum, 
quod  tali  facultate  male  utetur,  et  in  perni- 
ciem  animse  suse.  Dices  :  omnis  dispensatio 
in  iege  requirit  aliquam  juslam  causam ;  dixi- 
mus  autem  esse  hanc  dispensationem  quam- 
clam.  Respondetur  primo,  potius  esse  conces- 
sionem  jurisdictionis,  quam  dispensationem; 
concessio  autem  jurisdictionis  potest  mere 
liberaliterfieri,  si  alioqui  ei  concedatur,  qui 
prudenter  ea  usurus  creditur.  Deinde,  etiam 
si  demus  illam  esse  dispensationem,  talis  ta- 
men  est,  ut  per  ipsam  legem  simpliciter  per- 
mittatur.  Nam  ita  prohibet  jus  confiteri  alie- 
no,  ut  in  ipso  addatur  :  Nisi  de  licentia  pro- 
prii,  ut  patet  ex  c.  Omnis  utriusque  sexus. 
Deniquetalis  est  haec  facultas,  ut  veluti  in- 
trinsece  habeatadjunctam  rationabilem  cau- 
sam(quando  aliundeexaccidenti  non  occurrit 
impedimentum),  scilicet,  ut  confessio  facilior 
et  suavior  fiat,  et  ut  tollantur  impedimenta 
qua3  ad  integritatem  ex  humana  fragilitate 
accidere  possunt,  ut  iterum  circa  casus  re- 
servatos  explicabimus. 


DISPUTAT.  XXVII.  SECT.  II. 


559 


SECTIO  II. 


Quibus  sit  a  jure  concessa  facultas  eligendi 
confessorem. 

1.  Prima  conclusio.  —  SolusPapa  ex  jure 
divino  halet  potestatem  eligendi  confessorem. 
—  Dc  duplici  jure  loqui  possuraus,  scilicet, 
diviuo  et  Ecclesiastico,  et  de  utroque  breviter 
dicemus.  Primo  ergodicendum  est,  Summum 
Pontificem  solum  habere  ex  jure  divino  fa- 
cultateni  eligendi  sibi  confessorem.  Prior 
pars  de  Pontifice  patet,  quia,  eliam  ipse  po- 
test  et  debet  confiteri,  si  conscientiam  peccati 
babeat,  quia  boc  jus  divinum  est  omnibus 
commune  ;  et  utilitas  respectu  venialium,  et 
necessitas  medii  et  consequenter  prsscepti 
respectu  mortalium,  eadem  est  in  illo,  quee  in 
ca^terisomnibus,  utinfraetiara  dicemus  agen- 
tes  de  proecepto  ;  ergo  necesse  est  ut  possit 
babere  confessorem  ;  non  est  autem  aliquis 
designatus  jure  divino,  cui  confiteri  teneatur, 
ut  per  se  constat,  neque  etiam  jure  humano  , 
quia  ipse  est  supremus  pastor  ;  ergo  necesse 
est  ut  ab  ipso  deligatur  ;  et'go  habet  ad  hoc 
potestatem;  et  non  ab  homine,  quia  non  ha- 
bet  superiorem  in  terris ;  ergo  immediate  a 
Ghristo.  Hoc  vero  argumenlo  uti  solent  maxime 
auctores,  qui  dicunt  omnes  sacerdotes  habere 
jurisdictionem  in  hoc  foro  jure  divino,  quod 
respectu  Pontificis  dicunt  manere  integrum, 
et  suee  electioni  comrnissum,  quia  prohibi  - 
tioEcclesiasticanoncomprehenditPontificem. 
Alii  vero  respondent  esse  speciale  in  hoc  ca- 
su,  quod  confessor  habeat  jurisdictionem  su- 
pra  Pontificem  Summum  immediate  ab  ipso 
Christo.  Ita  Palud.,  d.  17,  q.  3,  art.  4;  et  Ca- 
preol.,  d.  19,  ad  argum.  contra  2  conclus.  ; 
Cano  in  Relect.,  part.  5  ;  Ruard.,  art.  3. 

2.  Assertio.  —  Sed  verius  dicitur,  quod  li- 
cet  potestas  ex  parte  Pontificis  sit  a  jure  di- 
vino,  tamen  jurisdictio  etiam  in  eo  casu  trans- 
feratur  in  confessorem  medio  Pontifice.  Ita 
D.Thom.  in  4,  d.  19,  q.  1,'art.  3,  q.  2,  ubi  ait, 
Pontificem  ut  peccatorem  subjici,  ut  Vicarium 
autem  Christi  dare  jurisdictionem  supra  se- 
ipsum  in  iilo  foro.  Idemibi  Bonaventura,  art. 
3,  qusest.  2 ;  Gab.,  art.  3,  dub.  3;  Soto,  d.  18, 
q.  4,  art.  2;  Ledes.,  2,  p.  4,  q.  22,  art.  1  ;  Me- 
dina,  queest.  de  Sacerdote  alieno  absolvente 
sine  licentia  proprii,  ad  2 ;  Turrecremata,  lib. 
de  Ecclesia,  c.  8,  et  alii.  Et  patet  facile,  quia 
per  generalemeoncessionempotuit  hocfieri; 
non  est  ergo  necessarium  speciale  privilegium 
fingere.  Item,  Pontifex  concedens  generalem 


indulgentiam  lucratur  ipsam;potest  etiamipse 
dispensare  in  votis  suis,  et  in  preeceptis  posi- 
tivis,  quatenus  illura  comprehendunt;  et  hajc 
potest  committere  suo  confcssori,  quia  sunt 
actus  jurisdictionis  ;  ergo  idem  erit  de  juris- 
dictione  ad  absolvendum.  Est  autcm  discri- 
men,  quia  alios  actus  potest  exercere  per  se- 
ipsum  circa  seipsum ;  hunc  autem  minime, 
quia  distinctio  pcrsonarum  poenitentis  etcon- 
fessoris  est  de  substantia  sacramenti,  ut  con- 
stat  ex  forma  et  ex  supra  dictis  ;  sicut  non 
potestalicui  sacerdoti  concedere,  ut  seipsum 
absolvat. 

3.  Altera  veropars  exclusiva  probatur  con- 
traria  ratione  ;  quia  nullus  praeter  Pontificera 
caretinterrisproprio  pastore,  seu  judiceinboc 
foro,  ut  ex  supra  dictis  constat;  et  ideo,  slan- 
do  in  juredivino,  in  omnibus  aliis  verumha- 
bet,  quod  in  cap.  Omnis  titrmsque  sexics,  di- 
citur,  neminem  posse  confiteri,  nisi  proprio 
sacerdoti,  vel  de  licentia  ejus,  quod  ex  se- 
quenti  puncto  clarius  constabit.  Sed  qugeres  : 
unde  constat  de  hoc  speciali  privilegio,  aut 
de  divino  jure  ?  aut  ubi  estilli  datum,  si  aliis 
concessum  non  est?  Respondeo,  hanc  non 
esse  distinctam  concessionem  factam  Summo 
Pontifici,  sed  in  ipsamet  suprema  jurisdic- 
tione,  divino  jure  ipsi  data,  contineri.  Nam, 
sicut  ex  vi  illius  suprernse  jurisdictionis  po- 
test  dare  jurisdictionem  pro  aliis,  ita  et  pro 
se ;  et  sicut  potest  dare  aliis  facultatem  eli- 
gendi  confessorem,  ita  et  sibi  potest  acci- 
pere ;  sicut  ergo  singulare  in  illo  esthabere 
jurisdictionem  ex  jure  divino,  ita  etiam  ha- 
bere  facultatem  eligendi  confessorem. 

Episcoporum  facultas  ad  eligendum  confesso- 
rem  explicatur. 

4.  Secundo  dicendum  est,  Episcopos,  et 
eorum  superiores,  nec  non  etiam  inferiores 
Prcelatos  exemptos  habere  ex  jure  Ecclesias- 
tico  facultatem  eligendi  sibi  confessorem.  Ita 
habetur  in  capit.  ult.  de  Pcenit.  et  remiss. 
Nam  licet  contendat  Navarrus,  c.  27,  n.  260, 
etiam  hoc  esse  divinum  jus,  tamen  repugnat 
verbis  textus ,  quibus  Pontifex  ait  se  id  con- 
cedere,  seu  permittere,  ne  pcenitentia  difjfera- 
tur.  Soto  vero,  d.  18,  q.  4,  art.  2,  dicit, 
etiam  Episcopum  dare  potestatem  et  jurisdic- 
tionem  suo  confessori,  cum  illum  eligit.  Sed 
non  probo,  quia  Episcopus  habet  superiorem 
et  pastorem  proprium,  qui,  sicut  dat  Episco- 
po  facultatem  eligendi,  ita  confessori  electo 
dat  jurisdictionem;  unde  posset  Pontifex,  si 
vellet,  praescribere  Episcopis  alium  modum 


560 


DISPUTAT.  XXVII.  SECT.  II. 


habendi  confessores.  Atque  hsec  est  commu- 
nior  sententia,  quam  tenet  Turrecremata  in 
cap.  Quempcenitet,  de  Poenit.,  d.  1  ;  et  Palud., 
d.  17,  q.  3 ;  et  ibi  Gabr.,  q.  2,  art.  3,  dub.  2; 
Anton.,  3  p.,  tit.  17,  c.  9  ;  Sylvest.,  verb.  Con- 
fessor,  1,  §  2  et  8 ;  Angelus,  verb.  Confessio,  3 ; 
Cajet.,  verb.  Absohitio,  cap.  2.  Ad  hoc  autem 
privilegium  explicandum  nonnulla  brevia  du- 
bia  expedienda  sunt. 

5.  Primum  duMum. — Deciditur. — Primum 
dubium  est,  quid  nomine  Episcopi  in  eo  textu 
intelligendum  sit,  scilicet,  an  qui  est  conse- 
cratus  et  Episcopatum  non  habet,  ibi  com- 
prehendatur ;  vel  e  converso  qui  est  electus 
et  Episcopatum  habet,  nondum  vero  est  con- 
secratus.  Et  quidemde  electo  tantum,  certum 
est  non  comprehendi,  quia  non  est  Episcopus, 
sed  designatus  tantum  in  Episcopum  ;  unde 
adhuc  manet  subditus  eidem  proprio  sacer- 
doti,  quem  antea  habebat.  Ille  vero,  qui  jam 
est  confirmatus,  ita  ut  Episcopatum  jam  ha- 
beat,  revera  comprehenditur,  quia  [jam  est 
verus  Episcopus  ,  et  non  habet  proprium  pa- 
rochum  preeter  Pontificem.  De  illo  vero,  qui 
e  contrario  consecratus  est  Episcopus,  Epis- 
copatum  autem  non  habet,  nec  jurisdictio- 
nem,  Paludanus  dubitat,  et  inclinare  videtur 
in  partem  negantem.  Mihi  autem  videtur  il- 
lum  posse  hoc  jure  uti,  tum  quia  ille  est  vere 
et  simpliciter  Episcopus,  et  in  textu  nihil 
aliud  requiritur;  tum  etiam  quia  non  oportet 
favorem  restringere,  sed  ampliare  quantum 
proprietas  verborum  admittit.  Addo  vero,  si 
quis  Episcopus  esset  degradatus,  non  posse 
uti  hoc  privilegio,  quia  quamvis  non  privetur 
Ordine,  quia  hoc  fieri  non  potest,  privatur  ta- 
men  executione  sui  Ordinis  quantum  per  Ec- 
clesiam  potest,  et  ideo  etiam  privatur  privile- 
giis  sibi  concessis  ratione  Ordinis  vel  conse- 
crationis.  Idem  dicunt  aliqui  de  deposito,  vel 
suspenso.  Sed  sine  dubio  verum  non  est,  quia 
ille  solum  impeditur  usu  Ordinis,  vel  jurisdic- 
tionis  in  ministerio  ,  vel  officio  proprio  suse 
potestatis ;  non  privatur  autem  privilegiis 
omnibus ,  et  gratiis  Episcopis  concessis.  Et 
idem  censeo  de  deposito  tantum  verbaliter, 
quia  etiam  non  privatur  privilegio  clericali, 
vel  Episcopali  proportionaliter,  solumque  dlf- 
fert  illa  depositio  a  suspensione  generali  in 
perpetuitate,  ut  dicetur  in  sequenti  opere. 

6.  Secundum  duttum.  —  Secundum  du- 
bium  est,  quis  intelligatur  nomine  superioris 
Episcopis.  In  quo  constat  intelligi  Archiepis- 
copos,  Primates,  Patriarchas  ;  solum  de  Car- 
dinalibus  non  Episcopis  tam  jurisdictione , 


quam  consecratione  dubium  esse  solet.  Palu- 
danus  enim,  et  Soto  dicunt  illos  non  gaudere 
hoc  privilegio ,  quia  ex  vi  suse  dignitatis  ju- 
risdictionem  non  habent ;  unde  nec  vere  dici 
possunt  superiores  Episcopis.  Angelus  vero 
et  Sylvester  contrarium  docent.  Quod  mihi 
videtur  posse  satis  secure  et  probabiliter 
defendi,  quia  quamvis  non  sint  superiores  po- 
testate  seu  jurisdictione ,  tamen  jam  juxta 
communern  usum  Ecclesiee  censentur  supe- 
riores  dignitate.  Et  Pontifices,  ac  Ecclesia 
Romana  ita  de  illis  loquuntur.  Et  aliunde  fa- 
vet  ratio  privilegii,  quse  extensionem  patitur, 
quantum  verba  in  propria  significatione  ad- 
miltuiit.  Quod  vero  ad  praxim  pertinet ,  non 
multum  hoc  refert,  quia  certum  est  illos  gau- 
dere  et  uti  hoc  privilegio  eligendi  confesso- 
rem,  ut  Cajetanus  refert  in  Summa,  verbo 
Absolutio,  2,  sive  hoc  sit  ex  vi  hujus  juris, 
sive  ex  aliis  concessionibus  Pontificum  ,  sive 
ex  consuetudine. 

7.  Tertium  dubium. —  Qui  sint  Prcelati. — 
Tertium  dubiurn  est,  an  parochi  ibi  compre- 
hendantur  sub  illa  tertia  particula,  Proulati 
inferiores.  Et  ratio  dubii  esse  potest,  quia 
in  jure  interdum  dicuntur  parochi  habere 
prcelationem,  c.  Tua  nos,  de  Clerico  segro- 
tante.  Et  confirmatur  ex  illo  principio,  quia 
privilegia  exteudi  debent.  Et  itasentiunt  Syl- 
vest.  et  Angelus  cum  Panormitano.  Sed  in 
rigore  probabilius  videtur  contrarium  ;  nam 
revera  simpliciter  et  absolute  nuuquam  pa- 
rochi  dicuntur  Praelati  in  jure.  Quin  potius  in 
Clement.  Dudum,  de  Sepult.,  fit  aperte  dis- 
tinctio  inter  parochos  et  Preelatos ,  ut  ibi 
notavit  Glossa,  verb.  Pnelati.  Unde  alia  Glos- 
sa  in  cap.  Decernimus,  de  Judiciis,  dicit,  de 
ratione  Prselati  esse,  ut  habeat  aliquam  juris- 
dictionem  Ecclesiasticam  in  foro  contentioso, 
et  ad  hoc  multa  congeiit.  Adde,  parochos 
nunquam  esse  exemptos,  quod  necessarium 
est  ad  gaudendum  hoc  privilegio,  ut  patet  ex 
ipso  textu.  Si  vero  contingeret  aliquem  pa- 
rochum  esse  exemptum ,  et  immediatum 
Pontifici  Summo,  probabile  est  posse  uti  hoc 
jure,  propter  ralionem  ejus,  et  quia  verba 
possunt  aliquo  modo  accommodari ;  secus 
vero  si  non  esset  immediate  subjectus  Papoe, 
sed  alicui  Abbati  exempto,  vel  alteri  simili  ; 
nam  tunc  ille  non  est  proprie  exemptus,  sed 
proximus  superior  ejus,  scilicet,  Abbas,  vel 
alius  similis  Praelatus,  est  proprie  exemptus  ; 
et  licet  non  sit  proprie  Episcopus,  habet  ta- 
men  jurisdictionem  Episcopalem  participa- 
tam  ;  et  ideo  non  est  cur  ad  parochos  illi  sub- 


DISPUTAT.  XXVII.  SECT.  II. 


561 


joctos  lioc  extendatur  privilegium  ex  vi  hujus 
juris,  nam  de  consueludine  infra  dioam. 

8.  Quarlum  dubium. — Sohitur. — Quarlum 
dubium  est,  an  oporteat  illum  Prffilalum,  qui 
utitur  hoc  privilegio,  habere  jurisdictionem 
in  hoc  foro.  Sunt  enim  aliqui  Prselati  habentes 
jurisdictionem  Ecclesiasticam  inforo  externo, 
quamvis  non  in  foro  pcenitentise,  ut  dicuntur 
esse  quidam  archipresbyteri,  et  in  curia  Ro- 
mana  sunt  plures,  ul  auditor  camerse,  et  alii, 
de  quibusaliqui  censent  non  gauderehocpri- 
vilegio,  etiamsi  exempti  sint.  Ita  sentit  Paluda- 
nus,quod  non  probat,  nisi  quia  hi  non  viden- 
turesse  Prselatiinhocforo.  Contrarinm  tamen 
verius  existimo,  cum  Sylvestro  et  aliis,  tum 
quia  textus  simpliciterloquiturde  PrselatisEc- 
clesiae,inter  quosisti  comprehenduutur;  tum 
etiam  quia  ratio  privilegii,  scilicet,  ne  peri- 
culumimmineatanimarum,  etiamin  his  habet 
locum,  si  vere  exempti  sint ;  tum  deniqne 
quia  privilegia  non  sunt  restringenda,  nisi 
satis  constet.  Solum  notandum  est,  non  dici 
Preelatos,  nisi  cum  habent  jurisdictionem 
propriam,  id  est,  proprio  jure  seu  titulo. 
Unde  vicarii  Episcoporum,  seu  aliorum  Proe- 
latorum,  qui  solum  ex  commissione,  seu  vice 
aliorum  jurisdictione  utuntur,  non  compre- 
henduntur  sub  Prselatis,  neque  gaudent  hoc 
privilegio.  Advertendum  est  etiam,  hos  Prse- 
latos  tandiu  posse  uti  hac  facultate,  quandiu 
officium  prselationis  tenent ;  ut,  si  temporale 
sit,  tantum  pro  temporequo  durat;  si  sit  per- 
petuum,  quandiu  illud  non  renunciaverint  ; 
quia  heec  facultastantum  conceditur  Preelatis. 
Unde  si  desinunt  esse  Prtelati,  jam  non  gau- 
denl  illa.  Secus  vero  est,  si  tantum  loco  dis- 
tent  a  suoterrilorio,  quia  nihilominus  Prselati 
manent,  et  ldeo  Praslatorum  facultate  uti 
possunt. 

9.  Quintum  dubium  gnivocentur  exempti. — 
Prima  opinio. — Secunda  opinio  prolatur  . — 
Quinto  difficile  ad  explicandum  est,  qui  vo- 
centur  exempti.  Quidam  dicunt  esse  illos  Prfe- 
latos,  qui  in  hoc  foro  subjiciuntur  immediale 
soli  Summo  Pontifici.  Ita  tenet  Angelus  su- 
pra,  n.  5,  citans  Hostiensem  et  Panormita- 
num.  Et  illis  videtur  favere  ratio  decreti, 
scilicet,  ne  pro  dilatione  posnitentice  periculum 
immineat  animarum ;  quce  ratio  solum  vi- 
detur  habere  locum  in  iis  qui  immediate  sub- 
duntur  Summo  Pontifici,  quia  non  possunt 
facile  illum  adire  ;  si  vero  habeant  alium  su- 
periorem,  facile  possunt  convenire  illum,  vel 
ab  illo  confessorem  postulare.  Alii  vero  per 
exemptos  intelligunt  omnes  Prselatos,  qui  in 

XXII. 


hoc  foro  non  subdunttlr  Episcopis,  etiamsi 
habeant  alios  superiores  prseter  Papam,  quo- 
rum  exemplum  extra  religiones  fjrtasse  non 
invenietur  ;  hujusmodi  sunt  Provinciales  re- 
ligionum,  et  aliqui  supcriores  immediati,  ut 
Abbates,  et  similes,  juxta  diversum  usum  et 
jurisdictionem,  quse  illis  in  religione  conce- 
ditur.  Ita  sentiunt  Sylvester  et  Paludanus, 
quorum  sententia  mihi  placet,  solum  proplcr 
illucl  verbum  textus  :  Possint  eligere  confes- 
sorem  sine  sui  superioris  liceniia,  quod  sup- 
ponit  posse  babere  superiorem,  cujus  iicenlia 
esset  necessaria,  non  exislenle  hocprivilegio. 
10.  Alia  oijectio  diluitur.  —  Nec  dici  po- 
test,  illum  superiorem  esse  Summum  Pon- 
tilicem,  tum  quia  ipse  Pontifex  est  qui  hanc 
facultatem  concedit,  unde  repugnat,  qui  illa 
utitur,  eligere  confessorem  sine  Summi  Pon- 
tificis  licentia ;  tum  etiam  quia  loquitur  de 
superiore  lanquam  de  alio  distincto.  Dices, 
id  non  esse  consentaneum  his  quee  supra  di- 
cebamus  de  parocbo  habente  Praelatum  su- 
periorem  exemptum.  Respondeo,  esse  dissi- 
milem  rationem  ;  nam  hujusmodi  parochus 
nullo  modo  est  exemptus,  sed  solus  Prselatus 
ejus  exeraptus  est ;  Prselati  vero  religionum, 
etiamsi  inter  se  subordiuationem  habeant, 
omnes  exempti  sunt,  vel  potius  totum  cor- 
pusreligionis  adsequate  est  exemptura.  Addo 
vero,  hoc  esse  intelligendum  cum  aliqua  li- 
mitatione,  et  moderamine,  scilicet,  nisi  juxta 
specialia  privilegia,  vel  institutionem  a  Pon- 
titicibus  probatam  Prselatus  inferior  religio- 
nis  habeatconfessorem  designatum  a  suo  Prse- 
lato  superiore,  qui  jam  est  veluti  ordinarius 
judex,  et  pastor  ejus  in  hoc  foro,  quia  tunc 
nec  ratio  hujus  textus  locum  habet ;  neque 
est  verisimile  per  hoc  generale  jus  derogari 
specialia  jura  spectantia  ad  convenientem  or- 
dinem  rcligionis,  argumenlo  cap.  2  de  Pcenit. 
et  remiss.,  in  6.  Quod  multo  cerlius  erit,  si 
privilegia  religionis  post  illud  commune  jus 
concessa  vel  confirmata  sint.  Quoties  vero 
contigerit  Prselatumreligionis  non  habere  a 
superiore  confessorem  designatum,  sive  quia 
id  non  est  in  more  religionis,  sive  quia  de 
facto  contingit  ut  non  habeat,  tunc  uli  pote- 
rit  iiac  facultate.  In  quo  etiam  servare  debet, 
ut  alia  etiam  propria  jura  seu  privilegia  reli- 
gionis  custocliat,  eligendo  confessorem  intra 
ipsam  religionem,  et  non  extra,  propter  eas- 
dem  rationes.  Denique  addendum  est,  hoc 
non  esse  extendendum  ad  abbatissas,  quan- 
tumvis  exemptas,  ut  Sylvester  superius  no- 
lavit,  quia  sub  nomine  Prselatorum  in   oinni 

36 


562 


DISPUTAT.  XXVJI.  SECT.  II. 


proprietate  non  comprehenduntur,  cumjuris- 
dictionem  Ecclesiasticam  non  habeant. 

•11.  Sextum  dubium.  —  Solvitur. — Sex- 
tum  dubium  est,  an  hee.c  facultas  spiret  seu 
finiatur  uno  actu,  id  est,  antantum  detur  fa- 
cultas  eligendi  semel  unum  confessorem,  qui 
postquam  electus  est,  immutabilis  maneat. 
Et  ratio  esse  potest,  quia  in  ipsa  facultate  in 
singulari  dicitur,  ut  possit  eligere  discretum 
confessorem,  et  quia  similes  facultates  in  jure 
ita  intelligi  solent,ut  unoactu  finiantur.  Res- 
pondetur  non  determinari  uno  actu,  sed  per 
hanc  facultatem  posse,  qui  illam  habet,  suo 
arbitrio  eligere  plures  confessores,  vel  saepe 
eumdem.  Ita  Palud.  supra ;  et  Anton.,3  p., 
tit.  17,  c.  9 ;  et  Navarr.,  dict.  c.  Placuit,  n. 
166.  Et  ratio  est  clara,  quia  nisi  hoc  privile- 
gium  ita  intelligeretur,  fere  nullius  momenti 
esset,  nec  per  illud  consequeretur  Pontifex 
quod  intendit.  Item,  si  moriatur,  vel  impedi- 
tus  sit  confessor  prius  electus,  indubitatum 
est  posse  aliumloco  illius  substitui  ex  viejus- 
dem  privilegii ;  sed  privilegium  non  extendi- 
tur  propter  necessitatem  vel  impedimentum 
alterius  ;  ergo  illud  fieri  potest  ex  sola  volun- 
tate  et  arbitrio  eligentis.  Preeterea,  quia  nulla 
est  ratio  cur  prima  electio  maneat  immutabi- 
lis.  Denique  usus  etiam  hoc  confirmat.  Unde 
in  textu  in  singulari  ponitur  confessor,  quia 
electio  semper  in  particulari  fit  circa  unum 
confessorem ,  non  quia  illa  non  possit  saepius 
fieri.  Quod  si  aliquando  in  jure  nonnulla  si- 
milia  rescripta  intelligunlur  finiri  uno  actu, 
illudest,  quia  sunt  odiosa;  secus  vero  est  in 
gratiosis  privilegiis,  nisi  aliud  evidenter  con- 
stetj  aut  ex  verbis,  aut  ex  materia  subjecta. 

An  in  aliquo  casu  hdbeant  fideles  a  jure  facul- 
tatem  eligendi  confessorem. 

12.  Navar.  rejicitur. — Tertio  dicendum 
est  preater  hanc  facultatem  nullam  aliam  esse 
ipso  jure  Pontificio  datam  ad  eligendum  con- 
fessorem.  Probatio  hujus  assertionis  solum 
potest  esse  negativa,  quia  nullum  tale  jus 
invenitur.  Et  quidem  de  aliis  particularibus 
seu  privilegiatis  personis  nullum  tale  jus  ab 
auctoribus  affertur,  neque  de  hoc  invenio 
opinionum  varietatcm.  Tamen  de  omnibus 
fidelibus  pro  aliquo  casu  invenitur  quoddam 
speciale  jus  in  cap.  Placuit,  9,  qusest.  2  de 
Pcenit.,  d.  6,  ubi  multi  intelligunt  concessam 
esse  cuiiibet  fideli  facultalem  eligendi  confes- 
sorem,  si  proprius  sacerdos  sit  ignorans. 
Atque  ita  intellexerunt  illum  textum  plures 
juris  interpretes  cum  Panormitano  in  cap. 


Omnis  utriusque,  et  ex  Theologis,  Magist.,  in 
A,  d.  21,  in  Tme,  ubi  etiam  Bonavent.,  in  cx- 
posilione  litteree,  id  tenet.  Et  Richard.,  d. 
M,  art.  3,  q.  7,  ubi  Gabr.,  q.  2,  art.  3;  et 
Palud.,  queest.  3  ;  Anton.,  2  p.,  tit.  17,  c.  4  ; 
et  Adrian.,  q.  5  de  Gonfessione  ;  et  Medin., 
Cod.  de  Confess.,  q.  37  de  Licentia  curati 
confiteudi  alieno.  Navarr.  etiam  ineod.  eap. 
Placuit,  n.  150,  et  in  Sum.,  c.  9,  num.  8, 
eodem  modo  intelligit  textum  illum.  Existi- 
mat  tamen  (consequenter  ad  suam  senten- 
tiam  de  origine  hujus  jurisdictionis)  ibi  non 
concedi  facultatem  aliquam  jure  humano,  sed 
in  eo  explicari  jus  divinum  ;  nam,  cum  pro- 
pter  ineptitudinem  seu  incapacitatem  proprii 
sacerdotis  cesset  obligatio  Ecclesiastici  pree- 
cepti,  subjiciendi  se  illi  potius  quam  alteri, 
revocatur  pcenitens  ad  statum  juris  divini,  in 
quo  pra^cise  stando,  omnes,  utipsi  putat,  ha- 
bent  facultatem  eligendi  confessorem.  Sed 
procedit  ex  falso  fundamento;  et  ita  non- 
nulla  falsa  infert,  quse  postea  videbimus. 
Reliqui  ergo  auctores  speciale  privilegium 
putant  esse  ibi  concessum  jurehumano.  Quod 
etiam  admittit  Cano,  dict.  relect.,  p.  5  ;  addit 
tamen  esse  revocatum  illud  jus  per  cap. 
Omnis  utriusque  sexus.  Sed  non  recte,  quia 
cap.  Omnis  utriusque,  quoad  hanc  partem, 
non  condit  novum  jus,  sed  solum  proponit 
quod  de  jure  divino  necessarium  est,  scilicet, 
ad  confitendum  alieno ,  necessarium  esse 
licentiam  proprii ;  non  tamen  propterea  re- 
vocat  licentias  jure  humano  concessas,  "si 
quse  erant. 

13.  Ex  aliis  vero  auctoribus,  quidam  di- 
cunt,  in  eo  casu  necessarium  esse  saltem 
postulare  licentiam  a  parocho,  licet  non  obti- 
neatur.  Ita*Adrianus  et  Navarrus,ut  subditus, 
inquiunt,  in  eo  quod  potest,  impleat  decretum 
capiiuli  Omnis  utriusque  sexus.  Paludanus 
vero  negat  tunc  esse  necessarium  petere  li- 
centiam  a  parocho;  et  magis  consequenter  lo- 
quitur ,  quia  ubi  iicentia  obtenta  non  est  ne- 
cessaria,  nec  petita  ex  sola  rei  natura  requi- 
ritur;  sed  si  in  aliquibus  rebus  necessaria  est, 
illud  est,,  vel  propter  speciale  jus  positivum, 
vel  quia  ante  negatam  expresse  licentiam 
subditus  non  habet  jus  aliquid  faciendi.  In 
preesenti  vero  nullum  esx  speciale  jus  man- 
dans  postulari  hanc  licentiam.  Nam  in  cap. 
Omnis  utriusque  sexus  nullum  circa  hoc  fertur 
speciale  prseceptum  Ecclesiasticum,  secl  ex- 
plicatur  divinum  ;  ex  jure  autem  divino  nun- 
quam  est  necessarium  postulare  hanc  licen- 
tiam,  nisi  ubi  necessarium  est  ut  obtineatur. 


DISPUTAT.  XXVII.  SEGT   II.  563 

Placuit,  sirapliciter,  et     cednt  excusatio,quiaadilus  adSumraum  Pon- 


In  dicto  autem  cap 
sine  limitatione  ponitur  exceptio,  Nisi  per 
ignorantiam,  etc;  ergo  absolute  datur  poeni- 
tenti  jus  et  facultas  adeundi  alium  confesso- 
rem  ;  crgo  supposita  illa  interpretatione,  nul- 
lum  est  fundamentum  imponendi  poenitenti 
illud  onus  petendi  iicentiam. 

14.  Verus  intellectus  ad  cap.  Placuit.  — 
Instanlia. — Solvitur. —  Rursus  est  alia  diffe- 
rentia ,  quod  Navarrus  in  eo  casu  putat,  si 
propriusparochussitignorans,  non  teneri  sub- 
ditum  confiteri  Episcopo,  vel  ab  illo  faculta- 
tem  petere,  etiamsi  ad  illum  facilis  pateat 
aditus  ,  quia  cap.  Placuit ,  sirapliciter  loqui- 
tur  ,  et  restringendum  non  est ,  et  quia  hoc 
ipso  quod  parochus  est  ineptus  minister  ,  ex 
divino  jure  habet  parochianus  jus  eligendi 
aliura.  Melius  vero  Auton.,  Hostiensis  et  alii 
dicunt,  si  potest  facile  peti  licentia  confitendi 
ab  ipsoEpiscopo,necessariura  idesse,  tam  ex 
vi  juris  divini,  quam  ex  vi  illius  cap.  Placuit. 
Patet,  quia  deficiente  parocho,  ut,  verbi  gra- 
tia,  si  moriatur,  non  manent  illae  oves  sine 
aliquo  proprio  sacerdote,  sed  tunc  immediate 
subjiciuntur  suo  Episcopo  ;  ergo,  si  possunt 
illum  adire,  non  est  unde  habeant  facultatem 
ex  vi  juris  divini,  etiamsi  adraitteremus,  ante 
prohibitionem  Ecclesiee,  seu  divisionem  juris- 
dictionum  id  fieri  potuisse.  Quando  autem 
parochus  est  ignorans  seu  ineptus,  ad  sum- 
mum  se  habent  oves  ejus  tanquam  carentes 
proximo  judice  in  hoc  foro,  non  vero  tan- 
quam  omnino  carentes  proprio  pastore  ;  ergo 
semper  teuentur  licentiara  illius  postulare,  si 
possint.  Rursus  cap.  Placuit ,  non  loquitur 
specialiter  de  proprio  parocho  ,  sed  simplici- 
ter  de  sacerdote,  cui  alter  commissus  est; 
non  est  autem  commissus  tantum  parocho, 
sed  etiam  Episcopo;  ergo,  quamvis  parochus 
sit  ignorans,  adhuc  manet  integrum  jus  Epis- 
copi.  Sicut,  si  quis  haberet  duos  parochos,  et 
unus  eorum  esset  ignorans ,  non  propterea 
posset  statim  uti  facultate  eligendi  confesso- 
rem,  si  alter  parochus  esset  sufficiens.  Secus 
vero  esset,  si  uterque  parochus  esset  igno- 
rans.  Et  ita  etiam  in  proposito  casu,  si  Epis- 
copus  esset  seque  ignorans,  cessaret  obligatio 
adeundi  illum.  Statim  vero  occurrit  interro- 
gandum  ,  an  oporteat  tunc  facultatera  petcre 
a  Sumrao  Pontifice.  Ita  enim  videtur  conse- 
quenter  dicendum,  ex  vi  illius  capit.  Placuit, 
dicto  modo  intellecti ;  nam,  si  prtecise  siste- 
remus  in  jure  divino  ,  eadem  proportio  esset 
servanda,  per  se  loquendo,  ut  rationes  factse 
probant,  licet  per  accidens  fere  semper  inter- 


tificem  regulariter  difficilis  cst.  Tamen  in  hoc 
capit.  Placuit,  ipse  Summus  Pontifex  est  qui 
facultatem  concedit  eligendi  confessorem  ob 
ignorantiam  proprii ,  si  omnes  inferiores  sa- 
cerdotes  inferiores  Pontifice  sint  ignorantes  , 
et  ideo  ex  vi  illhis  concessionis  non  est  neces- 
sarius  recursus  ad  Summum  Pontificem. 

15.  Preeterea  est  alia  differentia  circa  sa- 
cerdotem  eligendum  ex  vi  illius  juris.  Nam 
quidam  dicunt,  ex  vi  illius  facultatis  non  esse 
liberum  fideli  statim  eligere  quemcunque  vo- 
luerit  sacerdotem,  etiam  idoneum,  et  nunc 
etiam  appfobatum  ab  Episcopo,  sed  oportere 
in  hoc  servare  aliquemordinera.  Nam  si  esset 
aliquis  sacerdos  habens  jurisdictionem  dele- 
gatnm  ab  ipsomet  parocho,  deberet  po3iiitens 
illi  confiteri,  si  esset  idoneus  :  vel  si  esseut 
plures  hujusmodi,  inter  eos  tantum  posset 
eligere.  Ethoccenseo  verum,  quia  illi  om- 
nes  reputantur  ut  vicarii  parochi,  et  conse- 
quenter  habent  locum  proprii  sacerdotis. 
Item,  quia,licet  parochus  sit  inhabilis  adexer- 
cendum  per  se  hoc  rnunus,  nihilominus  non 
amittit  juscommittendivices  suasalteri,neque 
adhoc  estignorans;  unde  non  est  verisimile, 
per  illud  capit.  Plaacit,  privari  parochum 
hoc  jure  ;  ergo,  si  ipse  habeat  designatos  ha- 
biles  confessores,  tenentur  oves  illos  eligere, 
et  non  alios.  Sicut  si  parochus  nondum  sit 
ordinatus  sacerdos,  et  aliquem  dignum  coad- 
jutorem  sibi  eligat,  parochiani  tenentur,  per 
se  loquendo,  illi  confiteri. 

16.  Objectio.  —  Decisio.  —  Dices  :  ergo 
hac  ratione  tenebitur  parochianus  petere  li- 
centiam  a  parocho  iguorante,  et  non  habente 
coadjutorem  idoneum,  ut,  si  velit,  designet 
determinate  aliquem  idoneum  confessorem  ; 
quia  non  tenetur  generalem  facultatem  con- 
cedere  subdito  eligendi  quem  velit ;  ergo  nec 
intelligendum  est,  hanc  facultatem  esse  jure 
concessam,  donec  constet,  illum  male  uti 
jure  suo,  non  dando  confessorem  idoneuni, 
cum  ipseignorans  sit.  Respondeo,  hoc  modo 
fieri  probabilem  opinionem  Adriani  supra 
tractatam.  Nihilominus  tamen  negatur  se- 
quela;  nam  ad  ipsum  parochum  spectat  uti 
hoc  jure  suo,  si  velit,  delegando  jurisdictio- 
nem  suam  sacerdotibus  idoneis  ;  quod  si  ex 
se  id  nonfaciat,  non  tenentur  subditi  hoc  ab 
eo  petere,  aut  extorquere,  si  vera  est  senten- 
tia,  quam  nunc  prosequimur,  quod  tunc  ex 
vi  hujus  juris  habentfacultatem  eligendi  con- 
fessorem,  quia  sibi  simpliciter  datur,  et  sine 
tali  onere. 


564  DI5PLTAT. 

47.  Additur  vero  a  quibusdam  juxta  banc 
sententiam,  licet  paroclms  non  habeal  pro- 
prium  coadjutorem,  si  sint  alii  sacerdoles 
idonei  habentes  jurisdictionem  delegatam  ab 
Episcopo  in  hujusmodi  parochiano,  aliquem 
exillis  esse  eligendum,  et  non  alium.  Quod 
etiam  censeo  consequenter  dictum  ,  quia  in 
eo  casu  tenentur  fideles  Episcopum  suum 
adire,  si  possunt,  ut  diximus;  ergo,  si  non 
possunt,  aut  si  nolunt  illum  adire,  tenentur 
accederead  judices  ab  ipso  delegatos ;  quia 
illi  tunc  etiam  gerunt  vicem  proprii.  Hinc 
rursus  additur.  si  nullus  sit  delegatus  a  paro- 
cbo,  vel  Episcopo,  sit  tamen  aliquis  habens 
jurisdictionem  delegatam  a  Papa,  ut  sunt 
nunc  religiosi,  aliquem  ex  illis  esse  necessario 
eligendum;  quod  si  nullussit  hujusmodi,  qui 
eligi  possit,  sitvero  aliquis  sacerdos  idoneus 
habensalias  jurisdiclionem  in  hoc  foro,  quam- 
vis  nonhabeat  inhuncparochianum,  illum  es- 
se  eligendum,  verbi  gratia,parochum  alterius 
Ecclesia?  poiius  quam  simpiicem  sacerdotem; 
hunc  vero  solum  eligi  posse,  quando  et  ido- 
neus  est,  et  alius  non  occurrit,  qui  jurisdic- 
tionem  habeat. 

48.  Duce  restrictiones  supra  positce  reji- 
ciuntur.  —  Aliisvero  hredufe  ultimse  restric- 
tiones  non  probantur,  et  videntur  magiscon- 
sequenter  loqui  ;  quia  non  habent  funda- 
mentum  in  dict.  c.  Placuit,  et  est  nimia  re- 
strictio  favoris  ibi  concessi,  ut  supponitur. 
Deinde  de  prima  restrictione  probatur,  quia 
ostensum  est  non  teneri  fideles  in  hoc  casu 
accedere  ad  Summum  Pontificem  ;  ergo  ea- 
dem  ratione  nontenentureligere  delegatosab 
ipso ;  nemo  enim  tenetur  accedere  ad  judi- 
cem,  qui  alterius  vices  gerit,  nisi  quateuus 
per  se  tenebatur  accedere  ad  ipsum  prin- 
cipalem  judicem,  vel  nisi  hoc  sit  speciali- 
ter  prseceplum,  quod  bic  etiam  dici  non  po- 
test.  De  secunda  vero  restrictione  patet,  quia 
juriddictio  saeerdotis,  si  non  sit  in  ipsum  pce- 
nitentem,  per  se  loquendo,  impertinens  est 
ad  hocjudicium  ;  eigo  nisi  aliquo  speciali 
jure  ponatur  illa  tanquam  conditio  necesso- 
ria  in  sacerdote  eligendo,  non  est  cur  exiga- 
tur;  hic  aulem  nullum  est  jus  postulans  ta- 
lem  conditionem;  nam  textus  absoluteloqui- 
lur  de  altero  sacerdote,  si  vera  est  expositio, 
quam  nunc  prosequimur. 

49.  An  d.  c.  Placuit,  sit  extendendum  ad 
defectus  alios  praier  ignoraniiam.  —  Opinio 
communis.  —  Opinio  Medince. —  Denique  est 
alia  diversitas  in  hae  senteniia.  Nam  dicti 
auctores  communiter  censent,  quamvis  dic- 


XXVI!.  SECT.  ir. 

tum  c.  Placuit,  expresse  solum  loquatur  de 
casu  ignorantise  sacerdotis,  extendendum  esse 
ad  alios,  in  quibus  fuerit  eadem  ratio,  ut  ca- 
sum  impotentias,  vel  malitiee  contrarice  huic 
ministerio,  utsi  soieatrevelareconfessionem, 
provocare  ad  malum,  etc,  quod  quidem  jux- 
ta  sententiam  Navarri  facillime  explicatur; 
quia,  si  illa  non  est  concessio  juris  posi- 
tivi ,  sed  interpretatio  juris  divini,  ubicun- 
que  occurrerit  eadem  ratio,  admittenda  erit 
eadem  interpretatio.  Supponendo  vero  esse 
humanam  concessionem,  solum  potest  id  sua- 
deri,  quia  cum  hic  sit  favor  et  privilegium  , 
ample  interpretandum  est ,  quantum  recta 
ratio  permiltit ;  satis  autem  est  rationi  con- 
sentaneum,  ut  si  ex  parte  sacerdotis  alius 
defectus  interveniat  a;que  impediens,  ac  igno- 
rantia,  eadem  in  illo  esse  intelligatur  juris 
dispositio,  tum  quia  valde  materialeest,  quod 
ille  defectus  sit  ignorantia,  et  magis  attenden- 
dum  est  ad  formalem  intentionem  legis;  tum 
etiam  quia  alias  nonesset  sufficienter  provi- 
sum  fidelibusj  quod  tamen  videtur  prsecipue 
intentum  in  ilio  capite,  juxta  hanc  interpre- 
tationem.  Nihilominus  Medina  supra  existi- 
mat  hanc  facultatem  restringendam  esse 
ad  casum  ignorantiae  proprii  sacerdotis , 
quia  de  illa  tantum  loquitur  ille  textus,  et 
privilegia  tantum  valent,  quantum  sonant, 
et  non  amplius ;  et  illud,  quod  ibi  con- 
cedilur,  quoddam  privilegium  est.  Imo  ad- 
dunt  aliqui,  hoc  restringendum  esse  ad  tan- 
tam  ignorantiam,  ut  ratione  illius  confessio 
facta  taJi  sacerdotifit  invalida  ;  quia  Pontifex 
solum  videtur  voluisse  subvenire  quasi  extre- 
mee  necessitati.  Sed  hsec  ultima  nimia  re- 
strictio  est,  juxta  quam  fere  nullius  mo- 
menti  esset  illa  concessio,  quia  talis  ignoran- 
tia,  vel  nulla,  vel  rarissima  est.  Item  textus 
absolute  loquitur  de  ignorantia,  et  intendit 
subvenire  conscientiis  fidelium ;  cur  ergo  non 
recte  intelligetur  de  quacunque  ignorantia, 
qua3  ineptum  reddit  sacerdotem,  ut  de  tali 
conscientia  possit  convenienter  judicare  ?  Re- 
strictio  autem  MedinaB  satis  probabilis  est^ 
quia  fundamentum  habet  in  verborum  rigore. 
20.  Communis  opinio  prooatur.  —  Nihilomi- 
nus  tamen  communior  opinio  quoad  hanc 
partem,  rejicienda  nonest;  quia,  licetverum 
sit,  hoc  jus,  seu  nrivilegium  pendere  ex  vo- 
hmtate  concedeutis,  quam  ex  verbis  ejus , 
non  ex  ratione  cognoscimus  ,  nihilominus 
etiam  verum  est,  verborum  interpretationem 
et  extensionem  ex  ratione  concedeniis  saepe 
colligL  prsesertim  quando  cognoscitur  volun- 


DISPUTAT.  X 
tas  ejus  in  omnibus  consentanea  rationi,  ut 
in  prsesenti;  et  sic  facit  illud,  quod  favores 
sunt  ampliandi.  Ilem,  in  omni  casu  impedi- 
menti  ex  malitia  sacerdotis,  aliqua  ignoran- 
tia  practica  intervenit  (juxta  illud,  Omnispra- 
vus  est  ignorans)  ratione  cujns  prave  utitur 
talis  sacerdos  ministerio  suo  ;  ergorationabi- 
liter  potest  omne  tale  impedimentum  sub 
ignorantia  comprehendi.  Gasus  autem  impo- 
tentiae  non  tam  videtur  includi  in  illo  textu  , 
qunm  supponi;  cum  enimpdstuletconsensum 
sacerdotis  extra  casum  ignorantiee,  supponit 
dari  posse,  quia  non  est  verisimile  rem  im- 
possibilem  postulare.  Sic  ergo  probabiliter 
teneri  potest  ampliatio  Glossa?,  et  commu- 
nis. 

21.  Ex  jure  divino  non  datur  facultas.  — 
Nec  ex  jure  Pontificio.  —  Tota  vero  ha?c  sen- 
tentia  supponit  traditam  interpretationem  il- 
lius  cap.  Placuit,  quamita  fuse  explicui,  quia 
probabilitate  non  caret,  potestque  secure  ad 
praxim  applicari, etmulta  obiter  dixiinusquee 
ad  alios  casus ,  et  praesertim  ad  ea  qme  dice- 
mus  sectione  quarta  possunt  esse  utilia.  Ni- 
hilominus  existimo,  juxta  veram  intelligen- 
tiam  illius  c.  Placuit,  nullam  facultatem  con- 
cedi  ipso  jure  ad  eligendum  confessorem  in 
aliquo  casu,  atque  adeo  tertiam  conclusionem 
positam  generaliter  veram  esse.  Et  imprimis 
ibi  non  dari  facultatem  ex  sola  interpretatione 
juris  divini,  satis  constat  ex  dictis  supra  con- 
tra  opinionem  Navarri,  quibus  ostendimus  ex 
vi  solius  divini  juris  nulli  esse  datam  hanc 
facultatem  nisi  soli  Summo  Pontifici.  Quod 
vero  jure  Pontificio  non  concedatur,  commu- 
nior  sententia  est  D.  Thomse  et  Scholastico- 
rum,  quos  infra  referam  sectione  quarta  ; 
nunc  breviter  probatur,  quia,  ut  supra  dixi, 
in  illo  capite  non  est  sermo  de  divisione  ju- 
risdiclionnm ,  aut  parochiarum ;  nam  hsec 
multo  ante  Urbanum  facta  est ,  semperque 
fuit  observata  in  Ecclesia,  saltem  quantnm 
ad  diversitatem  Episcopatuum,  et  quoad  hoc 
ut  presbyteri  non  possent  sine  licentia  Epi- 
scopi  confessiones  audire,  ut  ex  multis  decre- 
tis  superioribus  adductis  coustat.  Deinde  id 
probatur  ex  illis  verbis  illius  textus,  Nisi  per 
ignoranliam  illius,  cui  pcenitens  prius  confes- 
sus  esi;  supponit  ergo,  pcenitentem,  de  quo 
ibi  est  sermo,  prius  esse  confessum  alicui  sa- 
cerdoti,  et  de  illo  tantum  statuit,  ut  nulli  sa- 
cerdotum  liceat  hujusmodi  poenitentemjamcom- 
missumalteri  sacerdoti  ad pcenitentiam  admit- 
tere,  sineejus  consensu,  cui  priusse  commisil. 
Ubi  etiam  expendo  illud  relativum  recipro- 


XVII.  SECT.  II.  5Gr> 

cum,  se,  nam  ex  eo  constat  non  esse  sermo- 
ncm  de  sola  commissione  facta  pastoribus 
Ecclesiae  per  divisionern  jurisdictionum,  sed 
de  commissionc  et  subjeclione  ilia  qua  poeni- 
tens  se  actu  snbdit  sacerdoti  cum  voluntate 
illi  confitendi. 

22.  Declarantur  verba  dicti  capitis  Pla- 
cuit.  —  Preeterea  juxta  hanc  interpretationem 
optime  intelligitur  particula,  Deinceps,  quam 
etiam  ponderat  Medina  supra,  intelligens  per 
illam  significari,  ante  illud  tempus  ob  multas 
causas  solitos  fuisse  pcenitentes  proprios  cn- 
ralos  relinquere,  et  alienos  adire.  Mihi  tamen 
verisimile  non  est,  talem  fuisse  abusum  in 
Ecclesia  eo  tcmpore  ;  nam  esttam  manifestus 
error,  tanquam  contrarius  veritati  sacramen- 
ti,  ut  verisimile  non  sit  solitos  fuisse  fideles 
iilo  modo  confiteri  saltem  regulariter ,  ant 
frequenter,  ut  propterea  necessarium  fuerit 
iilam  legem  condere  ,  aut  renovare.  Prius 
enim  illa  constitutio  facta  fuerat,  ut  supra 
ostendi,  non  tam  propter  abusum,  quam  ad 
divisionem  parochiarum  faciendam  et  expli- 
candam,  ut  maxime  constatex  Dionysio  Papa 
in  c.  Ecdesias,  decimatertia,  qusest.  1.  Faci- 
lius  ergo  introduci  potuit  consuetndo,  ut  pos'- 
quam  aliquis  uni  erat  confessus,  vellet  ejus 
sententiam  mutari  quoad  pcenitentiam,  vcl 
satisfactionem  exhibendam,  aliumque  sacer- 
dotem  adire,  non  quidem  omnino  alienum, 
sed  eorum  qui  in  eadem  Ecclesia  jurisdictio- 
nem  habebant,  cuique  posset  iterum  se  com- 
mittere,  et  aliud  genus  pcenitentioe  postula- 
re,  veluti  a  priori  sententia  appellando.  Hoc 
ergo  videtur  esse  quodUrbanus  in  illo  c.  Pla- 
cuit,  fieri  prohibet,  ut  csetera  verba  quse  pon- 
deravimus  satis  declarant.  Quem  sensum  in- 
dicavit  Soto,  dist.  18,  q.  4,  art.  2,  satisque 
probabiliter  conjectat  ,  cum  Urbanus  illos 
prohibet  recipiad  poenitentiam,  loqui  de  po> 
nitentia  publica,  quae  olim  erat  in  usu,  et 
agenda  erat  juxta  preescriptum  confessoris  ; 
et  ad  hanc  mutandam  noluit  Pontifex  patere 
accessum  ad  alium  sacerdotem,  etiam  si  alias 
potuisset  esse  judex,  postquam  causa  alteri 
jam  commissa  erat. 

23.  Juxta  hanc  ergo  interpretationem  per 
illam  exceptionem,  I\Hsi  per  ignorantiam  il- 
lius,  cui  pcenitens  prius  confessus  est,  nulla 
facultas  conceditur  ad  eligendum  confesso- 
rem,  qui  jurisdictionemhabeat  in  pcenitentem 
propter  solam  ignorantiam  proprii  parochi , 
et  per  sese  est  fere  incredibile  hoc  esse  com- 
missum  jure  communi  omnibus  pcenitentibus, 
doctis  et  indoctis,  bene  vel  male  affectis  erga 


566  DISPUTAT.  XXVII.  SECT.  III. 

suos  parochos ;  neque  talis  facultas  videtur 


esse  m  usu  in  Ecclesia  ,  vel  unquam  fuisse  ; 
et  ideo  fortasse  Concilium  Lateranense  sim- 
pliciter,  et  absque  tali  exceptione  locutum 
est.  In  dicto  ergo  c.  Placuit,  solum  additur 
per  illa  verba  moderatio  queedam  illius  rigo- 
ris,  quem  lex  ibi  lata  pree  se  ferre  videbatur. 
Cum  enim  hoc  judicium  sit  maxime  volunta- 
rium  ex  parte  pcenitentis,  et  quasi  arbitra- 
rium  ex  parte  confessorisquoad  pcenitentiam 
imponendam,  arduum  videri  poterat  cogere 
poenitentem  ad  standum  judicio  et  senten- 
tiee  primi  confessoris,  ita  ut  non  possit  ab 
alio  mutari,  etiamsi  de  novo  se  illi  committat. 
24.  Nihilominustamenpropterreverentiam 
sacramenti,  et  honorem  confessoris,  et  ob  vi- 
tandam  etiam  ignaviam  poenitentium ,  pru- 
dentissime  iliud  statutum  fuit,  cum  illa  tamen 
moderatione,  quee  ex  natura  rei  videbatur 
necessaria  et  quasi  debita  poenitentibus,  Nisi 
per  ignorantiam ,  etc.  Cujus  sensum  esse 
existimo ,  id  est,  Nisi  prior  sententia  quoad 
poenitenliaminjunctam  manifestum  contineat 
errorem,  hujus  rei  judicium  non  ipsi  pceni- 
tenti,  sed  alteri  confessori  intelligimus  esse 
commissum.  Unde  exvi  illiustextus  non  pro- 
hibetnr  sacerdos  audire  confessionem  prius 
alteri  factam  ;  sed  ita  audire,  et  judicare  de 
iJla,  utmutet  poenitentiam  ab  alio  injunctam, 
nisi  manifestum  errorem  in  illa  perspiciat. 
Atqueita  cessat  illa  queestio,  an  heec  exceptio 
ignorantiee  extendenda  sit  ad  alias  causas  si- 
miles  ;  quia  juxta  hanc  intelligentiam  non 
tam  est  sermo  ibi  de  ignorantia  personse  , 
quam  de  ignorantia  seu  errore,  qui  in  illo 
facto  intercessit.  Unde  sive  ortus  fuerit  ex 
propria  ignorantia  speculativa,  ut  sic  dicam, 
sive  ex  malitia  et  errore  practico,  locum  ha- 
hetpraedicta  moderatio,  idqueoptima  ratione; 
nam  eequitas  justitiee  eeque  id  postulat  in  utro- 
que  casu,  et  nomen  ignorantise  satis  proprie 
explicatur  illo  modo,  ut  utrumque  casum  com- 
prehendat.  Et  merito  Pontifex  illa  voce  usus 
est,quia  quoties  talis  error  in  sententia  inven- 
tus  fuerit,  potius  ignorantise,  quam  malitiee 
tribuendus  est.  Quapropter,  quoad  hanc  par- 
tem  non  est  dubium,  quin  illa  lex,  hoc  modo 
intellecta,  licite  possit  a  confessoribus  in  praxi 
servari.  Quoad  alteram  vero  partem  pruhi- 
bentem  hanc  mutationem  pcenitentiae  simul 
injunctse,  postquam  pcenitentia3  publicee  ces- 
sarunt,  etiam  existimo  quodlibet  jus  posi- 
tum  in  hac  parte  cessasse.  Quid  vero  in  hoc 
confessoribus  liceat,  dicemus  infra,  agentes 
de  satisfaclione. 


SECTIO  III. 


Vtrum  aliqui  habeant  vel  habere  possint  faculta- 
tem  eligendi  confessorem  ex  sola  consuetu- 
dine. 

1 .  Ratio  dicbitandi.  —  Ratio  dubitandi  su- 
mitur  ex  cap.  2  de  Poenit.  et  rerniss.,  in  sexto, 
ubi  dicitur,  nullaconsuetudineintroduci  pos- 
se,  ut  aliquis  valeat  sibi  ehgere  confessorem 
sine  licentia  proprii  sacerdotis ;  et  supra  red- 
debamus  rationem,  quia  hoc  est  contra  jus 
divinum,  quod  nulla  consuetudine  revocari 
potest.  Atque  ita  simpliciter  tenuit  D.  Ant., 
supra,  cap.  19,  §  19. 

2.  Contraria  sententia,  quce  probatur. —  In 
contrarium  autem  esse  videtur  usus  in  mul- 
tis  casibus  ;  nam  parochi  utuntur  hac  facul- 
tate  sine  speciali  licentiaEpiscoporum,  unde, 
cum  non  habeant  a  jure,  videntur  habere 
exconsuetudine.  Idem  videtur  esse  de  sim- 
plicibus  sacerdotibus,  et  de  quibusdam  aliis 
personis  in  dignilate  constitutis.  Item  con- 
fessionem  venialium,  et  jurisdictionem  ad  il- 
lam  multi  putant  esse  sola  consuetudine  in- 
troductam.  Et  confirmatur,  quia  consuetudo 
potest  dare  jurisdictionem  juxta  c.  Cum  con- 
tingat,de  Foro  competent.,  et  sumitur  ex  c. 
Bilecti,  de  Arbitris.  Sicut  e  contrario  consue- 
tudo  aufert  jurisdictionem;  unde  aliqua  pec- 
cata  dicuntur  esse  consuetudine  reservata. 
Propter  heec  ergo  posteriorem  hanc  senlen- 
tiam  secuti  suntHostiensis,Raymundus,Alen- 
sis,  Gerson,  Guillelmus  de  Monte  Lugduno, 
quos  refertGabr.,  lectio.  3  in  canonem,  et 
ipse  admittit  hanc  sententiam  esse  magis 
piam,  et  sufficientem  ad  excusandum,  quam- 
vis  alteram  dicat  esse  tutiorem.  Hanc  eliam 
sententiam  sequiturNavarrus  in  dicto  c.  Pla- 
cuit,  n.  30  et  sequentibus;  sumitur  exCajet., 
verb.  Alsolutio,  2  ;  Soto,  dist.  18,  q.4,  art.  2. 
Et  mihi  etiam  probatur,  si  recte  explicetur. 

Assertio. 

3.  Dicendum  ergo  censeo,  ubi  constiterit 
talem  consuetudinem  introductam  esse,  et 
videntibus,  ac  tacentibus  ordinariis  pastori- 
bus  bona  fide  exerceri,  eam  suthcere,  ut  pce- 
nitentes  secure  possint  utihac  facultate,quam- 
vis  heee  non  tam  per  ipsam  consuetudinem 
detur,  quam  data  significetur.Prior  parssatis 
probatur  argumentis  secundo  locofactis.Pos- 
terior  vero  suadetur  prioribus  argumentis, 
quia  sola  consuetudo  per  se  sumpta  non  ha- 
bet  undepossit  hanc  facultatem  tribuere  ;  er- 


DISPUTAT 
go,  si  proprie  loquendum  est,  solum  cst  si- 
gnum  sufiiciens  facultatis  concessai  a  pisto- 
ribns,  et  nunquam  revocatte,  secl  quasi  per 
tacitum  consensum  perpetuo  dnrantis.  Non 
Bst  enim  verisimile  illam  consuetudinem  in- 
choatam  esse  per  confessiones  sacrilegas,  et 
reipsa  nullas ,  et  per  eas  solas  introductam 
esse  ;  hoc  enim  juri  divino  repugnat;  signum 
est  ergo  preecessisse  facultatem  aliquam,  sal- 
tem  generalem,  nunquamque  fuisse  revoca- 
tam«;  et  ita  ex  vi  talis  concessionis  quasi 
continuata?  consuetudine  fuisse  introductam. 
Nec  videtur,  moraliter  loquendo,  alio  modo 
potuisse  introduci;  quia  recurrendo  ad  ini- 
tium  consuetudinis,  interrogo,  an  qui  coepe- 
runtuti  hac  facultate,  id  fecerint  de  licentia 
sui  proprii  sacerdotis,  vel  omnino  absque  il- 
la ;  si  primum  dicatur,  non  fuit  proprie  hsec 
facultasconsuetudine  acquisita,sed  origoejus 
fuit  facultas  superioris,  quae  per  consuetudi- 
nem  conservata  est,  et  ipsa  facultas  videiur 
fuisse  causa  talis  consuetudinis  ;  si  vero  dica- 
tur  secundum,  ergo  omnis  ille  usus  juris- 
diclionis  in  principio  talis  consuetudinis  erat 
nullius  momenti,  et  contra  divinum  jus;  ergo 
per  similes  actus  non  potuit  introduci  con- 
suetudo. 

4.  Objectio.  —  Solvitur.  —  Dices,  potuisse 
in  principio  esse  abusum  ,  postea  tamen  pas- 
tores  Ecclesise  ad  majus  malum  vitandum 
tacite  consensisse.  Respondeo,  esto  id  conce- 
damus,  semper  tamen  necessarium  esse,  ut 
interveniat  aliqua  sufficiens  significatio  con- 
sensus  superiorum,  ut  ex  tunc  incipiat  haberi 
h:ec  facultas,  non  tam  vi  ipsius  consuetudinis, 
quam  virtute  volunlatis  superioris,  ad  qnam 
significandara  potest  juvare  consuetudo. 
Quod  recte  declaratur  exemplo  supra  tacto 
de  sacerdotibus  ,  qui  ex  consuetudine  solent 
eligere  confessorera  ;  nam  quia  illi  solent 
frequenter  confiteri ,  ideo  onerosum  erat  pa- 
rochis  omnes  audire,  et  ideo  facile  in  princi- 
pio  consenserunt ,  ut  inter  se  invicem  confi- 
terentur,  qui  consensus  non  revocatus,  con- 
suetudine  quasi  continuatur,  et  ipsa  consue- 
tudo  indicium  est  ejusdem  consensus ;  ad 
hunc  ergo  modum  de  aliis  consuetudinibus 
judicandum  est.  Et  potest  tandem  in  hunc 
modum  declarari  ,  quia  quamvis  jurisdictio 
dicatur  consuetudine  acquiri ,  tamen  (ut  ego 
opinor)  id  non  fit  sine  adminiculo  juris  com- 
raunis  ,  preesertim  in  jurisdictione  spirituali, 
qu£e  non  potesta  populo  manare,  sed  a  Sum- 
mo  Pontifice  ,  et  ideo  non  posset  sola  populi 
consuetudo  illam  praebere,  nisi  Ponlifices  hoc 


XXVII.  SECT.  III.  567 

declarassent ,  ad  majorem  Ecclesise  pacem, 
et  ut  certior  esse  posset  jurisdictionum  par- 
titio.  In  proesenti  autem  consuetudo  non 
dat  hanc  facultatem,  vel  jurisdictionem  i  111 
correspondentem,  adminiculo  jnris  ;  nullum 
est  enim  commune  jus,  quod  hoc  declaret, 
sed  potius  videtur  resistere  ;  ergo  non  potest 
consuetudo  per  se,  et  quasi  sua  vi  hoc  facere, 
sed  adminiculo  (ut  sic  dicam)  taciti  consen- 
sus  ,  ut  voluntatis  superiornm,  qui  cum  non 
sit  in  jure  expressus,  necesse  est,  ut  ipsamet 
consuetudine  et  circumstantiis  ejus  sufficien- 
ter  significetur. 

5.  Exflicatur  c.  Ide  Pcenit.  etrem.,  lib.  6. 
—  Objectio.  —  JSolvitur.  —  Solum  superest 
explicandum  dictum  c.  2  de  Pcenit.  etremiss., 
in  6,  ne  videatur  praedictse  resolutioni,  etiam 
in  dicto  sensu  explicatee  ,  repugnare.  Navar. 
igitur  supra,  n.  36  et  seqq.,  muitum  laborat 
in  illo  textu  exponendo.  Vera  tamen  decla- 
ratio  est,  quee  ex  dictis  colligitur  ,  quamque 
tetigit  Gabriel  loco  supra  citato,  seilicet,  con- 
suetudinem  vi  sua  non  posse  dare  hanc  fa- 
cultatem,  quod  verum  esse  concedimus  ;  inde 
tamen  non  sequitur,  non  posse  esse  signum 
facultatis  concessee,  et  perseverantis  per  con- 
sensum  tacitum.  Unde  (etiamsi  forraaliter  ad 
verba  textus  attendamus)  per  talem  consuetu- 
dinem  non  introducitur,  quod  aliquis  prceter 
sui  superioris  licentiam  confessorem  sibi  eligere 
valeat ,  qui  eum  possit  solvere,  vel  ligare ;  sed 
introducifur,  ut  aliquis  censeatur  habere  a 
suo  superiore  talem  facultatem  ,  raodo  expli- 
cato.  Dices  :  quid  ergo  speciale  declarat  ibi 
Pontifex  de  hac  facultate  ?  nam  id  commune 
est  cuicunque  legi,  quod  non  derogetur  con- 
suetudine,  nisiquatenussuperior  vidensetta- 
cens  consentire  videtur?Respondetur,  eligere 
confessorem  sine  licentia  proprii,  repugnare 
juri  divino,  et  ideo  significasse  Pontificemin 
illo  textu,  non  posse  consuetudinem  preescri- 
bere  contra  hoc  jus;  in  quo  raultum  differt 
hsec  consuetudo  a  quacunque  lege  mere  hu- 
mana. 

6.  Ex  quo  infero  (quod  magis  illam  deci- 
sionem  declarat)  facultatem  hanc  consuetu- 
dine  obtentam  talem  esse,  ut  semper  pendeat 
a  voluntate  proprii  sacerdotis,  ita  ut  non  ob- 
stante  consuetudine  ,  semper  sit  in  ejus  po- 
testate  illam  revocare,  si  velit,  quia  alias  talis 
consuetudo  formaliter  ac  directe  esset  contra 
jus  divinum  ,  quandoquidem  ex  vi  illius  pos- 
set  subditus  confessorem  eligere  ,  etiam  pro- 
prio  pastore  repugnante.  Item  consuetudo, 
hoc  modo  introducta  ,  esset  valde  onerosa 


568  DISPUTAT.  XXVII.  SECT.  IV. 

pastoribus  Ecclesiae  ,  et  contra  subjectionem     cousuetudines 


illis  debitam,  multumque  contraria  conve- 
nienti  regimini  animarum,  ut  etiam  Glossa 
circa  illum  textum  significavit  ;  consuetudo 
aulem,  quoe  hujusmodi  est,  nunquam  praeva- 
lere  potest,  aut  jus  aliquod  conferre,  c.  1  et 
c.  Cum  venerabilis,  de  Consuetudine,  et  cap. 
Cum  non  liceat,  de  Prsescript.  Posita  autem 
hac  veluli  continua  dependentia  hujus  con- 
suetudinis  a  voluntate  pastoris  ,  oplime  veri- 
ficatur  decisio  illius  capituli  secundi.  Nam, 
si  pastor  videt  et  tacet,  satis  significat  ex  suo 
consensu  habere  subditos  illam  facultatem,  et 
ita  jam  non  est  ad  eligendum  confessorem 
sine  licentia  pastoris  ;  si  vero  ipse  revocet , 
consuetudo  non  sufficiet ,  juxta  illius  texlus 
decisionem. 

7.  Ex  cujus  pastoris  noluntate  manaverit 
licec  consuetudo.  —  Advertere  autem  oportet, 
ex  cujus  pastoris  voluntate  manaverit  con- 
suetudo;  nam  ex  illius  vel  superioris  arbitrio 
revocari  poterit,  non  tamen  ab  inferiori;  ut  si 
verum  est  consuetudine  introductum  esse,  ut 
quilibet  sacerdos  absolvere  possit  a  veniali- 
bus  peccatis,  quia  illa  consuetudo,  vel  ab 
Apostolis,  vel  a  Summis  Pontificibus  originem 
duxit,  aut  confirmata  est,  ideo  sine  illorum 
consensu  revocari  non  poterit  ab  inferioribus 
Praelatis.  Consuetudo  autem,  ut  parochi  eli- 
gant  confessorem,  solum  ex  consensu  Episco- 
porum  creditur  manasse,  et  ideo  non  dubito, 
quin  possit  Episcopus  in  suo  Episcopatu  hoc 
mutare,  vel  generatim  pro  omnibus  paroehis, 
vel  speciahterpro  aliquo,prout  expedire  cen- 
suerit. 

8.  Rursus  advertere  oportet,  aliud  esse  cjn- 
suetudine  habere  facultatem  eligendi  confes- 
sorem  alienum  ,  aliud  vero  consuetudine  ac- 
quirere  jus  parochiani  in  altera  parochia,  et 
consequenter  obtinere  facultatem  confitendi 
parocho  illius  parochiae  ;  nam  hoc  posteriori 
modo  non  acquiritur  facultas  eligendi  con- 
fessorem,  sed  subjectio  ordinariain  boc  foro, 
et  ideo  non  pendet  a  voluntate  alterius  paro- 
chi,  postquam  acquisita  est,  nec  repugnat  juri 
divino,  quia  neque  est  contra  jus  divinum, 
quod  aliquis  possit  habere  simul  plures  paro- 
chos,  neque  etiam  quod,  si  illos  habeat,  possit 
eligere  quem  voluerit.  eliamalio  repugnante, 
quod  secus  est  quando  confessio  fit  alieno.  At- 
que  hsec  sunt  quae  ad  jus  in  hac  parte  perti- 
nent.  In  quibus  autem  personis,  vel  casibus 
inveniatur  tahs  consuetudo,  ad  factum  spec- 
tat,  quod  sub  scientiam  noncadit,  et  ideo  pro 
singulis  locis  et  personis  consulendae  sunt 


nam  quoe  generalius  viden- 
tur  introductse,  solum  sunt  illse  quas  obiter 
insinuavimus. 

SECTIO  IV. 

Qualis  esse  debeal  facultas  eligendi  confessorem 
ab  homine  concessa. 

\.  De  potestate  et  modo  concedendi  hanc 
facultatem,  satis  in  prima  sectione  dictum 
est  ;  quibus  autem  de  facto  concedatur,  non 
potest  a  nobis  explicari,  quia  pendet  ex  vo- 
luntate  pastorum.  Regulariter  vero  solent 
habere  hanc  facultatem  per  privilegia  perpe- 
tuareges,  et  alii  similes  principes.  Rem  in 
Hrspania  per  bullam  Cruciataa  generaliter 
concedi  soJet ;  aliquando  etiam  per  Jubilaea, 
et  similes  gratias,  in  quibus  verba  sunt  con- 
sidoranda,  et  expendenda  ad  intelligendum 
quantum  hujusmodi  facultates  se  extendant, 

Dubitatio  prima. 

2.  Prima  conclusio. — Potest  autem  circa 
has  facultates  dubitari  primo  ex  parte  mate- 
ria?,  quantum  se  extendat  haec  facullas  sim- 
pliciter  concessa  ad  eligendum  confessorem, 
an  sciiicet  se  extendat  ad  omnia  peccata,  et 
ad  sola  illa.  In  quo  primc  dicendum  est,  se  ex- 
tendere  ad  peccata  mortalia,  et  non  ad  venia- 
lia  tantum.  Probatur,  quia  proptersola  venia- 
lia  non  esset  necessaria  facultas  ;  qui  autem 
illam  petit,  aliquid  speciale  petit,  etin  eodem 
sensu  superior  illam  conccdit.  Deinde  con- 
fessio  simpliciter  dicta  non  accipitur  pro  iila 
quae  est  de  solis  venialibus.  Hoc  autem  intel- 
ligitur  per  se  ac  regulariter.  An  vero  in  ali- 
quo  casu  speciali  aliter  judicandum  sit^  sta- 
tim  dicam. 

3.  Secunda  conclusio. — Secundo,  certum 
est,  facuitatem  hanc  non  posse  excedere  po- 
testatem  coucedentis  ;  nam,  si  ipse  potest 
absolvere  a  quibusdam  peccatis  mortalibus, 
et  nou  ab  aliis,  non  potest  facultatem  dare 
extra  illos  casus,  a  quibus  ipse  potest  absol- 
vere,  quia  non  potest  ampliorem  jurisdictio- 
nem  delegare,  quam  ipse  habet. 

4.  Terlia  conclusio. — Tertio,  non  semper 
haec  facultassimpliciter  concessa  se  extendit 
ad  omnia  peccata,  in  quee  delegans  jurisdic- 
tionem  habet ;  nam,  si  alias  aliqua  peccata 
sibi  specialiter  reservavit,  non  comprehen- 
dnntursub  illa  facultate  generaliter  tantum 
concessa,  sed  oportet  hoc  in  ea  specialiter 
exprirni.  Ita  dcclaratum  cst  in  c.  Si  Episco- 
pus,  de  Pcenit.  et  remiss.,  in6,  et  ratio  reddi- 


DISPUTAT.  XXVII.  SECT.  IV. 


5G9 


tur,  quia  in  generali  concessione  illa  non  ve- 
niunt,  quoe  non  esset  quis  in  specie  verisimi- 
liter  concessurus.  Quse  ratio  iocum  habet 
elintn  in  facultate  in  jure  concessa,  verbi 
gratia,  Episcopis  ;  et  ideo  ex  vi  iliius  non  pos- 
snnt  absolvi  a  peccatis  Summo  Pontifici  re- 
servatis.  Quod  recte  notarunt  Palud.,  d.  17, 
q.  3,  et  Sylvest.,  Confessor,  1,  q.  9.  Idemque 
cum  proportione  dicendum  est  de  facullate 
persimilem  consuetndinem  obtenta.  Imo  et 
Summus  Pontifex  banc  facultatem  genera- 
tim  concedendo,  non  solum  non  intelligitur 
concedere  casus  sibi  reservatos,  verum  etiam 
nec  reservatos  Episcopis,  quia  etiam  illi  ha- 
bent  specialitatem,  ratione  cujus  non  intel- 
liguntur  compreliendi  sub  generali  clausula, 
nisi  exprimantur.  Quocl  sumitur  a  simili  ex 
Clement.  1  de  Privileg.,  et  Extravag.  Inter 
cunctas,  eodem  titulo.  quibus  in  locis  dicitur, 
quando  Pontifex  delegat  jurisdictionem  in 
hoc  foro  sub  geiierali  clausula  audiendi  con- 
fessiones,  non  concedere  jurisdictionern  ad 
absolvendum  apeccatis  reservatis  Episcopis, 
quia  non  intelligitur  derogare  juri  Episcopo- 
rum,  nisi  id  exprimat.  Satis  est  enim,  quod 
per  iiiam  clausulam  generalem  intelligatur 
concedi  ordinaria  facullas,  quam  habent  pa- 
rochi  seu  ordinarii  paslores. 

5.  Objectio. — Diluitur. — Dices :  ergo,  si  ali- 
cubi  essent  reservata  omnia  peccata  mortalia, 
et  superior  concederet  alicui  subdito  faculta- 
tem  eligendi  confessorem,  seu  contitendi  abso- 
lute  buic,  aut  illi  personee,  non  intelligeretur 
concedere  facultatem  ad  confessionem  de 
mortalibus,  sed  de  venialibus  tantum  ;  quod 
videtur  repugnare  superius  dictis.  Responde- 
tur  primo,  negando  casum;  nunquam  enim 
reservantur  secundum  Ecclesies  consuetudi- 
nem  omnia  peccata  mortalia  ;  nam  ut  mini- 
mum  non  reservantur  onmia  mere  inlerna, 
neque  etiam  omnia  externa,  ut  postea  videbi- 
mus.  Deinde,  permisso  illo  casu,  conceden- 
dum  esset  consequens;  tamen  illalicentia  su- 
perioris  non  esset  propria  facultas,  de  qua 
nunc  agimus,  sed  esset  queedam  dispensatio 
in  aliqua  regula,  vel  ordinatione  humana. 
Posita  enim  illa  reservatione,  in  rigore  hujus 
sacramenti,  et  stante  alia  universali  consue- 
tudine  Ecclesise,  non  indigeret  subditus  licen- 
tia  pastoris  ad  eligendum  sibi  confessorem. 
Nihilominus,  ut  confessio  etiam  de  venialibus 
cnm  majori  fructu  et  perfectione  fiat,  potest, 
preesertim  inter  religiosos,  statui,  nt  nemo 
etiam  de  hac  materia  voluntaria  confiteatur, 
nisi  confessori  a  superiori  designato  ;   quod 


statutum  non  aufert  ab  aliis  jurisdictionem, 
sed  ponit  modum  et  ordincm  in  usu  ejus, 
quatenus  voluntates  religiosorum,  et  regulee, 
et  voluntali  superioris  subordinatse  esse  de- 
bent.  In  hac  ergo  regula  censeretur  in  eo  casu 
dispensare  superior,  si  nihilaliud  expriineret. 
Quod  proportionate  inteliigendum  est,  posita 
quacunque  reservatione  prout  est  in  usu  ;  de 
qua  re  latius  post  disputationem  sequcnlem. 
G.  Ultima  conclusio. — Ex  vi  sui  muneris 
potest  confessortotum  commutare. — Ullimo  di- 
cendum  est,  in  hoc  puncto,  hanc  facultatem 
per  se  non  extendi  extra  absolutionem  a  pec- 
catis,  et  quse  cum  illa  connexa  sunt.  Hoc  di- 
xerim  contra  nonnullos,  qui  sentiunt,  ex  vi 
hujus  facultatis  posse  confessorem,  per  eam 
electum,  dispensare  in  votis,  aut  ea  commu- 
tare,  fortasse,  quia  boc  potest  interdum  per- 
tinere  ad  perfectam  animee  curationem,  quee 
confessori  committi  videtur.quod  non  genera- 
liter,  sed  in  particulari  de  facultate  Episcopis 
concessa  ipso  jure,  affirmat  Paludanus,  et  Syl- 
vester  supra.  Sed  neque  in  illo  particulari 
jure  aliquid  invenio,  ob  quod  in  illa  facultate 
potius  quam  in  aliis  admittendum  sit,  cum  ibi 
solum  detur  facultas  eligendi  confessorem, 
ne  poeniientia  differatur.  Neque  etiam  genera- 
liter  censeo  veram  illam  extensionem,  quia 
longe  diversaest  jurisdictio  ad  dispensandum 
in  votis,  et  ad  absolvenduma  peccatis,  neque 
una  est  cum  alia  connexa,  cum  possint  om- 
nia  peccata  iolii  manente  voto  ;  nec  pertinet 
ad  munus  confessoris  curare  pcenitentem  tol- 
lendo  obligationes,  sed  ad  observandas  illas 
eum  juvando  ;  alias  etiam  in  prseceptis  pos- 
set  cum  illo  dispensare.  Igilur  ex  vi  hujus  fa- 
cultatis  nulia  datur  jurisdictio  acl  dispensan- 
dum.  Quia  vero  interdum  commulatio  fieri 
potest  sine  speciali  jurisdictione,  quando  est 
eequalis  et  pura,  ideo  confessor  potest  id  fa- 
cere  ex  vi  sui  muneris,  absque  ulla  nova  ex- 
tensione  hujus  facuitatis.  In  absolutione  au- 
tem  a  censuris  major  difficultas  est,  an  con- 
sequenter  concedatur  per  hanc  facultatem,  de 
qua  re  dicemus  in  materia  de  Censuris  ;  ad 
minimum  enim  extendi  potest  ad  absolutio- 
nem  ab  excommunicatione  majori,  quatenus 
ejus  absolutio  necessaria  estad  absolutionem 
a  peccatis,  argumento  c.  Nuper,  de  Sentent. 
excommun.  Geetera  vero  cum  non  sint  ita 
connexa,  majorem  dubitationem  habent,  de 
qua  suo  loco. 

Dubitatio  secunda. 
7.  Aji  hec  facultas  finiatur  per  unum  ac- 


570 

ium.  — Dulitationi  respondetur 
circa  durationem  hujus  facultatis  dubitari  so- 
let,  an  finiatur  per  unum  actum,  id  est,  per 
electionem  unius  confessoris.  Quod  tractant 
Palud.,  dict.  q.  3  ;  et  Sylvester,  verb.  Confes- 
sor,  1,  q.  7;  et  Navarrus  in  dict.  c.  Placuit,  n. 
1 67,  qui  absolute  defmiunt  non  finiri.  Adver- 
tendum  vero  est,  hanc  facullatem  interdum 
expresse  dari  solum  ad  semelfaciendam  con- 
fessionetn  de  peccatis,  cui  poenitens  voluerit, 
et  tunc  clarum  est  facultatem  finiri  per  unum 
aclum  ;  oportet  tamen  illum  essecompletum, 
quia  nec  privilegium  extenditur  ultra  id,  quod 
in  ipso  exprimitur,  neque  etiam  finitur  ante 
completum  usum  ejus.  Unde  in  prsesenti,  si 
quis,  verbi  gratia,  virtute  Jubilaei  eligit  con~ 
fessorem,  cui  confiteri  ccepit,  vel  etiam  inte- 
gre  confessus  est,  non  est  tamen  absolutio- 
nem  consecutus,  vel  casu  aliquo,  vel  quia 
confessor  ei  absolutionem  denegavit,  nihilo- 
minus  potest  alium  confessorem  eligere, 
quia  prior  actus  non  fuit  consummatus,  et 
quia  illa  facultas  ad  hoc  praecipue  conceditur, 
ut  absolutio  obtineatur  ;  et  ideo  prima  elec- 
tio,  quse  ad  absolutionem  non  pervenit,  tan- 
quam  nulla  reputatur ;  ac  proinde  potest  alius 
confessor  eligi,  dummodo  id  fiat  intra  tempus 
in  privilegio  preescriptum,  si  fortasse  in  ipso 
limitatur.  Atque  eadem  proportione  judican- 
dum  est  de  hac  facultate,  quando  expresse 
ad  certurn  numerum  confessionum,  aut  per- 
sonarum,  vel  ad  limitatum  tempus  concedi- 
tur.  Quando  vero  datur  indefinite,  et  sine  ali- 
qua  limitatione,  clarum  est  non  finiri  uno 
actu,  neque  electionem  factam  de  uno  confes- 
sore  esse  immutabilem,  sed  posse  fieri  nunc 
uni,  postea  alteri,  pro  arbitrio  ejus  cui  facul- 
tas  data  est,  ut  in  simili  dictum  est  supra  de 
privilegio  a  jure  concesso  ;  est  enim  eadem 
utrobique  ratio. 


Dulitatio  tertia. 

8.  Prima  sententia. —  Secunda  sententia.— 
Statini  vero  insurgit  dubitatio  tertia,  an  sal- 
tem  hsec  facultascessetetfiniaturpermorteui 
concedentis.  In  qua  esedem  sunt  opiniones  , 
quse  in  simili  dubio  de  jurisdictione  delegata 
supra  tractatse  sunt ;  idemque  judicium  de 
illis  ferendum  videtur.  Paludanus  ergo,  d. 
17,  q.  4,  et  Sylvester ,  verb.  Confessor,  1, 
q.  7,  ipso  facto  putant  hoc  privilegium  extin- 
gui  per  mortem  concedentis ,  nisi  actus  con- 
fessionis  inchoatus  sit;  quia  virtute  continet 
delegationem  jurisdictionis,  quse  per  mortem 
delegantis  amittitur,  quando  res  est  integra. 


DISPUTAT.  XXVII.  SECT.  IV. 

—  Secundo  Iclem  ex  parte  tenet  Cordub.,  lib.  5  de  In- 
duig.,  q.  36.  Oppositam  vero  sententiam  te- 
net  Navarrus  in  dict.  c.  Placuit,  n.  35,  et 
num.  161,  ex  alio  principio,  quod  hsec  facul- 
tas  non  tanquam  delegatio,  sed  tanquam  gra- 
tia  judicanda  est;  gratia  autem  non  cessat 
per  mortem  concedentis,  quamvis  res  sit  in- 
tegra.  Et  confirmari  potest  a  simili ;  nam  fa- 
cultas,  seu  litterse  dimissoriee  concessse  a  pro- 
prio  Episcopo  ad  suscipiendosOrdines  a  quo- 
libet  alio,  non  amittunt  vim  suam  per  mor- 
tem  concedentis.  Similiter  licentia  faciendi 
sacrum ,  verbi  gratia ,  in  aliquo  privato  ora- 
torio,  durat  post  mortem  concedentis  ;  idem- 
que  est  in  similibus  gratiis  ;  idem  ergo  erit  in 
prsesenti  facultate,  quia  eliam  est  gratia  quse- 
dam ,  cui  non  repugnat  hoc  modo  et  sensu 
dari,  ut,  scilicet,  duret  quamdiu  non  fuerit 
revocata,  neque  ab  ipso  concedente,  neque  a 
successore,  qui  tanquam  unus  ratione  mune- 
ris  reputantur.  Quando  autem  verba  faculta- 
tis  absolute  et  sine  limitatione  proferuntur, 
prse  se  ferunt  concedi  cum  hac  permanentia 
et  quasi  perpetuitate  ;  non  est  ergo  cur  a  no- 
bis  limitentur. 

9.  Secunda  sententia  probatur.  —  Atque 
hsec  sententia  mihi  magis  probatur  ,  est 
enim  favorabilior ,  et  satis  rationi  consenta- 
nea.  Et  quoniam  de  potestate  conceclentis 
mihi  non  est  dubium,  et  factuin  pendet  ex 
voluntate ,  quse  ex  forma  concessionis  colli- 
genda  est ,  ideo  adverto  variis  modis  seu  for- 
mis  posse  hanc  facultatem  fieri  ,  sicut  alias. 
Primo,  si  concedatur  facuitas  cum  hac  adjec- 
tione,  usque  ad  leneplacitum  nostrum  ;  et  talis 
adjectio  censetur  esse  limitans  licentiam  ad 
personam  concedentis  ,  ideoque  extingui  per 
mortem  ejus,  quia  beneplacitum  personse  ab 
illa  pendet.  Quse  est  communis  sententia  ju- 
risperitorum  in  jure  fundata,  ut  latius  videbi- 
mus  tractando  de  Censuris.  Aliquando  vero 
fit  concessio  cum  hoc  addito  ,  usque  ad  hene- 
placitum  nostra?  sedls  ;  et  tunc  sine  dubio  non 
cessat  per  mortem  concedentis ,  quia  sedes 
non  moritur,  sed  perpetua  est.  Interdum  vero 
fit  concessio  simpliciter  absque  ulio  addito, 
per  verba  quae  vel  expresse  indicant  perpe- 
tuitatem,  vel  saltem  illam  non  excludunt,  sed 
admittunt;  et  tunc  etiam  judicandum  estfa- 
cultatem  non  extingui  per  mortem  conceden- 
tis ,  sed  concessam  esse  usque  ad  beneplaci- 
tum  sedis ,  quia  est  favorabilis  concessio,  et 
favores  ample  intelligendi  sunt ;  et  quia  alia 
jura  indicant,  gratiam  non  extingui  per  mor- 
tem  concedentis  ;  quod  intelligendum  est  , 


D13I'UTAT.  XXVII.  SEGT.  IV. 
quoties  in  ipsamet  gratia  expresse  non  poni-    delegata 


571 


tur  talis  liraitatio. 

10.  Objectio.  —  Objectioni  satisfit.  —  In- 
stantice  occurritur.  —  Sed  objiciet  aliquis  , 
narn  habet  hoc  specialemdifficultatemin  hac 
gratia,  quse  simul  includit  concessionem  ju- 
risdictionis;  ha?c  enim  non  datur  sacerdoli 
eligendo  perhanc  facultatem,  donec  actu  de- 
signetur,  et  eligatur  a  pcenitente ;  tunc  au- 
tem  non  dalur  ab  ipsomet  pcenitente,  ut  ex 
superioribus  constat ,  sed  danda  est  ab  ipso- 
met  qui  facultatem  concessit ;  ab  illo  autem 
dari  non  potest,  quia  vel  jurisdictionem  jam 
non  habet,  vcl  omnino  jam  non  est;  neque 
etiam  datur  a  successore,  quia  ipse  non  dedit 
facultatem.  Ad  hoc  responderi  potest  primo, 
dari  a  successore  ,  quatenus  non  revocando 
facultatem,  virtute  seu  tacite  illam  ratam  ha- 
bet,  sive  hic  tacitus  consensns  ex  consuetu- 
dine,  rationabilique  interpretatione  habea- 
tur,  sive  etiam  ex  interpretatione  juris.  Di- 
ces  :  quid  si  pro  aliquo  tempore  nullus  suc- 
cedat  ?  Respondetur  ,  nunquam  deesse ,  qui 
jurisdictionem  vel  administrationem  obtineat 
loco  defuncti,  quantum  ad  hunc  actum  effi- 
ciendum  satis  est ;  ut  jurisdictio  Episcopi  de- 
volvitur  adCapitulum,  et  sic  de  aliis.  Secun- 
do  dicitur,  jurisdictionem  dari  virtute  prioris 
concessionis ,  atque  adeo  dari  ab  eo  qui  fa- 
cultatem  dedit,  cujus  virtus  manet  moraliter 
in  ipso  privilegio  seu  gratia  dicto  modo  con- 
cessa;  quod  manifeste  patet  in  hac  facultate 
ipso  jure  ctata,  quse  perpetua  est,  etipso  jure 
datur  jurisdictio  sacerdoti  sic  electo  ,  qua3 
merito  dici  potest-  manare  ab  ipso  auctore 
juris.  Et  similiter  hsec  facultas  data  per  bul- 
lam  Cruciatas  durat  post  mortem  Pontificis, 
qui  bullam  concessit,  et  per  virtutem  in  illa 
relictam  dici  potesl  jurisdictionem  conferre. 
Et  ratio  est,  quia  concedens  hanc  facultatern, 
ex  tunc  transtert  jurisdictionem  in  aliuin,, 
quantum  est  ex  efficacia  voluntatis,  quam 
tunc  habet,  qua3,  non  retractata,  semper  suf- 
ficit  absque  nova  voluntate;  solum  deest  ap- 
plicatio  quasi  materialis  ad  talem  personam, 
quee  sufficienter  fieri  potest  virtute  juris  aut 
privilegii  permanentis. 

Quarta  dubitatio. 

\  1 .  Varii  casus  in  quibus  prwsumptio  suf- 
ficere  videtur.  —  Primus.  —  Secundus.  —  Ter- 
tius.  —  Quartus.—  Quarto  dubitari  potest,  an 
sufficiat  aliquando  hoec  facultas  interpretativa 
seu  prsesumpta.  Quod  dubium  coincidere  po- 
test  cum  alio  supra  tractato  de  jurisdictione 


an  illius  ratihabitio  sufficiat.  Hic 
vero  non  agimus  de  propria ratihabitione,  quEe 
respicit  futurum,  sed  de  prarsumptione  vo- 
luntatis  interpretativre ,  quas  de  prassenti  ha- 
beri  potest.  Sunt  enim  varii  casus  in  quibus 
videtur  prsesumptio  ha3C  sufficere.  Primus  est, 
si  parochus ,  verbi  gratia,  a  parochia  discc- 
dat ,  et  pro  aliquo  notabili  tempore  absens 
fiat,  nullo  vicario  relicto;  nam  tunc  videtur 
virtute  et  implicite  facere  ovibus  facultatem 
confitendi  cui  voluerint;  quia  non  est  verisi- 
mile  illas  relinquere  sine  ullo  remedio  ad  sus- 
cipiendum  hoc  sacramentura  adeo  necessa- 
riura ;  et  hanc  vocamus  interpretativam  seu 
pra?sumptam  voluntatem.  Et  confirmari  hoc 
potest,  quia  ob  similem  causam  diximus  in 
superioribus ,  parochianum  peregrinantem  a 
parochia  sua  ,  posse  confiteri  alteri  parocho 
propter  distantiam  proprii,  absque  alia  facul- 
tate  expressa ,  quia  sufficit  interpretativa, 
propter  necessitatem  hujus  sacramenti ;  ergo 
idem  e  converso  propter  similitudinem  ra- 
tionis.  Secundus  casus  est,  si  parochus  mo- 
riatur,  vel  ita  repente  a?grotet,  ut  non  pcssit 
facultatem  dare;  tunc  enim  quandiu  Episco- 
pus  conveniri  non  potest,  neque  ipse  vica- 
rfum  loco  parochi  substituit,  merito  pra^su- 
mitur  concedere  facultatem  illis  subditis,  ut 
confiteantur  cui  voluerint,  propter  eamdem 
causam.  Tertius  casus  est,  quando  subditus 
vult  confiteri  parocho,  et  ab  eo  petit,  ipse  au- 
tem  negat,  vel  quia  non  potest,  vel  quia  non 
vult  confessionem  audire;  tunc  enim  hoc  ipso 
prasumitur  facultatem  concedere  confitcndi 
alii,  quia  non  est  verisimile  velle  privare  sub- 
ditum  hoc  sacramento,  maxime  quando  in 
hoc  peccaret  et  injustitiam  committeret. 
Quartus  casus  est,  quando  pcenitens  habet 
rationabilem  causam  non  confitendi  ipsi  pa- 
rocho  ,  et  scit  talem  causam  esse  notam  ipsi 
parocho;  nam  tunc  parochus  tenetur  faculta- 
tem  dare,  et  ideo  merito  praesumitur  eam 
dare.  Est  vulgare  exemplum  de  femina,  qua3 
cum  suo  proprio  parocho  peccavit ;  nam  hoc 
ipso  censetur  posse  alteri  confiteri  ex  pra?- 
sumpta  facultate  ejusdem  parochi. 

12.  An  sufficiat  facultas  petita  et  non  ob- 
tenta.  —  Cum  hac  dubitatione  conjuncta  est 
alia,  utrum  scilicet  sufficiat  hrec  facultas  pe- 
tita,  quamvis  non  sit  obtenta;  in  multis  enim 
casibus  videtur  necessario  hoc  dicendum , 
alias  manebunt  pcenitentes  sine  remedio  ex 
sola  iniquitate  proprii  sacerdotis,  quod  non 
videtur  admittendum.  Primum  exemplum  est, 
quando  ipse  parochus  nec  vult  confessionem 


572 


DISPUTAT.  XXVll.  SECT.  IV 


subditi  audire,  neque  ei  facultatem  dare ,  ut 
alteri  confiteatur;  tunc  enim  manifesta  est  vis 
et  nocumentum  subditi.  Secundum  exem- 
plum  est,  si  ipse  parochus  sit  ignorantissi- 
mus,  aut  scandalum  prsebeat  poenitenti  in 
fide,  vel  in  moribus,  aut  sigillum  non  servet, 
aut  simile  impedimentum  habeat  satis  notum 
pcenitenti,  qui  facultatem  petit ,  et  obtinere 
ab  eo  non  potest.  Tertium  exemplum  est,  si 
ex  parte  poenitentis  sit  ingens  verecundia, 
quae  interdum  tantam  inducit  difficultatem, 
ut  moralis  impossibilitas  existimetur;  nam 
tunc  etiam  injuste  negatur  facultas;  non  est 
autem  cogendus  pcenitens,  aut  rem  moraliler 
impossibilem  facere,  aut  hoc  sacramento  pri- 
vari.  Quarto  denique  idem  erit,  quoties  haec 
facultas  juste  petitur  et  injuste  negatur,  quia 
semper  procedit  et  applicari  polest  ratio  facta. 
13.  Quormndam  opinio. — Propler  hos  ct  si- 
miles  eventus  nonnulli  auctores  absolute  di- 
cunt  posse  aliquando  subditum  confiteri  alie- 
no  sine  licenlia  proprii,  ut  aliqui  sumunt  ex 
D.  Thoma,  et  Bonaventura  in  i,  d.  21,  in  ex- 
positione  litterse,  in  fine,  ubi  quinque  casus 
numerant,  ex  quibus  quatuor  non  pertinent 
ad  rem  praesentem.  Primus  est  de  vagabun- 
dis,  de  quibus  jam  supra  diximus  non  ha- 
bere  talem  facultatem,  sed  suo  modo  habere 
sacerdotem  proprium,  cui  tenentur  confiteri, 
quamvis,  quia  facile  illum  mutant,  et  suo  ar- 
bitrio  habitationem  eligunt,  videantur  per- 
inde  se  habere,  ac  si  suo  arbitrio  eligerent 
confessorem  ;  re  tamen  vera  ex  vi  sui  status 
nunquam  possunt  confiteri  alieno  sine  li- 
centia  proprii.  Secundus  casus  est,  si  mutavit 
domicilium  ;  sed  tunc  etiam  jam  non  fit  con- 
fessio  alieno  sine  licenlia  proprii,  sed  iile, 
qni  erat  proprius,  desinit  esse  talis,  et  alius 
acquiritur,  cujus  licentia  jam  desideratur, 
non  allerius.  Tertius  casus  est,  si  in  aliena 
parochia  peccavit  ;  sed  hoc  non  est  verum, 
per  se  loquendo,  quantum  ad  hoc  forum,  ut 
supra  ostendi.  Unde  D.  Thomas  non  videtur 
ponere  hos  casus  ex  propria  sententia,  nec 
examinat  illos,  sed  solum  ait,  quinque  casus 
ponuntur,  et  simpliciter  refert  illos.  Quintus 
casus  est  de  articulo  necessitatis,  de  quojam 
egimus  :  quia  in  eo  non  proprie  datur  facul- 
tas  libera  poeDitenti  ;  si  enim  potest  proprio 
sacerdoti  confiteti,  debet  id  facere  ;  sed  ipsis 
sacerdotibusdataest  facullasproillo  articulo, 
quando  vera  est  necessitas.  Unde,  si  sint 
plures  sacerdotes  eequales,  potest  poenitens 
eligere  quem  voluerit,  non  tam  propter  fa- 
cultatem  et  privilegium  de  quo  nunc  agi- 


mns,  quam  propter  plnralitatcm  sacerdotum 
habentium  jurisdictionem;  sicut  habens  plu- 
res  parochos,  potest  eiigere  quem  maluerit. 
Solus  ergo  quartus  casus  ad  rem  pra^sentem 
pertinet,  in  quo  D.  Thomas  solum  ait,  pro- 
pter  malitiam  sacerdotis ;  Bonaventura  vero 
addit ,  propter  ignorantiam ,  tel  malitiam, 
quia,  vel  revelat  confessionem,vel  sollicitat  ad 
malum.  Et  in  his  casibus  Bonavenlura  solum 
ait,  licentiam  petitam  haberi  pro  oblenta. 
D.  Thomas  vero  ait,  in  eis  licere  confiteri 
alii,  quam  proprio  sacerdoti,  sine  ejus  li- 
centia.  Et  hoc  modo  loquitur  etiam  Paludan., 
d.  17,  q.  3,  art.  3,  qui  preedictis  casibus  alios 
tresaddit;  sextus  est  de  peregrinis,  et  scpti- 
mus  de  scholaribus,  qui  majori  ratione  a 
preesenti  queestione  excluduntur,  quam  va- 
gabundi  ;  oclavus  est  de  ratihabitione,  de 
quo  supra  dictum  est,  et  statim  aliquid  ad- 
demus. 

14.  Supraposita  opinio  rejicitur.  —  Objec- 
tioni  occurritur. — Hic  ergo  loquendi  modus, 
quod  liceat  aliquando  confiteri  alieno  sine 
Jicentia  proprii,  formaliter  et  in  rigore  ad- 
raitti  non  potest,  omnem  proprium  compre- 
hendo,  sive  proximum,  sive  remotum,  quia 
contraria  regula  statuitur  in  c.  Omnis  utrius- 
que  sexus.  Nec  dici  potest  illud  esse  intelli- 
gendum  regulariter  et  ordinarie,  in  casibus 
autem  extraordinariis  admittendas  esse  ex- 
ceptiones  ;  hoc,  inquam,  dici  non  potest, 
quia  quod  minister  hujus  sacramenti  habere 
debeat  jurisdictionem  ordinariam,  vel  dele- 
gatam,  non  regulariter  tantum  necessarium 
est,  sed  infallibiliter  et  sine  ulla  exceptione, 
ut  constat  ex  Concilio  Tridentino  et  aliis  su- 
perius  citatis  ;  si  autem  confessio  in  aliquo 
casu  fieret  alieno  sine  licentia  proprii,  ille 
nec  jurisdictionem  ordinariam  haberet,  quia 
supponitur  esse  alienus,  nec  delegatam,  quia 
si  non  habet  licentiam  alicujus  proprii,  a 
nullo  potest  habere  jurisdictionem  delega- 
tam  ;  unde  enim  illam  haberet  ?  Quocirca, 
quando  aliqui  auctores  graves  dicunt,  posse 
aliquando  fieri  confessionem  alieno  sine  li- 
centia  proprii ,  vel  non  excludunt  omnem 
proprium,  sed  tantum  proximum,  scilicet 
parochum,  vel  non  excludunlomnem  modum 
licentire,  sed  expressum ,  et  personalem  (ut 
sic  dicam);  dicunt  enim  fieri  sine  licentia  pro- 
prii,  quod  fit  sine  licentia  expressa,  quamvis 
interveniat  tacita,  vel  quod  fit  sine  licentia 
hominis,  ex  licenlia  juris. 

15.  Alia  opinio. — Dicunt  igitur  alii  aucto- 
res,  suflicere  aliquan.lo,  ut  haec  facultas  sit 


DISPUTAT    X 
prsesumpta  tantum,  quamvis  11011  sitactu  ex- 
hibita,   seu  declarata.  Ita  loquitur  Medina, 
dicio    Cod.,  q.   de   Multipiici  Jicentia  alieno 
confitendi ;  et  idem    a  fortiori    dicent ,   qui 
putantsuflicere  ratihabitionem.  Et  idem  sen- 
tiunt  Richard.  in   4,  d.    18,  art.  2,  q.   3,  et 
Sylvest.,  verb.  Confessor,\,  q.  18,  specialiter 
in  tertio  casu  supra  posito,  quando  proprius 
non  vult  audire  subditum  pcenitentem.   Alii 
vero  dicunt  in  aliquibus  casibus  sufficere  li- 
centiam  petitam,  etiamsi  non  sitobtenta.  Ita 
loquitur  Bonavent.  supra,  et  Richard.,  d.  17, 
art.  3,  q.  7  ;    et  Adrian.,  q.  5  de  Confess., 
dub.  3  et  8,  citans  Panormit.   et  alios  in  c. 
Omnis  utriusque  sexus  ;  et  idem  sentit  Palud., 
d.  17,  q.  3,  n.  19  ;  et  Gabr.  ibi,  q.  2,  art.  3, 
dub.  4;  Antonin.,  3  p.,tit.  17,  c.  4  ;  Angelus, 
verb.  Confessio,  3,  num.  15;  Sylvest.,  verb. 
Confessor,  1,  q.  6;  Armilla,  verb.  Absolulio, 
nurn.  18;   et  Navarr.  in  dict.    c.  Placuit,  n. 
138  et  seqq.  Qui  omnes  fundantur  in  hoc, 
quod  in  illis  casibus  datur  licentia   a  jure, 
quamvis  a  proprio  parocho  non  obtineatur. 
Unde,  secluso   jure  positivo,    non   sentiunt 
dicti  auctores  posse  sufficere  licentiam  peti- 
tam  et  non  obtentam.  Posset  autem  aliquis 
opinari,   in  casibus  prsesertim  supra  positis 
secundo  loco,  sufficere  ipsum  jus  divinum,  et 
quasi  naturale,  supposita  institutione  ;  quia, 
cum  subdilus  injuste  tunc  suo  jure  privetur, 
ipsum   naturale  jus   concedit  ei   facnltatem 
tuendi  jus  suum^  vel  subveniendi  suee  neces- 
sitati, 

Prima  assertio. 

16.  Quando  suffkiat  facultatem  esse  prce- 
sumptam. — DifTerentia  inter  hanc  facidtatem 
et  quamcunque  aliam. — Nihilominus  dicen- 
dum  censeo  primo,  nunquam  sufficere  facul- 
tatem  hanc  esse  praesumptam,  nisi  prsesum- 
ptio  fundetur  in  aliquibus  signis,  quse  suffi- 
cienter  ac  moraliter  indicent  prsesentem  vo- 
luntatem  superioris  concedendi  hanc  facul- 
tafem.  Haec  sententia  sumitur  ex  Palud., 
Gabr.,  Anton.  et  Adriano,  locis  citatis,  et 
Henric,  Quodlib.  \,  q.  30,  31  et  32,  et  Ca- 
preol.  in  4,  dist.  19,  ad  argum.  cont.  3  con- 
clus.;  Victoria,  Soto,  et  aliis  supra  citatis,  ne- 
gantibus  ratihabitionem  sufficere  ad  lumc 
jurisdictionem,  nisi  de  preesenti;  est  euim 
eadem  ratio  de  jurisdictione  et  de  hac  facul- 
tate,  quia  hsec  facultas  involvit  delegationem 
jurisdictionis.  Et  perinde  etiam  est  uti  no- 
mine  prsesumplionis  ac  ralihabilionis  ;  nam 
prsesumptio  nihil  aliud  est  quam  existimatio 


XVII.  SECT.  IV.  573 

qucedam  de   voluntate  superioris  suffieiente 
ad  concedendam  hanc  facultatem ;  aut  ergo 
existimatio   illa   est   tantum   de  beneplacito 
futuio  superioris,   quod  nimirum  approbabit 
factum,  etc,  aut  est   de  prsesenti  voluntate, 
per  quam  concedit  facultatem.   Priori    modo 
non  potest>ufficere  prsesumpta  facnltas,  quia 
non   sufficit  ad   dandam  jurisdictionem   de 
praesenti,  sine  qua  prsesens  absolutio  et  con- 
fessio  nulla  est,  nec  potest  rata  fieri  propter 
beneplacitum  postea  subsecutum;  quse  om- 
nia  satis   constant  ex  supradictis.  Unde  est 
magna   differentia  inter  hauc  facultatem,  et 
quamcunque  aliam,  quae  solum  requiritur  ad 
operandum  sine   culpa  ;  nam   in   aliis  ssepe 
potest  sufficere  licentia  prsesumpta,  quando 
major  haberi  non  potest,  quia  per  epiikeiam 
sa-.pe  excusatur    homo  ab   obligatione  legis. 
At  vero  ad  concedendam  novam   jurisdictio- 
nem,  illa  prsesumptio  non    sufficit,  quia  ju- 
risdictio  non  delegatur  sine  actu  positivo  vo- 
luntatis  delegantis;  hsec  autem  prsesumplio 
neque  supponit,  neque  indicat  talem  actum. 
17.  At  vero  secus  erit  si  prsesumptio  sit  de 
actu  prsesenti;  tunc  autem  necesse  est,  ut 
talis  prsesumptio  fundetur  in  aliquibus  signis 
moraliter  sutficientibus  ad  ostendendam  ta- 
lem  voluntatem,  et  ita  illa   facultas  non  est 
tantum  prsesumpta,  sed  data,  quamvis  forlas- 
se  non  fuerit  data  per  signa  adeo  expressa, 
sicut  dari  posset;  quod  si  hac  ratione  dicatur 
prsesumpta,estqueestio  de  nomine;tamen,quia 
vox  in  rigore  hoc  non  significat,  et  potest  esse 
occasio  erroris,  ideo  non  est  ita  loquendum 
sine  sufficienti  declaratione.  Quando  autem 
indicia  hujus  facultatis  sint  sufficientia,  si 
alioqui  non  haheru  expressam  significationem 
voluntatis  superioris,  est  quidem  difficile  ad 
explicandum,  et  vix  potest  hoc  admitti,  nisi 
ubi  consuetudo  declarat  tacitum   superioris 
consensum,utin  superioribusdeclaratum  est. 
Nam,  si  absque  alia  consuetudine,   curatus, 
verbi  gratia,  videat  alienum  sacerdotem  suo  - 
rum  parochianorum  confessiones  audire,  li- 
cettaceat,  non  statim  preesumitur  sufficienter 
facultatem  dare  (quidquid  Medina  supra  di- 
cat),  quia  fortasse  tacet  tolerando,  quia  -non 
potestimpedire  sine  rixa,sive  aliis  incommo- 
dis,  vel  quia  putat  talem  sacerdotem  habere 
jurisdictionem  ab  Episcopo,  seu  ex  alio  privi- 
legio;  nisi  ergo  alia  indicia  adjunguutur,  id 
satis  non  est,  et  pra^sertim  quando  potest  pce- 
nitens  de  voluntate  sui  pastoris  certus  fieri. 

18.  Quatuor  casus  explcaiihir.—Primus.  — 
Secuiulus. — -Ex  his  infero,  in  quatuor  casibus 


574 


DISPUTVT.  XXVII.  SECT.  IV. 


primo  loco  posilis  non  licere  confiteri  alieoo 
sine  licentia  proprii.  Nam,  si  parochus  disce- 
dat  nullo  vicario  relicto ,  ad  Episcopum  vel 
viearium  ejus  recurrendum  est,  vel  ad  sacer- 
dotes  generaliter  ab  illis  luibentes  jurisdictio- 
nem  delegatam,  vel  ad  privilcgiatos  a  Papa, 
quia  sola  parochi  absentia  non  dat  faculta- 
tem,  et  moraliter  loquendo,  et  juxta  commu- 
nem  usum  omnium,  illud  non  est  sufficiens 
signum  talisvoluntatis,  nec  consuetudine  ali- 
qua  hoc  est  introductum,  aut  ullo  jure  fun- 
dari  potest.  Nunquam  etiam  superior  priva- 
tur  jure  suo  propter  neghgentiam  inferioris, 
argumento  cap.  2  de  Goncessione  praebendse. 
In  eo  ergo  casu  jus  devolvitur  ad  Episcopum, 
et  ab  eo  est  petenda  facultas.  Neque  est  si- 
mile,  quando  parochianus,  iter  faciendo,  ab- 
sens  est  a  parochia,  tum  quia  consuetudo  illi 
favet;  tum  etiam  quia  tunc  proprie  non  datur 
illi  facultas  eligendi  confessorem  suo  arbi- 
trio  ,  sed  subjicitur  proprio  sacerdoti  illius 
loci  in  quo  invenitur.  Atque  idem  est  in  se- 
cundo  casu,  quando  parochus  morilur,  vel 
repente  sensum  amittit;  nulla  enim  consue- 
tudine  introductum  est,  ut  parochiani  statim 
habeant  hanc  facultatem,  nec  ibi  intervenit 
aliquod  signum  voluntatis  dandi  illam,  ut 
per  se  patet.  Tdemque  censeo  si  parochus  ex- 
comtnunicetur,  aut  suspendatur  nominatim, 
ac  publice  (antea  enim  non  est  impeditus, 
prepsertim  respectu  subditorum,  post  Extra- 
vag.  Ad  evitanda,  de  qua  postea),  nam  eadem 
ratio  in  illo  casu  procedit,  et  Episcopi  debent 
statlm  providere  ovibus,  quando  parochum 
jurisdictione  privant. 

19.  Tertius.  —  Quartus.  — Idem  censeo  in 
tertio  casu,  quia  nolle  audire  subditum  vo- 
lentem  confiteri,  nullum  signum  est  facultalis 
datse  ad  confitendum  aliis,  quia  potest  paro- 
chus  velle  alio  tempore  audire,  seu  differre 
confessionem.  Item  potest  nihil  cogitare  de 
tali  facnltate,  sed  solum  nolle  tunc  illud  onus 
subire.  Et  preeterea ,  cum  possit  subditus 
clare  petere  talem  facultatem,  irrationabiliter 
vult  tali  preesumptione  uti.  Queeratio  etiam  in 
quarto  casu  procedit;  nam  quamvis  subditus 
babeat  rationabilem  causam,  et  haec  sit  nota 
superiori,  non  propterea  facit  illi  facultatem 
confitendi  cui  voluerit;  quod  enim  ibi  est  si- 
gnum  taiis  voluntatis?  aut  in  quo  fundatur 
haec  consecutio?  Maxime  cum  possit  in  tali 
casu  parochus  non  dare  hanc  facultatem ,  sed 
vices  suas  alicui  committere.  Unde,  in  exem- 
plo  ibi  adducto  falsum  est  licere  feminae,  quas 
cum  parocho  deliquit,  statim  eligere  suo  ar- 


bitrio  confessorem  absque  alia  licenlia  paro- 
chi,  ut  recte  contra  Richardum  notavit  Medi- 
na  supra,  in  propria  qiiEestione  de  illo  exem- 
plo.  Et  ratio  est  eadem.  Nam  imprimis,  quam- 
vis  femina  peccaverit  cum  sacerdote,  non 
statim  fit  ille  inhabilis  ad  audiendam  confes- 
sionem  talis  peccati,  quia  nullo  jure  positivo 
hoc  prohibitum  est ;  nuilibi  enim  extat ;  ne- 
que  etiam  est  contra  jus  divinum  ,  aut  natu- 
rale,  quia  potest  esse  emendatus,  et  potest 
rite  ac  sancte  facere  sacramentum„  Deinde,  si 
talis  femina  timeat  periculum,  etc,  tunc  ni- 
hilominus  debet  petere  facultatem ,  quia  in 
hoc  nullum  est  periculum.  Quid  autem  face- 
re  debeat,  si  non  concedatur,  pertinet  ad  se- 
cundum  punctum. 

Secunda  conclusio. 

20.  Non  satis  esse  facultalem  petitam  et 
noii  oltentam.  —  Dico  ergo  secuudo,  ut  hoc 
sacramentum  valide  fiat,  non  satis  esse  hanc 
facultatem  petitam  et  non  obtentam.  Hanc 
assertionem  sumo  ex  D.  Thoma  in  4,  d.  17, 
q.  3,  art.  3,  q.  4,  ad  5  et  6,  ubi  ait,  in  hujus- 
modi  casibus  ita  se  debere  pcenitentem  ge- 
rere,  tanquam  eum  qui  non  habet  eopiam 
confessoris ;  et  Opuscul.  19,  ob  hanc  causam 
dicit,  superiorem  negantem  injuste  hanc  fa- 
cultatem,  et  sibi,  et  subdito  damnationem  ac- 
quirere,  sibi,  quia  peccat  mortaliter,  subdito, 
quia  privat  ilium  utilissimo  remedio.  Idem 
tenet  Alens.,  4  p.,  q.  77,  memb.  3,  art.  I,  ad 
1;  Marsil.  in  4,  q.  12,  art.  1,  4  part.  illius, 
conclus.  2,  ad  4  et  5  contra  illam ;  Soto  in 
4,  d.  18,  q.  4,  art.  2;  Victoria  in  Sum.,num. 
145  ;  Cano  ,  dict.  Relect. ,  part.  5  ;  Ledesma, 
2,  part.  4,  q.  7  ,  art.  5  ,  dub.  1  et  2.  Et  pro- 
batur,  quia  sola  petitio  facultatis  non  satis  est 
ad  obtinendam  jurisdictionem  ;  quin  potius 
hoc  ipso  quod  negatur  facultas  a  proprio  sa- 
cerdote,  evidens  est  ab  illo  non  dari  jurisdic- 
tionem  ,  quandoquidem  ex  negatione  constat 
non  dare  taiem  facultatem  ;  nec  voluntas  de- 
bila,  seu  polius  obligatio  volendi  sufficit  ad 
conferendam  jurisdiclionem,  nisi  voluntas 
adsit,  ut  per  se  notum  est ;  quia  aiiud  est  de- 
bere,  aliud  facere  seu  solvere. 

21.  Rursus  ,  negante  facultatem  proprio 
sacerdote  ,  non  statim  ipso  jure  vel  facto  dat 
illam  aliquis  superior.  Quia  vel  hoc  est  ex 
sola  preesumptione ,  et  hoc  nullius  momenti 
est,  utexdictispatet,  quia  ibi  nulium  interve- 
nil  signum  talis  concessionis,  nec  aliqua  con- 
suetudo,  vel  quidpiam  simile,  quod  ostendat 
in  superiore  talem  voluntatem.  Vel  hoc  est 


DISPUTAT.  XXVII.  SECT.  IV 
virtate  alicujus  juris  positivi  ,  et  hoc  nullum 
est,  ut  ex  dictis  patet ;  nam,  si  aliquod  esset, 
essetmaxime  citatumc.  Placult ;  illud  autem 
non  loquitur  de  hac  re,  ut  ostendimus.  Vel 
lioc  est  ex  vi  juris  divini  positivi  dantis  juris- 
dictionem  omnibus  sacerdotibus.  vel  faculta- 
tern  eligendi  confessorem  omnibus  fidelibus , 
quandocunque  cessat  obligatio  confitendi 
proprio  sacerdoti  ;  et  hoc  etiam  supponit 
falsum  fuudamentum,  ut  late  in  superioribus 
tractatum  est,  quia  Ghristus  nullam  talem  fa- 
cultatem  concessit  omnibus  fidelibus  ,  neque 
ullus  sacerdos  potest  habere  hanc  jurisdictio- 
nem  delegatam ,  nisi  medianie  aliquo  sacer- 
dote  proprio.  Vel  denique  quia  hoc  est  ex  vi 
juris  naturalis,  supposita  institutione,  et  hoc 
etiam  est  fictum  et  sine  fundamento.  Nam, 
licet  aliquis  injuste  privetur  re  sibi  debita, 
non  statim  ei  conceditur  ipso  jure  naturali. 
Item,  quia  hsec  jurisdictio  ab  aliquo  danda 
est ;  non  datur  autem  ab  aliquo  homine,  ut 
ostensum  est ;  dicere  autem  quod  detur  a 
Christo,  fictuni  ac  voluntarium  est ;  nam,  li- 
cet  casUj  vel  injuria  desit  necessarium  reme- 
dium  ad  salutem  inslitutum  ,  non  statim 
Chrislus  ipse  dispensat,  vel  providet  aliud;  ut 
si  desit  aqua  ad  baptismum  quantumvis  ne- 
cessarium ,  non  statim  dispensat  Christus  ut 
sufficiat  vinum.  Sic  ergo,  si  deest  jurisdictio^ 
et  per  aliquam  ordinariam  et  debitam  viam 
non  datur ,  non  propterea  statim  immediate 
datur  ab  ipso  Christo  propter  unius  necessi- 
tatem,  vel  alterius  injuriam.  Et  confirmantur 
heec  omnia,  quia  generalis  regula  juris  est,  ut 
nemo  confiteatur  alieno  sine  licentia  proprii, 
in  cap.  Omnis  utriusque  sexus ;  et  in  aliis  ju- 
ribus  solum  addilur  exceptio  de  articulo  mor- 
tis,  ut  si  in  eo  sit  necessitas  ministri  alieni, 
confessio  fieri  possit  cuilibet  sacerdoti ;  et  hoc 
ipsum  censemus  a  primis  pastoribus  Ecclesige 
concessum  ,  et  consuetudine  ,  ac  jure  firma- 
tum  ;  ergo  non  licet  nobis  aliam  exceptionem 
facere,  preesertim,  quia,  ut  aiunt,  exceptio 
firmat  regulam  in  contrarium. 

22,  Alii  qualuor  casus  exponuntur.  —  Ad 
casus  ergo  secundo  loco  positos  primum  in 
genere  dicendum  est,  peccare  graviter  sacer- 
dotem  proprium ,  qui  in  iilis  casibus  faculta- 
tem  negat,  quod  in  primo  et  secundo  casu  est 
manifestum ;  et  in  tertio  merito  idem  docuit 
Navarrus  in  Sum.,  c.  1,  n.  8,  et  in  dicto  cap. 
Placuit,  num.  150.  Imo  significat  D.  Thomas 
citatis  locis  ,  satis  esse,  ut  pcenitens  dicat  se 
habere  rationabilem  causam  petendi  illam 
facultatem,  ut  pastor  illam  debeat  concedere, 


575 

ne  ilium  exponat  periculo  majoris  mali.  Nec 
etiam  debet  eum  cogerc,  ut  causam  in  parti- 
culari  explicet,  quia  vel  potest  ad  ipsumrnet 
pastorem  pertinere ,  vel  potest  ita  esse  con- 
juncta  cum  peccato,  ut  necesse  sit  illud  ex- 
plicarc,  ad  quod  non  est  cogendus  pcenitens. 
Non  tamen  tenetur  regulariter  pastor  hanc 
hanc  facullatem  absolutam  dare  ,  sed  potest 
aliquam  ,  vel  aliquas  personas  designare  , 
prout  prudenter  expedire  judicaverit.  Secun- 
do  dicendum  est ,  quamvis  sacerdos  injustc 
neget  hanc  facultatem  ,  non  ideo  esse  libe- 
rum  eligere  alium,  sed  recurrendum  esse  ad 
superiorem  ;  quod  si  hoc  etiam  locum  non 
habeat,  differenda  erit  confessio,  donec  me- 
lior  opportunitas  occurrat ,  sibique  per  con- 
tritionem  provideat.  Nec  mirandum  est,  quod 
ex  injuria  vel  negligentia  Prgelati  possit  inter- 
dum  subditus  redigi  in  has  angustias,  quia 
hoc  morale  et  humanum  est,  nec  generalis 
providentia  omnia  hsec  particularia  incom- 
moda  evitat.  Tertio  addo,  hoc  maxime  pro- 
cedere,  quando  confessioita  impeditur,  ut  vel 
nullo  modo  fieri  possit ,  vel  non  recte  et  sine 
periculo  animce,  ut  in  primo  et  secundo  casu. 
Si  autem  hoc  periculum  solum  est  in  con- 
fessione  unius  vel  alterius  peccati,  tunc  pos- 
set,  vel  deberet  (juxta  occasionem  vel  neces- 
sitatem  occurrenlem)  confessio  fieri  eidem 
parocho  de  aliis  rebus_,  reservando  in  tempus 
commodius  illud,  ex  quo  periculum  nascitur, 
juxta  superius  dicta  de  integritate.  In  ter- 
tio  vero  casu  de  verecundia  ,  si  non  oc- 
currat  specialis  obligatio  confitendi ,  pote- 
rit  poenitens  confessionem  differre  ;  si  tamen 
velit  confrteri,  debet  proprio  et  integre  confr- 
teri,  et  si  tempus  obligationis  occurrat,  etiam 
tenetur,  quia  neque  imprudentia  confessoris^ 
neque  propria  verecundia,  si  aiiud  incommo- 
dum  non  interveniat,  sufficit  ad  excusandum 
a  preecepti  observatione.  Et  juxta  hcec  judi- 
candum  est  de  quocunque  alio  casu  ,  in  quo 
poenitenti  haec  facultas  injuste  negatur,  quod 
quarto  loco  proponebatur.  Et  hsec  sufficiaut 
de  hac  facultate. 

DISPUTATIO  XXVIII. 

DE   SACERDOTE  ID0NE0  UT  ELIGATUR,   SEU  ILLI 
JURISDICTI0  ILEC  DELEGETUR. 


Quamvis  in  quolibet  sacerdote  niinistrante 
hoc  sacramentum  necessarium  sit,  ut  ad  hoc 
munus  peragendum  sit  idoneus,  specialiter 
tamen  hoc  inquirimus   de  sacerdote  alieno, 


576 


DISPUTAT.  XXVIII.  SECT.  I. 


qui  eligendiis  est  iii  confessorem,  vel  cui  est 
delegaiida  jurisdictio  quocunque  modo , 
quia  omnis  ille,  qui  ordinariam  jurisdictio- 
nem  habet  iu  hoc  foro,  ratione  sui  muneris 
supponitnr  idoneus,  et  id  quodsuffioit,  utre- 
putetur  idoneus  ad  tale  munus  suscipiendum, 
sufficit  etiam  ut  sit  idoneusad  hoc  sacramen- 
tum  ministrandum.  Quid  autem  necessarium 
sit  in  aliqua  persona,  ut  idonea  reputetur  ad 
beneficium  parocbiale  vel  pastorale  munus 
in  Ecclesia  suscipiendum,  alterius  considera- 
tionisest;  nam  quodad  prsesens  spectat,  satis 
est  dicere,  quidquid  bonitalis  aut  scientise  in 
delegato  requiritur,  multo  magis  in  ordinario 
pastore  necessarium  esse,  et  prseter  hoc  ni- 
hil  aliud  in  eo  requiri  ratione  hujus  ministe- 
rii,  licet  fortasse  ad  alias  actiones  pastoralis 
muneris  aliquid  aliud  postuletur.  Igitur  ex 
duplici  capite  potest  aliquidesse  necessarium, 
ut  sacerdos  sit  idoneus  minister.  Primum  ex 
nalura  talis  judicii,  supposita  institutione  hu- 
jus  sacramenti  ;  secundum  ex  speciali  jure 
positivo.  Item  in  sacerdote  idoneo  potest  ali- 
quid  postulari,  vel  ut  sacramentum  sancte 
fiat,vel  ut  rite  et  valide  fiai;  et  utrumque 
horum,  quatenus  ex  utroque  capite  oriri  po- 
test,  explicandum  a  nobis  est. 

SECTIO  1. 

Utrum  in  sacerdote  requiratur  bonitas,  ut  sit  ido- 
neus  ad  lioc  ministerium. 

1.  Tria  sunt,  quse  in  ministro  hujus  sacra- 
menti  desiderari  possunt,  sciiicet,  potestas, 
bonitas  et  scientia.  Potestas  non  spectat  ad 
prsesentem  qusestionem,  nam  hsec,  aut  est  po- 
testas  naturalis,  aut  supernaturalis.  Potesta- 
tem  naturalem  in  praesenti  necessariam  voco 
posse  audire,  autaliquo  modo  percipere  con- 
fessionem  alterius;  posse  item  loqui,  ut  ju- 
diciumferrepossit ;  de  quibus  omnibus  nihil 
hicspeciale  dicendumoccurrit,  prseler  eaquse 
de  generali  doctrina  sacramentorum  constant, 
suppositis,  quse  de  materia  et  forma  hujus 
sacramenti  supra  dicta  sunt.  Sicut  eliam  ne- 
cessenon  esthoc  loco  repetere,  debere  hane 
personam  eligendam  esse  distinctam  ab  eli- 
gente,  quia  hoc  etiam  notumest  ex  supradic- 
tis.  Potestas  autem  supernaturaiis  esse  po- 
test,  aut  ordiuis,  aut  jurisdictionis.  De  potes- 
tale  ordinis  jam  supra  declaratum  est,  quo- 
modo  et  necessaria  sit  ad  hoc  minislerium, 
el  supponatur  ad  delegatam  jurisdictionem  ; 
et  ex  ibi  diclis  evidenter  constat,  in  facultate 


ehgendi  confessorern  imprimis  requiri,  ut 
qui  eligendus  est,  sit  sacerdos.  Unde,  si  in 
absenlia  sacerdotis  quispiam  eligeret  laicum, 
cui  prout  posset  confiteretur,  talis  electio 
non  esset  actus  facultatis  in  superiori  dispu- 
tatione  explicMse,  neque  ordinaretur  ad  con- 
fessionem  sacramentalem,  et  ideo  neque  ad 
ilJam  esset  necessaria  superioris  licentia,  sed 
esset  mere  voluntaria.  Et  eadem  ratione,  si 
quis  eligeret  aliquem  in  confessorem  bona 
fide,  existimans  illum  esse  sacerdotem,  cum 
non  sit,  quamvis  ex  conscientia  erronea  ute- 
retur  preedicta  facultate,  tamen  in  re  ipsa 
nihil  faceret,  et  sic  eiectus,  sciens  suum  de- 
fectum,  gravissime  peccaret,  sic  decipiendo 
alium,  non  solum  propter  injuriam  et  nocu- 
mentum  ejus,  sed  maxime  propter  sacrile- 
gium  contra  reverentiam  saeramenti,  ficte  il- 
lud  ministrando,  et  usurpando  ministerium 
sibi  non  concessum.  Potestas  autem  jurisdic- 
tionis,  quamvis  necessaria  sit  ad  ipsum  ac- 
tuale  miuisteriun.i  hujus  sacramenti,  tamen 
in  sacerdote  idoneo,  de  quo  nunc  agimus, 
non  prserequiritur ,  quia  potius  per  ipsam 
electionem  seu  delegationem,  hanc  potesta- 
tem  obtenturus  esl ;  solum  ergo  requiritur 
in  illo  capacitas  proxima  ad  hanc  jurisdic- 
tionem  accipiendam,  quam  habebit,  stando 
in  solo  jure  divino,  aut  naturali,  si  cum  po- 
teslate  ordinis  habuerit  bonitatem,  et  scien- 
tiam  requisitam,  quia  nihil  aliud  est,  quod 
ex  parte  ejus  desiderari  possit,  ut  patebit  il- 
lasduasconditiones  explicando. 

2.  Nulla  bonitas  reguiritur  in  ir,inist?'0,  ut 
valide  ministret.  —  Circa  bonitatem  igitur 
supponenda  imprimis  est  generalis  doctrina 
sacramentorum,  videlicet,  ex  parte  ministri, 
supposita  potestate,  nullam  bonitatem  requi- 
ri,  ut  valide  ministret  sacramentum,  prader 
quamdam  fidelitatem  (ut  sic  dicam),  id  est, 
quod  non  ficte,  sed  ex  vera  intentione  perfi- 
ciendi  sacramentum,illud  ministret;  ad  rccte 
autem,  et  sancte  ministrandum  sacramen- 
tum,  necessariam  esse  bonitatem  gratia1,  sal- 
tem  in  conscientia  ministrantis,  scilicet,  ut 
uqii  habeat  conscientiam  peccati  mortalis, 
de  quonon  existimet  probabiliterse  esse  con- 
fessum,  aut  contritum.  Utrumquc  ergoinhoc 
etiam  sacramento  necessarium  estex  parte 
ministri.  Et  primum  quidem  per  se  notum 
est.  Secundum  vero  constat  ex  sanctitate  hu- 
jus  judicii,  ad  quod  peragendum  ministerest 
specialiter  consecratus  ;  neque  aliter  potest 
iliud  perficere,  quam  ut  minister  ex  officio; 
quse  est  regula  ct  radix  hujus   obligationis, 


DISPUTAT.  XXVIII.  SECT.  I. 


577 


supposita  sanctitate  sacramenti,  ut  iu   supe- 
riori  tomo  suo  loco  diximus. 

3.Ubi  obiteradverto,cum  boc  sacramentum 
ac  ministerium  ejus  incboetur  in  ipsa  con- 
tessione  poenilentis,  debere  sacerdotem  ad 
totum  illudministerium  accedere  benedispo- 
situm,  et  in  statu  gratice,  quia  totum  illud  est 
sacramenli  opus,  ac  proinde  male  facere  sa- 
cerdotem,  quiin  peccato  mortali  confessio- 
nem  alterius  audit,  spe  babendi  contritionem 
prius  quam  absolval ;  nam  et  facile  potest  se 
exponerepericulo  non  habendi  contritionem, 
et,  quod  caput  est,  in  malo  statu  exercet 
magnam  partemhujus  sacri  ministerii.  Unde 
non  dubito,  quin  hoc  ex  genere  suo  grave 
peccatum  sit ;  in  individuo  autem  id  judican- 
dum  erit  juxta  circumstantias,  et  materiee 
gravitatem.  Nam  si  quis  aliqua  necessitate 
compulsus  inciperet  in  eo  statu  confessionem 
audire  bona  fide,  et  animo  habendi  contri- 
tionem  quamprimum  pcssit,  antequam  ab- 
solvat,  et  in  hoc  postea  moralem  diligentiam 
adbibeat,  facile  credo  posse  excusari,  saltem 
a  culpa  morlali.  Imo  aliqui  addunt,  si  tanta 
sit  necessitas  pcenitentis,  ut  non  possit  confes- 
sor  attendere  ad  propriam  contritionem,  vel 
dispositionem,  ut  illi  cito  subveniat,  excusari 
posse  a  novo  peccato,  etiamsi  in  statu  pecca- 
ti  mortalis  absolutionem  tribuat,  quod  erit 
fortasse  verum  per  accidens,  et  ex  inadver- 
tentia ;  tamen,  si  sacerdos  advertat,  uunquam 
id  est  moraliter  admittendum,  quia  interior 
contritio  brevissimo  tempore  baberi  potest, 
adeo  ut  dum  incipit  proferri  forma,  perfici 
possit  inlerior  conversio  ad  Deum,  et  sine 
magna  difficultale  adjungi  possit  cum  exter- 
na  actione ;  eo  vel  maxime,  quod  dum  sa- 
cerdos  vocatur,  et  accedit  ad  pcenitentem; 
velpoenitens  ad  ipsum,  moraliter  semper  in- 
tervenit  sufficiens  mora,  si  advertentia  non 
desit. 

Prima  conclusio. 

ht.  Quantum  ad  valorem  sacramend  non  re~ 
quiritur  lonitas  in  sacerdote.  —  Opinio  quo- 
rumdam  rejicitur. —  Objectioni  occurritur.  — 
Ex  his  ergo  infero  primo,  quantum  spectat 
ad  substantiam  et  valorem  hujussacramenti, 
nullam  specialem  bonitatem  requiri  in  sacer- 
dote,  utsit  idoneus  ad  hoc  ut  eligi,  seu  dele- 
gatam  jurisdictionem  accipere  valeat.  Patet, 
quiaquodnon  est  necessarium  ad  valorem 
sacramenti  in  usu  ejus,  non  est  etiam  neces- 
sarium  ad  aptitudinem,.  ut  sic  dicam,  seu 
capacitatem   hujus   ministerii;    scd   bonitas 

XXII. 


ministri  non  estita  neccssaria  ad  actualo  iui- 
nisterium  bujus  sacramenti,  vel  jnrisdictio- 
nis  ejus,  ut  pertineat  ad  substantiam  seu  va- 
lorem  ejus;  ergo  neque  erit  necessaria  ad 
substantiatem  idoneitatem  sacerdotis  eligen- 
di.  Dicunt  aliqui,  saltem  esse  necessariam  fi- 
dem  ad  hanc  idoneitatem,  quia  sine  illa  non 
est  aliquis  capax  jurisdictionis.  Respondetur, 
falsum  id  esse  ;  aliud  enim  est  loqui  de  sa- 
cramento  fidei,  quodest  baptismus,  aliud  de 
ipsa  fide;  illudnecessario  supponendum  est, 
non  tamen  ratione  fide/,  sed  ratione  charac- 
teris  ;  sed  hoc  jam  includitur  in  ratione  sa- 
cerdotii,  quia  non  potest  esse  verus  sacerdos, 
nisi  sit  baptizatus.  Fides  autem  simpliciter 
necessaria  non  est,  quia  ad  conficienda  alia' 
sacramenta  valide,  non  est  necessaria,  ut 
est  de  fide  certum ;  ergo  neque  in  hoc  sacra- 
mento  est  necessaria,  quantum  est  ex  vi  po- 
testatis  ordinis.  Sed  neque  ex  parte  jurisdic- 
tionis  necessaria  est,  quia  fides  non  est  fun- 
damentum  jurisdictionis,  utsupra  dixi ;  ergo 
sacerdos  carens  fide  estita  idoneus,  ut  si  ei 
committatur jurisdictio,  factum  teneat;  alio- 
qui  si  contingeret  aliquem  sacerdotem  esse 
hsereticum  mentalem,  electio  illius,  seu  dele- 
gatio  jurisdictionis  nulla  esset,  et  quantum- 
vis  intenderet  absolvere,  nihil  faceret.  Etidem 
consequenter  sequeretur  de  parocho ,  vel 
Episcopo,  quod  est  satis  absurdum.  Dices, 
saltem  requiri,  ut  aliquis  non  sit  ha?reticus, 
vel  apostata  exterior  et  publicus.  Respondeo, 
aliud  esse  loqui  ex  vi  solius  culpae,  aliud  ra- 
tione  censuree.  Eeclesiasticae  ipso  jure  illi  im- 
positse.  Ratione  culpse(quod  hic  maxime  con- 
sideramus)  non  fit  homo  incapax  hujus  juris- 
dictionis;  nam,  si  fides  interior  non  est  fun- 
damentum  ejus.,  culpa  exteriornon  babet  un- 
de  ex  se  reddat  incapacem  illius,  quia  necex 
natura  rei  hoc  sequitur,  neque  etiam  de  hoc 
ostendi  potest  aliquod  divinum  jus. 

5.  Secus  vero  est  ratione  Ecclesiasticae  cen- 
surse,  sed  hoc  non  habet  iocum  tantum  in 
peccato  haeresis,  sed  etiam  in  quolibet  pecca- 
to  ,  quod  habeat  excommunicationem  majo- 
rem,  vel  suspensionem  ab  ofticio  vel  ab  or- 
dine  sacerdotali  ipso  jure  annexam,  vel  de 
facto  impositam.  Unde,  si  sub  bonitate  mi- 
nistri  includamus  ,  quod  non  sit  ligatus  his 
Ecclesiasticis  censuris ,  hsec  adhiberi  potest, 
ut  substanlialis  conditio  necessaria  ad  valo- 
rem  actus  ex  parte  sacerdotis,  ut  in  preesenti 
idoneus  existat ;  quia  hse  censuroe  omnino 
privant  hominem  usu  jurisdictionis  necessa- 
rise  in  boc  sacramento,  et  consequenter  red- 

37 


578  DISPUTAT.  XXVIil.  SECT.  I. 

dunt  illura  inhabilem  ad  novam  jurisdictio-     commiltit  vices  suas 


nem  recipiendam  ,  ut  suppono  ex  materia  de 
Censuris.  Ex  qua  etiam  adverto  ,  hsec  soium 
habere  locum  in  sacerdole  ita  ligato  aliqua 
ex  his  censuris  ,  ut  sit  etiam  puhlice  ,  ac  no- 
minatim  denunciatus ,  juxta  Extravag.  Ad 
evitanda,  quia  antea,  quantumvis  aliquis  sit 
ipso  facto  excommunicatus,  vel  suspensus 
propter  quodcunque  crinien,  non  est  omnino 
privatus  jurisdictione  ,  neque  incapax  illius  , 
si  ei  delegatur,  vel  si  in  confessorem  eligatur; 
imo  interdum  licite  eligi  poterit,  ut  in  proprio 
loco  latius  dicemus.  Huc  etiam  spectat  quse- 
cunque  legitima  prohibitio  facta  alicui  sacer- 
doti  a  suo  superiore  ,  ne  confessiones  audiat, 
etiamsi  non  sit  per  propriam  censuram  ,  seu 
suspensionem,  sed  solum  per  simplex  prsece- 
ptum  ;  hoc  enim  satis  est ,  ut  illi  non  liceat 
ministrare  hoc  sacramentum,  et  consequen- 
ter,  ut  non  possit  cum  debita  sanctitate  id  fa- 
cere,  ac  proinde,  ut  aliis  etiam  non  liceat,  per 
se  loquendo,  illum  inducere  ad  tale  ministe- 
rium  ,  quia  esset  illum  ad  malum  provocare. 
In  hoc  autem  casu  si  prohibitio  tollit,  vel  im- 
pedit  jurisdictionem  ,  sequivalet  cuidam  sus- 
pensioni ;  si  aulem  non  tollit  jurisdictionem, 
non  erit  hsec  conditio  per  se  necessaria  ad 
substantiam  sacramenti,  sed  solum,  ut  recte 
fiat;  ex  accidenti  vero  poterit  esse  contra 
substantiam  sacramenti,  si  quis  eligendo  ta- 
lem  sacerdotem,  et  confitendo  illi,  graviter 
peccet ,  et  ideo  in  actuali  peccato  accedat, 
quod  in  hoc  sacramento  impedit  valorem 
ejus. 

Regulariter   aliquam   bonitatem    necessariam 
esse  in  sacerdote.  Secunda  conclusio. 

6.  Secundo  infertur  ex  dictis,  per  se  ac  re- 
gulariter  loquenckr,  neeessariam  esse  aliquam 
bonilatem,  seu  sanctitatem  ex  parle  sacercio- 
tis,  ut  in  pra^senti  sit  ita  idoneus,  ut  honeste, 
et  sine  culpa  eiigi  valeat,  aut  ei  jurisdictio 
delegari  possit.  Probatur  ex  contrario  princi- 
pio,  quia  conditio  necessaria  in  ministro,  ut 
licite  exerceat  ministerium,  est  etiam  per  se 
necessaria,  ut  ab  alio  inducatur,  aut  eligalur 
licite  ad  tale  ministerium ;  quia  eligere  indi- 
gnum  ad  aliquod  ministerium,  prffisertim  sa- 
crunij  valde  inordinatum  est.  Et  propterea, 
per  se  loquendo,  etiam  est  contra  charitatem 
inducere  aliquem  ad  opus,  quod  indigne,  et 
cum  peccato  facturus  est.  Considerari  autem 
hic  potest  differentia  inter  hanc  delegalionern 
prout  fit  quasi  permanenter  et  habitualiler, 
ut  fieri  solet .,  quando  ordinarius  pastor  alicui 


vel  prout  fit  ad  unum 
singularem  actum,  ut  quando  pcenitens  hic  et 
nunc  eligit  sacerdotern,  et  ab  eo  petit,  ut  con- 
fessionem  audiat.  Nam  in  priori  modo,  utdigne 
fiat  electio  seu  delegatio,  non  satis  est,  utpro 
eo  tempore  vel  momento  sacerdos  existime- 
tur  esse  in  gratia,  sed  etiam  oportet  ut  mora- 
liter  sit  bonae  famae  et  existimationis ,  quia 
alioqui  neque  est  dignus  tali  ministerio ,  nec 
sine  scandalo  potest,  moraliter  loquendo,  illi 
comraitti.  Quando  autem  electio  fit  posteriori 
modo ,  satis  erit,  si  hic  et  nunc  credalur  sa- 
cerdos  esse  bene  dispositus  ad  sacramentum 
ministrandum,  quantumvis  alias  peccare  so- 
leat,  quia  hoc  accidentarium  est  ad  prsesentem 
actum,  seu  electionem.  Oportet  autem  in  hoc 
etiam  scandalum  cavere,  quod  ex  eo  frequen- 
ter  nascitur,  quod  sacerdos,  qui  publice  solet 
gravia  peccata  committere ,  hoc  ministerium 
usurpet ,  ratione  cujus  scandali  etiam  ipsi 
confessores  possunt  saepe  graviter  peccare,  si 
post  frequentia  publica  peccata  hoc  ministe- 
rium  usurpent  sine  emendatione,  vel  satis- 
factione  etiafn  publica.  Dixi  autem,  per  se, 
quia  aliquando  potest  esse  licitum,  si  neces- 
sitas  urgeat,  aliquem  in  confessorem  eligere, 
etiamsi  in  peccato  administraturus  sit,  quia 
tunc  hoc  illi  imputatur,  non  eligenti :  de  quo 
videnda  sunt  dicta  de  sacramentis  in  genere. 
7.  Objectio. — Respondetur  objectioni. — Di- 
cet  vero  aliquis,  bonitatem  ministri  in  hoc 
sensu^  non  tantum  ad  rectitudinem ,  sed 
etiam  ad  valorem  prasentis  actus  esse  neces- 
sariam  ;  quia  electioindigni,  verbi  gratia^  ad 
beneficium  Ecclesiasticum,  habens  preesertim 
curam  animarum  annexam,  non  solum  illi- 
cita  est,  sed  etiam  invalida  ipso  jure  ;  ergo 
multo  magis  electio,  vel  delegatio  indigni 
confessoris  erit  invalida.  Et  declaratur  ma- 
xime,  si  tanta  sit  improbitas,  ut  credatur  ad- 
ministraturus  sacramentum  sine  debitainten- 
tione  ;  nam  tunc  sicut  ille  defectus  in  ipso  mi- 
nisterio  est  contra  substantiam,  ita  eligere 
eum,  de  quo  talis  defectusmoraliter  timetur, 
faciet  irritam  electionem^  seu  cohationem  ju- 
risdictionis.  Respondetur,  ex  accidenti  posse 
ob  hoc  impedimentum  fieri  sacramentum 
nullum^  si  ipsemet  pcenitens  in  hoc  ipso 
peccet,  quod  huic  indigno  confitetur,  et  in 
illo  acluali  peccato  perseverans,  confessio- 
nem  facit  ;  nam  tunc  deest  materia  necessa- 
ria,  et  ex  hoc  capite  confessio  est  nulla  ;  ta- 
men  per  se  ipsa  electio  seu  collatio  jurisdic- 
tionisnon  est  irrita  ex  hoc  capile.  Nam,  si  ex 
parte  pcenitentis  supponatnr  bona  fides  et 


DISPUTAT.  XXVIII.  SECT.  II. 


579 


neecssariadispositio,  et  postea  in  administra* 
tione  sacramcnti  debita  intentione  talis  con- 
fessor  absolvat,  factum  tenebit,  quidquid 
peccetipse  sacerdos,vel  qui  eijurisdictionem 
commisit.  Ratio  est,  quia  ad  valorem  bujus 
actus  sufficit  voluntas  efficax  in  delegante, 
et  in  alio  capacitas,  ut  sic  dicam,  substantia- 
lis ;  hic  autem  ex  parte  delegantis  prsecedit 
prsedicta  voluntas,  ut  supponimus,  quae  nullo 
jure  divino,  aut  Ecclesiastico  irrita  facta  est; 
bonitas  autem  non  esl  conditio  substantialis, 
neque  malitia  illi  contraria  facit  sacerdotem 
incapacem  jurisdictionis  ;  ergo  collatio  talis 
jurisdictionis  valida  est,  et  similiter  absolutio 
virtute  illius  data  ;  de  qua  re  videri  potest 
Medina,  Cod.  de  Confess.,  q.  de  Confessione 
facta  sacerdoti  pravo.  Ad  exemplum  autem 
in  contrarium  adductum  respondetur  primo, 
antecedens  esseincertum  ;  secundo,  si  verum 
est  collationem  beneficii  factam  indigno  esse 
nullam  ipso  jure,  ex  eo  esse,  quod  per  ali- 
quod  jus  positivum  irrita  facta  est ;  in  prae- 
senti  autem  nullum  tale  jus  invenitur,  nec 
fuisset  conveniens,  propter  scrupulos  et  dubia, 
quse  inde  oriri  poterant  circa  valorem  hujus 
sacramenti.  Excipio  tamen  speciale  jus  Con- 
cilii  Tridentini  infra  declarandum. 

SEGTIO  II. 

Utruminsacerdote  requiraturscientiaut  sit  idoneus 
acl  hoc  ministerium. 

\ .  AUquam  scientiam  esse  necessariam  ut  sit 
dignus  minisier.  —  Superest  dicendum  de 
scientia  necessaria  idoneo  confessori.  In  quo 
agere  possumusvel  de  scientia  necessaria,  ut 
recte  et  juste  exerceat  boc  munus,  et  conse- 
quenter,  ut  licite  ei  committatur  haec  juris- 
dictio,  seu  in  confessorem  eligatur  ;  vel  de 
scientia  necessaria  ad  valorem  sacramenti, 
atque  adeo  ut  sacerdos  sit  substantialiter 
idoneus,  ut  sic  dicam.  Primum  igitur,  quod 
aliqua  scientia  sit  necessaria,  ut  aliquis  sit 
dignus  minister,  certissimum  est,  quia  nullus 
potestlicitejudicium  exercerein  aliquacausa 
gravi,  neque  ad  hoc  munus  juste  deputari, 
aut  eligi,  nisi  habeat  scientiam  proportiona- 
tam  ad  ferendum  sequum  judicium,  quia  alias 
exponit  se  evidenti  periculo  errandi ;  ergo 
multo  magis  in  hoc  judicio  hoc  est  necessa- 
rium  ,  nam  est  gravissimum,  et  de  re  valde 
difficili  et  obscura,  scilicet,  conscientia  homi- 
nis,  in  qua  etiam  error  esse  potest  majoris 
periculi  et  incommodi.  Atque  in  hoc  conve- 
niunt  Doctores  omnes  in  hac  materia,  prse- 


sertimCajet.  in  Summa,  verb. Confessori neces- 
saria;  Sylvest.,  verb.  Confessor,  3;  Antonin., 
3  p.,  tit.  17,  c.  16;  Navarr.,  in  Summ.,  c.  4,  et 
in  c.  1,  §  Caveat,  dePoenit.,  d.  6  ;  Petrus  So- 
to,  lect.  6  de  Confessione  ;  Richard.  in  4,  d. 
17,  art.  2,  q.  8  ;  Gabr.,  q.  1,  art.  3,  dub.  2  ; 
Adrianus,  q.  4  de  Confess.,  dub.  7,  et  Quod- 
lib.  5,  art.  2.  Quanta  vero  in  particulari  de- 
beat  esse  hsec  scientia,  etiam  explicatur  a  dic- 
tis  auctoribus,  et  multa  in  confessore  requi- 
runt,  quse  breviter  ad  hsec  capita  reducun- 
tur. 

2.  Quce  in  confessore  requirantur.  —  Pri- 
mum. —  Secundum. —  Primo,  ut  sciat  discer- 
nere  peccatum,  et  an  veniale  sit,  vel  morta- 
le ,  non  quidem  speculative  differentiam  eo- 
rum  cognoscendo,  sed  practice  et  quantum 
ad  an  est,  utCajetanus  dixit.  Nec  etiam  opor- 
tet  ut  in  omnibus  actibus  malis  exacte  sciat 
discernere  rationem  peccati  mortalis,  nam  in 
hoc  viri  doctissimi  laborant;  sed  satis  est  ut 
communi  et  ordinario  modo  de  his  valeat  fer- 
re  judicium.  Atque  idem  est  de  speciebus 
peccatorum,  et  circumstantiis  necessariis,  et 
in  universum  de  omnibus  quse  per  se  spec- 
tant  ad  integritatem  confessionis.  Nam,  sine 
eorum  notitia  non  potest  uti,  prout  debet, 
clave  scientise,  causam  examinando  seu  co- 
gnoscendo  quantum  necesse  est,  ut  de  illa 
ferat  judicium.  Secundo,  eadem  ratione  ne- 
cesse  est  ut  sciat  quid  neccssarium  sit  ut  po3- 
nitens  sit  sufficienter  dispositus  ad  absolulio- 
nem,  tam  ex  parte  doloris  quam  ex  parte  pro- 
positi,  quia  alias  non  potest  scire  an  juste 
absolvat,  necne.  Quapropter  non  solum  ne- 
cesse  est  ut  sciat  quee  sint  de  substantia  hu- 
jus  sacramenti,  sed  etiam  quae  sint  necessa- 
ria  ut  peenitens  sit  dignus  absolutione,  sive 
hsec  in  illis  includantur  ,  sive  non  (hoc  enim 
in  opinione  versatur),  quia  non  solum  tenetur 
ferre  senlentiam  validam,  scd  justam;  nec 
solum  debet  facere  sacramentum  validum, 
sed  etiam  non  dare  sanctum  canibus,  Et  ob 
hanc  causam  oportet  ut  sciat  cognoscere  sta- 
tum  conscientiae  pcenitentis,  etan  sil  in  proxi- 
ma  occasione  peccandi,  et  similia. 

3.  Tertium.  —  Quartum.  —  Quintum.  — 
Tertio,  hinc  consequenter  necessarium  est  ut 
sciat  quando  ex  peccato  oriatur  obligatio  re- 
stituencli,vel  aliasimilis;  quia  oportet  ut  mo- 
neat  poenitentem,  et  ab  illo  debitam  satisfac- 
tionem  vel  saltem  propositum  ejus  requirat. 
Quarto,  scire  debet  casus  reservatos,  ut  sciat 
quid  possit  absolvere,  quid  vero  non  possit; 
hoc  autem   onere  maxima  ex  parte  liberati 


580  DISPUTAT.  XX 

sunt,  qui  habent  majorem  potestatem.  Quin- 
to,  scireoportetexcommunicationesquse  ipso 
facto  incurruntur,  tum  quia  non  potest  ab- 
solvere  a  peccato,  nisi  prius  absolvat  ab  ex- 
communicatione;  tum  etiam  quia  oportet  ut 
sciat  admonere  pcenitentem  de  iis,  quoe  illi 
necessaria  sunt.  ut  ab  excommunicalione  ab- 
solvatur.  Advertit  autem  Cajetanus,  non  esse 
idem  de  irregularitate ;  quia,  illa  manente, 
potest  aliquis  a  peccatis  absolvi,  et  ideo  ejus 
cognitio  non  ita  necessaria  est  ad  officium 
confessoris.  Hoc  autem  Navarrus  limitat,  dict. 
c.  A,  n.  8,  et  dict.  §  Caveat,  n.  27,  nisi  con- 
fessor  clericorum  confessiones  audiat;  tunc 
enim  oportet,  ut  admoneat  pcenitentem,  si 
forte  irregularis  sit,  quomodo  in  administra- 
tione  sui  muneris,  vel  Ordinis  se  gerere  de- 
beat.  Quod  quidem,  per  se  loquendo,  verum 
videtur,  nisi  fortasse  pcenitens  sit  ita  doctus, 
ut  possit  confessor  banc  curam  illi*commit- 
tere,  ut  Cajetanus  etiam  notavit,  et  ex  dicen- 
dis  amplius  patebit. 

A.  Sextum.  —  Septimum. —  Sexto,  adden- 
dum  est  ex  sententia  omnium  quos  citavi, 
non  semper  oportere  ut  confessor  per  seip- 
sum  possit  hsec  omnia  discernere;  sed  satis 
esse  ut  intelligat  ea  quae  frequentius  aecidunt, 
et  de  aliis  dubitare  sciat,  quia  hoc  satis  est 
ut  juste  et  digne  suo  munere  fungatur,  ad 
quem  finem  tota  haec  obligatio  ordinatur; 
nam  si  dubitat,  potest  legendo,  vel  alios  con- 
sulendo,  semper  in  particulari  scire  quod 
oportuerit;  nec  possumus  majorem  obliga- 
tionem  imponere,  alias  vix  aliquiserit,  qui 
possit  confessiones  audire.  Septimo,  habenda 
est  ratio  locorum  et  personarum  ;  multo  enim 
major  scientia  requiritur  in  uno  loco,  quam 
in  alio,  et  respectu  unius  personae  quam  alte- 
rius  (Navarr.,  dict.  c.  A,  n.  4,  et  c.  25,  n.  138, 
et  sumitur  a  simili  ex  Concilio  Basiliens., 
sess.  31).  Unde  eliam  fit,  multo  aliterloquen- 
dum  esse  de  illo,  qui  ex  officio  expositus  est 
ad  audiendas  omnium  confessiones,  quam  de 
illo  qui  discernit  personas,  et  non  omnium 
confessiones  audit;  ille  enim  qui  ex  se  expo- 
situs  est  ad  judicandum  de  quibuscunque 
peccatis  et  obligationibus,  majori  scientia  in- 
diget  quam  alius  qui  tantum  audit  confessio- 
nes  eorum,  quos  probabiliter  credit  non  ha- 
bere  casus ,  qui  multam  scientiam  requi- 
rant. 

5.  Potest  confessor  docti  pcenitentis  scientia 
juvari.  —  Oclavum.  —  Addit  etiam  Cajetanus 
facilius  posse  aliquem  audire  hominem  doc- 
tum,  et  illius  scientia  juvari,  quod  Navarro 


VIII.  SECT.  II. 

non  placet,  sed  immerito;  quia  confessor  po- 
test  et  debet  fidem  adhiberepoenitenti  se  ac- 
cusanti  et  excusanti ;  et  ideo,  si  est  homo  doc- 
tus,  potest  judicio  ejus  stare,  et  ab  illo  instrui 
non  minus  quam  ab  alio.  Quocirca  in  hoc  ne- 
gotio  de  scientia  confessoris,  potissimum  est 
attendendum  in  particulari,  quando  hujus, 
vel  illius  confessionem  audit,  ut  scientiam  ha- 
beat,  quee  respectu  hujus  personee  sufficiens 
judicatur,  moraliter  loquendo ;  et  si  hoc  in 
singulis  confessionibus  observet,  erit  securus 
in  conscientia,  quantum  ad  hoc  munus  au- 
diendi  confessiones  attinet ;  preesertim  quan- 
do  aliquis  non  assumit  specialem  obligatio- 
nem,  qua  ex  officio  sacramentum  hoc  minis- 
trare  teneatur ;  quando  enim  hanc  assnmit, 
oportet  ut  habeat  scientiam  suo  muneri  pro- 
portionatam,  ut  est  in  Episcopis,  parochis  et 
Eeclesiee  pastoribus.  Ultimo  his  adjungi  po- 
test,  etiam  prudentiam  necessariam  esse  in 
sacerdote,  ut  sit  idoneus  minister  hujus  sa- 
cramenli,  el  quatenus  judex  est,  et  maxime 
quatenus  est  medicus,  qui  convenientem  me- 
dicinam  peccatisadhibere  debet,  ut  expresse 
traditur  in  cap.  Omnis  utriusque  sexus  ;  et 
late  declarat  Anton.,  dict.  c.  16,  et  Cajet.  su- 
pra.  In  rigore  vero  illa  prudentia  sufficit,  per 
quam  debito  modo  applicentur  principia 
scientiee,  et  ad  disponendum  pcenitentem,  ut 
pro  preesentibus  peccatis  satisfaciat,  et  ad  re- 
medium  adhibendum,  ne  in  similia  iterum 
incidat. 

Peccat  sacerdus ,  qui  sine  sufficienti  scientia 
confessiones  audlt. 

6.  Objectio  sohitur.  —  Quando  peccet  sacer- 
dos.  —  Ex  his  sequitur  primo  ,  peccare  gra- 
viter  sacerdotem  qui  scienter  se  ingerit  huic 
ministerio  absque  sufficiente  scientia.  Quod 
docent  omnes  auctores  citati ;  et  est  evidens, 
quia  intrinsece  malum  est  suscipere  aliquod. 
justitiee  munus  sine  sufficiente  scientia  ad  il- 
lud  juste  ministrandum.  Sylvester  autem  et 
plerique  alii  excipiunt  casum  extremse  neces- 
sitatis,  nam  tunc  quilibet  sacerdos,  quantum- 
vis  ignarus,  licite  absolvit.  Et  alii  addunt  ca- 
sum  in  quo  captivi  inter  infidelesnon  habent 
sacerdotem  cui  confiteantur,  nisi  valde  igno- 
rantem ;  qui  casus  in  re  non  est  diversus  a 
preecedenti;  quia  illa  necessitas  moraliter  est 
extrema,  et  reputatur  tanquam  periculum 
mortis,  cum  ante  mortem  non  speretur  alius 
sacerdos  magis  idoneus ;  nec  potest  in  eo 
statu  esse  securitas  habendi  copiam  etiam  il- 
lius  confessoris.,  superveniente  mortis  neces- 


DISPUTAT.  XXVIII.  SECT.  II. 
sitate.  Objici  vero  contra  hanc  exceptionem     copi   approbatio  bona 


potest,  quia  quod  est  intrinsece  malum,  nun- 
quam  licet.  Respondetur,  scientiam  propor- 
tionatam  accusationi  necessaria?,  et  judicio 
de  illa  ferendo,  semper  et  sine  ulla  exceptio- 
ne  requiri,  ut  objectio  probat ;  tamen  in  mor- 
tis  articulo  seu  periculo ,  quoelibet  confessio 
cnjuslibet  peccati  sufficit,  quando  aliter  fieri 
non  potest;  et  ideo  etiam  sufficit  queecunque 
satisfactio,  vel  dispositio  necessaria  ad  justi- 
tiam  consequendam;  ef  eadem  ratione  sacer- 
dos,  qui  alias,  per  se  loquendo,  esset  igno- 
rans ,  pro  illo  articulo  censetur  sufficienter 
instructus,  dummodo  sciat  absolvere,  et  ma- 
teriam  aliquam,  qurecunque  iila  sit,  cogno- 
scere,  et  dispositionem  sufficientem  ad  absol- 
vendum  postulare,  aut  ex  signis  percipcre ; 
nam  barum  rerum  cognitio  nunquam  potest 
non  esse  necessaria ;  illa  vero  sufficit ,  ut  in 
ea  occasione  justa  sententia  proferatur.  Unde 
etiam  consequenter  intelligitur,  ut  sacerdos 
circa  hanc  materiam  peccet,  non  esse  consi- 
randam  scientiam  ejus  absolute  ,  sed  respec- 
tive,  juxta  munus  confitendi  quod  assumit ; 
non  enim  hoc  semper  sequale  est,  et  ideo  ne- 
que  a?qualem  scientiam  postulat;  ideoque 
tunc  solum  peccatur  in  hoc  genere,  quando 
juxta  eam  partein  hujus  muneris,  cui  aliquis 
se  exponit,  non  habet  proportioualam  scien- 
tiam.  Plus  enim  requiritur  ad  exercendum 
hoc  munus  ordinarie  ,  et  quasi  ex  officio, 
quam  ad  unum,  vel  alium  actum  exercendum, 
et  plus  circa  unam  personam  quam  circa 
aliam,  et  sie  de  aliis. 

7.  Solet  autem  hic  specialiter  quseri,  an 
facilius  excusetur  ab  bac  culpa  sacerdos  ,  qui 
ex  obedientia  suscipit  hoc  munus  sine  suffi- 
cienti  scientia ,  quam  qui  ex  propria  volun- 
tate.  Antoninus  enim  et  Sylvester  affirmau- 
dum  putant.  Melius  autem  docet  Navarrus 
hanc  differentiam  esse  valde  extrinsecam  et 
accidentariam,  quod  ad  prassens  attinet;  quia 
non  potest  charitas,  vel  obedientia  efficere,  ut 
aliquis  licite  confessiones  audiat  sine  suffi- 
cienti  scientia  ad  juste  et  digne  exercendum 
hoc  munus;  nec  vero  in  eo,  qui  sua  sponte 
illud  subit,  major  quam  sufficiens  scientia 
necessaria  est ;  solum  potest  obedientia  effi- 
cere,  ut  aliquis,  sui  superioris  judicio,  depo- 
sitis  scrupulis  et  dubiis,  licite  se  subdat,  et 
credat  superiori  dicenti  se  esse  idoneum  ad 
hoc  sacramentum  ministrandum,  quando  evi- 
dentissime  aliud  non  constat.  Et  hoc  etiam 
efficere  potest  in  saecularibus  sacerdotibus, 
qui  sua  sponte  boc  munus  assumunt ,  Epis- 


581 
fide  facta;  nam  ille 
etiam  est  superior  ,  et  possnnt  stare  judicio 
ejus,  quando  contrarium  evidenter  non  con- 
stat. 

8.  Qui  jurisdictionem  ignoranti  committit, 
pcccat. — Secundo,  sequitur  ex  diclis  graviter 
peccare  Episcopum,  vel  superiorem,  qui  ali- 
cui  sacerdoti  jurisdictionem  in  hoc  foro  com- 
mittit,  qui  non  habet  scientiam  proportiona- 
tam  huic  muneri.  In  quo  etiamUoclores  con- 
veniunt,  quia  hoc  etiam  repugnat  juslilia1. 
et  sanctitati  sacramenti  ,  et  quia  in  uni- 
versum  intrinsece  malum  est  indigno  com- 
mittere  quodlibet  munus,  proesertim  justilia3, 
et  sacrum.  Hoc  autem,  ut  dixi,  cum  eadem 
proportione  locorum  ac  personarum  inlelli- 
gendum  est,  atque  ita  difficultatem  non  ha- 
bet.  Ac  propterea  Concilia  etiam  in  beneficio- 
rum  collationibus  majorem  scientiam  requi- 
runt  in  eo,  qui  majori  populo  prseficiendus 
est,  quamqui  minori. 

9.  Pomitens  eligens  con/essorem  ignorantem 
peccat. — Tertio,  eadem  proportione  sequitur, 
pcenitentem  habentem  facultatem  ad  elige"n- 
dum  confessorem,  graviter  peccare  eligendo 
confessorem  ignorantem  respectuipsius.  Pa- 
tet  eadem  ratione,  quia  eligit  indignum,  et 
alium  inducit  ad  id,  quod  non  potest  licite  fa- 
cere,  etsuse  conscientise  non  sufficienter  pro- 
videt.  Hoc  autem  intelligendum  est  per  se, 
nam,  si  bona  fide  illum  eligat,  quem  putat 
esse  sufficientem,  quia  est  communiter  expo- 
situs  et  approb.itus,  facile  poterit  a  culpa  ex- 
cusari.  Non  tamen  satis  erit  illa  exterior  ap- 
probatio  etexposilio,  sialioqui  pcenitentimo- 
raliter  constet  scientiam  iliius  sacerdotis  res- 
pectu  conscientiee  suse  non  esse  sufficienlem, 
quia  veritas  prseferenda  est  prsesumptioni. 
Quin  potius  ,  etsi  talis  sacerdos  ignorans , 
proprius  parochus  sit,  non  potest  licite  ilJi 
confiteri,  sed  debet  ab  iilo  licentiam  ad  eli- 
gendum  alium  postulare,  vel  aliter  sibi  pro- 
videre  juxta  superius  dicta. 

10.  Sitne  scientia  mirdstri  de  substantia  sa- 
cramenti.  —  Tandem  ex  dictis  concluditur, 
scientiam  proportionatam  huic  muneri  ne- 
cessariam  esse  in  sacerdole,  ut  sit  idoneus, 
saltem  ut  delegatio  hujus  jurisdictionis  licile 
fiat.  Superest  vero  declarandum,  an  hsec  con- 
ditio  sit  etiam  de  substaniia  et  valore  hujus 
muneris.  Quod  est  quserere  an  ignorantia 
reddat  sacerdotem  prorsus  inhabilem,  ita  ut 
absolutio  ab  eo  data  nullius  momenti  sit.  In 
quo  omnes  conveniunt,  si  ignorantia  tanta  sit, 
ut  ne»ciat  etiam  absolutionem  proferre,  v 


582  DISPUTAT.  XXVIII 

cognoscere  regulariter  moralera  actum  etiam 
sub  communi  rationepeccati  mortalis,  aut  ve- 
nialis,secundumgeneralem  eorum  rationem, 
ac  distinctionem,  reddere  actum  nullum ; 
quia  talis  homo  non  potest  humano  modo 
exercere  hoc  ministerium  ;  unde  potius  illa 
posset  dici  impotentia  qusedam  quam  igno- 
ranlia,  quia  ille  homo  non  potest  intendere 
verba  absolutionis  proferre,  nec  causam  seu 
conscientiam  examinare.  Tamen  quia  hoc  ge- 
nus  ignorantise  rarissimum  est,  et  fere  im» 
possibile  in  eo  qui  ratione  utitur,  et  in  Eccle- 
sia  versatur,  vultque  confessionem  audire,  et 
quid  nomine  contessionis  significetur,  intel- 
ligit,  ideo  de  hac  ignorantia  non  controverti- 
tur,  nec  ratione  illius  dicitur  confessio  ali- 
quando  esse  nulla. 

1 1 .  Difficultas  de  ignorantia  mortalis  et  ve- 
nialis  peccati. — Prima  sententia. — Difficultas 
ergo  est,  quando  ignorantia  est  de  distinc- 
tione  peccatorum  in  ratione  venialis  et  mor- 
talis,  aut  in  aliis  circumstantiis  aut  rebus  om- 
nino  necessariis.  Et  in  hoc  sensu  multi  auc- 
tores  existimare  videntur  talem  ignorantiam 
esse  contra  substantiam  sacramenti,  et  con- 
sequenter  scientiam  oppositam  esse  condi- 
tionem  substantialem,  ut  sacerdos  reputetur 
idoneus  seu  habilis  ad  hoc  ministerium.  Hoc 
sentiunt  omnes  auctores,  qui  dicunt  confes- 
sionem  esse  iterandam  ob  talem  ignorantiam 
confessoris,  Richardus,  Antoninus,  Sylvester, 
et  aliquos  supra  citavi  agens  de  integritate. 
Et  potest  fundari,  quia  de  substantia  con- 
fessionis  est,  non  solum  dicere  peccatum, 
sed  etiam  tale  vel  tale  peccatum  ;  ergo 
de  substantia  ministri  est  non  solum  posse 
audire  et  percipere  peccatum,sedetiam  quod 
sit  tale,  vel  tale  ;  non  potest  autem  hoc  per- 
cipere,  qui  non  habet  scientiam,  sub  scientia 
comprehendendo  non  tantum  propriam  scien- 
tiam,  sed  etiam  quodcunque  adminiculum, 
vel  auxilium  ad  comparandam  talem  noti- 
tiam,  sive  per  consilium  aliorum,  sive  per 
instructionem  ipsiusmet  pcenitentis,  juxtasu- 

perius  dicta. 

Assertio. 

12.  Aliorum  vero  opinio,  ac  probabilior  est 
talem  scientiam  non  esse  de  substantiali  ido- 
neitate  ministri,  proprie  ac  per  se  loquendo. 
Declaratur  :  nam  diximus  pcenitentem  teneri 
ad  non  eligendum  confessorem  sibi  ignoran- 
tem,  et,  per  se  loquendo,  peccare  graviter, 
si  id  faciat ;  ex  quo  statim  consequitur  con- 
fessionem  cum  illa  conscientia  factam  esse 
nullam  ;  sed  quod  ad  prsesens  pertinet,  illud 


SECT.  II. 

estper  accidens,  quia  non  est  nulla  ex  defectu 
ministri,  sed  ex  defectu  materia».  Oportet  er- 
go  supponere  bonam  fidem,  et  sufficientem 
dispositionem  ac  confessionem  ex  parte  pce- 
nitentis ;  et  tunc  dico  absolutionem  datara  a 
sacerdote  sicignorante  non  esse  nullam.  Quod 
plane  sentiunt  Gabr. ,  Adrian.  ,  Medina,  et 
alii,  quos  dicto  loco  citavi.  Et  probatur,  quia 
ibi  expartepcenitentisintervenit  integra  con- 
fessio,et  ex  parte  sacerdotis  intervenit  aliqua 
cognitio  et  perceptio  illius,  quse  licet  non  sit 
exacta,  tamen  est  sufficiens,  ut  cognoscat  il- 
lam  esse  sufficientem  materiam  hujus  sacra- 
menti ;  ergo,  si  super  talem  materiam  cadat 
vera  forma  cum  intentione  perficiendi  sacra- 
mentum,  validumfiet,  quia  nihil  substantiale 
illi  deest ;  imo  et  efficax  erit  ac  formatum  ; 
quia  supponimuspcenitentem  esse  convenien- 
ler  dispositum  cum  bona  fide. 

13.  Occurritur  objectioni.  — Nec  dici  potest 
quod  ibi  desit  jurisdictio,  quia  supponimus  su- 
periorem  voluisse  huic  sacerdoti  jurisdictio- 
nem  delegare,quae  voluntas  non  est  conditio- 
nata,  sed  absoluta;  ergo  habet  effectum,  et 
coufert  jurisdictionem.  Neque  enim  ullo  jure 
constat,  illam  scienliamesse  conditionem  ne- 
cessariam  simpliciter,  ut  sacerdos  sit  capax 
jurisdictionis.  Quin  potius  omnes  supponunt 
non  solum  delegatam,  sed  etiam  ordinariam 
habere  posse  ;  nam  quando  proprius  sacer- 
dos  est  ignorans,  quamvis  per  se  non  possit 
hoc  judicium  exercere,  potest  jurisdictionem 
suam  alteri  delegare,  et  cum  piimum  depule- 
rit  illam  ignorantiam,  vel  alicujus  ope  usus 
fuerit  ad  supplendum  defectum  scientise,  jara 
poterit  per  se  absolvere  ;  idemque  est  in  de- 
legato  ;  ergo  signum  est  habere  jurisdictio- 
nem.  Denique  heec  scientia  necessaria  in  con- 
fessore  non  est  una  et  eadem  respectu  om- 
nium  peccatorum,  et  ideo  non  potest  esse 
conditio  simpliciternecessaria  ad  capacitatem 
jurisdictionis,  quia  jurisdictio  absolute  datur, 
et  non  quasi  respective  ad  ea  tantum  pecca- 
ta,  ad  quae  confessor  habet  scientiam  condi- 
tionatam,  nam  esset  hoc  valde  periculosum 
ac  nocivum  ;  dalur  ergo  absoluta  jurisdictio, 
quamvis  ad  conscientiam  et  prudentiara  sa- 
cerdotis  spectet  non  uti  illa,  nisi  juxta  capa- 
citatem  suse  scientiae,  vel  alia  via  supplendo 
defectum  ejus  ;  si  tamen  in  hoc  excedat  et 
peccet,  nihilotninus  sacramentum  validum 
erit,  quia  nihil  substantiale  deest  ;  sola  enim 
culpa  ministri  non  est  contra  substantiam  sa- 
cramenti,  juxta  cloctrinam  Concilii  Tridentini, 
sess.  \k,  c.  5}  et  can.   10. 


DISPUTAT.  XXVIII.  SECT.  II. 


583 


14.  Quorumdam  opinio.  —  Rejicitur.  —  Di- 
cunt  vero  aliqui,  quamvis  iu  eo  casu  sit  vali- 
dum  sacramcntum,  nihilominus  ,  si  postea 
constiterit  poenitenti  sacerdolem  non  intel- 
lexisse  talia  peccata  esse  mortalia,  sed  il- 
la  existimasse  ut  venialia,  teneri  ad  confiten- 
dum  iterum  talia  peccata,  quia  fuere  quasi 
oblita,  vel  sine  cuipa  prtetermissa  in  tali  con- 
fessione,  quia  perinde  est  peccatum  nonper- 
cipi  a  confessore,  ac  nou  dici  a  pcenitente. 
Et  confirmatur ;  nam,  si  sacerdos  tunc  dor- 
mitasset,  aut  fuisset  ita  distractus,  ut  non  per- 
ciperet  quod  pcenitens  dicebat,  et  hoc  postea 
coustaret  pcenitenti,  sinedubio  teneretur  pec- 
catum  illud  iterum  confiteri ;  ergo  similiter 
in  prcesenti.  Sed  hoc  etiam  nimis  rigorosum 
supra  existimavi ;  et  ideo  non  censeo  hoc 
onus  esse  poenitentibus  imponendum,  quia 
nullum  est  jus,  ex  quo  sufficienter  colligatur, 
nec  ratio  convincens.  Primum  patet,  quiaille 
pcenitens  vere  et  in  rigore  confessus  est  talia 
peccata,  et  declaravit  (ut  sic  dicam)  integrum 
factum  uniuscujusque  peccati,  et  illud  etiam, 
ut  supponimus,  percepit  confessor  quantum 
a  I  factum,  licet  ignoraverit  jus  necessarium 
ad  cognoscendam  culpa?  gravitatem  ;  ergoille 
pcenitens  implevit  ad  litteram  praeceptum  de- 
claratum  in  cap.  Omiis  utriusque  sexus,  de 
confitendis  omnibus  peccatis  ;  ergo  ex  vi  il- 
lius  11011  tenetur  iterum  illa  peccata  confiteri; 
pra?ter  hoc  autem  nullum  est  jus,  ex  quo 
obligetur. 

15.  Ratio  etiam  nulla  urget,  quia  substan- 
tia  confessionis  salvatur  per  hoc,  qaod  et 
pcenitens  dicit,  et  sacerdos  percipit  totum  il- 
lud  factum  sub  ratione  talis  culpae,  et  utrum- 
que  servatur  in  prsedicto  casu.  Et  ideo  non 
est  simile,  quod  affertur  de  sacerdote  distrac- 
to  aut  dormiente,  quia  tunc  nec  factum  per- 
cipit,  ac  perinde  se  habet  ac  surdus  :  perci- 
pere  autem  gravitatem  peccati,  qaantum  ex 
scientia  juris  pendet,  licet  sit  necessarium  ad 
juslitiam  hujus  judicii ,  tamen  non  videtur 
esse  simpliciter  de  substantia ,  ita  ut  ob  eam 
causam  non  censeatur  tale  peccatum  per  se 
et  simpliciter  remissum  per  talem  absolutio- 
nem ;  nam  licet  fortasse  ob  eam  rem  senten- 
tia  fuerit  injusta,  vel  injuste  lata,  non  pro- 
pterea  fuit  nulla.  Si  autem  tale  peccatum  per 
iiiam  absolutionem  fuit  per  se  et  simpliciter 
remissum,  non  est  unde  maneat  obligatio  ii- 
lud  iterum  confitendi. 

16.  Et  confirmatur,  quia  si  quis  in  articulo 
mortis  confiteatur  sacerdoti  sic  ignoranti, 
sciens  ignorantiam  ejus,  quia  non  habet  doc- 


tiorem  cui  confiteatur,  et  ipse  licite  facit,  et 
alter  licitc  absolvit,  si  uterque,  scilicet  pce- 
niLens  et  confessor,  pro  tunc  faciat  quod  po- 
test ;  et  hoc  satis  est,  ut  non  teneatur  iterum 
confiteri  talia  peccata  ;  ergo  idera  est  in  qua- 
cunque  alia  confessione  simili,  licite  et  bona 
fnle  facta,  ctiam  extra  illum  necessitatis  ar- 
liculum.  Minor  admitti  videtur  a  Sylvestro, 
et  aliis ;  et  potest  probari,  quia  in  eo  arti- 
culo  tenetur  pcenitens  omnia  illa  peccata 
confiteri  tali  sacerdoti,  eorumque  notitiam 
dare,  quantum  est  capax,  ct  ipse  potest ; 
ergo  ea  confitendo,  satisfacit  supe  obligationi ; 
non  est  ergo  cogendus  ea  iterum  confiteri. 
Prima  vero  consequentia  probatur,  quia  si 
illa  confessio  peccatorum  non  esset  per  se 
sufficiens,  etiam  facta  in  articulo  mortis  esset 
postea  iterancla  quantum  ad  illa  peccata  ;  si 
ergo  non  est  iteranda,  ideo  est,  quiailla  suf- 
ficit,  ut  talia  peccata  directe  ac  per  se  per 
absolutionem  tollantur;  ergo  etiam  extra 
illum  articulum  confessio  est  sufficiens  acl 
effectum  ;  ergo  ex  vi  illius  tollitur  obligatio 
confitendi  iterum  illa  peccata. 

17.  Confirmatur  tandem,  quia  juxta  pro- 
babilem  multorum  Doclorum  sententiam  , 
quamvis  pcenitens  confiteatur  aliquod  pec- 
catum  ut  veniale,  quod  vere  est  mortale,  et 
confessor  in  eadem  sit  ignorantia,  non  tene- 
tur  postea  pcenitens  iterum  confitcri  tale 
peccatum,  ut  ex  midtorum  sententia,  quos 
refert,  tradit  Corduba,  in  Summa,  q.  9,  et 
rationem  reddit,  quia  non  est  de  necessitate 
et  valore  hujus  sacramenti  ut  sacerdos  et 
pcenitens  cognoscant  totam  gravitatem  cul- 
pee.Victoriaetiam,in  Summ.,n.  155,  concedit, 
quando  confessor  scitdiscernerein  communi- 
bus  peccatis  an  sint  mortalia  necne,  quamvis 
aliqua  minus  communia  ignoret,  et  appre- 
hendat  ut  venialia,  cum  sint  mortalia,  non 
esse  scrupulum  injiciendum  pcenitenti,  ut  te- 
neatur  hsec  iterum  confiteri ;  ergo  idem  est 
dicendum  de  omnibus ;  nam  per  se  omnia 
eeque  sunt  de  necessitate  confessionis  ;  ergo, 
si  illemodus  confessionis  est  sufficiens  in  ex- 
traordinariis  peccatis,  ita  ut  licet  pcenitens 
postea  cognoscat  ignorantiam  confessoris  et 
gravitatem  sui  peccati,  non  teneatur  illucl 
iterum  confiteri,  etiam  in  quibuscunque  aliis 
peccatis  erit  sufficiens,  nam  quod  attinet  ad 
integritatem  confessionis  et  eequitatem  judi- 
cii,  eadem  est  ratio  de  omnibus  ;  obligare  au- 
tem  pcenitentes  ad  banc  iterationem  in  om- 
nibus  peccatis,  esset  sine  dubio  valde  onero- 
sum  et   scrupulosum  sine  sufficienti  funda 


584  DISPUTAT.  XXV 

mento,  quia  saepissime  accidit  hsec  ignoran- 
tia  in  confessionibus,  et  postea  detegitur, 
cognita  mo.lius  persona  confessoris.  Imo 
etiam  sequeretur,  quoties  sacerdos  nonintel- 
lexit  circumstantias  mulare  speciem,  eliamsi 
pcenitens  illas  sufficienter  declaret,  postea 
cognita  ignorantia  sacerdotis  a  pcenitente, 
teneri  ea  iterum  confiteri,  quia  etiam  est  de 
necessitate  confessionis  has  circumstantias 
confiteri  ;  ergo  et  quod  confessor  eas  intel- 
ligat;  vel  ergo  htec  consecutio  valida  non 
est ,  vel  multa  sunt  admittenda  absurda, 
etquse  onerosam  redduntconfessionem.  Dicta 
ergo  illatio  valicla  profecto  non  est,  utosten- 
dimus  ;  et  ita  satisfactum  est  fundamento 
contrariae  sententia?. 

18.  Advertendum. — Solum  adverio,  quando 
pcenilens  discretus  et  prudens  in  ipsa  confes- 
sione  intelligit  confessorem  non  percepisse 
gravitatem  mortalem  suae  culpse,  quod  ssepe 
conjeclare  poterit,  ut  notavitNavarrus  in  Sum- 
ma,  c.  9,n.  9,  ex  pcenitentia  injuncta,  aut  ex 
aliis  signis  et  verbis  clarioribus,  tunc  debere 
aperte  declarare  suam  culpam  fuisse  morta- 
lem,  quia  tenetur  tacere  quod  in  se  est,  ut 
sacerdos  hoc  intelligat  et  juste  judicet.  Extra 
hunc  vero,  aut  similem  casum  non  tenetur 
pcenitens  explicare ,  quasi  in  actu  signato, 
suam  culpam  esse  mortalem,  sed  satis  est 
speciem  ejus  ,  et  materiam  ac  quantitatem 
ejus,  si  magna  sit,  declarare,  nam  per  hoc 
quasi  in  actu  exercito  satis  explicat  suam 
culpam  esse  mortalem  ;  nec  tenetur,  per  se 
loquendo,  amplius  instruere  confessorem, 
aut  praesumere  illum  esse  adeo  ignorantem 
ut  id  non  intelligat.  Ex  quibus  omnibus  tan- 
dem  concludo  cum  Navarro,  dicto  c.  9,  n.  12, 
et  sumitur  ex  eodem,cap.4,  n.  12  et  sequen- 
tibus,  in  duobus  tantum  casibus  teneri  pceni- 
tentem,  moraliter  loquendo,  ad  iterandam 
confessionem  ob  imperitiam  confessoris , 
quando  novit  illum  esse  ita  imperitum,  ut 
suam  conscientiam  dijudicare  non  sufficeret, 
etnihilominusilli  confessus  est;  velquandoin 
ipsa  confessione  iutellexit  sufficienter  confes- 
sorem  non  percipere  gravitatem  delicti,  et 
nihilominus  simplieiter,  et  sine  ampliori  in- 
structione  confessus  est. 


III.  SECT.  111. 


SECTIO  III. 


Utrum  ex  jitre  antiquo  esset  aliqua  alia  conditio 
necessaria  in  sacerdote,  ut  esset  idoneus  judex 
delegatus  in  hoc  foro. 

1.  Duos  modos  hujus  delegationis  supra 
distinxircus,  scilicet  directe  factam  ipsi  con- 
fessori,  vel  media  facultate  data  pcenitenti 
ad  eligendum  confessorem  ;  et  utramque  fieri 
posse,  vel  a  Summo  Pontifice,  vel  ab  Episco- 
po,  vel  aparocho.  Ut  ergo  Pontifex,  aut  Epis- 
copus  delegarent  hanc  jurisdictionem  alicui 
sacerdoti  directe,  et  per  privilegivm  seu  gra- 
tiam  illi  concessam,  nulla  alia  conditio  in  eo 
requirebatnr  ex  vi  juris  antiqui,  preeter  eas 
qna?  ex  natura  rei  in  eo  sunt  necessarise,  ut 
sit  dignus  et  idoneus  ad  hoc  minislerium. 
Quod  est  certum,  quia  nec  in  jure  habetur 
talis  conditio,  nec  ex  consuetudine,  nec  fa- 
cile  excogitari  potest,  quia  nec  requirebatur 
in  tali  persona  prior  jurisdictio,  nam  poterant, 
sicu  t  et  nuncpossunt  Papa  etEpiscopi  delegare 
hanc  jurisdietionem  simplicibus  sacerdotibus, 
neque  etiam  requirebatur  alia  prior  approba- 
tio,  nam  ipsi  poterant  immediate  approbare. 
Atque  hoc  maxime  constare  potest  in  privi- 
iegiis  seu  facultatibus  personalibus  acparti- 
cularibus.  Nam  de  privilegiis  concessis  a 
Pontificibus  incommuni,  verbi  gratia,  aliqui- 
bus  religionibus,  dubilari  potest,  an  requi- 
rerent  approbalionem  Episcopi,  non  quidem 
quia  Papa  non  posset  aliter  illam  concedere, 
nam  oppositum  certum  est,  ut  ex  superio- 
ribusconstat  ;  sed  quia  de  faclo  et  secundum 
commune  jus  non  aliter  eam  concedebant. 
Et  de  hac  re,  quid  diversis  temporibus  serva- 
tum  fuerit,  dicemus  seclioni  sequente. 

2.  Difficultas. — Quonwidam  opinio. — Diffi- 
cultas  ergo  superest  primum  de  parocho  de- 
legante  suam  jurisdictionem  alicui  sacerdoli ; 
deinde  de  quolibet  pceuitente  habente  gene- 
ralem  facultatem  eligendi  cenfessorem  ido- 
neum,  an  secundum  commune  jus  antiquum 
poslularelur  aliqua  conditio  in  sacerdole,  ut 
reputaretur  idoneus.  Et  in  hoc  fuit  quorum- 
dam  opinio,  etiam  in  jure  antiquo  fuisse  ne- 
cessariara  alterutram  ex  duabus  condilioni- 
bus,  scilicet,  vel  quod  haberet  in  Ecclesia 
aliquam  jurisdictionem  ordinariam  in  hoc 
foro,  vel  quod  esset  ab  Episcopo  approbatus 
tanquam  idoneus.  Prior  conditio  non  est  ita 
intelligenda ,  ut  oporteret  talem  confesso- 
rem  habere  jurisdictionem  ordinariam  in 
ipsum  poenitentem,    alioqui    esset  imperti- 


DISPUTAT.  XXVIII.  SECT.  III. 
nens  delegatio;  scd  intelligenda  est  absolute  circa  finem  ;  Medina,  Cod 
tuiod  talis  sacerdos  haberot  jurisdiclionem 
ordinariam  circa  aliquera  populum.  Lo- 
quimur  autcm  de  jurisdictione  ordinaria, 
prout  jure  communi  haberi  solet  in  Ecclesia 
per  bcneficia  Ecclesiastica ,  ut  excludamus 
nunc  superiores  religionum,  qui  etiam  ha- 
beut  jurisdictionem  ordinariam;  lamen  de 
ilJa  non  loquuntur  auctores  in  prresenti,quia 
est  ex  privilegio,  et  quasi  extraordinaria  ; 
de  illa  vero  aliquid  attingemus  seclione  se- 
quenti. 

3.  Juxta  hancergo  declarationem  poterat 
unus  parochus  juxta  antiquum  jus  delegare 
suam  jurisdictionem  alteri  parocho,  et  qui 
habebat  facultatem  eligendi  confessorem,po- 
terat  quemcunque  parochum  non  suum  eli- 
gere ;  et  hoc  seraper  fuit  indubitatum  in 
Ecclesia,  cujus  rationem,  et  majorem  expo- 
sitionemattingemus  sectione  sequente.  Addit 
ergo  haec  opinio,  simplicem  sacerdotem  non 
potuisse  tunc  eligi,  nisi  esset  ab  Episcopo  ap- 
probatus.  Ita  tenuit  Glossa  in  cap.  Omnis 
utriusque  sexus,  verb.  Alieno,  et  Gloss.  in 
Clement.  1  de  Priv.,  verb.  Speciali,  quam 
omnes  interpretes  ibi  esse  secutos  usque  ad 
Panormitanum  exclusive,  ait  Navar.  infra 
citandus,  qui  etiam  refert  Capellam  Tolosa- 
nam,  decis.  221 .  Idem  secutus  est  Cano,  relect. 
de  Pcenit,  p.  5,  et  indicat  Ruard.,  art.  3, 
quatenus  cum  Henrico,  Quodlib.  10,  q.  4, 
dicit,  esse  contra  rationem  et  contra  bonura 
Ecclesise  committere  pcenitentibus,  prseser- 
tim  idiotis,  judicium  idonei  confessoris. 
Atque  hinc  sumitur  ratio  hujus  sententice, 
quia  facultas  hsec  quando  generatira  datur, 
intelligi  debet  convenienti  modo,  et  absque 
detrimento  fidelium,  et  morali  periculo  com- 
mittendi  sacrilegia  in  administratione  hujus 
sacramenti ;  ergo  ita  semper  intelligi  de- 
buit,  ut  esset  necessaria  aliqua  approbatio 
publica,  qualis  solum  esse  potest,  aut  per 
susceptam  animarura  curara,  aut  per  Episco- 
pi  approbatiunem.  Atque  hoc  conflrmantde- 
creta  antiqua,  quee  dicunt,  non  posse  pres- 
byterum  reconciliare  pcenitentem  sine  li- 
ce.itia  Episcopi,  ut  expresse  habetur  in  Conc. 
Hispal.  II,  cap.  7,  et  apud  Damasum,  epist.  4. 

4.  Opposita  sententia  communis  est,  quam 
tenet  Palud.  in  4,  d.  17,  q.  4,  n.  17  et  18  ;  et 
ibi  Gabr.,  q.  %  art.  3,  dub.  5;  Adrian.,  post 
q.  5  deConfess.,  dub.  1  ;  Cajetanus  in  Sum- 
ma,  verb.  Absolutio;  Sylvest.,verb.  Conftssor, 
l,q.  5;  Angel.  ,\erh.Confessio,  3,n.  4;  Anton., 
3  p.,  tit.  17,  c.  9;  Soto,  d.  18,  q.  4,  art.  3, 


585 

de  Confessione, 
q.  de  Sacerdote  alieno  per  parochum  eli- 
gendo  ;  VictoriainSumm.,  n.  150;  et  Navar. 
in  c.  Placuit,  de  Pcenitentia,  d.  6,  n.  49,  et  se- 
quentibus,  ubi  in  eamdem  sententiam  refert 
Panormilanum  in  Clem.  1  de  Privilegiis,  cum 
aliis.  Et  hanc  sententiam  veram  existimo. 

5.  Prima  conclusio.  —  Dico  ergo  primo  : 
parochus  ante  Concilinm  Tridentinum  ex 
vi  juris  communis  poterat  et  valide  et  licite 
suam  jurisdictionem  committere  cuicunque 
sacerdoti,  qui  secundum  naturale  seu  divi- 
num  jus  idoneus  esset  ad  hoc  sacramentum 
ministrandum,  etiamsi  aliam  jurisdictionem 
vel  Episcopi  approbationem  non  haberet. 
Probatur,  quia  in  delegante  erat  potestas  , 
quia  haec  convenit  illi  ex  vi  ordinarise  juris- 
dictionis  ;  et  haec  non  erat  ligata  aut  impe- 
dita,  ut  supponimus;  quia  ex  parte  ipsiuspa- 
rochi  nullum  erat  jus  positivum  prohibens 
illi  delegationem  ;  imo  neque  nunc  est,  ut  in- 
fra  videbimus.  Rursus  ex  parte  alterius  ex- 
tremi  in  sacerdote  erat  capacitas  ;  et  nullum 
etiam  erat  jus  specialiter  requirens  in  illo  al- 
terutram  ex  dictis  conditionibus,  quia  neque 
in  Concilio,  aul  Pontificio  decreto,  ostendi  po- 
terit ;  neque  etiam  ex  natura  rei  sequitur  ; 
nam  cui  coramittebantur  oves  tanquam  ordi- 
nario  pastori,  etiam  poterat  committi  cura 
assumendi  dignum  et  sufficientem  coadjuto- 
rem  ;  etideo  quandiu  hoc  non  prohibebatur, 
censebatur  commissum ;  ergo.  Atque  hoc 
modo  posset  responderi  ad  illos  antiquos  ca- 
uones,  negantes  posse  sacerdotes  reconcilia- 
repcenitentes  sine  licentia  Episcopi ;  nam  qui 
a  parocho  habet  licentiam,  mediate  saltem 
censetur  habere  ab  Episcopo,  quandiu  id  non 
prohibet.  Quamvis  fortasse  illi  canones  lo- 
quantur,  vel  de  reconciliatione  quse  fiebat  de 
publicis  pcenitentibus,  vel  de  eo  tempore  quo 
Episcopi  erant  quasi  immediati  pastores  sua- 
rum  dicecesum,  absque  divisione  parochia- 
rum  per  propria  beneficia.  Semper  tamen 
subintelligeuda  est  conditio,  dummodo  talis 
sacerdos  non  sit  specialiter  suspensus,  vel 
prohibitus  ab  Episcopo  ;  nam  hsec  ipsa  con- 
ditio  in  jure  divino  aut  naturali  fundata  est, 
ut  in  sectione  preecedenti  est  declaratum  ;  et 
ideo  in  ipso  etiam  Episcopo  respcctu  Summi 
Pontificis  est  necessaria.  Imo  et  in  generali 
concessione  Summi  Pontificis  idem  subintel- 
ligitur,  ut  ex  eodem  principio  constat. 

6.  Secunda  conclusio.  —  Dico  secundo  : 
stando  in  jure  antiquo,  per  generalem  facul- 
tatem  datam  ad  eligendum  confessorem,  eligi 


586  DISPUTAT.  XXVIII.  SECT.  IV. 

poterat  quilibet  sacordosjure  divinoidoneus,     Concilium  hoc  decernere 


absquealia  conditione,  aut  approbatione  jure 
humano  requisita.  Probatur  eodem  funda- 
rnento,  quia  nullum  ostendi  potest  jus,  ubi 
hoc  sit  praescriptum.  Unde,  si  superior  dans 
facultatem,  expresse  declararet  in  hoc  sensu 
illam  dare,  dubitari  non  potest,  quin  talis  fa- 
cultas  esset  valida  ;  quia  in  dante  non  deerat 
potestas,  et  nullum  erat  positivum  jus  irri- 
tans  ejus  voluntatem  ;  et  ex  se  non  habet  ille 
modus  adeo  intrinsecam  inordinationem,  ut 
reddat  facultatem  irritam  ex  naturarei.  Imo, 
si  persona  cui  daretur,  esset  prudens  et  timo- 
rata,  nullum  peccatum  esset  talem  faculta- 
tem  ei  concedere.  Aliis  vero  communiter  eam 
dare,  regulariter  non  esset  prudentiee  confor- 
me  ;  non  tamen  propterea  facultas  esset  nul- 
la,  quia  ad  hoc  oporteret  assignare  jus  irri- 
tans  illam. 

7.  Ex  quo  ulterius  infero,  quamvisdaretur 
facultas  per  hsec  generalia  verba,  sacerdotem 
idoneum,  non  fuisse  linritandam,  aut  necessa- 
rio  interpretandam  de  sacerdote  declarato 
idoneo  publica  auctoritate,  alterutro  ex  dictis 
modis  ;  quia  etiam  hsec  declaratio,  aut  limi- 
tatio  non  habetur  in  jure;  nequeestnecessa- 
ria  exvi  solius  rationis,  quia  aliis  modis  po- 
test  sufficienter  constare  de  idoifeitate  con- 
fessoris,  scilicet,  per  experientiam,  aut  pu- 
blicam  famam  seu  notitiam,  aut  per  aliorum 
fide  dignorum  testimonium.  Et  quamvis  ve- 
rum  sit,  ex  concessione  generali  sic  intellec- 
ta,  et  cuilibet  de  populo  facta,  potuisse  se- 
qui  incommoda,  hinc  solum  infertur  perti- 
nuisse  ad  curam  pastorum  Ecclesiffi  illam  non 
concedere  sinemajori  declaratione  aut  cir- 
cumspectione.  Et  ad  vitanda  hsec  pericula 
condidit  Concilium  Tridenti.num  jus  statim 
explicandum,  quod  esse  novum  satis  ex  ejus 
verbis  constare  poterit. 

SEGTIO  IV. 

Quis  sacerdos  sit  idoneus  minister  hujus  sacra- 
menti  juxta  novum  decretum  Concilii  Triden- 
tini. 

1.  Certum  est  post  decretum  Concilii  Tri- 
dent.,  sess.  23,  cap.  15  de  Reformat.,  non 
sufficere  ut  persona  sacerdotis,cui  deleganda 
est  jurisdictio  in  hoc  foro,  habeat  omnia  re- 
qnisita  ex  divino  seu  naturali  jure  ad  hoc 
ministerium  peragendum,  nisi  de  hoc  etiam 
habeat  specialem  Ecclesiee  approbationem 
novo  illojure  decretam;  nam  hoc  expresse 
ibi  statuitur,  et  de  fide  certum   «st  potuisse 


Quod,  ut  cxpona- 
mus,  oportet  verba  Concilii  proponere,  ei 
multa  quse  circahoc  jus  novum  dubitata  suut 
adnotare.  Sunt  igitur  verba  Coiicilii  :  Quam- 
vis  presbyteri  in  sua  ordinatione  apeccatis  ab- 
solvendi potestalem  acciviant  (scilicet,  potesta- 
tem  ordinis  in  corpus  Christi  mysticum,  ut  in 
superioribus  declaratum  est)  decernit  tamen 
sancta  Synodus,nullum  etiam  regularem posse 
confessiones  sectilarium ,  etiam  sacerdotum, 
audire,  nec  adid  idoneum  reputari,  nisi  aut 
parochiale  bene/icium,  aut  ab  Bpiscopis  per 
examen,  si  illis  videbitur  essenecessariwm,aut 
alias  idoneusjudicetur,  et  approbationem,  quce 
gratis  detur,  obtineat,  privilegiis  et  consuetu- 
dine  quacunque  etiam  immemorabili  non  ob- 
stantibus. 

2.  Primum  notabile.  —  Circa  hoc  igitur 
decretum  primum  omnium  distinguendi  sunt 
illi  duo  modi  designandi  sacerdotem  ido- 
neum,  quos  Concilium  insinuat,  scilicet,  per 
beneficium  parochiale,  vel  Episcopi  approba- 
tionem.  Exquoduo  certa  colligimus,  Primum 
est,  quemlibet  ex  his  modis  per  se  sufficere ; 
alterum  est,  aliquem  ex  his  modis  esse  ne- 
cessarium,  neque  aliam  approbationem  suf- 
ficere.  Primum  horum  non  tam  fuit  a  Con- 
cilio  introductum,  quam  retentum  :  semper 
enim  illi  duo  modi  approbationis  habuerunt 
in  Ecclesia  magnam  auctorilatem,  et  suffi- 
cientissimi  judicati  sunt,  ut  patet  ex  dictis 
sectione  prcecedenti  ;  et  merito,  quia  cum 
Episcopi  sint  principales  paslores  animarum, 
meritoillis  heec  approbatio  committitur  ;  quia 
vero  parocho  etiam  committitur  animarum 
cura,  per  hoc  ipsum  munus  satis  declaratur 
sufficiens  ad  confessiones  audiendas;  et  ideo, 
quamvissolum  recipiat  jurisdictionem  in  oves 
suas  ,  tamen  approbatus  censetur,  ut  possit 
eidelegarihaecjurisdictio  ubicunque  et  quo- 
cunque  modo  alias  iegitimo.  Secundum  au- 
tem,  scilicet,  quod  alter  ex  his  modis  neces- 
sarius  sit,  novum  est,  et  a  Concilio  introduc- 
tum,  ut  patet  ex  dictis  sect.  pra^ced.,  el  indi- 
catur  in  illo  verbo  Concilii,  Decemit  sancta 
Synodus.Atque  hinc  colligitur,  omnes  sacer- 
dotes,  qui  non  habent  parochiale  benefi- 
cium,  cujuscunque  status,  ordinis,  aut  di- 
gnitatis  existant,  indigere  Episcopi  approba- 
tione,  ut  possint  hoc  munus  exercere;  quia 
Concilium  universaliter  loquitur,  et  nullum 
excipit;  sed  ampliat  potius,  etiam  ad  regula- 
res,  quamvis  non  loquatur  respectu  omnium 
poenitentium,  sed  secularium,  ut  infra  decla- 
rabimus. 


DISPUTAT.  XXVIII.  SECT.  IV. 


587 


3.  Exceptio  quonmdam  rejicitur.  —  Ali- 

qui  tamen  volueruntexcipere  eos,  qui  habent 

publicum  scientiae  testimonium,  per  gradum 

doctoratus,  aut  licentiati  in  Theologia,  vel 

jure  canonico,  aut  per  publicam   facti  seu 

doctrinre  evidentiam.    Sed  hoc  improbabile 

est,  quia  hoc  est  jus  positivum,    cui  standum 

est,  et  Concilium  expresse    excludil   omnem 

alium  modum,  dicens,  Neque  adid  idoneum 

repulari,  nisi,  etc.;  voluit  enim  esse  hanc  ap- 

probationem  aliquo  modo  juridicam,  seu  ex 

potestate  jurisdictionis  ;   et  ideo  illam  non 

concessit   Academiis,   nec  publicae  opinioni 

seu  exislimationi,    sed  Episcopis,   ad  quos 

etiam    pertinet  parochorum  approbatio.  Eo 

yel  maxime,   quod    multa   requiruntur    ad 

hoc  munus ,   quae    tam    Doctoribus    quam 

iis    qui  publice   existimantur    docti  ,    faci- 

le  deesse  possunt.  Majus  dubium  esse  pote- 

ratde  quibusdam  personis  Ecclesiasticis  in  al- 

tioridignitate  constitutis,  utsunt  Cardinales, 

et  Episcopi  consecrati,  qui  nuilum  verum  ha- 

bent  Episoopatum,  et  si  qui  sunt  alii  similes. 

Verumtamen  cum  Concilium  nihil  excipiat, 

sed  simpiiciter  et  sine  ulla   adjectione  dicat, 

nullum,  neminem  excipiendum  censeo  ratio- 

ne  consecrationis,  autdignitatis  cujuscunque, 

nisi  quatenus  habet  annexam  aliquam  ani- 

marum  curam,  ut  inferius  declarabitur. 

4.  Secundum  notaMle.  —  Secundo  adno- 
tandum  est  iiludverbumConcilii,  Confessiones 
secularium,  etiam  sacerdotum ,  nam  ex  illo 
manifeste  constat,  jus  hoc  non  habere  iocum 
respectu  regularium ;  habere  autem  iocum 
respectu  omnium  secularium  sine  ulla  exce- 
ptione.  Primum  patet,  quia  Concilium  ipsum 
addidit  limitationem.  Et  fortasse  ratio  fuit, 
quia  noluit  Concilium  in  hoc  subjicere  regu- 
lares  Episcopis  quoad  confessiones  ,  quas  ipsi 
faciunt  inter  se  ,  seu  de  peccatis  suis ;  quia 
ipsi  habent  proprium  et  peculiarem  modum, 
quo  gubernantur,  et  proprios  pastores,  a  qui- 
bus  confessores  recipere  solent.  Vei  etiam 
Concilium  hoc  fecit,  quia  plus  confidit,  mora- 
liter  ac  regulariter  loquendo  ,  de  regularium 
pcenitentium  conscientia  et  pruclentia.  Sub 
nomine  autem  regularium  etiam  feminas  re- 
ligiosas  comprehendimus,  quia  illa  etiam  se- 
cundum  jura  seculares  non  sunt. 

5.  Limitatio  aliquorum  reprobatur. — Atque 
hinc  colligitur  primo,  posse  superiorem  regu- 
larium  exponere  suis  subditis  confessorem 
non  approbatum  ab  ullo  Episcopo  ,  quia  hoc 
potest  jure  antiquoet  communi,  seu  per  pro- 
pria  privilegia,  et  per  hoc  decretum  nihil  in 


hoc  est  innovatum.  Secundo  sequitur,  quod 
bene  notavit  Navar.  in  Sum.,  c.  4,  n.  7,  si  re- 
ligiosus  nunc  habeat  facultatem  eligendi  con- 
fessorem,  posse  eligere  quem  invenerit  sibi 
idoneum ,  quamvis  ab  Episcopo  approbatus 
non  sit.  Ratio  est  eadem ,  quia  Concilium  in 
hoc  nihil  innovavit.  Et  congruentia  esse  po- 
test ,  tum  quia  religiosis  facile  est  invenire 
confessorem  idoneum,  regulariter  loquendo, 
quia  habere  debent  conscientias  minus  one- 
ratas  peccalis;  tum  etiam,  quia  Concilium 
prsesumpsit  illos  fore  prudentiores  et  cautio- 
res  in  confessoribus  eligendis.  Quidam  vero 
hoc  limitant,  quando  superior  expresse  con- 
cedit  hanc  facultatem  ;  nam,  si  tantum  fa- 
ciat  licentiam  eligendi  confessorem,  dicunt 
interpretandam  esse  de  approbatis  ab  Epis- 
copo.  Sed  non  est  cur  ita  interpretemur,  quia 
potius  existimandum  est,  superiorem  velle, 
ut  religiosus  utatur  jure  suo.  Solum  ergo  ob- 
servandum  est ,  ut  eligendus  sit  ab  Ecclesia 
toieratus,  scilicel,  non  suspensus,  neque  ex- 
communicatus ,  quamvis  hoc  in  ipsa  ratione 
idonei  confessoris  contineatur,  ut  supra  dixi. 
6.  Altera  pars  supra  proposita  probatur , 
quia  etiam  in  hoc  locutio  Concilii  universalis 
est,  nullamque  limitationem  ,  sed  ampliatio- 
nem  potius  ei  addiclit.  Nam  ,  quia  sacerdotes 
videri  poterant,  aut  propter  statum  non  com- 
prehendi  nomine  secularium  ,  aut  propter 
consuetudinem  facile  ac  frequenter  confitendi 
et  eligendi  confessorem  posse  excipi  ab  hac 
generali  regula ,  ideo  Concilium  iliam  am- 
pliationem  addidit  dicens,  etiam  sacerdotum. 
Ex  qua  constat,  a  fortiori  comprehendi  omnes 
clericos  in  minori  ordine  constitutos  ,  et  om- 
nes  laicos,  etiam  Principes  et  Reges ,  sine 
ulla  exceptione. 


An 


Prcelati  haientes  ajure  facultatem  eligendi 
confessorem,  sacerdotum  nomine  comprehen- 
dantur. 

7.  Fundamentum partis  affirmaniis. — Fun- 
damentum  partis  negantis.  —  Dubitatum  vero 
est  Romoe  ,  an  Preelati  habentes  a  jure  facul- 
tatem  eligendi  confessorem  ,  hic  nomine  sa- 
cerdotum  comprehendantur.  Quod  dubium 
tractatum  fuit  Romee  in  Congregatione,  cui 
decem  Cardinales  aderant,  et  quinque  eorum 
in  partem  negativam,  qninque  vero  in  affir- 
mativam  inclinarunt.  Fundamentum  priorum 
potuit  esse  duplex.  Primum  est,  quia  priviie- 
gium  in  jure  contentum  non  intelligitur  de- 
rogare  per  generalem  clausulam,  non  oistan- 
tilus  privilegrs,  etc,  qua  hic  utitur  Conci- 


588  DISPUTAT.  XXV 

lium  ,  nt  est  communis  regula  canonistarum, 
ut  videre  licetinDecio,  consil.  165.Secundurn 
est ,  quia  nomine  sacerdotis  simpliciter  dicti 
non  comprehenditur  Episcopus,  prsesertim 
in  materia  odiosa  et  restringente  ,  qualis  est 
hsec.  De  quo  principio  videri  potest  Panormi- 
tanus  in  cap.  Non  potest,  n.  3,  de  Sententia  et 
re  judicata.  Fundamentum  aliorum  affirman- 
tium ,  etiam  respectu  istorum  requiri  sacer- 
dotem  expositum ,  esse  poluit,  quia  verba 
Concilii  universalia  et  generalia  sunt ,  et  illa 
principia,  per  quse  limitantur,  non  sunt  satis 
firma,  nec  sufficienti  auctoritate  approbata. 
Praesertim  ,  quia  deoretum  vere  ac  proprie 
non  derogat  illi  privilegio  Praelatorum;  quia 
privilegium  expresse  dicit,  ut  possint  eligere 
sacerdotem  idoneum,  et  hoc  integrum  manet; 
neqne  Concilium  illud  in  totum  ,  vel  in  par- 
tem  abstulit,  sed  solum  ex  parte  confessoris 
posnit  conditionem  necessariam  ,  ut  idoneus 
sit ;  et  ha?c  conditio  universaliter  posita  est 
respectu  omnium  secularium,  inter  quos  hi 
Praelati  continentur.  Denique  non  potest  heec 
materia  proprie  dici  odiosa,  sed  favorabilis , 
quandoquidem  est  in  favorem  sacramenti,  et 
conscientiae,  et  proprie  nullum  jus  Episcopo- 
rum  auferl.  Ha±c  sunt  fundamenta  utriusque 
sententiae. 

8.  Decisio  Pontificis  in  proposita  qucestione. 
—  De  hac  ergo  sententiarum  diversitate  con- 
sultus  Summus  Pontifex  Gregor.  XIII  respon- 
dit  :  In  re  dubia  tutius  est  adherere  decreto 
Concilii  Tridentini.  Quare  dicendum  est , 
Preelatos  inferiores  Episcopis,  qui  jurisdictio- 
nem  non  habent  episcopalem,  non  posse  eli- 
gere,  nisi  aliquem  approbatum  ab  Episcopis  ; 
quia  hi  Prselati  manifeste  et  sine  ulla  ratione 
dubitandi  comprehenduntur  sub  decreto  Con- 
cilii.  Episcopi  vero,  si  velint  eligere  sibi  sub- 
ditum,  illum  possunt  approbare  ;  quia  sim- 
pliciter  et  sine  ulla  restrictione  approbant,  si 
volunt ,  seu  si  is  qui  approbatur  dignus  est. 
At  vero  si  velint  eligere  sibi  non  subditum , 
debent  eligere  approbatum  ab  Episcopo,  cui 
est  subjectus  ;  ita  enim  habetur  in  declara- 
tione  Cardinalium  1158  et  11 GO.  Quee  ultima 
pars  videri  potest  nova  et  difficilis,  quia  Epis- 
copus  eliam  sacerdotes  advenas  et  non  subdi- 
tos  potest  approbare ,  et  jurisdictionem  eis 
dare,  ut  suarum  ovium  confassiones  audiant : 
cur  ergo  non  poterit  idem  facere  circa  se- 
ipsum  ?  Sed  habet  illa  responsio  rationem 
statim  explicandam. 

9.  Tertium  notahle.  —  Tertio   principali- 
ter  advertendum  est,  Concilium  generaliter 


III.  SECT.  IV. 

et  indifferenter  postulare  hoc  genus  approba- 
tionis  ad  exercendum  munus  confessoris  , 
quacunque  ratione  jurisdictio  ei  deleganda 
sit;  non  enim  dicit,  ut  eligi  non  possitin  con- 
fessorem,  qui  non  fuerit  sic  approbatus,  sed 
simpliciter  ait,  non  posse  audire  secularium 
confessiones ,  neque  ad  id  idoneum  reputari. 
Igitur  sive  a  pcenitente  eligendus  sit,  sive  a 
proprio  sacerdote  directe  accepturus  sit  ju- 
risdictionem,  semper  supponi  debet  haec  ap- 
probatio.  Unde,  quamvis  Papa  delegando  ju- 
risdictionem  suam,  de  absoluta  potentia  pos- 
sit  eam  communioare  cuilibet  sacerdoti,  non 
servata  hac  forma  Concilii  ,  tamen  quoties 
simpliciter  et  sine  tali  declaratione  illam 
committit,  intelligitur  juxta  formam  Concilii 
hoc  facere.  Quamvis  Corduba,  hoc  punctum 
attingens,  varias  opiniones  et  eorum  auctores 
referat,  et  ex  parte  contrarium  sentire  videa- 
tur ;  sed  stante  Concilio  Trid.  vix  potest  in 
hoc  esse  contrcversia  ;  nam  cum  hoc  sit  jus 
ordinarium  a  Concilio  constitutum  ,  et  sit  de 
re  gravissima ,  ex  qua  pendet  valor  sacra- 
menti,  quoties  Pontifex  absolute  loquitur,  se- 
cundum  hoc  jus  loqui  censendus  est  ,  neque 
iliud  derogare  ,  nisi  ubi  expresse  id  declara- 
verit ,  vel  ex  modo  concessionis  manifeste 
constiterit.  Unde  ,  cura  absolute  concedit  fa- 
cultatem  eligendiconfessorem,  quamvisaliud 
non  exprimat,  intelligendum  est  de  confes- 
sore  approbato  juxta  formam  Concilii.  Et  si- 
militer  privilegia  omnia  concessa  a  Pontifici- 
bus  aliquibus  religionibus,  ut  earum  religiosi 
possint  confessiones  audire,  sub  prsedicta  con- 
ditione  ,  seu  apprcbatione  intelliguntur ,  ut 
evidentius  constabit  ex  tractandis.  Neque  in 
hoc  invenio  diversitatem  aliquam  inter  aucto- 
res,  neque  illi,  quos  Corduba  citat,  vixaliquid 
de  hoc  jure  novo  loquuntur.  Nihilominus  ta- 
men,  si  Papa  alicui  sacerdoti  pariiculari  spe- 
cialem  licentiam  faceret  ad  confessiones  au- 
diendas  ,  probabile  est  quod  Corduba  signifi- 
cat,  hoc  ipso  videri  illum  approbare,  quod 
maxime  esset  indubitatum  ,  si  talem  licen- 
tiam  daret  pro  suo  particulari  Episcopatu 
Romano  ;  nam,  si  esset  universalior,  oporte- 
ret  etiam  approbationem  universalem  distinc- 
tius  explicare,  quamvis  eo  ipso,  quod  licentia 
datur  in  particulari  tali  personee  ,  videatur 
profecto  sufficiens  approbatio  ejus. 

10.  Atque  eadem  proportione  loquendum 
est  de  facultate  eligendi  confessorem  a  Papa 
concessa ;  semper  enim  intelligitur  de  con- 
fessore  idoneo  juxta  lianc  formam  Concilii, 
quod  etiam  juxta  communem  usum  dechirari 


DISPUTAT.  XXVIII.  SECT.  IV. 


589 


soletin  Bullis  Pontificiis;  sed,  licet  non  ad- 
deretur  hsec  declaratio,  ila  essent  intelligen- 
dse,  quia  concessio  Pontificis  sernper  ietelli- 
gitur  juxtacoramunejus,  neque  censetur  de- 
rognre  illud,  nisi  sufiicienter  id  declaret.  In 
Episcopis  etiam  hoc  satis  clarum  est,  quia, 
si  Episcopus  sacerdoti  committat  jurisdic- 
tionera  suam,  hoc  ipso  illum  approbat  et 
exponit,  nam  hoc  est  in  potestate  ejus;  qui 
autem  vult  alteri  delegare  jurisdictionem 
suam,  vult  etiam  dare  quee  ad  illam  neces- 
saria  sunt,  quatenus  ab  ipso  pendent.  Si  au- 
tem  alicui  subdito  Episcopus  del  facultatem 
eligendi  contessorem  in  sua  direcesi,  clarum 
est  debere  intelligi  desacerdote  expositojux- 
ta  hanc  formam  Concilii  Trid.  ;  si  vero  etiam 
extra  dioecesim  extendatur  facultas,  debet 
necessario  intelligi  de  sacerdote  approbato 
ab  Episcopo  saltem  illius  dioecesis,  jnxta  in- 
fradicenda,  quia  nunquam  potest  Episcopus 
dare  hanc  facultatem,  nisi  juxta  formam  Con- 
cilii.  Loquor  autem  de  propria  facultate  eli- 
gendi  confessorem ;  nam,  si  subditus  unius 
Episcopi,  sub  titulo  et  more  peregrinorum 
in  alia  dioecesi  confiteri  vult,  more  incolarum 
illius  dicecesis  confiteri  debet,  vel  alicui  pa- 
rocho,  vel  alicui  sacerdoti,  non  tanlum  ap- 
probato,  sed  etiam  jurisdictionem  habentiab 
Episcopo  illius  dicccesis,  juxta  superius  dicta. 

An  parochus  sacerdoti  71011  approbato  possit 
jurisdictionem  delegare. 

1 1 .  Ratio  dtibitandi.  —  Aliquorwm  senien- 
tia  reprobatur.  —  Circa  hoc  vero  dubitatum 
est  de  parochis,  an  illi  etiam  non  possint  de- 
legare  jurisdictionem  suam  ,  aut  coadjuto- 
rem  sumere,  nisi  approbatum  ab  Episcopo. 
Etratio  dubitandi  est,  quia  parochi  habebaul 
ordinarium  jus  delegandi  suam  jurisdictio- 
nem;  si  autemnunc  non  possent  delegare  nisi 
sacerdotibus  abEpiscopis  expositis,omnino  es- 
sent  privati  jure  suo;nonest  autem  verisimile 
hocjus  ordinariumablatumesse  aConcilio,nul- 
lafactaejus  mentione;  praeserlim  quia  solum 
dicit,  non  obstantibus  privilegiis  et  quacunque 
consuetudine.  Hoc  vero  jus  non  est  ortum  ex 
privilegio,vel  ex  consuetudine,sed  ex  ordina- 
rio  officio,  seu  potestate.  Propter  quam  ratio- 
nem  nonnulli  ausi  sunt  hanc  sententiam  defen- 
dere.  Mihi  autem  neque  tuta,  neque  practice 
probabilis  videtur. 

12.  Respondetur  qucestioni.  —  Dicendum 
ergo  est,  parochos  tantum  posse  delegare 
jurisdictionem  suam  ,  vel  aliis  parochis  (in 
quo  jus   eorum  integrum  conservatum   est) 


vel  sacerdotibus  ab  Episcopo  approbatis  ;  haec 
enim  est  mens  Concilii,  quam  primoipsacon- 
suetudo  ita  interpretata  est.  Secundo  verba 
Concilii  hoc  requirunt,  quia  generalia  sunt; 
et,  sicut  in  prsecedenti  puncto  dicebamus, 
per  se  et  directe  non  auferunt  jus  nec  potes- 
tatem  deleganti ;  sed  ex  parte  ejus,  cui  dele- 
ganda  est  jurisdictio,  ponunt  conditionem 
necessariam,  ut  sit  idoneus  et  capax  ejus, 
qua3  conditio  non  est  contra  jus  alicujus. 
Tertio  ex  fine  Concilii  hoc  colligitur  ;  voluit 
enim  ad  cavenda  incomraoda  hoc  judicium 
reservare  Episcopis;  at  vero,  si  hsec  facultas 
relicta  esset  parochis,  fere  nihilfecisset.Con- 
firmatur ;  quia  siexparte  sacerdotis  posset 
parochus  jurisdictionem  dare  sacerdoti  non 
approbato,  etiam  posset  dare  facultatem  pa- 
rochiano  suo  ad  eligendum  confessorem  ab 
Episcopo  non  approbatum.  Patet  sequela , 
tum  quia  perutruraque  modum  suam  juris- 
dictionem  communicat ;  tum  etiarn,  quia  ex 
potestate  ordinaria  utruraque  poterat  ante 
Concilium  ;  ergo,  si  illa  mansit  intacta,  utrum- 
que  etiam  nunc  poterit.  Consequens  autem 
evidenter  est  absurdissimum,  quia  prorsus 
enervatdecretum  Concilii;  et  quia  ridiculum 
est  posse  parochum  concedere  quod  Sumraus 
Pontifex  nunquam  ordinarie  concedit  per  di- 
plomata  sua,  et  Episcopus  non  potest  conce- 
dere. 

i3.  Ratio  dubitandi  sohitur.  —  Ratio  du- 
bitandi  in  principio  posita  ex  dictis  soluta 
est ,  tum  quia  non  esset  inconveniens  decre- 
tum  universalis  Concilii  parochos  privare  jure 
suo  ;  nam  etiar^  Episcopi  sua  ordinaria  potes- 
tate  poterant  illis  prsecipere,  ne  aliquos  coad- 
jutores  assumerent,  nisia  seapprobatos  ;  quid 
ergo  mirura,  quod  idfecerit  Concilium  ?  Tum 
etiam,  quia  directe  et  formaliter  non  sunt 
privati  jure  suo,  sed  ex  parte  eorum,  quibus 
deleganda  est  jurisdictio,  posita  est  conditio 
necessaria,  ut  habeantnr  idonei ;  ipsi  autem 
parochi  semper  possunt  suam  jurisdictionem 
idoneis  delegare.  Nec  refert,  quod  approbati 
simul  habeant  jurisdictionem  ab  Episcopo, 
quia  hoc  est  per  accidens  ;  per  se  enim  haec 
duo  distincta  sunt,  et  possunt  separari.  Et 
(quod  notandum  est)  quamvis  Episcopus, 
quando  approbat  secularem  sacerdotem,  re- 
gulariter  det  illi  jurisdictionem,  non  tamen 
semper  dat  pro  toto  Episcopatu,  sed  pro  ali- 
qua  civitate,  veloppido  ;  et  tunc  ille,  quam- 
vis  non  habeat  jurisdictionem  pro  tota  dioe- 
cesi,  simpliciter  manet  approbatus  in  tota  il- 
la,  nisi  expresse  liraitetur,  de  quo  infra  dice- 


590 


DISPUTAT.  XXVIII.  SECT.  IV. 


mus  ;  et  tunc  potest  inquacunquepartedioc- 
cesis  recipere  jurisdictionem  a  quolibet  pa- 
rocho. 

14.  Quartum  notaMle.  —  Dulitaiio.  —  Deci- 
ditur.  —  Quarto  principaliter  advertendum 
est,  hanc  formam  approbationis  sacerdotis 
idonei,  non  solum  esse  necessariam  necessi- 
tate  prsecepti,  in  quo  nulla  potest  esse  dubi- 
tandi  ratio,  sed  etiam  necessitate  sacramenti, 
ita  ut  si  sacerdos,  non  approbatus  alterutro 
ex  dictis  modis,  tentet  hoc  conficere  sacra- 
mentum,  nihil  faciat,  non  solum  per  accidens 
ob  indispositionem,  seu  malam  conscientiam 
poenitentis,  sed  etiam  per  se,  ex  defectu  po- 
testatis,  quantumvis  poenitens  bonam  fidem 
habeat.  In  quo  posset  quispiam  dubitare, 
quia  ad  sacramentum  conficiendum  duplex 
tantum  potestas  in  ministro  requiritur,  ordi- 
nis  et  jurisdictionis  ;  haec  autem  approbatio 
ad  neutram  istarum  pertinet,  ut  ex  dictis 
constat  ;  ergo  non  potuit  fieri  ut  ipsa  sit  de 
necessitate  sacramenti,  quia  Ecclesia  nihil 
potest  addere  sacramentorum  institutioni, 
quod  simpliciternecessarium  sit.  Nihilominus 
quod  dixinms,  est  certum,  et  indubitatum  in 
Ecclesia,  potestque  breviter  in  hunc  modum 
declarari.  Nam  potuit  Concilium  hoc  sensu 
legem  illarn  prsescribere,  quia  jurisdictio,  ut 
supra  dictum  est,  homini  per  hominem  com- 
municatur  ;  potest  ergo  Ecclesia  prseseribere 
modum  communicandi  hanc  jurisdictionem, 
et  statuere  conditionem  aliquam,  sine  qua  ta- 
lis  personainhabilissit  ad  jurisdictionemsus- 
cipiendam,  seu,  quod  perinde  est,  sine  qua 
collatio  jurisdictionis  irrita  sit,  et  nullius  va- 
loris  ;  est  enim  hic  veluti  quidam  contractus, 
vel  actio  humana,  habens  effectum  moralem 
circa  alium,  qu6e  irritari  potest,  nisi  debitis 
conditionibus  fiat.  Denique,  cum  hsec  juris- 
dictio  a  potestate  Pontificis  preesertim  manet, 
potest  ipse  non  delegare  jurisdictionem,  nisi 
personee  habenti  talem  conditionem,  et  om- 
nes  pastores  ordinarios  inferiores  privare  po- 
testate  dclegandi  illam  alio  modo  ;  non  est 
ergo  dubium,  quin  hoc  fieri  potuerit.  Quod 
autem  factum  sit,  patet  ex  illis  vcrbis  Conci- 
lii  :  Nullum  posse  confessiones  audire,  neque 
ad  lioc  idoneum  reputari  ;  quse  verba  in  sub- 
jecta  materia  hanc  vim  habent,  et  ita  intel- 
lecta  sunt  ab  universa  Ecclesia  ;  quia  cum 
in  hoc  sacramento  possit  Ecclesia,  non  solum 
prohibere  ne  fiat,  sed  etiam  omnino  tollere 
potestatem  faciendi,  et  non  dicat,  non  possint 
Ucite,  sed  simpliciter,  non  possint,  manifeste 


estsermo  de  potestate  simpliciter,  et  de  ne- 
cessitate  sacramenti. 

Duo  duUa  proponuntur  et  explicaniur. 

15.  Primum.  —  Seamdum. —  Quinto  circa 
priorem  modum  approbationis  per  Ecclesias- 
ticum  beneficium,  ut  illum  breviter  expedia- 
mus,  quoniam  facilior  est,  dubitare  aliquis 
potest,  an  sensus  Concilii  fuerit  quasi  appro- 
bare  et  exponere  ipso  jure  pro  tota  Ecclesia 
eum,  qui  beneficium  parochiale  habuerit. 
Namvidetur  posse  sufficienter  intelligi,  sidi- 
camus  excipi  hujusmodi  beneficiatum,  quia 
respectu  suorum  subditorum  non  indiget 
nova  approbatione  ;  non  vero  quia  respectu 
aliorum,  seu  totius  Ecclesise  approbatus  jam 
sit;  hic  enim  sensus  videtur  preeferendus, 
tum  quia  est  formalior,  id  est,  de  habente  be- 
neficium,  quatenus  illud  habet,  ,et  respectu 
eorum  quorum  pastor  est  ;  tum  etiam,  quia 
respectu  aliorum  nihil  amplius  habere  vide- 
tur,  quam  simplex  sacerdos.  Dubitari  secun- 
do  potest  an  necessarium  sit  actuhabere  hoc 
beneficium,  an  satis  sit  habuisse  ;  quia,  licet 
beneficium  non  maneat,  approbatio  tamen 
semper  manere  videtur.  Ac  tandem  dubitari 
potest,  quidnomine  beneficii  parochialis  Cou- 
cilium  intellexerit. 

16.  Primaopinio  circa  primum  dubium. — 
Circa  primum  dubium  Joan.  Gultierrez,  lib.  1 
Can.  q.,  c.  27,  n.  21,  non  satis  esseputal  ha- 
bere  parochiale  beneficium,  ut  quis  ubique 
reputetur  idoneus  ;  imo  hoc  adeo  certum 
existimat,  ut  inde  probet  approbationem  in 
uno  loco  non  snfficere  pro  aliis.  Ratio  autem 
ejus  estj  quia  habens  beneFeiuin  curatum, 
non  potest  oves  alienas  audire  sine  iicentia 
proprii  parochi.  Quse  ratio,  si  valida  esset, 
probaret  etiam,  intra  eumdem  Episcopalum, 
non  censeri  idoneum  pro  toto  Episcopatu, 
qui  in  eo  habet  parochiale  beneficium,  sed 
solum  pro  sua  parochia,  quod  plane  incredi- 
bile  est,  alias  quid  oporteret  Concilium  illam 
exceptionem  facere  ?  Nec  videtur  prsedictus 
auctor  id  admittere,  quia  statim  solum  con- 
cludit,  non  posse  eligi  extra  Episcopatum, 
ubi  beneficium  habet.  Sequela  autem  proba- 
tur,  quia  absoluteloquendo  non  potest  paro- 
chus  audire  confessiones  alienarum  ovium 
sine  licentia  propriorum  pastorum.  Quaprop- 
ter  necessario  dicendum  est,  probationem  il- 
lam  non  concludere  intentum.  Causa  vero 
est,  quia  principium  illud  assumptum  proce- 
dit  quoad  jurisdictionem;  hic  autem  agimus 
solum  de  approbatione  necessaria,  ad  quam 


DISPUTAT.  XXVIII.  SECT.  IV. 


591 


sine  dubio  non  requiritur  licentia  alterius  pa- 
rochi,  sed  solum  parochiale  beneficinm,  si 
aliunde  jurisdictio  detur  perbullam,  vel  alio 
modo.  Et  ita  intra  eamdem  dicecesim  extra 
controversiam  esse  videtur,  quod  quicunque 
habct  ibi  beneficium  parochiale,  sit  idoneus, 
ut  in  tota  illa  eligatur  per  bullam,  etiam  ab 
alienis  ovibus,  sine  licentia  propriorum  paro- 
chorum,  imo  et  sine  alia  licentia  Episcopi, 
prseter  beneficium  parochiale  ;  quia  Conc. 
Trid.  ad  minimum  sequiparat  in  hoc  benefi- 
cium  parochiale  approbationi  Episcopi ;  sed 
approbatus  ab  alio  Episcopo  absolute  et  sine 
limitatione  in  tota  ejus  dioecesi  reputandus 
est  idoueus  :  ergo  et  habens  beneficium  pa- 
rochiale. 

17.  Cardinalium  Congregationis  responsio. 
—  An  vero  etiam  extra  dicecesim  ,  et  conse- 
quenter  ubique  censendus  sit  idoneus,  majus 
habel  dubium,  neque  defuerunt  qui  id  nega- 
verint.  Referturque  in  hujus  sententise  confir- 
mationem  responsio  GongregationisCardina- 
lium,  in  hsec  verba  :  An  obtinens  parochiale 
beneftcium,  ulique  censendus  s>t  idoneus,  abs- 
que  alia  Episcoporum  approlatione,  ita  quod 
audire  possit  confessiones  eorum  ,  qui  non  ha- 
bent  hujusmodi  privilegium,  sed  parochorum 
consensum.  Congregatio  respondit  non  posse. 
Possumusque  ad  hoc  confirmandum  commu- 
tare  rationem,  quse  supra  fiebat.  Nam  Conci- 
lium  sequiparat  beneficium  approbationi ;  sed 
approbatus  in  uno  Episoopatu  nonest  ubique 
approbatus  seu  idoneus;  ergo  nec  is,  qui  be- 
neficium  habet. 

18.  Vera  primi  dubii  decisio.  — Nihilomi- 
nus  censeo  hujusmodi  beneficiatum  juxta  in- 
tentionem  Concilii  esse  idoneum  reputandum 
simpliciter,  et  pro  quocunque  loco  ,  ita  ut 
ubique  sit  proxime  capax  jurisdictionis ,  si 
aliunde  conferatur  ab  eo,  qui  potestdelegare, 
vel  mediante  bulla,  aut  simili  privilegio  eli- 
gendi  confessorem.  Hanc  fuisse  sententiam 
gravissimorum  quorumdam  Prselatorum,  qui 
interfuerunt  Concilio  ,  et  omnium  Theologo- 
rum>  et  Jurisperitorum  Salmanticensium,  re- 
fert  Henricus,  et  mihi  etiam  constat.  Probatur 
autem  primo  ex  Concilio,  quia  in  hujusmodi 
beneficiato  nullam  aliam  approbationem  re- 
quirit,  prseterquam  quod  parochiale  beneftcium 
habeat,  et  loquitur  indefinite,  ut  possit  con- 
fessiones  secularium  audire;  cur  ergo  nos  re- 
strictionem  addemus,  aut  quo  fundamento  ? 
Secundo,  quia  quoad  hanc  partem  non  tam 
constituit  Concilium  jus  novum,  quam  reti- 
nuit  antiquum  ;  quia  erat  sufficienti  ratione 


fundatum  ,  quam  supra  declaravimus,  cum 
ostendimus  jurc  antiquo  quemlibet  parochum 
potuisse  eligi  in  confessorem  per  quamcunque 
facultatem ;  ergo  idem  jus  nunc  perseverat. 
Non  enim  recedimus  a  jure  antiquo  per  no- 
vum,  nisi  quatenus  ab  eo  exprimitur ,  vel  in- 
ter  se  repugnant;  hic  autem  nihil  hujusmodi 
intercedit,  imo  verba  Concilii  hanc  petunt  de- 
clarationem  ;  ergo.  Tertio,  quia  si  extra  dioc- 
cesim  non  posset  eligi,  etiam  extra  suam  pa- 
rochiam  non  posseteligi,  quod  falsum  esse 
ostendimus.  Responderi  potest,  qui  habet  be- 
neficium,  jam  esse  approbatum  ab  Episcopo 
illius  dicecesis  ad  audiendas  confessiones  ,  et 
ideo  posse  eligi  in  tota  illa,  non  vero  esse  ap- 
probatam  ab  aliis  Episcopis.  Sed  contra,  quia 
ex  vi  beneficii  solum  videtur  approbatus  pro 
tali  loco  seu  parochia ,  et  nihilominus  ex  vi 
Concilii  reputatur  illa  approbatio  sufficiens 
pro  aliis  parochiis ;  quia  minister  publicus  et 
ex  officio  approbatus,  ab  Ecclesia  debet  sim- 
pliciter  reputari  sufficiens,  ut  eligatur;  ergo. 
19.  Satisftt  responsioni  Cardinalium. — Ra- 
tioni  prioris  sententice  respondetur.  —  Ad  il- 
lam  autem  responsionem  Cardinalium,  quse 
in  contrarium  affertur ,  imprimis  respondeo, 
mihi  non  satis  constare  de  ejus  auctoritate; 
quia  nec  inter  eas,  quse  ab  illustrissimo  ac 
eruditissimo  Domino  Alfonso  de  Castellobran- 
co,  hujus  Conimbricensis  Ecclesiss  Episcopo, 
summa  diligentia  et  auctoritate  collectse  sunt, 
nec  inter  eas  etiam  ,  quse  in  hoc  nostro  insi- 
gni  Collegio  Conimbricensi  habentur ,  illam 
reperire  potui.  Deinde  non  satis  intelligo  de 
quo  privilegio  ibi  sermo  sit,  cum  dicitur  : 
Qui  non  habent  hujusmodi  privilegimi.  Nam, 
si  est  sermo  de  privilegio  eligendi  confesso- 
rem,  ut  sequentia  verba  significant,  potius 
ex  illa  responsione,  colligo  per  bullam,  et  si- 
milia  privilegia  posse  eligi  in  confessorem 
quemcunque  parochum,  ubicunque  sit,  ethoc 
est  quod  intendimus.  Solum  significatur , 
unum  parochum  non  posse  alteri  committe- 
re  oves  suas  sine  Episcopi  licentia ,  vel  nisi 
alius  parochus  sit  ad  hoc  specialiter  approba- 
tus  ab  Episcopo ;  quod  non  intelligo  dictum 
ex  vi  Concilii ,  sed  ex  debita  subordinatione 
ad  Episcopos,  vel  fortasse  ex  aliqua  Raliee 
consuetudine.Inter  nos  vero  hanc  scimus  es- 
se  consuetudinem,  ut  parochi  sese  mutuo  ju- 
vent  ex  solo  suo  consensu,  non  tantum  intra 
eamdem  dicecesim,  quod  est  certius  et  fre- 
quentius,  sed  etiam  in  confinio  distinctarum 
dicecesum,  ut  Henricus  supra  refert.  Quod  si 
in  ea  responsione  sermo  est  de  alio  privile- 


592 


gio,  vel  -iu  alio  sensu  data  est 
nostram  censurae  Congregationis  subjicimus ; 
quandiu  autem  de  illa  nobis  clarius  non  con- 
stiterit,  a  sententia,  quam  veram  existima- 
mus,  recedere  non  possumus.  Ad  rationem 
primo  dicitur,  minorem  esse  incertam,  de  qua 
statim.  Secundo  dicitur,  non  oportere  cum 
omnimoda  aeqniparatione  illa  duo  membra 
intelligere ;  quia  exceptio  illa  de  babente  be- 
neficium  parocbiale  non  est  nova,  sed  juxta 
antiquum  jus,  et  ideo  in  eodem  statu  relicta 
est;  aliavero  est  jure  novo  introducta,  quod 
specialiter  consulendum  est.  Item  ,  quia  ap- 
probatio  per  parocbiale  beneficium  non  cen- 
setur  esse  ab  Episcopo,  sed  ab  Ecclesia,  et 
universali  consuetudine. 

20.  Secundum  dulium  resolvitur.  — Ad  se- 
cundam  nibilominus  dubitationem  diccndum 
existimo,  non  sufficere  babuisse  parochiale 
beneficium,  si  jam  illud  dimisit,  quia  Conci- 
lium  expresse  dicit,  Nisi  parochiale  beneficium 
kabeai.  Nec  refert ,  quod  per  beneficium 
semel  babitum  jam  videtur  approbatus,  quse 
approbatio  non  tollitur,  licet  tollatur  benefi- 
cium,  quia  capacitas,  seu  dignitas  ejus  sem- 
per  manet,  et  in  declaratione  hujus  consistit 
approbatio.  Non  (inquam)  hoc  satis  est,  tum 
quia  in  his,  quse  pendent  ex  jure  positivo, 
standum  est  verbis  legis ;  lum  etiam,  quia,  ut 
infra  dicam,  approbatio  mutari  polest,  vel 
quia  ipse  bomo  mutatur,  quod  facile  fieri  po- 
test,  prsesertim  in  moribus ,  a  quibus  etiam 
pendet  approbatio;  vel  certe  quia  in  priori 
approbatione  potuit  aliquis  error  commitli; 
et  ideo  solum  quandiu  durat,  et  ab  Ecclesia 
sustinetur  in  tali  officio,  approbatus  censetur ; 
unde ,  quandiu  aliquis  beneficium  retinet, 
non  potest  pro  solo  arbitrio  Episcopi  privari 
hac  approbatione  ,  cum  illam  habeat  a  jure 
communi;  potest  tamen  exjusta  causa  ille  ab 
Episcopo  suo  suspendi ,  ne  sua  jurisdictione 
utatur.  Potest  etiam  successu  temporis  co- 
gnosci  insufficiens  ad  illud  minisierium  ex 
defectu  scientise  aut  morum,  et  ideo  declarari 
insufficiens,  et  prohiberi,  et  recipere  coadju- 
torem.  Et  in  his  casibus  talis  beneficiatus  non 
est  censendus  expositus  ,  neque  idoneus  ; 
quia,  licet  non  sit  privatus  beneficio,  est  im- 
peditus  juste;Concilium  autem  debet  intelligi 
de  habente  beneficium  et  usum  ejus  sine  justo 
impedimento;  hoc  enim  de  jure  communi 
est,  ct  Concilium  in  hoc  nihil  innovavit. 

2 1 .  Quid  per  parochiale  beneficium  intelli- 
gendum  sit.  —  Quid  autem  nomine  parochia- 
lis  beneficii  intelligendum  sit,  dicendum  est 


DISrUTAT.  XXVIII.  SECT.  IV. 
sententiam    breviter,  comprehendi  etiam  superiorabene- 


ficia,  quae  habent  ordinariam  jurisdictionem 
in  hoc  foro,  seu  curam  animarum  annexam, 
ut  sunt  non  solum  Episcopi,  sed  etiam  aliqui 
Abbates,  aliqui  archidiaconi,  archipresbyte- 
ri,  etc,  quia  de  his  omnibus  est  eadem,  vel 
major  ratio  ,  et  quia,  ut  supra  in  simili  dixi, 
sub  inferiori  includitur  id,  quod  superius  est. 
Aliqui  vero  hoc  eliam  extendunt  ad  Preelatos 
religionum  ex  paritate  rationis ;  sed  non  recle, 
quia,licethabeantjurisdictionem  ordinariam, 
non  tamen  beneficium;  et  standum  est  verbis 
legis.  Et  prseterea,  quia,  licet  babeant  juris- 
dictionem,  non  tamen  in  seculares,  et  ideo 
non  statim  censentur  approbati  respectu  illo- 
rum;  hic  autem  agitur  de  approbatione  res- 
pectu  secularium. 

22.  Approbatio  confessoris,  non  est  delega- 
tio  jurisdictionis.  —  Sexto  circa  aliud  mem- 
brum  de  approbatione  Episcopi,  supponen- 
dura  imprimis  est,  hanc  approbationem  non 
esse  delegationem  jurisdictionis,  sed  aliquid 
praevium  ad  illam,  sicut  paulo  antea  diceba- 
mus,  approbationem  ipso  jure  perbeneficium 
parochiale,  esse  universalem  pro  totaEcclesia 
quantum  ad  proximam  capacitatem  jurisdic- 
tionis,  ut  sic  dicam,  quamvis  hujusmodi  a> 
tualis  jurisdictio  non  habeatur  per  benefi- 
cium.  Ad  hunc  ergo  modum  se  habel  heec 
approbatio  respectu  sacerdotis  non  habentis 
beneficium.  Unde  religiosi,  quamvis  non  ac- 
cipiant  jurisdictionem  ab  Episcopis  ,  sed  a 
Summo  Pontifice  per  sua  privilegia,  nihilo- 
minus  indigent  Episcopi  approbatione ;  et 
quando  aliquis  eligilur  per  bullam  Crueialoe, 
vel  Jubilaeum,  aut  simile  privilegium  Pontifi- 
cium,  jurisdictionem  recipit  a  Summo  Pon- 
tifice;  ut  autem  sit  capax  ejus,  approbatus 
esse  debet.  Ac  denique  Episcopus  ipse  potest 
approbare,  et  non  delegare  jurisdictionem  ; 
nam  concessio  jurisdictionis  est  veluti  quse- 
dam  gratia,  quam  liberaliterfacitEpiscopus; 
haec  vero  approbatio  est  veluti  opus  justitise, 
scilicet,  justum  judicium  ,  quo  aliquis  decla- 
ratur  idoneus.  Unde  posset  recte  Episcopus 
hoc  juridice  declarare,  et  approbare,  et  nihi- 
lominus  non  deiegare  suam  jurisdictionera 
sic  approbato ;  posset  etiam  simpliciter  ap- 
probare.  et  tamen  jurisdictionem  solum  con- 
cedere  ad  tempus,  vel  durante  sua  vita,  et 
tunc  licet  per  mortem  Episcopi  cessaret  juris- 
dictio,  non  tamen  approbatio.  Unde  ( ut  hoc 
obiter  notemus )  multo  certius  est  hanc  ap- 
probalionem  non  finiri  per  mortem  Episcopi, 
quam  sit  de  jurisdictione;  imo,  licet  sit  cer- 


tum  jurisdictionem  posse 
pendenter  a  voluntate,  vel  vita  Episcopi,  de 
approbatione  vero  ista  non  est  certum,  serl 
valde  dubium,  quod  infra  tractabo.  Quocirca 
heec  approbatio  nihil  aliud  esse  videtur,  quam 
publica  quaedam  sententia,  seu  authentica 
contestatio  de  sufficientia  talis  sacerdotis  ad 
audiendas  confessiones,  quam  ConciliumTri- 
dentinum  voluit  esse  veluti  dispositionem  ne- 
cessariam ,  \\t  simplex  sacerdos  proxime  sit 
capax  jurisdictionis  et  eligibilis  per  privile- 
gia. 

SECTIO  V. 

A  quo  approbatio  danda  sit,  et  an  sufficiat  petita. 

l.Duo  petuntur  :    unum  de  persona  ha- 
bente  poteslatem  approbandi  ;    aliud  de  ne- 
cessitate  hujus  approbationis.  Primum  satis 
videtur  a  Goncilio  declaratum,  dicente  hanc 
approbationem  ad  Episcopum  pertinere.  Sed 
oportet  exponere,  quid  nomine   Episcopi  in 
Concilio  intelligendum  sit.  Neque  est  difficul- 
tas   de  Episcopo  tantum  electo,  aut  confir- 
mato ;  nam  certum   est  Episcopum  non  ha- 
bentem  jurisdictionem  non  posse  hanc  ap- 
probationem  dare,  cum  jurisdictionis  actus 
sit,  ut  declaratum  est.  Unde  consecratus  Epi- 
scopus,  si  Episcopatum  non   habeat,  appro- 
bationem  hanc  nemini  dare  potest;  et  e  con- 
verso,  qui  est  electus  tantum  in  Episcopum, 
nihil  in  hoc  potest,  quia  nondum  jurisdictio- 
nem  habet ;  poterit  autem  is,  qui  electus  est 
et  confirmatus,  licet  nondum  consecratus  sit, 
quia  jam  est  verus  Episcopus  et  potest  juris- 
dictionis  actusexercere.  Praeterea  non  est  dif- 
ficultas   de  vicario  Episcopi ,  nam  ille  tan- 
quam   unus   cum  Episcopo    censetur ;    ejus 
enim  jurisdictione  utitur  :  unde  non  est  du- 
bium  quin  possit  banc  approbationem  dare, 
quod  etiam  usus  confirmat  ;  nam  Concilium 
non  dicit  ut  Episcopus  per   seipsum  appro- 
bet  ;  potest  ergo  sine  dubio  id  facere  per  vi- 
carium  suum. 

2.  An  Capitulum,  Sede  vacante,  possit  ap- 
probare. — Sed  difficultas  est  de  Capitulo, 
Sede  vacante,  et  de  nonnullis  Abbatibus,  vel 
aliis  Prselatis  exemptis,  qui  in  cseteris  actibus 
jurisdictionem  habent  episcopalem.  Et  est  ra- 
tio  dubii,  quia  isti  non  sunt  Episcopi,  et  ver- 
bum  decreti  sou  Concilii  videtur  in  rigore  et 
proprie  intelligendum.  Et  auget  difficultatem 
responsurn  quoddam  Congregationis  Cardi- 
nalium  explicantis  dubia  circa  Concilium, 
quae  in  hoc  casu  respoadit  fere  in  hsec  verba: 
Cum  exponere  coufrssores  sit  proprium  mums 

XXII. 


DISPUTAT.  XXVI II    SECT.  V.  503 

communicari  de-    Episcoporum,  nullus  alius  potestin  hoc  sein- 


tromittere.  Nihilominus  de  Capitulo,  Sede  va- 
cante,  non  dubito  quin  possit  approbare  et 
exponere  conlessores.  Probatur  primo  ex  usu, 
ita  enimfaciunt  pervicarium  suum.  Secundo, 
quia  hic  actus  approbandinon  est  aclns  ordi- 
nis   episcopahs,    sed  jurisdictionis,  non   sibi 
specialiter  delegatee  a  Pontifice,  sed  ordiua- 
riae  ;  hoc  enim  illis  tribuit  simpliciter  Conci- 
liumratione  sui  muneris  ;  ergo  eumdem  ac- 
tum  jurisdictionis  potest  Capitulum  exercere, 
quia  succedit  Episcopo  in  jurisdictione  epis- 
copali,  non  ut  inferior,  sed  utaequalis,  ut  tra- 
dunt  Canonistae  in  c.  Cum  olim,  de  Majorit.  et 
obedient.,  ubivideri  potest  Felinus,  versic.  6. 
Et  confirmatur,  quia  hic  actus  est  valde  ne- 
cessarius   ad  administrationem  curae  episco- 
palis,  quse  cura  et  administratio  commendata 
est  Capilulo  ;  ergo   non   est   verisimile  esse 
privatum  hac  potestate,  ita  ut  toto  tempore 
vacantis   Sedis  non  possit  exponi,  vel  appro- 
bari  confessor  in  illo   Episcopatu,  sed  quod 
oporteat  adSummum  Pontificem  accedere. 

3.  An  Abbates  liabentes  ep'  scopalem  juris  - 
dictionem  possint  approbare.  —  Ex  quo  ulte- 
rius  colligo,  Abbates,  qui  etiam  exercentepi- 
scopalem  jurisdictionem,  ita  ut  quoad  actus 
ordinariae  jurisdictionis  sint  exempti  ab  Epi- 
scopis,  posse  exponere  et  approbare  confesso- 
res  intra  suos  terminos.  Hoc  imprimis  con- 
firmat  usus;  mihi  enim  constat  pluresAbbates 
hujusmodi  exercere  hunc  actum,  ut  Compluti 
Regii,  Pinciae,  et  Metimnae  Campestris,  quos 
non  est  verisimile  usuros  fuisse  hac  facultate, 
nisi  in  hoc  decreto  essent  comprehensi,  quod 
maxime  confirmat,  quia  nunquam  in  hoc  illis 
contradictum  est.   Secundo ,  ratio  facta  fere 
eodem  modo  procedit,  quia  iste  est  actus  so- 
iius  jurisdictionis,  et  hi  Praelati  habent  juris- 
dictionem  episcopalem,  ita   ut  in  hoc  foro 
oves  illorum  nullum  recognoscant  superio- 
rem  illis,  preeter  Summum  Pontificem;  ergo 
possunt  hunc actum  exercere.  Et  confirmatur, 
quia  interdum  in  hujusmodi  Abbatiis  nullus 
Episcopus  potest  exponere  confessores ;  secl 
non  est  verisimile  hoc  esse  reservatum  Papa^; 
ergo  est  commissum  Abbati,  qui  ibi  habetur 
veluti  loco  Episcopi.  Unde  confirmatur  secun- 
do,  quia  vicarii   Episcoporum  hoc   possunt, 
quia  Episcopi  illos  constituunt  vice  ipsorum  ; 
et  similiter  Capitulum  cathedrale  hoc  potest, 
cjuiasucceditEpiscopo;  sed  isti  simiiiter  con- 
stituti  sunt  a  Pontifice  quasi  loco  Episcopo- 
rum,  et   cum  jurisdictione  episcopali;    ergo 
possunt  eumdem  actum  efficere.  Confirmatur 

38 


594 

tertio,  quia   hac  ratione 


DlSPuTAT.  XXVIII    SECT.  V. 
possunt  hujusmodi     licet,  si  approbatio  justa  ex  causa  negetur, 


Pradati  clispensare  in  votis  reservatis  Episco- 
pis,  ut  hene  notavit  Navarr.,  c.  12,  n.  75;  er- 
go  idem  erit  in  preesenti.  Igitur  cum  nomen 
Episcopi  in  hoc  decreto  jurisdictionem  potius 
respiciat,  quam  consecrationem,  ut  in  princi- 
pio  dixi,  compleclitur  omnem  illum,  qui  ju- 
risdictionem  episcopalem  ita  in  Ecclesia  parli- 
cipat,  ut  supra  se  non  habeat  proprium  Epi- 
scopum,  prseter  Summum  Pontificem» 

4.  Objeclio.  —  Diluitur.  —  Declarationem 
autem  illam  Romanam  in  suo  originaii  vide- 
re  non  potui,  nec  mihi  constat  quam  authen- 
tica  sit ;  verba  autem  citata  facile  possunt  ad 
dictum  sensum  accommodari,  quia  etiam  in 
illis  verbis  non  explicatur,  qui  Preelati,  vel 
Capitula  sub  nomine  Episcopiin  dicto  decreto 
comprehendantur,  sed  solum  dicitur,  alium, 
qui  non  sit  Episcopus ;  quod  nos  intelligimus 
de  quolibet,  qui  non  sit  Episcopus,  nec  stric- 
te,  sed  cum  extensione  a  nobis  declaraia,  ita 
ut  excludantur  omnes  Praelati,  tam  inferiores 
immediate  subjecti  Episcopis,  quam  superio- 
res,  verbi  gratia,  Cardinales,  non  habentes 
Episcopatum.  Dices  :  ergo  nomine  Episcopi 
comprehendenlur  iu  hoc  decreto  Provinciales 
et  Generaies  religionum  respectu  suorum 
subditorum.  Respondetur  negando  sequelam. 
Possunt  quidem  hi  Praelati  religionum  suos 
subditos  exponere  et  approbare  ad  confes- 
siones  suorum  religiosorum  audiendas,  non 
quia  hoc  specialiter  eis  coucedat  Concilium 
per  hajcverba,  sed  potius  quia,  ut  diximus, 
in  hoc  decreto  nihil  statuit  de  confessionibus 
religiosorum,  sed  tantum  secularium,  respec- 
tu  quorum  non  possunt  dicti  Praelati  religio- 
num  approbare  etiam  suos  subditos;  nec  ad 
hoc  comprehenduntur  nomine  Episcopi,  quia 
non  habent  jurisdictioncm  episcopalem  et  or- 
dinariam  in  populum  fidelium,  qua3  nominc 
Episcopi  proprie  indicatur.  Rem  quia,  sicut 
non  habent  jurisdictionem  in  seculares,  ita 
non  possunt  actus  jurisdictionis  circa  illos 
exercere  :  approbare  autem  confessores  res- 
pectu  illorum  est  actus  jurisdiclionis,  et  ob 
hoc  etiam  non  possunt  approbare  confessores 
pro  confessionibus  secuiarium. 

An  sufficiat  petere  approbationem ,  si  injuste 
negetur. 

5.  In  quo  consistat  difficultas.  —  Quaeren- 
dum  vero  superest,  quod  secundo  loco  in  titulo 
quaistionis  propositum  est,  an  hsecapprobatio 
omnino  necessaria  sit  re  ipsa  obtenta,  vel 
sufficiat  petita.  In  quo  unum  est  certum,  sci- 


nihil  referre  quod  pelita  sit,  alioqui  statuturn 
Concilii  nullius  esset  momenti,  quilibet  enim 
posset  hanc  facultatem  petere,  quod  ridicu- 
lum  est;  cur  enim  talis  petitio  aliquid  juris, 
vel  commodi  afferet,  si  injusta,  vel  imperti- 
nens  sit  ?  Unde  etiam  colligo,  quando  non  est 
manifestum  et  evidens,  approbationeminjuste 
negari,  nihil  referre,  quod  petita  sit,  quia 
semper  jus  superioris  integrum  manet,  jus- 
teque  fecisse  praesumitur,  quando  oppositum 
non  constat.  Difficultas  vero  est,  quando  evi- 
dens  est  esse  personam  idoneam  qui  petit ,  et 
sine  causa,  vel  ex  mala  voluntate  repelli.  Et 
est  ratio  dubii,  quia  haec  approbatio,  ut  supra 
dicebam,  non  est  opus  gratise,  sed  justitise ; 
est  eiiim  veluli  judicium,  seu  sententiajusta; 
ergo  injuriam  facit  Episcopus,  quando  sine 
causa  eam  negat,  et  coutra  merita  personse 
petentis  ;  sed  actio  injusta  nemini  nocere  de- 
bet;  ergo,  ea  non  obslante,  ille  manebit  ex- 
positus  seu  approbatus.  Et  confirmatur,  quia 
consensus  debitus,  et  injuste  negatus,  in  jure 
eamdem*  vim  habet ,  quam  consensus  datus, 
ut  patet  in  c.  Licet,  de  Regularibus,  ubi  pro- 
pter  hanc  causam,  regulari  petenti  a  suo  su- 
periore  licentiam  transeundi  ad  perfectiorem 
ordinem,  sufficit  petita,  et  non  obtenta. 

6.  Solvitur  dubium.  —  Nihilominus  dicen- 
dum  est,  j ure  ordinario  necessariam  esse  hanc 
approbationem  reipsa  exhibitam,  nec  suffi- 
cere  petitam,  etiamsi  injuste  negetur.  Hsec 
est  communis  sententia  omnium,  ut  ex  se- 
quenti  dubio  a  fortiori  patebit.  Eam  vero  ita 
colligo  ex  Concilio,  quia  ex  illo  elicitur  hsec 
conditionaiis  :  Nisi  quis  sit  approuatus  ab 
Episcopo,non  poiest  confessiones  audire ;  sed 
hujusmodi  conditionalis  habet  hanc  vim,  ut 
si  in  re  ipsa  non  ponatur  requisita  conditio, 
effectus  sequi  nou  possit ;  ergo.  Neque  ad 
hoc  refert,  quod  taiis  conditio  juste  vei  in- 
juste  apposita  sit.  Exempla  sunt  facilia,  nam 
propter  hanc  conditionalem,  Nisi  quis  renalus 
fuerit,  etc,  etiamsi  ex  iniquitate  alterius  par- 
vulus  privetur  baptismo,  non  assequitur  illius 
effecluin;  vel  (magis  moraliter)  propter  hauc 
conditionalem,  Nisi  quis  per  sententiam  fue- 
rit  declaratus  liceretkus,  non  privatur  bonis 
suis,  etiamsi  juclex  injuste  illum  non  decia- 
ret,  tamen  quandiu  non  declaratur,  non  pri- 
vatur  bonis  suis;  ergo  similiter,  etc.  Secun- 
do  a  contrario,  qnia  si  Episcopus  in  re  ipsa 
approbet,  etiamsi  forte  injuste  vel  male  fa- 
ciat,  tainen  quod  ad  sacramenti  valoremper- 
tinet,  hoc  sufficiet  quantum  est  ex  parte  ap- 


DISPUTAT. 
probationis ;  crgo  idem  erit  e  converso ,  ut 
servetursequalitas.  Tertio  adjungi  potest  ratio 
moralis,  quia  Goncilium  voluit  hoc  reservare 
judicioEpiscoporum,  quia  illisunt  superiores 
pastores  ordinarii ;  et  quia,  moraliter  loquen- 
do,  preesumendum  est  bene  usuros  hac  potes- 
tate  ;  lex  autem  moralis  universalis  esse  de- 
bet,  etiamsi  in  particulari  possit  quis  inter- 
dum  illa  male  uti  ;  neque  aperienda  fuit  ja- 
nua,  ut  inferiores  in  dubium  revocarent  hoc 
superioris  judicium,  sibique  usurparent,  quod 
magis  fuisset  incommodum. 

7.  Duo  verba  Concilii  explicantur. — Et  for- 
tasse  hoc  voluit  insinuare  Concilium  in  illis 
verbis :  Aut  alias  idoneus  judicetur,  et  appro- 
bationern,  quce  gratis  detur,  obtineat.  Illa  enim 
duo  verba  nonnihil  obscuritatis  habent,  sci- 
licet  judicari  idoneum,  et  approbationem  ob- 
tinere.  Possunt  enim  ita  exponi,  ut  scrupu- 
]um  ct  dubitationem  ingerant,  nimirum,  ut 
sensus  sit,  nec  judicium  sine  approbatione  , 
neque  approbationem  sine  judicio  sufficere. 
Ex  qua  declaratione  optime  colligitur  quod 
intendimus  ,  videlicet,  non  satis  esse,  quod 
aliquis  habeatur  et  judicetur  idoneus,  ctiam 
ab  ipso  Episcopo,  quod  ad  intellectum  perli- 
net,  nisi  etiam  ab  ipso  obtineat  approbatio- 
nem  seu  licentiamad  confessiones  audiendas, 
quod  pendet  ex  voluntate.  Hincvero  sequi  vi- 
detur,  etiam  e  contrario  non  sufficere.  quod 
Episcopus  det  approbationem  et  licentiam  , 
si  illam  det  absque  judicio,  seu  contra  judi- 
cium,  sciens  et  videns  hunc  non  esse  ido- 
neum ;  nara  Concilium  utrumque  copulative 
requirit.  Consequens  autem  valde  scrupulo- 
sum  est,  quia  talis  approbatio,  licet  injustaet 
illicita  sit,  non  tamen  videtur  uulla  ;  alioqui 
multae  confessiones  redderentur  dubiee,  qnia 
ssepe  hujusmodi  approbatio  datur  per  favo- 
rem,  et  vel  contra  judicium,  vel  certe  sine  ju- 
dicio  de  sufficientia  sacerdotis.  Propter  quod 
probabile  est,  illa  duo  non  esse  ita  diversa  , 
ut  illud  judicium  referendum  sit  ad  internam 
mentis  exisiimationem ,  approbatio  vero  ad 
externam  declarationem  ;  se&judicwm  etiam 
referri  ad  hoc  externum,  quod  in  foro  Eccle- 
siae  fit  (nam  de  internis  non  judicatEcclesia); 
sic  autem  illa  duo  verba,  vel  erunt  sequipol- 
lentia,  vel  ad  majorem  declarationem  posita; 
quia  non  satis  est,  ut  privatim  judicetur  quis 
idoneus,  nisi  etiam  juridice  id  declaretur  , 
quod  pertinet  ad  approbationem,  vel  etiam 
quiaplus  est  approbari,  quam  judicari  ido- 
neum.  Potest  enim  aliquis  absolute  et  sim- 
pliciter  judicariidoneus,  ettamen  non  expe- 


XXVIII.  SECT.  V.  598 

dire,  ut  vel  in  hoc  loco,  vel  respectu  lnirum 
personarumad  audiendas  confessiones  cxpo- 
natur,  et  ideo  non  approbetur.  Non  improbo 
etiam  priorem  decJarationem,  scilicet,  vo- 
luisse  indicare  Concilium,  non  satis  esse  ap- 
probationem  omnino  fictara  solum  cxterius 
factara,  alias  judicando  eum,  qui  exterius  ap- 
probatur,non  esse  idoneum  :  hoc  enim  plane 
videtur  esse  contra  substantiam  approbatio- 
nis.  Nam,  licet  necessarium  non  sit  quod  ap- 
probatio  sit  ex  vero  judicio  secundum  rem 
ipsam,  nec  quod  sit  summa  diligentia  facta, 
videtur  tamen  necessarium,  ut  saltem  proce- 
dat  ex  judicio,  quo  hic  et  nunc  talis  persona 
judicetur  idonea,  quia  alias  non  est  approba- 
tio,  sed  fictio  tantum,  et  nec  satisfit  verbis, 
nec  intentioni  Concilii.  Utcunque  lamcn  iila 
verba  exponantur,  concludunt  quod  intendi- 
mus,  scilicet,  necessarium  esse  hanc  appro- 
bationem  obtentam,  nec  satis  essepetitam, 
autdebitam. 

8.  Rationi  contrarice  salisfit.  —  Neque  ob- 
stat  ratio  in  contrarium  facta.  Hespondetur 
enim,  actionem  vel  potius  omissionem  inju- 
riosam  S33pe  posse  nocere,  ut  aliquis  careat 
aliquo  bono,  ut  in  exemplis  datis  patet.  Ad 
confirmationem  jam  supra  in  simili  diximus, 
et  notavit  etiam  Medina,  Cod.  de  Confess.,  q. 
34,  ad  2,  consensum  debitum,  ex  se  non  tan- 
tum  operari,  quantum  exhibitum,  ut  eviden- 
ter  constat  in  cujuslibet  sacramenti  adminis- 
tratione  ;  quoad  aliquas  vero  actiones  aii- 
quando  non  est  necessaria  exhibita  concessio 
seulicentia,  prsesertim  ubi  jura  id  declarant, 
ut  in  dict.  cap.  Licet ;  hic  vero  oppositum 
potius  in  jure  declaratur,  ut  explicavimus. 

9.  Non  oportere  approbationem  in  scriptis 
dari. — Inquiretvero  aliquis  an  oporteat  hanc 
approbationem  in  scriptis  dareadmodum  au- 
thenticae  sententiee.  Respondeo,  hoc  ncccssa- 
rium  non  esse,  quia  Concilium  non  postulat 
licentiam  in  scriptis,  neque  oportet  ut  nos 
restrictionem  addamus  ;  et  ita  nsu  conslat 
saspe  solo  verbo  concedi  :  consultius  tamen 
est  eam  in  scriptis  recipere,  ut  certius  deilla 
constet,  quando  necesse  fuerit. 

10.  An  necesse  sit  approbationem  gratis  da- 
ri.  —  Denique  duhilabit  aliquisan  etiam  ver- 
bum  illud  Concilii,  Quce  gratis  detur,  substan- 
tiale  sit,  ita  ut  si  contingat  hanc  approbatio- 
nem  pecunia  obtineri,  nullasit,  sicut  collatio 
beneficii  pecunia  obtenta  nulla  est  ;  videtur 
enim  illa  conditio  eodem  contextu  poni,  et 
eodem  modo  requiri,  ideoque  substantialem 
esse.  Sed  non  opinor  in  eo  sensu  accipienda 


596  DISPUTAT.  XX\ 

illa  verba  ,  sed  solum  continere  preeceptum  , 
quo  prsecipitur  Episcopis  ut  hanc  approba- 
tionem  gratis  concedant,  non  vero  quod  ilia 
condilio  sit  posita  tanquam  ila  necessaria  , 
ut  ,  si  non  fuerit  expleta  ,  approbatio  non 
valeat ;  hoc  enim  nec  necessarium  erat , 
nec  forte  expediens ;  neque  in  Concilio  est 
aliquod  verbum,  ex  quo  sufficienter  id  col- 
ligatur,  nam  illud  verbum  gratis  detur,  op- 
time  exponitur  preeceptive,  ut  dictum  est. 

An  religiosis  Mendicantibus  satis  sit  licentiam 
petere,  et  non  obtinere. 

11.  Quamvis  autem  superior  resolutio  se- 
cundum  jus  ordiuarium  vera  sit,  dubitari  po- 
test  an  exceptionem  aliquam  paliatur.  Navar- 
rus  enim  in  Sum.,  c.  27,  n.  264  et  265,  exis- 
timat  religiosis  Mendicantibus  satis  esse  li- 
centiam  petere  ab  Episcopis ,  quamvis  ipsi 
non  concedant.  Quia  vero  ipse  fundatur  in 
privilegiis  horum  religiosorum,  pauca  de  il- 
lis  praemittenda  sunt.  Primo  enim  Alexan- 
der  IV  bis  religiosis  concessit  facultatem  au- 
diendi  confessiones,  quam  postea  confirmavit 
Urbanus  IV,  et  Glemens  IV  qui,  ut  refertur, 
simpliciter  illam  concesserunt',  quanquam 
non  respectu  ornnium,  sed  eorum'  qui  ad 
audiendas  eorum  conciones  conveniebant , 
ut  refert  Alens.,  4  p.,  quaest.  78,  memb.  1, 
articulo  tertio ,  ad  1.  Postea  vero  Boni- 
facius  VIII,  in  extravag.  Super  cathedram, 
de  Sepulturis,  concessit  banc  facultatem  sim- 
pliciter  respectu  omnium,  ea  tamen  conditio- 
ne,  ut  Superiores,  Generales,vel  Provinciales 
tenerentur  prius  facultatem  petere  ab  Epi- 
scopo  ad  eligendos  confessores,  deinde  elec- 
tos  prsesentare  ipsi  Episcopo,  ut  'eos  admit- 
teret ;  quod  si  id  facere  nollet,  illa  praisen- 
tatio  sufficiebat,  et  Pontifex  ex  tuncillosad- 
mittebat.  Deinde  vero  Benedictus  XI  in  extra- 
vag.  Inter  cuncta,  de  Priviiegiis,  coutirmavit 
eadem  privilegia,et  abstulit  necessitatem  illius 
soleinnitatis,  seu  preesentationis,  sed  solum 
voluit  ut  dicti  Superiores  verbo  vel  scripto  si- 
gnificarent  Episcopis  se  designasse  religiosos 
aliquos  ad  confessiones  audiendas,  non  ex- 
plicando  eorum  numerum,  neque  nomina , 
neque  expectatoconsensuEpiscoporum.  Tan- 
dem  vero  Clemens  V  cum  Concilio  Viennensi 
in  dict.  Clement.  Dudum,  de  Sepulturis,  revo- 
cavit  hanc  extravagantem  Benedicti,  et  re- 
duxit  rem  ad  statum  in  quo  per  Bonifacium 
erat  constituta,  et  in  eo  duravit  usque  ad  Con- 
cilium  Tridentinum. 

12.  Sententia  Navarri. —  Et  quoniam  auc- 


'111.  SECT.  V. 

tores  censent  adhuc  etiam  durare  in  omnibus, 
quae  per  Tridentinum  innovata  non  sunt,  ad- 
vertendum  est,  duo  fuisse  a  Bonifacio  requi- 
sita,  primum  petitio  licentiee  ad  eligendos  con- 
fessores,  secundum  proesentatio  eorum,  quae 
in  rigore  significat  personalem  preesentiam. 
Ex  quibus  Sylvest.,  verb.  Confessor,  2,  q.  1, 
dieit,  primum  non  fuisse  necessarium  simpli- 
citer,  sed  ex  quadam  urbanitate;  secundum 
vero  fuisse  ita  necessarium,  ut  sine  illo  non 
possent  isti  religiosi  gaudere  privilegiis  Pon- 
tificiis.  Navarrus  autem,  cap.  27,  n.  294,  dixit 
utrumque  esse  necessarium,  quia  Pontifex 
eodem  tenore  utrumque  postulat.  Unde  Ar- 
milla,  verb.  Absolutio,  n.  24,  dicit,  si  religio- 
si  non  servent  hanc  solemnitatem,  sed  sim- 
pliciter  petant  ab  Episcopo  licentiam  au- 
diendi  confessiones,  posse  quideni  ab  ipso 
Episcopo  recipere  jurisdictionem,  non  tamen 
per  privilegia  Pontificia ,  nisi  tacite  vel  ex- 
presse  intelligatur  Episcopum  cedere  juri  suo, 
et  esse  contentum.  Hactenus  de  jure  usque 
ad  Tridentinum.  Hoc  supposito,  estsententia 
Navarri,  per  Concil.  Trident.  non  esse  deroga- 
tum  hoc  jus,  sed  privilegia  hsec  manere  in 
eodem  statu  in  quo  antea  erant.  Fuudamen- 
tum  ejus  est,  quia  illa  privilegia  in  duobus 
Conciliis  generalibus  recepta,  et  in  jure  po- 
sita,  jam  habent  vim  Conciliaris  legis ;  non 
est  autem  verisimile  hujusmodi  legem  esse 
derogatam  per  Tridentinum,  nulla  facta  ejus 
mentione  ;  quia  juxta  principia  Jurisperito- 
rum,  non  derogatur  Conciliaris  lex,  non  facta 
illius  mentione  speciali,  vel  universalis  Conci- 
lii  in  genere.  Et  confirmatur,  quia  hic  appro- 
batio  debita  habet  vim  obtentee  ex  admini- 
culo  juris. 

13.  Navarri  sententia  reprobatur.  —  Sed 
ha3c  sententia  nec  vera,  nec  practice  probabi- 
lis  mihi  videtur.  Primo,  quia  illa  exceptio  re- 
pugnat  expresse  illis  verbis  Concilii,  Nullus 
sacerdos  secularis,  vel  regularis,  ubi  primum 
eos  in  hoc  aequiparat.  Deinde  rogo,  an  Conci- 
lium  aliquid  novum  statuat  circa  regulares, 
necne ;  si  nihil,  cur  eos  nominat  ?  et  si  aliquid, 
ergo  et  aliquid  addit  iis,  quse  antea  slatuta 
erant ;  et  id,  quod  denuo  statuit,  vult  ad  re- 
gulares  extendi;  statuit  autem,  ut  requiratur 
approbatio  obtenta,  sicut  ostensum  est ;  ergo 
vult  hanc  etiam  regularibus  esse  necessariam, 
et  hoc  addit  anliquiori  juri.  Secundo  retor- 
quetur  fundamentum  Navarri ,  quia  hoc  de- 
cretum  etiam  Conciliare  est  et  Pontificale, 
quandoquidem  per  Pontificem  confirmatum 
est ;  sed  lex  Pontificia  addit  aliquid  priori  legi, 


DISPUTAT.  XX 
et  corrigit  illam,  etiamsi  in  jure  contineatur, 
et  nulla  fiat  expressa  illius  mentio,  quando 
verba  posteriorislegis  hocrequirunt,  utaper- 
tecolligiturex  c.  1  et2  deConslitutionibus,  in 
6;  ergo* 

14.  Objectioni  occurritur. — Nec  dici  potest, 
Concilium  in  illis  verbis  intelligendum  esse  de 
regularibus  non  habentibus  privilegia ,  tura 
quia  fere  nulli  sunt  bujusmodi,  et  ita  disposi- 
tio  Concilii  fuisset  nullius  momenti  ;  tum 
etiam ,  quia  statim  addit :  Non  obstantibus 
quibuscunque  privilegiis,  etc.  Tertio,  Pius  V 
in  Motu  proprio  38,  anni  1567,  qui  incipit : 
Etsi  Mendicantes ,  concessit  his  religiosis, 
praesertim  Theologiai  Magistris ,  ut  speciale 
privilegium,  quod  sine  approbatione  Episcopi 
possent  audire  confessiones,  non  revocando 
Clementinam  Dudum,  sed  solum  Conc.  Trid.; 
ergo  intellexit  ex  vi  illius  necessariam  esse 
regularibus  hanc  approbationem.  Unde  anno 
1571,  in  44Motu  proprio,  qui  incipit :  Romani 
Pontifices,  revocavit  priorem  Motum,  et  aper- 
te  docuit,  etiam  Magistros  Theologise  regula- 
res  indigere  hac  approbatione.  Quod  postea 
confirmavit  Gregor.  XIII,  anno  72,  Motu  pro- 
prio  15,  qui  incipit :  In  tanta,  et  reduxit  ad 
formam  Concilii  ;  ergo  clare  supponunt  hi 
Pontifices  hanc  legem  Concilii  comprehendere 
regulares  omnes.  Quarto,  si  sententia  Navarri 
vera  esset,  etiamsi  Episcopi  juste  non  admit- 
terenthujusmodi  religiosos,  non  obstaret,  et, 
si  vellent  illos  examinare  ,  non  haberent  jus, 
quia  ex  vi  extravag.  Super  cathedram,et  Cle- 
mentinae  Dudum,  examen  et  judicium  horum 
regularium  suis  superioribus  concessum  erat, 
et  solum  requirebatur  exterior  prsesentatio  ; 
nec  Episcopi  poterant  praetendere  aliquam 
causam  ad  non  admittendos  illos;  ergo,  si 
Concil.  Trid.  in  nulla  re  derogavit  illa  privi- 
legia,  aperte  sequuntur  quse  intulimus;  quae 
tamen  absurdissima  sunt,  et  quse  nec  ipse  Na- 
varrus  concedet.  Prseterea  inter  responsiones 
Cardinalium  circa  Concilium,  in  1162,  decla- 
ratur,  religiosos,  etiam  Prselatos,  non  posse 
familiares  suos,  suisve  monasteriis  servientes 
absolvere,  nisi  sint  approbati  ab  Episcopis  ; 
ergo  multo  minus  poterunt  reliquos  seculares. 

Assertio. 

15.  Dicendum  ergo  est,  etiam  his  regulari- 
bus  necessariam  esse  hanc  approbationem  ob- 
tentam  ;  tenentur  tamen  Episcopi  ex  justitia 
illam  uon  negare  sine  justacausa,  et  graviter 
peccarent  aliter  faciendo  ;  et  quamvis  per 
Clement.  Dudum,   possint   Episcopi   certum 


Vlir.  SECT.  VI.  597 

numerum  religiosorum  approbare,  juxta  ne- 
cessitatem  populi,  et  non  plures  ,  tenentur 
tamen,  si  religiosi  habeant  alia  privilegia 
Pontificia,  ea  illis  servare,  ut  conslat  ex  cap. 
Quanio  amplius,  de  Privilegiis.  Denique  ad- 
dendum  in  hoc  videtur,  illam  solemnitatem 
requisitam  olim  ex  Clement.  Dudum,  nunc 
non  esse  aliter  necessariam,  quam  Concil. 
Trident.  postulat.  Unde  quacunque  ratione 
Episcopicontenti  sint,  et  religiososapprobent, 
illis  satisest,  ut  privilegiis  suisutantur;  nam, 
si  in  restrictione  supra  dicta  Concilium  addi- 
dit  aliquid  priori  juri,  cur  non  in  amplia- 
tione  ?  Preesertim  cum  Concilium  ipsum  hoc 
expresse  relinquat  voluntati  Episcoporum,  et 
verisimile  non  sit,  nunc  plus  requiri  in  sacer- 
dotibus  regularibus ,  quam  a  secularibus 
postuletur. 


SECTIO  VI. 

Cujus  Episcopi  approbatio  necessaria  sit  et  suffi- 
ciat,  ut  aliquis  sacerdos  confessionibus  audiendis 
simpliciter  idoneus  reputetur. 

1.  Contingit  aliquando  eumdem  esse  Epis- 
copum  loci  confessoris  et  pcenitentis,  et  tunc 
non  habet  locum  prcesens  qusestio,  quia  nulla 
est  pluralitas  Episcoporum  inter  quos  fiat 
comparatio.  AJiquando  vero  alius  est  Episco- 
pus  loci,  alius  confessoris,  alius  pcenitenlis  ; 
interdum,  licetidem  sit  Episcopns  pceniten- 
tis  et  loci,  tamen  confessoris  diversus  est,  vel 
e  converso  cum  idem  sit  Orclinarius  loci  et 
confessoris,  non  pcenitentis.  Merito  ergo  in- 
quisitum  est,  cujus  Episcopi  approbatio  a 
Concil.  Trident.  postuletur,  et  ordinario  jure 
necessaria  sit,  et  sufficiens.  In  qua  re  quatuor 
excogitari  possunt  dicendi  modi. 

2.  Primasententia. — Prima  ergo  sententia 
sit,  nullius  Episcopi  approbationem  determi- 
nate  requiri,  sed  confuse  alicujus  et  cujusli- 
bet  sufficere.  Itaque,  si  sacerdos  sit  approba- 
tus  ab  aliquo  Episcopo,  id  satis  est,  sive  ille 
sitEpiscopus  loci,  sive  clerici,  sive  pcenilentis. 
Hanc  sententiam  videntur  supponere,  qui  di- 
cunt,  approbatum  ab  uno  Episcopo,  quicun- 
que  ille  sit,  esse  idoneum,  ut  possit  eligi  in 
confessorem  ubique  gentium,  et  a  quohbet 
pcenitente  ;  quam  ita  expresse  declarat,  et 
defendit  Henriquez,  lib.  de  Indulgentiis,  c. 
12,  §4.  Fundamentum  est,  quia  Concilium 
nihil  aliud  requirit,  nisi  ut  sit  ab  Episcopo  ap- 
probatus  ;  ergo  ubi  lex  non  addit  determina- 
tionem,  non  est  a  nobis  addenda.  Prsesertim 
cum  lex  illa   quoad  hanc  partem  restringat 


598  DISPUTAT.  X 

quodammodo  privilegia  omnia,  et  anliquam 
libertatem,  et  ideo  ex  hac  parte  stricti  juris 
esse  videatur.  Declarari  etiam  potest  in  liunc 
modum,  quia  approbatio  Episcopi  locinon  vi- 
detur  necessaria,  nt  statim  ostendemus,  nec 
Episcopi  confessoris,  quia  potest  Episcopus 
pcenitentis  approbare  clericum  sibi  non  sub- 
ditum,  ut  audiat  confessiones  suorum  subdi- 
torum  :  nec  Episcopi  pcenitentis,  quia  confes- 
soris  sufficit,  ut  declaratum  esse  a  Cardinali- 
bus,  infra  ostendemus  ;  ergo  nullius  Episcopi 
ex  dictis  determinate  sumpti  est  necessaria 
approbatio.  Quod  autem  cujuslibet  sufficiat, 
de  Episcopo  pcenitentis  jam  probatumest ;  de 
Episcopo  confessoris  iidem  Cardinales  decla- 
rarunt  ;  de  Episcopo  autem  loci  patet,  quia 
quilibet  Episcopus  potest  approbare  quemli- 
bet  sacerdotem  dignum,  ut  in  sua  dioecesi 
audiat  quoshbet  pcenitentes.  Hsec  sententia 
valde  ampla  videtur,  nimiamque  licentiam 
concedere  ;  et  fundamenta  ejus  non  suntfir- 
ma  ,  quia  Concilium  debet  juridice  intelligi, 
ut  dicemus. 

3.  Secunda  sententii. — Secunda  ergo  opinio 
dicit  necessariam  esse  approbationem  ab 
Episcopo  loci,  in  quo  fit  confessio.  Hanc  te- 
net  Joan.  Guttierr.,  in  lib.  1  Can.  q.  ;  c.  27, 
n.  6etseqq.,  ubi  expresse  itaexponit  clausu- 
lam  bullse  concedentis  facultatem  eligendi 
confessorem  approbatum  ab  Ordinario,  sci- 
licet,  illius  loci  ubi  pcenitens  confessarium 
eligere  vult,  utillic  confiteatur.  Probatprimo, 
quia  quotiescunque  Concilium  disponit  ali- 
quid  faciendum  ab  Ordinario,  licet  determi- 
nationem  non  addat,  intelligitur  de  Ordinario 
loci,  de  quo  (inquit)  nemo  dubitare  potest.  Et 
potest  probari,  tum  quia  alias  summa  esset 
confusio  ;  tum  etiam  quia  Ordinarius  debet 
intelligi  juxta  subjectam  materiam,  et  in  illo 
loco  non  est  alius  Ordinarius.  Secundo,  quia 
Episcopo  loci  commissa  est  cura  animarum 
sui  Episcopatus  in  loco  commorantiurn,  non 
vero  aliis  extraneis  Episcopis  ;  ergo  ad  illuin 
solum  pertinet  approbalio  omnium  qui  in  ilio 
loco  audituri  sunt  confessiones  ;  et  hoc  ser- 
vandum  est,  neconfusio  sequatur,  utgenera- 
liter  docent  canones,  et  signatim  Trident., 
sess.  44,  c.  9,  de  Reformat.  Tertio,  quia  ex- 
tra  territorium  jus  dicenti  impune  non  pare- 
tur,  I.  ult.  ff.  de  Jurisdict.  omn.  judic.  ;  ergo 
similiter,  etc.  Et  alias  rationes  adducit  prse- 
dictus  auctor,  quse  communiores  sunt,  et  ad 
aliud  intentum  adduci  possunt,  ut  paulo  infe- 
rius  dicam,  et  ideo  illas  omitto. 

4.  Prcecedens  opinio  refellitw,  —  Hsec  ergo 


XVIII.  SECT.  VI. 
sententia,  si  materialiter  (ut  ita  dicam)  intelli- 
gatur  de  loco  ,  in  quo  fit  confessio  ,  difficile 
defendi  potest.  Quia  supra  generatim  osten- 
sum  est,  accidentarium  esse  huic  sacramento, 
quod  in  hoc  vel  illo  loco  fiat,  dummodo  juris- 
dictio  confessorum  in  pcenitentem  retineatur. 
Et  ideo  principium  illud ,  Extra  territorium 
jus  dicenti,  etc,  in  dicto  sensu  non  recte  hic 
applicatur,  quia  illud  habet  locum,  ubi  juris- 
dictio  circa  territorium  locale  terminatur;  si 
autem  loqualur  de  actu  jurisdictionis,  qui  ex- 
tra  territorium  exerceri  potest ,  non  habet  in 
eo  locum  illud  axioma,  ut  patet  de  absolu- 
tione  ab  excommunicatione  data  extra  terri- 
torium  subdito  ibi  existenti,  vel  e  converso 
data  ab  Episcopo  existente  extra  suum  terri- 
torium,  tamen  respectusui  subditi.  Idem  ergo 
est  de  absolutione  sacramentali,  ut  supra  est 
ostensum  ;  quamvis  autem  hic  non  sit  sermo 
de  jurisdictione,  sed  de  approbatione ,  non 
refert ;  nam  si  non  obstante  necessitate  juris- 
dictionis,  potest  esse  valida  absolutio  data  in 
alieno  territorio  ,  sine  jurisdictione  Episcopi 
illius  loci,  cur  non  sine  approbatione  ?  Eo  vel 
maxime,  quod  principium  illud  ratione  solius 
jurisdictionis  in  jure  proponitur ;  non  ergo 
bene  applicatur.  Secundo  declaratur  exem- 
plo,  quia  si  subditus  Episcopi  Conimbricensis 
Olysippone  existens ,  et  habens  bullam  Cru- 
ciatse,  ibi  inveniat  sacerdotem  approbatum  ab 
Episcopo  Conimbricensi,  poterit  ibi  eum  eli- 
gere,  sicutposset  etiam  confiteri suo  parocho, 
si  ibi  esset,  ut  supra  est  probatum ;  ergo  non 
est  necessaria  approbatio  ab  Episcopo  loci  in 
dicto  sensu.  Antecedens  videtur  certissimum; 
quia  ibi  et  verba  Concilii  et  clausula  bullse  in 
omni  rigore  servantur,  et  illa  existentia  in 
tali  loco  est  valde  accidentaria.  Tertio,  si  suf- 
ficit  approbatio  Episcopi  loci  ,  ergo  poterit 
pcenitens  Conimbricensis  habens  buliam,  ire 
Portum  ,  et  sacerdotem  ibi  approbatum  eli- 
gere ;  quia  ille  est  approbatus  ab  Episcopo 
loci.  Ergo,  et  e  contrario,  si  illemet  sacerdos 
approbatus  ab  Episcopo  Portuensi ,  versetur 
in  Episcopatu  Conimbricensi,  poterit  ibi  eligi 
ab  eodem  pcenitente.  Patet  consequentia  ex 
iilo  principio  ,  quod  ad  hoc  sacramentum 
existentia  localis  est  extrinseca  et  accidenta- 
ria,  sed  habitudo  inter  personas  spectanda 
est.  Quarto,  facit  quod  Cardinales  in  respon- 
sionibus,  quas  statim  referemus,  ubi  hanc 
dubitationem  attingunt,  nullam  mentionem 
faciunt  Episcopi  loci ,  sed  solum  confessoris 
et  pcenitentis,  etinter  eos  judicium  proferunt; 
signum  erg©  est  iudicasse  loci  consideratio- 


DISPUTAT.  XXVIII.  SECT.  VI, 


599 


nem  impertinentem  esse.  Potest  autem  heec 
opinio  formalius  intelligi  et  reduci  ad  opinio- 
nem  sequentem. 

5.  Tertia  sententia.  —  Tertia  ergo  opinio 
est,  approbationem  requisitnm  a  Concilio  esse 
approbationera  Episcopi  ipsius  poenitentis,  et 
ita  banc  esse  omnino  necessariam  et  suffi- 
cientem.  Ita  sentiunt  mulli  Theologi  et  Juris- 
periti  in  legendo  et  consulendo  ;  et  hoc  ma- 
gis  videtur  intendere  Joannes  Guttierrez  su- 
pra  ,  nam  in  quarta  ratione  ,  ubiita  exponit 
clausulam  bullee,  ab  Orclinario,  scilicet  poeni- 
tentis,  subdit  deinde,  hoc  est  illius  loci  ubi 
exerceri  debet  administratio  sacramenti  •  ubi 
pro  eodem  videtur  sumere  Episcopum  loci  et 
poenitentis,  forte  quia  supponit,  vel  pceniten- 
tes  in  suis  propriis  locis  ordinarie  confiteri, 
vel ,  si  alibi  ut  peregrini  confitentur ,  debere 
ad  modum  incolarum  ejusdem  loci  confiteri, 
et  consequenter  Episcopum  loci  etiam  tunc 
reputari  Episcopum  pcenitentis.  Et  in  hoc 
sensu  majorem  vim  habent  rationes  omnes, 
quas  adducit ;  praesertim  illee,  quee  sumuntur 
ex  cura  ,  quee  singulis  Episcopis  demandata 
est  circa  oves  suas,  sub  quibus  comprehendi 
possunt  non  solum  qui  domicilium  firmum  in 
sua  dicecesi  habent,  sed  etiam  alii  qui  ad 
tempus  ibi  commorantur,  saltem  pro  eo  tem- 
pore ,  et  quatenus  ibi  sacramenta  recepturi 
sunt.  Ad  hanc  autem  curam  maxime  pertinet, 
ut  Episcopus  suis  ovibus  provideat  de  condi- 
gnis  ministris  hujus  sacramenti;  ergo  ad  pce- 
nitentis  Episcopum  spectat  approbare  confes- 
sores  respectu  illorum.  Gonfirmatur,  nam 
Concilium  maxime  in  hoc  prospexit  saluti 
animarum  ;  sed  ad  hanc  maxime  neces- 
sarium  est  ut  Episcopus  pcenitentis  det  illi 
condignum  ministrum  ;  ergo  heec  fuit  in- 
tentio  Concilii.  Confirmatur  secundo ,  quia 
in  hoc  etiam  consultum  est  muneri  et 
obligationi  Episcoporum  ;  ergo  ita  provi- 
sum  est,  sicut  est  magis  consentaneum  rectee 
gubernationi,  et  ordini  hierarchico,  ut  unus- 
quisque  suarum  ovium  curam  habeat.  Tertio, 
quia  in  uno  Episcopatu  potest  requiri  major 
scientia  confessoris,  quam  in  alio  ;  et  unus 
Episcopus  potest  esse  exactior  et  diligentior 
in  examinandis  confessoribus,  quam  alius,  et 
ideo  rationabiliter  velle  potest,  ut  sui  subditi 
non  confiteantur  nisi  confessoribus  a  se  ap- 
probatis.  Confirmatur  quarto,  quia  alias  mul- 
ta  possunt  sequi  incommoda,  non  solum  tur- 
bationum  et  dissensionum  ;  sed  etiam  circa 
fidem  et  mores ,  si  pcenitentes  possint  quee- 
rere  confessores  fortasse  suis  Episcopis  minus 


gratos,  aut  eis  non  probatos.  Tandem  confir- 
matur  ,  quia  alias  sequitur  ,  approbatum  ab 
uno  Episcopo  esse  approbatum  pro  tota  Ec- 
clesia,  quanlum  est  ex  parte  approbationis, 
quod  hoc  tempore  doctioribus  hominibus  et 
prudentioribus  non  probatur. 

6.  Qjiarta  senteniia.  —  Declaratio  Card. 
expenditur  pro  Jiac  sententia.  —  Hsec  sententia 
est  sine  dubio  valde  consentanea  rationi  ac 
debitee  gubernationi,  ideoque  mihi  semper 
ac  simpliciter  placuit.  Postea  vero  dubhatio- 
nem  ingesserunt  qusedam  declarationes  seu 
responsiones  Congregationis  Cardinalium,  in 
quibus  videtur  quarta  sententia  indicari  , 
quam  mulii  viri  docti  probarunt,  nimirum  ap- 
probationem  necessariam  esse  dandam  ab 
Episcopo  ejus,  qui  auditurus  est  confessiones, 
et  illam  esse  sufficientem.  Heec  ergo  opinio 
probatur  primo  ex  quadam  responsione  Car- 
dinalium,  quee  inter  alias  in  hoc  Coliegio  ha- 
betur,  et  in  Codice  nostri  Conimbricensis 
Episcopi  est  1159,  et  circa  aliam  particulam, 
Nullum  etiam  regularem,  sic  habet:  S.  D.  N. 
declaravit,  tempore  JubikH  posse  omnes  regu- 
lares  confiteri  peccata  sua  sacerdotilus  appro- 
batis  ab  Ordinario  ad  audiendas  confessiones  ; 
in  bulla  enim  non  fit  mentio  nisi  de  Ordinario 
eorum,  qui  audituri  sunt  confessiones,  non  au- 
tem  de  Ordinario  pcenitentium.  Circa  quam 
declarationem  adverto  primo,  licet  directe 
videatur  dari  de  verbis  bullee  ,  tamen  conse- 
quenter  dari  de  Concilio  ;  quia  intentio  Pon- 
tificis  in  bulla  non  fuit  immutare  Concilium  , 
sed  potius  illi  satisfacere,  ut  forma  ab  illo 
preescripta  servetur  ;  ergo,  sicut  bulla  loqui- 
tur  de  Ordinario  confessoris,  supponit  de  hoc 
locutum  esse  Concilium.  Secundo  adverto, 
licet  declaratio  illa  loquatur  de  regularibus, 
tamen  eamdem  rationem  esse  de  omnibus 
pcenitentibus  ,  tum  quia  Concilium  et  bulla 
indifferenter  loquuntur  de  omnibus ;  tum 
etiam  quia^  si  rationes  tertiee  opinionis  essent 
efficaces  in  contrarium,  etiam  in  regularibus 
procederent;  ergo,  si  illa3  non  obstant  in  re- 
gularibus,  nec  in  aliis  obstabunt.  Tertio  ex- 
pendo,  indicari  in  illis  verbis  satis  expresse, 
in  casu  in  quo  Episcopus  confessoris  et  pceni- 
tentis  distincti  sunt  ,  non  solum  approba- 
tionem  ab  Ordinario  confessoris  esse  ne- 
cessariam,  sed  etiam  approbationem  Episcopi 
poenitentis  non  esse  necessariam  ;  quia  dici- 
tur,  de  Ordinario  pcenitentis,  nihil  in  bnlia 
dici,  quia  scilicet  non  refert  ad  valorem  con- 
fessionis  virtute  bullse  facienda?.  Quod  si  ad 
hanc   electionem    seu    confessionem   virtute 


600 


DISPUTAT.  XXVIlf.  SECT.  VI. 


bullse  faciendara  sola  illiusEpiscopi  approba- 
tio  necessaria  est,  qui  est  Ordinarius  confes- 
soris,  in  quocunque  alio  casu  idem  dicendum 
erit  ex  vi  Concilii ;  quia  Concilium  generaliter 
loquitur. 

7.  Ex  alia  responsione  Card.  eadem  senten- 
tiaprobatur.  —  Secundo  argumentor  ex  alia 
responsione  supra  tacta  ,  quae  sic  habet  : 
S.  D.  N.  audita  relatione  Congregationis,  de- 
claravit,  Episcopum  vigore  privilegii ,  de  quo 
in  c.  fin.  dePcen.  et  rem.,  nonposse  sibi  eligere 
sacerdotem  sibi  non  subditum,  qui  a  proprio 
Ordinario  non  fuerit  adhuc  ad  formam  hvjus 
decreti  admissus  seu  approbatus  ad  audiendas 
confessiones.  Aperte  ergo  supponit  hsec  res- 
ponsio  ,  ex  decreto  Concilii  necessariam  esse 
approbationem  Ordinarii  ipsius  sacerdotis  ; 
alias  cur  non  posset  Episcopus  talem  sacerdo- 
tem  per  se  approbare,  sicut  posset  illum  ap- 
probare  pro  suis  ovibus  ? 

8.  Evasio.  —  Dicet  forte  aliquis,  Concilium 
quidem  per  se  requirere  approbationem 
Episcopi  pcenitentis  ;  nihilominus  Pontificem 
cum  in  bullis  concedit  privilegia  eligendi  con- 
fessorem  approbatum  ,  posse  eligere  cujus 
Episcopi  approbationem  voluerit,  quia  ipse 
est  pastor  universalis,  et  ad  ipsum,  ut  ad  pro- 
prium  pastorem,  pertiuent  omnes  oves  Eccle- 
sise  ,  et  ideo  potest  hac  vel  illa  approbatione 
Episcopi  esse  contentus.  Declaravit  autem,  ut 
pro  facultate  eligendi  confessorem  a  se  con- 
cessa,  sola  approbatio  Episcopi  ejus,  qui  eli- 
gendus  est,  requiratur,  ut  constat  ex  dictis 
Cardinalium  declarationibus,  quas  supponi- 
mus  mentem  et  voluntatem  Pontificis  conti- 
nere.  Potuit  autem  hujus  declarationis  ratio 
reddi,  quia  respectu  talium  facultatura  non 
potest  semper  approbatio  postulari  ex  parte 
Ordinarii  pcenitentis,  ut  patet  infacultate  Epis- 
coporum  ad  eligendum  confessorem,  et  de 
ilJa  quse  conceditur  regularibus  per  Jubila^a  ; 
ut  ergo  universalis  esset  et  uniformis  appro- 
batio,  merito  ex  parte  Episcopi  confessoris 
postulata  est. 

9.  Prwcluditur. — Verumtamen  hsec  evasio 
non  videtur  satisfacerc  ;  quia  quando  Grego- 
rius  XIII  declaravit  Episcopum  debere  eligere 
sacerdotem  approbaturn,  non  intendit  aliquid 
addere,  vel  mutare  in  Concilio  ;  nam  potius 
dixit : Inre  dubia  tutius  est  adh&rere  Concilio, 
ut  ineisdem  declarationibus  Cardinalium  re- 
fertur.  Si  ergo  alias  declaratum  est,  talem  sa- 
cerdotem,  eligendum  ab  Episcopo  ,  debere 
esse  approbatum  ab  Episcopo  ipsius  sacer- 
dotis ,  si  ille  diversus  sis ,  signum  est  hoc 


esse  jus  ordinarium,  et  sensum  Concilii  Tri- 
dentini,  et  ex  vi  illius  talem  approbationem 
esse  necessariam.  Confirmatur,  quia  si  unus 
Episcopus  nonpotesteligere  inproprium  con- 
fessorem  alienum  sacerdotem,  nisi  ille  a  suo 
Episcopo  approbatus  sit,  multo  minus  poterit 
ei  committere  oves  suas  ;  ergo  siguum  est 
approbatioiiemproprii  Episcopi  esse  ex  parte 
confessoris  necessariam.  Tertio,  possumus 
argumentari  ratione,  quia  haec  approbatio 
est  actus  jurisdictionis  ;  ergo  per  se  pertinet 
ad  superiorem,  qui  jurisdictionem  habeat  in 
eum  qui  approbatur  ;  ergo  dari  debet  ab  Or- 
dinario  ejus.  Et  declaraturampliushaecratio, 
quia  approbatio  non  respieit,  per  se  loquendo, 
hunc  vel  illum  pcenitentem  ;  sed  est  absolu- 
tura  judicium  de  idoneitate  sacerdotis  ad  au- 
diendas  confessiones;  ergo  per  se  spectat  ad 
eum,  qui  est  ordinarius  judex  et  Episcopus 
ejus  qui  auditurus  est  confessiones.  Accedit 
eliam  optima  congruentia,  quia  verisiraile 
est  unumquemque  Episcopum  mehus  posse 
ferre  judicium  de  sibi  subditis,  quam  de  alie- 
nis  sacerdotibus.  Item  iquia  leges  attendunt 
quod  frequentius  accidit,  et  necessarium  est ; 
hujusmodi  autem  in  prsesenti  est  approbatio 
data  a  proprio  Episcopo  confessoris;  uam  re- 
guJoriter  auditconfessiones  ovium  ejusdem 
Episcopi. 

40.  Tnter  duas  ultimas  sententias  judicium 
fertur,  et  prtefertur  secunda. — Inter  has  duas 
opiniones  uJtimas,  mihi  difficile  est  ferre  ju- 
dicium,  non  tam  propter  efficacitatem  ratio- 
num  (utrinque  enim  tantum  sunt  congruen- 
tiae  morales,  quibus  satisfieri  posset)  quam 
propter  responsa  Cardinaliunr,  quse  pro  utra- 
que  parte  referuntur,  et  videntur  aliquo  mo- 
do  inter  se  pugnantia.  Quia  vero  de  liis  res- 
ponsionibus,  quse  ultimo  loco  adduximus, 
nobis  cerlius  constat,  et  quia  in  eis  expres- 
sius  dicitur  datas  esse  a  Summo  Pontifice, 
ideo  eas  ad  Jitteram  sequendo,  absolute  dici- 
mus  Episcopum,  de  quo  Concilium  loquitur, 
esse  debere  Ordinarium  ejus,  qui  auditurus 
est  confessiones.  Curabimus  autem  simul  ita 
hoc  interpretari,  et  accommodare,  ut  alise 
etiam  responsiones  Cardinalium  locum  ha- 
beant,  et  consequenter,  ut  tertia  etiam  opi- 
nio  aliquo  modo  explicetur  ;  quod  faciemus 
commodius  tractando  varia  dubia  quse  circa 
hanc  sententiam  et  eirca  has  responsiones 
Romanas  occurrunt. 


DISPUTAT.  XXVIII.  SECT.  VI. 


GOl 


Qucedam  dubia  pro  vera  qucestionis  decisione 
enucleantur. 

41,    Primum  duUum.  —  Primum  dubium 
incidens  est,  cur   a   regularibus  postuletur, 
juxta   dictas  declarationes    Cardinalium,  ut 
cligant  sacerdotem,  qui  approbatus  sit  a  suo 
ordinario  Episcopo,  cum  Concilium  declaret 
se  non  loqui  de  pcenitentibus  regularibus, 
sed  de  secularibus  tanlum  ;  et   ideo   supra 
dixerimus  ad  audiendas  confessiones  regula- 
rium  non  esse  necessariam  Episcopi  alicujus 
approbationem.  Respondetur,  illud  prius  dic- 
tum  esse  verum,    considerato  jure  proprio 
ipsorum  regularium,    quod  noluit  Concilium 
immutare,  ut  supra  dixi ;  bic  vero  agitur  de 
speciali  privilegio  concesso  regularibus  per 
Jubileeum  Ponlificium  ad  eligendum  confes- 
sorem,  quod  non  est  concessum  nisi  juxta 
formam  Concilii,   et  ideo  per  illud  non  pos- 
sunt  eligere  confessorem  nisi  approbatum  ab 
Ordinario.  Hoc  autem  ita  esse  constat  ex  ip- 
sis  bullis,  quia  expresse  requirunt,  ut  electio 
sit   sacerdotis  approbati  ab    Ordinario ;  lo- 
quuntur  autem  indifferenter  ac  generaliter, 
et  ideo  certum  est  nemini  concedi  illud  pri- 
vilegium,  nisi  sub  illa  conditione  ;  non  pos- 
suntergo  excipiregulares  ;  si  ergo  uti  volunt 
illo  privilegio,   eamdem  conditionem  obser- 
vare  tenentur.  Nonpotest  autem  nornine  Or- 
dinarii  intelligi  Provincialis,  vel  alius  Prsela- 
tus  ipsius  religiosi ;   tum  quia  Pontifex  addit 
illud  verbum,    quia  vult  servari  Concilium 
Tridentinum  et  approbationem  in  lllo  postu- 
latam,    in  qua  nihil  possunt  Vreelati  religio- 
num,  sed  soli  Episcopi;  tum  etiam,  quia  ver- 
ba  illa  generalia  sunt,  et  eamdem  significa- 
tionem   respectu  omnium    babent ;   constat 
autem  respectu  reliquorum  omnium  fidelium 
requiri  approbationem  Episcopi.  Item  estcer- 
tum,  si  religiosi  velint  eligere  secularem  cle-- 
ricuni  (suppono  enim  in  hac  amplitudine  Ju- 
bilteum  concedi),  illum  ab  Episcopo,  et  non  a 
Prselato  religionis  debere  esse  approbatum. 
Item,  si  unus  religiosus  eligat  alium  alterius 
religionis,  non  poterit   eligere   approbatum 
ab  ordinario  Prselato  ipsius  pcenitentis  ;  ergo 
semperdebet  intelligi  Episcopus  nomine  Or- 
dinarii.  Nam  licet  forte  m  aliis  locis,  vel  res- 
criptispossitnomen  Ordinarii  extendi  adPrse- 
latos  religionis  cum  proportione  et  distribu- 
tione   accommoda  ,  in  prsesenti  nullo  modo 
polest,  quia  est  sermo  de    actione   propria 
Episcoporura,   qualis  est  approbatio  idonei 
confessoris. 


12.  Secundum  dulium,  possintne  Episcopi 
alienum  sacerdotem  pro  suis  subditis  appro- 
lare.  —  Secundum  dubium  est,  quia  ex  dicta 
rejolutione  sequitur,  non  posse  aliquemEpis- 
copum  approbare  in  suo  Episcopatu  alienum 
sacerdotem  sibi  non  subditum,  et  a  proprio 
Episcopo  non  approbatura,  ut  suorum  subdi- 
torum  confessiones  audiat,  vel  dando  illi  ju- 
risdiclionem,  vel  approbando  illum,  ut  per 
bullam   eligi  possit  a  subditis;  consequens 
autem  est  falsum;  ergo.  Sequela  patet,  quia 
diximus,  approbationem  Episcopi  proprii  ip- 
sius  sacerdotis  esse  necessariam ;  ergo,  si  haec 
non  supponalur,  non  potest  alius  Episcopus 
clericum  sibi  non  subditum  approbare.  Con- 
firmatur  ratioue  facta  et  sumpta  ex  respon- 
sione  Cardinalium,  quia  unus  Episcopus  non 
potest  eligere  in  suum  confessorem  sacerdo- 
tem  subditum  alteri  Episcopo,  nisi  ab  illo  ap- 
probatus  sit ;  ergo  signum  est  non  posse  il- 
lum  approbare  et  exponere  pro  confessioni- 
bus  suorum  subditorum  audiendis;  nam  si 
posset  pro  aliis,  cur  non  pro  se?  Cur  autem 
pro  neutris  possit,  ratio  reddi  potest ,  quia 
hsec  approbatio  est  actus  jurisdictionis,   et 
ideo  solum  a  superiore  circa  suum  subditum 
exerceri  valet.  Minor  autem  probatur,  quia 
videtur  esse  contra  praxim  et  communem 
usum  Episcoporum.  Videtur  etiam  contra  ra- 
tionem;  cur  enim  non  poterit  quilibet  Episco- 
pus  undecunque  sibi  asciscere  ministros,  ut 
si  eos  sufficientes  invenerit,  in  sacramento- 
rum  administratione  illis.juvetur? 

13.  Bubio  satisfit.  —  Respondeo  breviter, 
dupliciter  posse  intelligi  Episcopum  appro- 
bare  non  subditum.  Primo  in  sensu  compo- 
sito(ut  sic  dicam),  id  est,  manentem  non 
subditum,  vel  in  sensu  diviso ,  id  est,  illum 
qui  non  erat  subditus.  In  hoc  posteriori  sensu 
certum  est  posse  Episcopum  approbare  in 
suo  Episcopatu  clericum  alterius  dicecesis, 
qni  ei  subdatur,  tum  ad  examen,  tum  etiam 
ad  ministerium,  vel  Ecclesia?  alicujus  servi- 
tium,  vel  si  mutet  domicilium  aut  babitatio- 
nem  pro  aliquo  tempore ;  nam  pro  illo  pote- 
rit  illum  approbare.  Et  hoc  probat  ratio  facta 
et  usus.  Itero  quia  jure  antiquo  hoc  licitum 
erat;  nunc  autem  prohibitum  non  est  per 
Concilium  Tridentinum.  Tunc  autem  conse- 
quenter  censeo  dicendum,  Episcopum  posse 
sacerdotem  sic  a  se  approbatum,  in  confesso- 
rem  eligere ;  nam  id  est  pUine  consequens, 
ut  prior  ratio  probat ,  neque  id  erit  contra 
responsiones  Cardinaliura,  quia  jam  ille  sa- 
cerdos  non  consideratur  ut  alienus,  sed  ut 


602 


DISPUTAT.  XXVIII.  SECT.  VI. 


subditus,  et  ut  sic  jam  approbatus  a  suo  Ordi- 
nario.  At  vero  in  priori  sensu  dici  potest  ab- 
solute,  Episcopum  non  posse  approbare  ali- 
qnem  sacerdotem,  qui  ei  aliquo  modo  non 
subjiciatur ;  nam  hoc  persuadent  contrarife 
rationes,  et  prsesertim  responsio  illa  Grego- 
rii  XIII,  quod  Episcopus  non  potest  eligere 
alienum  sacerdofem,  ut  ei  confiteatur,  nisi  a 
suo  Episcopo  approbatus  sit.  Ex  quo  fieri  vi- 
detur,  approbationem  Episcopi  datam  alieno, 
ad  tempus  sibi  subjecto,  solumdurare,  quan- 
diu  illa  subjectio  manet,  sicut  supra  diceba- 
mus  de  approbatione  per  beneficium  paro- 
chiale,  quod  solum  durat ,  quandiu  benefi- 
cium  durat,  quia  postea  jam  non  habet  bene- 
ficium;  sic  enim  in  praesenti  ablata  subjec- 
tione  ,  jam  non  est  approbatus  a  suoOrdina- 
rio,  nec  simpliciter,  nec  secundum  quid.  Non 
nego  tamen  posse  Episcopum  ita  approbare 
aliquem  sacerdotem  sibi  non  subditum  sim- 
pliciter,  sed  ad  tempus,  vel  ad  aliquod  mu- 
nus,  ut  licet  a  suo  Episcopatu  recedat,  appro- 
batio  duret,  ut  quoties  ad  eumdem  Episcopa- 
tumredierit,  vel  quocunque  modo  se  gesserit, 
ut  minister  ejus,  et  ei  subclitus,  possit  clicta 
approbatio  sufficere  donec  revocetur;  hoc 
enim  usu  observari  videmus,  prsesertim  cum 
regularibus,  et  eadem  ratione  fieri  posset 
cum  secularibus  clericis;  nec  est  cur  repu- 
gnet,  aut  excedat  Episcoporum  potestatem. 

14.  Qicis  sit  proprius  Bpiscopus  regularhim. 
— Dubium  tertium. — Tertium  dubiumhicinci- 
denter  incurrens  ex  dictis  etiam  facile  expe- 
ditur,  quomodo  scilicet  regularis  habeat  pro- 
prium  Episcopum,  a  quo  approbari  possit, 
cum  ipse  sit  exemptus,  et  ideo  non  videatur 
habere  Episcopum  ordinarium,  a  quo  appro- 
betur ;  ejus  autem  ordinarius  Praelatus,  vel 
Provincialis  non  habet  potestatem  appro- 
bandi.  Dicendum  enim  est ,  licet  religiosi 
exempti  sint,  ratione  domicilii  vel  habitatio- 
nis  fieri  aliquo  modo  subjectos  Episcopo  loci 
in  quo  resident,  unde  quoad  aliquos  actus 
illis  obedire ,  et  aliquam  subordinationem 
servare  tenentur,  et  juxta  anliqua  jura  lene- 
bantur  ei  praesentari.  Ita  ergo  nunc  possunt 
ejus  approbatione  indigere,  ut  juxta  Gonci- 
hum  Tridentinum  idonei  reputentur.  Quod 
patet  ex  ipso  Concilio  ;  nam  eodem  tenore 
loquitur  de  approbatione  regularium  et  se- 
cularium  clencorum  ab  Episcopis  facienda, 
ut  ad  confessiones  secularium  audiendas 
idonei  reputentur ;  sed  declaratum  est  Epis- 
copum  approbantem  esse  debere  Episcopum 
confessoris,  Ordinarium  scilicet  illins  ;  ergo 


necesse  est,  idem  cum  proportione  intelligi 
de  regularibus  ;  non  potest  autem  alio  con- 
venienti  modo  illis  Ordinarius  assignari  ; 
ergo.  Accedit,  quod  hic  modus  explicandi  or- 
dinarium  Episcopumregularium  est  consen- 
taneus  communi  modo  loquendi  et  sentiendi 
Ecclesiae  ;  sic  enim  regulares,  quandiu  in 
aliquo  Episcopatu  domicihum  habent,  illius 
dioecesis  Episcopum,  suum  Episcopum  vo- 
cant,  et  ut  talem  reverentur,  et  illi  parent  in 
his,  in  quibus  subjecti  esse  possunt;  el  in 
multis  aliis  locis  Concilii  ita  appellatur  Ordi- 
narius  respectu  illorum.  Denique  hoc  modo 
facile  etiam  conciliatur,  ut  talis  coufessor 
semper  sit  approbatus  ab  Episcopo  pceni- 
tentis,  ut  ex  dicendis  amplius  constabit. 

15.  An  sacerdos  approbatus  a  suo  Epis- 
copo  sit  capax  omnis  jurisdictionis  in  hoc 
foro. — Dubium  quartum.  —  Quartum  dubium 
est,  an  approbatio  data  ab  Episcopo  confes- 
soris  sit  sufficiens,  ut  sacerdos  sic  approba- 
tus,  sit  capax  cujuscunque  jurisdictionis  in 
hoc  foro.  Ratio  difficultatis  pro  parte  negante 
est,  quia  sequitur  sacerdotem  approbatum  a 
suo  proprio  Episcopo  esse  sufficienter  appro- 
batum  pro  universa  Ecclesia,  quantum  est  ex 
parte  approbationis  ;  quia  approbatio  ut  sic 
non  dat  jurisdictionem,  ut  saepe  dixi,  sed  est 
quasi  ultima  dispositio  ad  illam  ;  ergo,  si 
approbatio  proprii  Episcopi  est  sufficiens 
prseparatio  (ut  sic  dicam)  ad  jurisdictionem, 
ubique  sufficit,  ut  talis  sacerdos,  vel  in  con- 
fessorem  eligatur,  vel  in  ministrum  a  paro- 
cho,  vel  ab  Ordinario  assumatur.  Consequens 
autem  videtur  durum,  ac  prseter  debitum  or- 
dinem  ;  ergo.  Aliunde  vero  facit,  quia  Con- 
cilium  unam  tantum  requirit  approbationem, 
nec  videtur  verisimile,  si  confessor  et  pceiii- 
tens  diversum  habeantEpiscopum,  ulriusque 
approbationem  esse  in  confessore  necessa- 
riam;*hoc  enim  est  multiplicare  onera  et 
vincula  sine  fundamento  sufficiente  ;  ergo  si 
approbatio  Episcopi  ipsius  sacerdotis  neces- 
saria  etiam  est  respectufidehum  subjectorum 
alteri  Episcopo,  ut  dictum  est,  illa  eliam 
erit  sufficiens,  quanlum  est  ex  parte  appro- 
balionis. 

16.  Dulii  resolutio. — Supposilis  sane  de- 
clarationibus  illustrissimorum  Cardinahum, 
quas  adduxi,  haec  pars  posterior  videtur  con- 
vinci  ratione  facta.  Quare  distinguendum 
censeo,  vel  per  se  et  ex  vi  Concilii,  vel  ex 
intentione  delegantis  jurisdictionem  ;  hoc 
posteriori  modo  certum  est  pro  arbitrio  de- 
leganlis    posse  requiri  approbationem,  non 


DISPUTAT.  XXVill.  SECT.  VII 
tantum  Episcopi  sacerdotis,  sed  etiam  pceni- 
tentis.  Quia  liberum  est  deleganti  designare 
personam,  et  hanc  vel  illam  conditionem  in 
ea  exigere,  ufc  eligi  possit,  ut  quod  sit  doctor, 
vel  licentiatus,  aut  quid  simile.  Sic  ergo  po- 
test  Pontifex  dare  facultatem  eligendi  confes- 
sorem  ab  Episcopo  pcenilentis  approbatum, 
ita  ut  aliter  non  sufficiat;  ettunc,  si  Episco- 
pi  sint  diversi,  utriusque  approbatio  neces- 
saria  erit,  ut  per  talem  facultatem  eligi  quis 
possit.  Similiter  qnilibet  Episcopus  dando 
suis  ovibus  licentiam  eligendi  confessorem, 
potest  illam  arctare  ad  confessorem  a  se  ap- 
probatum;  neque  in  hoc  video  rationem  du- 
bitandi.  At  vero  loquendo  priori  modo,  etex 
vi  Concilii,  censeo   sufficere   approbationem 


603 


SECTIO  VII. 

n  unius  Episcopi  approbatio  pro  tmiversa  Eccle- 
sia  sufficiat. 


Episcopi  confessoris.  Quod  sic  deelaro;  nam 
Papa  si  velit  dare  tidelibus  generalem  licen- 
tiam  quemcunque  confessorem  approbatum 
ab  Ordinario  sacerdotis  eligendi,  per  hoc 
nihil  derogabit  Concilio  Tridentino,  eliam- 
si  non  requirat  approbationem  Episcupi 
pcenitentis.  Efc  contrario  vero  non  posset 
esse  contentus  sola  approbatione  Episco- 
pi  pceuitentis,  nisi  derogando  in  hoc  Con- 
cilio  Tridentino.  Atque  hoc  quidem  po- 
sterius  sequitur  ex  prima  assertione  posi- 
ta,  qua  ostensum  est,  approbationem  ab 
Episcopo  confessoris  esse  necessariam  ex  vi 
Concilii;  ergo  non  potest  alia  sufficere  nisi 
derogando  huic  juri.  Prius  autem  patet,  tum 
ratione  facta,  tum  exemplis  regularium, 
quando  ad  utendum  aliqua  bulla  coguntur 
eligere  sacerdotem  approbatum  abOrdinario; 
nam  tum  suffioit  approbatio  Ordinarii  confes- 
soris,  et  per  hoc  intelligunt  Pontifices  satis- 
fieri  decreto  Concilii.  Idemque  argumentum 
fieri  potest  de  Episcopo  eligente  alienum  sa- 
cerdotem  in  suum  confessorem.  Tum  deni- 
que,  quia  in  dictis  declarationibus  non  so- 
lum  dicitur  requiri  approbationem  Ordinarii 
confessoris,  sed  etiam  additur,  de  Ordinario 
pcenitentis  nullam  in  bulla  fieri  mentionem; 
ergo  neque  in  Concilio  ;  jam  enim  ostensum 
est  utrobique  esse  sermonem  de  eodem  Or- 
dinario.  Confirmatur  tandem,  quia  non  sunt 
multiplicanda  onera  sine  lege,  vel  ratione 
cogente  ;  esset  autem  nimis  onerosum  exige- 
re  approbafcionem  utriusque  Ordinarii,  con- 
fessoris  scilicet,  et  pcenitentis,  quando  illi 
diversi  sunt  ;  11'uffi  tamen  id  neque  Conciliam 
dicat,  nec  ratio  convincat.  Ad  rationem  autem 
in  contrarium  patebit  responsio  ex  sequenli 
sectione. 


1.  Prima  opinio. —  Supponimus  non  esse 
qusestionem  de  approbatione,  quam  Summus 
Pontifex  per  seipsum  conferre  potest;  clarum 
est  enim  posse,  si  velit,  quemcunque  dignum 
sacerdotem  pro  universa  Ecclesia  exponere  et 
approbare.  Illa  tamen  approbatio  non  esset, 
de  qua  Concilium  Tridentinum  loquitur,  et 
quam  Pontifex  ipse  ordinarie  servari  vult, 
etiam  in  bullis  et  privilegiis  ab  ipso  concessis. 
De  hao  ergo  fere  ea?dem  sunt  opiniones,  qute 
supra  tractatae  sunt ;  nam  hae  quaestiones 
connexae  fere  sunt,  ac  dependentes.  Qui  ergo 
existimaut  necessariam  esse  approbationem 
Episc6pi  loci,  vel  pcenitentis,  consequenter 
aiunt,  non  sufficere  approbationem  unius 
Episcopi  pro  tota  Ecclesia  ad  quamcunque 
delegationem,  sive  fiat  ab  inferioribus  Prse- 
latis  vel  parochis,  sive  ab  ipso  Summo  Pon- 
tihce,  nisi  expresse  in  jure  Concilii  Triden- 
tini  dispenset.  Hanc  opinionem  in  effectu 
tenet  Joann.  Guttierr.,  lib.  1  Can.  q.,  c.  27  ; 
Emmanuel  Rodericus,  in  expositione  bullae, 
§  5,  ubi  refert,  Patriarcham  Archiepiscopum 
Valentinum  in  hoc  puncto  consuluisse  illus- 
trissimos  Cardinales ,  eosque  ita  respon- 
disse  :  Congregatio  Concilii  respondet,  appro- 
batum  ab  alio  quam  a  Valentino  Episcopo, 
in  dioecesi  Valentina  non  censeri  approhatum 
ab  Ordinario.  Quse  verba  refert  hic  auctor  se 
vidisse  et  legisse  in  epislola  ad  prsedictum 
Patriarcham.  Refert  etiam  a  multis  doctis 
viris  esse  hanc  sententiam  receptam.  Ratio- 
nes  autem,  quibus  ipse  utitur,  omnes  suppo- 
nunt  Concilium  loqui  de  Ordinario  pceniten- 
tis,  et  non  ejus  qui  auditurus  est  confessio- 
nes  ;  hoc  antem  esset  probandum,  nam  illo 
supposito,  illatio  per  sese  satis  clara  est. 
Confirmari  autem  potest,  quia  approbatio 
confessoris  est  actus  jurisdictionis  ,  qui  licet 
versetur  proxime  circa  sacerdotem ,  tcr- 
minatur  autem  (ut  sic  dicam)  ad  pceniten- 
tem,  propter  quem  sacerdos  approbatur  ; 
ergo  non  transcendit  terminos  potestatis 
Episcopi  approbantis,  qui  termini  (ut  dixi) 
in  hoc  negotio  magis  comparatione  per- 
sonarum,  quam  locorum  sumendi  sunt.  Deni- 
que  rationes  omnes,  superiori  sectione  factaa 
in  2  et  3  opinione,  hinc  accommodari  pos- 
sunt. 
2.   Secunda  opinio.  —  Secunda    opinio  in 


DISPUTAT.  XXII.  SECT.  VII. 


604 

quodam    sensu  improbaUlis  judicatur. — Se- 
cunda  opinio  absolute  dicit,  approbationem 
ab  uno   Episcopo    datam,  sufficere  ex   hac 
parte  pro  tota  Ecclesia,id  est,  ut  sacerdos  sit 
idoneus  ad  jurisdictionem  recipiendam   ab 
eo  qui  alias  possit  eam  delegare.  Hanc  tenet 
Henricus  supra,  dict.  lib.  8  de  Indulgentiis, 
cap.  13,  circa   finem,  qui  eam  tribuit  Medi- 
nse,  1.  2,  qusest.  19,  art.  6,  circa  finem,  vers. 
Cmterum,  ubi  solum   dicit   esse  probabilem, 
quam  licite   in  praxi  sequitur.    Tribuit    et- 
iam  Palacios,   4,  d.   17,   disp.   7,  pag.  165; 
sed  ibi  solum    dicit  ,    sacerdotem  idoneum 
eligendum  per  bullam  debere  esse  approba- 
tum  ab  Ordinario,  juxta  tenorem  Tridentini, 
quod  non  amplius  declarat.  Imo  col.  258,  in- 
clinare  videtur    in    priorem  sententiam,  ubi 
post  similia  verba   subdit  :    Si  igitur  Ordi- 
nario  videbitur  sat  esse  ad  confessiones  prcefi- 
cere  eos,    qui   alioqui  imperiti   sttnt,  secun- 
dumjus  idonei  sunt  reputandi :  si  vero  alia 
exegerit  ad  confessionis  audientiam,  illaerunt 
necessaria   idoneitati  hujusmodi,  ubi  hoc  vi- 
detur  ponere  in   arbitrio   uniuscujusque  Or- 
dinarii.  Citat  denique  Cordubam,  in  Sum.  His- 
pana,  q.  10,  qui  eam  satis  significat.  Fundari 
potest,   quia  Concilium  solum  requirit  Epis- 
copi  approbationem,  ut  sit  idoneus  respectu 
secularium,  sine  ulla  exceptione.  Nec  refert, 
quod  Concilium  in  plurali  dicat,  ab  Episco- 
pis,qma.  loquitur  etiam  respectu  plurium  sa- 
cerdotum,  et  non  intelligit  singulos   debere 
approbariab  Episcopis,  sed  confessores,  con- 
fuse  etiam  loquendo.  Sed  hoc  fundamentum 
parvi  momenti  est ;   nam   verba    Concilii  ad 
utramque    partem   applicari  possunt,   et  in 
rigore  juris  potius  videntur  interpretanda  de 
Episcopo,    qui  sit   superior    seu  Ordinarius 
respectu  talium  personarum,  vel  alicujus  ex 
illis.  Quocirca  opinio  illa  ita  universaliter  in- 
tellecta,  nimis  amplam  et  liberam   faculta- 
tem  tribuere  videtur  ;  nam  multa  ex  illa  in- 
ferri   possunt ,   quae   practice   non   videntur 
tuta,  nec  consentanea  rationi  et  consuetudi- 
ni.  Sequitur  enim,  posse  aliquem  pceniten- 
tem  eligere  confessorem,  qui  nec  ab  Ordina- 
rio  ipsius  pcenitentis,   nec   ipsius   sacerdotis 
approbatus  sit,  sed  ab  alio  Episcopo  extra- 
neo;  consequens  autem  videtur    absurdum. 
Qui  enim   credibile   est   posse  unum  Episco- 
pum  ita  exponere  sacerdotem  sibi  non  subdi- 
tum,  ut  in  universa  Ecclesia  haberi  debeat 
idoneus  ad  confessiones  audiendas  ?  aut  quo 
jure  data  est  talis  potestas  Episcopo  alieno? 
Sequitur   etiam    Mendicantes  seu  regulares 


ab  uno  Episcopo  approbatos,  posse  ubique 
audire  confcssiones  virtute  suorum  privile- 
giorum,  quod  est  contra  Motum  Pii  V  et 
Gregorii  XIII  de  hac  re.  Et  alia  similia  in- 
ferri  possunt,  quae  in  sequentibus  annotabi- 
mus. 

3.  In  alio  probaUUori  sensu,  secunda  sen- 
tentia  proponitur.  —  Igitur ,  ut  hsec  opinio 
probabilitatem  habeat,  restringenda  videtur 
ad  approbationem  simpliciter,  quae  solum  ab 
Episcopo  ordinario  ipsius  sacerdotis  dari  po- 
test;  quia  solus  ille  habet  propriam  et  direc- 
tam  jurisdictionem  in  ipsum,  quse  necessaria 
videtur  ad  talem  actum.  Itaque  dupliciter  ap- 
probari  potest  aliquis  sacerdos  ad  confessio- 
nes  audiendas.  Uno  modo  secundum  quid 
tantum,  id  est  pro  certo  vel  ad  certum  tem- 
pus,  vel  pro  talibus  personis,  et  tunc  censeo 
approhationem  illam  non  sufficere  ultra  ter- 
minos  concessionis,  ut  docent  citati  auctores. 
Et  ratio  est,  quia  approbatio  commissa  est 
Episeopo,  et  ideo  non  plus  valet,  quam  ab 
illo  data  est;  si  ergo  data  est  ad  determina- 
tum  locum,  extra  illum  non  valet.  Et  talem 
esse  censeo  approbationem  datam  ab  Episco- 
po  pcenitentis,  qui  non  est  Ordinarius  ipsius 
confessoris ;  nam  ille  solum  respective  potest 
illum  approbare  pro  suis  subditis,  et  ideo  sic 
approbatus,  ab  aliis  extraneis,  et  non  subditis 
tali  Episcopo,  eligi  in  coufessorem  non  pote- 
rit,  nec  alio  modo  jurisdictioneminillosacci- 
pere,  quia  nullo  modo  est  approbatus  ab  Or- 
dinario  respectu  illorum.  Idemque  esset  si 
approbatio,  etiam  data  ab  Episcopo  proprio 
ipsius  sacerdotis  ,  limitate  daretur  pro  sola 
sua  dicecesi;  quia  lunc  etiam  non  esset  ap- 
probatio  simpliciter.  Tunc  ergo  per  bullam 
eligi  poterit  talis  sacerdos  ab  his  pro  quibus 
approbatus  est,  quia  quoad  illos  approbatus 
est  ab  Ordinario,  non  vero  poterit  ab  aliis  eli- 
gi,  propter  contrariam  rationem.  Nec  vero 
respectu  priorum  inutile  est  tale  privilegium, 
tum  quia  dat  jurisdictionem  ,  quam  per  se 
non  dat  approbatio  sola ;  tum  quia  regulari- 
ter  solet  dare  ampliorem  jurisdictionem , 
quam  soleat  dari  ab  Ordinariis;  tum  denique 
quia  non  est  solum  ad  eligendum  talem  sa- 
cerdotem,  sed  etiam  quemcunque  alium  suf- 
ficienter  approbatum.  At  vero  si  proprius  Or- 
dinarius  velit,  videtur  dare  absolutam  appro- 
bationem,  declarando  hanc  personam  esse 
idoneam  simpliciter  ad  hoc  ministerium,  quia 
hoc  non  excedit  jurisdictionem  ejus,  quia  ha?c 
declaratio  est  per  modum  cujusdam  judicii, 
vel  senlentiffi,  quae  dari  pctest  absolute  de 


DISPUTAT.  XXVIII.  SECT.  VII. 


60S 


persona  ab  habente  in  illara  directam  juris- 
dictioneui,  abstrahendo  ab  omni  respectu  ad 
loca  ,  vel  personas.  Unde  potest  dici  talis 
Episcopus  tunc  dicere  jus  extra  territoriura 
suum;  nam  sententia  in  uno  loco  data,  qua- 
tenus  adhaeret  suo  modo  tali  personae,  habet 
effectum  ubique  locorum  ,  qui  cum  illo  quo- 
dammodo  incedit.  Sic  excommunicatus  ab 
uno  Episcopo,  est  ubique  excoramunicatus, 
et  licentiatus  in  una  Universitate,  ubique  ha- 
bet  testimonium  publicum  scientiee,  et  sic  de 
aliis. 

4.  Secunda  opinio  in  posleriori  sensu  pro- 

batur.  —  Hoc  ergo  supposito,  prohabilis  lit 

hffic  opiniOj  quee  explicari  potest  applicando 

distinctionem   supra  insinuatam.    Possumus 

enim  loqui  de  sufficientia   et  necessitate  ap- 

probationis  vel  ex  vi  Concilii,vel  ex  aliisprin- 

cipiis,  aut  ex  intentione  delegantis  jurisdic- 

tionem.  Dicta  ergo  opinio  loquitur  priori  mo- 

do,  et  sic  sequitur  cum  magna   probabilitate 

ex  principiis  positis.  Nam  ostensum  est  Con- 

cilium  unius  tantum  Episcopi   ordinarii  ap- 

probationem  requirere  ;  ostensum  est   etiam 

Episcopum  sacerdotis  posse  illum  simpliciter 

etabsolute  approbare.  Quod  autem  caputest, 

hoc  videntur  plane  supponere  responsiones 

Romanse  et  Pontificise  superiorisectione  cita- 

tse.  Curenim  potest  Episcopus  eligere  alie- 

num  sacerdotem  approbatum  a  suo  Ordinario, 

et  non  alias,  nisiquia  illa  approbatio  pro  om- 

nibus  sutEcit,  si  alias  jurisdictio  delegetur  ? 

Idem  quseri  potest  de  religioso,   qui   potest 

eligere  sacerdotem  solum  a   suo  Ordinario 

approbatum,,  sine  ullo   respectu  ad  Ordina- 

riura  pcenitentis.  Praeterea  in  hoc  nulla  fit  in- 

juria  aliis  Episcopis,   qui  possunt  non  dele- 

gare  suam  jurisdictionem  sacerdotibus   a   se 

non  approbatis ;   possunt    etiam   prohibere 

suis  parocbis,  ne  illam  delegent  nisi  eisdera, 

et  annullare  delegationem  aliter  factam;    et 

hoc  satis  est,  ut  suis  ovibus  consulant.  Si  au- 

tem  Papa  delegando   jurisdictionem  suam, 

voluerit  csse  contentus  illa   absoluta  appro- 

batione  Ordinarii  sacerdotis,  nullam  injuriam 

facit  Episcopis  ;  quia  ipse  est  universalis  pas- 

tor,  et  potest  providere  suis  ovibus,  ut  judi- 

caverit  expedire.  Sicut  dando  religioso  facul- 

tatem  eligendi  confessorem  approbalum  ab 

Ordinario  solius  sacerdotis,  non  facit  inju- 

riam  Frovinciali,  vel  Prselato  religionis,  qui 

est  Ordinarius  pcenitentis  quoad  jurisdictio- 

nem   in  hoc  foro.  Et   olim   ante  Concilium 

Tridentinum  quilibet  sacerdos  idoneus  cujus- 

cunque  dicecesis  eligi   poterat  per  diploraata 


Pontificia  sine  praejudicioEpiscoporum;  nunc 
autem  per  decretum  Concilii  non  est  illis  da- 
tum  aliud  jus  novum,  proeterquam  ut  suos 
subditos  approbare  debeant,  sine  qua  appro- 
batione  non  possint  idonei  reputari. 

5.  Conclusio  posiia  juxta  modum  delegatio- 
nis  et  intentionem  delegantis  limitanda.  — 
Quamvis  haec  ex  vi  Concilii,  et  de  possibili 
(ut  sic  dicam)  vera  sint,  nihilominus  in  parti- 
culari  et  ad  judicandum  de  modo  delega- 
tionis  aut  facultatis  concessae,  alia  principia 
spectanda  sunt,  et  praecipue  modus  approba- 
tionis  et  intentio  delegantis.  Clarum  enim 
est  liberum  esse  concedenti  jurisdictionem 
alicui  sacerdoti,  dare  illam  sub  conditione  ut 
sit  approbatus  Episcopo  dicecesis,  in  qua 
confessiones  audit,  seu  ab  Episcopo  pceni- 
tentis,  et  non  alias.  Item,  qui  dat  pcenitenti 
facultatem  eligendi  confessorem,potest  illam 
limitareadsacerdotera  approbatum  ab  Epis- 
copo  ipsiusmet  pcenitentis.  Delegatio  enim  et 
modus  delegationis  pendet  a  voluntate  dele- 
gantis,  et  ideo  non  extenditur  ultra  inten- 
tionem  ejus.  Item,  ex  parte  approbationi* 
potest  esse  limitatio,  si  non  sit  absoluta,  scd 
secundum  quid,  ut  explicuimus.  Aliquando 
etiam  potest  esse  aliunde  prohibitioadminis- 
trandi  sacramentura  in  alieno  Episcopatu, 
non  ob  defectum  approbationis,  sed  ex  alio 
capite  propter  debitum  ordinem ;  et  tunc 
etiam  non  sufficiet  approbatio  alterius  Episco- 
pi  sinelicentia  proprii.  Quae  omnia  explican- 
tur  melius,ad  varios  casus  per  nonnulla  dubia 
particularia  descendendo. 

Varii  casus  et  dubia  proponuniur  et  explican- 
tur  ut  doctrina  superius  data  magis  inno- 
tescat. 

G.Primwm  dubium. — Rationes dubitandi. — 
Primo  ergodubitari  potest,  quando  Summus 
Pontifexconceditomnibusfidelibusfacultatem 
eligendi  in  confessorem  quemlibet  presbyte- 
rum  approbatum  ab  Ordinario,an  possitsub- 
ditus  hujus  Episcopi  Conimbricensis  eligere 
sacerdotem  secularem  subditum  alterius  Epis- 
copi,  verbi  gratia,  Portuensis,  et  ab  illo  tan- 
tum  approbatum,  sive  hoc  fiat,  dum  talispce- 
nitens  in  hunc  tinem  tendit  ad  aliam  dicece- 
sim,  ut  tali  sacerdoti  confiteatur,  sive  quia 
casu  accidit,  ut  ipse  sacerdos  in  hoc  Episco- 
patu  versaretur.  Hinc  enim  apparet  hoc  fieri 
non  posse,  quia  aliasin  ordine  ad  talia  privi- 
legia  omnis  sacerdos  approbatus  a  solo  suo 
Episcopo  esset  approbatus  pro  universa  Ec- 
clesia  ;  quod  non  videtur  esse  juxta  raentem 


606  DISPUTAT 

Pontificis  concedentis  privilegium,  quia  non 
vult  derogare  juri  singulorura  Episcoporura  ; 
videtur  etiara  esse  contra  respousionem  illam 
Congregationis  Cardinalium,  quam  in  priori 
opinione  retulimus.  Rationes  etiam  superius 
factee  pro  prima  sententia  hanc  partem  per- 
suadere  videntur.  Contrariamautem  partera 
suadent  imprimis  alia3  declarationes  Pontifi- 
cise,  quas  nos  in  propriis  terminis  vidimus,  et 
a  viris  tanta  auctoritate  prseditis,  utdubitare 
non  possimus  quin  tales  sint.  Ibi  autem  ex- 
presse  declaratur,  in  prsedictis  bullis  et  Jubi- 
ieeis  non  esse  sermouem  de  Ordinario  pceni- 
tentis^  sed  confessoris  ;  heec  ergo  approbatio 
per  se  loquendo  snfficit  ut  pcenitens  eligere 
valeat  sacerdotem  quemcunque,  etiam  eundo 
ad  alienam  dioecesim,  nam  hoc  nihil  refert 
ad  hoc  sacramentum,  ut  supra  dictum  est, 
quando  jurisdictio  aliunde  habetur,  ut  in  hoc 
casu  habetur  a  Summo  Pontifice  per  tale  pri- 
vilegium.  Hoc  etiam  videtur  plane  sequi  ex 
supra  dictis,  quia  Summus  Pontifex  in  his 
bullis  cumdicit  presbyterum  approbatum  ab 
Ordinario,  nihil  aliud  intendit,  nisi  ut  juxta 
formara  Concilii  Tridentini  fiat  electio  con- 
fessoris ;  ergo  si  Pontifex  tantum  loquitur 
de  sacerdote  approbato  ab  Episcopo  con- 
fessoris,  de  eodem  loquitur  Concilium  ;  ergo 
eligendo  illum  satisfit  Concilio;  ergo  poterit 
eligi  ex  vi  Concilii  ubicunque,  et  a  quocun- 
que  pcenitente  habente  tale  privilegium. 

7.  Quwstio  resolmtur. — Declaratio Cardina- 
lium  in  contrarium  citata  exponitur.  —  Res- 
pondetur  rationibus  primce  sententice  initio  sec- 
tionis  positce. — Fateor  heec  posteriora  funda- 
menta  videri  majoris  momenti ,  nam  quod  ex 
parte  Concilii  non  amplius  requiratur,  satis 
probabile  est  ex  dictis;  quod  vero  nec  ex  in- 
tentione  Pontificisper  hsecprivilegiaplus  pos- 
tuletur,  etestpersesatisconsequens,  et  extes- 
timoniis  preedictis  habetur.  Alia  vero  respon- 
sio,  quee  in  contrarium  citatur,  licet  ad  ma- 
nus  meas  in  propria  specie  ac  forma  non  per- 
venerit,  exponi  |  otest,  quoad  alios  effectus, 
vel  delegationem  et  approbationem  alterius 
Episcopi  non  censeri  sutiicientem  in  alia  dioe- 
cesi,  secusvero  esse  in  ordine  ad  delegationem 
et  privilegium  Pontificium.  Nisi  velimus  po- 
tius  dicere^  cum  hoc  pcndeat  ex  intentione 
Ponlificis  concedentis  privilegium,  forte  alias 
intellectum  esse  mentem  ejus  fuisse,  ut  unus- 
quisque  fidelis  eligat  confessorern,  a  suoEpi- 
scopo,  id  est  poenitentis,  approbatum,  et  al- 
teram  declarytionem  intelligendam  esse  so- 
lum  quoad  regulares,  de  quibus  in  specie  lo- 


XXVIII.  SECT.  VII. 

quitur.  Aliter  etiam  dici  potest,  illud  proce- 
dere,  quando  ex  parte  Episcoporum  hoec  ap- 
probatio  non  est  absoluta  et  simpliciter,  sed 
ab  unoquoque  pro  sua  dicecesi;  tunc  enim 
verum  est  approbatum  ab  uno  Episcopo  non 
esse  approbatum  pro  universa  Ecclesia,  etiam 
quoad  heec  privilegia,  quia  hoc  non  pendet 
tantum  ex  potestate,  sed  ex  voluntate.  Non 
video  autem  unde  hoc  satis  constare  possit, 
nisi  forte  ex  eo,  quod  nullus  vult,  ut  sacerdos 
a  se  non  approbatus,  in  sua  dicecesi,  vel  ovium 
suarum  confessiones  audiat ;  hinc  enim  con- 
sequens  esse  debet ,  ut  nullus  velit  aiiter 
suos  subditos  approbare  quam  pro  suis  ovibus, 
seu  dioecesi  sua.  De  regularibus  autem  nihil 
ipsi  decernere  possunt,  et  ideo  de  illis  spe- 
cialis  declaratiofacla  est.Deniquedici  potest, 
in  universum  verum  esse,  sacerdotem  eligeu- 
dum  debere  esse  approbatum  asuo  ordinario; 
tamen  eo  ipso  quod  in  aliena  dicecesi  confes- 
siones  audit,  jam  se  gerere  ut  subditum  alte- 
riusEpiscopi,  et  non  sui,  et  ideo  indigere  ap- 
probatioue  Episcopi  illius  dicecesis,  ut  Ordi- 
narii  sui.  Sed  heec  responsio  licet  pro  aliis 
dubiis  tractandis  accommodata  esse  possit, 
hic  non  ita  quadrat ,  tum  quia  destruit  doc- 
trinam  datam ;  tum  etiam  quia  enervat  et 
futiles  reddit  responsiones  Pontificias  supra 
citatas;  sic  enim  vanum  fuisset  distingue- 
re  inter  Ordinarium  pcenitentis  ,  vel  confes- 
soris ;  nam  semper  esset  idem  diversis  res- 
pectibus.  Et  ita  etiam  in  regularibus  dici  pos- 
set,  eos  per  bullam  non  posse  eligere  appro- 
batum  nisi  ab  illo  Episcopo  cui  actu  subji- 
ciuntur,  et  quem  pro  Ordinario  suo,  modo 
superius  declarato,  quod  est  contra  declara- 
tionem  Gregorii  XIII.  Tum  denique  ,  quia 
quaudoconfessoreligiturper  privilegiumPon- 
tificium,  in  eo  actu  non  se  gerit  ut  subditus 
Episcopi  poenitentis,  seu  dicecesis  in  qua  con- 
fessionem  audit,  sed  solum  ut  delegatus  Pon- 
tificis;  ergo  etiam  juxta  illam  declarationem 
non  indigebit  nisi  approbatione  sui  Ordina- 
rii.  Alia  etiam  responsio,  quse  fundatur  in 
speciali  intentione  Pontificis  delegautis  hoc 
modo  jurisdictionem  pro  secularibus,  et  non 
pro  regularibus,  valde  incerta  mihi  videtnr, 
qnia  uniformiter  concedituir,  juxta  formam 
Tridentini,  et  nihil  amplius  exigitur  in  hac 
parte,  quam  in  regularibus.  Aliavero  respon- 
sio,  sumpta  ex  intentione  Episcoporum  dan- 
tium  limitatam  approbationem  etiam  suis 
propriis  subditis,  apparentior  est^  quamvis  in- 
certa,  quia  si  possunt  absolutam  dare,  unde 
constat  de  hac  limitatione  ?Itaque  opinionem 


DISPUTAT.  XXVlll.  SECT.  VII. 


607 


positam  probabilem  valde  existimo.  Tamen 
quia  res  est  gravis,  et  ex  ea  pendere  potest 
valor  sacramenti.,  consulerem  semper  in  praxi 
sequi  opinionem  securiorem;  qui  aulem  op- 
positum  sequi  voluerit,  non  peccabit,  ut  ex 
dictis  constat. 

Secundum  dubium  ,  An  regularis  approbatus 
ab  uno  Episcopo,  pro  omnibus  approbatus 
videatur. 

8.  Prima  conclusio.  —  Hinc  vero  nascitur 
secundum  dubium,  an  idem  dicendum  sit  de 
regularibus,  quod  approbatus  ab  uno  Episco- 
po,  sit  censendus  approbatus  pro  omnibus 
dicecesibus.  Nam  auctores,  quos  pro  secunda 
sententia  relulimus,  ita  censent;  alii  vero 
simpliciter  negant,  quorum  sententia  regula- 
riter  mihi  videtur  proeedere^  cum  quadam 
vero  limiiatione.  Duobus  ergo  modis  possunt 
regulares  administrare  hoc  sacramentum : 
uno  modo  quia  eliguntur  per  bullam,  alio 
modo  per  sua  privilegia.  Omitto  tertium  mo- 
dum,  qui  esse  potest  per  particularis  Episcopi 
delegationem,  quia  de  illo  dicam  infra.  Quocl 
ergo  spectat  ad  priorem  modum,  supponen- 
dum  est,  quod  supra  diximus  de  modo,  quo 
regulares  possunt  habere  ordinarium  Episco- 
pum.  Quo  supposito  primo  dicendum  censeo, 
religiosum  approbatum  a  suo  Ordinario,  id 
est,  ab  Episcopo  in  cujus  dicecesi  habitabat, 
si  habitationem  et  quasi  domicilium  mutetin 
locurn  alterius  dicecesis  indigere  nova  appro- 
batione  Episcopi  iilius  dicecesis,  ut  eligi  pos- 
sit  per  hanc  facultatem,  quia  debet  esse  ap- 
probatus  a  suo  Ordinario;  jam  autem  alium 
Ordinariumhabet;  ergoalia  approbatione  in- 
diget.  Ut  si  sacerdos  secularis,  approbatus  a 
suo  Episcopo,  mutet  domicilium  in  aliam  dice- 
cesim,  indiget  nova  approbatione,  quia  jam 
habet  alium  Episcopum  proprium;et  sicut 
supra  dicebamus,  non  satis  esse  habuisse  be- 
neficium  curatum,  nisi  de  prsesenti  babeat, 
ita  non  satis  est  habuisse  approbationem 
a  proprio  Episcopo,  si  jam  cessavit,  prout 
revera  cessavit  eo  ipso  quod  ille  desiit  esse 
proprius  Episcopus;  necesse  est  ergo  ha- 
bere  approbalionem  ab  Episcopo,  qui  nunc 
est  proprius  et  ordinarius.  Ita  ergo  in  reli- 
giosis  clicenclum  est ,  qui  quoad  hoc  solum 
videntur  diiferre  a  secularibus,  quod  faci- 
lius  et  frequentius  domicilium  mutant,  et 
ideo  ssepius  coguntur  hoc  onus  sustinere ; 
sed  hoc  nihil  refert'.  Et  confirmatur  ex  Mo- 
tibus  propriis  Pii  V,  in  quibus  prius  con- 
cessit  Mendicantibus  ,  ut    speciale   privile- 


gium,  utscmelexaminali  el  approbati  ab  uno 
Episcopo,  non  possent  ab  aiiis  examinari, 
eliamsi  mutareut  Episcopatum  ;  ergo  suppo- 
nebat  antea  et  jure  ordinario  posse.  Unde 
postea  revocavit  illud  privilegium,  et  de- 
claravit  posse  examinari,  non  solum  in  alio 
Episcopatu,  sed  etiam  in  eodem  a  successo- 
re,  ad  majorem  quietem  conscientiae  sua3, 
quod  etiam  habent  nonnullee  declarationes 
Cardinalium. 

9.  Objectio.  —  Responsio.  —  Dices :  ergo,  si 
religiosus  approbatus  semel  in  uno  Episco- 
patu,  mutet  illum,  et  postea  iterum  ad  eum- 
dem  revertatur,  indigebit  nova  approbatione, 
quia  jam  prior  ipso  facto  cessavit.  Respondeo 
negando  seqnelam,  quia  licet  prior  approba- 
tio  ex  parte  ipsiussacerdotis,  quasi  suspensa, 
vel  mutata  fuerit,  tamen  ex  parte  Episcopi 
approbantis  nunquam  fuit  mutata,  ut  suppo- 
nimus;  et  ideo  statim  ac  religiosus  revertitur 
ad  eumclem  Episcopatum,  et  quasi  ad  subjec- 
tionem  ejusdem  Episcopi,  censetur  etiam 
prior  approbatio  moraliter  redire  ad  eumdem 
statum,  quandiu  revocata  non  fuerit.  Atque 
hanc  etiam  esse  Episcoporum  intentionem 
usus  ipse  confirmat. 

10.  Secunda  conclusio.  —  Secundo  dicen- 
dum,  religiosum  approbatum  simpliciter  ab 
aliquo  Episcopo,  in  cujus  dicecesi  habitat, 
quandiu  ibi  commoratur,  eligi  posse  per  bul- 
iam  a  quohbet  utente  et  gaudente  privilegio 
ejus.  Hoc  videtur  mihi  certius  quoad  regula- 
res  pcenitentes  propter  declarationem  Grego- 
rii  XIII  supra  adductam ;  itaque  ille  sic  ap- 
probatus  eligi  poterit  a  quibuscunque  regula- 
ribus  cujuscunque  ordinis  vel  rehgionis,  sup- 
posito  quod  alias  possint  uti  bulla  vel  jubi- 
leeo.  Hoc  per  se  palet  ex  dicta  declaratione, 
et  quia  ille  est  absolute  approbatus  a  suo  Or- 
dinario.  At  respectu  pcenitentium  secularium 
habet  assertio  eam  probabilitatem,  quam  opi- 
nio  tractata  prsecedenti  dubio.  Juxta  quam  si 
contingat  talem  religiosum  discurrere  pere- 
grinandO;  poterit  per  bullam  Cruciata?,  et  si- 
miles,  eligi  ad  confessiones  audiendas,  ubi- 
cunque  sit;  quia  ille  non  mutat  habitationem, 
neque  ordinarium  Episcopum  suum  ;  ergo 
semper  manet  approbatus  a  suo  Orciinario, 
ubicunque  existat;  ergo  hoc  satis  est  ut  pos- 
sit  ubicunque  eligi.  Item,  si  hoc  potest  cleri- 
cus  secularis  in  simili  casu,  cur  non  regula- 
ris,  cum  Concilium  pares  eos  faciat  ?  Item  in 
loco  suse  habitationis  existens,  possetperpri* 
vilegium  bullae  audire  confessionem  homi- 
num  aliarum  dicecesum  illuc  venientium ;  ergo 


C08  DISPUTAT.  XXV 

et  e  converso,  quia  prsesentia  in  hoc  vel  illo 
ioco,  ut  saepe  dixi,  inboc  nihil  refert.  Sed  ob- 
jici  potest  quia  Gregorius  XIII  concessit  So- 
cietati,  ut  speciale  privilegium,  quod  confes- 
sores  ejus  approbati  semel,  discurrendo  per 
aliasdiceceses,possentibiaudireconfessiones, 
lieet  ibi  non  essent  approbati,  et  boc  ipsum 
cum  limitationibus  in  illa  bulla  contentis. 
Respondeo,  ibi  non  esse  sermonem  de  con- 
fessionibus  audiendis  virtute  bullse  seu  privi- 
Jegii  concessi  pcenitenti,  sed  virtute  proprio- 
rum  privilegiorum  ipsis  regularibus  conces- 
sorum,  de  quibus  est  alia  ratio,  ut  jam  dice- 
raus. 

Tertia  duMtatio. 

11.  Tertium  ergo  dubium  est  circa  alium 
modum,  quo  regulares  ministrant  hoc  sacra- 
mentum  per  sua  privilegia,  an  eo  ipso  quod 
approbati  sunt  semel,  possint  ubique  suis  pri- 
vilegiis  et  jurisdictione,  quoe  per  illa  eis  con- 
ceditur,  uti.  Ad  quod  breviter  respondeo  non 
posse,  sed  in  unoquoque  Episcopatu  in  quo 
habitant,  debere  abilliusEpiscopo  approbari. 
Ita  etiam  explicantur  optime  quoad  hanc  par- 
tem  decisiones  Pii  etGregorii,  et  conciliantur 
cinn  responsionibus  Cardinalium.  Et  suaderi 
potest,  quia  in  hac  jurisdictione  in  re  eadem 
delegatio  fit,  sive  directe  concedatur  confes- 
sori,  sive  per  facultatem  factam  pcenitenti  ; 
ergo  eadem  approbatio  requiretur  et  suffi- 
ciet ;  ergo,  sicut  sacerdos  eligendus  per  di- 
ploma  Pontificis  debet  esse  approbatus  a  suo 
Ordinario,  ita  ut,  jurisdictio  ei  communicetnr 
per  privilegia  Pontificia,  debet  supponi  ap- 
probatus  a  suo  Ordinario,  et  illa  approbatio 
sufficiet  quandiu  durat.  Unde  fit,  consequen- 
ter  ad  dicta,  ut  quando  religiosus  mutat 
dicecesim,  incipiathaberenovum  ordinarium 
Episcopum;  ergo,  si  ab  illo  non  approbatur, 
non  est  approbatus  a  suo  Ordinario  ;  ergo 
non  potest  confessiones  audire  ;  indiget  ergo 
nova  approbatione.  Denique  verus  sensus 
Concilii  ex  Romana  declaratione  sumendus 
est,  quo  posito,  reliqua  nuJlam  habent  diffi- 
cultatem,  ut  magis  ex  dicendis  coustabit. 

12.  Major  difficultas  est  quando  religiosus 
non  mutat  permanentem  habitationem,  sed 
per  alias  diceceses  discurrit,  an  exvi  suorum 
privilegiorum  possit  ubique  confessiones  au- 
dire,  etiamsi  tantum  a  suo  Episcopo  appro- 
batus  sit.  Nam,  consequenter  loquendo,  vide- 
turesse  affirmandum.  Diximus  enim  posse 
tunc  eligi  per  diploma  Pontificis  ;  ergo  etiam 
poterit  uti  privilegio  sibi  concesso,  quia  etiam 


111  SEGT.  Ml. 

dixiraus,  nihil  referre,  quod  delegatio  fiat 
uno  vel  alio  modo.  Item,  quia  religiosus  nunc 
approbatus,  et  existens  in  hac  dioecesi,  po- 
test  in  ea  audire  subditum  alterius  dioecesis, 
volentem  sibi  confiteri,  non  propter  privile- 
gium  ipsiusmet  confessoris,  ut  omnes  auclo- 
res  admittere  videntur,  et  usus  etiam  confir- 
mat  '.  Ergo  et  e  converso,  si  religiosus  habi- 
tans  in  una  dicecesi,  existat  prsesens  in  alia, 
poterit  ibi  audire  confessiones  per  sua  privi- 
legia.  Nam  quod  quidam  clicunt  approbatio- 
nem  illara  non  extendi  extra  dicecesim  loca- 
lem,  ut  indicat  Guttierr.  supra,  gratis  dictum 
est;  nam,  si  approbatio  non  limitatur  adper- 
sonas  dicecesis,  neque  ad  locum  terminatur, 
cum  termini  locales  nihil  referant  ad  exer- 
citium  hujus  judicii,  ut  ssepe  dictum  est  ;  si 
enim  jurisdictio,  etiam  delegala,  non  termi- 
natur  locis,  sed  personis,  cur  approbatio  ter- 
minabitur  ad  certum  locum  ?  cum  tota  ad  ju- 
risdictionem  ordinetur,  et  ad  utilitatem  per- 
sonarum. 

13.  Objectio  proponitur.  —  Nihilominus 
contrariam  partem  videntur  suadere  illi  Mo- 
tus  proprii  Pii  V  et  Gregor.  XIII,  et  maxime  il- 
lud  quod  Gregorius  concessit  religiosis  So- 
cietatis  Jesu,  ut  possint  audire  confessiones 
dum  iter  agunt,  etiam  ubi  non  sunt  appro- 
bati,  si  alibi  approbati  sunt;  ergo  exvi  ipsius 
approbationis,  et  communium  privilegiorum 
non  poterant.  Prseterea  refert  Nav.,  c.  37,  n. 
266,  Sixtum  IV  concessisse  Mendicantibus, 
ut  possint  audire  confessiones  oranium,  qui 
adsualoca  contitendi  causa  venerint,  licet 
non  sint  ex  Episcopatu,  ad  quem  fuerunt  prse- 
sentati;  ergo  ex  vi  communium  privilegio- 
rum  cum  sola  approbatione  in  suo  Episcopa- 
tu,  non  possunt  etiam  ibiconfessiones  exter- 
norum  audire,  sed  hoc  tanlum  poterunt  ex 
vi  illius  specialis  privilegii ;  unde  videtur  in- 
ferre  Navar.  extraillam  dicecesim  non  posse, 
quia  hoc  illis  non  conceditur  per  tale  privi- 
legium.  Tandem  religiosi  nunc  approbati  ab 
uno  Episcopo,  juxta  formara  Conc.  Trid.  non 
habent  ex  vi  suorum  privilegiorum  majorem 
potestatem,  quam  antea  haberent  prsesentati 
alicui  Episcopo  juxta  formam  Clement.  Du- 
dum,  de  Sepultur.,  et  Extrav.  Super  cathe- 
dram,  de  Sepultur.  Sed  antea  non  poterant 
preesentati  in  uno  tantum  Episcopatu  uti  ju- 

1  Sylvest.,  verb.  Confessor,  2;  Adrian.,  q.  5 
de  Confess. ;  Medina,  Cod.  de  Confess.,  q.  de 
Confess.  Fratrib.  privilegiatis  facta.;  Sot.,  d. 
18,  q.  4,  art.  2  et  3. 


DISPLTAT.  XXVII.  SECT.  VII. 


609 


risdictione  extra  illum  propter  sua  privilegia, 
ut  aperte  constat  ex  eadem  Extravag.,  et  no- 
tavitSylv.,verb.  Confessor  1,  §  14,etverb.  Con- 
fessor  2,  §  4  ;  et  Soto,  d.  48,  q.  4,  a.  3,  §  Aliud 
vero  duMum,  ubi  in  fine  tanquam  certam  vide- 
tur  asserere  banc  partem,quam  hasc  postrema 
ratio  mibi  plane  videtur  convincere.  Quia  ap- 
probatio,  qua?  tunc  fit  ab  Episcopo,  non  facit 
ut  ha3c  privilegia  sint  ampliora  ;  sed  succes- 
silloco  prioris  praesentationis,  ut  supra  de- 
claravi. 

14.  Solvuntur  ohjectiones  supra  positce.  — 
Unde  ad  priores  rationes  dicenclum  estsolum 
probare,  potuisse  Pontificem,  etiam  servato 
jure  communi  Conc.  Trident.,  concedere  ju- 
risdictionem  religiosis^per  eorum  privilegia, 
non  postulata  alia  approbatione,  nisi  unius 
Episcopi  ordinarii;  tamen  de  facto  per  talia 
privilegia  non  concessisse ,  nisi  pro  bomini- 
bus  illius  dicecesis,  in  qua  approbati  sunt ; 
pro  externis  vero  non  nisi  quando  111  i  in  ea- 
dem  dicecesi  versantur,  idque  non  ex  vi  Cle- 
raentinoe  Dudum,  sed  propter  speciale  privi- 
legium  Sixti  IV  ;  vel  si  aliqui  eorum  amplius 
possunt,  id  erit  propter  specialia  privilegia, 
quEe  semper  consulenda  sunt. 

Quarta  duMtatio. 

15.  Quarto  ex  bis  facile  intelligitur,  quid 
dicendum  sit  de  Episcopo  delegante  suam  ju- 
risdictionem,  vel  dante  facultatem  alicui  sub- 
dito  eligendi  confessorem.  De  priori  puncto, 
quando  jurisdictio  directe  delegatur  ipsi  sa- 
cerdoti,  in  superiori  sectione  satis  dictum  est. 
Circa  secundum  de  facultate  eligendi,  possu- 
mus  considerare,  quid  possit,  vel  quid  faciat 
Episcopus.  Quoad  potestatem  ergo  certum 
est,  non  posse  dare  facultatem  eligendi  nisi 
approbatum  juxta  formam  Concilii,  ut  estper 
se  notum.Unde  necesse  etiam  est,  ut  talis  sa- 
cerdos  eligendus  sit  approbatus,vel  a  suo  ordi- 
nario  Episcopo,  vel  saltem  ab  Episcopo  ipsius 
poenitentis,  qui  in  prsesenti  est  idem  quidat 
banc  facultatem  pcenitenti.  Patet,  quia  nullus 
alius  Episcopus  potest  habere  jurisdictionem 
in  tali  casu.  Rursus  etiam  existimo  certum, 
posse  Episcopum  concedere  hanc  facultatem 
generalem  eligendi  quemcunque  sacerdotem 
approbatum  ab  Ordinario  ipsius  sacerdotis, 
sive  sit  subditus  ipsius  Episcopi,  sive  non  sit, 
ita  ut  ex  vi  talis  facultalis  possit  subditus  eli- 
gere  confessorem,  non  solnm  approbatum  in 
suoEpiscopatu,  sed  etiam  in  quocunque  alio, 
dummodo  approbatio  sit  a  proprio  Episcopo 
ipsius  sacerdotis.  Probatur,  quia  si  approba- 

XXII. 


tio  confessoris,  facta  a  proprio  ipsius  Episco- 
po,  est  sufiiciens,  ut  juxta  formam  Conc.  Trid. 
ille  sit  capax  jurisdictionis  delegataj   in  hoc 
foro,  etiam  erit  sufficiens  ut  quilibet  alius 
Episcopus    committat    tali    sacerdoti    ovem 
suam,  dando  illi  jurisdictionem  media    tali 
facultate.  Consequentia  est  evidens,  quia  sup- 
posita  proxima  capacitate,  seu  idoneitate  ju- 
ris  in  tali  sacerdote  ,  nihil  est  quod  impediat 
talem  delegationem  seu  facultatem.  Accedit 
tandem,  quod  Episcopus   ipsius  pcenitentis  , 
dando  illi  facultatem  confitendi  sacerdotibus, 
etiam  sibi  non  subditis  ,  a  suis  Episcopis  ap- 
probatis,  consequenter  quantum   potest,  ap- 
probat  illos  pro  tali  poenitente ;  nihil  ergo 
amplius  desiderari  potest.  Nihilominus  tamen 
etiam  censeo  certum,  quod  supra  ciixi,  posse 
Episcopum  dare  hanc  facultatcm  limitatam 
ad  eligendum  confessorem  tantum  sibi  sub- 
ditum,  et  a  se  approbatum;  quiahsec  facultas 
est  gratia,  pendetque  ex  voluntate  ejus,  quod 
magis  vel   minus  ampla  concedatur.   Quod 
vero  ad  factum  spectat,  ex  verbis  concessionis 
intelligendum  erit,  quam  ampla  facultas  con- 
cedatur.  Dico  tamen,  ample  esse  intelligen- 
dam,  nisi  expresse  restringatur,  quia  est  fa- 
vor,  et  consequenter  ampliandus ,  quantum 
proprietas  verborum  servato  jure  communi 
permittit. 

16.  DuMum. — Prima  solutio. — Solum  po- 
test  circa  banc  facultatem  clubitari,  an  possit 
Episcopus  eam  dare  subdito,  per  illammet  ap- 
probando  sacerdotem  eligendum,  etiamsi  ali- 
as,  nequea  se,  nequeab  alio  Episcopo  appro- 
batus  sit.  Videtur  enim  posse,  quia  Concilium 
facit  Episcopo  facultatem  approbandi  per  cxa- 
men,  aut  alias,  prout  ei  videMtur ;  ergopotest 
hocmodo,  et  per  hancfacultatemillumappro- 
bare.  Item  Episcopus  potest  committere  hanc 
facultatem  approbandi ,  ut  de  vicario  dixi- 
mus  ;  unde  ssepe  committit  superiori  religio- 
nis,  ut  quem  ille  approbaverit,  approbatus  ab 
Episcopo  censeatur  ;  ergo  potest  dicto  raodo 
concedere  hanc  facultatem,  virtualiter  com- 
mittendo  approbationem  ipsi  pcenitenti. 

il.Secunda solutio.  -  Vera solutio.  — In  con- 
trarium  vero  est,  quia  videtur  aperte  repu- 
gnare  intentioni  Concilii;  nam  in  re  perinde  il- 
lud  est,  ac  dare  facultatem  eligendi  quemlibet 
sacerdotem  non  approbatum.  Item,  quia  si 
SummusPontifex  illo  modo  concederet  facul- 
tatem,  censeretur  dispensare  in  hoc  commdni 
jure,  quodnonpotest  facere  Episcopus.  Prse- 
terea  (ut  hoc  obiter  dicamus)  non  potest  Epis- 
copus  hanc  approbationem  universaliter,  et 

39 


610 


DISPUTAT.  XXVIII.  SECT.  VII. 


quasiconfuse  dare,  aliasposset  generaliter  et 
sine  ullo  delectu  approbare  omnessacerdotes 
sui  Episcopatus,  quod  profecto  absurdissimum 
est  :  non  solum  enim  in  hoc  peccaret  gravis- 
sime,  quod est indubitatum, sed etiam,  ut  exis 
timo,  nulla  essettalis  approbatio;  nam  est  ma- 
nifeste  contra  intentionem  et  verba  Goncilii ; 
postulat  enim  approbationem  in  particulari 
factam  in  tali  persona,  quse  idonea  judicari 
valeat,  quoddicinonpotestdeilla  confusa  ap- 
probatione,  Atvero,  si  daretur  f  acultas  eligendi 
inilla  forma,  per  illam  approbaretur  in  con- 
fuso  quilibet  sacerdos,  nam  quilibet  potest  a 
poenitente  eligi.  Nec  refert,  quod  talis  sacer- 
dosnon  approbetur  simpliciter,  sedtantumad 
banc  personam  audiendam.quia  perinde  est ; 
nam  ita  requiritur  approbatioadunius  perso- 
nseconfessionern  audiendam,  acuniusprovin- 
eiae.  Ilaque  censeo  talem  facultatem  non  pos- 
se  dari  ab  Episcopo,  et  ad  primam  rationem 
dubitandi  responsum  est.  Propter  secundam 
vero  addo,  si  talis  poenitens  vere  sit  bomo 
doctus,  posse  Episcopum  ei  committere,  quia 
non  fit  pejoris  conditionis  propterea  quod  sit 
poenitens ;  tamen  heec  est  facultas  diversa,  et 
necesse  est  ut  prius  babeat  suum  aclum,  quam 
altera  de  eligendo  confessore  ;  et  non  omnis 
poenitens  est  capax  illius,  quia  ideo  nec  per 
se  in  illo  includitur,  neque  hoc  fieri  prsesu- 
mitur,  ubi  neque  in  personis  est  proportio 
seu  capacitas,  neque  in  concedente  potest 
esse  moraliter  intentio. 

18.  Quinta  dubitatio. — Ratio. — Quinto,  ex 
his  facile  constat,  quid  dicendum  sit  de  paro- 
cho,  nam  ille  etiam  potest  dare  suis  parochia- 
nis  facultatem  eligendi  confessorem,  qui  de- 
bet  esse  approbatus  ab  Episcopo,  ut  snpra 
ostensum  est,  et  potest,  si  velil,  restringere 
facultatem,  ut  sacerdos  eligendusdebeat  esse 
approbatus  a  proprio  Episcopo  suae  dicecesis, 
quia  amplitudo  vel  restrictio  facuitatis  volun- 
taria  1111  est.  Adde,  consequenter  loquendo 
juxtaprobabilem  opinionem  supratractatam, 
et  seclusa  speciali  proprii  Ordinarii  prohibi- 
tione,  etiam  posse  dare  suo  parochiano  fa- 
cultatem  eligendi  quemcunque  sacerdotem 
approbatum  a  proprio  Episcopo  ipsius  sacer- 
dotis,  quicunque  ille  sit.  Imo,  si  in  sua  licen- 
tia  nihil  aliud  declaret,  nisi  ut  possit  eligere 
approbatum  juxta  formam  Concilii,  ita  erit 
intelligenda  ;  quia  interpretanda  est  juxta 
commune  jus  ;  ha3C  autem  est  juris  commu- 
nis  intelligentia,  ut  ex  dictis  patet.  Ratio  est 
eadem,  qua3  supra  est  tacta,  quia  unusquis- 
que  sacerdos  per  approbationem  sui  Episcopi 


fit  proxime  capax  cujuscunque  jurisdictionis 
delegatse  in  hoc  foro  ,  et  alioqui  parochus 
habetjuset  potestatem  delegandi  suam  ju- 
risdictionem  cuicunque  sacerdoti  capaci  il- 
lius;  ergo  potest  id  facere  per  facultatem 
concessam  pcenitenli  ad  eligendum  talem 
confessorem.  Atque  simili  ratione  concludi- 
tur,  posse  parochum  delegare  jurisdictionem 
suam  directe  cuicunque  sacerdoti  approbato 
ab  Episcopo  ipsius  sacerdotis,  etiamsi  non  sit 
subditus  Episcopi  ipsius  parochi  delegantis, 
neque  ab  illo  approbatus,  quod  videri  poiest 
creditu  difficilius  ;  sequitur  tamen  conse- 
quenter  exdictis.  Nam  talis  sacerdos  est  ca- 
pax  cujuscumjue  jurisdictionis  delegatse,  et 
parochus  habet  etiam  integrum  jus  suum,  si- 
cut  ante  Concilium  posset  committere  vices 
suas  cuicunque  sacerdotiidoneo,cujuscunque 
dicecesis  esset ;  ita  enim  se  habet  nunc  respec- 
tu  cujuscunque  sacerdotis  approbati  ab  illius 
Episcopo.  Item  ,  quia  potest  suo  parochiano 
dare  licentiam  ut  talem  sacerdotem  in  con- 
fessorem  eligat;ergo  etiam  utparochianorum 
suorum  confessiones  audiat;  nam  eadem  ra- 
tio  est  de  uno  et  de  omnibus,  et  illa  correiati- 
vasunt,  nihilque  refert,  quod  uni,  vel  alteri 
licentia  directe  concedatur.  Dixi,  seclusa  spe- 
ciali  prohihitione  proprii  Ordinarii;  quiapotest 
unusquisque  Episcopus  (ut  verius  existimo) 
prohibere  omnibus  parochis  sibi  subjectis,  ne 
sacerdotem  aliquem  ullo  modo  in  coadjuto- 
rem  assumant,  neque  illi  delegent  jurisdictio- 
nem  suam,  nisi  a  se  fuerit  prius  approbatus, 
quantumcunque  ab  alio  Episcopo  approbatus 
sil.  Nec  solum  existimo  posse  hoc  prohibere, 
sed  etiam  irritare  delegationem  aliter  factam, 
non  ob  speciale  decretum  Concilii,  sed  ex  vi 
propriimuneris.  Unde  etiam  ante  Concilium 
existimo  idem  potuisse.  Quia  jam  supra  os- 
tendi  superiorem  pastorem  posse  revocare, 
et  consequenter  etiam  irritare  delegationem 
a  suo  inferiori  factam,  et  maxime  ex  causa 
rationabili  ;  hic  autem  intercedit  maxima, 
quia  hoc  potest  esse  valde  necessarium  ad 
convenientem  gubernationem  suee  dioecesis, 
et  ad  vitanda  iiiultaincommoda,  quee  ex  alio 
usu  sequi  possunt,  quee  in  superioribus  tacta 
sunt,  et  Joannes  Gutierrez  supra  late  ea  pro- 
sequitur.  Cujus  rationes  in  hoc  casu,  scilicet 
respectu  facultatum,  vel  delegationum,  quoe 
fiunt  ab  inferioribus,  sunt  efficaces  ;  non  ta- 
men  ratione  Concilii,  sed  ratione  juris  Ordi- 
narii,  et  convenientis  subordinationis  ;  quse 
ratio  cessatin  facultate  a  Pontifice  concessa. 
Quocirca  servare  in  hoc  debent  parochi  spe- 


DISPUTAT.  XXVIII.  SECT.  VIII. 


611 


eiales  ordinaliones  suorura  Episcoporum  , 
sivescripto,  sive  consuetudine,  sive  alio  mo- 
do  de  illis  constet.  Maxime  vero  advertere 
oportet,  quando  paroclms  ita  delegat  vices 
suas  alicui  sacerdoti  alterius  dicecesis,  ut  per- 
manenter  illum  aceipiat  ut  capellanum  seu 
socium  sui  muneris,  jam  tunc  sacerdotem  il- 
lum  domicilium,  seu  quasi  domicilium  trans- 
ferre  in  aham  dicecesim,  ac  pro  tunc  fieri 
subditum  Episcopo  illius  dicecesis,  ideoque 
speciali  ratione  indigere  approbatione  talis 
Episcopi,  ut  ibi  munus  suum  exerceat,  quod 
est  in  prasi  maxime  servandum  ;  esset  enim 
contra  ordinem  convenientem,  quod  aliquis 
exerceret  tale  munus  in  aliquo  Episcopatu, 
non  approbatus  ab  ejus  Episcopo. 

Sexta  dubitatio. 

19.  An  possit  concedi  approbatio  cum  limi- 
tatione  personarnm  vel  locorum. — Quorum- 
dam  opinio. —  Vera  solutio. — Sexto  explican- 
dum  est,  quod  supra  supposuimus,  quomodo, 
scilicet,  possint  Episcopi  banc  facultatem 
dare  cum  limitatione  personarum,  vel  loco- 
rum,  ut,  verbi  gratia,  approbando  bunc  con- 
fessorem  acl  audiendas  confessiones  virorum, 
et  nonfeminarum,  seu  in  hoc  oppido,  et  non 
in  illo.  Aliqui  enim  hanc  potestatem  negant 
Episcopis,,  quia  Goncilium  solum  illis  commi- 
sit  judicium^  an  persona  sit  sufficiens  et  ido- 
nea  ;  unde,  si  semel  judicant  illam  esse  ido- 
neam,  non  est  in  arbitrio  eorum  ut  possint 
limitare  vel  ampliare  approbationem.  Nihilo- 
minus  existimo  Episcopos  hoc  posse  facere 
juste,  si  ex  justa  causa  et  debito  modo  hoc 
faciant.  Et  imprimis  usus  et  consuetudo  illis 
favet,  et  cum  in  hac  parte  superiores  sint,  si 
evidenter  non  constat  injuste  facere,  aut  ab- 
uti  potestate  sua,  pro  illis  prajsumendum  est, 
et  eorum  judicio  standum.  Deinde  ratio  est 
manifesta,  quia,  ut  bene  notavit  Navar.  in 
Summ.,  c.  -4,  n.  10  et  1 1 ,  potest  inlerdum  sa- 
cerdos  esse  idoneus  ad  audiendas  confessio- 
nes  aliquarum  personarum,  et  non  aliarum, 
ut,  verbi  gratia,  scholasticorunij  non  veroju- 
dicum,  etc. ;  ergo  potest  Episcopus  judicare 
hunc  idoneum  respectu  harum  personarum, 
et  non  illarum.  Rursus  in  diversis  oppidis  vel 
civitatibus  reperitur  (saltem  pro  majori 
parte)  heec  varietas  personarum  ;  ergoratio- 
ne  illius  potest  approbare  pro  uno  oppido,  et 
non  pro  alio.  Et  idem  est  de  distinclione  vi- 
rorum  et  feminarum  :  quia  confessorem  esse 
idoneum  et  sufficientem,  non  pendel  solum 
ex  scientia  et  doctrina,  sed  etiam  et  maxime 


ex  aliis  conditionibus  prudentise  et  bonitatis, 
et  interdum  potest  93tas  mnltum  referre  ;  et 
ideo  merito,  omnibus  pensatis,  potestjudi- 
cari  idoneus  ad  has  personas,  et  non  ad  illas. 

SECTIO  VIII. 

An  approbalio  semel  concessa  possit  revocari. 

1.  Varim  Doctorum  sententice. — Aliqui  sim- 
pliciter  negant,  quia  non  est  favor  pendens 
ex  voluntate  Episcopi,  sed  quasi  sententia 
qusedam  quee  transit  in  rem  judicatam.  Alii 
vero  affirmant  posse  Episcopum  ad  nutum 
illam  revocare,  quia  Concilium  tribuit  Epis- 
copis  hoc  jus,  quo  possunt  libere  uti.  Alii  dis- 
tinctione  utuntur  de  regularibus  et  seeulari- 
bus  sacerdotibus  ;  nam  in  illis  dicunt  revo- 
cari  non  posse  ,  secus  vero  in  his,  qnia  juris- 
dictio  secularium  sacerdotum  pendet  ab  ar- 
bitrio  Episcopi,  unde  potest  eam  revocare ; 
jurisdictio  autem  religiosorum  non  ita,  quia 
datur  a  Papa,  unde  non  potest  ab  Episcopo 
revocari,  et  ideo  semel  approbati,  semper 
manent  approbati.  Sed  haec  ratio  non  est  ad 
renx,  quia  non  agimus  de  jurisdictione,  sed 
de  approbatione,  et  potest  revocari  jurisdic- 
tio  manente  approbatione  ;  ergo,  licet  Epis- 
copus  possit  revocare  jurisdictionem  quam 
ipse  delegavit  sacerdoti  seculari,  adbuc  ma- 
net  qusestio  au  possit  revocare  approbatio- 
nem  ;  et  similiter  potest  revocare  jurisdictio- 
nem,  si  eam  delegavit  sacerdoli  regulari. 
Denique  etiam  e  converso  in  sacerdote  secu- 
lari  potest  esse  jurisdictio  delegata  a  Pontifice, 
ut  per  bullam  Cruciata?  ;  illa  ergo  differentia 
ex  illo  fundamento  non  reete  assignatur.  Et 
ideo  alii  fundant  illam  differentiam  in  spe- 
ciaii  privilegio  concesso  religiosis ;  sed  de 
taii  privilegio  mihi  satis  non  constat. 

Prima  assertio. 

2.  Approbationem  durare  quandiu  non  re- 
vocatur.  —  Primum  ergo  assero,  approbatio- 
nem  hanc  semper  durare  quandiu  non  revo- 
catur,  ita  ut  nec  per  mortem  concedentis  ex- 
tinguatur;  sicut  de  praesentatione  Mendican- 
tium  facta  Episcopo  docuit  Navarr.  in  Summ. 
c.  27,  n.  266,  et  in  c.  Placuit ,  n.  163,  de 
Po3nit.  ,  d.  6,  cum  Glos.  in  Clem.  Dudum, 
§  Statuimus ,  verb.  Concesserunt,  de  Sepui- 
turis,  Extravag.  Inter  cunctas,  §  Duos,  de 
Privileg.  Et  ratio  est,  quia  heec  non  solum 
est  gratia,  sed  eliam  est  juridica  declaratio, 
quse  suam  vimretinetquandiu  non  revocatur. 

3.  Secundo  dicendum  est,  hanc  licentiam 


612  DISPLTAT.  XXV 

ex  jaslci  causa  revocari  posse,  quod,  saltem 
in  secularibus,  nemo,  credo,  negabit.  Et  pro- 
batur  ratione,  quia  nullum  est  jus  quod  pro- 
hibeat  hanc  approbationem  revocari ;  neque 
illa  habet  ex  se  unde  irrevocabilis  sit ;  ergo. 
Major  per  se  constat.  Minor  probatur  :  nam 
fundamentum  ilJius  approbationis  non  est 
immutabilc;  fundatur  enim  in  scientia,  mori- 
bus,  et  aliis  conditionibus  necessariis  ex  parte 
confessoris  ad  hoc  ministerium  convenienti 
modo  exhibendum  ;  potest  autem  sacerdos 
mutari  quoad  haec  omnia,  ut  per  se  constat ; 
ergo  ex  hac  parte  non  est  invariabiiis  heee 
approbalio,  sed  preedieta  causa  seu  mutatio- 
ne  interveniente  ex  parte  personae,  et  de  iila 
juridice  constando,  poterit  approbatio  data 
revocari.  Et  confirmatur  a  simili  ex  cap.  Ac- 
cepimus ',  de  iEtate  et  qualitate,  in  illis  verbis  : 
Nisi  foi*te  postquam  promoti  fuerint,  reddide- 
rint  se  indignos.  Dicitur  enim  ibi,  eum  qui 
reputatus  est  idoneus  ad  Ordines  suscipien- 
dos,  reputandum  etiam  esse  ad  beneficium, 
neque  admittendam  esse  contra  illum  exce- 
ptionem  indignitatis,  nisi  post  Ordines  sus- 
ceptos  reddiderit  se  indignum;  potest  ergo, 
qui  idoneus  erat,  fieri  non  idoneus ;  ergo  et 
approbatio  ejus  potest  revocari.  Et  confirma- 
tur  secundo  :  nam  interdum  constare  potest 
priorem  approbationem  fuisse  ex  notabiii 
errorc  factam;  ergo,  si  certis  indiciis  id  con- 
stiterit,  potest  approbatio  data  merito  revo- 
cari. 

A.  Duobus  modis  posse  semel  approbatum 
indignum  judicari.  —  Primo  per  novum  exa- 
men.  —  Potest  autcm  hoc  constare  per  no- 
vum  examen  approbatorum,  ad  quod  facien- 
dum  habet  jus  imprimis  successor  Episcopi ; 
nam  est  novus  pastor,  et  propriam  obligatio- 
nem  induit;  unde  non  est,  cur  cogatur  ratas 
habere  omnes  facultates  a  pieedecessore  con- 
cessas;  potest  ergo,  ut  suee  conscientiee  satis- 
faciat,  ad  examen  vocare  omnes  approbatos^ 
et  quos  idoneos  non  invenerit,  reprobare,  at- 
que  ita  approbationes  revocare.  Atque  hoc 
supponere  videtur  Pius  V  in  Motu  pioprio 
anni  septuagesimi  primi,  qui  est  128,  et  inci- 
pit :  Romani  Ponti/icis,  ubi  ctiam  de  Mendi- 
cantibus  ait  posse  pro  majori  conscientiee  suee 
quiete  a  successore  de  novo  examinari;  ergo 
supponit  hoc  esse  jus  commune,  quod  mnlto 
magishabebitlocu.nl  in  secularibus^quia  non 
est  verisimile  voluisse  concedere  Episcopis 
novam  facultatem,  quam  ratione  sueejuris- 
dictionis  non  habebant,  sed  solum  non  aufer- 
re  quam  habebant.  Hoc  autem  examen  non 


III.  SECT.  VIII. 

permittitur  solum  propter  aliquam  ceeremo- 
niam,  sed  ad  quietem  conscientise  ,  ut  ibi  di- 
citur;  ergo,  si  ex  illo  constiterit  aliquem  non 
esse  idoneum,  poterit  ejus  approbatio  revo- 
cari. 

5.  An  Episcopus  a  se  approlatos  possit  in 
examen  vocare.  —  Hic  autem  modus  non  tam 
facile  admittendus  est  in  eodem  Episcopo, 
qui  approbationem  dedit,  quanquam  in  ri- 
gore  etiam  ille  videtur  habere  hanc  potesta- 
tem  in  suos  subditos,  quod  ex  eodem  Motu 
proprio  colligi  potest;  nam  ex  speciali  privi- 
legio  conceditur  ibiMendicantibus,  ut  semel 
tantum  ab  eodem  Episcopo  examinari  pos- 
sint;  ergo,  secluso  privilegio,  habet  Episcopus 
hoc  jus,  ut  ibi  supponi  videtur.  Et  quidem,  si 
approbatio  concessa  fuit  sine  preevio  exami- 
ne,  non  dubito  quin  possit  Episcopus  etiam 
semel  a  se  approbatos  in  examen  vocare;  imo 
etiam  quoad  Mendicantes  hoc  videtur  suppo- 
ni  in  illo  Motu  proprio ,  et  in  privilegio  ibi 
iliis  concesso;  atlente  enim  sunt  legenda  illa 
verba :  Yolumus  tamen,  eos,  qui  semel  ab  Epis- 
copo  in  civitate  et  dicecesibus  suis  prcevio  exa- 
miae  approbati  fuerint,  ab  eodem  Episcopo  ite- 
rum  ?ion  examinari;  non  enim  sine  causa  ad- 
ditum  est  verbum  illud,  prcevio  examine  ;  igi- 
tur  qui  sine  prsevio  examineapprobatifuerint, 
postea  examinari  poterunt ,  et  consequenter 
si  per  illud  constiterit,  priorem  approbatio- 
nem  non  fuisse  rite  factam  ,  poterit  revocari. 
Quod  si  privilegium  illud  aliquid  speciale 
concedit,  sequitur,  etiam  eos,  qui  per  examen 
approbati  semel  sunt,posse  iterum  in  examen 
vocari  ab  eodem  Episcopo,  si  tali  privilegio 
non  gaudent. 

6.  Quod  certe  in  rigore,  et  quasi  de  abso- 
luta  potestate  Episcopi  verum  videtur,  quia 
nullo  jure  hoc  illi  prokibetur;  neque  in  hoc 
facit injuriam  sacerdotibus  examinandiSj  quia 
illi  per  approbationem  non  fuerunt  consecuti 
novum  aliquod  jus,  sicut  acquirit  parochus 
postquam  semel  beneficium  recepit ;  nec  de- 
nique  Episcopus  semel  examinando  et  appro- 
bando,  aliquo  titulose  obligavit  illud  examen 
ita  semper  firmum  habere,  ut  nunquam  illud 
indubium  revocet,  nequealiud  intentet.  Prse- 
sertim  cum,  moraliter  loquendo,possint  occa- 
siones  occurrere^ob  quasprudenter  hoc  fiat; 
seepe  enim  examen  per  alios  fit  et  non  recte 
fit;  etaliquando  moraliter  constat  plures  in- 
dignos,  vel  negligentia,  vel  malitia,  vel  casu 
inter  dignos  esse  approbatos,et  ad  vitandam 
infamiam,  vel  scandalum,  expedit  omnes  ite- 
rum  ad  examen  vocare.  Non  est  ergo  hoc  ex- 


DISPUTAT.  XXIX.  SECT.  I 


613 


tra  Episcopi  potestatem,  quamvis  illa  uti  non 
deheat  in  alicujus  infamiain,  ncc  sine  ratio- 
nabili  causa,  cle  qua  re  dieitur  esse  queedam 
declaratio  Cardinalinm,  n.  C6i,  in  qua  gene- 
ralitcr  dicitur,  semel  promotum  ab  Episcopo, 
non  posse  iterumad  examen  vocari,  nisi  no- 
va  causa  sit  orta. 

Assertio  3. 

7.  Episcopum  sine  justa  causa  non  posse  ap  - 
probationem  datam  revocare.  —  Addo  vero, 
Episcopum  non  possesine  justa  causa  appro- 
bationem  subditis  etiam  semel  datam  revoca- 
re;  et  probabile  esse  talem  revocationcm  si- 
nc  causa  esse  nullarn,  quamvis  res  sit  dubia 
et  timenda.  Prior  pars  probatur  :  primo,  argu- 
mento  dict.  c.  Accepimus,  de  ^Etate  et  quahta- 
te,  ex  quo  habemus,  eum,  qui  semel  tanquam 
idoneus  approbatus  est,  non  esse  tanquam 
indignum  rejiciendum,  nisi  constiterit  denuo 
factum  esse  indignum.  Deinde  probatur  ratio- 
ne,  quia  hsec  approbatio,  ut  supra  diximus, 
non  est  aliqua  gratia  vel  favor,  sed  est  juri- 
dica  qusedam  declaralio,  quee  se  habet  tan- 
quam  justa  sententia  ex  justitia  debita  ;  ergo 
non  potest  juste  revocari  sine  causa.  Item  a 
principio  non  possetjuste  negari  sine  causa; 
ergo  multo  minus  postea  revocari.  Et  hinc 
probatur  secunda  pars,  quia  talis  revocatio 
sine  causa  facta,  est  quasi  ablatio  juris  jam 
aequisiti,  vel  quasi  revocatio  sententiae  justse 
sine  causa  ;  ergo  non  tantum  est  injusta,  sed 
etiain  nulla.  Et  declaratur,  quia  per  approba- 
tionem  semel  datam  talis  sacerdos  manet  ap- 
probatus,  nec  potest  jam  non  esse  approba- 
tus,  et  idoneus,  si  ipse  non  mutatur,  quia  jam 
habet  quidquid  Conc.  Trid.  in  illo  exigit , 
nec  videtur  illa  approbalio  ita  pendere  mora- 
liter  a  voluntate  approbantis,  ut  per  solam 
ejus  retractationem  injuste  factam  tollatur. 
In  quo  est  diversa  ratio,  quando  justa  causa 
intercedit,  quia  tunc  non  revocatur  efficaciter 
prior  approbatio  propter  solam  voluntatem  , 
sed  propter  novam  declarationem,  quoe  est 
quasi  nova  sententia  justa,  efficax  ad  irri- 
tandam  priorem.  Estetiam  magna  dirferentia 
inter  approbalionem  jam  datam,  el  volunta- 
rie  revocatam,  vel  a  principio  negatam  ;  quia 
quando  negatur  a  principio,  homo  nunquam 
fuit  approbatus ;  et  ita  nunquam  fuit  in  eo 
impleta  conditio  a  Conc.  Trid.  requisita,  quae 
tamen  impleta  fuit  in  eo,  qui  semel  approba- 
tus  est. 

8.  Hat;  vero  rationes  non  sunt  adeo  eviden- 
tes,  quin  relinquantrem  aliquo  modo  dubiam; 


quia  potest  fortasse  Episcopus  subdito  suo 
non  exempto  concedere  hanc  approbationem 
ad  tempus  limitatum,  vel  usque  ad  benepla- 
cituin  suum  ;  et  verisimile  est  hanc  esse  eo- 
rum  intentionem,  saltem  implicitam,  circa  se- 
cuiares  clericos,  qui  eis  sunt  subditi ;  nam 
circa  regulares  exemptos  haec  non  habent  lo- 
cura  propter  privilegium  adductum,  cl  alia, 
ratione  quorum  non  ita  pendent  ex  voluntate 
Episcoporum.  Respectu  vero  subditorumpo- 
test  etiam  intervenire  aliud  practicum  dubium; 
quia  non  potest  tam  facile  constare,  revoca- 
tionem  esse  omnino  injustam,  et  sine  legiti- 
ma  causa  ;  ubi  autcm  hoc  aperte  non  consti- 
terit,  semper  est  pro  superiore  pra;sumen- 
dum.  Et  quoniam  haec  conditio  talis  est,  ut  ex 
illa  pendeat  valor  sacramenti,  ideo  dixi  non 
esse  contemnendam  hanc  revocationem,  sed 
timendam. 

DISPUTATIO  XXIX. 

DE  MINISTRO  HUJUS  SACRAMENTI  QUOAD  GASUUM 
RESERVATIONEM. 

Hactenus  dictum  est  de  ministro  confessio- 
nisgeneratim,  et  quoad  absolutionem  a  pec- 
catis,  quse  nihil  habent  speciale  in  hoc  foro  ; 
nuncsnperest  dicendum  de  ministro  requisi- 
to  circa  qufeclam  peccata  specialiter  reserva- 
ta  in  hoc  foro.  In  qua  re  primum  supponi- 
tur  dari  posse  hanc  reservationem ,  et 
deinde  inquiritur,  illa  supposita,  a  quo  pos- 
sit  dari  absolutio.  Illud  ergo  prius  in  hac 
disputatione  tractabimus ,  de  altera  vero 
parte  dicemus  disputatione  sequenti. 

SECTIO  1. 

An  sit  in  Ecclesia  potestas  reservandi  peccata. 

1.  Reserratio  quid  sit.  —  Ratio  dubitandi. 
— Reservatio  in  prcesenti  nihilaliud  estquam 
ablatio  seu  non  concessio  jurisdictionis  ad 
absolvendum  ab  aliquo  peccato,  quamvis  circa 
alia  concedatur.  Hanc  enim  norainis  signiti- 
cationem  supponere  oportet  ex  communi  usu 
Doctorumonmium  in  hac  materia.  De  hac  er- 
go  reservatione  dixit  heereticus  Wicleph  esse 
contra  charitatis  regulas  fundatam,  ut  refert 
Waldensis,  tom.  2  de  Sacram.,  c.  149,  ubi 
hunc  errorem  exPatribus  impugnat.  Hsereti- 
ci  etiam  hujus  temporisnegant  Ecclesise  hanc 
potestatem  in  foro  interiori,  quia  putant  in 
Ecclesia  non  esse  potestatem  ad  absolven 
dum  in  hoc   foro  ;  et  consequenter    negc,nt 


61- 


DISPUTAT.  XXIX.  SEGT.  I. 


potestatem  reservandi,  quia  privatio  suppo- 
nit  habitum.  Verumtamen  hi  haeretici  sup- 
ponunt  falsum  fundamentum,  et  jam  repro- 
batum.  Et  quod  de  lege  charitatis  attigit 
Wicleph,  nullius  momenti  esl ;  nam  supposi- 
ta  potestate,  potest  haec  reservatio  esse  con- 
veniens  ad  commune  bonum,  imo  et  ad  pri- 
vatum  singularum  personarum.  Et  ideo  non 
est,  cur  charitati  repugnet  talis  reservatio. 
Major  ratio  dubitandi  est,  quia  videtur  talis 
reservatio  repugnare  institutioni,  et  veritati 
hujus  saerarnenti;  quia  essentialiterpostulat, 
et  integram  confessionem,  et  integram  abso- 
lutionem;  ergo  etiam  postulat  integram  ju- 
risdictionem  circa  omnia  peccata  mortalia  ; 
repugnat  ergo  institutioni  et  naturae  hujus 
sacramenti  dare  jurisdictionem  circa  quae- 
dam  peccata  mortalia,et  tollere  circa  alia. 

Prima  conclusio. 

2.  Esse  in  Ecclesia  potestatem  reservandi 
peccata. —  Nihilominus  dicendum  est  primo, 
esse  in  Ecclesia  potestatemreservandi  aliqua 
peccata  superioribus  judicibus.  Est  de  fide 
definita  in  Trident.,  sess.  14,  c.  7  et  c.  11 ;  et 
probatur  antiquissimo  usu:  nam  in  Conc. 
Garthag.  III,  c.  32,  et  in  Conc.  Afric..,c.  10,  et 
habetur  26,  q.  6,  c.  ult.,  dicitur,  ut  presbyter 
non  absolvat  pcenitentem  inconsulto  Episco- 
po,  nisi  necessitate  cogente,  in  ipsius  Episco- 
pi  absentia.  Idem  colligitur  ex  c.  Latorem,  33, 
q.  2,ubi  est  sermo  de  peccato  matricidii.  Et 
simile  est  in  Conc.  Vormatiens.,  c.  30;  verum 
est,  in  his  et  similibus  decretis  non  esse  ser- 
monem  expressum  de  hoc  sacramento,  sed 
interdum  de  poenitentia  publica  ;  tamen  veri- 
simile  est,  quando  poenitentia  erat  reservata, 
etiam  absolutionem  aculpa  reservatamfuisse, 
ut  colligitur  ex  Cypriano,  lib.  3,  ep.  16,  alias 
ep.  12,  et  ex  Benedicto  XI,  in  extravag.  Inter 
cunccas,  de  Privil.,  ubi  fit  expressior  mentio 
casuum  reservatorum,  sicut  et  in  Clem.  1  de 
Privil.,  et  in  extrav.  Eisi  Dominici,  de  Poe- 
nit.  et  remiss.,  et  in  c.  Si  episcopus,  de  Pcen. 
etrem.,  in  6.  Pro  hac  etiam  conclusione  re- 
fert  Waidensis  Innocent.  III  in  Concione  de 
SS.  Aposiolis  Petro  et  Paulo.  Citari  etiam  solet 
Origen.,  hom.  8inLevit.,  et  hom.  lOinNum., 
et  August.,  in  c.  Inactione,  de  Pcenit.,  d.  1, 
quod  partim  desumptum  est  ex  Enchirid.,  c. 
65,  et  ex  Epist.  118,  c.  3.  Sed  ex  iis  locis 
non  potest  sumi  argumentum,  quod  admo- 
dum  urgeat. 

3.  Ratio  a  priori. —  Ratio  a  prioriest,  quia 
jurisdictio  necessaria  in  hoc  sacramento  ma- 


nat  a  superioribus  Ecclesiae  Praelatis  ad  infe- 
riores  ministros,  et  ideo  potest  juxta  illorum 
arbitrium  esse  magis  ,  vel  minus  limitata. 
Quod  non  repugnat  huic  sacramenfo,  ut  ob- 
jiciebatur,  quia  quando  alia  peccata  fuerint 
conjuncla  cum  reservatis,  per  se  loquendo, 
cessare  debet  minister  inferior  ab  usu  jnris- 
dictionis,  etiam  circa  alia  peccata,  propter 
connexionem ;  totumque  hoc  includitur  in 
reservatione  ipsa;  de  quo  dicetur  latius  dis- 
putatione  sequenti.  Congruentia  vero  est, 
quam  tetigit  Concil.  Trid.,quia  visum  est  pas- 
toribus  Ecclesiae  hoc  expedire  ad  rigorem  dis- 
ciplinae,  et  ut  fideles  magis  contineantur  ab 
hujusmodi  peccatis,  saltem  propter  difficul- 
tatem  obtinendi  absolutionem,  et  ut  a  Praela- 
tis  melius  corrigantur,  et  ad  emendationem 
juventur. 

A.  Quibus  hcec  potestas  conveniat  in  Eccle- 
sia.  —  Atque  ex  hac  veritate  et  fundamentis 
ejus  consequenter  intelligitur,  quibus  haec 
potestas  conveniat  in  Ecclesia,  et  respectu 
quorum.  Dicendum  est  enim  generaliterhanc 
potestatem  esse  in  his  qui  habent  ordinariam 
jurisdictionem,  respectu  eorum  quibus  eam 
delegare  possunt,  quod  est  per  se  evidens. 
Nam  delegatio  est  voluntaria,  et  ideo  sicut 
posset  omnino  non  fieri,  ita  etiam  potest  tan- 
tum  ex  parte  fieri,  id  est,  circa  quasdam 
causas,  et  non  circa  alias,  quae  proinde  reser- 
vatae  manent ;  ille  enim  cui  delegatur  juris- 
dictio  ex  se  non  habet  jus  ad  illam,  sed  ab 
alio  libere  datur ;  unde  fit  ut  et  major  et  mi- 
nor  possit  dari  voluntarie.  Secundo  sequitur, 
quemcunque  delegantem  habere  jus  reser- 
vandi,  si  velit.  Quod  de  parochis  in  specie 
adnotavit  Major,  d.  17,  q.  5,  nam  de  superio- 
ribus  nullum  est  dubium.  Consuetudo  autem 
non  habet,  ut  hujusmodi  sacerdotes  proprii 
aliquid  sibi  reservent,  quando  suam  jurisdic- 
tionem  delegant ;  quiavel  non  audent  tanta 
auctoritate  uti,  vel  ordinarie  non  expedit, 
quia  tam  idonei  censentur  coadjutores,  sicut 
ipsi. 

Secunda  conclusio. 

5.  Habentem  ordinariam  jurisdictionem 
posse  reservare.  —  Dicendum  praeterea  est, 
eum  qui  habet  jurisdictionem  ordinariam  in 
hoc  foro  posse  reservare  peccata  respectu  in- 
ferioris  habentis  ordinariam  potestatem. 
Quamvis  enim  in  potestate  ordinis  omnes  sa- 
cerdotes  sint  aequales  ,  tamen  in  potestate 
jurisdictionis  sunt  valde  inaequales,  ut  ex  su- 
perioribus  satis  constat.  Et  ideo  etiam  inter 


DlSrUTAT. 
ipsos  ordinarios  pastores  est  subordinatio  in 
lioc  foro,  qure  ad  bonum  regimen  maxirae 
necessaria  est  in  oraui  judicio.  Ideoque  po- 
test  superior  inferioris  jurisdictionem  coarc- 
tare,  sibique  casus  aliquos  reservare.  Atque 
binc  fit  posse  Pontilicem  reservare  casus  re- 
spectu  omnium,  sive  sint  Episcopi,  sive  qui- 
cunque  alii  Praelati,  quod  est  certum  de  fide 
ex  usu  Ecclesii»,  et  ex  citatis  decretis,  et  ex 
suprema  potestate  Summi  Pontificis.  Et  ra- 
tio  petenda  est  ex  supra  dictis,  nam  omnis 
jurisdictio  quse  est  in  Ecclesia,  tam  delegata 
quam  ordinaria,  manat  a  Summo  Pontifice ; 
ergohabet  ipse  potestatem  extendendi  vel 
limitandi  illam,  prout  expedire  judicaverit  ; 
potest  ergo,  reservando  sibi  casus,  inferio- 
rum  jurisdictionem  coarctare.  Unde  etiam 
clarum  est,  banc  potestatem  convenire  illi  de 
jure  divino  ;  est  enim  veluti  quidam  actus, 
seu  queedam  pars  supremai  potestatis  sibi  a 
Domino  concessee. 

6.  Bpiscopum  posse  reservare  casus  respec- 
tu,  parochorum.  —  Secundo  sequitur,  posse 
Episcopum  reservare  casus  respectu  paro- 
chorum  sibi  subditorum.  Hoc  constat  ex  usu 
Ecclesise,  ex  Conc.  Trident.,  et  aliis  decretis 
citatis.  Et  ratio  etiarn,  seu  congruentia  boc 
postulat;  quia  ipsi  sunt  sub  Pontifice,ad  quos 
maxime  pertinet  animarum  cura  ;  et  ideo 
oportuit  ut  haberent  potestatem  pro  suis  ovi- 
bus  ordinare  debitum  ac  convenientem  mo- 
dum  administrandi  boc  sacramentum,  atque 
adeo  ut  possent  sibi  aliquarum  causarum 
cognitionem  reservare.  Unde  autemillis  con- 
veniat  hsec  potestas,non  potest  ita  facile  ju- 
dicari,  quia  ordinaria  jurisdictio  parochorum 
proprie  non  videtur  ab  illis  manare,  sed  a 
Summi  Pontificis  institutione.  Unde  ego  cen- 
seo  ipsos  Episcopos  habere  hanc  potestatem  a 
Summo  Pontifice,  ut  recte  etiam  sensit  Nav.  in 
Sum.  c.  27,  n.  263,  in  fine.  Et  facile  probari 
potest  ex  supra  dictis  de  jurisdictione  Episco- 
porum.  Itaque  licetdistributio  seu  divisio  pa- 
rochiarum,  et  jurisdictio  ordinaria  parocho- 
rum  sit  ex  institutione  Summorum  Pontifi- 
cum,  tamen  ex  eadem  institutione  manavit, 
utparochiinhoc  essentquasi  dependentes  ab 
Episcopis,  et  illissubordinati,  quia  ad  conve- 
niens  Ecclesise  regimen  ita  expediebat. 

7.  Tertio  sequitur,  alios,  qui  in  Ecclesia 
habent  jurisdictionem  ordinariam  similemseu 
proportionatam  Episcopali,  aut  parochiali  , 
posse  etiam  reservare  casus  eadem  propor- 
tione,  ut  fit  in  religionibus.  Et  ratio  ex  dictis 
clara  est.  Soium  est  advertendum,  religiosos 


XXIX.  SECT.  I.  615 

uti  in  hac  re,  sicut  in  aliis,  speciali  jure  et 
modo  ,  juxta  cujusque  religionis  institutio- 
nem.  Quo  fit,  ut  non  solum  Provinciales,  qui 
universalioremetsuperiorem  quamdam  juris- 
dictionem  habere  videntur,  sedetiam  proximi 
Prselati  seu  rectores  habeant  aliquot  casus  si- 
bi reservatos,  quosnon  tamipsi  sua  auctoritate 
et  voluntatereservant,  quam  communi  auc- 
toritate  seu  ordinatione  religionis  prsescri- 
pium  est,  ut  in  eis  absolvendis  junsdictio  sit 
superiori  reservata ;  neque  enim  expediebat 
ut  singulorum  arbitrio  ac  voluntati  hoc  com- 
mitteretur.  Unde,  ut  in  hoc  non  tierent  aliqui 
excessus,  certa  queedam  regula  reservandi 
casus  a  Sanctissimo  D.  N.  Clemente  VIII  reli- 
giosis  omnibus  tradita  est,  quam  ipsi  sedulo 
observare  tenentur,  nisi  ab  eodem  Pontifice 
Summo  declarationem,vel  moderationemali- 
quam  circa  illam  habeant,  de  qua  re  in  se- 
quentibus  occurret  occasio  plura  dicendi. 

Tertia  conclusio. 

8.  Habentem  hanc  potestatem  possereserva- 
re  nmi  tantum  sibi,  sed  etiam  alteri.  —  Sotus 
reprobatur.  —  Ultimo  dicendum  est ,  eum  , 
qui  habet  hanc  potestatem,  posse  reservare 
casus,  non  tantum  sibi,  sed  etiam  alteri.  Hoc 
aperte  constat,  quia  potest  et  ab  altero  au- 
ferre  jurisdictionem,  et  alteri  suo  rationabili 
arbitrio  illam  concedere,  ut  Papa  reservat  ca- 
sus,  non  solum  sibi,  sed  etiam  Episcopis  ;  et 
Episcopus  posset  reservare  aliquem  casum  , 
et  committere  illurn  decano,  vel  archicliaco- 
no,  etc.  Undenon  probo  quod  Sote,  d.  18,  q. 
2,  art.  5,  absolute  dicit,  si  Episcopus  reservet 
unum  casum  absolvendum  a  decano,  alterum 
ab  archidiacono,  etc,  reservationem  esse  ri- 
diculam,  et  non  validam  ;  boc  enim  nulla  ra- 
tione  fundatum  est,  quia  poteslas  non  deest, 
ut  probavi  ;  et  potest  prudenter  fieri,  si  cum 
debita  moderatione  et  ratione  fiat.  Unde  in 
Conc.  Trident.,  sess.  24,  cap.  6,  quidam  casus 
reservantur  Episcopo,  vel  vicario  ejus  ad  hoc 
specialiter  deputato,  peccatum  autem  hsere- 
sis  occultee  reservatur  soli  ipsi  Episcopo  ;  et 
si-mili  modo  posset  alia  distributio  fieri,  si  ex- 
pediret.  Deniquepotest  Episcopus,  verbi  gra- 
tia,  peccatum  aliquod  sibi  reservare,  et  dein- 
de  facultatem  suam  alteri  committere,  cui 
voluerit,  aut  expedirecensuerit ;  ergo  aprin- 
cipio  poterat  culpam  alteri  reservare,  nam 
tunc  unico  actu  duplicem  illum  effectum  fa- 
cit,  scilicet,  reservationem  respectu  unius, 
et  delegationem  respectu  alterius.  Nulla  est 
ergo  ratio  dubitandi  de  potestate.  In  usu  vero 


616  DISPUTAT.  XXIX 

ejus  prudentia  et  moderatio  necessaria  est , 
nam  quando  superior  non  reservat  sibi  ipsi  , 
facilius  potest  preebere  inferiori  occasionem 
sentiendi  gravamen,  aut  injuriam;  nam,  cum 
ipse  habeat  ordinarium  jus,  non  debet  tam 
facile  alterilli  prseferri,  sedsolum  ob  magnam 
utilitatem  ovium  faciendum  id  est.  Nihilomi- 
nus  tamen,  etiamsi  superior  in  hoc  aliquan- 
tuium  excedat,  non  propterea  est  ejus  reser- 
vatio  contemnenda  ;  quialicet  sit  imprudens, 
non  ideo  est  nulla,  ut  magis  ex  sect.  3  pate- 
bit. 

SECTIO  II. 


SECT.  II. 
Ecclesise,  etiam  circa  peccata  qua3  nou  habent 
annexam  censuram  ;  ergo  potest  hsec  limila- 
ri  ctreslringi;  ergo  possunt  casus  quoad  cul- 
para  reservari  independenter  a  censura. 

Secunda  conclusio. 


Utrum  sola  peccata,  qux  habent  excommunicatio- 
nem  annexam,  reservari  possint,  et  solum  quoad 
censuram,  vel  etiam  quoad  culpam. 

1.  In  hac  sectione  explicandum  est  ingene- 
rali  objectum,  seu  materia  circa  quam  hujus 
reservationis,  seu  potestatis  ad  iilam  facien- 
dam.  Circaquod  Durand.  in4,  dist.  17,  q.  45, 
dicit  consuetudinem  Ecclesiae  Romanse  esse 
reservare  censuram,  non  culpam,  nisi  ratione 
censurse ;  et  alios  Episcopos,  qui  interdum 
reservantpeccata  non  habentia  censuram  an- 
nexam,  in  hoc  non  conformari  Ecclesiee  Ro- 
manoe.  Etfere  eamdem  sententiam  docet  Ca- 
jelan.  in  Summ.,  verb.  Casus,  et  Navar.,  c. 
27,  n.  261  ;  et  Ruard.  in  art.  3.  Verumtamen 
hi  auctores  non  tam  de  potestate  quam  de 
facto  loqui  videntur,  de  quibus  nos  sigillatim 
ac  breviter  dicemus. 

Prima  conclusio. 

2.  Quidnam  possit  Summus  Pontifex  reser- 

vare.  —  Certum  ergo  est,  tam  Summum  Pon- 

tificem,  quam  cseteros    pastores    ordinarios, 

de  quibus  in  prsecedenti   sectione  locuti  su- 

nius,  posse  non  tantum  censuras,  sed  etiam 

culpas  reservare,  et  non  tantum  si  babeant 

censuram  annexam,  verum  etiamsi  non   ha- 

beant.  Utrumque   est  certum,  convincitur- 

que  ex  decretis  et  rationibus,  quibus  proba- 

vimus  esse  in  Ecclesia  hanc  potestatem ;  et 

patet  exConc.Trid.,  sess.  U,  c.  7,  ubi  aperte 

loquitur  de  reservatione  culparum  ;  et  ponde- 

randum  est  iilud  verbum  :  Prcesertim  quoad 

illa,  quibus  excommunicationis  censura  annexa 

est  ;  et  in  extravag.  Inter  cunctas,  de  Privi- 

leg.,id  asseritur,  et  numerantur  aliqui  casus 

reservati,  quibus  non  est  annexa  censura,  et 

hoc  probat  usus  Episcoporum,  et  religionum. 

Etratio  supra  facta  hoc  ipsum  convincit,quia 

jurisdictio  necessaria  ad  absolvendum  a  cul- 

pa  coramunicatur  per  Pontificera  et  Praelatos 


3.  Reservari  peccata  non  haientia  excommu- 
nicationem  annexam.  —  Circa  aliam  partem 
de  facto,  dicendum  est  primo,  saepe  reservari 
in  Ecclesia  peccata  quse  non  habent  excom- 
municationem  annexam.  Hoc  est  certissimum 
in  Episcopis,  ut  constat  ex  usu;  item  in  reli- 
gionibus,  approbantibus  etiam  SummisPonti- 
ficibus  ;  unde  dubitari  non  potest  quin  hoc  et 
valide  et  licite  fiat.  De  Summo  autem  Ponti- 
fice  dubium  est,  an  reservet  aliquos  casus  non 
habentes  censuram  annexam.  In  quo  jam  non 
agitur  de  potestate,  ut  dictura  est,  sed  de  usu, 
neque  agitur  de  usu  Ecclesise  Romanse  quate- 
nus  est  dioecesis  qusedam  particularis,  cujus 
proprius  et  immediatus  Episcopus  est  Sum- 
mus  Pontifex,  nam  fortasse  in  illa  etiam  sunt 
aliquapeccata  reservata  absque  censura,  spe- 
cialia  illius  Episcopatus,  sicut  inveniuntur  in 
aliis ,  sed  sermo  est  de  usu  Pontificis  quoad 
universalem  Ecclesiam  ,  quatenus  reservat 
aliquos  casus  ,  ut  supremus  pastor  ejus.  In 
quo  agere  possumus  aut  de  usu  antiquo  ,  aut 
de  illo  qui  nunc  viget  in  Ecclesia  Romana. 
Nani  quantum  ad  illum,  videntur  esse  quse- 
dam  indicia  reservationis ,  quse  olim  iiebat 
Summo  Pontifici  aliquorum  peccatorum,  quse 
non  habebant  censuram  annexam.  Legimus 
enim  in  c.  Latorem,  33,  q.  2,  Nicolaum  Papam 
pcenitentiam  impr-suisse  cuidam  matricidee  ; 
unde  significatur  illud  peccatum  fuisse  tunc 
reservatum  Summo  Pontifici,  cum  tamen  nou 
haberet  censuram  annexara.  Verumtamen 
non  satis  constat  delictum  illucl  non  habuisse 
tunc  adjunctam  excommunicationem  ,  cum 
peccator  ille  etiam  post  pcenitentiam  postula- 
tam  et  inchoatam  a  communione  arcetur,  ut 
ibi  dicitur.  Neque  etiam  constat  illam  fuisse 
propiiam  reservationem  ,  nara  interdum 
Episcopi  in  atrocioribus  criminibus  solebant 
consulere  Pontificem  de  pcenitentia  iraponen- 
da,  non  quia  carerent  potestate  absolvendi  a 
culpa,  sed  quia  timebant  illa  uti  in  aliqua 
causa  gravissima  sine  consilio  supremi  pas- 
toris  ,  ut  colligi  potest  ex  alio  simili  decreto 
ejusdem  Nicolai,  in  c.  De  viro,  12,  q.  2.  Vel 
certe,  quia  circa  aliqua  peccata  erant  reguloe 
statutas  de  pcenitentiis ,  pro  illis  imponendis  , 
ut  de  illo  peccato  matricidii  constat  exConci- 
lio  Vormatiensi  ,c,  30,  ideoque  quando  Episcopi 


DlSPUTAT.  XXIV.  SECT.  II. 


617 


has  regulas  ignorabant,  consiilebant  Pontifi- 
cem.  Vel  proplcr  alias  causas.  Quod  uno 
verbo  insinuavit  Anton.  in  3  p.,  lit.  17,  c.  11, 
nbi  etiam  ait,  se  non  legisse  esse  aliqnod  pec- 
catum  ila  enorme,  a  quo  non  possit  absol- 
vere  Episcopus,  nisi  habeat  sententiam  ali- 
quam  annexam.  Ex  quo  etiam  mihi  incertum 
estaliud  indicium,  quo  aliqui  putant,  peccata 
qucedam,  quibus  injuncta  olim  erat  poeniten- 
tia  pnbiica,  fuisse  reservata  Summo  Pontifici, 
qnamvis  non  haberent  censnram  annexam. 
Nam  in  Extravag.  Inter  cunctas ,  de  Privil., 
admonentur  religiosi  Mendicantes  ,  ne  absol  - 
vant  a  criminibus  pro  quibus  est  solennis  poe- 
nitentia  injungenda;  unde  etiam  supponitur, 
parochos  non  posse  ab  eis  absolvere ;  nam 
dicti  religiosi  pares  quoad  hoc  efficiuntur  pa- 
rochis.  Sed  quidquid  sit  de  hac  reservatione, 
de  qua  infra  dicemus,  ad  summum  inde  ha- 
betur,  talia  peccata  esse  reservata  Episcopis, 
non  vero  Summo  Pontifici.  Itaque  de  con- 
suetudine  antiqua  nihil  mihi  satis  constat. 

4.  De  prsesenti  vero  tempore  auciores  ci- 
tati  censent  nullum  peccatum  esse  nunc  re- 
servatum  Summo  Pontifici,  quod  non  habeat 
censuram  annexam.  Quee  res,  quia  ad  factum 
perlinet,  solum  potest  probari  auctoritate  ne- 
gativa,  nimirum  quia  nec  in  toto  Corpore  ju- 
riscanonici,  neque  in  bullis  Pontificiis,  nunc 
talis  reservatio  reperitur.  Nam  ad  suum  uni- 
versale  regimencensuerunt  Summi  Pontifices 
sufficere  reservare  tantum  graviora  crimi- 
na  habentia  Pontificiam  excommunicationem 
annexam.  Difficilis  tamen  est  ha^c  probatio, 
quia  difficile  est  discurrere  per  omnia  jura  et 
decreta  in  quibus  Pontificespeccata  reservant. 
Et  ideo  censeo  satis  esse,  si  dicamus,  regula- 
riter  et  quasi  jure  ordinario  peccata  sine  cen- 
sura  non  reservari  a  Summis  Pontificibus, 
quam  limitationem  addo  ,  quia  in  dicla  Ex- 
travag.  Inter  cunctas ,  invenitur  qusedam  re- 
servatio  sine  censura.  Pravcipitur  enim  ibi 
parochis ,  ut  admittant  confessiones  suorum 
parochianorum  factas  Mendicantibus  ,  nec 
possint  contra  illos  excipere,  nisi  in  duobus 
casibus,  scilicet,  quando  parochianus  est  ex- 
communicatus  ,  aut  noiorius  peccator  ;  et  sub- 
duntur  statim  ha:c  verba  :  Sed  videat  ne  id 
dicat  mendaciter,  aut  in  dolum,  vel  in  fraudem, 
quia,  si  hoc  egerit,  a  delicto  tali,  nisiplane  sa- 
tisfecerit,  prceterquam  in  morte  absolvi  ne- 
queat,  nec  de  illo  ad  pceniteniiam  aliter  admit- 
tatur.  Ubi  propter  mendacium  illud  pernicio- 
sum  nulla  censura  imponitur,  et  tamen  illa 
videtur  propria  ipsius  reservatio  ;  quia  ,  licet 


non  sit  absoluta,  sed  sub  ea  conditione,  nisi 
plene  satisfecerit,  tamen  illa  satisfactio  non  est 
solum  ea  quaj  preecise  necessaria  esset  ad  ve- 
ram  poenitentiam  et  veram  contritionem,  vel 
attritionem  habendam,  alias  non  oportuisset 
addere  exceptionem  de  articulo  morlis  ;  imo 
et  tota  illa  clausula  supervacanea  fuisset,  nam 
constat  neminem  post  injuriam  illatam  posse 
absolvi ;  etiam  in  articulo  mortis  ,  nisi  facta 
satisfactione,  eo  modo  quo  fieri  potest,  juxta 
opportunitatem  occurrentem  ;  igitur,  aliquid 
amplius  ea  conditione  postulatur ;  id  autem 
nihil  aliud  est,  nisi  ut  tale  peccatum  reserva- 
tum  maneat,  donec  reipsa  plena  satisfactio 
exhibeatur.  Quamvis  autem  non  exprimatur 
cui  fiat  reservatio,  tamen,  cum  absolute  fiat, 
manifestum  est,  auctori  canonis  fieri,  qui  est 
Summus  Pontifex.  Et  licet  illa  Extravagans 
quassata  fuerit  per  Clement.  Dudum  ,  de 
Sepult.,  fortasse  quoad  hanc  partem  revocata 
non  est,  quia  solum  videtur  derogari  quoad 
ea  quse  spectant  directe  ad  facultates  et  pri- 
vilegia  religiosorum  ;  vel  certe,  quamvis  de- 
rogata  fuerit,  satis  iride  colligimus,  illum  mo- 
dum  reservationis  non  esse  omnino  praeter 
usum  Pontificum. 

5.  Expressius  vero  id  nobis  constat  ex  Mo- 
tu  proprio  Sixti  V  anni  1589,  contra  clericos 
male  promotos,  quos  non  excommunicat  ob 
illam  culpam,  sedtantum  suspendit,  et  tamen 
subdit  heec  verba :  Personw  sic,  ut  prcsfertur, 
delinquentis,  tam  scilicet  Antistes,  seu  Abha- 
tes  promoventes  quam  clerici  male  insigniti 
seu  ordinati,  a  reatibus  et  excessibus  prcsfaiis 
absolvi,  prceterquam  in  mortis  articulo,  non 
possint.  Et  prius  dixerat  :  Tum  absolvendi, 
quam  dispensandi  facultatem  in  casibus  su- 
perius  expressis  etiam  in  foro  conscientice  no- 
bis  et  successoribus  nostris  duntaxat  perpe- 
tuo  reservamus .  Haec  autem  proxima  verba 
poterant  exponi  dc  absolutione  a  suspensio- 
ne  et  dispensatione  ab  irregularitate ;  ta- 
men  ex  aliis  satis  constat  reservationem 
fieri  ipsarumculparum,  ut  patet  ex  illis  ver- 
bis,  reatibus  et  excesslbus.  De  ilio  tamen  Motu 
proprio  etiam  fertur  esse  moderatum  a  suc- 
cessoribus ;  non  tamen  mibi  constat,  an  Iiehc 
reservatio  fuerit  sublata,  quia  moderationem 
ipsam  videre  non  potui.  Prseter  has  autem, 
hactenus  non  invenio  reservationem  Pontifi- 
ciam  sine  annexa  excommunicatione;  idvero 
satis  est  ad  constituendam  moralem  regu- 
lam,  quod  Pontifices  non  reservant  pecca- 
tum,  nisi  simul  ferendo  ratione  iliius  ex- 
communicationem  reservatam  ;  qua?  erit  in- 


618 


DISPUTAT.  XXIX.  SECT.    II. 


fallibilior,  si  generalius  dicaraus  non  reser- 
vare,  nisi  adjungendo  aliquam  censuram, 
vel  irregularitatem. 

6.  Dubitatio  qucedam  solvitur. — Culpa  duo- 
bus  modis  potest  reservari. — Superest  autem 
dubitatio  circa  hanc  Pontificiam  reservatio- 
nem,  ut  de  facto  fit,  an  reservatio  cadat  im- 
mediate  in  culpam,  an  solum  in  censuram. 
Nam,  licet  hsec  duo  sint  conjuncta,  tamen 
distincta  manent.  Et  de  censura  indubitatum 
est,  proxime  et  immediate  reservari,  ut  ex 
ipsis  juribus  evidenter  constat ;  et  quia  non 
est  aliud,  quo  mediante  reservetur,  ut  latius 
in  propria  materia  dicemus.  Culpa  veroduo- 
bus  modis  intelligi  potest  manere  reservata  ; 
primo  solura  mediate  et  in  alio,  nimirurn, 
quia  nullus  potest  a  peccato  absolvi  durante 
censura,  et  ita,  reservata  censura,  videtur 
ratione  illius  culpa  manere  reservata.  Se- 
cundo  immediate  et  in  se,  quia  diversa  est 
jurisdictio  necessaria  ad  absolvendnra  a  cul- 
pa  et  a  censura ;  haec  enim  pertinet  ad  fo- 
rum  contentiosum,  illa  ad  forum  pcenitentise; 
potest  ergo  vel  altera  tantum  jurisdictio  tolli, 
vel  utraque  ;  et  quando  hoc  posteriori  modo 
fit,  tunc  dicitur,  tam  censura,  quam  culpa 
imraediate  et  in  se  reservari. 

7.  Videri  reservationem  sisterein  censura. — 
Videri  ergo  potest  hsec  reservatio  sistere  in 
censura,  et  solum  mediate  et  quasi  per  ao- 
cidens  redundare  in  culpam.  Primo  ex  de- 
cretis,  in  quibus  hujusmodi  censurse  feruntur 
et  reservantur  ;  nam  prirao  propter  culpam 
imponitur  censura,  et  deinde  dici  solet,  a  gua 
absohi  non  possint,  nisi  a  Romano  Pontifice, 
vel,  in  ea  permaneant,  donec  Apostolico  con- 
spectui  se  prcesentent,  vel  quid  simile.  Deinde 
a  posteriori  patet,  quia  ablata  censura  sta- 
tim  manet  peccatum  non  reservatum,  ut  om- 
nes  Doctoresdocent;  ergo  signum  est  solum 
fuisse  ablatam  jurisdictionem  circa  censuram, 
alias,  etiam  ablata  censura,  adhuc  manere 
posset  reservatio  culpse.  Vel  aliter  (et  fere  in 
idem  redit)  quia  concessa  jurisdictione  acl 
absolvendum  a  censura,  potest  quis  absol- 
vere  a  culpa  ex  vi  jurisdictionis,  quam  antea 
habebat;  ergo  signum  est  solam  censuram 
fuisse  in  se  reservatam;  alioqui  hac  concessa, 
non  statim  sequeretur  esse  concessara  aliam, 
nam  quoad  hoc  non  sunt  connexse  :  quia  po- 
test  aliquis  absolvere  a  censura,  et  non  a  cul- 
pa,  ut  judex  Ecclesiasticus  non  sacerdos,  vel 
qui  tantum  habet  jurisdictionem  fori  conten- 
tiosi.  Tandem  hic  modus  reservationis  suffi- 
cit  ad  inteniionem  reservanlis ;  quia  hoc  satis 


est,  ut  homo  absolvi  non  possit,  etiam  a  cul- 
pa,  et  sufficit  ad  salvanda  verba  decreti  re- 
servantis  ;  et  alioqui,  cum  res  sit  odiosa,  est 
mitiori  modo  interpretanda;  ergo.  Atque  hanc 
partem  raultum  insinuat  Duraud.,  dicta  q.  15, 
n.  13.  Indicat  etiam  Cajet.  in  Sum.,  verb. 
Casus,  dum  ait,  solos  illos  casus  esse  reser- 
vatos  Sedi  Aposlolicse,  quos  ecclesiastica  cen- 
sura,  Jioc  est,  excommunicatio ,  reservat.  Et 
infra  ait,  censuram  esse  quasi  adsequatam  ra- 
tionem  hujus  reservationis,  ideoque  illa  abla- 
ta,  omnino  tolli  reservationem. 

Assertio. 

8.  Culpas  etiam  reservari.  —  Nihilominus 
dicendum  est,  per  reservationes  Pontificias 
etiam  culpas  ipsas  in  se  reservari.  Hsec  est 
communior  sententia  Theologorum  in  4,  d. 
17,ubiD.  Tbom.,q.  3,  art.  4,  q.  2,  ad.  4; 
Palud.,  q.  5,  art.  1  ;  Gabr.,  q.  I,  art.  3,  dub. 
2  ;  Major,  q.  5 ;  Soto,  d.  18,  q.  2,  art.  5 ;  et 
idem  sentit  Navar.  in  Sum.  c.  27,  n.  271.  Cui 
sententice  multum  favet  Conciiium  Trident., 
sess.  14,  c.  1,  ubi  licet  loquatur  de  potesta- 
te,  tamen  satis  clare  indicat  se  loqui  de  illa 
prout  de  facto  in  Ecclesia  exercetur  a  Sum- 
mis  Pontificibus,  de  quibus  propterea  ait  po- 
tuisse  causas  aliquas  criminum  pro  suprema 
sua  potestate  in  Ecclesia  reservare  ;  ubi  non 
sine  causa  de  prseterito  ait,  potuisse,  quiade 
illa  potestate  agit  prout  in  usum  jam  ssepius 
exivit,  seu  exire  solet  ;  et  ibi  aperte  loquitur 
de  reservatione  criminum,  nulia  facta  men- 
tione  censurarum ;  et  infra ,  de  Episcopis 
agens,  ait,  posse  reservare  peccata,  prceser- 
tim  quce  habent  censuram  annexam. 

9.  Ratio  a  priori. — Ratio  a  priori  est,  quia 
hsec  est  intentio  Pontificum  reservantium, 
quse  ex  eorum  verbis  et  decretis  a  nobis  col- 
ligitur,  quam  interpretationem  maxime  con- 
firmat  communisusus  Ecclesiee,  et  communis 
sensus  interpretum,patebitque  attente  consi- 
deranti  singula  decreta.  Ex  quibus  duo  tan- 
tum  exempla  afferarn  :  primum  est  antiquis- 
simum  ex  c.  Si  quis  suadente,  17,  q.  4,  in 
quo  fertur  prima  ommum  reservationum  Pa- 
palium,  et  ideo  videtur  esse  veluti  exemplar 
eeeterarum  omnium,  et  tamen  ibi  de  percus- 
sore  clerici  primum  dicitur,  Anathematis  vin- 
culo  subjaceat ;  et  postea  subditur,  et  nullus 
Episcoporum  illum  prcesumat  absolvere,  nisi 
mortis  urgentepericulo,  donec  Apostolico  con- 
spectui  prasentetur,  etc.  Ubiadverto,  absolu- 
tionem,  quae  reservatur,  nullo  modo  referri 
ad  censuram  tantum,  sed  simpliciter  ad  ip- 


DISPUTAT.  XXIX.  SECT.  III. 


619 


sum  peccatorem  anatbematis  vinculo  subja- 
centem  ;  ergo  simpliciter  totum  hoc  reserva- 
tur,  scilicet,  tam  peccatum,  quam  censura. 
Aliud  exemplum  est  novissimum  ex  dicto 
Motu  proprio  Sixti  V,  ubi  licet  peccatumillucl 
babeat  annexam  suspensionein  ,  tamen  non 
sola  suspensio,  sed  etiam  culpa  reservatur, 
ut  ex  verbis  ejusdem  Pontificis  supra  expen- 
dimus.  Et  in  bac  censura  est  per  se  manifes- 
tum ;  quia  illa  non  impedit  absolutionem  a 
culpa  ;  etideo  quantumcunque  censura  esset 
reservata,  nullo  modo  reservaretur  culpa, 
nisi  reservatio  immediate  et  per  se  in  ipsam 
caderet. 

10.  Ratio  a  posteriori.  —  Diferentia  inter 
excommunicationem  reservatam  et  non  reserva- 
tam. —  Atque  hinc  possumus  a  posteriori  hoc 
confirmare  etiam  in  censura  excommunica- 
tionis.  Nam  licet  contingat,  aliquem  sic  ex- 
communicatum,  bona  fide  absolvi  prius  a  pec- 
calis  absque  absolutione  censurse ,  nihilomi- 
nus  non  est  valida  absolutio  etiam  a  culpa 
tali ;  nam  tenetur  illam  postea  sacramentali- 
ter  confiteri ;  ergo  signum  est  sublatam  fuisse 
jurisdictionem  non  solum  ad  absolvendum 
a  eensura,  sed  etiam  immediate  ad  absol- 
vendum  a  culpa.  Et  haec  est  magna  differen- 
tia  inter  excommunicationem  non  reserva- 
tam ,  et  reservatam,  quod  illa  non  tollit  ju- 
risdictionem  ad  absolvendum  a  culpa,  quam- 
vis  prohibeat  prius  ab  illa  absolvere,  quam  a 
censura,  et  ideo.,  si  casu,  vel  etiam  ex  malitia 
confessoris  invertatur  hic  ordo  sine  culpa 
poenitentis  ,  qui  bona  fide  absolvitur  a  culpa, 
non  prsemissa  absolutione  a  censura,  sacra- 
mentalis  absolutio  valida  est  ;  quia  nihil 
deest ,  quod  sit  de  substantia  ejus,  ut  infra 
tractando  de  excommunicatione  latius  dicturi 
suraus;  in  praesenti  autem  absolutio  sacra- 
mentalis  a  culpa  nulla  est,  non  obstante  bona 
fide  pcenitentis  ,  ut  nunc  supponimus  ,  et  ex 
dicendis  constabit ;  ergo  signum  est  aliquid 
necessarium  ibi  deesse  ;  hoc  autem  nihil  esse 
potest  nisi  jurisdictio  sacerdotis  ,  quia  ex 
parte  pcenitentis  nihil  deest ;  ergo  per  talem 
reservationem  aufertur  jurisdictio  in  ipsam 
culpam ;  nihil  autem  aliud  est  culpam  in  se  et 
immediate  reservari. 

11.  Destruitur  /undamentum  contrarice 
sententice.  —  Ad  fundamentum  autem  con- 
trariae  sententiee,  jam  ostensum  est  ex  decre- 
tis  ipsis  colligi  hunc  modum  reservationis. 
Quod  etiam  confirmari  posset  exc.  Nuper,  de 
Sentent.  excomm.,  ibi  :  Ab  eo,  vel  ejus  supe- 
riore  erit  tunc  absolutio  delicii  requirenda ; 


expendo  enim  vocem  delicti ,  et  similia  sunt 
multa.  Quod  si  aliquando  videantur  verba  re- 
servationis  referri  specialiter  ad  censuram, 
non  obstat  ,  quia  semper  intelliguntur  juxta 
commune  jus  et  praxim  Ecclesifle,  qu&e  habet, 
ut  iu  reservationibus  Papalibus  heec  duo  con- 
juncta  sint,  culpa  et  censura  ;  quamvis  enim 
utraque  in  se  reservetur,  non  tamen  una  sine 
alia.  Per  quod  patet  responsio  ad  aliud  argu- 
mentum  a  posteriori ;  fatemur  enim  per  se, 
et  ex  sola  rei  natura  non  bene  sequi,  reserva- 
ta  censura,  esse  reservatam  culpam.  Unde 
Navarrus  supra  dicit ,  Episcopos  seepe  reser- 
vare  sibi  censuras,  non  culpas ;  de  quo  mihi 
non  constat,  nisi  fortasse  in  censura  ab  homi- 
ne,  quae  secum  veluti  affert  reservationem, 
quatenus  solus  ille,  qui  eam  tulit,vel  superior, 
potest  eam  auferre  ,  quamvis  necesse  non 
sit,  culpam,  propter  quam  fertur,  in  se  ma- 
nere  reservatam.  Itaque  heec  non  sunt  con- 
nexa  per  se  et  ex  propriis  rationibus  ;  tamen 
ex  usu  Pontificum  una  non  reservatur  sine 
alia.  Et  ideo ,  sicut  a  principio  habent  hanc 
connexionem  quasi  in  fieri,  ut  sic  dicam,  ita 
etiam  in  conservari  seu  in  duratione  sua ,  et 
indeest,  ut  ablata  censura,  censeatur  reser- 
vatio  culpa?  sublata.  Hic  etiam  est,  ut  con- 
cessa  potestate  ad  absolvendum  a  tali  cen- 
sura,  censeatur  concessa  ad  absolvendum  a 
culpa  ,  et  e  converso  ;  quee  unico  verbo  dici 
solet  potestas  absolvendi  a  casibus  reservatis 
Pontifici,  ut  loquitur  Concilium  Trident.,  sess. 
24,  c.  6,  et  loquuntur  multa  privilegia,  per 
quse  constat  non  dari  tantum  jurisdictionem 
tollendi  censuram  ,  sed  etiam  culpam  ;  quia 
sine  tali  privilegio  neutra  haberetur ;  ergo 
illa  consecutio  non  in  eo  fundatur,  quod  cul- 
pa  non  fuerat  per  se  reservata  ,  sed  in  hoc, 
quod  utraque  jurisdictio  in  foro  interno  con- 
junctim  datur.  Ultima  denique  confirmatio  ex 
ratione  in  contrarium  facta  soluta  est,  nam 
ex  ea  constat  majorem  esse  reservationem 
culpse  hoc  modo  factam,  quam  priori,  et  con- 
sequenter ,  non  aliter  satisfieri  intentioni  re- 
servantis ;  nam  de  illius  verbis  jam  satis  clic- 
tum  est. 

SEGTIO  III. 

Utrum  omnia  ,  et  sola  peccata  mortalia  reserven- 
tur,  vet  etiam  reservari  possint. 

1»  An  peccata  venialia  possint  reservari.  — 
Principio  quaeri  hoc  loco  solet,  an  possint  ve- 
nialia  peccata  reservari.  Et  qui  sentiunt  ad 
absolvendum  ab  his  peccatis  non  esse  neces- 
sajiara  jurisdictionem  ,  vel  illam  datam  esse 


620 


DISPUTAT.  XXIX.  SECT.  III. 


omnibus  sacerdotibus  jure  divino,  consequen- 
ter  negant  ha?c  peccata  reservari  posse ,  qui- 
bus  favet  usus  Ecclesiee  ,  quee  nunquam 
consuevit  hsec  peccata  reservare.  Nos  ve- 
ro  dixiraus  absolutionem  ab  his  peccatis 
non  dari  sine  jurisdictione  ,  eamque  a  Sum- 
mo  Pontifice  manare  ad  reliquos  sacerdo- 
tes.  Ex  quo  plane  sequi  videtur,  posse  hanc 
jurisdictionem  limitari,  et  consequenter  pos- 
se  aliquod  peccatum  veniale  reservari.  Et 
declaratur  in  hunc  modum,  quia,  propter  pec- 
catum  veniale  potest  incurri  aliqua  censura, 
scilicet,  excommunicatio  minor;  possent  ergo 
pastores  Ecclesiae  reservare  sibi  absolutionem 
a  tali  censura  ;  ergo  et  absolutionem  culpee 
propter  quam  imponitur.  Denique  aliqui  refe- 
runt  interdum  in  religionibus  aliqua  peccala 
venialia  reservari. 

2.  Qucestioni  respondetur. — Respondeo  bre- 
viter,  non  repugnare  peccatum  veniale  reser- 
vari  quoad  hoc,  ut  non  possit  sacramentaliter 
remilti,  nisi  a  tali  vel  tali  ministro,  vel  (quod 
perinde  est)  ut  non  possit  ex  confessione  ta- 
lis  peccati  confici  hoc  sacramentum ,  nisi  co- 
ram  tali  judice  fiat ;  et  hoc  probat  posterior 
ratio.  Nihilominus  non  possunt  peccata  ve- 
nialia  ita  reservari .  ut  maneat  obligatio  ca 
confitendi  superiori  reservanti,  quia  simpli- 
citer  nulla  est  obligatio  confitendi  ha.'.c  pec- 
cata,  possuntque  tolli  alio  modo  sine  ullo  or- 
dine  ad  hoc  sacramentum,  neque  hoc  potest 
Ecclesia  impedire.  ln  quo  est  magnum  dis- 
crimen  inter  venialia  peccata  et  mortaiia. 
Atque  hinc  tandem  fit,  ut  talis  reservatio  ve- 
nialium  peccatorum  sit  fere  inutilis,  ideoque 
non  sit  in  usu  Ecclesiae,  quia,  licet  reservetur 
hoc  peccatum,  poterit  a  pcenitente  in  confes- 
sione  taceri  sine  culpa,  vel ,  etiamsi  dicatur, 
et  confessor  nolit  ab  illo  absolvere,  poterit 
cogi  a  pcenitente,  ut  ab  aliis  absolvat ,  quod 
satis  illi  est,  cum  non  maneat  ei  obligatio 
tale  peccatum  iterum  confiteri.  Merito  ergo 
talis  reservatio  non  est  in  usu,  prseterquam 
quod  est  improportionata  cum  toto  genere 
peccati  venialis;  nam  reservatio  introducta 
est  propter  gravitatem  delictorum  ,  a  qua 
longe  distat  totus  ordo  veniaiium  peccato- 
rum.  Atque  heec  doctrina  locum  etiam  habet 
in  peccatis  mortalibus  semet  confessis ;  illa 
enim  simpliciter  reservari  non  possunt ,  ita 
ut  pcenitens  maneat  sub  obligatione  illa  ite- 
rura  confitendi  :  suppono  enira  fuisse  abso- 
lute  ac  per  se  remissa.  Reservare  autem  illa 
solum,  ut  per  absolutionem  talis  sacerclotis 
sacraraentaliter  iterum  non  remittantur,  inu- 


tile  esset  et  infructuosum,  ut  ex  dictis  a  for- 
tiori  patet.  Et  ideo  ex  sententia  omnium  , 
postquam  peccatum  reservatum  semel  est  per 
absolutionem  per  se  et  absolute  ablatum, 
amplius  reservatum  non  manet,  ut  in  se- 
quenli  disputatione  latius  declarabitur. 

3.  An  peccata  mortalia  mere  interna  possint 
reservari. — Qucestioni  satisfit. — Secundo  du- 
bitari  potest  de  peccatis  mortalibus  mere  in- 
ternis,  quae  sola  cogitatione  consummantur, 
an  reservari  possint.  Videtur  enim  non  posse, 
quia  Ecclesia  nihil  potest  per  se  prsecipere 
circa  actus  mere  internos;  ergo  neque  etiam 
potesr,  illos  reservare.  Unde  etiam  consuetu- 
do  Ecclesise  observat,  iit  taiia  peccata  non 
reserventur.  Item  Ecclesia  non  potest  propter 
heec  peccata  censuras  imponere;  ergo  nec 
potest  illa  reservare.  Et  fortasse,  qui  putant 
jurisdictionem  ad  absolvendum  a  peccatis 
datam  esse  jure  divino ,  dicerent  non  posse 
Ecclesiam  illam  limitare  circa  actus  mere  in- 
ternos,  sed  solum  circa  externos.  Veritas  ta- 
men  est,  in  rigore  non  deesse  inEcclesia  po- 
testatem  ad  reservanda  haec  peccata.  Ra  do- 
cuit  Gajet.  2,  2,  q.  11,  art.  5 ;  et  Soto,  d.  18, 
q.  2,  art.  5;  Ledesma,  2,  p.  4,  q.  8,  art.  2, 
dub.  10.  Et  ratio  est,  quia  omnis  jurisdictio 
in  hoc  foro  communicatur  inferioribus  per 
superiores  pastores,  tam  ad  absolvendum  ab 
externis  quam  ab  internis  culpis  ;  ergo  circa 
utraque  possent,  si  vellent,  illam  jurisdictio- 
nem  limitare,  atque  ita  peccata  interna  re- 
servare.  Unde,  licet  Ecclesia  in  foro  exteriori 
nihil  possit  circa  haec  peccata,  et  ideo  nec 
specialiter  illa  prohibere  nec  punire  valeat, 
tamen  in  hoc  foro  habet  jurisdictionem ,  ut 
de  eis  judicium  ferat ,  et  ipse  peccator  jure 
divino  tenetur  ea  deferre  ad  hoc  judicium, 
et  in  eo  esse  sui  accusator,  et  testis  contra 
se;  ideoque  etiam  posset  Ecclesia  judicium 
de  his  peccatis  internis  committere  designa- 
tis  quibusdam  judicibus.  Quod  aliquo  modo 
fecit  per  divisionem  jurisdictionum;  non 
enim  quilibet  sacerdos  potest  ab  his  peccatis 
mortalibus  mere  internis  absolvere,  sed  tan- 
tum  illi,  quibus  data  est  per  Summum  Ponti- 
ficem  ordinaria  vel  delegata  jurisdictio.  Per 
modum  autem  reservationis  hoc  Ecclesia  or- 
dinarie  non  facit,  sed  quibus  commitlit  juris- 
dictionem  ad  absolvendum  a  peccatis  morta- 
libus,  dat  jurisdictionem  absolutam  ad  ab- 
solvendum  ab  his  internis,  non  quia  non  pos- 
seteamlimitare,  sed  quia  non  judicavit  expe- 
diens  id  facere,  eo  quod  iila  peccata  sint  per 
se  occuitaj  et  non  inferant  nocumentum  aliis, 


DISPUTAT.  XXIX.  SUCT.  III. 


m 


nec  moraliterloqueudo,  indigeantspeciali  cu- 
ratione,  quce  ab  ordinariis  judicibus  adhiberi 
non  possit.  Hoc  autem  non  obstante,  nonnulli 
Pradati  peccata  aliqua  mere  interiora  sibi 
j  eservare  cceperunt ,  maxime  hteresim  men- 
talem.  Quod  factum  aliqui  viri  docti  non  pro- 
bant,  quia  est  alienum  ab  imiversali  Ecclesise 
consuetudine,  quse  videtur  declarare  ex  Pon- 
tificum  et  Ecclesioe  voluntate  materiam  banc 
non  esse  capacem  reservationis.  Ego  vero  so- 
Jum  nunc  assero,  illam  consulendam  non  es- 
se;  si  tamen  fiat,  servandam  esse.  Ratio  au- 
tem  contra  hanc  potestatem  facta,  soluta  jam 
esl.  Neque  est  simile,  quod  de  censura  affe- 
rebatur,  quia  censura  est  pcena  pertinens  ad 
jurisdictionem  fori  contentiosi ,  quse  non  ex- 
tenditur  ad  actus  mere  internos  ;  reservatio 
autem  non  est  poena  ,  sed  est  limitatio  juris- 
dictionis  fori  poenitentialis,  quge  per  se  cadit 
in  actus  pnre  internos. 

4.  An  omnia  peccata  mortalia  reservari 
possint.  —  Atque  hinc  constat  a  fortiori,  nul- 
lum  esse  peccatum  raortale  externum,  quod 
reservari  non  possit,  quantum  est  ex  se,  ut 
eadem  ratio  ex  jurisdictione  sumpta  convin- 
cit.  Quaeri  vero  ulterius  solet,  an  sicut  pos- 
sunt  omnia  divisive  reservari,  possint  etiam 
collective.  Sed  hoc  nullam  habet  novam  diffi- 
cultatem.  Potest  enim  Ecclesia  aliquibus  sa- 
cerdotibus  non  dare  jurisdictionem  ab  ullo 
peccato  mortali ,  nam  hoc  modo  se  habet 
nunc  circa  simplices  sacerdotes  ;  illa  vero  non 
dicitur  propria  reservatio,  de  qua  nunc  agi- 
mus^  sed  est  potius  totalis  negatio  jurisdictio- 
nis  ad  absolvendum  a  peocatis  mortalibus  , 
reservatio  aulem  dicit  limitationem  seu  par- 
tialem  privationem  talis  jurisdictionis.  Cla- 
rum  est  autemnonposse  hoc  modo  totamju- 
risdictionem  ad  absolvendum  ab  his  morta- 
libus  auferri  ab  omnibus  Ecclesiee  sacerdoti- 
bus  infra  Summum  Pontificein,  neque  etiam  ab 
omnibus  orclinariis  pastoribus  ;  nam  illud  es- 
set  contra  rationem  sui  muneris,  et  contra 
utilitatem  ipsorum  pcenitentium,  ut  per  se 
notum  est.  Quod  maxime  verum  habet  res- 
pectu  secularium.  Inter  religiosos  vero  ferunt 
interdum  fuisse  usitatum,  ut  omnia  peccata 
mortalia  exteriora  essent  reservata  supeiiori. 
Sed  hic  modus  reservationis  nimis  onerosus 
et  periculosus  esset  subditis  in  quocunque 
statu  existentibus  ,  et  ideo  probandus  non 
est.  Nunc  vero  ex  speciali  decreto  edito  a  S. 
D.  N.  Clemcnte  VIII,  anno  1594,  non  solum 
hocest  religiosis  prohibitum,  sed  etiam  certi 
casus  praeseripti,  quos  reservare  possint,  quos 


infra  numerabimus.  Ex  quo  tandem  concludi- 
tur,  quamvis  absolute,  omnia  peccata  morta- 
lia  externa  divisive  sumpta  reservari  possint, 
tamen  licite,  et  secundum  rectum  ordinem 
non  quoelibet  posse  reservari,  sed  ea  tantum 
quae  habent  specialem  gravitatem  huic  rigori 
proportionatam,  utin  sequenli  sectione  am- 
plius  explicabimus. 

5.  Qace  peccata  de  facto  reservata  sint.  — 
Tribus  modis  fit  Episcopis  reservatio,  — Jam 
vero  inquirendum  superest,  quamam  pecca- 
ta  defacto  reservata  sint,  quod  tam  de  Ponti- 
fice  quam  de  Episcopis  inquiri  polest ;  nam 
de  parochis  jam  diximus,  nulla  peccata  spe- 
cialiter  eis  reservari,  et  ideo  nihii  est,  quod 
de  illis  dicamus,  sed  loco  eorum  dicemus  ali- 
quid  de  superioribus  rehgiosoruin,  quibusin- 
terdumfit  reservatio,licet  sint  immediati  pas- 
tores.  Quoniam  vero  Summi  Pontifices  sibi 
peccata  nonreservant,  secundum  ordinarium 
jus,  nisi  cum  adjuncta  excommunicatione  si- 
bi  rcservata  ,  ideo  de  casibus  Pontificiis  nihil 
hoc  loco  dicemus  usque  ad  materiam  de  ex- 
coramunicatione,  ubi  omnes  sigillatimnume- 
rabimus  et  explicabimus.  Quoad  Episcopos 
vero  tribus  modis  intelligi  potest  eis  fieri  haec 
reservatio.  Primus  est  per  statuta  Episcopo- 
rum  :  de  quibus  nihil  dicere  possumus,  quia 
pendet  ex  facto,  et  in  variis  dicecesibus  sunt 
varia,  ideoque  in  singulis  dicecesibus  consu- 
lendae  sunt  constitutiones  synodales.  Secun- 
dus  modus  est  per  consuetudinem,  de  quo 
idem  dicimns,  quia  etiam  consuetudo  est  va- 
ria,  et  pertinet  ad  factum;  ubi  tamen  de  illa 
constiterit,  servanda  est.  Tertius  modus  est 
jure  comrauni,  et  ita  solent  quinque  vel  sex 
casus  numerari  jnre  communi  reservati  Epi- 
scopis  ex  extravag.  Supsr  cathedram,  de  Se- 
pulturis. 

Assertio. 

6.  Ex  solo  jure  communi  nullum  peccatum 
esse  Eiriscopis  reservatum.  —  Mihi  autem  vi- 
detur  ex  solo  jure  communi,  et  seclusa  con- 
suetudine,  nullum  peccatum  esse  reservatum 
Episcopis.  Omitto  dispensationes  votorum,  et 
similia,  quce  Summistas  nnmerant  inter  hos 
casus  reservatos  impropriissime,  ut  Navarrus 
optimeadvertit,  quiahicnon  agimus  de  omni 
actu  jurisdictionis,  prsesertim  exterioris,  sed 
solum  de  reservatione  culpaB  in  ordine  ad  ab- 
solutionem  sacramentalem.  Probo  ergo  as- 
sertionem  primo,  quia  ex  dicta  extravag. 
non  sumitur  argumcntumfirmum;  nam  pror- 
sus  revocata  est  in  Clement.  Dudum,  de  Sc- 


622  DISPUTAT.  XXIX.  SECT.  III. 

pulturis.  Et  licet  aliqui  contendant  non  esse     te  irregularitate, 

revocatam  simpliciter,  sedquoad  aliqua,  quod 

significat  Glossa  ibi,  et  Sylvester,verb.  Casus, 

tamen  verba  revocationis  absolutasunt :  Om- 

nino  cassamus.  Et  quamvis  non  esset  univer- 

salis,  baberet  locum   in  boc  puncto  ;   nam 

spectabat  ad  restringenda  privilegia  Mendi- 

cantium,  quae  restrictio    in    alio    textu   tol- 

litur.   Addo   preeterea ,   Pontificem   ibi    non 

condidisse   novum  jus   de  reservatione   ca- 

suum ,  sed  obiter  retulisse  casus,  qui  tunc 

erant  reservati  communi  jure,  aut  consue- 

tudine  ;   et  fortasse  tunc  hi  casus  erant  re- 

cepti ,    nunc    autem  ex  vi  illius  juris  non 

oportet    reservationem    durare.    Et  ita    in 

primo  casu  ibi  numerato,  qui  est,  quando  pec- 

catum  babet  ex  jure  annexam   poenitentiam 

publicam,omnesfatenturjamnonessein  usu, 

quia  hee  poenitentiee  jam  sublatee  sunt ;  et  si 

quse  supersunt,  pertinent  ad  forum  conten- 

tiosum,  nec  ratione  illarum  reservantar  pec  - 

cata,  nisi  etiam  babeant  censuram  annexam. 

7.  Secundus  casus  est,  quando  habet  ex- 
communicationem  majorem  annexam.  Sed 
hoc  solum  est  verum,  quando  excommunica- 
tio  per  se  est  reservata  Papee,  et  in  aliquo 
particulari  casucommittitur  Episcopo  in  jure, 
ut,verbi  gratia,  seepe  fitin  excommunicatione 
canonis  ,  Si  guis  suadente  ;  et  in  Trident., 
sess.  24,  cap.  6,  fit  in  omnibus  occultis  ;  tunc 
enim  illa  non  est  tam  reservatio,  quam  dele- 
gatio.  At  vero  quando  excommunicatio  sim- 
pliciter  ferturin  jure,  nulla  fit  reservatio  Epi- 
scopo,  sed  quilibet  parochus,vel  alius  eequalis 
illi  in  jurisdictione  potest  et  a  culpa  et  a  tali 
excommunicatione  absolvere,  juxta  c.  Nuper. 
deSent.  excommun.,in6.Etin  hocetiam  con- 
veniunt  Angelus,  verb.  Casus ;  Navarr.,  n. 
262,  et  omnes.Neque  excipio  excommunica- 
tionem  reservatam  Episcopo,  quia  existimo 
directe  et  proprie  nullam  talem  esse  in  iure, 
quod  alibi,  Deo  dante,  ostendam.  Dico  etiam, 
in  excommunicationibus  reservatis  Episcopis 
per  eorum  statuta,  vel  sententias,  non  statim 
haberi,  quodipsa  peccata  in  se  maneant  re- 
servata  ;  quia,  ut  dixi,  illa  duo  sunt  distincta; 
imointerdum  potest  reservari  censura.etnon 
culpa.  Consideranda  ergo  sunt  verba  reser- 
vationis,  consuetudo ,  et  potestas  reservan- 
tis. 

8.  Tertius  casus  est,  si  peccatum  habeat  an- 
nexam  irregularitatem.  Sed  veritas  est,  dis- 
pensationem  irregularitatis  esse  reservalam, 
vel  Pontifici,  vel  Episcopo,  si  sitocculta.  Cul- 
pa  autem  persereservata  non  est;  imo,stan- 


potest  quis  absolvi  a  tali 
culpa,  a  quolibet  proprio  ;  quia  irregularitas 
(in  quo  inter  alia  differt  ab  excommunicatio- 
ne)  non  impedit  sacramentorum  susceptio- 
nem.  Et  hrec  est  etiam  sententia  communis 
ex  Cajetan.,  verb.  Irregulariter,  et  Navarro, 
et  Angelo  supra,  et  Sylvestro,  verb.  Casus, 
queest.  3.  Et  sumitur  etiam  exGlossain  c.  Si 
Eplscopus,  de  Poenit.  et  remiss.,  quam  se- 
quuntur  Hostiensis  et  alii,  qui,  numerantes 
casus  episcopales,  hujus  mentionem  non  fa- 
ciunt. 

9.  Quartus  casus  est  de  peccato  incendiarii, 
quinumeraturin  dicta  extravag.  Sedjam  dixi, 
ex  vi  illius  textus  nullam  habere  reservatio- 
nem.  Solet  tamen  preeterea  colligi  hic  casus 
ex  c.  Pessimam,  23,  q.  8.  Sed  ibi  nullamin- 
venio  reservationem,  sed  solum  preeceptum 
quoddam,  ut  talis  peccator  non  absolvatur, 
nisi  tali  vel  tali  poenitentia  imposita,  in  qua 
Episcopus  dispensare  non  possit ;  ibi  tamen 
non  limitatur  absolutio,  vel  impositio  poeni- 
tentise  ad  solum  Episcopum.  Nihilominus 
Navarrus  dicit  hunc  casum  esse  receptum 
communi  opinione  et  usu ;  quod  si  ita  est,  erit 
reservatus  ex  vi  consuetudinis,  non  ex  viju- 
ris.  Adverto  etiam  obiter,  hoc  peccatum  non 
habere  ipso  jure  excommunicationem  anne- 
xam  ;  tamen,  si  semel  ab  homine  feratur  ex- 
communicatio,  ratione  illius  statim  manet 
reservata  Papee,  ex  cap.  Taa  nos,  de  Sentent. 
excomm. 

10.  Quintus  casus  est  publica  blaspbemia, 
ex  cap.  Staiuhnus,  de  Maledictis.  Tamen  ibi 
solum  est  sermo  de  poenitentia  propter  hoc 
peccatum  injungenda  in  foro  exteriori,  ut 
etiam  Navarrus  advertit.  Unde  in  Conc.  La- 
ter.,  sub  Leone  X,  sess.  9,  in  tit.  de  Reform. 
curiab,  §  Ad  abolendam,  imponitur  specialis 
poena  propter  hanc  culpam  in  ordine  ad  fo- 
rum  contentiosum.  Ulterius  vero  preecipitur 
confessoribus,  ut  ab  hoc  peccato  non  absol- 
vant,  nisi  severa  imposita  poenitentia;  sup- 
ponitur  ergo  posse  absolvere.  Alii  preeterea 
casus  numerantur  in  illa  extrav.  Inter  cunc- 
tas,  qui  non  dicuntur  jure  reservati,  sed  con- 
suetudine,  quee  consuetudo  ibi  approbatur. 
et  coarctatur  ad  homicidas  voluntarios,  fal- 
sarios,  violatores  ecclesiasticee  immunitatis, 
et  sortilegos.  Quos  casus  Sylvest.,  verb.  Ca~- 
sus,  queest.  4,  Navar.  et  Angel.  supra,  variis 
modis  amplificant,  scilicet,  homicidium  ad 
mutilationem ;  peccatum  falsarii  ad  pecca- 
tum  tucendi  veritatem  coram  judice  legiti- 
me   interrogante ,    et  ad    peccatum    advo- 


cati  ,  procuratoris  ,  et  notarii 
parti  adversoG  scriptnras  alterius  ;  et  pecca- 
tnm  violationisiinmunitatis  ad  plnra  alia  sa- 
crilegia.  Qua?  omnia  ipsi  nullo  jure  probant, 
cum  tamen  materia  ex  se,  cum  sit  odiosa, 
potius  restrictionem  postulet,  quam  amplia- 
tionem.  Neque  in  ea  valet  argumentum  a  si- 
mili,  neque  a  paritate  rationis,  sed  pra?cise 
sfandum  est  verbis  legis,  si  ha?c  essent  jure 
reservata ;  tamen,  quia  hsec  non  dicuntur 
reservata  ex  vi  juris,  sed  ex  consuetudine, 
illa  consulenda  est,  ut  feratur  judicium,  tam 
de  casibus  quam  de  ampliationibus  eorum  ; 
forte  enim  universalis  non  est,  neque  ejus- 
dem  modi  in  omnibus  Episcopatibus.  Quod 
vero  Navarrus  addit  de  peccato  usurpandi, 
vel  retinendi  incerta  bona,  non  video  quod 
habeat  fundamentum. 

11.  Peccata  reservatareligiosis  a  S.  D.  N. 
Clemente  VIII.  —  Superest,  ut  dicamus  de 
religiasis,  quorum  instituta  singula  non  sunt 
hoc  loco  a  nobis  explicanda  ,  sed  solum  ad- 
notanda  supra  notata  constitutio  Clemen- 
tis  VIII ,  in  qua  ha?c  tantum  peccata  vo- 
luit  esse  posse  religiosis  reservata  :  Primum, 
veneficia,  incantationes ,  sortilegia.  2.  Aposta- 
sia  a  religione ,  sive  habitu  dimisso ,  sive  re- 
tento,  quando  eo  pervenit,  ut  extra  septamo- 
nasterii  seu  conventus  fiat.  3.  Nocturna  ac 
furtiva  e  monasterio  se^i  conventu  egressio  , 
etiam  non  animo  apostatandi  facta.  4.  Proprie- 
tas  contra  votum  paupertatis ,  quce  sit  peccatum 
mortale.  5.  Juramentum  falsum  injudicio  re- 
gulari,  seu  legitimo.  6.  Procuratio,  auxilkim, 
seu  consilium  ad  abortum  faciendum  post  ani- 
matum  fcetum,  etiam  effectu  non  consecuto.  7. 
Falsificatio  manus,  seu  sigilli  officialium  mo- 
nasterii,  aut  conventus.  8.  Furlum  de  rebus 
monasterii  seu  conventus,  in  ea  quantitate  qum 
sit  peccatum  mortale.  9.  Lapsus  carnis  volun- 
tarius  opere  consummatus .  10.  Occisio ,  aut 
vutneratio,  seu  gravis  percussio  cujusque  per- 
sona?.  11.  Malitiosum  impedimentum,  aut  re- 
tardatio,  aut  apertio  litterarum  a  superioribus 
ad  inferiores,  vel  ab  inferioribus  ad  superio- 
res.  Est  autem  circa  hos  casus  advertendum 
primo ,  non  statui  a  Pontifice ,  ut  omnes  hi 
casus  sint  in  religionibus  reservati,  sed  per- 
mitti  tantum,  ut  superior  religionis  possit  lios 
casus  sibi  reservare,  aut  omnes,  aut  eorum  ali- 
quot,  prout  subditorum  utilitati  expedire  pru- 
denter  in  Domino  judicaverit;  prohiberi  au- 
tem  ne  superiores  regulariuni,  praeter  hsec 
peccata,  alia  sibi  reservent,  propria,  scilicet, 
auctoritate.  Addit  enim  statim  ibidem  Sum- 


DISPUTAT.  XXIX.  SEGT.  IIJ. 

ostendentis     mus  Pontifex 


623 


Si  quod  aliud  prceterea  pecca- 
tum  grave  pro  religionis  conservatione ,  aut 
pro  conscientiw  puritate,  reservandum  videbi- 
tur,  id  non  aliter  fiat,  quam  generalis  capituli 
in  toto  ordine,  aut  provincialis  in  provincia 
matura  discussione,  et  consensu. 

12.  Ex  quibus  verbis  colligi  videtur,  non 
relinqui  potestatem  superioribus  religionis, 
ut  pro  aliqua  particulari  domo  casum  aliquem 
reservent,  sed  tantum  pro  tota  religione,  vel 
pro  tota  aliqua  provincia;  et  tunc  potestas 
non  conceditur  Generali,  aut  Provinciali  per 
se,  sed  cum  consensu  capituli  generalis,  aut 
provincialis.  Nihilominus  tamen  existimo,  si 
ad  bonum  regimen  alicujusdomus  expediret, 
specialiter  in  ea  peccatum  aliquod  reservare, 
posse  superiorem  cum  consensu  capituli  pro- 
vincialis  hujusmodi  casum,  vel  casus  reser- 
vare;  quia  Pontifex  ibi  non  praescribit  utpec- 
catum  necessario  reservandum  sit  pro  tota 
religione,  aut  tota  provincia,  sed  solum  ait  : 
Si  peccatum  aliquod  grave  pro  religionis  con- 
servatione,  aut  conscientue  puritate  reservan- 
dum  videbitur ;  potest  autem  pertinere  ad 
conscientia?  puritatem,  ut  in  uno  loco  fiat  re- 
servatio ,  quamvis  non  fiat  in  aliis,  ut,  verbi 
gratia,  si  locus  sit  expositus  majoribus  peri- 
culis,  et  ideo  necessarium  sit  aliquid  in  eo 
severius  prsecipi  et  observari.  Requiritur  au- 
tem  etiam  tunc  consensus  capituli  provincia- 
lis;  quia  Summus  Pontifex,  nec  soli  personee 
alicujus  superioris  .  nec  soli  capitulo  unius 
domus  hanc  potestatem  committit.  Nec  refert 
quod  id  non  fiat  pro  tota  provincia,  nam  satis 
est  ut  fiat  in  aliqua  parte  ejus;  quidquid  enim 
Provincialis  agit  in  aliqua  domo  provincise 
sua*,  vere  dicitur  agere  in  sua  provincia,  ne- 
que  aliud  Summus  Pontifex  requirit. 

13.  Prima  sententia.  —  Opposita  sententia 
probatur.—  So\et  autem  interdum  Abbas,  aut 
rector  domus  aliquid  prohibere  sub  excom- 
municatione  ipso  facto  incurrenda,  illius  ab- 
solutionem  sibi  reservando ,  ut,  verbi  gratia, 
ne  religiosus,  cum  e  monasterio  cum  facultate 
egreditur,  in  aliqua  domo  civitatis  ingredia- 
tur  sine  speciali  superioris  voluntate,  vel  quid 
simile.  Et  ideo  qua?situm  est,  an  post  hanc 
ordinationem  Clementis  possint  superiores  re- 
gularium  domorum  hanc  reservationem  fa- 
cere.  Videntur  enim  non  posse  sine  consensu 
capituli  provincialis ,  quia  omnis  casuum  re- 
servatio  illis  interdicta  est;  hoec  autem  est 
cujusdam  casus  reservatio,  quia,  reservata 
excommunicatione,,  non  potest  religiosus  ille 
absoivi  a  sua  culpa,   nisi  a  suo  superiore, 


G24 


DISfUTAT.  XXIX.  SEGT.  IV. 


qnod  est  contra  Pontificis  intentionem.  Atque 
ita  aliquibus  viris  doctis  visum  est.  Ego  ta- 
men  oppositum  censeo  probabilius,  nimirum 
hanc  potestatem  non  esse  ablatam  Preelatis 
religionum;  quia  Clemens  expresse  loquitur 
de  reservatione  culparum.  Verba  enim  ejus 
sunt :  Nemo  ex  regularium  superioribus  pecca- 
torum  absolutionem  sibi  reservet,  exceptis  iis, 
etc.  In  casu  autem  proposito  non  reservatur 
peccati  absolutio,  sed  censuree,  quse-longe  di- 
versa  est,  et  ad  diversum  forum,  et  jurisdic- 
tionem  spectat.  Nec  satis  est ,  quod,  per  se 
loquendo,  non  potest  dari  absolutio  a  peccato 
non  ablata  censura  ;  hoc  enim  accidenta- 
rium  est  :  sufficit  enim  quod  non  sint  idem, 
ut  ab  una  ad  aliam  non  sit  probibitio  exten- 
denda  ,  praesertim  cum  respectu  superiorum 
sit  onerosa  ,  et  usum  jurisdictionis  restrin- 
gens.  Accedit,  quod  non  est  dubium  ,  quin 
possint  hi  Preelati  hujusmodi  excommunica- 
tiones  ferre,  sicut  antea  poterant;  talis  autem 
excommunicatio  est  ab  homine,  cujus  abso- 
lutio  veluti  ex  natura  sua  est  reservata  judici 
ferenti;  sicut  ergo  per  constitutionem  hanc 
non  est  ablata  potestas  ferendi  excommuni- 
calionem  ab  homine,  ita  nec  prohibita  est 
talis  censurse  reservatio.  Verum  est  illam 
censuram  non  esse  per  sententiam  specialem, 
sed  per  generalem,  de  qua  est  probabilis  opi- 
nio,  non  magis  esse  de  se  reservatam,  quam 
censuram  ajure;  verumtamen  etoppositaopi- 
nio  non  caret  probabilitate,  ut  suo  loco  vide- 
bimus;  etpreetereaqui  fert  sententiam,  potest 
hanc  intentionem  suam  et  mentem  declara- 
re ;  et  tunc  non  est  dubium,  quin  id  operetur 
preecise  circa  censuram,  etnon  circa  culpam. 
Quare,  si  ita  fiat,  non  censeo  hoc  per  se  pro- 
bibitum  ex  vi  hujus  constitutionis,  quanquam 
melius  censebimus  id  non  facere  sine  speciali 
capituli  provincialis  consensu.  ad  omnem  du- 
bilationem  tollendam. 

SECTIO  IV. 

Utrum  peccata  possint  reservari  pro  arbitrio  Su- 
perioris  absque  legitima  causa. 

1 .  An  licite  fiat  dicla  reservatio.  —  Respon- 
detur  quanlum  ad  delegatos.  —  Duplex  potest 
esse  queestionis  sensus.  Unus  est,  an  boc  pos- 
sit  fieri  licite  ;  alius,  an  valide.  Prior  sensus 
difficultatem  non  habet;  nam  certum  est,  Su- 
periores  non  licite  facere  hanc  reservationem, 
nisi  ex  justa  causa;  quia  per  se  est  onerosa 
subditis,  et  reddit  difficilem  usum  sacramen- 
li,  et  ideo  non  potest  licite  fieri  pro  sola  vo- 


luntate  Superiorum,  sed  pro  utilitate  subdito- 
rum,  adquam  haec  potestas  principaliteror- 
dinatur,  quod  amplius  in  sequentibus  expli- 
cabitur  et  confirmabitur.  Ut  ergo  dicamus  de 
alio  sensu,  distinguendum  est  de  hac  reser- 
vatione  facta  tantum  in  ordine  ad  delegatura, 
vel  in  ordine  ad  alios  ordinarios  pastores  in- 
feriores.  Nam  respectu  delegati  certum  est  ex 
consensu  Doctorum,  quos  referemus,  validam 
esse  reservationem,  quamvis  solo  arbitrio  si- 
ne  necessaria  causa  fiat.  Cujus  ratio  est,  quia 
qui  hoc  modo  committit  alteri  junsdictionem 
suam,  non  ex  debitojustitise,  sed  ex  sua  vo- 
luntate  idfacit;  ergo  potest  non  totam,  sed 
partem  jurisdictionis  cornmittere  ex  eadem 
tantum  voluntate;  ergo  potest  dare  jurisdic- 
tionem  adquaedam  peccata,  et  non  ad  alia, 
quod  est  illa  reservare. 

2.  Limitalio. — Reprolatur. —  Dicunt  ve- 
ro  abqui,  etiamsi  hoc  verum  sit  in  prima 
concessione  jurisdictionis,  tamen  postquam 
semel  tota  delegala  est,  non  posse  per  reser- 
vationem  coarctaii  sine  causa.  Tamcn,  lo- 
quendo  de  absoluta  potestate,  non  estneces- 
saria  limitatio  ;  quia  delegatio  non  est  abso- 
luta  donatio,  sed  queedam  concessio,  quse 
semper  pendet  a  voluntate  delegantis;  et  ideo 
sicut  potest  eara  revocare,  ita  et  coarctare. 
Solum  sunt  observanda  duo.  Unum  est,  quod 
licet  ex  parte  delegati  per  se  non  sit  injuria 
in  hac  reservatione  ,  ex  parte  vero  subdito- 
rum,  propter  quos  heec  jurisdictio  delegatur, 
poterit  esse  illicita,  si  absque  rationabili 
causa  et  imprudenter  fiat ;  nam  pastores 
Ecelesieenonhabent  hancpotestatemtanquam 
absoluti  domini,  vel  propter  suum  commo- 
dum,  sed  ut  Chrisli  vicarii  propter  bonum 
ovium ;  et  ideo,  si  per  hanc  reservationem 
nimium  onerosi  sint  subditis,  vel  exponant 
eos  aliquibus  periculis,  graviter  peccabunt 
contra  charitatem,  abutendo  potestate  sua. 
Sicutetiam  male  facerent  non  delegando  ab- 
solute  hancjurisdictionem  aliquibus  cum  eis- 
dem  incommodis  ovium.  Nunquam  tamen 
auderemdiceretalern  reservalionem  esseirri- 
tam,  velnullam,  propter  similem  impruden- 
tiam  reservantis,  quia  nunquam  est  contra 
justitiam,  nec  deest  absoluta  potestas.  Et 
sa?pe  accidit,  ut  usus  polestatis  habeat  effec- 
tum,  etiamsi  minus  prudens  sif,  et  rationabi- 
lis,  ut  in  superioribus  tactum  est,  et  patet  in 
dispensationibus,  et  similibus,  et  maxime  in 
effectibus  negativis,  qualis  est  heec  reserva- 
tio  ;  tantum  cnim  est  non  concessio  jurisdic- 
tionis  quoad  aliquam  partem.  Cavendum  pree- 


DISPUTAT.  XXIX.  SECT.  IV. 


6'2.i 


terea  est  postquam  semel  fuctu  est  delegalio, 
ne  illius  coarctatio,  uut  revocatio  sine  ratio- 
nabili  cansa  facta,  cedat  in  infamiam  ipsius 
delegati  ;  nam  ex  hac  parte  posset  esse  illi- 
cita  :  quod  praesertim  continget,  quando  ad 
certum  tempus  commissio  est  facta,  et  ante 
iUud  elapsum  revocatur;  tamen  hoc  totum 
accidentarium  est. 

3.  Respondetur  quantum  ad  ordinarios  infe- 
riores.  ■■ —  Prima  opinio.  —  Quando  vero  re- 
servatio  fit  respectu  inferioris  pasloris  ha- 
bentis  ordinariam  jurisdictionem  ,  major  est 
difficultas  ,  quia  inferior  habet  intrinsecum, 
et  proprium  jus;  et  ideo  est  varietas  opinio- 
num.  Primu  absolute  dicit  esse  nullam.  Ita 
sentit  Soto  supra,  circa  2  argum.,  et  Ruard., 
art.  3.  Essetque  hsec  sententia  necessaria,  si 
omnes  hi  pastores  haberent  jurisdictionem 
jure  divino,  nam  quoties  aliquo  modo  immu- 
tandum  est  jus  divinum  ,  ut  valida  sit  actio, 
requiritur  causa  ;  propterhoc  enim  dispensa- 
tio,  verbi  gratia,  in  jejunio,  quamvis  illicite 
et  sine  causa  concedatur  a  Papa,  valida  est, 
quia  est  tantum  in  jure  humano ;  dispen- 
satio  autem  iu  voto ,  si  fiat  sine  causa,  non 
solum  illicita,  sed  etiam  nulla  est,  quia  attin- 
git  aliquo  modo  jus  divinum;  sic  ergo  inpree- 
senti,  etc.  Quia  vero  non  admittimus  illud 
fundamentum,  potesthoc  modo  ratio  induci : 
quia  pastores,  saltem  ex  suppositione  officii, 
habent  intrinsecum  et  naturale  jus  ad  suam 
jurisdictionem ;  ergo  saltem  hoc  titulo  non 
possunt  sine  causa  illa  privari,  nec  licite,  nec 
valide.  Confirniatur,  quia  postquam  aliquis 
recepitEpiscopatum,aut  beneficium,non  po- 
test  illo  privari  sine  causa.  Similiter  nullus 
potest  suspendi  ab  officio,  vel  beneficio,  solo 
arbitrio  alterius  sine  causa ,  eritque  talis 
suspensio  nulla,  si  fiat ;  ergo  similiter  in  prse- 
senti. 

4.  Secunda  opinio.  —  Secunda  opinio  ab- 
solute  affirmat  talem  reservationem  essevali- 
dam.  Ita  sentit  Sylvest.,verb.  Confessor,  1,  q. 
3,  et  Henric,  Quodlib.  1 ,  q.  27.  Fundamentum 
est,  quia  superior  semper  confert  jurisdictio- 
nem  dependentem  a  sua  voluntate  ;  et  ideo, 
si  auferat  illam  circa  aliquod  peccatum,  fac- 
tum  tenet,  etiamsi  fortasse  sine  convenienti 
ratione  id  faciat.  Quae  opinio  valde  probabilis 
est. 

5.  Tertia  opinio. —  Tertia  opinio  distingnit 
inter  Summum  Pontiflcem  respectu  omnium 
inferiorum,  et  Episcopos  respectu  parocho- 
rum  ;  et  de  Pontificeapprobat  secundam  sen- 
tentiam  proptcr  fundamentum  ejus,  et  quia  a 

XXII. 


Pontifice  manat  omnis  jurisdictio  ;  in  Episco- 
pis  vero  approbat  primam  sententiam.  Ita 
sentit  Major,  d.  17,  quaest.  5,  et  Angelus,  verb. 
Casns,  et  non  displicet  Soto.  Fundamcntum 
aulem  posterioris  partis  est,  quia  institutio  et 
jurisdictio  parochorum  non  est  ab  Episcopis, 
sed  a  Summo  Pontifice  ;  et  ideonec  parochias 
dividere,  aut  mutare,  neque  aliquid  simile  fa- 
cere  possunt  Episcopi  propria  potestate,  nisi 
a  Pontifice  delegentur,  ut  sumi  etiam  potest 
ex  Conc.  Trid.,  sess.  21,  c.  4,  de  Reformat., 
ibi,  Episvyi,  ut  Apostolicce  Sedis  ddegati, 
etc.  Ac  proinde,  si  absque  legitima  causa  re- 
servent,  nihil  faciunt.  Atque  hsec  distiuctio 
non  caret  probabilitate. 

Assertio. 

6.  Posse  Papam  sinejusta  causa  reservare 
peccaia.  —  Dico  tamen,  rem  hanc  posse  spe- 
culative  tractari,  et  practice.  Et  quidem  de 
Summo  Pontifice  tam  speculative  quam  prac- 
tice  probabilius  censeo  validam  esse  reserva- 
tionem  ab  ipso  factam,  etiamsi  absque  legiti- 
ma  causa  fiat.  Prior  pars  probatur  ex  illo  fun- 
damento,  qnoii  hsec  jurisdictio  confertur  a 
SummoPontifice,  et  ab  illo  pendet;  unde  non 
est  de  illa  judicandum  sicut  de  re,  quee  tran- 
sit  in  dominium  absolutum  alterius,  ita  ut 
non  possit  illa  privari ;  sed  potius,  ut  de  quo  • 
dam  inferiori  jure  dependente  a  superiore,  et 
ordinato  ad  bonum  subditorum,  magis  quam 
ad  ulilitatem  habentis;  et  ideo  ita  datur  a 
supremo  pastore,  ut  tamen  semper  ab  illo 
pendeat,  quia  semper  manet  supremus  pas- 
tor,  et  potest  per  seipsum  curare,  vel  judi- 
care  oves,  si  velit.  Quod  ita  confirmatur  et 
declaratur,  quia  si  a  principio  voluisset  Papa 
instituere  Episcopum  dando  illi  tantam  juris- 
dictionem,  etnon  majorem,  rev^ra  factum  te- 
neret,  quia  in  effectibus  privativis  sufficiens 
ratio  eorum  est,  ut  causa  non  influat,  sive 
licite,  sive  illicite  faciat;  ergo  idem  erit  in 
reservatione,  quee  fit  post  priorem  institutio- 
nem,  est  enim  eadem  ratio.  Prsesertim,  quia 
Pontifex  a  principio  potuit  hac  lege  et  condi- 
tione  jurisdictionem  conferre,  utabipso  sem- 
per  penderet,  nec  se  privaret  jure  suo  et  po- 
testate.  Quod  autem  ita  fecerit,  constat  tum 
exusu,  tum  etiam  quiaexpeditbono  communi 
ad  tollendaschismata.  Et  confirmatur  secun- 
do,  qu'a  in  aliis  actibus  jurisdictionis  semper 
est  efficax  actus  Pontificis  ;  ut  in  foro  conten- 
tioso  Ecclesiastico,  si  Pontifex  ad  se  reservet 
cujusque  causae  judicium,  valida  est  reserva- 
tio,  etiamsi  sine  ulla  alia  ratione  eam  reser- 

40 


626  DISPUTAT. 

vet,  sed  solnm  ex  suprema  potestaie,  ut  con- 
stat  ex  c.  Adnostram,da  Appellationib.  Dein- 
de,  si  Summus  Pontifex  aliquem  eximat  a  ju- 
risdictione  Episcoporum,  factumtenet,  etiam- 
si  sola  sua  voluntate  id  faciat.  Similiter,  si 
Ponlifex  abroget  legem  ab  Episcopo  latam, 
vel  impediat,  et  irritet  ferendim,  vel  aliquid 
prseeipial  contra  preeceptum  Episcopi,  semper 
actus  jurisdictionis  manans  a  Pontifice  est  ef- 
fieax,  dummodo  versetur  circa  materiam  lici- 
tam,  quamvis  fortasse  sine  causa,  vel  impru- 
denter  id  faciat.  Quorum  omnium  ratio  est 
supra  tacta  ;  quia  licet  Pontifex  cum  Episco- 
pis  communicet  jurisclictionem  suam,  semper 
tamen  manet  proprius  et  supremus  pastor  et 
judex,  a  quo  cseteri  inferiores  pendent,  et 
potest  si  velit  per  seipsum  curare  oves  suas, 
vel  judicare  causas  earum.  Ergo  reservatio  a 
Pontifice  facta  nunquam  est  censenda  irrita 
ipso  jure. 

7.  Manifestius  autem  hoc  probatur,  si  prac- 
tice  res  heec  consideretur.  Et  signnm  impri- 
mis  est,  quia  nullus  Catholicus  auctor  hacte- 
nus  ausus  est  dicere  reservationem  aliquam 
in  particulari  factam  a  Summo  Pontince  esse 
nnllam,  licet  interdum  nonnulli  de  multitu- 
dine  reservaiionum  conquesti  fuerint.  Secun- 
do,  quia  in  re  dubia  semper  est  timenda  sen- 
tentia  pastoris,  prsesertim  supremi ;  nunquam 
autem  potest  in  particulari  esse  certum,  re- 
servationem  fieri  sine  legitima  causa,  quia 
hsec  non  semper  est  gravitas  peccati,  sed  alise 
multse  possunt  esse  in  pectore  Pontificis, 
quamvis  asubditisignorentur;  ergo  nunquam 
potest  aliqua  ejus  reservatio  inparliculari  ju- 
dicari  prudenter  nulla.  Tertioita  hoc  declaro, 
quia  Soto,  et  alii  nunc  maxime  censent  posse 
esse  nullam  hanc  reservationem,  quando  ni- 
mia  est  multitudo  reservatorum  casuum;  ha?c 
vero  causa  nunquam  potest  esse  practice  suf- 
ficiens.  Interrogo  enim,  an  statim  tota  collec- 
tio  nulla  sit,  ita  ut  jam  nullus  casus  reserva- 
tus  maneat  valide;  et  hoc  dici  non  potest  pro- 
babiliter,  tum  quia  decem  casus,  verbi  gratia, 
possent  valide  reservari ;  ergo  propter  multi- 
plicaiionem  aliorum  non  fit  statim  invalida 
tota  reservatio ;  tum  etiam  qnia  hsec  reserva- 
tio  omnium  non  fit  simul  tota,  sed  paulatim  ; 
priores  ergo  reservationes  validse  sunt;  non 
ergo  fiunt  invalidse  solum  quia  superaddan- 
tur  alise.  Yel  dicitur  reservatio  nulla  quoad 
aliquos  casus  determinatos,  et  lioc  etiam  dici 
practice  non  potest,  vel  quia  non  est  major 
ratio  de  his,  quam  de  illis;  vel  certe  quia  non 
potest  homo  designare,  quantus  sit  ille  nume- 


XXX.  SECT.  I. 
rns  casuum  reservalorum,  quo  impleto,  re- 
servationes ,    quae  postea    adduntur ,   nullse 
sunt. 

8.  An  Episcopi  possint  reservare  sine  justa 
causa.  —  De  Episcopis  vero  respectu  paro- 
chorum  res  est  magis  dubia,  quia  hoc  psndct 
ex  modo  institutionis,  et  dependentiee,  quam 
ex  vi  illius,  et  ex  voluntate  Pontificis  parochi 
jurisdictio  habetab  Episcopo.  Rationes  autem 
factee,  si  cum  proportione  applicentur,  viden- 
lur  suadere,  etiam  hic  servari  proportionalem 
subordinationem  et  dependentiam;  nam  sem- 
per  Episcopus  manet  ita  superior,  ut  possit 
causam  aliquam  sibireservare;  et  quamvis  in 
conscientia  teneatur  idprudenter  et  ex  causa 
facere,  tamen  si  semel  faciat,  videtur  magis 
expediens  ad  tolieudas  occasiones  schisma- 
tis,  etad  cavenda  pericula  animarum,ad  qua- 
rum  utilitatem  omnis  heec  potestas  ordinatur, 
expedit,  inquam,  utreservatio  semel  facta,  ra- 
ta  et  valida  habeatur.  Quee  omnia  licet  specu- 
lative  non  convincant,  etideo  distinctio  tertiee 
opinionis  probabilitate  non  careat,  moraliter 
tamen  satis  persuadent  secundam  sententiam 
et  probabiliorem  et  securiorem  esse.  Preeser- 
tim  vero  non  invenio,  quomodo  clistinctioilla 
possit  ad  praxim  appiicari,  propter  discursum 
superius  factum ;  et  ideo,  in  parliculari  lo- 
quendo,  nunquam  censeo  reservationem  esse 
contemnendam  tanquam  nullam,  sed  quando 
reservatio,  aut  nimia,  aut  irrationabilis  appa- 
ruerit,  recurrendum  esse  ad  superiorem,  ut 
illi  rei  provideat.  Neque  est  necessarium  aut 
utile  majorem  facultatem  inferioribus  conce- 
dere. 

DISPUTATIO  XXX. 
de  ministro  Qur  potest  absolvere  poenitentem 

TERSE  ET  DIRECTE  A  CASIBUS  RESERVATIS. 

Duobus  modis  potest  absolvi  hujusmodi 
pcenitens  :  primo,  directe  et  per  se  ab  ipsis 
casibus  reservatis,  adquod  necesse  est  ut  ab- 
soivens  habeat  jurisdictionem  circa  itla,  quia 
sine  jurisdictione  nemo  potest  ferre  senten- 
tiam  in  aliqua  causa.  Secuudo,  potest  con- 
tingere  ut  absolvatur  pcenitens  habens  casus 
reservatos,  non  tamen  per  se  ab  iliis,  sed  ab 
aliis  peccatis  non  reservatis,  cum  quibus  in- 
directe  et  per  accidens  tolluntur  reservata. 
Utercrue  ipitur  modus  absolutionis  et  minis- 
terii  a  nobis  explicandus  est.  In  hac  vero  dis- 
putatione  solum  explicabimus,  apud  quos  sit 
heec  jurisdictio  ad  absolvendum  directe  a  ca- 
sibus  reservatis,  et  quibus  modis  haberi  pos- 


DISPUTAT.  XXX.  SECT.  I.  627 

sit.  In  sequenti  autem  explicabiraus  usum  est  ratio  et  potestas  delegandi  illam.  Quare 
ejus,  et  consequenter  de  indirecta  absolutio-  manifestum  est,  eum,  qui  reservavit  pecca- 
nc  dicemus.  tum,  posse  delegare  jurisdictionem  absolven- 

diabillo.  Tamen  de  superiore,  verbi  gratia, 
SECTIO  I.  Stirnmo  Ponfifiee,  dixerunt  aliqui  non  posse 

jurisdiclionem  hanc  delegare  circa  peccata 
reservata  ab  inferioribus  Episcopis  siue  con- 
sensuillorura,  quia  divino  jure  habent  potes- 
tatem  reservandi  sibi  peccata,  qua  privaren- 
turperiilam  delegationem.  Ita  refert  Navar., 


Quis  possil  directe  et  per  se  absolvere  a  'peccaiis 
reservatis. 

I.  Dnm  regulce  proponuntnr.  — Prima.  — 
Suppono  jurisdictionem  hanc  posse   duobus 


modis  haberi,  scilicet,  vel  Ut  ordinariam,  vel  c.  27,  n.  263.  Sed  est  error  manifestus,    pri  - 

tantum  ut   deiegatara,  rursusque  delegatio-  mo  contraEcclesias  consuetudinem,  secundo 

nem   hanc  fieri  posse  vel  per   concessionem  contra  Summi  Pontificis  potestatem,  et  con- 

directe  factam  sacerdoti,   vel  per  licentiam  traralionem;  nam  quidquid  potest  Pontifex 

datam  pcenitenti ad  eligendum  confessorem ;  per  se  ipsum  absolvere  sine   consensu  iufe- 

nam  quoad  haec  omnia  eadem  est  ratio  de  ju-  rioris,  potest  etiam  per  alitim,  cui  committat 

risdictione  circa  peccata   reservata   et  circa  vices  suas,  absque  ejusdem  consensu.  Unde 

alia.Duffi  igitur  regulse  generales  sunt  cons-  Episcopus,  licet  possit  reservare  sibi  respec- 

tituendaj.  Prima  est  :  qui  peccata  reservavit,  tu  eorum,  quibus  ipse  jurisdictionem  dat,  vel 

et  qui  in  hoc  foro  est  illi  jurisdictione    supe-  ab  ipso  pendent,  non  tamen  respectu  superio- 

rior,  habet  potestatem  ordinariam  ad  absol-  ris,  vel  ejus  quiab  eodem  superiore  jurisdic- 


vendum  ab  his  peccatis,  Hrec  est  commuuis 
et  certa, nam,  qui  reservando  abstulit  juris- 
dictionem,  eam  sibi  retinuit ;  ergo  per  illam 
poterit  absolvere  :  is  autem  qui  est   superior 


tionem  recipit.  Ad  cognoscendum  vero  quan- 
do  potestas  hsjc  delegatur,  verba  concessio- 
nis  diligenter  advertenda  sunt  ;  nam  per  iila 
indicatur  voluntas  deleganiis,  a  qua  efficacia 


illo,  habet  jurisdictionem  universalem   res-    hujus  concessionis  pendet. 


pectu  iilius,  quee  se  extendit  acl  omnia,  ad 
quse  jurisdictio  inferioris;  ergo  iile  etiam  po- 
testabsolvere.  Confirmatur,  nam  ante  reser- 
vationem  uterque  dictorura  Pradatorum  po- 
terat  absolvere  ab  illis  peccatis;  sed  per  reser- 
vationem  inferior  non  potuit  auferre  jurisdic- 


3.  Qitibus  verbis  supsrior  dei  Jianc  jurisdic- 
tionem. —  Solentautemeireahocdubitareauc- 
tores,  quibus  verbis  intelligatur  superior  con- 
cedere  hanc  jurisdictionem,  id  est,  an  opor- 
teat  semper  in  speciali  declarare  concedere 
polestatem  super  reservata,  vel  sufficiant  ali- 


tionem  a  superiore  ;  ergo.  Dixi  antem,  in  hoc  qua  generalia  verba.  Quod  iractat  late  Na- 

foro,  quia  non  satis  est.ut  sit  superior  digni-  varr.,  c.  27,  n.  261,  et  D.  Antonin.,  3  p.,  tit. 

tate  in  ordine  hierarchico,  ut  sunt,  verbi  gra-  17,  c.  13.   Sed  in  hoc    vix  potest   generaiis 

tia,  Episcopus  et  Archiepiscopus;  non  enim  reguia   assignari  ,   sed   prudentia  ut.endnm 

potest  Archiepiscopus    subditum    Episcopi,  est;  et  si  concessio  fit  ore  ad  os,  curandum 

etiam  suffraganei,  absolvere  a  peccatis  reser-  est  ut  superior  satis  explicet  mentem  suam  ; 


vatis  suo  Episcopo,  quia  non  habet  immedia- 
tam  jurisdictionem  in  dicecesibus  suffraga- 
neorum  in  hoc  foro,  nisi  fortasse  quando  ac- 
tu  visitat  illas,  ut  supra  tetigi,  et  latius  in  ma- 
teria  de  exCommunicatioue.  Gomparanlur 
ergoillo  modo  Episcopus,  et  Summus  Ponii- 


si  autem  concedatur  ex  privilegio,  seu  quo- 
modocunque  in  scripto,  consideranda  sunt 
verba  et  juridice  interpretanda.  Itaque  si 
solum  faciat  facultatera  audiendi  confessio- 
nes  subditorura  et  absolvendi  illos,  non  con- 
cedit  casus  reservatos,  ut  deciaratum  est  in 


fex,  etin  religionibus  Provincialis  et  Genera-  c.  Si  Fpiscopus,  de  Pcenit.  et  remiss.,  in  6, 

lis,  et  sic  de  aiiis.  quia  in  generali  verbo  non  inteiliguntur  spe- 

2.  Secunda  regula.  —  Error   quorumdam  cialia  concessa.  Et    ex  eodem  priucipio   di- 

rejicitur.  ■—  Secunda  reguia  est,  luec  pecca-  cunt  dicti  auctores,  licet  Episcopus   dicat  se 

ta  etiam  posse  directe  et  per  se  remitti   per  concedere  suam  auctoritatem  et  potestatem, 

potestatem  delegatam,    quse  concedi   potest  non    censeri    concedere    casus  reservatos  ; 

ab  utroque  Praslato,  quem    diximus  habere.  secus  vero  esset  si  prius    concedal  aliquem 

potestatem  ordinariam.  Haec  etiam  esfc  indii-  casum    reservatum  ,    et    postea    generaliter 

bilata  et  commuuis;  nam  qua  ratione  suiii-  addat,  et  omnem  meam  potestatem  ;  quia  spe- 

cit  delegata  jurisdictio  in  hoc  foro  circa  alia  cificatio  antecedens  explicat  generale  verbum 

peccata,  sufficit  etiam  cifca  hsec,    et  eadem  subsequens.  Et  idem  est,  si  post  tale  verbum 


6-28  DiSPUTAT 

generalc  excipiat  unum,  vel  alium  casum  : 
nara  illa  exceptio  firmat  generalem  regulam  , 
seu  explicat  generalem  illam  concessionem 
extendi  ad  alios  casus.  Denique,  inquit  Na- 
varrus,  si  Episcopus  coricedat  facultatem  ab- 
solvendi  a  censuris  reservatis,  non  omnino 
concedere  potestatem  absolvendi  ab  omni- 
bus  peccatis  reservatis,  quia  heec  duo  distinc- 
ta  suntj  et  respectu  Episcoporum  non  semper 
sunt  conjuncta.  Qnod  quidem  verum  est  ex 
vi  verborum  ;  semper  tamen  ex  cireumstan- 
tiis  et  ex  antecedentibus  et  consequentibus 
judicanda  et  intelligenda  est  intentio  conce- 
dentis.  Nam,  licet  in  foro  contentioso  preecise 
standum  sit  ipsis  verbis,  tamen  in  foro,  ubi 
de  verilate  rei  agitur,  quomodocunque  satis 
constetde  intentione  concedentis  ,  sufficit,  ut 
etiam  dicti  auctores  adnotarunt. 

4.  An  iter  faciens  possit  absolvi  a  reservatis 
in  alio  Episcopatu.  —  Aliquorum  opinio. — 
Contraria  prolatur. — Atque  hsec,  quae  dixi- 
mus  de  concessione  jurisdictionis  directe  fac- 
ta  confessori,  cum  eadem  proportione  locum 
babent  in  facultate  concessa  poenilenti  ad 
eligendum  confessorem ;  quia,  si  generatim 
solum  detur,  et  non  sufficienter  ac  speciah- 
ter  explicetur  dari  cum  extensione  ad  reser- 
vata,  illa  non  coraprehendit,  irao  de  bac  fa- 
cultate  expresse  loquitur  dictura  c.  Si  Epi- 
scopus.  Hinc  vero  orta  est  controversia  in- 
ter  auctores  de  illo  speciali  casu,  in  quo 
subditus  unius  Episcopi  ,  iter  agens  per 
aliam  dicecesim  ,  confileri  polest,  ex  tacita 
facultate  consuetudine  inlroducta,  confes- 
soribus  illius  Episcopatus,  an  possit  ab  eis 
absolvi  a  casibus  reservatis  suo  Episcopo, 
nam  de  casibus  reservatis  Pontifici  nulla  est 
qucestio  ;  nam  quoad  heec  perinde  est  sive 
aliquis  in  alieno,  sive  in  suo  Episcopatu  con- 
fiteatur.  Aliqui  ergo  absolute  negant  posse 
absolvi  ibi  ab  bujusmodi  casibus.  Quod  tenet 
Soto,  d.  18,  q.  2,  art.  4,  etindicat  Navarrus 
in  c.  JPlacuit,  de  Pcenit.,  d.  6,  n.  63.  Funda- 
mentum  est  quia  in  generali  facultate  non 
comprehenduntur  casus  reservati,  juxta  dic- 
tura  c.  2  de  Pcenitent.  et  remission.,  in  6; 
illa  vero  facultas  tantum  generalis  est.  Nibi- 
lominus  contraria  sententia  mibi  raagis  pro- 
batnr,  quam  tenet  Cajet.  in  Summ.,  verb. 
Absolutio,  2;  Palud.,  d.  17,  q.  3 ;  D.  Anton., 
3  part..  tit.  17,  c.  4.  Fundamenlum  est  quia 
ille,  qui  sic  versatur  in  alieno  Episcopatu, 
non  ideo  ibi  confiteri  et  absolvi  potest,  quia 
utitur  ficultate  eligcndi  confessorem,  sed 
quia  boc  ipso ,  quod  vcrsatur  in  alieno  Episco- 


XXX.  SECT.  I. 

patu,  potest  ibi  absolvi  more  incolarum  illius 
dicecesis,  el  ita  se  gerere  ac  si  esset  subditus 
Episcopi  illius  loci ;  boc  enim  sensu  intelligi 
debet  consuetudo  supra  declarata  et  ab  Eu- 
genioIV  approbata.  Qnia  confessores  alterius 
dicecesis  non  tenentur  scire  quinam  casus 
reservati  sint  alteri  Episcopo ;  ergo  debent 
lnmc  audire,  et  judicare  juxta  rilum  sui 
Episcopatus  ;  ergo  et  facultas  ab  alio  data, 
seu  consuetudo,  quse  in  hac  parle  praevaluit, 
in  hunc  moduminterpretanda  est. 

o.  Unde  fit,  hujusmodi  pcenitentem  posse 
imprimis  absolvi  ab  Episcopo  illius  loci,  de- 
inde  ctiam  ab  illis  confessoribus,  qui  ab  illo 
habent  lacultatem  absolvendi  a  reservatis. 
Quod  etiam  confiteturNavarrus  in  Summa,  c. 
17,  n.  261,  admittens  fundamentum  hujus 
sententiae.  Unde  ab  his  indifferenter  absolvi 
poterit  a  casibus  tam  reservatis  in  suo  Epis- 
copatu,  quam  a  reservatis  in  eo  in  quo  versa- 
tur  ;  ab  illis  quidem,  quia  ex  vi  illius  reser- 
vationis  talia  peccata  ibi  non  sunt  reservata  ; 
ille  autem  judicandus  est  secundum  ritum 
dicecesis  in  qua  confitetur  ;  ab  his  vero,  quia 
supponimus  confessorem  esse,  vel  ipsum 
Episcopum  talis  dicecesis,  vel  alium  sacerdo- 
tem  ab  illo  habenlem  facultatem  absolvendi 
a  casibus  ipsi  reservalis. 

6.  At  vero,  loquendo  de  communibus  con- 
fessoribus  non  habentibus  facultatem  circa 
reservata,  ut  consequcnter  loquamur,  distin- 
guere  opus  est.  Aut  enim  peccatum  estreser- 
vatum  in  utroque  Epjjgcopatu,  et  tunc  omnes 
fatentur  non  posse  remitti  a  tali  confessore, 
quia  a  neutro  Episcopo  habet  delegatam  ju- 
risdictionem,  ut  constat.  Vel  peccatum  est  re- 
servatum  in  propria  dicecesi  pcenitentis  ,  non 
vero  in  ea  in  qua  versatur,  et  tunc  eliam  cen- 
semus  posse  ibi  absolvi  ab  his  ordinariis  con- 
fessoribus,  contra  Sotum,  et  alios  ;  quia  talis 
pcenitens  judicandus  est  ut  incola  illius  dice- 
cesis,  et  juxta  forum  ejus.  Vel  denique  pec- 
catum  est  reservatum  in  illo  Episcopatu  in 
quo  pcenitens  confitetur,  non  autem  in  suo, 
et  tunc  aliqui  putant  reservationem  non 
comprehendere  culpam  hujus  pcenitentis , 
quianon  est  subditus  talis  Episcopi.  Contra- 
rium  vero  consequenter  dicendum  est,  ut 
bene  Cajet.  et  alii  docent;  quia,  licet  ille  alias 
non  sit  subditus,  tamen  tunc  judicatur  ut  sub- 
ditus  et  ut  incola  illius  loci  ;  ergo  juxta  mo- 
dum  et  jurisdictionem  ibi  concessam.  Item 
quia,  ut  justa  sit  concessio,  debet  esse  utrin- 
que  sequalis  ;  et  qui  liberatur  uno  onere,  de- 
bet  sentire  alind,  quod  ex  illo  sequitur  ;   sed 


MSPUTAT.  XXX.  SECT.  II. 


629 


talis  personapotest  absolvi  a  quocunque  eon- 
fessore  de  peccatis  reservatis  a  suo  EpiscopOj 
si  ibi  reservata  non  sint ;  ergo  e  converso.a 
pcccatis  ibi  reservatis  non  poterit  ab  eisdem 
absolvi,  etiamsi  reservata  non  sint  a  suo  Epis- 
copo.  Oportet  ergo,  ut  ab  Episcopo  loci,  vel 
abbabenteillius  facultatem  absolvatur. 

SECTIO  II. 

Qtiinam  habeanl  jurisdictionem  ad  absolvendum  a 
reservatis  per  generalem  delegationem. 

1.  Ex  consuetudine  nonacquiri  jurisdictio- 
nem  absolvendi  a  reservatis. — Tribus  modis  in- 
telligi  potest  delegari  haec  jurisdictio,  scilicet, 
ex  concessione  bominis,  ex  consuetudine,  et 
a  jure.  Duo  priores  modi  ad  factum  solum 
spectant,  et  ideo  vix  possunt  sub  scientiam 
cadere  ;  sed  in  primo  observanda  sunt  quse 
diximus  circa  verborum  formam  et  propriam 
significationem,  quibus  hsec  delegatio  fieri 
solet.  Defacilitate  autern,  vel  modo  servando 
in  concessione  hujus  facultatis  seu  delegatio- 
nis,  dicam  inferius.  Ex  consuetudine  vero 
nunquam  credimus  introductum  esse,  nt  ac- 
quiratur  jurisdictio  ad  absolvendum  a  reser- 
vatis,  seu  facultas  eligendi  confessorem,  qui 
ab  illis  possit  absolvere,  tum  quia  talis  con- 
suetudo  directe  esset  contraria  reservationi 
eamque  enervaret;  tum  etiam,  quia  supra 
ostensum  est,  contra  voluntatem  superioris 
non  posse  acquiri  jurisdictionemin  boc  foro, 
aut  facultatem  eligendi  confessorem  ;  ubi  au- 
tem  facta  est  reservatio,  satis  est  declarata 
voluntas  superioris  ut  nemo  a  tali  peccato 
absolvat  sine  sua  facultate  ;  ergo  non  potest 
contra  banc  voluntatem  consuetudine  prse- 
scribi.  Potest  quidem  fortasse  rieri  ut  pecca- 
Xnm,  quod  antea  reservatum  erat,  per  oppo- 
sitam  consuetudinern  fiat  non  reservatnm, 
de  quo  infra  dicam  ;  quod  autem,  stanle  re- 
servatione,  consuetudine  aequiratur  facultas 
obtinendi  absolutionem  ab  illo  sine  licentia 
superioris,  non  intelligitur  qua  ratione  fieri 
possit ;  atque  ita  nulla  talis  consuetudo  bac- 
tenus  introducta  est,  aut  ab  auctoribus  refer- 
tur.  Duae  namque  afferri  solent  :  una  est  de 
peregrinis,  seuiter  agentibus,  quiexconsue- 
tudine  absolvi  possunt.  Sed  de  hoc  jam  di- 
ximus  illam  non  esse  facultatem  absolvendi 
a  reservatis  ,  sed  esse  veluti  mutationem 
quamdam  domicilii  ad  tempus,  pro  quo  talis 
persona  quoad  reservationem  sequitur  forum 
illius  dicecesis,  in  qua  versatur.  Alia  consue- 
tudo  est  de  casu  necessitatis  ;  sed,  ut  infra 


dicam,  potius  taliscasus  exceptus  est  in  ipsa- 
met  reservatione  ;  per  solam  ergo  consuetu- 
dincm  nunquam  delegatur  heec  jurisdictio. 

2.Dubium  circa  Tridentinum . — TIoc  loco  quod 
crimen  dicatur  occultum. — Dubium  solvitur. 
— Circa  delegationem  a  jure  duo  puncta  trac- 
tanda  occurrunt.  Primum  est  circa  facultatem 
concessam  Episcopis  in  Conc.  Trid.,  sess.  24, 
c.  6,  ad  absolvendum  a  casibus  reservatis 
Sedi  Apostolicae,  si  occulti  sint.  Ula  enim  fa- 
cultas  jam  nunc  a  jure  data  est  per  heec  ver- 
ba  :  Liceat  Episcopis,  etc,  in  quibuscunque 
cas'bus occultis,  etiam  Sedi  Apostoliccp,  reser- 
vatis,  delinquentes  quoscunque  sibi  subditos, 
in  dicecesi  sua  per  seipsos ,  aut  vicarium  ad 
id  specialiter  deputandum,  in  foro  conscientice 
gralis  absohere,  imposita  pcenitentia  salutari. 
Idem  et  in  hceresis  crimine  in  eodem  foro  con- 
scientice  eis  tantum,  non  eorum  vicariis  sit 
permissum.  Circa  quod  jus  primo  declaran- 
dum  occurrit,  quod  crimen  hoc  loco  dicatur 
occultum.  Ad  quod  breviler  dico,  hic  sumi 
prout  in  jure  solet  distingui  a  publico;  est 
autem  publicum,  quod  in  oppido,  vel  in  vici- 
nio,  vel  in  collegio,  aut  communitate  aliqua 
omnibus  notum  est,  ut  publice  diffamatum. 
Unde  licet  sit  notum  aliquibus.  potest  dici 
occultum,  quandiu  peccator  non  laborat  pu- 
blica  infamia,  ut  bene  docet  et  late  probat 
Navarr.,  c.  27,  n.  2o4  et  255.  Quaeri  vero  po- 
test,  an  si  peccatum  sit  alicubi  publicum,  ibi 
vero,  ubi  absolutio  petitur,  sit  occultum,  an 
per  hanc  facultatem  absolvi  possit.  Et  ego 
existimo  non  posse,  nam  quod  alicubi  publi- 
cum  estj  simpliciter  est  publicum,  et  non  oc- 
cultum  ;  et  preesertim  moraliter  et  regulari- 
ter  loquendo^  quod  in  aliquo  loco  est  publi- 
cum,  ad  alia  loca  facile  defertur. 

3.  Dubitatio. — Deciditur. — Secundo,  est  no- 
tanda  illa  particula,  subditos  suos.  Circa  quam 
dubitaripotest,  an  peregrini,  qui  sunt  in  alie- 
na  dicecesi,  scholastici,  etmercatores,  vel  va- 
gabundipossint  per  hanc  facultatem  absolvi 
ab  Episcopis  illius  dicecesis,  et  idem  queeri 
potest  de  religiosis  exemptis.  Et  ratio  dubii 
est,  quia  isti  non  videntur  subditi  Episcopo, 
vel  quia  exempti  sunt,  vel  quia  alterius  Epi- 
scopatus.  Respondelur ,  quoad  vagabundos 
non  est  dubium  quin  absolvi  possint,  quia 
non  habent  alium  Episcopum  proprium,  et  ita 
sunt  subditi.  De  iis  vero  qui  per  aliquam  par- 
tem  anni  habitant  in  aliquo  Episcopatu,  et 
ideo  sacramenta  recipiunt  in  illo  Episcopatu, 
existimo  etiam  posse  absolvi,  quia  quodam- 
modo  etiam  habent  domicilium  in  eo  Epi?co- 


630  DISPUTAT. 

patu,  etita.sunt  subdili.  Deillis  vero,  qui  so- 
lum  agunt  iter,  et  facile  redibunt  ad  suara 
dioecesim,  res  est  magis  dubia.  Niliilominus 
non  audeo  illisnegare  hanc  facultatem,  quia, 
ut  dixi,  pro  tunc  sunt  subditi  in  hoc  foro,  et 
ex  consuetudine  seu  interpretativa  voluntate 
suorum  PreeJatorum  se  babentut  incolse  illius 
dicecesis.  De  religiosis  autem  exemptis  qui- 
dam  negant,  propter  rationem  factam ;  sed 
ego  video  praxim  esse  in  contrarium,  pree- 
sertim  in  casu  heeresis  occultee.  Unde,  quam- 
vis  istee  personee  sint  exeraptee,  tamen  si  ex 
licentia  suorum  Preelaiorum,  a  quibus  in  ali- 
quo  casu  absolvi  non  possunt,  accedaut  ad 
Episcopum  illius  dicecesis,  absolvi  ab  ilio  po- 
terunt,  tum  quia  jam  efflciuntur  subditi  in 
illo  foro ;  tum  etiam  quia  licet  religiosi  sint 
exempti,  tamen  dum  babitant  in  aliqua  dioe- 
cesi,  aiiquo  modo,  et  quoad  aliqua  sunt  sub- 
diti ;  et  preesertim  quoad  favorabilia  nomine 
subditorum  illius  dlcscesis  comprehendi  pote- 
runt.  Et  propterea  forte  illa  aliaparticula,  il- 
lius  dicecesis ,  addita  est;  non  enim  censec 
esse  necessarium  ut  absolutio  localiter,  ut 
ita  dieam,  intra  suam  dicecesim  conferatur, 
quia,  ut  seepe  dixi,  in  administratione  bu- 
jus  sacramenti  attendencla  est  jurisdictio 
super  personam,  magis  quam  circa  locum 
ipsum.  Posita  ergo  videtur  illa  particula  ad 
comprehendendos  omnes  inferiores  in  clioa- 
cesi  habitantes,  seu  residentes,  quatenus  in 
hoc  foro  subduntur  Episcopo. 

4.  Tertio,  explicandum  est  nomen  Episco- 
pus,  sub  quo  certum  est  eomprehendi  Episco- 
pum  electum  et  confirmatum,  licet  conse- 
cratus  non  sit ;  quia  ea  quee  sunt  jurisdictio- 
nisplene  habet,  juxta  c.  Transmissam,  cum 
ibi  notatis,  de  Electione.  Deinde  probabilius 
est  comprehendi  Gapilulum  Sede  vacante, 
quoad  ea,  quee  fieri  possunt  per  vicarium  ad 
hoc  specialiter  deputaturn  :  quia  Gapitulum 
succedit  in  jurisdictione  Episcopi,  juxta  com- 
mune  jus,  c.  His  quce,  et  c.  Cum  olim,de  Ma- 
jor.  et  obedient.,quod  in  particuiari  de  po- 
testate  absolvendi  declarat  Gloss.  in  c.  2  Ne 
sedc  vacante  aliquid  innovet.,  in  cap.  unic. 
de  Majorit.  et  obed.,  in  6.  Item  Gioss.  extra 
ibi  in  c.  Ad  abolendam,  de  Heereiieis,  et  Doc- 
tores  eisdem  locis.  Dices  hoc  esse  verum  de 
jurisdictione  ordinaria,  non  vero  de  illa  quee 
per  specialem  concessionem  data  est.  Re- 
spondetur,  quando  heec  jure  communi  jam 
spectat  ad  munus  Episcopi,  etiam  in  illa  suc- 
cedit  Capitulum,  etiamsi  jus  illud  speciate 
sit,  ut  ex  aliis  notat  Abb.,  dict.  cap.  Cum  vlim, 


XXX.  SECT.  II. 

et  cap.  At  si  clerici,  §  de  Adulteriis,  de  Ju- 
diciis,  et  cap.  Verum,  de  Foro  comp. 

5.  An  Ablatcs  exempii  nqmine  Bpiscopi 
comprehendantur .  —  De  inferioribUs  autem 
Prseiatis  habentibus  jurisdictionem  episcopa- 
lem,  ut  sunt  Abbates  exempti,  et  similes, 
dubitatum  est.  Nam  vidcntur  etiam  compre- 
hendi,  tum  propter  eamdem  rationem  ex  ju- 
risdictione  sumptam,  tum  quia  jam  hi  casus 
non  censentur  reservati  Papee  ;  et  ideo  sub 
generali  jurisdictione  Episcoporum  compre- 
heuduntur,  Maxime  quia  boc  decretum  non 
ccnseturjus  novum  exorbitans  ab  antiquo, 
sed  potius  reducens  jus  ad  suam  antiqui- 
tatem  ,  el  quasi  naturalem  statum,  quem 
habebat  seclusa  reservatione.  Accedit  tan- 
dem,  quod  essent  pejoris  conditionis  fideles 
subditi  his  inferioribus  Preelatis,  qui  nulii  sub- 
duntur  Episcopo,  et  habentproprium  territo- 
rium,  quod  non  est  veluti  pars  dicecesis  ali- 
cujus  Episcopi,  sed  quasi  dicecesis  distincta; 
illi  enim  ab  Episcopis  vicinis  absolvi  non 
poterunt,  quia  non  sunt  subditi  illorum,  nec 
de  sua  dicecesi,  et  decretum  expresse  dicit, 
sibi  subditos,  et  indicecesi  sua;  nec  etiampote- 
runt  absolvi  a  proprio  Pradato,  seu  Abbate, 
si  in  hoc  decreto  non  comprehenditur  :  non 
ergo  esset  iliis  sufficienter  provisum,  essent- 
que  pejoris  conditionis,  quod  verisimile  r>.on 
est.  Hee  rationes  videntur  faccre  partem  hanc 
multum  probabilem. 

6.  Rcsolutio. — Nihilominus  invenio  quam- 
dam  declarationem  Gardinaiium  in  contra- 
rium,  quee  circa  particulamillam,  Liceat  Bpi- 
scopis,  sic  habet  :  In  hoc  decreto  non  compre- 
Jienduntur  inferiores  Jiabentes  jurisdictionem 
ordinariam,  et  quasi  episcopdlem,  sedtantum 
Bpiscopi  prlvatite  quoad  omnes  alios.  Ratio 
esse  potest  quia  beec  facultas  censetur  data 
Episcopis  jure  specieili,  et  inluitu  taiis  per- 
sonee  pollentis  tanta  auctoritate  et  dignitate, 
et  ideo  non  est  extendenda  ad  alios  non  Epi- 
scopos,  etiamsi  alias  habeant  communem 
jurisdictionem  Episcoporum.  Ilem  quamvis 
hoc  decretum  videatur  continere  favorem, 
tamen  ex  ea  parte,  qua  in  rebus  adeo  gra- 
vibus  mitigat  rigorem  ad  disciplinam  eccle- 
siasticain  suo  modo  necessarium,  potest  no- 
cere,  si  nimium  extendatur,  et  ideo  proprie- 
tati  verbi  stricte  sumpti  stanclum  censetur. 
Nec  sequitur  detrimentum  aliquorum  ficle- 
lium,  quia  semper  teiritorium  exemptum 
contentum  est  sub  dicecesi  alicujus  Episcopi, 
respcctu  cujus  censebuniur  subditi  omnes 
habitantes,  quoad  hos  casus,  etiamsi  quoad 


DISPUTAT.  XXX.  SEOT.  H.  C3i 

ordinariam  jurisdictionem   habeant-aliquem  igitur  ex  vi  Concilii  non  possunt ;  ex  vi  au- 

ordinarium  Praelatum.  Ubi  etiam  considerari  tem  illius  concessionis,  si  de  illa  satis  con- 

polest,  quod  si  hcec  lex  censetur   exorbitans  stat,  poterunl   tam  Praedicatores,  quam   alii 

ab  antiquo  jure,   restringenda   osl ;   si  vero  qui  cum  eis  in  privilegiis  communicant.  Se- 

reducit  casus  hos  ad   statum  juris   antiqui,  cluso  autern  tali  privilegio>  absolvi  possent* 

cadem  ratione  censebitur  reducere  illos  ad  religiosi  ab  his  casibus  occultis  abEpiscopis, 

eum  statum,  in  quo  jure  ordinario  esse  dcbe-  iri  quorum  dicecesibus  habitant,  nam  quoad 

rent  proprii   Episcepi,   seclusa  omni   existi-  hsec  favorabilia  illis  subjecti  censendi  sunt. 
matione,  quae  nonpertinet  ad  ordinarium  jus,         8.  An  Archiepiscopvs  habeat  hanc  facutta- 


sed  ad  exceptionem  potius  ab  illo.  In  re  ergo 
dubia  securum  est  adhaerere  prsedictae  re- 
sponsioni. 

7.  An  Prcelati  religionum  sub  nomine  Epi- 
scopi  veniant. — Hinc  vero  nascitur  dubium, 
nam  sequitur  idem  esse  dicendum  de  Preela- 


tem  in  dicecesi  sufraganei.  —  Item  dubiiari 
potest  an  Archiepiscopus  habeat  hanc  facul- 
tatem  in  dicecesi  suffraganei  saltem  dum  vi 
sitat,  nam  quando  non  visitat,  certum  est  non 
habere,  quia  tuncnon  habet  jurisdictionem  : 
atvero  dum  visitat,habetjurisdictionem,etvi- 


tis  religionum  respectn  suorum  subditorum,  detur  habere  illam  episcopalem,  imo  et  quo- 

quia  non  sunt  Episcopi,  licet  in  eos  habeant  dammodo  superiorem  Episcopo  ;  undeverisi- 

jurisdictionem   quasi    episcbpalem.     Conse-  milius  est  posse  tunc  absoivere  a  casibus  re- 

quens   est  contra    quamdam   declarationem  servatis  tali  Episcopo  ;  ergo  et  eadem  ratione 

Pii  V  in  brevi  quodam  dato  ad  petitionem  videtur  ei  concessa  haec  facultas,pro  illo  tem- 

cujusdam  Provincialis,  in  haec  verba,  prout  pore,  atque  adeo  iilara  dicecesim  censeri  lan- 

refertur  :  Exponi   noMs  nuper   fecit  dilectus  quam  suam  pro  tempore  visitationis.  Et  haec 

filius  Prior  Provincialis  provincics  Hispance  sententia  videtur  mihi  valde  probabilis. 
ordinis  fralrum  Prcedicatorum,   etc.  Et  in-        9.  Discrimen  inter  hceresim  et  alia  peccata 

super,   quia   sacrum  cecumenicum  Concilium  occulta.  —  Ultimo   notanda    est   differentia 

gencrale  Trideniinum  concessii  Episcopis  ut  quam  Concilium  facit  inter  peccatum  haeresis 

absolvere possint  inforo  animce  seu conscientiw  et  reliqua;  quia  ab  haeresi  occulta  solum  po- 

ab  omnibus  peccatis,   et  dispensarein  irregu-  tesi  absolvere  Episcopus  per  seipsum,  saltem 

laritatibus,  prout  sess.  24,  c.  Q,  habeiur ,  ne  quoad  censuram,  nec  potest  alteri  delegare 

Prior  Provincialis,  et  superiores  Prcelati  dicti  hanc  facultatem  ;  at  vero  a  caeteris   peccatis 


ordinis  tam  in  dicta  provincia,  quam  extra 
eam  ubilibet  in  hac  parte  deterioris  condiiionis, 
quam  clerici ,  aut  seculares  existant,  eisdem 
Priori  conventuali,  et  superioribus  Prcelatis, 


potest  absolvere  per  se  ipsum,  vel  per  vica- 
rium  ad  hoc  specialiter  deputatum.  Quod  in- 
telligo,  vel  oblata  occasione,  seu  proposito 
aliquo  casu   particulari,  committendo   alicui 


ut  ipsi  per  seipsos   idem    omnino  possint  in  vicessuascirca  talemcasum,  vel  certe  "gene- 

fratres  et  moniales  dicti  ordiuis  sibi  subditos,  raliter  committendo  alicui  vices   suas  quoad 

quoad  absoivendi  et   dispensandi  hujusmodi,  hccspeciale  rnunus  absolvencli  ab  his  casibus; 

quam  atias  quasctmque  facultates,  eisdem  auc-  nam  utroque  modo  vere   dicitur  vicarius   ad 

toritate,  tenore  etiam  perpetuo,  concedimus,  et  hoc  specialiter  deputari,  quod  requirit  Con- 

indulgemus,  atcjue  etiam  declaramus  prcescntes  cilium. 

tilteras  perpeiuo  clurare  et  valere.   Nihilomi-  10.  Anhcec  facuitas  revocata  sit  per  bullam 

nus   quantum  est  ex  vi  Concilii  idem  de  his  Ccenae. — Ratio  duMtandi. — Hic  vero  specia- 

Proelatis  religionum  dicendum  censeo,  quia  liter  dubitatum  est  anhsec  facuitas  data  Epis- 

est  omnino  eadem  ratio,  et  verba   praedictae  copis  circa  peccatum  haeresis  revocata  sit  per 

responsionis  Cardinalium  aeque  eos  compre-  bullam  Ccence  Domini  (quod  de  omnibus  ca- 

hendunt.  Et  hoc   ipsum   colhgo  ex  praedictis  sibus  Ccenae  quseri  posset),  nam  in  illius  fine 

verbis  Pii  V;  non  enim  declarat  Concilii  con-  addilur,  ut  ab  illis  casibus  nultapersona  eccle- 

cessionem  ad  hos  Praelatos  extendi,  sed  ipse  siastica,  etiamepiscopati,  vet  majoridignitate 

iilam  extendit,  ut  patet  ex  illis  verbis,  quia  prcedita,  absolvere  possit  prcetextu  cujuscun- 

sacrum  Concilium  concessit  Episcopis,  usque  que  facuttatis,  etiam  per  cujusvis  Concitii  de- 

ad  illa,  eisdem  auctoritate  prcesentium  conce-  cretain  generevel  inspecie  concessa.  Videntur 

dimus  ;  non  ergo  declarat  Concilium  conces-  enim  ha>c  verba  adeo  expressa,  ut  non  possit 

sisse,  sed  quodConciliuraconeessit  Episcopis,  de  dicta   revocatione    dubitari.   Nihilominus 

ipse  concedit  his  Prselatis;  potius  ergo  suppo-  Navarr.  in  Sum.,  c.  27,  num.  260,  in  contra- 

nit;  Concilium  solisEpiscopis  hoc  concessisse;  riam  partem  inclinare   videtur  ex  quodam 


632  DISPUTAT.  XXX.  SEGT.  II. 

juris  principio,  quod  lex  specialis  non   dero-    jus  hoc  statuisse, 

gaturper  generalem,   etiamsi  hsec  posterior 

sit.  Quod  probat  exquadam  Gloss.  etquibus- 

dam  aliisjuribus.  Unde  concludit  generalem 

illamclausularnbullse  Ccence  limitandam  esse 

per  aliud  decretum  Concilii  Trid.,  scilicet,  ut 

non  procedatin  casibus  occultis,    de  quibus 

specialiterTrident.  loquitur,  sed  in  aliis  casi- 

bus  generaliter.  Et  confirmari  hoc  potest  ex 

tenore  cujusdam  Motus  proprii  Sixti  V  contra 

male  promotos,  ubi  in  clausula  reservationis 

et  revocationis  facultatum  ad  absolvendum, 

post  generalem  revocationem  omnium  facul- 

tatum,  etiam  concessarum  Episcopis  per  de- 

creta  Concilii  Trident.,  subditur,  etiamsi  cri- 

men  penitus  occultum  fuerit.   Quibus  verbis 

insinuatur,  revocatiouem  generalem  Concilii 

non  comprehendere  casum  occultum,nisi  ex- 

primatur. 

1 1 .  Vera  qucestionis  resolutio.  —  Navarri 
fundamentum  destrtdtur.  — Nibilominus  con- 
traria  sententia  videtur  tutior  et  tenenda. 
Primo,  quia  vix  invenietur  alia  facultas  in 
Conciliis  concessa,  quse  possitper  illam  clau- 
sulam  revocari,  et  ideo  maxime  videtur  posita 
propter  hoc  decretum.  Secundo,  multum  vi- 
dentur  urgere  illa  verba,  in  genere  vel  in  spe- 
cie  concessa  ;  nam  per  ea  declaratur,  non  tan- 
lum  revocari  universales  facultates,  sed  etiam 
illse,  quee  ad  speciales  casus  concessse  sunt, 
propter  quod  videtur,  non  habere  locum 
principium  illud,  in  quo  Navarrus  fundatur. 
Tertio,  quia  idem  Navarrusrefertipsum  Pon- 
tificem  non  permittere  Episcopis  absolvere  a 
casu  haeresis  etiam  occulto  ;  intelligit  ergo 
iilam  facultatem  esse  revocatam  :  non  enim 
ipse  alia  via  revocat.  Denique  hoc  ipsum  de- 
claratum  invenio  a  Congregatione  Cardina- 
lium  his  verbis  :  Episcopus  absolvere  non  po- 
test  hominem  hccreticum  in  foro  conscientice, 
licet  hcec  facultas  a  Concilio  sit  ei  concessa. 
Sedde  hac  reiterumoccurret  sermo  in  tomo 
sequenti  circa  bullam  Ccence,  et  circa  mate- 
riam  irregularitatis. 

42.  Duiium  proponitur  et  resohitur.  — 
Aliud  vero  dubium  circa  hoc  decretum,  pro- 
positum  legitur  in  congregatione  Cardina- 
lium,  scilicet,  anhoc  decretum  locum  habeat 
in  casibus  post  Concil.  Trid.  ex  nova lege  Sedis 
Apostolicse  reservatis.  Responsio  autem ,  quse 
ad  nostras  manus  fide  digna  auctoritate  perve- 
nit,  sic  continebat :  S.D.N.  Gregorius  XIII, 
audita  relatione  Congregationis,  respondit,  non 
Jialere  locum.  Quod  si  his  verbis  significetur 
Summum  Pontificem,  quasi  novum  quoddam 


nihil  est  quod  amplius 
quseramus  ;  si  autem  illa  solum  est  declaratio 
juris  Ccncilii,  videtur  profecto  valde  difficilis. 
Nam  imprimisrestringit  favorabile  decretum, 
sine  cogente  fundamento ,  quod  nobis  oecur- 
rat;  si  enim  aliquod  esse  potest,  maxime  est 
quia  reservatio  subsequens  videtur  eximere 
casum  illum  ab  omni  potestate  prius  concessa; 
vel  quia  Concilium  de  prseterito  loquitur  de 
casibus  reservatis  ,  non  etiam  de  casibus  re- 
servandis  ;  vel  quia  per  reservationem  subso- 
culam  derogatur  Concilio.  At  hsec  et  similia 
non  cogunt. 

43.  Quod  sic  declaro  :  quia  Concilii  mens 
videtur  fuisse  ponere  regulam  generalem ,  et 
quasi  ordinarium  jus  circa  reservationes  Pon- 
tificias  ,  ut  scilicet  inteiligantur  esse  de  cri- 
minibus  publicis  ;  de  occultis  vero  non  omni- 
no,  sed  cum  moderationibus  positis  in  hoc 
decreto;  non  ergo  tantum  reservationes  prio- 
res  ad  hanc  formam  redaclaa  sunt,  sed  etiam 
omnes  subsequentes  sub  illa  fieri  intelligun- 
tur ;  ergo  eliam  in  illis  habet  locum  hoc  de- 
cretum.  Antecedens  suadelur  ,  tum  quia  opti- 
me  potuit  lex  illa  hoc  sensu  constilui ;  nihil 
enim  repugnat,  cum  Pontificia  auctoritate  fie- 
ret,  et  confirmaretur ;  tum  etiam  quia  ratio 
legis  eadem  est  in  casibus  antea  reseivatis, 
vel  quocunque  tempore  reservandis ;  cur 
enim  major  debet  esse  nunc  restrictio  in  no- 
vis  reservationibus  ,  quam  in  anliquis  ?  vel  si 
in  his  expedit,  ut  facultas  circa  casus  occultos 
sit  in  Episcopis,  cur  non  in  omnibus  ?  Itaque 
non  est,  cur  casus  denuo  reservatus  censeatur 
exemptus  a  potestate  prius  concessa ,  quia 
sub  lali  forma  reservatur.  Deinde  verba  Con- 
cilii  hunc  sensum  admittunt,  nam  quoad  sus- 
pensiones  et  irregularitates  absolute  loquitur 
de  omnibus,  ex  delicto  occulto  provenientilus, 
quse  verba  generalia  sunl,  sive  proveniant  ra- 
tione  legis  antiquaa ,  sive  novai.  Eodem  ergo 
sensu  loquitur  de  absolutione  a  casibus  reser- 
vatis,  quos  ita  nominat,  vel  quasi  per  antici- 
pationem  juxta  communem  appellationem  , 
vel  quia  reservati  dicuntur,  non  respectu 
temporis,  quo  editum  est  Concilium,  sed  res- 
pectu  lemporis  quo  de  illis  danda  est  absolu- 
tio.  Denique  sicut  hic  sensus  favorabilior  est, 
et  satis  proprius,  ita  videtur  communi  con- 
suetudine  receptus  et  approbatus. 

44.  Quapropter  quandiu  de  mente  Aposto- 
licse  Sedis  certius  non  constiterit,  et  sub  illius 
censura,videturprobabile  responsionem  illam 
supra  citatam  ,  intelligendam  esse  de  casibus 
postea  reservatis  cum  aliqua  clausula,  aut 


DISPUTAT.  XXX.  SECT.  II. 


633 


yerbis  sufficientibus,  per  quee  buic  decreto 
qerogari  videatur;  qualia  essent  si  in  ipsa 
reservatione  expresse  adderetur,  ctiam  in  ca- 
silnts  occultis;  aut  si  adderetur  clausula,  non 
obstanle  quocunque  decreto,  etiam  Concilii  ge- 
neralis,  ut  additur  in  bulla  Ccsnce.  At  vero  si 
simpliciter  fiat  rcservatio,  non  existimo  per 
clausulam  generalem  derogari  speciali  de- 
cieto  Concilii  generalis,  sed  reservationem 
inlelligendam  esse  sub  forma  ejus.  Quod  a 
fortiori  sentit  Navarrus  citato  loco. 

15.  Quid  faciet  Episcopus  si  occulte  laba- 
tur.  —  Ultimo  inquiri  bic  potest,  quid  faciet 
Episcopus,  si  contingat  ipsummetlabi  occuJte 
in  aliquem  ex  bujusmodi  casibus  reservatis 
Papse :  potestne  aliqua  via  frui  hac  gratia, 
seu  facultate  concessa  a  Concilio  ,  vel  erit  iu 
boc  pejoris  conditionis  quam  ceeteri  fideles, 
ut  recurrendum  ilii  sit  ad  Summum  Pontiti- 
cem?  In  quo  clarum  est  ipsum  non  posse  se 
absolvere.  Dubium  vero  est  ,  an  quando  ex 
privilegio  juris  sibi  confessorem  elegit,  possit 
ei  hanc  potestatem  delegare,  ut  illa  confessa- 
rius  circa  ipsum  Episcopum  utatur.  Videtur 
enim  non  posse,  quia  Concilium  dicit ,  delin- 
quentes  quoscunque  sibi  subditos ;  at  ipse  non 
est  subdilus  sibi  ;  ergo  ex  vi  Concilii  non  est 
illi  data  heec  potestas  pro  se  ipso ;  ergo  nec 
potest  illam  delegare.  Hoc  dubium  proposi- 
tum  fuit  Romee  in  Congregatione  Cardinalium 
sub  his  verbis  :  An  Episcopo  in  aliquod  delic- 
torum,  de  quibus  lioc  capite,  prolapso,  liceat 
ad  se  absolvendum  proprium  confessarium  de- 
putare  cum  eadem  auctoritate,  quam  ipse  pos- 
set  ex  eodem  capite  in  sibi  subditos  exercere. 
Responsum  autem  fuit ,  Congregatio  censuit 
in  Episcopo  licere.  Non  explicatur  autem  ibi 
unde  confessor  sic  electus  habeat  talem  po- 
testatem.  Videtur  ergo  mihi  probabile  propter 
objectionem  factam  ex  verbis  Concilii,  non 
habere  illam  delegatam  ab  ipso  Episcopo  eli- 
gente  ipsum,  sed  immediate  a  Papa,  ex  vi  ju- 
ris  communis.  Nam  ex  vi  hujus  decreti  reser- 
vatio  Papalis  ablata  est  ab  his  casibus  occul- 
tis.  Et  ideo  respectu  Episcopi  non  reputantur 
ut  rescrvata,  sed  ut  comprehensa  sub  clausula 
generali  eligendi  confessorem.  Accedit  quod 
non  debent  Episcopi  esse  pejoris  conditionis  ; 
non  ergo  debent  cogi  in  omnibus  criminibus 
occultisad  Pontificem  accedere.  Habet  autem 
hoc  specialem  difficultatem  in  crimine  heere- 
sis  occultee  ,  etiamsi  supponatur  non  esse  re- 
vocata  facultas  in  hoc  Episcopis  concessa  circa 
alios ,  quia  solum  data  est  ut  exercenda  per 
ipsos,  et  ideo  non  videtur  verisimile,  quod 


respectu  pcrsonee  Episcopi  delegetur  per  Pa- 
pam  cuicunque  confessori  ab  ipso  electo.  Ra- 
tio  sane  videtur  urgens,  ideoque  probabilitcr 
dici  potest  ,  hunc  casum  respectu  personee 
Episcopi  esse  excipiendum  ,  quia  delegabilis 
non  est  alicui  inferiori  ipsi  Episcopo.  Nec  mi- 
randum  est ,  quod  in  hoc  sentiat  majus  gra- 
vamen  Episcopus,  cum  etiam  tale  delictum 
maximam  habeat  deformitatem ;  et  si  attente 
consideretur,  in  eo  gravamine  servatur  pro- 
portio,  ut  sicut  in  aliis  sub  proximo  Episcopo 
superiori  tale  peccatum  reservatum  manet, 
ita  in  Episcopis  respectu  Papee,  qui  est  pro- 
prius  ipsorum  Episcopus.  Sed  nihilominusCar- 
dinales  in  sua  responsione  nullam  limitatio- 
nem  adhibuerunt,  ideoque  nec  ego  illam  ad- 
dere  volo.  Imo  cum  dicunt,  Cum  auctorilate, 
etc.  ,  omnem  limitationem  excludunt,  prae- 
sertim  cum  non  dicant,  quam  possunt  dele- 
gare.  sed,quam  possunt  ex  hoc  capite  in  stios 
subditos  cxercere.  Itaque  dicendum  eritconse- 
quenter,  etiam  in  hoc  crimine  occulto  Ponti- 
ficiam  reservationem  esse  sublatam  ,  idque 
satis  esse,  ut  commissum  censeatur  confessori 
electo  ab  Episcopo.  Si  autem  facultas  illa  re- 
vocata  est,  hoc  non  procedit.  De  irregularitate 
etiam  occurrebat  specialis  difficultas,  quse  suo 
loco  tractabitur. 

46.  Dubium.  —  Aliquorum  opinio. —  Vera 
dubii  decisio.  —  Secundum  punctum  tractan- 
dum  bic  est  de  religiosis,  preesertim  mendi- 
cantibus,  an  scilicet  possint  ex  vi  juris  com- 
munis  absolvere  a  peccatis  reservatis  Episco- 
pis.  Nam  aliqui  Theologi  affirmant,  saltem 
quando  illa  peccata  reservantur  solum  per  sia- 
tuta  vel  preecepta  particularia  Episcoporum. 
ItasentitGabr.,d.  17,  q.  2,  a.  3,  dub.3;  etAn- 
gel.,verb.  Confessio  3,  n.28;  Sylvest.,  verb. 
Confessor  2,  q.  5.  Fundantur  preecipue,  quia 
alias  possenlEpiscopi  limitare  et  eludere  pri- 
vilegia  religiosis  concessa  a  Papa.  Addi  etiam 
potest,  q uod  in  Extrav.  Inter  cunctas,  de  Priv. , 
significatur  preeter  casus  ibi  numeratos  non 
posse  Episcopum  reservare  alios  respectu  re- 
ligiosorum.  Sed,  ut  dixi,  hoc  jus  revocatum 
est,  et  aliud  non  invenilur.  Ideoque  probabi- 
lius  censeo  hos  religiosos  ex  vi  juris  commu- 
nis  non  habere  banc  potestatem.  Ita  tenent 
Antonin.,  3  part.,  tit.  7,  cap.  1 ;  et  Soto,  dist. 
18,  queest.  4,  art.  3  ;  etNavar.,  c.  27,  n.  266. 
Fundamentum  jam  explicatum  est.  Et  addo 
preeterea,  in  Clem.  Dudum,  dePrivil.,  decla- 
rari ,  religiosos  ex  vi  illius  concessionis  non 
habere  majorem  facultatem  absolvendi  a  pec- 
calis,  quam  parochos  ordinaiios;  illi  autem 


634 


DISPUTAT.  XXX.  SECT.  111. 


non  hahent  facultatem  absolvendi  a  peccatis 
reservatisEpiscopis;  ergo.  Item  in  Clem.  Reli- 
giosi,  de  Priv.,  §  Quibus,  preecipitur  rehgiosis 
sub  interminatione  maledictionis  eeternse  ,  ne 
a  casibus  Sedi  Apostoliea^,  aut  locorum  Ordi- 
nariis  reservatis,  quemquam  absolvant.  Con- 
siderandum  vero  est,  etiam  ex  vi  horum  ju- 
riunij  non  habere  minorem  potestatem  hos 
religiosos,  quam  parochos,  et  ideo  si  Episcopi 
velint  aliqua  peccata  specialiter  reservare 
respectu  religiosorum,  quee  non  essentreser- 
vata  respectu  parochorum ,  non  possent  id 
facere,  nec  valeret  reservatio,  quia  est  contra 
illud  jus;  et  ita  cavetur  incommodum,  quod 
alia  opinio  objiciebat.  Addo  preeterea,  sen- 
tentiam  hanc  non  solum  confirmatam  esse 
responsione  quaclam  Cardinalium  662,  sed 
etiam  addi,  non  posse  religiosos  per  privile- 
gia  Maris  magni  (quod  appellant)  absolvere 
ab  his  peccatis.  Nibilominus  non  excluduntur 
specialia  privilegia,  vel  directe  concessa,  vel 
per  eommunicatiouem,  si  in  eis  facultas  haec 
sufficienter  explicetur. 

SEGTIO  III. 

Utrum  in  casibus  extraordinariis  habeat  inferior 
sacerdos  jurisdictionem,  v.t  directe  possit  absol- 
vere  a  reservatis. 

1 .  Quis  dicatur  inferior.  - —  Inferior  sacer- 
dos  hic  vocari  potest,  vel  sacerdos  proprius 
inferior  Prselato  reservante,  seu  ad  quem 
facta  est  reservatio,  vel  quilibet  alius  sacer- 
dos  habens  jurisdictionem  delegatam  eequa- 
lemjurisdictioni  parocln,  seu  proprii  sacer- 
doiis,  vel  denique  quilibet  simplex  sacerdos, 
qui  in  hoc  foro,  nec  jurisclictionem  ordina- 
riam,  nec  delegatam  habet.  Rursus  suppo- 
nendum  est,  hic  non  esse  sermonem  tanturn 
de  absolutione  personse  habentis  peccata  re- 
servata,  sed  de  absolutione,  quee  directe  ca- 
dat  in  ipsa.  Deinde  supponendum  est,  quees- 
tiouein  hanc  solum  habere  locum,  quando 
non  patet  adiius  ad  superiorem,  vel  (quod 
perinde  est)  quando  non  potest  illi  fieri  con- 
fes&io  taiis  peccati  sine  gravi  periculo  aut 
detrimento  ;  quia,  si  absque  his  incommodis 
polest  a  superiori  peti  absolutio,  vel  facultas 
confitencli  aiteri,  nuiia  potest  esse  necessitas, 
ob  quam  inferior  sacerdos  possit  absolvere 
extraordinario  modo  et  absque  jurisdiclione 
commissa.  Quod  adeo  verum  censeo  ut  etiam 
ifl  articulo  mortis  locum  habeat.  Quamvis 
enim  Concilium  Tridentinum  dixerit,  m  ar- 
ticulo  mortis  nullam  esse  reservationem,  id 


tamen  intelligendumestin  absentiareservan- 
tiSji  quia  aiias  nulla  est  vera  necessitas,  ob 
quam  alii  censeantur  jurisdictionem  recipere, 
quee  illis  per  se  loquendo  sublata  fuerat ;  ne- 
que  oportuit  Conciiiuin  hoc  declarare,  quia 
hoc  tanquam  notum  supponit. 

Prima  asseriio. 

2.  Ornnes  sacerciotes posse  in  articulo  mortis 
a  reservatis  absolvere.  —  Cur  in  articulo  mor- 
tis  nulla  sitreservatio.  —  His  ergo  suppositis, 
certum  imprimis  est,  omnes  sacerdotes  posse 
absolvere  in  articulo  mortis  a  peccalis  reser- 
vatis,  non  solum  indirecte  et  per  accidens, 
sed  per  se  et  per  propriam  jurisdictionem, 
quam  pro  tali  articulo  habent  circa  talia  pec- 
cata.  Hoc  probant  verba  Concilii  Trid.,  sess. 
24,  cap.  7  :  In  Ecclesia  Dei  custoditmn  sem- 
per  fitii  ut  nulla  sit  reservatio  in  articulo  mor- 
tis  ;  nam  si  nulia  est  reservatio,  ergo  manent 
illa  peccata  pro  illo  articulo  sub  eodem  foro, 
ut  sic  dicam,  sub  quo  sunt  csetera ;  osten- 
sum  est  autem  supra,  in  eo  articulo  omnes 
sacerdotes  habere  jurisdiciionem  delegatam 
ad  absolvendum  directe  a  peccatis  mortali- 
bus  ;  ergo  talis  jurisdictio  cadit  etiamin  haic 
peccata,  quee  extra  iilum  articulum  sunt  re- 
servata.  Cur  autem  in  illo  articulo  nulla  sit 
reservatio,  alii  fortasse  rationem  redderent 
ex  divino  jure  ;  Conciiium  autem  Tridenti- 
num  hoc  refert  in  benignam  et  prudentem 
Ecclesise  providentiam;  sicut  etiam  nulla  ex- 
communicatio  reservata  est  pro  illo  articulo, 
ut  constatex  cap.  Si  quis  suadente,  17,  q.  A, 
cum  similibus,  quse  in  sequenti  libro  suo 
loco  tractabimus,  quam  exceptionem  constat 
ortam  esse  ex  providentia  Ecclesiae,  ncn  im- 
mediate  ex  jure  divino.  Atque  hinc  etiamalia 
via  cnnslat  regula  posita  quoad  casus  Ponti- 
ficios  ;  quia  ablata  excommunicatione,  non 
manent  reservata  ;  sed  in  articulo  morlis 
quilibet  sacerdos  potest  absolvere  a  censura 
reservata  Papee  ;  ergo  et  a  peccatis  omnibus 
iili  reservatis.  Unde  fit,  majori  ratione  posse 
absolvere  a  peccatis  reservaiis  aiiis  Preelatis. 

3.  Non  posse  reservari  casus  pro  articulo 
mortis.  —  Quinpotius  addo,  omnes  aliosPrae- 
iatos  inferiores  Summo  Pontifice  non  posse 
reseivare  casus  pro  articulo  mortis  ,  non  quia 
hoc  sit  absoiute  impossibile  jure  divino,  nam 
fortasse  SummusPontifex  posset  id  facere, 
licet  non  expediat ,  sed  quia  consuetuclo  Ec- 
clesiaa  a  Summis  Pontificibus  probata  habet 
vim  iegis  probibentis  et  irritantis  talem  re- 
servationem,  in  qua  lege   ipsi  non  possunt 


DISPUTAT.  X 
dispensare.  Loquor  antem  de  absoluta  reser- 
vatione,  per  quam  omnino  negatur  potestas 
absolvendi;  nam,  sitantum  esset  condiliona- 
ta,  id  est,  qtiod  etiam  in  illo  arliculo  non 
posset  peccatum  remitti,  nisi  sub  onere  illucl 
etiam  contitendi  superiori,  si  periculum  mor- 
tis  evadatur,  res  est  magis  dubia.,  quam  infra 
tractabimiis. 

4.  Corollarium  primum.  —  Ex  bac  gene- 
rali  regula  sequitur  primo,  in  preedicto  casu 
articuli  mortis,  regulariter  loquendo,  et  se- 
cluso  speciali  jure,  posse  absolvere  a  pecca- 
tis  reservatis  Surnmo  Pontifici  quemlibet  sa- 
cerdotem  proprium,  vel  habentem  commu- 
netn  jurisdictionem  delegatam,  nullo  servato 
ordine  inter  illos,  id  est,  non  esse  necessa- 
rium  prius  adire  Episcopum,  aut  facultatem 
ab  illo  petere^  etiamsi  commode  fieri  possit, 
nec  prius  vocare  parochum,  quam  alium  sa- 
cerdotem  expositum  habentem  jnrisdictionem 
ex  commissione.  Ratio  est,  quia  in  iilo  arti- 
culo  nulla  est  reservatio  ;  ergo  eadem  ratio 
est  de  his  peccatis  ,  quee  de  aliis  ;  ergo , 
sicut  de  siiis  potest  absolvere  quilibet  sa- 
cerdos  habens  jurisdictionem  ,  nullo  spec- 
tato  ordine  inter  ilios,  ita.etabhis.  Item , 
quia  propter  reservationem  factam  Papce 
nullum  speciale  jus  acquiritur  Episcopo , 
vel  parocho  ;  ergo  hoc  ipso  quod  ad  Pa- 
pam  non  patet  aditus  ,  et  propter  instans 
mortis  periculum  reservalio  cessat,  reli- 
qui  omnesmanent  sequales  quantum  ad  hoc 
forum,  suppositacommuni  jurisdictione.  Se- 
cus  vero  erit,  si  omnes  hos  comparemus  ad 
simpliees  sacerdot.es  non  habentes  jurisdic- 
tionem,  namtunc  servandus  est  ordo,  utpra?- 
feratur  habens  jurisdictionem,  illam  non  ha- 
benti^  et  approbalus  non  approbato,  etexpe- 
ditus  impedito,  juxta  superius  dicta  in  simiii. 
Dixi  autem,  regulariter,  quia  aliquando  in 
jurc  ipso  dispositum  est,  ut  loco  Pontificis 
succedatEpiscopus  ;  et  tunc  ille  ordo  servan- 
dus  est,  ut  latius  dicemus  in  materia  de  ex- 
communicatione  ,  preesertim  eirea  canonem 
iSi  quis  suadente,  et  interim  videri  potest  Co- 
var.,  inc.  Alma  rnater,  I  p.,  §  11,  n.  8. 

5.  DiMum  proponitur  et  solvitur.  —  lnier- 
rogabit  vero  aliquis ,  si  in  eo  arliculo  adsit 
sacerdos,  qui  ex  privilegio  habeat  jurisdictio- 
nem  ad  absolvendum  a  casibus  reservatis 
Summo  Pontifici,  an  debeat  ille  necessario 
prseferri  aliis  babentibus  tanlum  communem 
jurisdictionem.  Si  enim,  ut  diximus,  in  iilo 
articulo  peccata  non  sunt  reservata,  non  vi- 
detur  hoc  necessarium.  Quia  vero  ubi  adest 


XX.  SEGT.  111.  635 

aliquis  babens  jurisdictionem  Pontificiam  , 
non  videtur  omnino  impediLus  aditus  ad 
Summum  Pontificem,  ideo  videri  potest  hoc 
necessarium;  quia,  qui  habet  jurisdictionem 
ab  aiio.,  quodammodo  est  unum  cum  illo;  et 
sine  tiubio  videtur  hoc  esse  securius  et  mo- 
raliter  consulendum,  saltem  ubi  aliud  extrin- 
secutn  incommodum  non  occurrit.  Item  est 
utile  ut  liberetur  pcenitens  ab  omni  onere 
slatim  declarando.  INihilominus  tamen  non 
censeo  hoc  simpliciter  necessarium,  nam  re- 
ssrvatio  facta  Summo  Pontifici  non  obligat 
in  illo  articulo^  vel  potius  non  comprehendit 
iihun.Item^quiaillud  est  veluli  quoddam  pri- 
vileghun,  quo  nemo  uti  tenelur^  sed  potest  se- 
qui  ordinarium  jus.  Atqueha;c,  cjuse  in  hoc 
corollario  dicta  sunt,  cum  proportione  appli- 
cari  debent  ad  casus  reservatos  inferioribus 
pastoribus. 

6.  Corollarium  secimdum.  —  Objectio.—Se- 
cundo  infertnr  ex  dicta  regula,  eum,  qui  sic 
absolvitur  in  articulo  mortis,  non  teneri,  per 
se  loquendo,  iterum  confiteri  peccatum  iilud 
reservatum  S^ontifici,  seu  superiori,  cui  reser- 
vafum  erat.  Patet,  quia  nemo  tenetur  iterum 
confiteri  peccatum  illud,  a  quo  directe  et  per 
se  fuit  absolutus ;  in  preesenti  autem  casu  ta- 
iis  est  absolutio  a  peccatis  reservatis  ,  ut  os- 
tensum  est.  Dices ,  assumplum  esse  verum 
cpuando  jurisdictio  absolute  concessa  fuit;  se- 
ctis  vero  esse  si  concedatur  tantum  sub  onere 
comparendi  coram  superiore ;  in  prsesenti 
autem  casu  tantum  hoc  posteriori  modo  ju- 
risdictionem  dari,  ut  constat  ex  c.  De  ccetero, 
de  Sent.  exccmm.,  et  c.  Eos  ^wi,eodem  tit.., 
in  6,  cum  similibus.  Girca  hoc  advertendum 
est,  aliud  esse  loqui  de  casibus  habentibus 
excommunicationem  annexam,  ut  sunt  Pon- 
tificiij  aiiud  vero  de  iis  qui  nullam  habent 
censuram.  De  prioribus  verum  est  secundum 
ordinariurn  jus  non  concedi  hanc  facultaiem 
absolvendi  in  articulo  mortis  nisi  sub  pree- 
dicto  onere  comparendi ;  ita  ut  si  postea  pce- 
nitens  sit  in  inora  culpabili,  in  similem  ex- 
communicationem  incidat,  ut  habetur  in  dic- 
to  c.  Eos  qui,  et  bene  tractant  Cajet.  in  Sum- 
ma,  verb.  Excommunicaiio,  n.  69,  etNavarr., 
c.  26.  Corrigendum  tamen  censeo  ,  qiiod  ibi 
addit,  si  pcenitens  sufficienter  satisfaciat 
quantum  debet  coram  Deo,  excusari  ab  illo 
onere  comparendi,  quia  jam  implevit  quicl- 
quid  superior  juste  preecipere  poterat;  hoc 
enim  nou  probo,  tum  quia  licet  fmis  pree- 
cepti  cesset,  non  ideo  cessat  preeeeptum;  tnm 
etiam  quia  non  est  ilie  fmis  adasquatus;  nam 


636  DISPTJTAT.  XXX.  SECT.  III 

ipsurnmet  onus  comparendi  est  qnasi  pars     ratione  censurse  potius  quam 


pcenee  ab  Ecclesia  impositee  pro  tali  delicto, 
et  ordinatur  ad  specialem  modum  satisfac- 
tionis  et  obedientiee  Ecclesia3  exbibendum. 
Denique  quia  alias  adliibenda  fuisset  conditio 
in  illo  preecepto  ,  scilicet  si  parti  leesee  suffi- 
ciens  satisfactio  non  exhiberetur,  quodtamen 
non  fit.  Et  ob  hanc  causam  dixi  utile  esse 
confiteri  babenti  jurisdictionem ,  saltem  ex 
privilegio,  seu  ( quod  perinde  est)  absolvi 
virtute  alicujus  bullse  concedentis  tale  privi- 
legium,  quia  boc  est  quol  tunc  privilegium 
operatur,  quamvis  obligationem  satisfaciendi 
auferre  non  possit,  cum  sit  jure  naturali  de- 
bila;  de  qua  re  dicemus  plura  in  materia  de 
excommunicatione.  Heec  autem  omnia  cum 
proportione  applicanda  sunt  ad  casus  reser- 
vatos  aliis  superioribus,  habentes  censuram 
annexam,  etiam  reservatam.  In  his  autem 
omnibus  casibus  obligatio,  quee  manet,  non 
est  ad  confitendum  iterum  sacramentaliter 
tale  peccatum,  quantum  est  ex  vi  juris  com- 
munis,  sed  solum  ad  comparendum  coram 
superiore,  qui  convenientem  medicinam  vel 
satisfactionem  imponere  possit;  quia  in  jure 
nihil  aliud  preescribitur,  ut  patet  ex  decretis 
citatis.  Et  ideo  non  obstante  hoc  onere  et 
obligatione,  verum  simpliciter  est ,  quod  se- 
cundo  loco  intulimus. 

7.  An  possint  absolvi  reservata  sub  onere 
comparendi.  —  De  peccatis  vero  quee  non  ha- 
bent  censuram  annexam  controversia  est  an 
possint  absolvi  sub  illo  onere,  vel  etiam  sub 
obligatione  illa  iterum  sacramentaliter  confi- 
tendi,  et  maxirae  pro  illo  articulo.  Quara 
queestionem  de  possibili  infra  tractabo.  Nunc 
vero  secundum  usum  et  consuetudinem  Ec- 
clesiee  existimo  talia  peccata  pro  illo  articulo 
nullo  modo  reservari,  nec  sub  aliquo  simili 
onereabsolvi,  sed  absolute  etsimpliciter.  Quee 
est  senlentia  communis,  quam  tenet  Pal.,  d. 
20,  q.  I,  art.  2;  Anton.,  3  p.,  tit.  14,  c.  19, 
§  17;  Ang.,verb.  Confessio3,n.  2;  Sylv.,  verb. 
Confessio  \,  q.  id,  et  verb.  Confessorl,  q.  20; 
Armilla,verb.  Absolutio,  n.  12 ; Nav.,  c. 26,  n. 
26.  Ratio  est,  quia,  ut  Concilium  Tridentinum 
dixit,  pro  articulo  mortis  nulla  est  reservatio 
juxta  communem  usum  Ecclesiee  ;  et  ideo 
absolutio,  quee  in  illo  articulo  datur,  quantum 
ad  fornm  sacramentale  spectat,  sirapliciter 
et  absolute  datur,  nullo  relicto  onere  ;  nam 
juxta  commune  et  ordinariura  jus,  solum  in 
peccatis  quee  habent  excommunicationem  re- 
servatam,  manet  obligatio  etiam  post  illum 
articulum  ad  comparendum  coram  superiore, 


solius  culpee. 
Nam,  quia  censura  est  poena  ecclesiastica  per- 
tinens  ad  forum  contentiosum,noluitEcclesia 
illam  omnino  absolute  auferri  ab  inferiore 
sacerdote,proptersolum  instantem  articulum 
mortis,  quia  neque  id  necessarium  erat  ad  sa- 
lutem  animee,  neque  expediebat  ad  vigorem 
ecclesiasticee  disciplinee.  Quando  autera  pecca- 
ta  non  habent  annexam  censuram ,  tota  re- 
missio  fit  pure  in  foro  pcenilentiee,  et  apud 
Deum;  nec  per  se  loquendo,  relinquitur  ali- 
qua  satisfactio  exbibenda  Ecclesiee  ex  vi  prio- 
ris  obligationis,  quee  in  homine  esset;  et  ideo 
non  consuevit  Ecclesia  pro  illo  articulo  cul- 
pas  ipsas  ullo  modo  reservare ,  neque  onus 
comparendi  post  absolutam  culpam  relinque- 
re  seclusa  censura.  Unde  statim  suborilur 
qua?stio,  an  possit  hujusmodi  peccatis  tale 
onusiraponi;  vel,  si  potest,  unde  constat  non 
imponi  in  articulo  mortis ;  aut  cur  id  fiet  ? 
Sed  hoc  oportet  in  speciali  sectione  tractare. 

Secunda  assertio. 

8.  'Cieneralis  regulajuris  explicatur.  —  Se- 
cundo  dicendum  est,  extra  articulum  mortis 
nullum  inferiorem  sacerdotem  posse  absol- 
vere  directe  a  peccatis  reservatis  propter  ul- 
lam  occurrentem  occasionem,  nisi  vel  ex  ju- 
re,vel  ex  speciali  privilegio,  autdeclaratione 
superioris  constet  illi  esse  facultat^m  com- 
missam.  Prior  pars  sumitur  ex  illis  verbis 
Concilii  Tridentini  :  Extra  quem  articulum 
(scilicet  mortis)  sacerdotes ,  cum  niMl  possint 
in  casibus  reservatis,  id  unum  pcenitentibus 
persuadere  nitantur,  ut  ad  superiores  et  legi- 
timos  judices  pro  beneficio  absolutionis  acce- 
dant.  Cum  enim  exceptio  firmet  regulam,  et 
Concilium  expresse  dicat,  solum  excipi  arti- 
culum  mortis,  plane  concluditur  in  omni  alio 
casu  reservationem  manere  integram,  et  con- 
sequenter  nullum  inferiorem  ex  vi  ordinariee 
jurisdictionis  posse  a  talibus  peccatis  directe 
absolvere  propler  quamcunque  aliam  occa- 
sionem  occurrentem.  Dico  autera  ,  directe , 
quia  nunc  non  agimus  de  absolutione  pceni- 
tentis,  per  quam  indirecte  tollantur  heec  pec- 
cata,  hoc  enim  postea  videbimus,  sed  agimus 
de  absolulione  per  se,  et  directa.  Sic  autem 
est  evidens  illatio,  quia  sine  jurisdictione  nul- 
lum  peccatum  potest  directe  remitti ;  durante 
autem  reservatione,  inferior  non  habet  juris- 
dictionem,  nisi  a  superiore  concedatnr.  Exera- 
plum  simile  esse  potestde  sacerdote  simplici, 
qui  extra  articulum  mortis  in  nullo  casu  po- 
test  absolvere  a    peccatis  mortalibus  ,   nisi 


DISPUTAT.  XXX.  SEGT.  III. 


637 


aliunde  ei  concedatur  jurisdictio.  Et  ideo  ad- 
didi  in  assertione  exceptionem  illam,  Nisi  ex 
jure,  etc.,per  quamexcipiuntur  casus  Pontifi- 
cii,  in  quibus  generalis  regula  juris  est ,  quo- 
ties  non  patet  aditus  ad  Summum  Pontificem, 
vel  Legatum,  aut  delegatum  ejus,  nisi  cum 
magna  difficultate  et  mora,  posse  peccatorem 
absolvi  ab  inferiore  sacerdote,  cum  onere 
comparendi  coram  Pontifice.  Quse  regula  in 
materia  de  excommunicatione  ex  professo 
tractanda  est. 

9.  Syhester  reprobatur.  —  Occurritur  ob- 
jectioni.  —  Nunc  solum  adverto,  in  jure  fre- 
quentius  explicari  de  particulari  reservatione 
facta  in  canone  Si  quis  suadente,  ut  videre  li^ 
cet  in  c.  Mulieres,  et  in  c.  Ea  nascitur,  c. 
Quamvis,  c.  De  ccetero,  cum  aliis,  de  Sent.  ex- 
com.;  auctores  autem  illam  universaliter  in- 
telligere,  vel  ex  identitate  rationis,  quse  Pon- 
tificem  movit ;  non  enim  fuit  aliqua  ratio  par- 
ticularis  inventa  in  una  reservatione  potius 
quam  in  alia,sed  illa  generalis,  ne  pro  dila- 
tione  pcenitentice  periculum  immineat  anima- 
rum,  argumento  c.  ult.  de  Pcenit.  et  remis., 
in  6,  et  ne  reservatio,  quse  pro  bono  charita- 
tis  introducta  est,  contra  charitatem  vergat. 
Quse  ratio  spquein  omnibus  peccatis  mortali- 
bus  locum  habet.  Neque  in  peccato  violentse 
percussionis  clerici  invenitur  aliquid,  propter 
quod  voluerint  Pontifices  lenire  reservatio- 
nem  in  illo  potius  quam  in  aliis  ;  imo  sem- 
per  peccatum  illud  maximo  odio  prosecuti 
sunt ;  et  reservatio  illius  est  antiquissima 
omnium,  quse  a  Pontificibus  factse  sunt.  Unde 
sumitur  argumentum  ab  hac  reservatione  ad 
alias,  tanquam  a  primo  exemplari,  quod  est 
veluti  metrum  et  mensura  cseterarum.  Vel 
denique  fundari  hoc  potest  in  aliis  juribus, 
quse  generatim  loqui  videntur,  praesertim  c. 
Eos  qui,  de  Sent.  excom.,  in  G.  Atque  ila 
sentiunt  Navar.,  c.  27,  n.  89;  Sylvest.,  verb. 
Absolutio  k,  n.  6,  dub.  4,  et  verb.  Excom- 
munic.  8,  §  8.  Estque  communis  opinio  juris 
interpretum  in  citatis  locis,  ut  ibi  Sylvester 
refert.  lpse  tamen  excipit  ab  hac  regula  ca- 
sus  reservatos  in  \)\\\\o.Ccence,  et  omnes  illos 
in  quibus  nullus  potest  absolvere,  nisi  in 
articulo  mortis.  Sed  primumnon  dicitur  con- 
sequenter,  quia  non  est  major  ratio  de  casi- 
bus  Crena?,  quam  de  aliis,  nam  ratio  facta, 
quam  diximusmovisse  Ponlificem,  oeque  in  il- 
lis  atque  in aliis  procedit,  nec  praedicta  decla- 
ratio  juris  derogata  est  per  bullam  Ccence.  In 
altero  vero  videtur  esse  repugnantia,  quia  in 
omnibus  casibus  Pontificiis  tenor  rcservatio- 


nis  est,  ul  ab  eis  nullus  absolvat  nisi  in  arti- 
culo  mortis  ;  ergo,  vel  posita  regula  in  omni- 
bus  his  casibus  locum  habet,  vel  si  illi  exci- 
piuntur,  nunquam  procedit  ;  quia  non  cst 
majorratio  de  uno,  quam  de  alio.  Dices  :  si 
in  ipsa  reservatione  excipitur  tantum  arti- 
culus  mortis,  quomodo  licet  nobis  excipere 
casum  aliquem  ?  Respondetur,  quia  jus  ip- 
sum  ita  ampliavit  exceptionem  illam,  quia 
in  diulurno  tempore  moraliter  imminere  po- 
test  periculum  mortis.  Et  deinde  articulus 
mortis  excipitur,  eo  quod  pro  illo  non  fiat 
reservatio,  ex  generali  consuetudine ;  ideoque 
illa  jam  est  veluti  universalis  forma  ferendi 
talem  reservationem,  quse  non  excludit  alias 
concessiones  seu  deiegationes  ipso  ju re  factas. 
10.  Differentia  inter  culpam  et  censuram. 
—  Ulterius  vero  observare  oportet,  hanc  fa- 
cultatem  juris  immediate  dari  ad  absolven- 
dum  ab  excommunicatione  reservata,  quse 
propter  taiia  peccata  ipso  jure  incurritur  ;  et 
inde,  juxta  regulam  superius  positam,  con- 
sequitur  ut  tollatur  reservatio  culpse,  ac  inde 
fit,  ut  confessor  habeat  jurisdictionemad  ab- 
solvendum  directe  a  talibus  peccatis,  quia, 
ablat»  censura,  jam  non  manent  reservata, 
et  propter  hoc  fuit  maxime  necessaria  hsec 
declaratio ;  quia  per  se  loquendo,  et  secun- 
dum  juris  institutioncm,  non  potest  excom- 
municatus  prius  absolvi  a  culpa,  quam  ab- 
solvatur  a  censura.  Est  autem  notandadiffe- 
rentia  inter  culpam  et  censuram,  quod  inter- 
dum  una  culpa  potest  indirecte  et  concomi- 
tanter  tolli  per  jurisdictionem  et  absolutio- 
nem  circa  aliam,  propter  connexionem  quam 
mortalia  peccata  habent  inter  se  in  ordine  ad 
remissionem  ;  excommunicatio  vero  non  po- 
test  tolli  nisi  per  directam  absolutionem  et 
jurisdictionem  ;  quia  neque  inter  se  una  ex- 
communicatio  habet  connexionem  cum  alia, 
neque  eliam  cum  culpa,  quia  potest  una  ex- 
communicatio  remitti  sine  alia,  et  culpa  sine 
excommunicatione,  et  e  converso;  ideoque 
non  poterat  quis  absolvi  ab  excommunica- 
tione  reservata  ullo  modo,  nisi  daretur  a  re- 
servante  jurisdictio,  et  eonsequenter  etiam 
non  posset  sacramentahter  absolvi  ab  ulla 
culpa,  etiam  non  reservata,  per  se  loquendo, 
etjuxta  intentionem  Ecclesise.  Et  ideo,  ne 
absolutio  pcenitentise  sacramentalis  nimium 
differretur,  necessarium  fuit  pro  co  casu  con- 
cedere  jurisdictionem  ad  absolvendum  a  cen- 
sura.  Hoc  ergo  est  quod  primario  fit  perhanc 
concessionem,  acpropterea  de  illa  fusiusage- 
re  pertinet  ad   materiam   de  excommunica- 


i 


638  DISPUTAT.  XXX.  SECT.  III. 

tione,  ubi  specialiter  circa  canonem    Si  quis  pter  absolutior.em   a  culpa ;   et  ideo  quan- 

suadente,   declarabimus  quale   debeat    essc  tum  est  ex  vi  et  intcntioue  ialium  jurium, 

impedimentum  adeundi  Pontificem  sntiiciens  non  videtur  necessarium,  ut  dispositio  eorum 

ad  hanc   excusationem.  Item   sub    Pontifice  procedat,  quod  peccatum  habeat  excommu- 

comprehendi  Legatum  ejus,  seuqui  vices  ejus  nicationem  annexam.  Unde,  si  Pontifex  nunc 

gerit,  ut  si  ad    illum   pateat   recursus,   non  reservet  casum  sine  excommunicatione,  ut 

possit  absolulio  ab  alio  dari.  Item  seepe  ne-  deSixto  V  supra  attulimus,  sine  dubio  de  illo 

cessarium  esse  recurreread  Episcopumprius-  casu  Pontificio  quoad  hunc  articnlum  perinde 

quam  ad  inferiores,   si  fieri  possit,  quia  jura  judicandum  est  ac  de  aliis  habentibus  impo- 

ipsa  hoc  declarant.   Ac  denique   tractabitur  si.tam  excommunicationem,   quia  jura  abso- 

quomodo  post  absolutionem  obtentarn  recur-  lute   concedunt    beneficiura  absolutionis    in 

rendura  sit  ad  Pontificem    per   se,  vel   per  preedicto  eventu,  nec  videtur  rationi  consen- 

aliura.  taneum  ut  propter  excommunicationem  ad- 

II.  Difftcultds  circa  regulam  supra  posi-  junctam  facilior  sit  absolutio,  quam  sine  illa. 

tam  explanatur .  ~—  Refellitur  argumentum  a  Rursus  quamvis  difficultas  comparendi  coram 

simili. — Difficultas  vero  superest,  au  haec  superiore  frequenlius  accidat  circa  Summum 

regulalocumhabeat  incasibus  reservatis  aliis  Pontificem,  quam  circa  inferiores  Prselatos, 

Praelatis   inferioribus ,  in  bis  preesertim  qui  nihilominus  negari  non  potest,  quin  seepe 

non  habent  censuram  annexam;  nam  de  his  possit  contisgere    cum  animarum  periculo 

nihil  jura  disponunt;  nec  Doctores  commu-  proveniente  ex  dilatione  pcenitentiee ;  ergo, 

niter  hanc  extensionem  faciunt.  Imo  eam  vi-  quamvis  Pontifices  illud  jus  statuerint  occa- 

detur  negare  Durand.,  d.  17,  q.  15 ;  et  Adrian.  sioue  casuum  sibi  reservatorum,  tamen  con- 

in -4,  materia  de   Confessione,  q.  -4.  Neque  siderata  eorum   ratione  ,  verisimiliter  credi 

argumentum  a  simili  est  sufiiciens  in  re  tam  potest  statuisse  generale  jus  servandum  in 

gravi,   maxime  cum  in  duobus  interveniat  omni  casuum  reservatione. 

tam  magna  differen.tia.  Unum  est,  quia  res-  12.  Difficultas  solvitur.  —  Sed,  licet  hsec 

pectu  Summi  Ponlilicis,  adilus  ad  iilum,  mo-  yideantur  rern  facere  dubiam^  nihilomi^us, 

raliter   et  regulariter  loquendo ,   ex   multis  in  re  morali  et  adeo  gravi   non   possumus 

causis  potest  esse  clifficilis,  et  ideo  oportuit  ut  hanc  licentiam  clare  siue  majori  fundamento. 

communi  jure  provisum  esset  aliquod  reme-  Et  ideo  absolute  dicendum  censeo  inferiores 

dium  pro  hujusmodi  eventu,  quia  leges  hu-  sacerdotes  non  habere  jurisdiclionem  in  bos 

manse  dantur  de  his  rebus ,  quse  frequentius  casus  reservatos  extra  articulum  mortis  ex  vi 

accidunl;  respectu  vero  inferiorum  Preelato-  juris  communis,  quiaPontificessolura  loquun- 

rum  raro  contingit  frequenter  aditum  esso  tur  de  casibus  sibi  reservatis,  in  quibus  est 

ita  difficilem,   et  ideo  necessarium  non  fuit  specialissitna  ratio,  queejam  tacta  est.  Et  pra> 

commune  jus  ad  illos  extendi.  Secundo,  ca-  terea  declarari  potest ,  quia  ad  curam  ipso- 

sus  Ponlificii  semper  habent  excommunica-  ruraPontificum  pertinuit,  jurisdictionem  hanc 

tionem  annexam,  qua  ablata,  aufertur  reser-  iu  Suis  casibus   committere;  in  inferioribus 

vatio  culpse;  per  hanc  autem  concessionem  autem  Preelatis  non  fuit  necessarium  hoc  sta- 

proxime  datur  jurisdictio  ad  absolvendum  ab  tui  jure  communi,  sed  sicut  ab  eis  reservatio 

excommunicatione  sub   onere   comparendi;  fit  per  statuta  particularia,  vel  dioecesum,  vel 

ahi  vero  casus  inferiorum  Praelatorum  seepius  religionum  ,   ita    eorum    curse   et  prudentice 

non  habent  excqmmunicationem  annexam;  committitur,  ut  eam  faciant  modo  accommo- 

et,  si  aliquaudo  babent,  non  statun  aufertur  dato  saluti  animarum;  ideoque  in  hujusmodi 

reservatio  ,   licet   toliatur   excommunicatio  ,  statutis  fere  seraper  declarari  solet,  ut  quo- 

quia  heec  duo  non  sunt  ita  conjuncta  in  his  ties  fuerit  ditficilis  aditus  ad  Preelatum,  pos- 

casibus  sicut  in  Pontificiis.  Fateor  nibilomi-  si.t  aliquo   modo  obtineri  ab  aliis  absolutio, 

nus  has  duas  considerationes  non  ornnino  co-  ne  nimium  poenitentia  differatur.  Et  ideo  ad- 

gere.  Nam  quod  ad  posteriorem  atlinet,  licet  didi  in  preedicta  exceptione  ,  nisi  ajure,  vel 

verum  sit  jura  loqui  de  peccatis,  quibus  est  per  aliam  declarationem  rcservqntis  jurisdiciio 


imposita  excoinmunicalio,  tamennon  de  sola 
excommunicatione,  sed  de  toto  casu  intelli- 
genda  sunt ,  et  simpliciter  committunt  in- 
feriori  absolutionem  a  censura  et  a  cuipa ; 
imo  absolutionem  a  censura  committuut  pro- 


concedatur.  Prior  enim  paiiicula,  ajure,  po- 
sita  est  propter  easus  Pontificios;  posterior 
vero  propter  reiiquos.  Et  buic  sententiee  non 
parum  favet  Concilium  Tridentinum.  Nam  si 
jure  communi  vel  consuetudine  csset  conces- 


SECTIO  IV. 

Utrum  cicbeat  superior  facultatem  eoncedere  sub- 
dito  petenti,  atpossitab  aliis  absolvi  a  casibus 
reservatis. 


MSPUTAT.  XXX.  SECT.  IV.  639 

sa   bujusmodi   facultas    omnibus    ordinuriis  2.   Prima  sententia  negaiiva. — Circa  pri- 

eonfessoribus,  Concilium  non   tara  absolute  niiini   duse  possunt  esse  extremae  sententia;. 

dixisset  extra  arliculum  morlis  sacerdotesni-  Prima  absolute  negans  teneri  unquam  pasto- 

hilpossein  casus  reservatos;  quodtamen  non  rem  ad  hanc  faoullatem  concedendam,  quae 

limitavit  in  casibus  Pontificiis,  quia  vel  ±111  fundari  polest  in  vcrbis  citatis  Concil.  Trid.  : 

non  sunt  aliter  reservati,  quam  in  jure  expli-  Extra  quem  articulum  sacerdotes,  cum.  nihil 

catum  sit,  et  locutio  Concilii  intelligenda  est  possint  in  casihus  reservatis,  id  unum  poeni- 

cum  distributione  accommoda,  scilicet,  nihil  tentidus  persuadere  nitantur,  ut  ad  superiores 

posse  in  singulos  casus  reservatos,  eo  modo,  et  legitimos  judices  pro  leneficio  aosolutionis 

quo  reservati  sunt;  vel  certe  nuilam  exceptio-  accedant.  Expendo  enim  imprimis  iilam  par- 

nem  fecit  de   casibus  Pontificiis,  quia  in  cis  iiculam,  idunum,  nam  certe,  si  subditus  ha- 

facta  est  in  jure,   propter  excommunicatio-  bet  jus  exigendi  a  superiore  prcediciam  facul- 

nem,  qnam  regulariter  habent  annexam.  De-  iatem,  et  ipse  eam  concedere  tenetur,  vix  po- 

niaue  cum  constet  jurisdictionem  esse  subla-  terit  confessor  suadere  pcenitenti,  ut  ad  supe- 

tam  per  reservationem,  et  nullo  fundamento  riorem  accedat,  sed  potius  ipse  pcenitens  po- 

sufficienter   constet  esse  restitutam  pro  his  test   persuadere  confessori,    ui  suo  nomine, 

opportunitatibus ,  non  possumus  id  asserere  quamvis  in  particulari  tacito,  facultatem  exi- 

pronter  solas  eongruentias,   quae  os;:endunt  gat,    quam   superior  tenetur  ei   concedere. 

quidem  esse  congruum,  si  fiat,  non  tamen  Deinde  expendo   illain  parliculam,  legitimos 

ostendunt  factum  esse,  cum  hoc  pendeat  ex  judices,  quia  judex  legitimus  alicujus  causse 

voluntatc  concedentis.  nuili  injuriam  facit,  si  per  se  velit  eam  judi- 

care;  neque  tenetur  eam  alteri  committere, 
si  ipse  sit  idoneus judex,  ut  supponimus;  sed 
superior  in  hac  causa  se  habet  ut  legitimus 
judex,  ut  Concilium  asserii;  ergo.  Atque  hee.e 
opinio  potest  tribui  Yictoriae  in  Summa  4,  n. 
447,   de  Confessione,   quatenus    ait.  quando 

i.  Postquam    dictum    est   de  jurisdictione  non  intervenit  speciaiis  causa  rationabilis  ex- 

commissa  sacerdotibus,  superest  ut  dicamus  trinseca,    et  quasi  per  accidens,  sed   solnm 

de  eadem  jurisdictione,  ut  concedi  solet  per  illa   intrinseca  difficultas,  quam  secum  affert 

facultatem  datam    \  cenitenti    *jd  eligendum  confessio,   nimirum  ernbescentia  confitendi 

confessorem.    Circa  quam   non    est  dubium  cum  superiore,  aut  timor  amittendi  apud  il- 

quin  possit   superior.  ad  quem  proprio  jure  lum  bonarn  opinioncm,  non  teneri  superio- 

pertinet  absolutio  ab  his  cosibus,  hanc  facul-  rera  ad  dandam  hanc  facultaiem,  quia  alias 

tatem  dare  suo  subdito,  et  quin  sacerdos,  ex  nunquam  homo  tenereiur   confiteri  suo  pas- 

vi  iaiis  facultaiis  legitime  electus,  possit  ab-  tori.  Et  in  eamdem  sententiam  citari   potest 

solvere  a  casibus  hujusmodi  Praelalo  reser-  Navarrus,  qui  fere  idem  clicit  in  Summa,  c. 

vatis.  Nam  per  ialem  facultatem  jurisdictio-  7,  n.  8,  et  iu  c.   Placuit,  de  Pcenit.,  d.  6,  n. 

nem  accipit.  In  quo  eadem  est  ratio  de  hac  449  et  150  :  Quia  nnlla,  inquit,  est  lex,  neque 

facultate,  et  de  iila,  quee  datur  ad  eligendum  ratio,  qucv  convincat  excusari  tunc  poenitentem 

confessorem  de  aliis  peccatis,  servata  propor-  al  ooligatione  confitendi  suo  snperiori;  sic  di- 

tione.  Unde  hic  observanda  sunt  omnia,  quee  cimus  nullam  esse  rationem,  neque  legem,  quce 

supra  in  disputatione  de  hac  facultate  dixi-  convincat  teneri  superiorem  ad  ciandam  hanc 

mus,  addendo  ea,  quee  in  sect.  2  hujus  dis-  facultatem.     Denique  communiter    Doctores 

put.  dicta  sunt  de  sufficienli  expressione,  et  asserunt,  non   teneri  proprium  pastorem  ad 

extensione  hujus  facultatis  ad  casusreserva-  clandam  subdito  facultatem  confitendi  alieno. 

tos,  quia  verba  generalia  non  sufficiunt.  His  nisi  ex  legitima  causa  petatur,  ut  videre  licet 

ergo  positis,   duo  principalia  dubia    decla-  super  c.  Omnisulriusquesexus;  hoc  enim  ne- 

randa  hic  occurrunt.  Primum   est,   an  supe-  cesse  est   intelligi  de  causa,  quse  non  sit  in- 

rior  non  solum  possit,  scd  debeat  et  teneatur  trinseca  ipsi  confessioni  ;  alioqui  scmper  ilia 

hanc  facultatem  dare  subdito  petenti.  Aliad  facultas  haberet  causam  justam  ;    ergo,  per 

est,  an  debeat  dare  hanc  facultatem  absolute,  seloquendo,   et   seclusis  causis  extrinsecis, 

vel  possit  eam  dare  iraponendo  aliquod  onus.  qua3  sunt  per  accidens,  non  tenetur  proprius 

De  primo  in  hac  sectione,  de  secundo  in  se-  sacerdos  dare  hanc  faculiatem  ;  ergo  neque 

quenti  dicemu-jr  in  preesenti  tenetur  :    est  enim  eaclem   pro- 


640  DISPLTAT.  X 

portionalis  ratio.  Preesertim,  quia  alias  reser- 
vatio  nullius  esset  momenti,  si  superior  te- 
neretur  hanc  facultatem  concedere,  quia  hoc 
fere  nullum  onus  est  poenitentium,  prseser- 
tim  si  per  alium  facultatem  petant ;  et  ita  re- 
servatio  nihil  confert  ad  coercenda  vel  cu- 
randa  peccata,  qui  est  finis  reservationis. 

3.  Secunda  sententia  affirmativa.  —  Se- 
cunda  sententia  est,  per  se  loquendo,  et  se- 
clusis  extrinsecis  incommodis,  teneri  superio- 
rem  ad  hanc  facultatem  concedendam.  Quee 
videtur  sumi  ex  D.  Thom.,  Opusc.  19  contra 
impugnantes  religionem,  et  in  4,  d.  17,  q.  3, 
art.  3,  q.  4,  ad  6,  ubi  ait,  peccare  superio- 
rem  qui  difficilem  se  prsebet  in  danda  hac  fa- 
cultate.  Et  subdit  rationem,  quia  multi  sunt 
adeo  infirmi,  quod  potius  sine  eonfessione 
morientur,  quam  tale  peccatum  tali  sacerdoti 
confiteanlur.  Unde  illi,  inquit,  qui  sunt  ni- 
mis  solliciti,  iit  conscientiam  subditorum  per 
confessionem  sciant,  multis  laqueum  damna- 
tionis  injiciunt ,  et  per  consequens  sibi  ipsis. 
Quod  dictum  D.  Thom.  reliqui  auctores  se- 
quuntur,  Sot.,  dist.  18,  quaest.  2,  art.  5;  Le- 
desma,  2,  part.  4,  quaest.  7,  art.  5;Victoria 
supra,  n.  146;  Sylv.,  verb.  Confessor  1  ;  An- 
gelus,  verb.  Confessio  3,  n.  31 ;  Armilla,verb. 
Confessio,  n.  35;  Nav.,  dict.  c.  Placuit,  n. 
119  et  151.  Fundamentum  hujus  sententiaB 
esse  videtur,  quia  haac  jurisdictio  non  est  data 
superiori  propter  auctoritatem  vel  utilitatem 
ejus,  sed  propter  bonum  ipsius  pcenitentis; 
ergo  quoties  poenitens  omnino  non  vult  con- 
fiteri  Preelato  (hoc  enim  supponendum  est), 
quamvis  ad  hoc  nullam  habeat  causam,  sed 
solam  volunlatem  ortam  ex  intrinseca  diffi- 
cultate  confessionis,  et  solum  ob  eam  rem  fa- 
cnltatem  petat,  tenetur  superior  illam  conce- 
dere.  Probatur  consequentia,  quia  tenetur 
superior  exvi  suimuneris  uti  hac  jurisdictio- 
ne  sicut  expedit  ad  bonum  poenitentis  ;  tunc 
autem  omnino  expedit  illi  facultatem  dare, 
quia  hoc  modo  confitebitur,  et  remedium  ob- 
tinebit.  Alia  autem  via  exponitur  periculo 
pereundi,  aut  non  integre  confitendi. 

Prima  conclusio. 

4.  Quando  teneatur  sacerdos  ex  justitia 
concedere  facultatem.  —  In  hac  re  aliqua  sunt 
certa,  quas  si  practice  distinguantur,  vix  po- 
terit  esse  dissensio.  Prirao  ergo  certum  est, 
plures  esse  casus,  in  quibus  sacerdos  ex  jus- 
titia  tenetur  hanc  facultatem  concedere  pce- 
nitenti,  itautfaciat  illi  injuriam  negando  il- 
lam  simpliciter.  Hujnsmodi  sunt  omnes  illi 


xx.  sect.  iv. 

casus,  in  quibus  pcenitens  merito  timet  ali- 
quod  grave  damnum  extrinsecum  inferendum 
ab  ipsomet  confessore,  ut  si  confessionem  sit 
revelaturus,  vel  (quod  perinde  est)  scientia 
illa  usurus  in  grave  illius  nocumentum,  vel 
gravesinimicitias  cumillo  gerat.  Idemque  est 
quoties  ipse  superior  non  est  alias  idoneus  ad 
ferendum  judicium  in  tali  causa,  vel  quia  est 
ignorans,  vel  adeo  improbus,  ut  loco  medi- 
cinfe  sit  scandalum  allaturus.  In  hoc  conve- 
niunt  omnes  Doctores  citati.  Et  ratio  est  per 
se  evidens,  quia  talis  superior  non  potest 
juste  privare  pcenitentem  legitimo  usu  hujus 
sacramenti,  nec  potest  illum  cogere  ut  se  ex- 
ponat  periculo  alicujus  gravis  nocumenti. 

Secunda  conclusio. 

5.  Non  semper  teneri  superiorem  ad  hanc 
facultatem  concedendam.  —  Secundo  est  cer- 
tum,  non  semper  teneri  superiorem  ad  hanc 
facultatem  concedendam.  Quod  in  generali 
satis  probat  illa  ratio,  quia  alias  fere  nullius 
momenti  esset  reservatio.  In  particulari  au- 
tem  est  hoc  evidens,  si  moraliter  timeat  ta- 
lem  facultatem  non  esse  futuram  utilem  pce- 
nitenti,  sed  potius  facilitatem  venise  futuram 
esse  illi  occasionem  scandali,  seu  recidivi, 
Item,  si  peccatura  tale  sit,  ut  vergat  in  dam- 
num  communitatis,  vel  alterius  tertise  perso- 
nse,  cui  pcterit  Preelatus  remedium  adhibere, 
si  illius  notitiam  habeat,  eliam  servato  con- 
fessionis  sigillo.  In  his  enim  et  similibus  ca- 
sibus  non  solum  non  potest,  sed  etiam  non 
debet  superior  facultatem  dare;  maxime  cum 
vix  aut  nullo  modo  possit  talis  pceniteus  con- 
venienter  disponi  ad  confessionem  faciendara 
virtute  talis  facullatis.  Hoc  notarnntin  parti- 
culari  Angel.,  dict.  n.  31,  nam  referens  dic- 
tum  S.  Thomee,  addit :  Quod  credo  verum, 
nisi  quando  propter  Jioc  sollicitant  scire,  ne 
alios  inficiant.  Soto  etiam  posuit  exemplum, 
quando  superiori  bona  fide  procedenli  con- 
stat  subditum  nequiter  talem  facultatem  pe- 
tere,  ut  occasionem  accipiat  persistendi  in 
peccatis.  Similiter  Armilla,  verb.  Confessio, 
n.  35,  ait,  debere  negari  hanc  facultatem, 
quando  est  in  damnum  petentis,  vel  aliorum. 
Deinde,  quamvissuperior  concedendo  facul- 
tatem  non  timeat  grave  detrimentum  sub- 
diti,  si  tamen  majorem  vel  a?qualem  illius 
utilitatem  spcrat,  quamvis  eam  neget,  potest 
licite  eam  negare  ;  imo  aliquando  etiam  cum 
minori  ejus  utilitate,  siad  aliorum  excmplum 
et  commune  bonum  censeatur  necessarium, 
aut  valde  conveniens.  Ita  sentiunt  citati  auc- 


DISPUTAT.  XX 
tores.  Unde  Angelus  ait,  reclc  facere  supe- 
riorera,  quantlo  ex  liac  cansa  negat,  ut  alii 
scientes  et  videntes  difficullalem  in  danda 
facultate  magis  a  peccatis  praeserverilur.  Et 
Armilla  dieit,  superiorem  multoties  posse 
negare,  si  vult,  quia  hoe  est  ex  honestate;  et 
quandoque  bonum  esse  negare,  ne  detur  oc- 
casio  peccandi.  (Vide  Henr.,  1.  3  de  Pcenit., 
c.  13,n.4.) 

6.  Ratio  vero  est,  quia  superior  in  hoc  uti- 
tur  jure  suo,  ut  satis  declarant  argumenta 
facta  circa  prirnam  sententiam.  Quod  autem 
id  cedat  in  minorem  suhditi  utilitatem,  non 
ipse  est  causa,  sed  ipsemet  subditus  ex  sua 
negligentia  vel  affectione  ;  ergo  illi  imputa- 
bitur,  et  non  superiori,  qui  potest  praiferre 
commune  bonum  illi  incommodo  unius  par- 
ticularis.  Prsesertim,  quia  licet  in  preesenti 
videatur  hoc  esse  minus  ulile  tali  subdito, 
quia  quodammodo  coactus  cum  minore  de- 
votione  confitebitur,  tamen  in  futurum  po- 
lest  sperari  alia  utilitas  majoris  momenti,  ni- 
mirum  ut  sit  cautior  in  peccatis  vitandis. 
Semper  tamen  supponimus  hanc  minorem 
utilitatem  esse  intra  latitudinem  fructuosee 
et  dignee  confessionis  ;  alioqui  jam  non  esset 
minor  utilitas,  sed  omnino  nulla,  vel  potius 
grave  nocumentum,  de  quo  nondum  egimus. 

7.  Alque  hinc  ulterius  sequitur,  per  se,  ac 
preecise  ex  pastorali  munere  in  hoc  foro,  et 
ex  intrinseca  difficultate  ipsius  confessionis, 
non  statim  oriri  obligationem  concedendi 
hanc  facultatem  ;  imo  posse  superiorem  illam 
negare,  quoties  grave  nocumentum  subditi, 
quod  extrinsecum  et  valde  accidentarium 
est  huic  sacramento,  non  timuerit.  Deinde 
sequitur,  quotiesipsesuperior  non  estaliunde 
causa  talis  nocumenti,  sed  solum  timetur  ob 
duritiem  vel  fragilitatem  ipsius  pcenitentis, 
non  peccare  superiorem  contra  justitiam  res- 
pectu  subditi  negando  ei  talem  facultatem  ; 
hoc  enim  totum  probant  quee  in  priori  sen- 
tentia  adduximus. 

8.  Tertia  conclusio .—Quando  teneatur  su- 
perior  ex  charitate  facultatem  concedere. — 
Tertio  vero  addimus,  ex  charitate,  vel  etiam 
ex  debito  sui  muneris  et  fidelis  dispensatoris 
teneri  superiorem  ad  concedendam  hanc  fa- 
cultatem,  quoties  timuerit  grave  detrimen- 
tum  spirituale  subditi,  si  illam  neget,  quam- 
vis  illud  nocumentum  non  ex  injuria  extrin- 
seca,  sed  ex  proprio  defectu  ipsius  subditi 
eventurum  sit ;  ut  quod  tacebit  aliquod  pec- 
catum  in  confessione,  vel  quod  nimium  diffe- 
ret  confessionem,  etlicentiam  peccandi  acci- 

XXII. 


X.  SECT.  IV.  641 

piet,  vel  quid  simile.  Hoc  est,  quod  inteudit 
principaliter  D.  Thomas,  et  communis  sen- 
tcnlia.  Et  hoc  probat  ratio  ejus,  quia  hsec  po- 
testas  non  est  data  in  deslructionem,  sed  in 
utihtatem  subditorum.  Nec  refert  quod  ipse 
subditns  sibi  sit  causa  lalis  nocumenfi,  nam 
hoc  ipsum  tenetur  impedire  spiritualis  pas- 
tor,  si  commode  potest.  Unde  addo  ulterius, 
etiamsi  speretur  aliorum  ulilitas  exnegatione 
talis  facultatis,  non  esse  negandam  cum 
tanto  detrimento  subditi,  quia  sacramentum 
hoc  per  se  institutum  est  in  bonum  pcent- 
tenlis,  et  ad  eumdem  finem  data  est  hsec  po- 
testas,  et  ad  eumdem  ordinatur  reservatio  ; 
ergo  nou  licet  per  hoc  medium  aliorum  ulili- 
tatem  procurare  cum  tanto  subditi  detri- 
mento  ;  prsesertim,  quia  moraliter  nunquam 
fit  sine  sacrilegio,  et  gravi  injuria  ipsius  sa- 
cramenti  ;  fit  etiam  ipsa  confessio  odiosa  et 
difficilis ,  quod  est  gravius  incommodum, 
propter  quod  vitandum  quselibet  alia  utilitas 
parvipendenda  est.  Oportet  autem  advertere, 
ahud  esse  utilitatem  ahorum  procurare,  de 
qua  locuti  sumus  ,  aliud  vero  perniciem  aut 
grave  nocumentum  eorum  vitare,  de  quo  est 
longe  diversa  ratio  ;  nam  si  hsec  causa  inter- 
cedat,  negari  potest  et  debet  talis  facultas, 
etiamsi  subditus  ipse  male  usurus  sit  tali  me- 
dicina,  quiahocjam  est  scandalum  pharisai- 
cum  ;  et  ideo  quidquid  ex  illo  sequitur,  tan- 
tum  malitiae  ipsius  subditi  imputatur  ;  uam 
ipse  tunc  tenetur  suam  conscientiam  ei  ape- 
rire,  qui  et  sibi  et  aliis  prodesse  potest  et 
non  obesse  ;  ergo,  si  nolit  huic  obligationi 
satisfacere,  nec  potest  esse  ad  confessionem 
dispositus,  necfacultas  confitendi  alteriei  po- 
test  esse  utilis  ;  ergo  non  debet  ei  concedi, 
etiamsi  obdurato  animo  nolit  confiteri  supe- 
riori.  Nec  refert  quod  id  proveniat  ex  nimia 
verecundia,  vel  alia  affectione,  quse  gravem 
difficultatem  ingerat,  quia  tenetur  illam  su- 
peraie,  et  potest  cum  divina  gratia,  ut  suae 
obligationi  satisfaciat.  Extra  hunc  vero  casum 
semper  tenetur  superior  condescendere  fragi- 
litati  subditi,  quandoejuspericulumimminet. 
9.  Quarta  conclusio. — Superiorem  debere 
potius  esse  facilem,  quam  difficilem. — Atque 
hinc  ulterius  colligo,  et  addo  quarto,  regula- 
riter  ac  moraliter  loquendo,  superiorem  de- 
bere  esse  facilem  potius  quam  difficilem  in 
hac  facultate  concedenda.  Hoc  etiam  inten- 
dunt  D.  Thomas  et  alii  auctores  citati ;  estque 
verissimum,  quia  moraliter  ac  per  se  lo- 
quendo,  minus  periculi  est  in  concedenda 
hac  facultate,  quam  in  illa  neganda.   Unde, 

41 


6-42 

ut  concedatur,  satis  esse  debefc  quod  nulla 
specialis  ratio  ad  eam  negandam  occurrat ; 
ut  autem  negetur,  semper  intervenire  debet 
aliqua  specialis  ratio,  quse  id  requirat ;  non 
quod  semper  hoc  cadat  sub  preecepto,  sed 
quod  hic  ordo  sit  eonvenientior,  qui  aliquan- 
do  poterit  esse  sub  prpecepto,  juxta  alias  re- 
gulas  tactas.  Imo,  licet  aliquando  superiori 
videatur  intervenire  sufficientem  rationem  ad 
negandam  facultatem  ,  si  tamen  aliunde  ex 
relatione  alterius,  vel  alia  via  ei  constiterit 
subditum  nullo  modo  velle  superiorem  adire, 
neque  aliis  remediis  tentatis  ad  id  posse  in- 
duci,  tunc  superior  nunquam  debet  negare 
facultatem,  nec  potest  licite,  excepto  illo  casu 
de  damnificatione  aliorum  ;  quia,  non  ob- 
slante  quacunque  ratione  occurrente,  et  pen- 
satis  omnibus,  tunc  id  magis  expedit,  imo  et 
necessarium  estjuxta  leges  charitatis.  Item 
quia  reservatio  heec  est  qusedam  medicina 
subditi ;  ergo,  si  curn  rigore  applicata,  cedat 
in  perniciem  ejus,  temperanda  est,  ideoque 
facultas  concedenda.  Unde  Navar.,  d.  cap. 
JPlacuii,n.U9,  ait,  solam  verecundiam  ni- 
miam  poenitentis  esse  aliquando  sufficientem 
causam,  ut  hcec  facultas  danda  sit. 

40.  An  verecundia  sii  sufficiens  causa  ad 
dandam  Jianc  facultatem.—Solulio.—Peccare 
sulditum  nolentemconfiteri  superiori. — Dices  : 
tunc  subditus  graviter  peccat  volens  extor- 
quere  hanc  facultalem  a  superiore  suo  indu- 
rato  animo,  et  illudmet  propositum  non  con- 
fitendi  superiori,  etiam  si  nolit  facultatem 
dare,  est  grave  peccatum  in  ipso  subdito  ; 
ergo  non  est  ei  danda  facuUas  ;  cur  enim  ex 
malitia  reportabitcommodum?Neque  etiamsi 
detur,  illi  erit  ulilis,  cum  sitad  confessionem 
indispositus.  Respondeo,  licet  pcenitens,  ab- 
solute  loquendo,  teneatur  confiteri  suo  pas- 
tori,  si  ilie  nolit  faeultatem  dare  confitendi 
alteri ;  et  ideo  semper  peccet  subditus  ha- 
bendo  absolutum  propositum  non  confitendi 
simpliciter,  si  superior  talem  facultatem  ne- 
get,  arsque  alia  causa  extrinseca,  sed  ob  so- 
lam  difficultatem  intrinsecam  confessionis  ; 
nihilominus,  petendo  instanter  facultatem, 
non  peccat,  et  superior  peccare  potest  illam 
negando.Nam  hsec  duo  nonrepugnant,  quia 
subditus  tenetur  jure  divino  confiteri  proprio 
pastori  suo,  si  ipse  nolitcommittere  suam  ju- 
risdictionem  alteri,  dummodoaliaminjuriam, 
vei  aliud  nocumentum  propter  confessionem 
subdito  non  inferat,  contra  quod  divinum 
jus  peccat  subditus  habens  iilud  absolutum 
propositum  non  confitendi  in  illo  casu.  Non 


DISPliTAT.  XXX.  SEGT.  IV. 

facitautem  conlra  hocjus,  petendo  faculta- 
tem  asuperiore  ;  et  ideo,  si  abstineat  ab  illo 
proposito,  quantumvis  instet,  et  urgeat  pe- 
tendo  facultatem,  non  peccat  ;  imo  potest 
honeste  agere  juxta  exigeniiam  causse.  Ac 
proinde  etiam  superior  teneri  polest  ad  fa- 
cultatcra  concedendam ;  sajpe  enim  contin- 
git,  ut  debitor  ex  justilia  teneatur  solvere  de- 
bitum,  et  nihilominus  honeste  petat  a  credi- 
tore  remissionem  ejus,  quam  ipse  saltem  ex 
charitate  concedere  teneatur;  illae  enim  obli- 
gationes  cum  sint  diversarum  rationum,  si- 
mul  non  repugnant ;  ita  ergo  est  in  prsesenti. 
Quapropter  (respondendo  ad  difficultatem 
positam)  imprimis  necesse  non  est,  ut  in  hoc 
negotio  interveniat  peccatum,  vel  prava  dis- 
positio  ex  parte  subditi  petentis  facultatem, 
quia  non  oportet  ut  habeat  illud  formale  pro- 
positum  non  confitendi,  etc.  ;  imo  prudens 
superior  noc  debet  prsecavere,  ne  inducat 
subditum  in  hujusmodi  quasi  desperationem; 
et  aliquando  poterit  hoc  ipsum  illi  ad  culpam 
imputari,  si  ob  negatam  facultatem  subditus 
temerariam  voluntatem  et  propositum  conci- 
piat.  Deinde  dico,  etiamsi  subditus  in  eum 
statum  devenerit,  dandam  omnino  ei  esse 
hanc  facnltatem,  ut  remedium  aliquod  1111 
malo  adhibeatur ;  nam,  licet,  durante  illo 
proposito,  subditus  sit  indispositus  ad  abso- 
lutionem,  tamen  obtenta  facultate,  potest  se 
disponere,  et  de  illamet  culpa  dolere,  eam- 
que  cum  aliis  confiteri. 

11.  Ultima  conclusio. — JVon  teneri  superio- 
rem  dare  facultatem  generalem.  —  Tandem  iri 
hoc  puncto  dicendum  est,  non  teneri  superio- 
remdaregeneralemfacultatem  eligendiquem- 
cunque  confessorem  idoneum  ,  ut  a  casibus 
sibi  reservatis 'absolvat ;  neque  etiam  teneri 
ad  committendam  causarn  ei  sacerdoti  quem 
vult  pcenitens,  sed  posse  illam  commitlere 
alteri,  vel  inter  aliquos  designatos  electionem 
subdito  dare,  prout  judicaverit  expedire  ad 
bonum  pcenitentis.  Hoc  etiam  colligitur  ex 
dictis  aucloribus  ,  et  prsesertim  Angelus  ad- 
vertit  posse  et  debere  Prselatum  in  parficulari 
inquirere  et  scire  cui  velit  subditus  confiteri : 
Et  si  est,  inquit,  ceque  bonus,  concedat ;  si  vero 
non  est  ceque  bonus,  non  debet  dare  facultatem. 
Et  ratio  quidem  in  generali  mauifesta  est ; 
nam  reservatio  ad  hoc  fit,  juxta  Concilium 
Tridentinum,  ut  graviora  delicta  gravius  cor- 
ripi  et  melius  emendari  possint;  ad  quod  ne- 
cesse  esl  ut  gravioris  etiam  personee  et  doctio- 
ris  ac  melioris  judicio  subdantur  ;  ergo  quam- 
vis  superior  cedat  juri  suo  committendo  cau- 


DISPUTAT. 

sam  alteri,  semper  babet  jus  non  committcn- 
di  illam ,  nisi  personee  proportionatee  tali 
cansse  et  fini  reservationis  ;  boc  autem  regu- 
lariter  non  fiet,  si  generalis  facultas  coneeda- 
tur.  Ssepe  etiam  accidere  potest,  ut  persona, 
quam  designat  pcenitens,  seu  quse  loco  illius 
facultatein  petit,  talis  non  sit,  superioris  judi- 
cio;  ergo  non  est  cogendus  superior  ut  id 
concedat.  Nec  potest  subditus  juste  conqueri, 
aut  eamdem  difficultatem  respectu  omnium 
aliorum  allegare  ,  prsesertim  si  ei  facultas  ad 
eligendum  inter  ptures  concedatur.  Non  de- 
bent  tamen  in  hoc  superiores  esse  difficiles, 
quando  vel  subditi  prudentes  sunt  et  timorati, 
vel  sacerdos  ,  per  quem  subditus  facultatem 
petit,  revera  est  sufficiens  ut  ei  causa  com- 
mitti  possit.  Tunc  enim,  regulariter  loquen- 
do,  et  nisi  alia  causa  gravis  occurrat,  consul- 
tius  est  acquiescere  pcenitenli;  et  interdum 
posset  etiam  esse  necessarium,  juxta  regulas 
superius  datas  ,  quse  bic  etiam  applicari  pos- 
sunt. 

SECTIO  V. 

An  debeat  superior  facultatem  dare  absolute. 

\.  Jam  vero  occurril  tractandum  secundum 
dubium  supra  propositum,  an,  quando  supe- 
rior  banc  facultatem  concedit,  debeat  illam 
absolute  dare,  vel  cum  aliqua  conditione,  vel 
onere  pcenitenti  imposito.  Duplexautem  onus 
potest  in  prsesenti  habere  locum.  Unum  est,  ut 
talis  vel  talis  pcenitentia  illi  imponatur  ;  aliud 
est,  ut  coram  superiore  compareat  :  nam 
prseter  heec  non  possunt  alia  in  prsesenti  ex- 
cogitari.  Heec  vero  habere  possunt  locum 
juxta  diversos  modos  concedendi  hanc  facul- 
tatem.  Duobus  enim  modis  potest  peti  et 
concedi.  Primo  post  peccatum  reservatum 
commissum,  de  quo  fere  in  toto  prsecedenti 
puncto  locuti  sumus.  Secundo  ante  peccatum 
commissum,  ut  si  subditus  petat  facultatem  a 
superiore  adconfitendum  alteri,  si  fortassein 
aliquod  peccatum  reservatum  lapsus  fuerit.  In 
priori  modo  non  habet  locum  onus  comparendi 
coram  superiore  ;  nam  ad  boc  petitur  facultas 
ut  ab  onere  subditus  liberetur;  repugnantia 
ergo  esset  dare  facultatem  ,  et  imponere  tale 
onus.  Item,  aut  subditus  petit  facultatem  per 
seipsum,  et  sic  jam  satis  comparet  corarn  su- 
periore  ;  essetque  illi  impertinens  facultas 
cum  onere  iterum  comparendi;  vei  petit  fa- 
cultatem  per  alium,  verbi  gratia,  per  iuferio- 
rem  ordinarium  confessorem  ;  et  tunc  ideo 
petit  ut  persona  quse  commisit  peccatum  non 
veniat  in  notitiam  superioris,  et  ad  hoc  postu- 


XXX.  SECT.  V.  64S 

latur  veluli  indulgentia  ejus  ;  ergo  neque  ibi 
habet  locum  tale  onus. 

2.  Peccare  superiorem,  qui  inquirit  de  suh- 
dito,  qui  petit  facultalem.—  Quin  polius  hinc 
inferuntDoctores  supra  citati,  quando  a  supe- 
riori  hoc  modo  facultas  postulatur,  non  posse 
licite  interrogare  personam,  pro  qua  postula- 
tur,  neque  aliquas  circumstantias  ,  per  quas 
in  ejus  notitiam  deveniat,  tum  quia,  si  per 
inferiorem  confessorera  petitur  facultas,  ille 
tenetur  servare  sigillum,  et  superior  gravissi- 
me  peccat,  dum  aliquam  ejus  Isesionem  vel 
fractionem  procurat.  Imo,  licet  ille,  per  quem 
petitur  facultas,  non  esset  confessor,  nec  sri- 
ret  snb  sigillo,  sufficeret  obligatio  naturalis 
secreti  in  re  adeo  gravi  et  ordinata  ad  reme- 
dium  conscientia^  proximi.  Tum  etiam  quia 
superior  inquirens  de  persona  in  occulto  de- 
licto,  graviter  peccat  contra  justitiom,  ct  in 
prsesenti  eliam  videtur  peccare  contra  hoc  sa- 
cramentum,  quia  talis  superior  prave  utitur 
potestate  accepta ,  et  quantum  ex  se,  reddit 
difficilem  et  odiosum  usum  hujus  sacramenli. 
Itaque  quoties  facultas  cadit  in  delicta  jam 
commissa  ,  non  habet  locum  hujusmodi  onus 
comparendi,  moraliter  loquendo.  Fingi  vero 
posset  casus,  in  quo  daretur  talis  facultas  cum 
eo  onere,  solum  ne  differatnrconfessio,  quani 
in  prsesenti  fortasse  superior  non  potest  au- 
dire.  Sed  hic  casus  et  rarus  est,  et  tunc  ea- 
dem  est  ratio  cle  illo  et  de  facultate  concessa 
pro  peccatis,  qiue  esse  possunt  in  futuro,  de 
qua  statim  dicam. 

3.  Posse  dari  facultatem  cum  onere  talis 
po&nitentice . — Posset  tamen  hsec  facultas  con- 
cedi  cum  limitatione  seu  onere  imponendi, 
seu  acceptandi  talem  vel  talem  pcenitentiam 
pro  tali  vel  tali  delicto ;  nam  ad  hoc  jus  ha- 
bet  superior  ;  cum  enim  sit  ordinarius  judex 
in  illa  causa,  potest  eam  non  simpliciter  com- 
mittere ,  sed  prsescribendo  modum,  seu  ta- 
xando  pcenam  ferendam;  et  aliunde  hoc  po- 
test  expedire  ad  bonum  pcenitentis.  Et  decla- 
ratur,  nam  olim  erant  in  Ecclesia  canones 
pcenitentiales ,  in  quibus  taxabantur  pceni- 
tentise  imponendee  pro  gravioribus  delietis, 
quorum  nonnulla  vestigia  sunt  apud  Gratia- 
num  in  fine  decreti,  et  in  c.  Latorem,  33,  q.  2, 
cum  similibus;  non  ergo  repugnat  pcenam  in 
hoc  foro  imponendam  ,  esse  taxatam  per 
eum,  qui  in  Ecclesia  habet  potestatem;  non 
est  autem  cur  negemus  banc  potestatem  su- 
periori,  qui  et  potuit  casus  reservare,  et  po- 
test  etiam  facultalem  ad  illorum  absolutio- 
nem  committere.  Accedit  quod  Clemens  VIII 


64i 

ia  decrelo  de  casuum  reservalione  pro  regu- 
laribus,  quamvis  prohibeat  superioribus  reli- 
gionum  ultra  modum  ibi  preescriptum  casus 
reservare,  subdit  in  §  5  :  Licebit  tamen  supe- 
rioribus  determinare  pcenitentias  graves  qui- 
busdam  peccatis,  etiam  non  reservatis,  a  con- 
fessariis  imponendas,  quce  subditos  ab  hujus- 
modi  peccatis  perpetrandis  cohibere  possint.Ex 
quibus  verbis  coustal  a  fortiori  hoc  licere  in 
casibus  reservatis,   ut   probant   illa   verba  , 
etiam  non  reservatis,  et  per  se  est  e^  idens  ex 
paritate  rationis.  Ergo  possent  superiores  re- 
ligionum  secundum  species  peccatorum  re- 
servatorum  taxare  modum  pcenee  imponendae 
ab  his,  quibus  facultas   absolvendi  ab   eis 
committitur;  ergo  etiam  hoc  potest  facere 
superior  in  particulari  commissione,  eam  tali 
modo  limitando.  In  usu  vero  hujus  potestatis 
necessaria  est  prudentia  et  moderatio;  regu- 
lariter   enim   non    videtur   necessaria,   nisi 
quando  superior  non  multum  confideret  de 
prudentia  ejus,  cui  talem  causam  committit. 
I.  Et  quod  dictum  est  de  pcenitentia,  in- 
telligendum  est  etiam  de  quacunque  satisfac- 
tione  condigna,  aut  alia  convenienti  medici- 
na,  si  juxta  exigentiam  causee  moraliter  ne- 
cessaria  aut  valde  conveniens  judicetur.  Et 
propter  hunc  fmem  potest  aliquando  superior 
interrogare  speciem   culpce,   aut  consuetu- 
dinem,  vel  alias  circumstantias,  quantum  si- 
ne  manifestatione  vel  suspicione  personee  de- 
clarari  possint;  cum  hoc  enim  periculo  nec 
ipse  interrogare  debet,  neque  aiter  respon- 
dere  tenetur.  Aliquando  etiam  poterit  supe- 
rior  illam  cautionem  seu  limitationem  adhi- 
bere  sine  speciali  notitia  delicti,  sub  condi- 
tione,  videlicet,  si  hujusmodi  fuerit  delictum, 
imponatur  beec  satisfactio,,  etc.  Quod  quidem 
per  modum   consilii  frequenter  fit,  et  potest 
fieri  per  modum  legis  seu  preecepti,  ut  dixi ; 
non  est  tamen  in  usu  ut  fiat,  et  ideo  sinc  ma- 
gna   et  extraordinaria  causa  faciendum  non 
est.  Et  multo  minus  est  coromittenda  juris- 
dictio  cum  tanta  dependentia  ab  hac  condi- 
tione,  ut  nisi   impleatur,  verbi  gratia,  nisi 
imponalur  talis  pcenitentia^  et  acceptetur, 
absoiutio,  alias  data^sit  nulla;  nam  hoc  et  ni- 
mis  rigorosum  est,  et  periculis  exposifura,  et 
in  rigore  potest  esse  injustum;  quia  nunquara 
pcena  hujus  fori  tanta  necessitate  preescribi- 
tur,  quin  comraittatur  aliquod  arbitrium  ju- 
dici,  ut  si  juxta  dispositionero,  vel  alias  con- 
ditiones  poenitentis  viderit,  aut  non  esse  de- 
bitorem  tantee  pcenee,  aut  iili  non  expedire, 
possit  eam  moderari.  Quia  pcena  hujus  fori 


DISPUTAT.  XXX.  SECT.  V. 

magis  medicinalis  est  quam  vindicativa;  om- 
nino  ergo  privare  judicem  hoc  arbitrio,  in- 
justum  esset;  relinquere  autem  illum  cum 
periculo  faciendi  sacramenlum  irritum,  seu 
conferendi  absolntionem  nullam,  etiam  esset 
imprudentissimum;  et  ideo  nunquam  estheec 
conditio  illo  modo  ponenda,  sed  ad  summum 
per  modum  cujusdam  directionis  seu  ordina- 
tionis. 


Be  facultate  pro  peccatis  nondum  commissis, 
si  forte  committantur . 

5.  Difficultas  de  onere  comparendi  coram 

superiori.  —  Superest  dicendum  de  alio  mo- 

do  concedendi  hanc  facultatem  pro  peccatis 

nondum  commissis ,  si  forte  committantur, 

quse  facultas  frequentius  concedi  solet  ipsis 

pcenitentibus.  Erit  autem  eadem  proportiona- 

lis  ratio,   si  ponamus  jurisdictionem  directe 

committi  ad  eumdem  effectum,  et  sub  eodem 

modo.  Deinde    circa  hanc  facultatem  nulla 

est  difficultas  nova ,  quantum  speclat  ad  se- 

cundum  genus  oneris  seu  moderationis  ex- 

plicatum;  nam  qua  ratione  non  repugnat  il- 

lam  legem ,   seu  directionem   imponi  circa 

peccata  jam  commissa ,  non  repugnat  circa 

futura,  si  committantur.   Omisso    ergo    illo 

onere,  circa  aliud  de  comparendo  coram  su- 

periore  est  hic  specialis  difficultas;  nam  hoc 

onus  per  se  non  repugnat  cum  ordinario  fine, 

propter  quem  haec  facultas  conceditur,  quia 

non  datur  propler   liberandum    simpliciter 

pcenitentem  ab  onere  comparendi  coram  su- 

periore  ,    sed  propter  subveniendum   alicui 

necessilati,  ne  forte  occasione  illius  nimium 

ditferatur    pcenitentia  ;   et  ideo  frequentius 

concedi  solet  sub  ea  conditione  :  Si  difficilis 

sit  aditus  ad  superiorem.  Unde  etiam  fit,  ut 

iu  peccatis   reservatis  habentibus  annexam 

censuram^  juxta  usum  juris  concedatur  heec 

facultas  sub   eo   onere  comparendi;  igitur, 

quantum  est  ex  fine  et  modo  hujus  faculta- 

tiS;   non  videtur  repugnare   cum  eo  onere 

concedi. 

6.  An  de  non  habeniibus  censuram  possit 
dari  facultas  cum  onere  comparendi.  —  Diffi- 
cultas  vero  superest,  an  in  peccatis  reserva- 
tis  non  habeiitibus  censurara ,  aliunde  repu- 
gnet  concedi  facultatera  sirb  tali  onere.  Vide- 
tur  enim  repugnare  ratione  ipsius  sacramenti; 
in  censuris  cnim,  quia  imposilio  et  absolutio 
earum  principaliter  est  ex  inslitutione  Eccle- 
sice,  potest  Ecclesia  prout  voluerit  moduin 
absolutionis  pr^scribere,  et  sub  hoc  vel  ilio 
onere  iiiam  prcestare.  Tamen  in  confessione 


DISPUTAT.  X 
et  absolutione  sacramentali  non  polest  Eccle- 
sia  aliquid  addere  vel  mutare  proeter  Christi 
institutionem;  absolatio  autem  sacramentalis 
ex  efficacia,quam  babet  ab  institutione  sua, 
liberat  bominem  a  culpa,  tam  in   foro  Dei, 
quam  in  foro  Ecclesise,  et  consequenter  libe- 
rat  illum  ab  obligatione  subjiciendi  iterum 
illa  peccata  clavibus ;  propter  quod  diximus 
in  superioribus,  peccata  semel  rite  confessa 
non  esse  materiam  necessariam  hujus  sacra- 
menti ,  nec  posse  Ecclesiam  obligare  ea  ite- 
rum  confiteri;  ergo  repugnat  huic  sacramen- 
to,  facultatem  absolvendi  dari  sub  illo  onere, 
quia,  aut  vera  absolutio  non  datur,  aut  tale 
onus  non  reiinquitur,  cum  non  possit  absolu- 
tio  suo  effectu  privari,  non  exislente  obice 
ex  parte  pcenitentis.  Unde  etiam  in  peccalis 
reservatis  babentibus  censuram,  onus,  quod 
relinquitur,  non  est  ad  subjiciendum  iterum 
illa  peccata  clavibus  per  confessionem  sacra- 
mentalem,  sed  solum  ad  comparendum  co- 
iam  superiore  ,  ut  satisfactionem    debitam 
imponat  ratione  censuree  contractse,   cujus 
integrum  judicium  non  fuerat  inferiori  con- 
fessori  commissum ;   hoc  autem  non   habet 
locum  in  peccatis,  quse  non  habent  censuram 
annexam,  quia  respectu  illorum  per  talem 
facultatem  soium  committitur  causa  in   foro 
sacramentali,  in  quo  plenum  judicium,  et  ul- 
tima  scientia  committitur  confessori,  hoc  ipso 
quod  ei  causa  delegatur,  quia  hoc  sacramen- 
tale  judicium  est  supremum  et  ultimum  in 
boc  foro,  in  quo  omnes  judices  sunl  eequales, 
quia  solvunt  in  persona  Christi ;  ergo  ratione 
confessionis  non  potest  manere  illa  obligatio. 
Seclusa  autem  confessione  sacramentali,  nul- 
la  ratio  relinquitur  coram  superiore  compa- 
rendi.  Nec  potest  pcenitens  ex  vi  confessionis 
sacramentalis  obligari  ad   dicendum  eadem 
peccata   superiori  extra  confessionem ,   nisi 
aliunde  antea  haberet  illam  obligationem,  ut 
contingit  in  illis  ratione  censurse ;  ergo  obli- 
gabitur  ad  iteratam  confessionem  ;  quod  re- 
pugnat. 

7.  Propter  hanc  rationem  aliqui  moderni 
Theologi  negant  posse  facultatem  concedi 
sub  hoc  onere ;  quod  si  fiat,  nihilominus  con- 
fessionem,  ex  vi  talis  facultatis  factam,  esse 
validam.  Soletque  hsec  opinio  tribui  nonnul- 
iis  antiquis  Theologis  ;  nullus  tamen  absolute 
negat  facultatem  hanc  sub  hac  forma  con- 
cedi  posse  et  licite  et  vaiide,  quamvis  in  mo- 
do  explicandi  sit  diversitas,  ut  videbimus. 
Solum  Durand.  in  A,  dist.  17,  q.  15,  num.  10, 
videtur  in   eam  partem  inclinare.  Refertur 


XX.  SECT.  V.  645 

etiam  Holcot .,  in  2,  d.  15,  et  Dionys.  Carlhus., 
dist.  22,  quaest.  1.  Tribui  eliam  solet  ba?c 
opinio  D.  Thomse,  Quodiib.  I  ,  art.  12,  ad  1. 
Sed  ibi  solum  asserit ,  neminem  posse  obli- 
gari  praecepto  humano  ad  confitenda  ilerum 
peccata  semel  rite  confessa  ;  quod  satis  com- 
mune  est  inter  auctores,  ut  supra  dixi  sed 
loquuntur  de  obligatione  absoluta  :  hic  aulem 
agimus  de  conditionata ,  et  sub  tali  condi- 
tione  qua?  ex  voluntateipsius  pcenitentis  pen- 
deat. 

8.  Communis  sententia.  —  Aliqwmim  seu- 
tentia  reprolatur.  —  Communis  ergo  opinio 
est ,  esse  potestatem  in  superiore  ad  conce- 
dendam  banc  facultatem  sub  hoc  onere,  si 
expedire  censuerit.  Ita  tenuit  Henric,  Quod- 
lib.  1,  q.  32,  et  Quodlib.  10,  q.  1  ;  Major,  in 
4,  dist.  17,  q.  6;  Adrianus,  in  4,  materia  de 
Confessione,  q.  5,  §  Ideopro  solutione;  Ange- 
lus,  verb.  Confessio  5,  n.  9.  Et  eamdem  vide- 
tur  Cajetanus  supponere  ,  verb.    Absolutio  , 
cap.  1 ;  et  Medina,  Cod.  de  Poenit.,  q.  cle  Con- 
fessione  Fratribus  privilegiatis  facta.  Idem  te- 
net  Paiud.  in  4,  dist.  17,  queest.  5,  art.  1  , 
num.  6;  Almain.,  queest.  1,  circa  finem,  qui 
refert  Gersonem  ,  lect.  2  super  Marcum.   Et 
habetur  in  Alphabeto  16,  lit.  T.  Idem  tenet 
Navarr.  in  Summ.,  c.  9,  n.  1,  et  c.  26,  n.  12, 
et  in  c.  Fratres,  de  Pcenit.,  d.  5.,  n.  30,  el  in 
c.  Placnit,  de  Pcenitent,,  dist.  6,  n.  112;  Le- 
desma  in  2,  p.  4,  quaest.  8,  art.  2,  dub.  19. 
Ut  autem  verum  fundamentum  hujus  senten- 
tise  declaremus,  supponendum  est,  per  hanc 
facultatem  dari  jurisdictionem  ad  absolven- 
dum  a  peccatis  reservatis  directe  et  per  se. 
Dixerunt  enim  aliqui,  ideo  posse  superiorem 
hanc  facultatem  dare  sub  tali  onere,  quia  po- 
test  concedere  facultatem  subdito  ut  confitea- 
tur  alteri,  a  quo  absolvitur  directe  a  peccatis 
non  reservatis,  a  reservatis  autem  solum  in- 
directe  ,  ac  proinde  illa  manere  iterum  ob- 
noxia  clavibus.    Sed  hsec  sententia  oinnino 
falsa  est,  quia  illa  esset  qusedam  dimidiatio 
confessiouis  ,  vel  absolutionis  ,  ad  quam  non 
potest   superior  specialem  facultatem  dare, 
cum  sit  contra  divinum  jus.  Unde  argumentor 
in  hunc  modum  :   quia  vel  superior  delega 
jurisdictionem  suam  ad  casus  reservatos,  ve 
non  ;  si  delegat,  ab  illis  dari  debet  directe  et 
per  se  absolutio,  cum  nibil  sit,  quod  impediat 
ejus  integritatem  ;  si  autem  non  delegat,  im- 
pertinens  est  ejus  licentia.  Nam,  vel  occurrit 
specialis  necessitas,  ob  quam  licitum  est  ab- 
solvere  pcenitentem  absque  integra  junsdic- 
tione  super  omnia  peccata  mortalia  illius  ;  et 


DISPUTAT.  XXX.  SECT.  V. 


tunc  fieri  ppterit  confessio,  et  absolutio  abs- 
que  speciali  licentia  superioris,  quia  id  non 
licet  ex  dispensatione  ejus,  sed  ex  ipso  divino, 
seu  naturali  jure,  supposita  institutione,  ut 
in  disputatione  sequente  videbimus.  Vel  non 
occurrit  hujusmodi  necessitas  ;  et  sic  nulla 
potcstas  humana  efficere  potest,  utliceat  sine 
tali  occasione  dimidiatam  confessionem  ,  vel 
absolutionem  efficere;  erit  enim  formalis,  et 
non  materialis  tantum  ,  cum  nulla  sit  vera 
neces&itas  illius.  Certum  ergo  esse  debet, 
per  hanc  facultatem  superioris  concedi  juris- 
dictionem  ad  absolvendum  a  reservatis,  et 
hanc  dicimus  posse  delegari  cum  ea  condi- 
tione  seu  onere. 

9.  Circa  fundamentum  autem  hujus  verita- 
tis  dicunt  plures  ex  citatis  auctoribus,  illnd 
positum  esse  in  mutuo  consensu,  et  quasi 
pacto  inter  superiorem  et  subditum  ;  nam 
superior  posset  non  delegare  jurisdictionem 
suam,  et  delegando,  facit  gratiam  et  favorem 
subdito;  ergo  potest  sub  ea  conditione  eam 
concedere,  ut  si  subditus  velit  tali  gratia  uti, 
consentiat  obligationi  comparendi  coram  su- 
periore ;  et  tunc  subditus  obligationem  acce- 
ptans  obligatus  manet,  non  tara  ex  praecepto 
divino  confessionis,  aut  speciali  praecepto  su- 
perioris ,  quam  ex  pacto  mutuo.  Ita  signifi- 
cant  Palud.,  Almain.,  Medina,  et  alii,  et  dis- 
tinctius  explicavit  Navarrus.  Unde  inferunt 
primoj  debere  hanc  conditionem  declarari 
subdito.  Et  quidem,  si  illi  datur  facultas  ex- 
plicata  conditione  ,  hoc  ipso  quod  postea  illa 
utitur,  satis  acceptat  conditiouem,  et  obliga- 
tus  manet.  Si  vero  commissio  facta  est  sacer- 
doti  sub  ea  conditione,  inscio  poenitente,  te- 
nebitur  confessor  anle  auditam  confessionem, 
vel,  si  id  non  advertit  donec  peccatum  reser- 
vatum  audivit,  ante  absolutionem  datam,  ex- 
plicare  conditionem  poenitenti ;  et  si  eam  non 
acceptaverit,  non  absolvere,  quia  non  habet 
facultatemabsolvendi  nisi  sub  ea  conditione; 
si  autem  acceptaverit,  eo  ipso  manebit  pceni- 
tens  obligatus  ad  comparendum  coram  supe- 
riore. 

10.  Secundo  hinc  facile  respondent  ad  to- 
tam  rationem  dubitandi  principio  positam  ; 
concedunl  enim  absolute,  non  posse  superio- 
rem  prsecipere  iteratara  confessionem,  neque 
etiara  obligare  subditum  ,  ut  se  illi  prodat 
postquam  semel  absolutus  est.  Nihilominus 
tamen  aiunt,  posse  non  delegare  suam  juris- 
dictionem  nisi  sub  tali  pacto,  quia  hoc  neque 
repugnat  institutioni  talis  sacramenti ,  neque 
veritati    aut   effectui  integro   ipsius   formae ; 


neque  est  contra  ullam  legem  justitise,  aut 
alterius  virtutis.  Atque  ita  simul  relinquitur 
declaratum  fundamentum  hujus  sententiee. 
Nam  quod  hic  modus  obligalionis  et  pacti  sit 
possibilis,  probat  ralio  proxime  facta  cum  res- 
ponsione  ad  rationem  in  oppositum.  Quod 
vero  posito  illo  pacto,  inde  oriatur  hfec  obli- 
gatio.,  probatur  ex  natura  pacti  justi,  in  quo 
aiiquid  datur  cum  obligatione  ahquid  faciendi. 
Aliunde  vero  constat  raateriam  hujus  pacti 
esse  gravem  ;  nam  quod  inferior  compareat 
coram  superiore  ,  ad  quod  ex  vi  hujus  pacti 
obligatur,  res  est  gravis  ex  suo  genere,  non 
solum  quia  de  se  est  actio  honesta,  pertinens 
ad  Dei  honorem,  et  reverentiam  superioris, 
in  raateria  gravi ,  sed  etiam,  quia  ad  bonum 
animse  ipsius  pcenitentis ,  et  ad  commune 
etiam  honum  ,  ut  reservatio  peccatorum  efti- 
cacior  sit,  magisque  retrahat  subditos  a  pec- 
cando  ,  potest  multum  interesse.  Et  declara- 
tur ;  nam,  si  subditus  propria  sponte  voto  se 
obligasset  ad  ita  comparendum  coram  supe- 
riore,  sine  dubio  maneret  obligatus,  et  cense- 
retur  res  satis  gravis  ;  ergo  idem  est,  si  oria- 
tur  obligatio  ex  dicto  pacto.  Rursus,  quod 
taiis  obligatio  non  possit  alio  modo  imponi  a 
superiore,  probatur  a  dictis  auctoribus,  quia 
per  se  et  absolute  non  potest  preeeipere  con- 
fessionem  lteratam.  Melius  tamen  videtur  ex- 
plicari  ratioue  dubitandi  in  principio  a  nobis 
posita.  Denique  ,  quod  intentio  superioris, 
quando  concedit  facultatem  sub  illo  onere, 
sit  conficere  hoc  pactum  cura  subdito,  proba- 
tur,  quiaintendit  illura  obligare  eo  modo  quo 
potest,  et  eadem  ratione  subdilus  acceptat  eo 
modo  quo  potest  et  debet  juxta  intentionem 
superioris. 

11.  An  admisso  talipaclo  peccet  suMitus 
non  comparendo. — Quorumdam  Theologorum 
opinio  probatur. — Hsec  sententia  sic  explicata 
est  sine  dubio  valde  probabilis  propter  hoc 
fundamentum,  et  propter  tot  Doctorum  auc- 
toritatem,  et  magna  ex  parte  sufficit  ad  de- 
fendendum  usum  talis  facultatis  et  ad  om- 
nera  effecturn  per  illam  intentum.  Nonnulla 
tamen  advertenda  circa  illam  occurrunt.  Pri- 
mum  est ,  nonnullos  Theologos  docuisse, 
etiam  admisso  hoc  genere  pacti  et  obliga- 
tionis,  subditum  non  peccare  mortaliter  non 
comparendo  postea  coram  superiore,  quia 
censent  illam  materiam,  nimirum  quod  tale 
peccatum  jam  confessum  a  superiore  sciatur, 
esse  rem  parvi  momenti,  seclusa  necessitate 
sacramenti.  At  hoc  improbabile  est,  ut  de- 
clarat  ratio  superius  facta,  et  exemplum  de 


DISPUTAT. 
voto  adductum,  errantque  dum  significant, 
banc  obligationem  sohim  imponi  propter  no- 
titiam  superioris,  in  ea  sistendo  ;  quse  non 
solum  esset  res  parvi  momenti,  sed  etiam 
vana  curiositas  ;  non  est  ergo  propter  noti- 
tiam  per  seipsam,  sed  propter  effectus  perti- 
nentes  ad  divinum  honorem  et  bonum  subdi- 
torum,  ad  quos  illa  ordinatur,  sub  qua  ra~ 
tione  illaestres  valde  gravis.  Eo  vel  maxime, 
quod  non  tantum  manet  obligatus  poenitens 
ad  dandam  notitiam  suse  culpse  superiori, 
sed  etiamad  complendamsatisfactionem  seu 
emendationem,  quam  ipseinjunxerit,  utcon- 
stat  ex  omnibus  juribus,  in  quibus  fitmentio 
similis  conditionis,  et  ex  dicendis  etiam  con- 
stabit.  Hsec  autem  obligatio  tota  sine  dubio 
est  res  satis  gravis,  ut  per  se  notum  est. 

12.  An  obligatio  comparendi  injuste  cxtor- 
quealur. — Quod  vero  quidam  aiunt,  iilam 
obligationem  injuste  extorqueri,  esseque  in- 
voluntariam,  quia  subditus  nollet  talem  con- 
ditionem  acceptare,  solumque  illam  acceptat, 
quia  non  potest  aliter  facultatem  obtinere,  ac 
proinde,  vel  nullam,  vel  levem  esse  talem 
obligationem.  Hoc,  inquam,  nullius  momenti 
est,  et  sequs  improbabile  acpra?cedens  ;  quia, 
cum  superior  liabeat  integrum  jus  in  talem 
causam,  et  nullo  jure  teneatur  iJlam  faculta- 
tem  dare  subdito,  et  si  illam  neget,  nullam 
ei  faciet  injuriam,  multo  minus  illam  facit 
dando  facultatem  sub  illo  pacto,  et  non  alias. 
Unde  non  potest  illa  dici  violentia,  quando- 
quidem  liberum  est  subdito  non  acceptare 
condilionem.  Neque  etiam  ibiintervenit  dimi- 
nutio  voluntarii,  quae  possit  obligationem, 
vel  culpam  diminuere,  quia  in  omni  pacto, 
in  quo  aliquis  suscepit  aliquod  onus  propter 
aliquod  commodum,  potest  dici  intervenire 
simile  involuntarium,  quia  unusquisque  vel- 
let  potiusabsolute  et  libere  reportare  commo- 
dum,  quam  sub  conditione  onerosa  ;  hoc 
vero  non  impedit,  quominus  acceptata  con- 
ditio  obliget  juxta  materise  exigentiam.  Ita 
ergo  in  prsesenti  contingit. 

13-  Paludanus  reprobatur. — Addit  vero  Pa- 
ludanus  citato  loco,  licet  iste  modus  sit  pos~ 
sibilis,  non  tamen  esse  convenientem,  non  quia 
Ecdesia  hoc  non  possit  statuere,  sed  quiajux- 
ta  communem  ritum  hoc  non  servat,  et  etiam 
quia  frustra  audiret,  ex  quo  absolvere  non  po- 
test.  Verumtamen  hoc  etiam  falsum  est,  quia 
in  illo  modo  concedendi  talem  faeultatem  ni- 
hil  est  praeter  rationem  justitise  aut  charita- 
tis,  aut  alterius  virtutis;  neque  etiam  est 
aliquid  incommodi   aut  periculi ,  ut  minus 


XXX.  SECT.  V.  647 

conveniens  censealur.  Quod  autem  in  reser- 
vationibus,  scu  facultatibus  Pontificiis,  quse 
universam  Ecclesiam  respiciunt,  hoc  fortasse 
non  sit  in  usu,  ideo  est,  quia  illa  peccata 
semper  habent  censuiam  annexam,  et  ideo 
quando  illud  onus  imponitur,  videtur  esse 
preecipue  ratione  censuras.  Tamen  sicut  inde 
non  sumitur  argumentum,  quod  reservatio 
casuum  sine  annexa  censura  non  sit  conve- 
niens,  ita  nec  quod  facultas  absolvendi  ab 
illis  cum  simili  onere  conveniens  non  sit.  Eo 
vel  maxime,  quia  inlerdum  Pontifex  reservat 
casus  sine  excommunicalione  annexa,  ut  in 
citato  Motu  Sixti  V,  et  non  propterea  dicet 
quispiam,  ut  opinor,  posse  aliquem  absolvi 
ab  inferiori  a  tali  casu  propter  ordinariam 
difficultatem  et  moram  adeundi  Summum 
Pontificem  sine  ulla  obligatione  comparendi; 
alioqui  inutilis  esset  talis  reservatio.  Ac  de- 
que,  licet  daremus  hunc  modum  non  esse 
convenientem  pro  tota  Ecclesia,  quianon  est 
accommodatus  statui  omnium  fidelium,  ta- 
men  inter  religiosos,  qui  majorem  perfectio- 
nem  profltentur,  et  specialiori  modo  subsunt 
pastorali  curaa  suorum  Pradatorum  ,  potesfc 
esse  valde  conveniens,  et  ita  Major  et  Carthu- 
sianus  referunt  fuisse  in  usu  in  religione 
Cisterciensium  per  constitutionem  a  Summis 
Pontificibus  probatam.  Et  nunc  etiam  hoc 
servatur  in  aliqua  religione  cum  magno  fruc- 
tu,  et  sine  ullo  incommodo. 

H,  Refutatur  iterum. — Illud  denique  , 
quod  Paludanus  subjungit,  quod  frustra  hmc 
audiret,  ex  quo  absolvere  non  posset,  nullum 
verum  sensum  habere  potest.  Nam  si  loqua- 
tur  de  inferiore  confessore,  cui  datur  talis 
facultas  ,  falsum  est  absolvere  non  posse; 
quia,  licet  relinquat  in  subdito  onus  compa- 
rendi,  vere  et  sacramentaliter  illum  absolvit; 
et  ideo  non  frustra  audit.  Quod  si  pcenitens 
non  acceptet  conditionem,  verum  est  non  es- 
se  absolvendum ;  inde  tamen  solum  sequitur, 
ante  auditam  confessionem  proponendam  es- 
se  hujusmodi  conditionem.  Si  autem  de  su- 
periore  loquatur,  falsum  etiam  est  illum  non 
posse  absolvere.,  cum  possit  absolutio  bis  ca- 
dere  supra  eadem  peccata.  Et  prseterea,  licet 
non  absolvat,  neque  ad  hunc  finem  se  illi 
subditus  manifestet,  nihilominus  non  erit 
frustra ;  quia  potest  deservire,  ut  superior, 
vel  meliorem  medicinam,  vel  majorem  satis- 
factionem  adhibeat. 

15.  Difficile  dubium  proponitur.  — Prima 
sententia. —  Prseterea  in  hac  sententia  obser- 
vandum  est,  ab  illis  auctoribus  non  satis  de- 


648 


DISPUTAT.  XXX.  SECT.  V. 


clarari,  quid  dicendum  esset,  si  contingeret 
poenitentem  absolvi  per  talem  facultatem, 
priusquam  illi  explicetur  conditio  seu  onus 
ejus.  Tamen  consequenter  loquendo,  exprin- 
cipiis  hujus  sententiae  sequi  videtur,  illum 
subdilum  non  manere  obligatum  ad  compa- 
rendum  postea  coram  superiore,  eliamsi  post- 
ea  illi  declaretur  conditio,  quia  potest  non 
acceptare  illam,  et  sine  suo  consensu  non 
obligatur,  ut  diximus;  et  nihilominus  mane- 
bit  absolutus,  quia  prior  sententia  valida  fuit, 
nec  revocari  potest.  Neque  hoc  censebitur 
inconveniens,  aut  contra  vigorem  disciplinte 
per reservationem  intentam ;  quia  ad  hoc  satis 
est,  ut  confessor  teneatur  sub  prsecepto  expli- 
care  pcenitenti  conditionem  facultatis  conces- 
see,  priusquam  confessionem  ejus  audiat ; 
quod  vero  interdum  ex  negligentia  aut  ex 
malitia  ejus  possit  hoc  praetermitti,  et  ideo 
possit  subditus  ab  illa  obligatione  excusari, 
et  rarum  est,  et  accidentarium,  et  ideo  in 
re  morali  non  est  consideratione  dignum. 

16.  Secundasententia. — Aliquibus  autem 
visum  est,  illam  absolutionem  in  eo  casu  non 
fuisse  validam,  ideoque  eadem  obligatione 
teneri  subdilum  confiteri  superiori ,  qua  an- 
tea  tenebatur.  Ratio  hujus  sententiae  esse  po- 
test,  quia  illi  confessori  non  est  data  jurisdic- 
tio,  nisi  sub  ea  conditione ;  ergo  illa  non  ex- 
pleta,  illi  non  datur  jurisdictio  quoad  talem 
actum.  Et  potest  confirmari,  quia  delegatus, 
non  servans  formam  sibi  in  commissione 
pnescriptam,  nihil  operatur,  ut  constat  ex  c. 
Veneraldis,  cum  similibus,  de  Offic.  deleg., 
quia  non  habet  plus  jurisdictionis  quam  illi 
commissum  est ;  sed  in  preesenti  commissa 
est  jurisdictio  sub  tali  forma  et  modo;  ergo 
non  servans  illum,  nihil  facit.  Et  confirmatur 
secundo;  nam  si  in  eo  casu  confessor  propo- 
neret  conditionem  subdilo,  et  ipse  nollet  eam 
acceptare,  et  nihilominus  absolveretur  a  sa- 
cerdote,  confessio  esset  nulla  ex  defectu  ju- 
risdictionis,  propter  non  impletam  conditio- 
nem.  Et  similiter  si  subditus  deciperet  con- 
fessorem  acceptando  exterius  conditionem, 
sine  proposito  implendi,  aut  comparendi  co- 
ram  superiore,  absolntio  data  a  sacerdote, 
etiam  bona  fide  ex  parte  illius ,  esset  nulla 
propler  eumdem  defectum;  ergo  a  fortiori 
absolutio  data  priusquam  subditus  acceptet 
conditionem,  imo  priusquam  illi  proponatur, 
sive  hoc  fuerit  ex  malitia,  sive  ex  inadver- 
tentiu  confessoris,  invalidaest;  quia  multo 
magis  deficit  ibi  conditjo  necessaria  ad  usum 
jurisdictionis. 


17.  Tandem  confirmatur;  quia  alias  si  suf- 
ficeret  subditum  bona  fide  esse  confessum, 
sequeretur,  in  eo  casu,  in  quo  pcenitens  prius 
confiletur  casum  reservatum,  quam  illi  sit 
talepactum,  seu  talis  conditio  proposita,  et 
postea  confessor  ante  absolutionem  proponit 
conditionem,  licet  poenitens  nolit  eam  acce- 
ptare,  debere  nihilominus  a  confessore  ab- 
solvi;  quod  Navarrus  et  alii  non  admittunt. 
Sequela  patet,  quia  jam  poenitens  bona  fide 
semel  confessus  est,  et  recte  dispositus,  ut 
suppono,  et  ex  hac  parte  jam  acquisivit  jus 
ad  absolutionem  simpliciter  obtinendam  ; 
aliunde  vero  jam  non  potest  obligari  ad  con- 
ditionem  illam  acceptandam ;  quia  alias  obli- 
garetur  ad  iterum  confitendum  peccatum  se- 
mcl  rite  confessura  ,  idque  non  tantum  sub 
conditione  voluntaria,  sed  simpliciter  et  ab- 
solute;  quia  supponitur  una  confessio  jam 
facta,  et  post  illam  exigitur  acceptatio  obli- 
gationis  iterum  comparendi ,  quod  est  abso- 
lute  hoc  exigere  ,  et  non  sub  aliqua  conditio- 
ne,  quas  jam  pendeat  ex  voluntate  poenitentis. 
Nec  satis  est  dicere,  conditionem  ibi  inclusam 
esse,  si  vult  absolutionem  obtinere  ,  quia  si 
absolutio  illa  valide  dari  potest  absque  tali 
conditione,  injuste  a  pcenitente  exigitur  in 
illo  casu,  quia  jam  habet  jus  acquisitum  per 
confessionem  factam.  ltem,  quia  conditio  ta- 
]is  esse  debet ,  ut  maneat  liberum  poenitenti 
aliqua  via  semel  tantum  confiteri ,  sivelit; 
quod  in  illo  casu  non  servatur,  quia,  sive  ab- 
solvatur  poenitens  acceptando  conditionem, 
sive  non  absolvatur,  quia  iJJam  non  acceptat, 
cogitur  iterum  confiteri  idem  peccatum  rite 
confessum,  quantum  est  ex  parte  ejus;  ergo, 
vel  dicendum  est ,  in  eo  casu  absolvendum 
esse  pcenitentem ,  etiamsi  non  acceptet  con- 
ditionem,  quia  habet  jus  et  rationabilem  cau- 
sam  non  acceptandi ;  quod  videtur  absurdum, 
et  contra  praxim,  etconlra  eosdem  auctores, 
ut  dixi ;  vel  dicendum  est ,  ideo  tunc  non 
posse  absolvi,  quia  quacunque  ratione  talis 
subditus  absolvatur,  non  proposita,  vel  acce- 
ptata  illa  conditione  bona  fide,  absolutio  est 
nulla. 

18.  Secunda  sententia  rejicitur.  —  Nihilo- 
minus  tamen  haec  sententia  valde  rigorosa 
est.  Nam ,  licet  fortasse  non  repugnet  juris- 
dictionem  eo  modo  commitli,  et  cum  tota  illa 
dependentia  a  proposita  conditione,  quia  curn 
heec  concessio  fiat  per  humanam  voluntatem, 
et  ab  illa  pendeat ,  non  est  unde  repugnet 
consensum  seu  intentionem  delegantis  esse 
conditionatum  in  preedicto  sensu,  quod  muJli 


DISPUTAT.  XXX.  SECT.  V. 


G'i9 


existimant  ila   esse  in  simili  absolutione  a 
censura ' ,  nihilominus  in  prcesenti  non  videtur 
haec  intentio  Pifelati  delegantis  prsedicto  mo- 
do  jurisdictionem,quia  neque  ex  forma  con- 
cessionis  colligi  potest  talis  intentio;  nam  suf- 
ficienter  intelligitur  quod  illa  conditio  pona- 
tur  tanquam  praicepta,  quamvis  jurisdictio 
non  praebeatur  omnino  dependenter  a    tali 
conditione.  Item  non  colligitur  ex  usu;  nul- 
lus  euim  existimavit  absolutionem  bona  fide 
datam  pcenitenti ,   cui  non  est  explicata  illa 
conditio,  non  fuisse  validam ;  imo  nec  de  si- 
mili  absolutione  a  censura  in  eo  casu  in  quo 
jura    apponunt    talem    conditionem,  aliquis 
auctor  hoc  dixit.  Nam,  si  quis  absolvatur  in 
articulo  mortis  ab  excommunicatione  con- 
tracta,  verbi  gratia,  ob  violentam  clerici  per- 
cussionem ,  etiamsi  non  admoneatur  a  con- 
fessore  de  obligatione  postea  comparendi  , 
valida  est  absolutio.  Quod  est  secus,  quando 
potestas  absolvendi  dalur  solum  sub  ea  con- 
ditione,  satis  facta  yarte  ;  nam  tunc  si  ea  con- 
ditio  non  fuit  impleta  eo  modo  quo  commode 
potuit,  absolutio  fuit  nulla.  Et  ratio  differen- 
tiae  est,  quia  hsec  conditio  posterior  est  prse- 
requisita  ad  absolutionem,  et  sub  illa  datur 
jurisdictio,  et  non  alias;  prior  vero  conditio 
non  est   prajrequisita  ad  absolutionem,  sed 
per  illam,  ut  manantem  a  tali  jurisdictione  , 
efficitur  ,   seu  consummatur.  Hinc  ergo  cen- 
seo,   conditionem   illam,   quantum    ex  jure 
communi  coliigitur,  non  ita  apponi ,  ut  irri- 
tet  actum  propter  defectum  aliquem  ex  igno- 
rantia,  vel  malitia  confessoris  commissum ; 
ergo  eodem  modo  intelligenda  est  similis  re- 
servatio,  vel  facultas  absolvendi  a  reservatis. 
Tandem  ex  subjecta  materia  id  colligi  potest , 
tum  quia  haec  conditio  onerosa  est,  et  ideo 
non  est  jam  rigoroso  modo  interpretanda ; 
tum  etiam  quia  non  esset  conveniens  talis 
modus  concessionis  cum  morali  periculo  sse- 
pe  faciendi  sacramentum   irritum.   Denique 
conjecturse  in  oppositum  non  cogunt;  nega- 
mus  enim,  jurisdictionem  illam  datam  esse 
dependentem  a  conditione  aliquo  modo  ante- 
cedente ,  quoad  pactum  seu  acceptationem 
poenitentis. 

19.  Rationilus  satisfit. — Unde  ad  primam 
confirmationem  negamus  illam  esse  formam 
substantialem  servandam  in  usu  talis  juris- 
dictionis,  in  qua  tantum  forma  verum  babet 
principium  ibi  sumptum  de  jurisdictione  de- 
legata.  Ad  secundam   vero  eonfirmationem 

1  VideNavarr.,  c.  27,  n.  4G  et  89. 


concedo,  in  casibus  ibi  propositis  absolutio- 
nem,  per  se  loquendo,  esse  nullam,  non  qui- 
dem  ex  defectu  jurisdictionis,  sed  ex  fictione 
pcenitentis    contraria    veritati     sacramenti; 
natn  dum  ille  exterius  acceptat,   et  interius 
non  habet  animumimplendi,  mortaliter  pec- 
cat  ;  quod  peccatum  non  confitetur,  nec  de 
illo  dolet,  et  ex  hoc  capite  confessio  estnulla. 
Idemque    est,  etiamsi  exterius  acceptet,  vel 
quacunque  alia  ratione  velit  absolvi  sine  pro- 
posito  comparendi.  Dico  tamen. per  seloquen- 
do  ,  quia   si  ille  pcenitens  excusaretur  per 
ignorantiam  a  culpa  morlali  in   ea  fictione 
seu  voluntate,  absolutio   valida  esset,   quia 
jam  nullum  habet  substantialem  defectum. 
Existimo  tamen  illum  nihilominus  manere  in 
re  ipsa  obligatum  ad  comparendum,   quia  eo 
ipso,  quod  sciens  facultatem  esse  a  superiori 
tali  modo  datam,  vult  per  illam  absolvi,  re- 
ipsa  accipit   obligationem    sibi    impositam, 
etiamsi  per  ignorantiam  habeat  illicitam  vo- 
luntatein,  vel  propositum  aliquo  modo  con- 
trarium,  quod  a  fortiori  patebit  ex  dicendis. 
Ultima  vero  confirmalio  potius  probat,  Na- 
varrum  et  alios  auctores  non  consequenter 
loqui,  quam  quod  prsedicta   absolutio   nulla 
sit.  Nam  si  verum  est,  eum,  qui  bonafide  ab- 
solvitur  sine  notitia  talis  oneris,  postea  non 
teneri   ad    illud   suslinendum,    consequenter 
profecto  dicendum  videtur,  eum^  qui  simili 
bona  fide  confessus  est,  sine  notitia  talis  one- 
ris,  juxte  exigere  absolutionem,  nolens  ac- 
ceptare  tale  onus,  quia  pactum  ibi  inclusum 
indebito  tempore  illi  proponitur,  quando  vi- 
delicet,  ex  parte  illius  jam  est  impleta  con- 
ditio,  et  susceptum  fere    totum  gravamen, 
quod  poterat  esse  ex  parte  pcenitentis  ;  unde 
si  hoc  posterius  judicatur  absurdum,  etiam 
illud  prius  admittendum  non  est. 

20.  Vera  dubii  occurrentis  solutio. — Qua- 
propter  aliter  de  boc  casu  sentiendum  cen- 
seo,  videlicet,  eum,  qui  ex  vi  talis  facultatis 
absolvitur  a  casibus  reservatis,  quamvis  ante 
absolutionem  ignoret  pactum  seu  conditio- 
nem  facultatis  ,  nihilominus  in  re  ipsa  ma- 
nere  obligatum  ad  comparendum,  cum  intel- 
lexerit  modum  concessee  facultatis.  Hoc  pro- 
bo  primo  a  posteriori,  seu  ab  incouvenienti 
exilla  ultimaconfirmatione  proximetractata. 
Secundo  probo  a  simili  ex  facuitate  juris  ad 
absolvendum  a  peccatis  reservatis  Summo 
Pontifici  sub  illo  onere  ;  nam  ipsa  absolutio 
sic  data  per  se  habet  efficaciam  inducendi 
talem  obligationem  independenter  a  consen- 
su  priestito  a  subdito,  sed  sufficit  consensus 


650 


DISPUTAT.  XXX.  SECT.  V, 


debitus  ;  ergo  idem  est  iu  preesenti.  Nam,  li- 
cet  illa  facultas  juris  sit  ad  absolvendum  a 
censura,  non  tamen  a  soia  illa,  sed  etiam  a 
culpa,  et  in  utramque  per  se  cadit  illud  onus ; 
imo  illa  facultas,  utsupra  ostendi,  non  limi- 
tatur  ad  peccatareservata  cum  censura,  alias 
quaudo  Pontifex  reservat  peccatum  sine  ex- 
communicatione  (quod  interdum  facit,  ut  su- 
pra  ostendi),  non  posset  quis  ab  illo  absolvi 
ex  vi  iliius  concessionis  juris  ;  quod  sine  ra- 
tione  diceretur,  cum  jura  non  ponant  talem 
limitationem,  nec  sit  rationi  consentaneum, 
ut  sit  difficilior  absolutio  a  peccato,  solum 
quia  non  babet  censuram  annexam. 

21.  Assignatur  ratio  a  priori. — Tertio  est 
ratio  a  priori,  quia  in  Prselato  non  deest  po- 
testas  ad  hanc  obligationem  inducendam, 
neque  etiam  deest  voluntas  ;  ergo  inducit  il- 
lam.  Gonsequentia  est  evidens,  et  de  minori 
nulla  est  disceptatio,  quia  supponimus  Pree- 
latum  satis  explicare  voluntatem  suam  ;  et 
quia  in  hoc  intendunt  bujusmodi  Prselati  imi- 
tari  jns  Pontificium.  Denique  simplieiter  adhi- 
bent  illam  conditionem  ,  et  imponunt  hoc 
onus  ;  ergo  intelliguntur  id  velle  quantum 
ex  se  possunt,  independenter  a  voluntate 
subditi.  Probaturergo  major,  in  qua  est  dif- 
ficultas  :  nam  heec  facultas  datur  per  veram 
delegationem  jurisdictionis,  quee  ab  homine 
confertur  ;  sed  in  omni  delegante  jurisdic- 
tionem  suam  est  potestas  committendi  illam 
magis  vel  minus  restrictam,  et  sub  hoc  vel 
illo  onere :  bac  enim  ratione  potest  absolutio 
a  censura  illo  modo  committi  :  ergo  similiter 
in  prsesenti  est  potestas  in  delegante  ad 
committendam  causam  sub  illa  conditione, 
et  onere  subdito  imposito. 

22.  Objectio.  —  O'<jectioni  respondetur.  — 
Fortasse  respondebit  aliquis  negando  assum- 
ptum,  juxta  opinionem  asserentem  totam  ju- 
risdictionemhujusforidari  immediate  aChri- 
sto.  Dicitur  enim,  Preelatum  per  hancfaculta- 
tem  non  dare  jurisdictionem,  sed  solum  ap- 
plicare  materiam  ;  qua  applicata,  non  est  in 
potestate  ejus  ita  limitare  hanc  jurisdictio- 
nem,  quin  ejus  aotus  sit  omnino  perfectus 
et  consummatus  tanquam  in  supremo  tribu- 
nalij  sine  recursu  ad  aliud,  quod  sit  supe- 
rius.  Hsee  tamen  responsio  nititur  falso  fun- 
damento;  superius  enim  ostensum  est  pro- 
priissimam  jurisdictionem  esse,  quse  in  hoc 
foro  hominibus  per  homines  datur,  et  ab  or- 
dinariis  pastoribus  alienis  sacerdotibus  dele- 
gatur.  Et  in  hac  veritate  fundavit  Goncilium 
Tridenlinum  potestatem  reservandi  casus,  ut 


patetexsess.  14,  cap.  7,  ubi  sicait:  Quoniam 
igitur  natura,  et  ratio  judicii  illud  exposcit , 
ut  sententiain  subditos  duntaxat  feratur, etc, 
usque  adilJud,  Inguemordinariamautdelega- 
tamnonhaientjurisdictionetn.Mevho  ergopos- 
sumus  nos,  rejecto  illofundameuto,  in  oppo- 
sito  hancpotestatem  fundare.  Sed  prseterea, 
remota  vocabulorum  diversitate,  satis  nobis 
est,  quod  illa  applicatio  materiee  pendeat  ex 
hominis  deiegantis  voluntate,  et  sit  de  neces- 
sitate sacramenti,  ut  dicli  auctores  concedunt ; 
qui  etiam  consequenter  aiunt,  in  hujusmodi 
materise  applicatione  fundari  casuum  reser- 
vationem ;  quia  sicut  ab  humana  voluntate 
pendet  materiam  applicare,  ita  et  hoc,  vel 
illo  modo,  seu  magis,  vel  minus  applicare  ; 
ergo  cum  eadem  proportione  nos  possumus 
concludere,  posse  superiorem  applicare  ma- 
teriam  cum  tali  modo  seu  onere.  Deciaratur 
hsec  consecutio  :  quiavelper  materiam,  quse 
applicatur,  intelligitur  persona  ipsa  ,  qua3 
subjicitur  tali  confes^ori ;  et  sic  constat  hanc 
applicationem  posse  recipere  magis  et  minus 
ex  superioris  voluntate;  quia  potest  subjici 
illa  persona  in  ordine  ad  plura,  vel  paueiora 
peccata  ;  ergoetiam  potest  subjici  magis,  vel 
minus  in  ordine  ad  idem  peccatum,  ut  scili- 
cet  possit  de  illo  magis,  vel  minus  absolute 
judicari.  seu  cum  majori  vel  minori  depen- 
dentia  a  superiore  ;  vel  nomine  materise  in- 
teliiguntur  ipsa  peccata  ;  et  sic  conficitur  si- 
mile  argumentum  proportionale ;  qnia  hsee 
ipsa  materia  potest  magis  et  minus  applicari, 
ut  patet  in  diversis  peccatis  per  casuum  re- 
servationem  ;  ergo  et  idem  peccatum  potest 
juxta  modum  suum  magis  velminus  appiica- 
ri  per  reservationem  illi  proportionalem. 

23.  Objectio.  —  Sohitur.  —  Tria  pos- 
sunt  considerari  in  judicio  ejusdem  peccati. 
—  Dices,  in  diversis  peccatis  facile  intelligi 
quomodo  in  hac  materia  possit  esse  major 
vel  minor  applicatio  quasi  extensiva,  quia 
potest  unum  peccatum  applicari  ,  et  non 
aliud;  tamen  in  eodem  non  posse  intel- 
ligi,  nam,  si  applicatur,  totum  applicatur  ; 
et  si  retinetur,  aut  remittitur,  totum  retineri, 
aut  remitti  necesse  est ;  neque  etiam  potest 
hoc  magis  vel  minus  consistere  in  illa  depen- 
dentia  vel  subordinatione  ad  judicium  supe- 
rioris  tanquam  ad  superius  tribunal  ,  quia 
non  potest  peccalum  aliquod  in  hoc  foro  ju- 
dicari  nisi  tanquam  in  supremo  tribunali. 
Respondeo,  optime  intelligi  posse  in  eodem 
peccato  majorem  vel  minorem  applicationem 
materiae.  Et  quia  in  hoc  videtur  consistere 


DISPUTAT.  XXX.  SJilCT.  V. 


651 


punctum  difficultatis,  ideo  paulo  diligentius 
id  declarabo,distinguendo  in  judicio  ejusdem 
peccatitria.Primum  est  remissio  talis  peccati 
quoad  cnlpam  et  seternam  pcenam  ;  secun- 
dum  est  castigatio  ejusdem  peecati  quoad  con- 
dignam  satisfaclionem  ;  tertium  est  curalio 
ejusdem  peccati  quoad  obligationem  infutu- 
rum  vitandi  similia  peccata.  Quantum  ergo 
ad  priinumattinet,  non  potest,  jurisdictio  de- 
legata  circa  idem  peccalum  recipere  magis 
vel  minus,  ut  ratio  facta  probat,  et  quoad 
eam  partem  recte  dici  potest  sententialatain 
hocjudicio  esse  supremi  tribunalis,  quia  ne- 
que  ab  ea  appellari  potest,  neque  etiam  po- 
test  mutari,  quia,  si  clavis  non  errat,  statim 
transit  in  rem  judicatam,  et  tollit  peccatum, 
quod  revocari  non  potest.  Si  vero  clavis  er- 
ravit,  nullafuit  absolutio,  neque  unquam  esse 
poterit.  Quoad  secundum  autem,  et  tertium, 
potest  facile  intelligi  in  eodem  peccato  major 
vel  minor  mateiise  subjectio,  ratione  cujus 
possit  superior  imponere  subdito  onus  com- 
parendi  coram  se,  si  ab  inferiori  judicetur. 
De  secundo  id  declaro  ex  his  quee  supra  dixi, 
posse  superiorem  taxare  pcenitentiam  impo- 
nendam  ab  inferiori  sacerdote  pro  peccato  re- 
servato  ;  nam  in  eo  jam  cernitur  queedam  mi- 
nor  materiee  subjectio  ;  major  enim  potestas 
conceditur  ei,  cui  libera  facultas  datur  judi- 
candi  etimponendi  poenitentiam  suo  arbitrio, 
quam  ei,  cui  preefigitur  poena,  quam  impo- 
nat. 

24.  Posse  superiorem  sibi  reservare  peccati 
vindictam.  —  Atque  hinc  ulterius  intelligitur, 
posse  superiorem  ita  committere  alicuijudi- 
candam  causam  alicujus  peccati  quoad  cul- 
pam  ,  ut  tamen  illam  non  omnino  deleget 
quoad  castigationem  et  vindictam,  sed  in  hoc 
sibi  reservet  quasi  ullimum  judicium,  non 
quod  ab  inferiori  sacerdote  imponenda  non 
sit  aliqua  satisfactio ;  hoc  enim  repugnaret 
integritati  sacramenti ;  sed  quod  imponenda 
sit  cum  subordinatione  ad  superiorem,  qui 
vult  illam  recognoscere  ,  et  augere  ,  vel  mu- 
tare,  vel  sua  auctoritate  confirmare,  prout  ex- 
pedire  censuerit.  In  hoc  enim  nulla  est  repu- 
gnantia  ;  quia  non  est  necesse  ut  quoad  hanc 
partem  judicium  confessoris  semper  sit  su- 
premum  ;  unde  enim  hoc  habetur,  aut  quo 
principio  fundatur?  Preesertini  quia  judicare 
cumobligatione  imponendipoenam  taxatamab 
alio  ,  non  est  supremi  judicis  ,  sed  est  judicis 
dependentis  aliquo  modo  a  jurisdictione  alte- 
rius.  Sed  ille  modus  potest  servari  in  hoc  tri- 
bunali ;  ergo  quoad  hoc  non  est  necesse  con- 


fessorem  se  gerere  ut  supremum  judicem. 
Preesertim  quia  ejusdem  rationis  esse  videtur 
taxare  poenam  imponendam,  vel  reservare 
sibi  ultimum  judicium  de  tali  pnena  ;  ergo  qui 
potest  primum  ,  potest  et  secundum.  Eo  vel 
maxime,  quod  sententia  confessoris  quoad 
hanc  partem  non  est  immutabilis  ,  ut  in  su- 
perioribus  ostensum  est ;  ergo  potestsuperior 
hanc  mutabilitatem,  ut  sic  dicam,  sibi  reser- 
vare,  ut  suo  judicio  confirmetur.  Denique  in 
hoc  modo  reservationis  nullum  est  ex  natura 
rei  inconveniens,  neque  secundum  divinum 
jus  est  aliquid  repugnans  institutioni  sacra- 
menti ,  aut  remissioni  peccati ;  neque  etiam 
est  aliquid  contra  morem  Ecclesiee  ;  imo  est 
conformis  usui  ejus,  ut  declaravi. 

25.  Dubitationi  occurritur.  —  Nec  dubitari 
potest  quin  potuerit  Cbristus  hoc  modo  con- 
cedere  potestatem,  quam  pastores  Ecclesiee 
habent  ad  delegandam  suam  jurisdictionem  , 
vel  (ut  alii  loquuntur)  ad  subjiciendam  mate- 
riam  inferioribus  sacerdotibus.  Ac  denique 
hic  modus  potestatis  potest  esse  valde  conve- 
niens,  ut  subditi  peccare  formident,  et  ut 
graviora  crimina  graviori  judicio  puniantur  , 
quee  est  una  ex  rationibus  ,  propter  quas  re- 
servantur  peccata,  ut  colligitur  ex  Tridentino 
citato  loco;  cur  ergo  negabimus  esse  in  pas- 
toribus  Ecclesiee  hanc  potestatem  ?  Nam  in 
Evangelio,  quantum  spectat  ad  hanc  potesta- 
tem  jurisdictionis  proximee,  ut  sic  dicam,  seu 
subjectionis  materise,  ut  alii  loqui  volunt,  so- 
lum  habemus  illud  verbum  Ghristi,  Pasce  oves 
meas,  per  quod  Petro  datur  heec  potestas ,  et 
per  iltum  in  alios  derivatur ,  ut  ex  supra  dic- 
tis  constat ;  cum  illis  autem  verbis  non  solum 
non  repugnat  heec  potestas,  verum  etiam 
maxime  quadrat,  quia  totum  hoc  spectare 
potest  ad  optimum  et  convenientissimum 
modum  regendi  et  pascendi  oves  Christi  in 
spiritualibus.  Unde  improbabile  profecto  cen- 
seo  hanc  potestatem  Summo  Pontifici  nega- 
re  ;  quod  si  ipse  illam  habet,  non  est  cur  il- 
lam  inferioribus  Preelatis  denegemus,  cum 
jura  hoc  non  prohibeant ;  imo  Pontifices  sal- 
tem  videndo  et  tacendo  approbare  videntur. 
Hoc  ergo  titulo  optime  intelligitur  posse  Pree- 
latum  facultatem  dare  cum  preedicto  onere, 
et  non  alias  ;  quia  non  totaliter  committit 
causam,  seu  subjicit  materiam  alteri,  sed 
sibi  reservat  ultimum  judicium  ejus  quoad 
hanc  partem. 

26.  Atque  ad  eumdem  modum  explicari  fa- 
cile  potest  tertium  membrum  supra  proposi- 
tum  ,   de    sententia    seu    offiVio    confessoris 


Go  2  DISPUTAT. 

quoad  carationem  peccati  in  ordine  ad  fntu- 
rum  ;  nam  in  lioc  etiam  non  est  necasse 
qnemlibet  confessorem  esse  supremum  judi- 
cem,  velpotius  medicum;  curenim,  aut  qiiae 
est  necessitas?  aut  ex  quo  sufficienti  principio 
colligi  potest  ?  Nam  quoad  hoc  etiam  non  est 
necesse  sententiam  esse  iramutabilem,  nec 
consistit,  ut  sic  dicam,  in  indivisibili,  sed  lia- 
bet  latitudinem  ,  et  maxime  requirit  prudens 
arbitrium  ;  cur  ergo  non  poterit  Prselatus  ul- 
timum  judicium  quoad  hanc  partem  sibi  re- 
servare ,  et  ob  hanc  causam  imponere  onus 
subdito  coram  se  comparendi  ?  Et  similiter 
aliee  rationes  in  secundo  membro  factse  pos- 
sunt  cum  proportioue  hic  applicari.  Ac  tan- 
dem  explicatur  optime  ex  his  integra  ratio  hu- 
jusmodi  concessionis  ;  nam  propter  pericu- 
lum  permanendi  in  statu  culpee  ex  una  parte, 
et  necessitatem  seu  convenientiam  reserva- 
tionis  ex  altera,  prudens  superior  interdum 
hoc  medio  uti  potest,  ut  et  facultatem  conce- 
dat  obtinendi  absolutionem  a  culpa,  et  quoad 
hoc  ultimum  et  integrum  judicium  committat 
alteri ,  et  nihilominus  sibi  reservet  ultimum 
judicium  causee  quoad  emendationem,  vel 
castigationem  delicti ;  quee  duo  primo  per  se 
ac  maxime  per  reservationem  intenduntur. 
Quanquam  enim  reservatio  possit  etiam  re- 
ferri  ad  alios  iines  et  ad  commune  bonum, 
tamen  sine  aliquo  fine  inlrinseco  et  proprio 
ipsius  sacramenti  non  posset  habere  locum. 

27.  Superiores  habere  potestatem  imponen- 
di  prcedictum  onus.  —  Ex  his  ergo  satis,  ut 
opinor,  declaratum  est,  esse  in  superioribus 
potestatem  ad  imponendum  hoc  onus  subditis 
ex  vi  modi  limitandi  delegationem,  seu  subji- 
ciendi  materiam  inferiori.  Quod  senserunt 
Henric,  Major,  Adrian.  et  AngeL,  locis  supra 
cilatis,  quamvis  non  ita  explicaverint,  neque 
opinor  alios  auctores  contradicere  ,  ut  statim 
declarabo.  Hinc  enim  ulterius  infero,  etiamsi 
subditus  ignoret  modum  et  conditionem  ju- 
risdictionis,  quando  per  illam  absolvitur,  ni- 
hilominus  manere  obligatum  ad  comparen- 
dum  coram  superiore,  ex  defectu  potestatis 
in  proximo  absolvente  ad  ferendam  uJtimam 
sententiam  in  illa  causa,  ex  illo  capite.  Unde 
heec  obligatio  non  oriturproprie  ex  pacto,  sed 
ex  ipsa  rei  natura,  posita  tali  jurisdictione, 
seu  materiae  appiicatione ,  ideoque  non  pen- 
det  ex  actuali  consensu  subditi,  neque  per  ejus 
ignorantiam  impeditur.  Sicut,  licet  aJiquis 
bona  fide  ex  parte  sua  absolvatur  a  peccatis 
reservatis  ab  eo  qui  non  habet  facultatem 
absolvendi,  tenetur  illa  peccata  confiteri  su- 


XXX.  SECT.  V. 
periori,  etiamsi  respeclu  aliornm  peccatorum 
talis  absolutio  fuerit  valida.  Sic  ergo  in  prse- 
senti ,  quantumvis  ex  parte  subditi  sit  bona 
fides  ,  sententia  non  potest  excedere  modum 
jurisdictionis  ;  el  ideo,  licet  fuerit  consum- 
mata  quoad  judicium  culpee,  non  vero  quoad 
alias  partes,  ac  proinde  relinquit  obligatio- 
nem  comparendi.  Non  tamen  nego  secundum 
debitum  ordinem  debere  prius  notificari  sub- 
dito  tale  onus;  quod  maxime  videntur  vo- 
luisse  alii  auctores,  et  merito,  quia,  licet  su- 
perior  possil  hujusmodi  facultatem  conce- 
dere,  non  tamen  potest  obligare  subditum  ad 
utendura  iila;  quia  non  potest  obligare  illum 
absoluteaddicendumpeccatum  suum  duobus, 
sed  solura  potest  concedere  illud  ut  privile- 
gium  quoddam,  quo  inferior  uti  possit,  si  ve- 
lit;  si  autem  nolit,  possit  differre  confessio- 
nem,  ut  eam  coram  superiore  faciat.  Ut  ergo 
satis  voJuntarie  possit  uli  tali  facultate,  recta 
ratio  postulat ,  ut  ei  manifestetur  onus,  cum 
quo  tale  privilegium  conceditur  ,  alioqui  non 
poterit  iibere  eligere  ;  si  tamen  jure  vel  inju- 
ria,  vel  casu  accidat  ipsum  hoc  ignorare,  ni- 
hilorainus  delegatio  semper  facta  manet  cura 
preedicta  reservatione;  ideoque  non  impedi- 
tur  illud  onus. 

28.  Corollarium  primum.  —  Atque  hinc 
obiter  intelligitur  primo  ,  quando  in  aliqua 
religione  per  statutum  conceditur  hsec  fa- 
cultas  cum  preedicto  onere,  ex  vi  illius  resuJ- 
tare  obligationem  sub  mortali  cuJpa  compa- 
rendi  coram  superiore,  etiamsinec  statuta  ta- 
lis  religionis  soleant  obligare  in  conscientia, 
neque  in  tali  statuto  sint  specialia  verba  proe- 
ceptiva,  preeter  iila,  quee  declarant  modum 
reservationis  et  facultalis.  Nam  illud  statutum 
non  tam  preecipit,  quam  facit,  seu  indulget 
taJi  modo,  supposita  reservatione,  quam  non 
omnino  tollit,  sed  moderatur,  et  quoad  hoc 
est  efficax  tale  statutum  ,  quia  procedit  ex 
voluntate  et  ex  potestate,  ut  ostensum  est ; 
posito  autem  illo  effectu  ,  ex  natura  rei ,  seu 
ex  ipsa  institutione  sacramenti  sequitur  alia 
obligatio,  quee  gravis  est  ratione  materiee,  ut 
recte  supra  probatum  est. 

29.  Corollarium  secundum.  —  Secundo  in- 
telligitur  ex  dictis,  qua  ratione  verum  sit , 
quod  in  quadam  confirmatione  supra  attin- 
gebamus,  si  contingat  subdito  post  confessio- 
nem  factam,  et  ante  absolutionem  datam  de- 
clarari  onus,  quod  ei  relinquitur,  comparendi 
coram  superiore,  et  nolit  illud  acceptare,  nec 
proponere  illud  implere,  non  esse  absolven- 
dum.  Ratio  enim  est,  quia  ignorantia  preece- 


DISI»UTAT.  XXX.  SECT  V. 
dens  non  excusat  iilum  a  tali  onere,  licet  ab-  mari  lioc  titulo 
solvatur  ;  ergo  si  non  proponit  illud  iinplere, 
non  est  dispositus  ad  recipiendam  absolutio- 
nem.  Poterit  ergo  talis  subditus  conqueri,  eo 
quod  non  fuerit  potestas  confessoris  ei  decla- 
rata  ante  confessionem,  ut  videret  an  sibi  ex- 
pediret  ei  confiteri ;  tamen  non  propterea  po- 
terit  excusari,  quia  hsec  negligentia  vel  mali- 
tia  non  auget  potestatem  confessoris,  ex  cujus 
limitatione  provenit  ut  pcenitens  relinquatur 
cum  illo  onere  seu  obligatione. 

30.  Corollariumterlium. — Tertio  intelligi- 
lur  exdictis,  anhsec  obligatio,queeexhaccon- 
fessione  relinquitur  ad  comparendum  postea 
coram  superiore,  sit  ad  iteratam  confessio- 
nem  sacramentalem  faciendam,  necne.  In  ri- 
gore  enim  non  obligatur  pomitens  iterum 
confiteri,  et  absolutionem  sacramentalem  re- 
cipere,  quia  illa  non  indiget  ad  remissionem 
culpaj,  et  consequenter  neque  ad  implendum 
divinum  confessionis  prseceptum,  neque  ad 
finem  reservationis  est  necessaria ;  tamen , 
quia  hoc  est  majus  commodum  pcenitentis 
supposila  priori  obligatione,  ideo  moraliter 
loquendo,  hoc  semper  fiet  per  iteratam  con- 
fessionem.  Potest  tamen  contingere  ut  nolit 
subditusse  iterum  disponereadconfessionem 
faciendara,  praesertim  si  babet  novam  maie- 
riam  necessariam,  quamvis  non  reservatam ; 
velittamen  se  liberare  ab  illo  onere,  et  coram 
superiore  comparere  ;  et  tunc  satisfaciet  red- 
dendo  illi  rationem  facti  commissi,  et  satis- 
factionis  (si  voluerit)  aut  medicinee  impositee, 
et  acceptando,  si  quam  aliam  superior  impo- 
nendam  judicaverit.  Adverto  tamen,  ineo  ca- 
su  teneri  superiorem  ad  suscipiendum  totum 
illudsub  sigillo  confessionis,  etiamsi  nova  sa- 
cramentalis  confessio  tunc  non  perficiatur ; 
quia  tota  illa  manifestatio  est  in  ordine  ad 
claves,  prout  pertinentes  ad  hoc  forum  sa- 
cramentale.  Estque  illa  veluti  consummatio 
quaedam  sacramentalis  judicii ;  habet  autem 
jus  pcenitens,  ut  tolum  judicium  sub  eoclem 
secreto  coiiaummetur;  etideo  nullo  modo  re- 
dundat  in  majus  onus  poenitentis,  quod  pos- 
sit  sine  novo  sacramento  confessionis  pecca- 
tum  suum  superiori  manifestari. 

31.  An  possit  dari  facultas  sub  onere  iterum 
confitendi.  —  Solvitur  qucestio.  —  An  vero 
possit  taiis  reservatio  fieri,  seu  facultas  dari 
sub  onere  prseciso  iterum  confitendi  sacra- 
mentaliter  tale  peccatum  superiorL,  et  reci- 
piendi  ab  ilto  absolutionem,  qusestio  est  par- 
vi  momenli ,  et  quee  ad  praxim  et  moratem 
usum  nihil  fere  refert.  Possec  autem  id  aifir- 


653 
quod  superior  habet  jus  im- 
ponendi  satisfaclionem  sacramentalem  ;  et 
quia  ,  cum  in  hoc  ipso  exerceat  actum  clavis 
pertinentera  ad  hoc  forum,  rationabiliter  po- 
test  nolle  illud  exercere,  nisi  perficiendo  hoo 
sacramentum.  Nec  per  hoc  cogit  subditum 
absolule  bis  confiteri  idem  peccalum,  sed  so- 
lum  sub  condilione,  si  voluerit  prius  ab  inle- 
riori  absolvi.  Nihilominus  tamen  oppositum 
videtur  verius,  propter  rationes  faclas  ;  quia 
non  potest  in  hoc  majus  onus  imponi  ,  quam 
sit  necessarium  ad  finem  reservatiouis.  Item, 
quia  non  est  cogendus  pcenitens,  ut  si  aliqua 
peccata  non  reservata  postea  commisit,  illa 
superiori  confiteatur.  Gommuniter  tamcn  illa 
manifestatio  ,  quse  fit  superiori ,  appellatur 
confessio,  vel  quia  regulariter  subditus  eligit 
medium  confessionis  tanquam  sibi  utilius; 
vel  quia  semper  dicitur  ut  materia  confessio- 
nis  ,  et  sub  sigillo  ;  quanquam  ad  hoc  etiam 
non  obligetur  poenitens ,  cum  possit  cedere 
suo  juri ,  nec  est  timendum  quod  a  superiore 
cogatur,  nain  Preelati  regulariter  heec  vellent 
audire  sine  obligatione  sigilli.  Quapropter 
non  omnino  probo  quod  ait  Soto,  d.  48,  q.  2, 
art.  5,  §  Biscendendo ,  neminem  posse  com- 
pelli  in  foro  poenitentiali  peccata  sua  dete- 
gere,  nisi  propter  absolutionis  beneficium  ; 
nisi  id  intelligatur  de  obligatione  absoluta; 
nam  si  sit  ex  suppositione  voluntaria,  id  non 
repugnat,  ut  ex  dictis  salis  constat,  et  iterum 
etiam  dicetur  disp.  seq.,  sect.  \,  quiaquando 
confessio  incipit  a  superiore,  qui  non  est  da- 
turus  absolutionem ,  satis  est  quod  talis  ma- 
nifestatio  ad  sacramenti  seu  judicii  comple- 
mentum  ordinetur. 

32.  Corollarium  ultimum.  — An  pra-dictum 
onus  possit  imponi  in  articulo  mortis. — Ultimo 
iotelligitur  ex  diclis,  quid  dicendum  sit  de  ar- 
ticulo  mortis,  an  pro  illo  possit  etiam  imponi 
hoc  onus,  seclusa  censura  ( hoc  enim  supra 
in  hunc  locum  remisimus) ;  in  eo  enim  casu 
probabile  esthoc  fieri  non  posse.  Quod,  prse- 
ter  Durandum  supra,  tenet  Paludan.,  d.  20, 
q.  \,  art.  2,  conclus.  3.  Et  potest  fundari, 
quia  pro  ilio  articulo  plena  jurisdictio  est 
jure  divino  concessa  omnibus  sacerdotibus. 
Sed  hoc  fundamentum  falsum  est,  ut  supra 
vidimus;  PaJudanus  autem  solum  fundatur  in 
eo,  quod  nemo  potest  obligari  ad  hoc,  ut  bis 
necesse  habeat  confiteri ,  seu  (quod  perinde 
est)  bis  peccatum  suum  manifestet.  Quse  ra- 
tio  pro  iilo  aiticulo  mihi  videtur  probabilis, 
quia  pro  iilo  talis  necessitas  non  est  ex  sup- 
positione,  sed  simpliciter;  extra  illum  enim 


DISPUTAT.  XXXI.  SEGT 
casurn  hsec  necessitas  non  est  absoluta,  sed 
voluntaria;  qnia  subditus  simpliciter  non 
obligatnr  ad  confitendum  prius  inferiori  sa- 
cerdoti,  sed  potest  expecto.re  superiorem  ;  in 
articulo  autem  mortis  omnino  tenetur  confi- 
teri  cui  potuerit,  et  ideo,  si  tunc  obligaretur 
cum  dicto  onere,  simpliciter  cogeretur  dicere 
duobus  peccatum  suum  ;  quod  est  certe  gra- 
vissimum  et  intolerabile  onus.  Et  quoad  hoc 
favet  usus  Ecclesiae :  nunquam  enim  in  illo 
articulo  talis  modus  reservationis  introductus 
est,  seclusa  censura,  de  qua  est  specialis  ra- 
tio,  quia  includit  pcenam  pertinentem  ad  fo- 
rum  contentiosum.  Est  ergo  baec  pars  proba- 
bilis,  quamvis  dubia,  nam  juxta  principia  po- 
sita,  facile  defendi  potcst,  etiam  pro  illo  ar- 
ticulo  non  deesse  in  Ecclesia  potestatem,  et 
illam  necessitatem,  quas  inde  oritur,  ut  idem 
peccatum  duobus  innotescat,  accidentariam 
esse,  ac  propterea  non  esse  incoiiveniens, 
quod  in  aiiquo  casu  sustinenda  sit.  Sicut  con- 
tingit,  quando  confessio  facienda  est  per  in- 
terpretem.  Quidquid  vero  sit  de  absoluta  po- 
testate,  de  facto,  reservatio  pro  illo  articulo 
nunquam  hoc  modo  fit,  et  male  facerel  Prse- 
latus  infra  Summum  Pontificem,  qui  hoc  fa- 
cere  tentaret.  Secus  vero  est  de  quolibet  alio 
casu  extra  articulum  mortis,  etiamsi  occurrat 
quaelibet  alia  necessitas,  ut  comraunicandi, 
faciendi  sacrum,  vel  alia  ^imilis.  Semper  ta- 
men  existimo  inliis  casibus  esse  liberum  pce- 
nitenti  non  confiteri  inferiori  sacerdoti  ( per 
se  loquendo,  et  secluso  scandalo),  sed  se  ge- 
rere  tanquam  qui  non  habet  copiam  confes- 
soris,  quia  sicut  extra  articulum  mortis  nul- 
lus  obligatur  confiteri  per  interpretem ,  ila 
nec  obligabitur  confiteri  cum  onere  manifes- 
tandi  suum  peccatum  pluribus  sacerdotibus; 
semper  ergo  se  habet  hoc  tanquam  privile- 
gium,  cujus  usus  voluntarius  existit. 


SECTIO  I. 

Utrum  superior,  auditis  in  conjessione  solis  pec- 
catis  reservatis,  possit  ab  eis  sacramentaliter 
absolvere,  et  reliqua  inferiori  committere. 


DISPUTATIO  XXXI. 

DE  MODO  ABS0LVENDI  A  GASIBUS  RESERVATIS. 

Superius  cum  de  integritate  confessionis 
ageremus,  promisimus  hoo  loco  explicare, 
an  occasione  casuumreservatorum  liceat  in- 
terdum  integrilatem  confessionis  preetermit- 
tere.  Hoc  ergo  in  praesenti  disputatione  a  no- 
bis  implendumest;  et  ea  occasione  simul  de- 
clarabimus,  quando  possit  inferior  sacerdos 
absolvere  pcenitentem,  etiamsi  non  habeat 
jiirisdictionem  in  peccata  reservata. 


1.  Prima  opinio  affirmativa. — Est  opinio 
valde  communis  posse  hoc  fieri  licite  et  vali- 
de;et  significant  auctores  hujus  sententiae 
id  licere  per  se  et  ordinarie,  absque  alia  cau- 
sa.  Ita  tenet  Cajet.,verb.  Confessio,  conditione 
10,  dicitque  esse  consuetudinem  Romanam, 
neque  oportere  sapere  plusquam  oportet, 
eamin  dubium  revocando.  IdemD.Antonin., 
3  p.,  tit.  14,  cap.  19,  §  6;  Palud.,  in4,  d.  17, 
q.  5  ;  Richard.,  ibi,  art.  2,  q.  8,  ad  2;  Hen- 
ric,  Quodlib.  1 ,  q.  29  ;  Soto,  d.  18,  q.  2,  art. 
5,  addit  tamen,  ex  rationaMH  causa  ;  absolu- 
te  Petrus  Soto,  lect.  10  de  Confessione  ;  Na- 
varr.  in  cap.  Consideret,  §  Cautus,  n.  12  et 
18,  de  Pcenit.,  d.  5;  Gerson,  Alph;  33, 1.  N. 
Omnes  fundantur  solum  in  consuetudine,  et 
addunt,  pcenitentem  sic  absolutum  teneri  ad 
confilendum  postea  inferiori  sacerdoti  inte- 
gre,  etiam  de  reservatis,  ut  fiat  confessio  in- 
tegra.  Undeinfert  consequenter  Navarrus  ex 
priori  confessione  et  absolutione  nondum 
fuisse  consummatum  sacramentum,  et  con- 
sequenter  nec  datum  effectum,  sed  ex  utra- 
que  confessione  et  absolutione  confici  unum 
sacramentum,  quod  suum  effectum  habet, 
quando  inferior  absolutionem  consummat. 

2.  Secunda  sententia  negativa. —  Secunda 
sententia  est,  per  se  loquendo,  hocnon  posse 
fieri,  sed  superiorem  debere,  aut  integram 
confessionem  audire,  autsacramentaiiter  non 
absolvere.  Tenet  Adrian.,  q.  5  de  Confess. ; 
Sylvest.,  verb. Confessio,  1,  q.  19  ;  Victoria,  in 
Sum.,  n.  149  et  162  ;  Cano,  dicta  Rel.,  p.  5, 
circa  finem ;  Viguerius,  in  Sum.,  c.  16,  §4, 
v.  77;  Medin.  vero,  dict.q.  14  de  Confessione 
casuum  reservatorum,  mediam  quamdam  o- 
pinionem  sequitur,sciiicet,confessionem  hanc 
debere  fieri  integre  ;  superiorem  tamen  pos- 
se  non  integre  absolvere,  seddave  absolutio-* 
nem  a  solis  reservatis,  et  aliorum  absolutio- 
nem  remittere  ordinario  confessori.  Hanc  ve- 
ro  opinionem  improbabilem  censeo. 

Teneri  superiorem  ai  omnibus  absolvere,  si 
omnium  confessionem    audivii. 

3.  Dico  ergo  primo  :  si  superior  audit  omnia 
peccata,  tam  reservata,  quam  non  reservata, 
ab  omnibus  tenetur  absolvere  pcenitentem, 
neque  aliter  potesl  absolutionem  prseslare. 


DJSPUTAT.  XXXI.  SECT.  1. 


655 


Probatur,  quia  impriruis  id  uon  potest  juste 
fieri ;  aut  enim  pumitens  est  dispositus  ad  re- 
cipiendam  absolutionem,  vel  non  ;  si  non  est, 
a  nullo  peccato  debet  absolvi ;  si  est,  ab  om- 
nibus  est  absolvendus,  nec  potest  obligari  ut 
aliquod  peccalum  alteri  confiteatur.  Deinde, 
inlegritas  tam  est  necessaria  in  absolutione, 
quam  in  confessione  ;  irao  in  hac  requiritur 
propter  illam  ;  ergo,  si  in  confessione  requi- 
ritur  integritas,  cur  non  magis  in  absolutio- 
ne  ?  Praesertim,  quia  post  factam  integram 
coufessionem  nulla  potest  esse  causa  rationa- 
bilis  ad  dimidiandam  absolutionem.  Denique 
(propter  quod  dixi  aliud  esse  impossibile)  vel 
ille  confessor  babet  intentionem  conficiendi 
sacramenlum,  velnon;  si  nonhabet,  nullum 
peccatum  remittit;  si  habet,  velit,  nolit,  om- 
nia  peccata  remittit,  si  alius  non  ponit  obi- 
cem;  quamvis  enim  valor  sacramenti  pendeat 
ex  intentione  ministri,  tamen,  posito  sacia- 
mento,  effectus  ejus  non  pendet  ex  illius  vo- 
luntate  ;  quia  sacramentum  jam  agitper  mo- 
dum  causse  naturalis,  juxta  dispositionem  re- 
cipientis  ;  hic  autem  recipiens  dispositus  est, 
ul  per  se  et  directe  remittantur  illi  omnia 
peccata  per  sacramentum. 

4.  Objectio.  —  Solvitur.  —  Diferentia  inter 
materiam  confessionis,  et  aliorum  sacramen- 
torum. — Dices  :  in  potestate  ministri  est  con- 
ficere  sacramentum  ex  hac  parte  materiae,  et 
non  ex  iila,ut  ex  hac  aqua,  et  non  ex  illa, 
ut  potest  consecrare  hanc  partem  hostiae,  et 
non  illam  :  ergo  similiter  potest  velle  confi- 
cere  sacramentum  ex  hac  parte  confessionis, 
et  ita  illa  peccata  directe  remittere  per  abso- 
lutionem,  et  non  alia.  Respondetur  primum, 
antecedens  procedere,  quando  materia,  vel 
quantitas  ejus  non  est  jure  divino  determina- 
ta,  scd  per  intentionem  ministri  determinari 
debet ;  at  vero  in  praesenti  materia  haec  est 
determinata  jure  divino  ;  nam  tota  illa  con- 
fessio  est  materia,  et  praesertim  si  sit  demor- 
talibus  peccatis  est  per  se  loquendo  materia 
necessaria;  etideo  cum  minister  intendit  ap- 
plicare  formam,  non  potest  excludere  partem 
materiae,  Deinde  est  alia  differentia,  quia  in 
aliis  sacramentis  materia  applicatur  ex  in- 
tentione  ministri ;  hic  autem  ipse  suscipiens 
est  qui  applicat  materiam;  et  ila  hoc  lotum 
pendet  ex  intentione  ejus  ;  ad  ministrum 
autem  pertinet  inducere  formam.  Necessario 
ergo,  si  vult  perficere  sacramentum,  conficit 
illud  ex  tota  illa  confessione  peccatorum  et 
forma;  ergo  necessario  etiam  remittit  per  se  et 
directe  omnia  peccata. 


5.  Subterfugium  excluditur.  —  Quod  tan- 
dem  videtur  faleri  Medina,  qnanlum  ad  re- 
missionem  coram  Deo  ;  dicit  tamen  iJla  pec- 
cata  non  remitli  in  foro  Ecclesioe,  quia  manet 
obligalio  ea  confitendi  inferiori.  Sed  falsum 
hoc  est,  et  repugnans  priori  dicto,  quia  talia 
peccata  directe  et  per  se  absolvuntur;  neque 
est  ulla  ratio  illam  obligationem  imponendi, 
neque  alius  tenetur  eam  acceptare.  Tandem, 
si  hoc  esset  in  potestate  Episcopi,  seu  alte- 
rius  Praelati  sine  alia  causa,  etiam  nunc  con- 
fessor  ordinarius,  verbi  gratia  ,  parochus  , 
posset,  audita  integra  confessione  sui  paro- 
chiaui,  non  illum  integre  absolvere,  sed  tan- 
tum  de  quibusdam  peccatis,  et  pro  reliquis 
eum  mittere  ad  doctioremalium  sacerdotem  ; 
quod  per  se  constat  esse  absurdissimum,  lo- 
quendo  de  absolutione  sacramentali  ;  nam 
secus  est  remittere  ratione  consilii,  aut  alte- 
rius  remedii.  Sequela  vero  patet,  quia  neque 
hoc  est  magis  contra  jus  divinum  in  parocho, 
quam  in  Episcopo  ,  neque  etiam  assignari 
poterit  speciale  jus  Eeclesiasticum,  quo  uni 
magis  quam  alteri  prohibeatur. 

Sine  necessitate  non  posss  superiorem  partem 
confessionis  audire. 

6.  Dulium  deciditur. —  Dico  secundo  :  abs- 
que  speciali  necessitate,  vel  causa  rationa- 
bili,  non  potest  superior  audire  solam  confcs- 
sionem  casuum  reservatorum,  et  de  illis  solis 
sacramentaliter  absolvere.  Probatur  primo, 
quia  hoc  per  se  est  contra  jus  divinum,  sci- 
licet  dimidiare  confessionem  ;  ergo  sine  ra- 
tionabili  causanonlicet.  Item,  si  non  praeces- 
sisset  reservatio,  nonposset  superior  quaedam 
peccata  graviora  audire,  et  absolvere,  et  alia 
omittere;  sed  reservatio  non  contulitilli  ali- 
quod  novum  jus.  Prseterea  inferiores  haben- 
tes  privilegium  seu  potestatem  delegatam  ad 
absolvendum  a  reservatis,  non  possunt  uti 
illo  modo  confitendi ;  ergo  nec  Prselati  pote- 
runt,  quia  potestas  delegantis,  et  delegati 
eadem  censetur ;  neque  illi  habent  a  Christo 
Domino  peculiarem  aliquam  facultatem,  vel 
licentiam.  Antecedens  constat  ex  usu  Eccle- 
siae,  alias  possent  nunc  religiosi  habentesta- 
lia  privilegia  illo  modo  absolvere  a  reserva- 
tis.  Simile  argumentum  potest  hic  fieri  de 
quolibet  parocho,  quod  nimirum  possit  gra- 
viora  peccata  sui  parochiani  audire,  et  reli- 
qua  coadjutori  seu  capellano  remittere  , 
etiamsi  nulla  reservatio  praecesserit ;  quia 
reservatio,  ut  dicebam,  nullum  novum  jus 
aut  potestatem  confert.  Neque  etiam  in  hoc 


650 


DlSPUTAT.  XXXI.  SECT.  1. 


est  raajor  prohibitio  divina,  aut  bumana  pro 
parocho,  quam  aliquo  superiore  Prselato. 
Quocirca  non  credo  esse  in  Ecclesia  Romana 
illam  consuetudinem,quam  aliiauctores  pro- 
ferunt,  nam  Sylvester  eam  negat,  et  mihi 
fere  constat  nunc  non  2sse.  Sed  qnseret  ali- 
quis,  si  superior  id  faciat,  an  factum  teneat, 
esto  male  faciat.  Respondeo,  si  pcenitens 
bona  fide  procedat,  et  sit  dispositus,  factum 
tenere  ;  quia  concurrunt  omnia  substantialia 
ad  valorem  sacramenti,  nam  illa  confessio 
jam  est  integraforinaliier,  suppositabona  fide 
pcenitentis. 

7.  Tertia  assertio. — Ex  necessitate  posse. — 
Aliquorum  sententia  rejicitur. — Oijectio  sol- 
vitur. — Tertio  dicendum  est,  ex  gravi  causa 
et  uecesidtate  posse  interdum  superiorem  ab- 
solvere  illo  modo  a  reservatis.  Probatur  ex 
supra  dictis,  quia  non  solum  necessitas  ex 
parte  pcenitentis,  sed  etiam  ex  parte  confes- 
soris  sufficere  potest,  ut  materialis  dimidia- 
tio  confessionis  licite  fiat.  Existimo  tamen  ad 
hanc  necessitatem  non  sufficere,  quod  alii 
auctores  censent ,  communera  negotiorum 
multitudinem,  quam  bi  Preelati  superiores 
babere  solent.  Primo,  quia  hee  confessiones 
de  reservatis  non  sunt  acleo  frequentes ;  et 
hoc  est  unum  de  gravioribus  negotiis  ad 
ipsos  pertinentibus.  Secundo,  quia  mclius 
est  delegare  jurisdictionem  suam,  si  digne  et 
sufficienter  possunt.  Tertio,  si  judicent  ne- 
cessarium  audire  pcenitentem  de  peccatis  re- 
servatis,  et  revera  sit  grave  onus  totam  con- 
fessionem  audire,  non  absolvant  sacramen- 
taliter  ;  sed  imponant  pcenitentiam  et  medi- 
cinam,  et  reliqua  inferiori  reraittant.  Dices, 
hoc  esse  grave  onus  pcenitentis,  quia  coge- 
tur  iterum  ilia  peccata  confiteri.  Responde- 
tur  :  etiam  auctores  primae  sententise  non  li- 
beranteumhoc  onere ;  nos  autem  dicimus 
ex  pluribus  incommodis  pauciora  eligenda 
esse.  Quapropter  ,  si  pceniiens  vult  statim 
audiri  a  suo  superiore,  et  alioqui  superiori 
propter  occupationes  non  vacat  totam  ejus 
confessionem  audire,  necesse  est  ut  sustineat 
onus  comparendi  tunc  coram  superiore  ad 
satisfactionem  exbibendam ,  seu  accipien- 
dam,  et  postea  integre  confitendi  inferiori 
sacerdoti.  Sicut  supra  dicebamus  aliquando 
prius  confiteri  integre  sacerdoti  inferiori,  et 
nihilominus  obligari  ad  comparendum  post- 
ea  Corain  superiore  ;  hsec  enim  accidentaria 
sunt,  et  partim  ex  culpa,  partim  exvoluntote 
ipsius  pcenitentis  proveniunt,  adjunctis  aliis 
impedimentis  humanis,  quee  non  semper  po- 


terunt  preeveniri.  Dixi  autem,  Si  pcenitens 
vult  statim  coram  suferiore  comparere  ;  quia, 
si  ipse  nolitsuam  conscientiam  superiori  ape- 
rire,  nisi  in  confessione  sacramentali,  et 
in  ordine  ad  absolutionem  ab  eo  recipien- 
dam,  ita  ut  non  cogatur  eadem  peccala  al- 
teri  manifestare,  profecto  habet  ad  hoc  jus, 
potestque  suam  manifestationem  difierre , 
donec  preedicto  modo  audiatur ;  quia,  ut 
seepe  diximus,  non  potest  simpliciter  obligari 
ad  suum  peccatum  pluribus  judicibus  mani- 
festandum. 

8.  Cajetanus  reprolatur. — Quocirca,  si  ex 
parte  pcenilentis  instet  vera  nccessitas  raora- 
lis  non  differendi  amplius  suam  confessionem 
sacramentalem,  et  ex  parte  superioris  sit 
etiambic  et  nunc  verum  impedimentum,  ut 
non  possit  totam  confessionem  audire  ,  rur- 
susque  talis  sit  causa  culpee  reservatae,  ut 
secundurn  prudentem  existimationem  non 
possit  rooraliter,  vel  non  expedial  alteri  cau- 
sam  delegare,  his  omnibus  concurrentibus, 
et  subdito  sacramentalem  confessionem  pos- 
tulante,  poterit  superior  auditis  solis  pecca- 
tis  reservatis  absolutionem  dare  ;  quia  jam 
ex  illis  omnibus  consurgit  sufficiensratio,  ob 
quam  illa  dimidiatio  non  formahs,  sed  mate- 
rialis  tantum  censeatnr.  Quia  ergo  rarissi- 
raum  est  illa  omnia  simul  concurrere  , 
ideo  etiam  raro  accidet,  ut  propter  hanc 
causam  liceat  confessionem  dimidiare.  Hinc 
autem  recte  colligitur,  slcut  hoc  licet  supe- 
riori  Preelato,  ita  posse  licere  inferiori  sacer- 
doti  habenti  jurisdictionem  delegatam  supra 
reservata,  si  alioqui  ex  parte  illius,  et  aiia- 
rum  circumstantiarum  similis  necessitas  oc« 
currat ;  quee  necessitas  aliqua  ex  parte  po- 
test  esse  raajor  in  delegato,  quia  non  potest 
vices  suas  alteri  commiitere  ;  quamvis  aliun- 
de  in  superiore  Preelato,  propter  graviores 
occupationes ,  frequentius  possint  impedi- 
menta  intervenire.  Adverto  denique,  licet 
superior  non  audiat  casum  reservatum  ad 
absolvendum  sacramentaliter  ab  il)o ,  sed 
solum  ad  satisfactionem  imponendam,  et  re- 
mittendam  absolutionem  inferiori,  nihilomi- 
nus  posse,  et  debere  sub  sigiilo  confessionis 
audire,  cujus  oppositum  indicat  Cajetanus 
sine  causa,  nam  ad  sigillum  sufficit,  quod 
quacunque  ratione  res  dicatur  in  ordine  ad 
inchoandam,  vel  consummandam  confessio- 
nem  alicui  ut  judici  habenti  potestatem  cla- 
vium  in  hoc  foro,  ut  in  fine  preecedentis  dis- 
putationis  tactum  est,  et  dicetur  latius  infra 
in  disputatione  de  sigillo. 


9.  Corollarium  priinum. 
secundum.  —  Ex  his  autem  infero  primo,  quo- 
ties  licitum  est  superiori  absolverc  sacramen- 
taliter  de  solis  reservatis,  ex  tali  confessione 
et  absolutione  verum  perfici  sacramentum, 
distinctum  ab  alio,  quod  postea  ab  inferiore 
confertur  :  quia  illa  confessio  est  integra  for- 
maliter,  et  in  eam  cadit  absolutio  ;  ergo 
constituitur  sacramentum  :  et  postea  sequi- 
tur  alia  confessio  etiam  integra,  et  alia  abso- 
lutio  :  ergo.  Unde  fit,  primum  sacramentum 
statim  liabere  suum  effectum  ex  opere  ope- 
rato,  si  subjectum  sit  dispositum,  quia  lioc 
est  intrinsecum  cuilibet  sacramento,  neque 
oportet  ut  pcenitens  sit  contritus  (quidquid 
Richard.  et  Palud.,Gabr.  etHenric.dixerint), 
sed  satis  erit  si  fuerit  attritus  de  omnibus 
peccatis;  ostendimus  enim  supra,  boc  sacra- 
mentum  facere  de  attrito  contritum,  etiam 
illum,  qui  alicujus  peccati  mortalis  in  confes- 
sione  obliviscitur;  eadem  autem  ratio  est  de 
omni  illo,  qui  ex  causa  ralionabili,  vel  ex 
quacunque  impotentia  aliquod  peccatum  in 
confessione  omittit;  est  enim  eadem  ratio,  ut 
ex  ibi  dictis  constat.  Unde  etiam  infero,  per 
confessionem  postea  factam  inferiori,  et  per 
absolutionem,  novum  sacramentalem  effec- 
tum  conferri,  quia  est  alterius  sacramenti 
susceptio  digna,  ut  suppono. 

10.  Corollarium  ultimum.  —  Ultimo,  in- 
fero  contra  auctores  primse  opinionis,  in  eo 
casu  inquo  pcenitens  saeramentaliter  absolvi- 
tur  rite  et  recte  a  solis  reservatis  a  suo  supe- 
riore,  vel  ab  habente  potestatem,  non  teneri 
ampiius  illa  peccata  confiteri,  sed  satisfacere 
integritati  confitendo  reliqua,  quse  tunc  con- 
fiteri  non  potuit.  Probatur  ,  quia  in  omni 
alio  casu  in  quo  pcenitens  materialiter  dimi- 
diat  confessionem  ,  vel  propter  oblivionem, 
vel  sine  oblivione  propter  rationabilem  cau- 
sam,  sive  ex  parte  pcenitentis,  sive  ex  parte 
ministri  ortam,  non  tenetur  amplius  confiteri 
illa  peccata,  quee  illo  modo  confessus  est,  et 
a  quibus  est  per  se  et  simpliciter  absolutus; 
ergo  idem  erit  in  prsesenti ;  est  enim  eadem 
ratio,  nimirum,  quia  ille  pcenitens  coram 
Deo  et  Ecclesia  absolutus  est  directe  et  per  se 
virtute  clavium,  et  ab  habente  absolutam  ju- 
risdictionem  ;  ergo  nulla  est  ratio  imponendi 
illi  hoc  onus.  Ait  Cajetanus  confessionem  in- 
tegram  esse  faciendam  confessori,  non  con- 
fessoribus ;  hoc  autem  non  servari,  nisi  illa 
peccata  simul  cum  aliis  eidem  postea  dican- 
tur.  Si  tamen  hsec  ratio  valida  esset,  quoties 
aliquid  in  confessione  rationabiliter  tacetur, 

XXII. 


DISPUTAT.  XXXI.  SECT.  II.  657 

—  Corollarium  obligandus  crit  pumitens,  ut,  quando  alteri 
confitctur  illud  quod  tacuit,  omnia  rcpetat 
quoe  alteri  confessus  fuerat,  ut  confessio  fiat 
integra  confessori,  et  non  tantum  confessori- 
bus;  hoc  autem  plane  falsum  est.  Dico  ergo 
illud  csse  verum,  per  se  loquendo;  ex  acci- 
dentivero  satis  esse,  quod  omniapeccatacla- 
vibus  subjiciantur,  etiamsi  confcssores  dis- 
tincti  sint. 

SEGTIO  II. 


Utrum  inferior  sacerdos  possit  absoluere  eum  pce- 
nitentem,  qai  kabet  casus  reseruatos,  per  se  et 
absque  alia  necessitate,  phusquam  a  superiore 
absolualur. 

1 .  Comrnunis  opiiiio  af/irmativa.  —  Expli- 
cuimus  modum,  quo  potest  absolvi  a  supe- 
riore  is  qui  babet  peccata  reservata  :  nunc 
explicandum  est,  quomodo  possit  absolvi  ab 
inferiori,  vel  simpliciter,  id  est,  quando  nulla 
specialis  occasio  occurrit,  sed  jure  ordinario 
fit  confessio,  vel  in  casu  speciahs  necessita- 
tis,  de  quo  dicemus  sectione  sequente.  Est 
igitur  sententia  dicens,  posse  ordinarium 
confessorem  absolvere  hujusmodi  pceniten- 
tem,  dummodo  ille  intelligat  manere  obliga- 
tum  ad  confitendum  superiori  peccata  reser- 
vata,  idque  facere  proponat.  Solet  altribui  D. 
Thom.,  4,  d.  M,  q.  3,  art.  4,  q.  2,  ad  4.  Ubi 
Duraudus,  q.  lo,  n.  8,  dicit  hanc  esse  con- 
suetudinein  Ecclesiae.  Eamdem  seutenliam 
significant  ibidem  Palud.,  queest.  5;  Gabr., 
qucest.  1,  art.  3,  dub.  2  ;  Major,  q.  5  ;  Al- 
main.,  q.  4  ;  Antonin.,  3  p.,  tit.  14,  c.  18,  § 
6;  Gerson,  Alph.  33,  lit.  E,  et  Alphab.  41, 
lit.  G;  Sylv.,  Confessio  1,  q.  19;  Angelus, 
Confessioo,  n.  9  ;  Medina,  dieL  Cod.,  q.  13 
de  Integritate  confessionis  ;  Navarr.,  in  c. 
Consideret,  §  Cautus,n.  10  et  sequent.,  de 
Pcenit.,  d.  5;  Viguerius,  in  Summ.,  c.  16,  § 
4,  vers-  17;  Petrus  Soto,  lect.  10  de  Con- 
fess.;  Henric,  Quodlib.  1,  q.  29  et  30;  indi- 
cat  etiam  Alexand.  Alens. ,  4  p.,  q.  77, 
memb.  5,  a.  2,  ad  ult.,  alias  q.  18,  memb. 
4,  art.  5,  §  2,  ad  ultim.  Qui  inter  omnessin- 
gulariter  dicit,  posse  poenitentem  confiteri 
tunc  solurn  ea  peccata,  quse  subsunt  jurisdic- 
tioni  talis  confessoris,  reliqua  reservando 
superiori  ;  quod  non  censet  improbabile  Pe- 
trus  Soto,  quamvis  magis  adheereat  aliorum 
sententiae  dicentium,  debere  tunc  pceniten- 
tem  omnia  confiteri,  licet  solum  possit  a  qui- 
busdam  directe  absolvi. 

2.  Allegant  isti  auctores  in  suum  favorem 
consuetudinem.  Sed  revera  nulla  est  talis  con- 


658  DISPUTAT.  XXXI.  SEGT.  II. 

suetudo,  quam  ego  viderim,  vel   audierim.     omnino  improbabili 

Quidam  vero  eorum  in  hoc  preeterea  fundan- 

tur,  quia  absolutio  sacerdotis  per  se  non  tol- 

ht  culpam  ,   sed  supponit  per  contritionem 

ablatam  ;  directe  autem  tollit  obligationem 

confitendi,  et  remittit  aliquam  partem  pcense 

temporalis  ;  utrumque  autem  horum   potest 

fieri  circa  quaedam  peccata,  licet  non  fiat  circa 

omnia,  quiainhocnon  sunt  peccata  connexa; 

ergo  non  oportet  ut  absolutio  sit  integra.  Sed 

hoc  fundamentum  est  improbabile.  Ostensum 

est  enim  supra  absolutionem  sacerdotis  per 

se  primo  lendere  ad  absolutionem  culpse;  et 

revera,  si  fundamentum  illud  procederet,  non 

minus  probaret,  integritatem  non  esse  de  ne- 

cessitate  confessionis,  quam  absolutionis.  Alii 

vero  in  hoc  fundantur,  quod  licet  absolutio 

per  se  remittat  culparn,  et  ideo  necesse  sit,  ut 

vel  tollat  omnem  culpam  mortalem,  vel  nul- 

lam,  tamen  non  est  necesse  ut  per  se  tollat 

omnia  peecata,  sed  potest  qua?dam  per  se  au- 

ferre,  alia  per  accidens  ;  ergo  ita  poterit  fieri 

in  dicto  casu. 

3.  Secunda  sententia  probatur.  —  Secunda 
sententia  docet,  in  casu  in  quo  loquirnur,  non 
posse  inferiorem  sacerdotem  sacramentaliter 
absolvere  pcenitentem,  sed  debere  illum  ad 
superiorem  remittere.  Ita  tenet  Richard.,  d. 
17,  art.  2,  q.  8,  ad  2;  Adrian.,  q.  4-  de  Con- 
fess. ;  Durand.,  d.  17,  q,  15 ;  Sot.,  d.  18,  q.  2, 
art.  5;  Cano,  dict.  Relect.,  p.  5;  Leclesm..  2, 
p.  4,  q.  8,  art.  3,  dub.  3.  Et  fortasse  priores 
auctores  hoc  non  negarent;  nullus  enim  fere 
illorum  distincte  explicatposse  hoc  facere  in- 
feriorem  sacerdotem  extra  casum  omnis  ne- 
cessitatis  ;  sedsolum  absolute  ioquuntur,  di- 
centes  posse  absolvere  hoc  modo;  intelligi 
autem  possunt,  vel  debent^  si  adsit  rationabi- 
lis  causa,  vel  necessitas,  juxta  ea  quae  infra 
dicemus.  Quocirca  hoec  posterior  sententia 
videtur  mihi  omnino  vera ,  neque  alteram 
posse  cum  probabilitate  et  securitate  in  praxi 
servari,  nisi  ad  summum  in  casu  necessita- 
tis,  juxta  ea  quse  dicemus  sect.  seq.  Proba- 
tur  autem  hoc  modo. 

A.  Duobus  modis posse  intelligi  qucestionem. 
—  Primus  modus.  —  Dupliciter  intelligi  po- 
test,  inferiorem  sacerdotem  absolvere  hunc 
pcenitentem :  primo ,  absolvendo  directe  et 
per  se  a  casibus  reservatissub  onere  compa- 
rendi;  secundo,  absolvendo  directe  tantum  a 
non  reservatis,  et  alia  per  accidens  tollendo, 
sicut  oblita.  Prior  modus  habet  quidem  lo- 
cum,  si  a  superiore  concedatur  facultas,  juxta 
superius  dicta ;  tamen,  seclusa  facultate,  est 


neque  ab  ullo  auctore 
dictarum  opinionum  asseritur.  Alias  inde  se- 
queretur,  per  reservationem  non  tolli  juris- 
dictionem  in  peccata  reservata,  sed  solum 
limitari,  ut  non  sit  ad  absolvendnm  simplici- 
ter,  sed  sub  onere  comparendi.  At  hoc  ex- 
presse  repngnat  Concilio  Tridentino  dicenti, 
inferiores  sacerdotes  nihil  posse  in  casi- 
bus  reservatis  ;  nam  si  absolvere  directe  pos- 
sunt  ab  illis,  quamvis  sub  onere,  multum 
possunt.  Item  subdit :  Id  unum  pcenitentibus 
persuadere  nitantur ,  ut  ad  superiores  acce- 
dant.  At  vero  si  prius  absolvere  eos  possent 
a  reservatis,  non  tantum  eos  persuadere  de- 
berent.  Praetereain  principio  illius  c.  7  aperte 
supponit,  reservationem  fieri  per  subtractio- 
nem  jurisdictionis;  idque  etiam  satis  constat 
ex  omnibus  dictis,  et  ex  usu.  Denique,  supe- 
rior  reservans  pro  aliquo  casu  speciali,  solet 
darefacultatemabsolvendi  subillo  onere  com- 
parendi,  ut  supra  visum  est ;  ergo  signum 
est  reservationem  per  se  plus  includere,  et 
omnino  tollere  jurisdictionem,  donec  resti- 
tuatur. 

5.  Sccundusmodus. —  Qucestionis  resolutio. 
—  Sententia  luec  probatur  primo. —  Probatur 
secundo. —  Posterior  modus  nonrepugnat  ex 
partejurisdictionis;  et  ideonon  ita  opponitur 
ConcilioTridentino  in  illo  loco,  etinhocsensu 
loquuntur  auctores  prioris  opinionis,  sed  pie 
expouendi  sunt,  interveniente  aliqua  necessi- 
tate  juxta  dicenda  sect.  seq.  Alioquin  repu- 
gnat  tale  factum  integritati  sacramenti;  nam 
heec  est  de  jure  divino,  etideonunquamlicet 
illam  sine  cogente  causa  preeterrnittere ;  in  illo 
autem  casu  confessio  non  est  integra;  ergo 
non  fit  licite  illo  modo.  Probatur  minor,  pri- 
rco,  quia  licet  ille  pcenilens  proferat  peccata 
omnia,  tamen  revera  in  ordine  ad  sacramen- 
tum  confessio  non  est  integra;  quia  sacra- 
mentalis  confessio  non  est  quaelibet  manifes- 
tatio  peccati,  sedest  accusatio  sui  coramlegi- 
timo  judice;  illaveroconfessiomagnaexparte 
non  est  accusatio  coram  legitimo  judice;  ergo 
non  est  integra  confessio  sacramentalis,et  con- 
sequenter  nec  absolutio  est  integra ;  quia  non 
est  sententia  prolata  ajudice  habente  jurisdic- 
tionem  pro  integra  causa.  Unde  non  satis  est, 
quod  ipsum  sacramentum  possit  per  accidens 
etindirecte  tollere  aliqua  peccata;  quia  nunc 
non  agitur  de  effectu  sacramenti,  sed  de  inte- 
gritate  ;  illud  autem  nec  satis  est,  nec  refert  ad 
integritatem  sacramenti.  Et  potest  contirmari 
hsec  sententia  piimo,  quia  alias  qui  haberet 
peccata  venialia  et  mortalia,  posset  confiteri 


DISPUTAT.  XXXI.  SECT.  II. 


659 


simplici  sacerdoti  habenti  jurisdictionera  su- 
per  venialia  tantum,  saltem  in  confessione, 
quw  fit  extra  tempus  prsecepti,  et  cum  propo- 
sito  confitendi  mortalia  suo  tempore  habenti 
jurisdictionem  circa  illa.  Consequensvero  est 
falsum ;  ergo.  Sequela  patet,  quia  in  ea  con- 
fessione  sacerdos  babet  jurisdictionem  circa 
aliquam  partem  materise,  et  conferendo  gra- 
tiam  per  absolutionem,  etiam  tollet  indirecte 
mortalia.  Et  simili  argumento  inferri  potest, 
posse  simplicem  sacerdotem  absolvere  eum 
qui  babet  peccatum  mortale  reservatum,  si 
illud  simul  cum  aliquo  veniali  confiteatur, 
quod  videtur  magnum  inconveniens.  Confir- 
matur  secundo,  quia  sequitur  possein  eo  casu 
pcenitentem  confiteri  peccata  non  reservata, 
tacendo  reservata,  ut  ea  postea  superiori  con- 
fiteatur;  quia  ille  confessor  non  est  judex  ta- 
lium  peccatorum,  nec  confessio  illorum  est 
sacramentalis ,  nec  pars  sacramenti;  ergo 
non  est  necessaria  ;  et  ita  concedit  Alensis,  ac 
Petr.  Soto  censet  probabile ;  sed  revera  non 
est,  quia  tuncdimidiaretur  confessio  sine  ulla 
causa  rationabili.  Et  hse  duse  confirmationes 
ultimoe  valent  ad  solvendum  fundamentum 
contrariee  sententiae  :  an  vero  simpliciter  effi- 
caces  sint,  postea  videbimus.  Eadem  vero  ar- 
gumenta  fieri  possunt  ex  parte  absolutionis, 
quia  non  minus  est  de  jure  divino  integritas 
absolutionis,  quam  confessionis;  illa  autem 
absolutio  non  est  integra ,  quia  non  cadit  in 
omnia  peccata  confessa,  cum  non  procedat  ex 
potestatejurisdictionis  in  illa  orania;  ergo  non 
potest  esseperse  licita  sine  ulla  urgente  occa- 
sione,  vel  necessitate,  quia  tuncnecmateria- 
liter,  nec  formaliter  servatur  integritas.  Major 
propositio  manifesta  est  ex  Concilio  Triden- 
tino,  sess.  44,  cap.  5,  et  ex  supra  dictis  de  in- 
tegrilate  confessionis.  Ubi  ostendimus,  ideoin 
confessione,  seu  accusatione  necessariam  es- 
se  integritatem,  quia  sententia  et  absolutio 
per  se  postulat,  ut  sit  de  omnibus  peccatis  ; 
ergo  juxta  regulam  dialecticam  magis  est  ne- 
cessaria  integritas  iii  absolutione,  quam  in 
confessione. 

6.  Dubium  solvitur.  —  Potior  difficultas. 
—  Deciditur.  —  Sed  quseres,  utrum,  si  abso- 
lutio  hoc  modo  detur,  factum  teneat ;  et  qui- 
dem  si  a  pcenitente  non  suscipiatur  bona  fi- 
de,  certum  est  non  tenere  factura ;  quia  et 
ponitur  tunc  obex  sacramento,  et  confessio 
nnllo  modo  est  integra.  Difficultas  vero  est, 
quanclo  poenitens  bona  fide  absolvitur.  Vide- 
tur  enim  etiam  tunc  non  valere  absolutio  ; 
quia  est  sententia  lata  a  non  legitimo  judice. 


Nilrilominus  censeo  in  illo  casu  sacramentum 
essevalidum;  quae  est  scntenlia  communis 
in  4,  d.  17,,  ut  notavit  Navar.  in  Sum.,  c.  9, 
n.  7,  et  senlit  Cajet.,  verb.  Confess.,  c.  ult. 
Itaque  si  hoc  modo  quis  bona  fide  confitetur, 
et  absolvitur,  non  tenebilur  iterum  confiteri 
peccata  non  reservata,  sed  de  reservatis  con- 
fileri  suo  superiori.  Ratio  est,  quia  tunc  pce- 
nitens  formaliter  bona  fide  confitetur  integrc, 
et  sacerdos  habet  jurisdictionem  super  con- 
fessionem  illam,  quatenus  sacramentalis  est; 
et  ideo  nihil  obstat,  quominus  sacramenium 
perfici  possit.  Confirmatur  et  explicatur,  quia 
vel  ad  valorem  sacramenti  necessarium  est 
ut  minister  babeat  jnrisdictionem  super  om- 
nia  peccata  quee  pcenitens  in  re  ipsa  babet, 
vel  non.  Primum  dici  non  potest,  alias  qni 
baberet  peccata  reservata  omnino  oblita  non 
absolveretur  valide  ab  eo  qui  non  habet  ju- 
risdictionem  iu  reservata;  quod  nullus  hac- 
tenus  dixit.  Si  autem  non  requiritur  jurisdic- 
tio  in  omnia  queesunt  in  re,  sufficiet  jurisdic- 
tio  circa  aliqua,  quotiescunque  bona  fide  fit 
confessio. 

7.  Objectio.  —  Diluitur.  —  Dici  posset,  non 
requiri  jurisdictionem  in  omnia  quse  sunt  in 
re,  requiri  tamen  in  omnia  quae  pcenitens 
dicit.  Et  ratio  differentiae  reddi  potest,  quia 
minister  non  fert  judicium  de  obiitis,  fert  au- 
tem  de  omnibus  quae  dicit  pcenitens;  et  non 
potest  ferre  judicium  de  quibusdam,  et  non  de 
aliis.  Sed  hoc  non  satisfacit;  alias  sequitur, 
si  quis  bona  fide  confiteatur  reservata  cum 
non  reservatis ,  existimans  nulla  esse  reser- 
vata,  illum  non  manere  absolutura,  et  tamen 
eum  qui  propter  oblivionem  omittit  aliquod 
reservatum,  vere  absolvi,  quod  est  contra 
omnem  rationem.  Et  similiter,  qui  adhaerens 
opinioni  Alensis  confiteretur  non  reservata, 
tacendo  reservatum,  maneret  absolutus,  et 
qui  confiteretur  omnia,  non  maneret  absolu- 
tus,  quod  plane  absurdum  est.  Denique  illa 
differentia  non  est  materialiter,  sed  formali- 
ter  attendenda ;  quamvis  autem  hujusmodi 
poenitens  dicat  omnia  peccata  sua  coram  hoc 
sacerdote,  non  tamen  omnium  confessio  est 
sacramentalis,  seu  pars  sacramenti,  sed  illo- 
rum  tantum,  quaj  subsunt  jurisdictioni  talis 
sacerdotis,  et  super  illa  cadit  directe  absolu- 
tio,  et  de  illis  in  re  judicat  sacerdos;  ergo  si 
alias  propter  bonam  fidera  tollatur  impedi- 
mentum,  et  confessio  illa  sit  forraaliter  inte- 
gra,  fit  sacramentum. 

8.  Difficultas.  —  Solvitur.  —  Hic  vero  oc- 
currebat  statim  difficultas  :    nam  sequitur 


660 

pari  ratione  dicendum  essc  . 
factam  bona  fide  simplici  sacerdoti  de  venia- 
libus  et  mortalibus  peccatis,  validam  esse, 
etiamsi  sacerdos  ille  jurisdictionem  non  ha- 
beat  in  peccata  mortalia  ;  nam  est  eadem  ra- 
tio  et  proportio.  Consequens  autem  videtur 
creditu  difficile ;  quia  in  lali  sacerdote  non 
videtur  esse  potestas  ad  reconciliandum  lio- 
minem  cum  Deo.  Sed  nibilominus  tam  illatio- 
nem,  quam  consequens  censeo  esse  valde 
probabilia;  quia  non  dubito  quin  confessio 
facta  hujusmodi  sacerdoti  de  solis  venialibus, 
etiamsi  pcenitens  habeat  mortale  inculpabili- 
ter  oblitum,  valida  sit,  et  hominem  sanctifi- 
cet ,  ac  Deo  reconciliet  virtute  sacramenti. 
Unde,  licet  ille  sacerdos  non  habeat  juris- 
dictionem  ad  reconciliandum  hominem  Deo 
per  se  judicando  de  mortalibus  peccatis,  ta- 
men  quatenus  babet  potestatem  ad  confi- 
ciendum  tale  sacramentum ,  mediante  illo 
potest  hominem  sanctificare,  et  consequenter 
mortale  peccatum  expellere,  etiamsi  ab  illo 
per  se  non  absolvat ;  ergo  idem  dici  poterit, 
etiamsi  peccatum  mortale  non  sit  oblitum, 
sed  bona  fide  in  confessione  propositum ;  quia 
hoc  non  impedit,  quominus  ex  illa  confessio- 
ne,  quatenus  in  re  legitima  est,  et  absolutione, 
fiat  verum  sacramentum.  Sed  de  bac  re  ite- 
rum  redibit  sermo  sectione  sequenti. 

SECTJO  III. 

Vtrum  in  aliquo  casu  necessitatis  possit  inferior 
sacerdos  absolvere  eum,  qui  habet  casus  reser- 
vatos,  antequam  coram  superiore  compareat. 

1.  Quee  necessitas  hic  intelligatur. — Prima 
oinnio.  —  Secunda.  —  Tertia.  —  Non  trac- 
tamus  de  articulo  extremae  necessitatis  seu 
periculo  mortis,  sed  de  aliis  occurrentibus, 
in  quibus  necesse  est  aut  implere  praeccptum 
annuse  confessionis,  aut  communicare,  vel 
sacrum  facere,  ita  ut  non  possit  omitli  sine 
gravi  scandalo.,  aut  infamia;  et  pro  tunc  non 
patet  aditus  ad  superiorem.  Hoc  ergo  suppo- 
sito,  sunt  in  hac  re  tres  opiniones.  Prima 
simpliciter  negat  posse  hominem  in  eo  casu 
absolvi  ab  inferiore.  Tenent  Richard.,  Du- 
rand.,  Adrian.,  locis  citatis  sect.  preeced.  Et 
habent  gravia  fundamenta,  quse  infra  videbi- 
mus.  Dicunt  tamen  isti  auctores,  in  eo  casu 
posse  bominem  accedere  ad  communionem., 
vel  adfaciendum  sacrum  cum  soia  contritio- 
ne,  tanquam  qui  non  habet  copiatn  confesso- 
ris.  Secunda  opinio  shnpliciter  afiirmat  posse 
tunc  absolvi ;  quse  est  fere  omnium ,  Alens., 


DISPUTAT.  XXXI.  SEQT.  III. 
confessionem  Palud.,  Gerson.,  et  aliorum,  quos  ibidem  ci- 
tavi,  qui  indifferenter  loquuntur.  Solus  Au- 
gelus  explicuit,  hoc  fieri  posse,  etiamsi  pec- 
catumhabeat  excommunicationem  annexam. 
Tertia  opinio  distinguit,  quod  si  peccatum 
est  reservatum  sine  censura,  poterit  absolvi 
pcenitens,  non  tamen  si  excommunicatio  ad- 
juncta  sit;  quia  ha?c  non  potest  tolli  in  eo  ca- 
su,  et  quandiu  non  aufertur,  homo  est  inca- 
pax  absolutionis  sacramentalis.  lta  Cano,  Soto 
et  Lcdesma,  qui  nihilominus  admittuut  posse 
hominem  in  hujusmodi  casu,  etiamsi  occulte 
excommunicatus  sit,  accedere  ad  commnnio- 
nem,  propter  vitandum  scandalum,  vel  gra- 
vem  infamiam. 

2.  Secunda  senientia  probatur.  —  Mihi  in- 
ter  has  opiniones  placet  secunda,  si  recte  de- 
claretur  et  confirmetur.  Duobus  enim  modis 
inteiligi  potest  fieri  heec  confessio  et  absolu- 
tio  :  primo  per  jurisdictionem  ad  absolven- 
dum  directe  et  per  se  a  peccatis  reservatis, 
quamvis  non  sine  onere  comparendi  coram 
superiore.  Nam  hoc  modo  et  subvenitur  ne- 
cessitali  subditi,  et  servatur  rigor  intentus 
per  reservationem  ;  et  ideo  benigne  inter- 
pretamur,  hanc  esse  voluntatem  superioris 
reservantis.  Quod  si  hoc  verum  est,  etiam  ex- 
tendenda  est  heec  interprefatio  ad  casus  ha- 
bentes  excommunicationem  annexam;  quia, 
si  dare  creditur  superior  jurisdictionem  ad 
absolvendum  a  culpa,  consequenter  etiam  a 
censura,  cum  haec  debeat  antecedere.  Et  in 
hoc  sensu  hsec  sententia  est  mihi  maxime  du- 
bia,  et  in  rigore  non  videtur  vera ,  propter 
dicta  in  prsecedente  disput.,  sect.  3;  ibi  enim 
probabilius  duximus,  extra  casum  arliculi 
mortis  non  habere  inferiores  sacerdotes  hu- 
jusmodi  licentiam,  nisi  in  casibus  Pontificiis, 
qui  in  jure  exprirnuntur,  ubi  etiam  declara- 
vimus  hoc  esse  magis  consentaneum  Concilio 
Tridentino,  et  nullum  esse  fundamentum  suf- 
ficiens  ad  id  asserendum,  etsolse  conjecturse, 
in  re  tam  gravi,  et  quee  pendet  ex  libera  vo- 
luntate  concedentis  hanc  jurisdictionem,  non 
sufficiunt, 

3.  Explicatur  sententia  iii  vero  sensu. — 
Melius  ergo  et  probabilius  asseriturdicta  sen- 
tentia  posteriori  modo,  absolvendo  directe  so- 
lum  a  peccatis  commissis;  et  in  eo  sensu  lo- 
cuti  sunt  auctores  secundse  et  tertise  senten- 
tiae,  ut  clarius  explicarunt  Soto  et  alii  moder- 
ni.  Et  probalur  in  hunc  modum  ;  quia  ad  va- 
lorem  sacramenti  non  est  simpliciter  necessa- 
ria  jurisdictio  super  omnia  peccata  mortalia, 
quibus  in  re  lpsa  poenitens  ligatus  est ;  osten- 


DISPUTAT.  XXXI.  SEGT.  III. 


661 


dimus  enim,  si  alioqui  servetur  integritasfor- 
malis,  sufficere  ad  valorem  sacramenti  juris- 
dictionem  circa  aliqua  peccata ;  sed  in  prae- 
senti  casu  videtur  servari  formalis  integrifas, 
et  alias,  ut  supponimus,  minister  habet  juris- 
diclionem  circa  aliqua  peccata;  ergo  absol- 
vendo  verum  conficiet  sacramentum,  per  quod 
saltem  indirecte  tollet  peccata  reservata.  Mi- 
nor  probatur;  quia  quandocunque  urget  gra- 
vis  causa,  vel  necessitas  recipiendi  sacramen- 
tum,  et  non  potest  in  re  ipsa  eonfessio  integra 
fieri,  quamvis  dimidietur,  censetur  illud  esse 
tantum  materialiter,  formaliler  autem  inte- 
gritas  servari;  et  pari  ratione  idem  erit  de 
absolutione.  Sed  in  prsesenti  casu  intercedit 
gravis  causa  et  necessitas ;  ergo  ex  defectu 
integritatis  non  erit  nullum  sacramentum; 
sed  neque  est  nullum  ex  defectu  jurisdictio- 
nis,  ut  ostensum  est ;  ergo.  Gonfirmatur  exem- 
plo,  quia  si  peccatum  tantum  reservatum  re- 
linqueretur  ex  oblivione,  et  de  aliis  fieret  con- 
fessio  coram  inferiore  bona  fide,  et  daretur 
absolutio,  fieret  sacramentum,  et  indirecte 
tolleretur  peccatum  reservatum.  Fingamus 
igitur,  peccatum  reservatum  non  esse  oblitum, 
tale  tamen  esse,  ut  non  possit  peccator  hic  et 
nunc  illud  confiteri  huic  inferiori  sacerdoti 
sine  aliquo  gravi  damno  extrinseco,  et  occur- 
rere  necessitatemsacramenti,dequa  agimus; 
tunc  igitur  posset  confiteri  illi  sacerdoti  reli- 
qua  peccata  tacendo  reservatum ;  quia  quoad 
integritatem  pertinet,  illa  est  sufficiens  ratio 
tacendi,  cequivalens  oblivioni ;  ergo  tunc  po- 
terit  absolvi,  et  indirecte  tolli  peccatum  reser- 
vatura.  Cur  ergo  non  poterit,  etiamsi  illud 
proferat,  vel  cur  alias  erit  melioris  conditio- 
nis,  solum  propter  extrinsecam  occasionem 
occurrentem,  propter  quam  tacere  potuit  pec- 
catum? 

4.  Solvitur. — Seddicunt  aliqui,  repugnare 
peccatum  esse  in  confessione  declaratum,  et 
absolutionem  non  cadere  in  illud  directe,  si 
detur;  quia  nihil  aliud  est,  peccatum  directe 
judicari,  nisi  expresse,  et  distincte  afferri  in 
judicium,  et  super  illud  sententiam  proferri. 
Hoc  autem  fit,  quolies  homo  distincte  aliqua 
peccata  confitetur,  et  postea  absolvitur,  prae- 
sertim  si  ex  intentione  sacerdotis  in  illa  om- 
nia  cadat  absolutio.  Respondetur  :  licet  ad 
directam  absolutionem  necessarium  sit  pec- 
catum  in  confessione  aperire,  tamen  id  non 
sufficit,  nisi  sacerdos  habeat  jurisdictionemin 
tale  peccatum,  quia  absolutio  directa  est  actus 
talis  jurisdictionis.  Imo  neque  ipsa  confessio 
est  propria  materia  sacramenti,  ut  est  de  tali 


peccato,  in  quod  sacerdos  non  habet  jurisdic- 
tioncm,  quia  non  est  accusatio  facta  coram 
legitimo  judice.  Quapropter,  licet  post  narra- 
tionem  omnium  peccatorum  absolutio  simpli- 
citer  proferatur  ,  tamen  reipsa  non  direcle 
operatur,  nisi  in  ea  peccata,  quoe  cadunt  sub 
jurisdictionem  absolventis.  Neque  hoc  potest 
impedire  prava  aut  erronea  intenlio  ministri, 
si  alioqui  habet  veram  intentionem  conficien- 
di  sacramentura ,  vel  faciendi  quod  ChrisLus 
instituit,  seu,  quod  perinde  est ,  faciendi  se- 
cundum  potestatem  sibi  concessam;  nam  hsec 
est  intentio  per  se  efficax  et  valida;  alia  vero 
est  ex  errore  privato,  qui  non  excludit  sub- 
stantialem  intentionem. 

5.  Hanc  sententiam  concordare  cum  Tri- 
dentino. — Atque  hinc  etiam  constat  senten- 
tiam  hanc  nihil  discrepare  a  doctrina  Con- 
cilii  Tridentini,  cujus  verba  attente  conside- 
randa  sunt,  dum  ait,  inferiorem  sacerdotem 
nihil  posse  in  casibus  reservatis  ;  non  enim 
absolute  dixit,  nihil  posse,  neque  etiam  dixit, 
nihil  posse  in  personam  habentem  casus  re- 
servatos,  sed  cum  limitatione  dixit,  nihil  pos- 
se  in  casibus  reservatis.  Quod  ideo  dixisse 
credimus,  quia  talis  sacerdos  non  habet  ju- 
risdictionem  in  hujusmodi  casus,  et  ideo  ab 
eis  proprie  absolvere  non  potest  :  cum  hoc 
tamen  stat  (quod  Concilium  non  negat)  ut 
possit  talis  sacerdos  absolvere  ab  aliis  pec- 
catis,  quo  fiet,  ut  peraccidens,  et  indirecte 
tollantur  reservata,  sicut  tolli  possunt  per 
contritionem,  vel  per  attritionem  cum  alio 
sacramento,  verbi  gratia,  Eucharistiae  aut  ex- 
tremse  unctionis. 

6.  Hinc  vero  ulterius  infero,  non  solum  li- 
cere  in  tali  eventu  hujusmodi  absolutionem 
dare,  quando  casus  reservati  non  habent 
excommunicationem  annexam,  verum  etiam 
si  habeant,  et  ipsa  excommunicatio  per  sa- 
cerdotem  auferri  non  possit,  quodnunc  sup- 
ponimus  accidere  posse  in  casibus  non  Ponti- 
ficiis.  Quod  tenuit  Angel.  supra ,  et  sumi- 
tur  ex  his,  quse  tradit  Medina  in  Cod.  de 
Confessione,  q.  22  de  Confessione  ab  excom. 
facta^  infine.  Adhoc  autemprobandum  sup- 
pono,  excommunicationem  pcenitentis  per  se 
non  reddere  personam  inhabilem  ad  sacra- 
mentum  pcenilentise  recipiendum,  neque  ir- 
ritare  illud,  si  ex  parte  ministri  omnia  ne- 
cessaria  concurrant,  et  ex  parte  pcenitentis 
intercedat  bona  fides,  ac  dispositio  ;  quiu, 
tunc  concurrunt  omnia  substantialia,  quibus 
stantibus  sola  prohibitio  Ecclesise  non  potest 
irritare  sacramentum,  quod  latius  disputabj- 


662 


DISPUTAT.  XXXI.  SECT.  III. 


mus  tractando  de  excommunicatione.  Deinde 
adjungo  aliud  principium,  quoties  excommu- 
nicatus,  qui  non  potest  absolvi  ab  excomrnu- 
nicatione,  propter  occurrentem  occasionem 
potest  licite  recipere  sacramentum  Eucba- 
ristia?,  posse  etiam  licite  recipere  sacramen- 
tum  pcenitentiae,  quantum  est  ex  parte  ex- 
communicationis  ,  quod  principium  etiam 
pendet  ex  materia  de  excommunicatione. 
Nunc  autem  probatur  breviter,  quia  non  est 
minus  prohibita  excommunicato  susceptio 
Eucharistiae,  quam  sacramenti  pcenitentise  ; 
nam  una  lege  utrumque  prohibetur,  et  ex 
parte  ipsarum  rerummajor  dignitas  et  dispo- 
sitio  requiritur  ad  Eucharistiam  quam  ad 
pcenitentiam  ;  et  communicatio  in  divinis, 
qua  prsecipue  intendit  privare  excommuni- 
catio,  major  cernitur  in  receptione  Eucha- 
ristise  quam  alterius  sacramenti.  Aliunde 
vero  supposita  necessitate,  quse  honestat  re- 
ceptionem  Eucharistioe,  nulla  est  deordinatio 
in  hocquod  preemittaturconfessio,  sed  potius 
est  ille  ordo  maxime  consentaneus  juri  natu- 
rali  et  divinoy  quo  tenetur  unusquisque  se 
probare  etiam  per  confessionem  priusquam 
ad  Eucbaristiam  accedat  ;  ergo,  si  licet  tunc 
excommunicato  Eucharistiamrecipere,  etiam 
confiteri.  Nam,  si  Ecclesia  pro  eo  articulo 
necessitatis,  vel  non  potuit  prohibere,  vel 
sallem  non  prohibuit  excommunicato  usum 
Eucharistise,  etiam  proliibere  non  potuit,  vel 
saltem  non  prohibuit  ordinem  illumjure  di- 
vino  per  se  necessarium,  nimirum,  ut  ante 
communionem  prcemittatur  confessio. 

7.  Conclusio. — Ex  his  igitur  principiis  ma- 
nifeste  concluditur  intentum  ;  nam  in  eo  ca- 
su,  de  quo  loquimur,  licitum  est  pcenitenti, 
non  obstante  excommunicatione,  recipere 
Eucharistiam,  ut  Cano,  et  Soto  supponunt, 
estque  certum,  ut  suo  loco  dicemus;  ergo 
etiam  est  illi  licitum  confiteri,  quautum  est 
ex  parte  ejus  ;  ergo  excommunicatio  non 
obstat,  quominus  a  sacerdote  absolvi  possit ; 
sed  nihil  aliud  ibi  intervenit,  quod  obstare 
possit ;  quia,  si  peccata  illa  reservata  non 
baberent  excommunicationem  annexam,  non 
impedirent  absolutionem,  ut  ostensum  est ; 
ergo.  Et  confirmatur,  quia,  si  propter  scan- 
dalum,  vel  infamiam  vitandam  licet  excom- 
municatose  ingerere  communicationidivino- 
rum,  aliquando  potest  contingere,  ut  ad  vi- 
tandum  gravem  infamiam.,  vel  scandalum, 
necessarium  sit  confiteri ;  ergo  tunc  ex  parte 
pcenitentis  erit  licita  confessio,  et  ex  parte 
absolventis  non  deest  potestas,  quia  excom- 


municatio  pcenitentis  non  privat  sacerdotem 
jurisdictione  in  omnia  peccata  ;  ergo  poterit 
illum  absolvere,  et  valide  etlicite  ;  solum  est 
necessaria  prudentia^  ut  verus  casus  neces- 
sitatis  discernatur. 

Duce  difficultates  explicantur. 

8.  Prim.a  difftcultas.  —  Difficultati  sa~ 
tisfit.  —  Duse  tamen  supersunt  difficultates. 
Prima  est,  quia  sequitur  pcenitentem  iu  boc 
casu  non  teneri  ad  confitendum  integre  om- 
nia  peccata,  etiam  reservata,  sed  solum  non 
reservata.  Patet  sequeia,  quia  reservata  non 
sunt  materia  illius  confessionis,  quia,  cum 
non  subsint  jurisdictioni  ministri,  confessio 
eorum  non  est  sacramentalis.  Ad  boc  Ale- 
xander  concedit  sequelam  ;  et  Major  ac  Pe- 
trus  Soto  censent  probabile  ;  sed  D.  Thomas 
et  reliqui  omnes  contrarium  docent,  quibus 
in  re  morali  magis  assentiendum  est,  ne  ni- 
miam  licentiam  sine  causa  tribuamus  poeni- 
tentibus,  praesertim,  cum  probabile  sit  mi- 
nistrum  tunc  habere  jurisdictionem.  Etpossit 
etiam  probabilis  ratio  reddi,  propter  quam 
haec  integritas  requiratur.  Respondetur  ergo 
negando  sequelam,  primo,  quia  esto  non 
absolvat  minister  directe  a  reservatis,  tamen, 
utpoenitenspossit  absolvi  a  non  reservatis, 
oportet  ut  sit  circa  omnia  bene  dispositus, 
quam  dispositionem  debet  examinare  minis- 
ter ;  et  ideo  habet  jus  cognoscendi  totam 
causam,  et  totamconscientiam  pcenitentis,  et 
omnes  occasiones  vel  obligationes  ejus,  ut 
possit  illum  absolvere.  Deinde  addunt  aliqui, 
quia  minisler  directe  tollit  aversionem  a  Deo, 
in  quo  omnia  peccata  mortalia  habent  con- 
nexionein,  ideo  probabile  esse  ab  omnibus 
directe  absolvere,  quatenus  aDeo  avertunt, 
quamvis  circa  aliqua  reservata  secundum  pro- 
prias  rationes  illorum  jurisdictionem  non 
habeat ;  etideo  oporlet  ut  omnia  illa  cogno- 
scat,  ut  ab  omnibus  absolvat^  quatenus  a  Deo 
avertunt,  licet  alia  ratione,  ea,  quse  reserva- 
ta  sunt,  postea  confitenda  sint  superiori.  Hajc 
tamen  consideratio,  licet  probabilis  sit,  non 
est  necessaria,  quia  ad  cognoscendum  id,  in 
quo  peccata  conveniunt,  non  esset  admodum 
necessarium  omnia  distincte  cognoscere ; 
maxime  quia  hujusmodi  sacerdos  non  potest 
per  seac  directe  remittere  illam  aversionem 
a  Deo,  utnascitur  ex  omnibus  peccatis,  sed 
solum  ut  fundatur  in  his,  quae  illius  jurisdic- 
tioni  subjacent.  Alise  ergo  probationes  prac- 
ticae  ac  morales  probabiliores  sunt,  et  suffi- 
ciunt. 


DISPUTAT.  XXXI.  SECT.  III. 


663 


9.  Secunda  difficultas.  —  Responsio  pri- 
ma. —  Secunda  difficultas  est,  quia  sequitur, 
si  quis  habeatpeccata  venialia  etmortalia,  et 
occurrat  eadem  necessitas  confitendi,  posse 
confiteri  sacerdoti  simplici,  si  alius  non  inve- 
niatur.  Patet  sequela,  quia  ille  habet  jurisdic- 
tionem  circa  venialia  ;  poterit  ergo  ab  illis 
absolvere,  et  perficere  sacramentum,  et  ita 
indirecte  tollere  mortalia,  quamvis  illa  postea 
confitenda  sint  proprio  sacerdoti.  Ac  denique 
rationes  supra  factre  hic  proportionaliter  ap- 
phcaripossunt.  De  hac  difficultate  nihilinve- 
nio  dictum  a  citatis  auctoribus;  et  ideo  circa 
illam  non  omnino  definiam  eam  sententiam, 
in  quam  propensus  sum.  Videtur  enim  mihi 
illa  consecutio  valde  apparens  propter  ma- 
gnam  similitudinem,  vel  paritatem  rationis  ; 
nec  video  urgentemrationem,  autincommo- 
dum  alicujus  momenti,  propter  quod  timen- 
dum  sit  illud  consequens  admittere.  Quid 
enim  refert,  quod  ineo  casu  necessitatis  ali- 
quis  confiteatur  simplici  sacerdoti  eo  modo, 
quo  potest,  et  ab  illo  etiam  absolvatur  quan- 
turaille  potest,  si  postmodum  itamanet  obli- 
gatus  ad  confitenda  omnia  sua  peccata  mor- 
talia  proprio  sacerdoti,  ac  si  omnino  confes- 
sus  non  fuisset  ?  Hoc  enim  utile  esse  potest 
tali  peccatori,  ut  fructum  aliquem  ex  illa  ab- 
solutione  obtineat,  et  ut,  si  fortasse  non  erat 
sufficienter  contritus,  per  illam  perficiatur, 
et  ita  saltem  indirecte  justificetur  ab  omnibus 
peccatis.  Pastores  autem  animarum  per  hoc 
nullo  jure  suo  privantur,  nec  in  aliquo  per- 
vertitur  debitus  ordo,  et  jurisdictionum  dis- 
tinctio.  Quid  ergo  periculi  est  in  illo  conse- 
quente  admittendo? 

10.  Alia  responsio. — Quia  tamen  hoc  non 
videtur  ita  usu  receptum,  possumus  negare 
consequentiam,  et  conari  ad  aliquam  diffe- 
rentiae  rationem  constituendam.  Prima  esse 
potest,  quia  ut  minister  possit  efficaciter  ab- 
solvere  aliquem  hahentem  conscientiam  pec- 
catorum  mortalium,  necesse  est  ut  habeat 
jurisdictionem  saltem  circa  peccata  mortalia, 
ut  sic,  ut  possit  per  se  reconciliare  Deo  ho- 
minem,qui  ab  eo  erataversus.Et  inidem  fere 
redit  dicere,  jurisdictionem  circa  sola  pecca- 
ta  venialia  esse  tantum  secundurn  quid,et  ideo 
non  sufficere  ad  absolvendum  eum  ,  qui 
habet  peccata  mortalia,  etiam  indirecte  ;  se- 
cus  vero  esse  in  jurisdictione  ad  absolven- 
dum  a  mortalibus  ;  nam  illa  est  jurisdictio 
simpliciter,  et  perfecta  intensive,  ut  sic  di- 
cam,  licet  extensive  non  se  extendat  ad  om- 
nia  mortalia.  Heec  vero  ratio  mihi  non   satis- 


facit,  alioqui  etiam  procederet  de  habente 
mortale  peccatum  oblitum,  ut  confessio  de 
solis  venialibus,  bona  fide  ab  illo  facta  sim- 
plici  sacerdoti,  non  sit  verum  sacramenlum, 
nec  sanctificet  talem  hominemalias  bene  dis- 
positum  ;  quod  certe  est  falsum  et  improba- 
bile,  cum  nihil  ibi  sit  quod  impediat  verita- 
tem  talis  sacramenti,  et  consequenter  nec 
effectum  ejus.  Quod  si  illa  jurisdictio  sacer- 
dotis  tunc  sufficit,  profecto  etiamsi  peccatum 
mortale  sit  in  conscientia  poenitentis,  nihil 
obstabit,  si  alioqui  bona  fide  ipse  procedat,  et 
cum  debita  dispositione,  et  formali  integri- 
tate  confiteatur,  ut  rationes  factee  in  hac  et 
preecedenti  sectione  apud  me  convincunt. 
Unde  non  dubito  quin  in  hoc  etiam  casu  per- 
ficiatur  sacramentum,  siveex  parte  ministri 
intercedat  bona,  sive  mala  fides,  dummodo 
alias  habeat  intentionem  conficiendi  sacra- 
mentum  ;  nam  malitia  ministri  non  impedit 
veritatem  sacramenti,  si  ceetera  adsint. 

11.  Veraratio.  —  Solum  ergo  potest  su- 
peresse  quaestio,  an  in  casu  in  objectione 
proposito,  possitquis  licile  etbonafide  itacon- 
fiteri,  perse  loquendo,  et  seclusaignorantia. 
Sic  enim  dicebamus  posse  confiteri  quempiam 
ordinario  sacerdoti  inferiori,  quamvishabeat 
casus  reservatos,  et  in  hoc  quserebamus  di- 
versam  rationem.  Igitur,  si  quse  ratio  red- 
dendaest,  sumenda  profecto  est  ex  usu,  et  ex 
Ecclesise  concessione.  Diximus  enim  supra 
jurisdiclionem  hanc  sacerdotum  omnium  ad 
absolvenduma  venialibus,  seu  (quod  perinde 
est)  licentiam  datam  omnibus  fidelibus,  ut 
possint  confiteri  peccata  venialia  cuicunque 
sacerdoti,  originem  habuisse  ex  concessione 
Ecclesise,  et  traditione  ac  consuetudine  reti- 
neri;  hinc  ergocolligimus  extendendam  non 
esse  ultra  id,  quod  consuetudine  reeeptum 
est ;  consuetudine  autem  solum  videtur  in- 
troductum,  ut  tunc  fideles  habeant  hane  li- 
centiam,  quando  non  habent  conscientiam 
peccati  mortalis;  ideoque,  quantlo  illam  ha- 
bent,  jamnonliceteis  confiteri  simplici  sacer- 
doti  extra  articulum  mortis,  ac  proinde,  si 
ita  confiteantur,  nullum  fiet  sacramentum 
non  ta.m  propter  solum  defectum  jurisdictio- 
nis  ex  parte  ministri,  quam  propter  indispo- 
sitionem,  queein  pcenitente  inde  resultat,  per 
se  loquendo,  et  seclusa  ignorantia  ;  nam  si 
heecinterveniat,  plane  concedimus  iilud  sa- 
cramentumnon  csseomnino  nullum.  At  vero 
in  casibus  reservatis  non  est  talis  consuetudo, 
sedpotius  contraria.  Ad  reddendam  autem 
rationem  hujus  diversee  consuetudinis,  deser- 


664 


DISPUTAT.  XXXI.  SEGT.  IV. 


vire  possent  illa^  duse  congruentise,  quod  sa- 
cerdos  habens  jurisdictionera  circa  peccata 
mortalia,  jam  habet  id,  quod  prseeipuum  est, 
et  quasi  substantiale  in  hac  potestate.  Item, 
quia  ille  est  proprius  pastor  talis  personse, 
aut  habet  vicem  ejus,  qui  per  se  loquendo, 
et  quasi  ordinario  jure  habiturus  erat  potes- 
talem  in  omnia  peccata  mortalia,  et  ideo 
quando  aliqua  eximuntur  per  reservationem, 
non  omnino  prohibetur  absolutio  personse  in 
casu  necessitatis,  integro  relicto  jure  supe- 
rioris  circa  causas  illius  proprias  ;  simplex 
autem  sacerdos  nec  est  proprius  pastor,  nec 
per  se  illi  conveniebat  potestas  in  personam, 
aut  in  omnia  peccata  ejus  ;  et  ideo  non  est 
consuetudine  introduclum.  ut  possit  absol- 
vere  personam  hahentem  conscientiam  pec- 
cati  mortalis,  extra  necessitatem  extremam. 

SECTIO  IV. 

Utrum  qui  habet  casus  reservatos,  postquam  semel 
absolulus  est  a  superiore,  vel  per  privilegium 
ejus,  possit  libere  absolvi  a  quocunque  inferiori. 

1 .  Dupliciter  se  potest  gerere  superior  cum 
suldito.  —  Primo.  —  Sotus  reprehenditur. — 
Quando  hujusmodi  pcenitensper  se  et  directe 
absolutus  est  a  casibus  reservatis,  vel  imme- 
diate  ab  ipso  superiore,  vel  ab  alio  per  po- 
testatem  ab  illo  concessam,  etprout  ab  iJlo 
concessa  est,  non  est  dubium  quin  possit  ab 
eisdem  peccatis  absolvi  a  quolibet  inferiori 
sacerdote,  ut  in  superioribus  tactum  est.  So- 
lum  sunt  hic  duo  advertenda.  Unum  est,  du- 
pliciter  se  posse  gerere  superiorem  cum  sub- 
dito  revelante  ei  suum  casum  reservatum  : 
primo  illum  absolvendo  sacramentaliter  a 
culpa;  et  tunc  peccatum  illud  potest  postea 
iterum  atque  iterum  absolvi,  non  solum  ab  in- 
feriore  sacerdote  proprio  ,  sed  etiam  a  quo- 
libet  alieno,  quia  illud  peccatum  jam  non  so- 
lum  non  manet  reservatum,  sed  etiam  jam 
nonest  materia  necessaria  confessionis.  Qua- 
re  sinc  causa  dubitatSoto,  d.  18,,  q.  2,  art.  5, 
an  in  eo  casu  tale  peccatum  maneat  sine  re- 
servatione,  cum  ex  consuetudine  Ecclesise 
constet  quemlibet  sacerdotem  posse  absolvere 
ab  omnibus  culpis  ,  quse  non  sunt  materia 
necessaria  confessionis,  ut  supra  visum  est. 
Possettamen  hoc  habere  nonnullum  dubium, 
si  absolutio  iila  fuisset  informis;  tamen  si 
fuit  valida,  quamvis  fuerit  informis,  idem 
dicendum  est,  quia  etiam  tunc  peccatum  il- 
lud  fuit  plene  absolutum  in  ordine  ad  claves, 
ita  ut  jam  necessarium  non  sit  illud  iterum 


confiteri.  Quod  sumi  potesl  ex  Sylvest.,  verb. 
Confessio,  q.  19,  et  Cajet.,in  Sum.,  verb.  Ca- 
suum  reservatio.  Quid  vero  dicendum  sit,  si 
absolutio  fuit  invalida,  postea  videbimus. 

2.  Secundo. — Alio  modo  potest  superior 
se  gerere  non  absolvendo  sacramentaliter, 
sed  audiendo  tantum,  et  imponendo  satisfac- 
tionem  debitam,  dandoque  monita  salutis, 
et  reliqua  remittendo  inferiori,  et  tunc  tale 
peccatum  jam  non  manet  reservatum,  non 
tamen  potest  a  quolibet  sacerdote  remitti, 
sedabaliquo  proprio,  vel  de  licentia  proprii, 
quia  adhuc  manet,  sicut  csetera  peccata  mor- 
talia  nondura  confessa,  estque  materia  ne- 
cessaria  confessionis.  Imo  addunt  aliqui , 
tunc  esse  necessarium  ut  inferior  confessor 
sacramentaliter  injungat  illam  poenitentiam, 
quam  superior  designavit  ;  quia  donec  in  sa- 
cramento  imponatur  ut  pars  ejus,  non  manet 
obligatus  pcenitens  ad  illam  exequendam  ; 
est  autem  intentio  superioris  ut  pcenitens 
obligetur.  Sed  licet  hoc  sit  utile,  ut  illa  poeni- 
tentia  habeat  effectum  ex  opere  operalo, 
nou  tamen  puto  esse  necessarium  ut  pceni- 
tens  obligetur,  quia  ex  quo  superior  illam 
imposuit,  obligare  potuit  ;  nam  per  potesta- 
tem  ligandi,  eam  imposuit.  Item,  quia  si  obli- 
gavit  poenitentem,  utillam  manifestaret  infe- 
riori  eonfessori,  et  huic  ut  illam  imponeret, 
facilius  potuit  cbligare  subditum  ad  illam 
acceptandam  et  faciendam.  Denique  etiam 
quando  prsecedit  absolutio  inferioris  sub 
onerecomparendi,  et  postea  subditus  coram 
superiore  comparuit,  ab  illo  obligatur  ad  sa- 
tisfactionem  impositam  implendam,  alioqui 
valde  inefficax  esset  potestas  superioris. 

3.  Diferentia  inter  superiorem  ordinarium 
et  delegatum. — Secundo,  est  in  hoc  nolanda 
differentia  inter  superiorem,  qui  habet  juris- 
dictionem  ordinariam  ad  absolvendum  a  re- 
servatis,  et  delegatum  aliquem,  qui  solum 
ex  privilegio  hoc  potest ;  nam  superior  ipse 
potest  se  gerere  duobus  modis  supra  dictis  ; 
delegatus  autem  tantum  potest  aut  absol- 
vere,  aut  rem  integram  relinquere.  Unde 
non  potest  reservationem  tollere,  nisi  sacra- 
mentaliter  absolvat ;  si  enim  velit  casum  re- 
servatum  audire,  et  satisfactionem  imponere, 
absolutionem  autem  alteri  remittere.  nihil 
facietj  sedtamen  reservatum  illum  relinquet, 
sicut  antea.  Et  ratio  est,  quianon  potest  ipse 
delegare  jurisdictionem  ad  absolvendum, 
sicut  superior  ;  illa  autem  ablatio  reserva- 
tionis  illo  modo  non  fit,  nisi  committendo 
alteri  jurisdictionem   ad    absolvendum.    Et 


DISPUTAT 
ideo,  quoties  per  confessionera  factam  alicui 
habenti  hanc  facultatem  delegalam,  seu  per 
privilegium,  reservatio  tollenda  est,  necesse 
est,  ut  intercedat  absolutio  sacramentalis, 
qua;  in  pra>senti  casu  semper  tollet  directe  ac 
per  se  tale  peccatum,  quia  snpponimus  con- 
fessionera,  seu  manifestationem  de  illo  in 
particulari  factam  esse.  An  vero  aliter  possit 
lioc  contingere,  in  discursu  hujus  sectionis 
dicemus. 

4.  Dubium  de  facultate  concessa  per  Juli- 
la'um. — Dixi  autem  in  assertione :  Per  potes- 
tatem  ab  alio  concessam,  prout  ab  illo  con- 
cessa  est,  propter  vulgare  dubium,  quod  hic 
tractari  solet,  quando  hsec  facultas,  ut  quis 
possit  absolvi  a  reservatis,  datur  per  Jubi- 
lseum,  cujus  indulgenlia  per  varias  actiones 
obtinenda  est,  quas  in  discursu,  verbi  gratia, 
unius  hebdomadre  fiunt  ;  potest  autem  quis 
confiteri,  et  absolvi  in  quocunque  die  heb- 
domadffi  ;  unde  potest  ssepe  accidere,  utprius 
confiteatur,  et  absolutionem  a  reservatis  ob- 
tineat,  et  postea  omittat  alia  opera  necessa- 
ria,  ideoque  indulgentiam  non  lucretur.  Me- 
rito  ergo  dubitatum  est,  an  ille  maneat  sim- 
pliciter  absolutus,  ita  ut  ille  nec  coram  supe- 
riore  comparere  teneatur,  nec  iterum  de  illis 
peccatis  absolvi,  vel,  si  absolvi  velit,  possit 
a  quolibet  sacerdote.  In  quo  supponendum 
est,  illum  bona  fide  fuisse  confessum  animo 
perficiendi  caetera  omnia  necessaria  ad  con- 
sequendam  gratiam  Jubileei.  Alioqui,  si  mala 
iide  accedat,  certum  est  non  manere  absolu- 
tum,  sed  absolutionem  a  reservatis  fuisse 
nuilam  ;  quia  Pontifex  non  intendit  conce- 
dere  facultatem,  nisi  in  ordine  ad  indulgen- 
tiam  obtinendam ,  atque  pro  his  qui  Jubila^um 
lucrantur  ;  ergo  quando  absolutio  datur  ante 
consummatum  tempus ,  et  ante  perfectas 
alias  actiones  reqnisitas,  saltem  est  necessa- 
ria  intentio  obtinendi  Jubilseum,  et  quod 
homo  sit  quasi  in  via  in  preedictiimfinera. 

5.  Solutio  dubii. — Hocautemposito,  dicen- 
dum  est,  illum  hominem  manere  sacramen- 
taliter  absolutum  a  tali  peccato,  quia  abso- 
lutio  data  fnit,  ut  supponimus,  et  non  potuit 
csse  pendens  ex  futuro  evenlu;  qnia  hoc 
repugnat  formae  sacramentali ;  ergo  statim 
fuit  valida,  et  habuit  effectum  (quia  supponi- 
mus  ex  parle  suscipientis  nonfuisse  obicem), 
qui  effectus  irrevocabilis  est,  ut  per  se  con- 
stat.  Unde  illa  facultas  licet  data  fuerit  in  or- 
dine  ad  futurum  effectum,  non  tamen  de- 
pendenter  ab  illo^  ut  a  conditione  de  futuro ; 
sedad  summum,  uta  conditionede  preesenti, 


XXXI.  SECT.  IV.  605 

id  est,  a  praesenti  intentione  faciendi  omnia 
necessaria  ad  talem  effectum.  Ex  quo  ulte- 
rius  fit,  etiamsi  contingat  postea  illum  effec- 
tum  non  sequi,  sive  voluntarie,  sive  casu 
contingente,  hujusmodi  hominem  manere  li- 
berum  oranino  a  tali  culpa,  sine  obligatione 
comparendi  coram  superiore,  ct  consequen- 
ter  non  teneri  peccatum  illud  amplius  confi- 
teri,  vel  si  illud  confiteri  debet,  posse  a  quo- 
lihet  sacerdote  absolvi.  Probatur,  quia  fuit 
directe  et  per  se  remissum  per  facultatem  sim- 
pliciter,  et  sine  tali  onere  datam;  non  est 
ergo  unde  resultet  tale  onus  propter  defec- 
tum  postea  commissum  circa  obtinendam 
gratiam  Jubilaei.  Quod  censeo  verum,  etiamsi 
tale  peccatum  habeat  censuram  annexara,  et 
reservatara,qu8e  per  eamdemfacultatem  sub- 
lata  sit,  ut  iterum  dicemus  infra  agentes  de 
censuris ;  et  sensit  Gordub.  in  Summ.  Hisp., 
q.  21.  Probabiliter  autem  existimo  hujusmodi 
hominem  graviter  peccare,  si  post  absolutio- 
nem  peccatorum  virtute  Jubilaei  obtentam, 
voluntarie  omittit  reliqua  opera  necessaria 
ad  indulgentiam  Jubileei  obtinendam,  quia  il- 
iud  etiam  est  in  fraudem  Jubileei,  et  contra 
virtuale  pactum  inclusum  in  facultate  ad  il- 
lum  finem  concessa ;  nam  consequenter  im- 
ponere  videtur  onus  et  obligationem  faciendi 
ceetera  necessaria  ad  pro3dictum  effectum,  et 
videntur  se  habere  tanquam  pcenitenlia  in- 
juncta  et  acceptata  in  satisfactionem  pro  ta- 
libus  culpis.  Heec  autem  culpa,  qualiscun- 
que  illa  sit,  non  manet  iterum  reservata,  quia 
nullo  jure  hoc  cavetur;  potest  ergo  ab  illa  ab- 
solvere  quilibet  sacerdos  habens  communem 
jurisdictionem.  Sicut  quando  quis  confitetur 
peccatum  reservatum  superiori,  et  ab  illo  ac- 
cipit  condignam  satisfactionem,  quse  quo- 
dammodo  videri  potest  manere  reservata  qua- 
tcnus  a  nullo  inferiori  sacerdote  tolli,  vel 
commutari  potest,  nihilominus ,  licet  debito 
tempore  implere  omittat,  et  in  eo  graviter 
peccet,  nihilominus  peccatum  illud  non  ma- 
net  reservatum  eidem  superiori ,  nisi  hoc 
ipsum  ab  eodem  superiore  exprimatur  ac  de- 
claretur;  quia  nullo  jure  hoc  statutum  est; 
imo  ordinarie  nimium  rigorosus  censeretur 
superior,  qui  id  faceret. 


Varli  modi,  quibus  tollitur  resertatio  sine  ab- 
sohUione  a  culpa. 

6.  Difficidtas. — His  ergo  expositis  circa 
peccata  reservata  semel  remissa  per  direc- 
tam  absolutionem,  dicendum  superest  de  aliis 
casibuSj  in  quibus  confessio  quidem  fit  supe- 


666 


DISPUTAT.  XXXI.  SECT.  IV. 


riori,  aut  habenti  facultatem  ejus,  absolutio 
tamen  non  cadit  directe  in  ipsam  culpam  re- 
servatam.  Difficultas  enim  est,  an  tunc  pec- 
catumillud  possitabsolvi  a  quolibet  sacerdote 
habente  communem  jurisdictionem.  Et  ratio 
difficultatis  est,  quia  si  peccatum  non  estper 
directam  absolutionem  remissum,  eodem 
modo  manet  subjectum  clavibus,  quo  antea 
erat ;  ergo  sicut  antea  tolli  non  poterat,  nisi 
ab  habente  jurisdictionem  in  casus  reserva- 
tos,  ita  nec  postea.  In  contrarium  vero  est, 
quia  interdum  potest,  manente  culpa,  auferri 
reservatio  ejus,  ut  ablata  censura  in  casibus 
Pontificiis,  vel  quacunque  alia  ratione  inter- 
veniat  expressa,  vel  tacita  voluntas  superioris 
auferendi  reservationem  ;  ergo  etiam  inprse- 
dicto  casu,  licet  non  sit  culpa  directe  ablata, 
potest  intelligi  ablata  reservatio.  Circa  hanc 
difficultatem  occurrunt  varii  casus  et  distincti 
modi,  quibus  hoc  potest  contingere,  quos 
oportet  sigillatim  distinguere  et  exponere. 

7.  Primus  casus. — Quid  dicendum  sit  in  eo 
casu. — Primumergo  punctum  est,  si  subditus 
legitime  sit  confessus  coram  superiore,  et  su- 
perior  nec  absolvere,  nec  causam  alteri  com- 
mittere  velit.  Videri  enim  potesttunc  ipso  jure 
reservatio  ablata,  quia  subditusjamfecit  quod 
inipso  erat,  et  quidquid  poterat  per  reserva- 
tionem  ab  illo  exigi ;  ergo  ipso  facto  cessabit 
reservatio,  et  consequenter  liberum  erit  con- 
fiteri  peccatum  illud  cuilibet  inferiori  habenti 
jurisdictionem  coramunem,  qui  poterit  ab  illo 
ahsolvere.  Nihilominus  dicendum  est,  in  eo 
casu  non  auferri  reservationem,  quia  supe- 
rior  satis  explicavit  voluntatem  suam,  ut  sup- 
ponimus.  Vel  enim  illa  voluntas  superioris 
est  justa,  et  tuuc  res  est  indubitata,  quia  su- 
perior  utitur  jure  suo.  Eritque  voluntas  justa, 
si  subditus  non  sit  satis  dispositusad  absolu- 
tionem ;  vel,  si  absolutio  non  simpliciter  ne- 
getur,  sed  differatur,  donec  subditus  satisfac- 
tionem  aliquam,  vel  emendationem  exhibeat, 
quo  in  casu  nondum  potest  dici  subditus  fe- 
cisse  quantum  in  ipso  est,  nec  quantum  ab 
ipso  juste  exigipotest.  Vel  voluntassuperioris 
est  injusta,  et  tunc  licet  male  faciat,  tamen 
quoad  negationem  jurisdictionis  habet  effec- 
tum,  ut  in  superioribus  in  similibus  casibus 
saepe  dictum  est;  jurisdictio  enim  danda  est 
per  voluntatem  superioris,  et  ideo  quandiu 
non  habetur,  resinfecta  manet,  quamvisma- 
litiose  non  facta  sit;  reservatio  autem  tollit 
jurisdictionem.  Et  ideo  in  eo  casu  non  aufer- 
tur,  cum  supponamus  superiorem  sufficienter 
explicare  voluntatem  suam  de  non  commit- 


tenda  alteri  jurisdictione  in  tali  causa.  Qua- 
propter  in  eo  casu  necessarium  est ,  vel  ad 
alium  Prselatum  magis  superiorem  recurrere, 
vel,  si  hoc  fieri  non  potest,  poterit  quis  con- 
fiteri  inferiori,  ut  de  aliis  peccatis  directe  ab- 
solvatur,  de  reservatis  autem  indirecte,  donec 
obtineatur  major  facultas  a  superiore,  ser- 
vando  in  hoc  regulas  prsescriptas  in  duabus 
sectionibus  praecedentibus. 

8.  Secundus  casus.  —  Secundum  punctum 
est,  quando  superior,  audita  confessione,  ab- 
solvit  ptenitentem  ,  absolutio  tamen  non  fuit 
valida,  non  tantum  quoad  effectum,  de  quo 
jam  supra  diximus,  sed  etiam  quoad  esse  sa- 
cramenti;  nam  tunc  illa  peccata  ita  manent 
subjecta  clavibus  ,  ac  si  ad  hoc  judicium  non 
fuissent  delata,  nec  data  fuisset  absolutio , 
quia  totum  judiciura  fuit  nullum;  ergo  ma- 
nent  aeque  reservata  ac  antea.  Et  contirmatur 
exemplo  ;  nam,  si  quis  hoc  modo  confiteatur 
peccata  mortalia  communia  suo  parocho  ,  et 
ab  eo  invalide  absolvatur,  non  potest  confiteri 
talia  peccata  alieno  sacerdoti  sine  alia  facul- 
tate,  quia  illa  peccata  adhuc  sunt  materiane- 
cessaria  sacramenti ;  et  ideo  non  potest  quis 
ea  confiteri  alieno  sine  licentia  proprii.  At 
vero  ita  se  gerit  inferior  confessor  circa  pec- 
cata  reservata  superiori ,  sicut  sacerdos  alie- 
nus  circa  peccata  mortalia  communia  ;  ergo. 

9.  Vera  resolutio  ad  prtedictum  casum.  — 
Nihilominus  contrariam  sententiam  censeo 
satis  probabilem  et  practice  tutam,  quam  in- 
sinuavit  Cajetanus  ,  verbo  Casuum  reservatio, 
dicens :  Si  quis  semel  absolutus  a  reservatis, 
quamvis  inefftcaciter  quoad  salutem  animce 
su&,  etc.  Quod  quidem  posset  intelligi  de  ab- 
solutione  valida,  licet  informi;  et  sine  dubio 
videtur  fuisse  mens  ejus;  tamen  quam  nos 
reputamus  confessionem  invalidam,  ipse  sen- 
tit  esse  validam  et  informem.  Sylvester  au- 
tem,verb.  Confessio,  1 ,  q.  19,  generalius  dicit : 
Etiam  si  confessio  fuisset  ftcta.  Et  eodem 
modo  loquitur  Anton.,  3  p.,  tit.  14-,  cap.  19, 
§  17.  Fundamentum  autem  esse  debet,  quia 
ex  quo  subditus  comparuit  coram  superiore , 
eique  peccatum  integre  revelavit,  ut  supponi- 
mus,  ipseque  superior  convenientem  medici- 
nam  et  satisfactionem  imposuit ,  suo  muneri 
satisfecisse  videtur,  quantum  ad  reservatio- 
nem  spectat,  et  pcenitens  etiam  videtur  fecisse 
satis  intentioni  et  fini  reservationis  ;  ergo 
quamvis  contingat ,  superiorem,  absolvendo, 
vere  non  absolvere  a  peccatis ,  nihilominus 
absolvit  seu  liberat  a  reservatione,  quia  dum 
oppositum  non  declarat,  satis  significat,  sim- 


DISPUTAT.  XXXI.  SECT.  IV. 


667 


pliciter  absolvendo  ,  se  esse  in  ea  parte  con- 
tentum  ;  relinquit  ergo  poenitentem  liberum 
ab  eo  onere  reservationis.  Et  declaratur  spe- 
cialius ,  quia  fieri  potest  ut  absolutio  illa  sit 
invalida  ,  non  ex  aliquo  defectu  circa  pecca- 
tum  reservatum  (pono  enim  pcenitentem  inte- 
gre  illud  confiteri,  et  cum  sufficienti  attritione 
iilius) ,  sed  ex  defectu  circa  alia  peccata,  qui 
est  omnino  per  accidens  ad  confessionem  ca- 
sus  reservati,  et  ad  intentionem  superioris  in 
ejus  reservatione ;  ergo  tunc  censebitur  re- 
servatio  sufficienter  sublata.  Rursus  potest 
absolutio  esse  nulla  propter  defectum  circa 
eonfessionem  ipsius  peccati  reservati,  et  tunc 
si  defectus  esset  in  integritate,  sine  dubio  non 
auferretur  reservatio,  quia  non  esset  satisfac- 
tum  intentioni  superioris,  neque  esset  coram 
illo  sufficienter  comparitum  ;  at  vero  si  defec- 
tus  tantum  sit  in  interiore  dolore  ,  non  vide- 
tur  obstare;  quia  inteutio  reservationis  solum 
est  ut  satisfiat  superiori  in  hoc  judicio,  qua- 
tenus  externum  judicium  est. 

10.  Hoc  autem  limitari  posset,  nisi  tantus 
sit  defectus  doloris,  ut  peccator  perseveretin 
proposito  committendi  talem  culparn ,  aut 
non  exhibendi  satisfactionem  vel  pcenitentiam 
a  superiore  impositam ;  sed  adhuc  in  eo  casu 
existimo  sufficere  mutare  propositum  ,  et  ve- 
rum  dolorem  concipere ,  ut  ab  inferiori  seu 
simplici  confessore  absolvi  possit,  quia  pro- 
positum  illud  internum  non  est  peccatum  re- 
servatum  ;  de  alio  vero  peccato  prseterito  sa- 
tisfactum  est  superiori,  et  ille  sine  ulla  condi- 
tione  videtur  subditum  liberum  reliquisse.  Et 
explicatur,  nam  si  subditus  aperte  proposuis- 
set  suo  superiori  casum  illum,  non  ut  absolve- 
retur  sacramentaliter,  sed  solum  ut  liberare- 
tur  ab  eo  onere,  tunc  superior  audiens  illurn, 
et  imponens  satisfactionem ,  censeretur  libe- 
rum  eum  relinquere  ab  onere  reservationis  ; 
sed  quando  confitetur  sacramentaliter,  hoc  in 
re  ipsa  postulat  simul  cum  absolutione ;  ergo 
licet  absolutio  in  ratione  sacramenti  non  fue- 
rit  valida,  potest  esse  sufficiens  signum  satis- 
faclionis  superioris  quoad  reservationem. 

11.  Satisfit  ratioiii  dulitandi,  et  exemplo 
supra  posito.  —  Atque  ita  patet  responsio  ad 
rationem  dubitandi  in  principio  positam  ;  ne- 
gatur  enim  consequentia  ;  possunt  enim  pec- 
eata  manere  subjecta  clavibus ,  et  non  reser- 
vata ,  si  superiori  satisfuctum  est,  et  ipse  hoc 
sufficienter  significavit  ,  ut  patet  manifeste 
quando  illi  manifestatur  peccatum,  et  satisfac- 
tionem  imponit,  non  tamen  sacramentaliter 
absolvit ;  nam  tunc  adhuc  manet  peccatum 


subjectum  clavibus ,  et  necessario  confiten- 
dum,  quamvis  non  maneat  reservatum.  Ad 
exemplum  vero  ibi  adductum  negatur  simili- 
tudo,  quia  simplex  sacerdos  omnino  caret  ju- 
risdictione ;  proprius  vero,  per  se  loquendo, 
habet  illam  in  omnia  peccata  ,  nisi  per  reser- 
vationem  subtrahatur;  et  ideo,  ablata  reserva- 
tione,  slatim  jurisdictio  illa  extenditur  seu 
quasi  reducitur  ad  proprium  statum ;  in  illo 
autem  casu  ablala  est  reservatio  propter  ra- 
tionem  factam. 

An  peccatum  oblitum  in  confessione  facta  su- 
periori  reservatum  maneat. 

12.  Tertius  casus.  —  Sententia  communis 
affirmans.  —  Tertium  punctum  est,  quando 
subditus  confitetur  superiori  habenti  potesta- 
tem  ordinariam  ad  absolvendum  a  casibus 
reservatis,  et  ab  illo  simpliciter  absolvitur  ab 
omnibus  peccatis,  ipse  tamen  per  oblivionem 
inculpabilem  omisit  peccatum  reservatum  ; 
est  enim  tunc  difiicultas,  an  subditus  liber 
maneat  a  reservatione,  ita  ut  confiteri  possit 
illud  cuicunque  simplici  confessori  habenti 
communem  jurisdictionem.  Et  eadem  quaes- 
tio  est,  si  confessio  eodem  modo  fuit  facta  sa- 
cerdoti  habenti  jurisdictionem  delegatam  ex 
privilegio  per  se  concesso  ipsi  sacerdoti,  et 
non  in  favorem  poenitentis.  Est  ergo  sententia 
valde  communis  affirmans  lunc  anferri  reser- 
vationem  peccati.  Tenet  Gabr.  in  4,  d.  17,  q.  1, 
a.  3,  dub.  2;  Adrian.,  q.  4  de  Confess.;  Sylv., 
verb.  Confessio,  l,q.  4;  Ang.,verb.  Confessio, 
1,  n.  22 ;  Rosella,  verb.  Confessio,  2,  n.  9 ;  Na- 
var.  in  c.  Consideret,  §  Cautus,  n.  32,  de  Pce- 
nitv  d.  5,  et  in  Sum.,  c.  26,  n.  13,  ubi  refert 
Palud.,  sed  de  ejus  sententia  infra  dicam. 
Idem  tenet  Covar.  in  cap.  Alma  mater,  p.  1, 
§  11,  n.  12;  Cano,  dicta  Relect. ,  p.  5;  et 
Ledesm.,  2,  p.  4,  q.  8,  a.  2,  dub.  8.  Funda- 
mentum  solum  est,  quia  superior  absolvens 
tollit  omnia  peccata  etiam  reservata,  et  hoc 
ipsum  intendit  formaliter,  vel  virtute ;  ergo 
tollit  reservationem  etiam  eorum  quse  oblita 
sunt. 

13.  Impugnatur.  —  Rejicitur  evasio.  — 
Alia  responsio.  —  Replica.  —  Hsec  tamen  sen- 
tentia  absolute  intellecta  difficilis  est,  quia 
per  illam  absolutionem  tantum  indirecte  re- 
mittitur  peccatum  illud  reservatum;  hsec  au- 
tem  indirecta  remissio  non  sufncit,  ut  aufera- 
tur  reservatio.  Probatur  minor,  primo  a  si- 
mili;  nam,  si  ille  pcenitens  confessus  fuisset 
bona  fide  inferiori  sacerdoti  non  habenti  ju- 
risdiclionem  in  peccata  reservata,  quia  non 


668  DISPUTAT.  XXXI.  SECT.  IV. 

putatse  habere  illa,  tunc  etiara  peccatum  re-    intentioui  reservantis 


servatum  oblitum  indirecte  tolleretur  ,  et  ni- 
hilominus  seque  reservatum  maneret,  ac  an- 
tea,  ut  est  certum  apud  omnes  ;  ergo  indirecta 
remissio  non  sufficit  ad  tollendam  reservatio- 
nem.  Respondent  aliqui,  superiorem  magis 
directe  remittere  peccatum  reservatum  etiam 
oblitum;  quia  in  illud  habet  jurisdictionem, 
quam  non  habet  inferior  sacerdos.  Sed  hoc 
non  recte  dicitur,  quia  jurisdictio  non  sufficit 
ad  directam  remissionem  ,  nisi  peccatum  af- 
feratur  in  judicium  ;  peccatum  autem  oblitum 
non  affertur  in  judicium ,  nec  actu  subjicitur 
clavibus,  etiamsi  aliorum  confessio  superiori 
fiat.  Uude  certum  est  quoad  illud  peccatum 
non  fuisse  impletum  divinum  prfficeptum 
confessionis  ;  ideoque  semper  manere  obliga- 
tionem  confitendi  illud  alicui  habenti  juris- 
dictionem ;  ergo ,  sive  confessio  facta  fuerit 
inferiori ,  sive  superiori ,  seque  indirecte  fuit 
peccatum  remissum ;  ergo,  si  indirecta  re- 
missio  ab  inferiori  facta  non  tollit  reservatio- 
nem,  neque  etiam  facta  a  superiore  lollet  il- 
lam,  quantum  est  ex  vi  absolutionis.  Nulla  est 
autem  alia  ratio ,  ob  quam  per  confessionem 
illam  superiori  factam  censeatur  ablata  re- 
servatio.  Quae  est  enim  hsec  ratio  ,  aut  quod 
signum  hujus  voluntatis  superioris  ?  Dices,  eo 
ipso  quod  superior  habebat  potestatem  remit- 
tendi  illa  peccata  directe,  si  dicerentur,  et 
suhditus  habuit  voluntatem  illa  dicendi,  si 
memoriee  occurrerent,  habuisse  superiorem 
voluntatem  illum  relinquendi  liberum  :  quia 
intendit  facere  cum  illo  quantum  potest :  po- 
test  autem,  quamvis  non  auferat  directe  cul- 
pam,  auferre  onus,  seu  reservationem  ejus. 
Sed  hoc  ipsum  est  quod  inquirimus,  unde  ta- 
lis  intentio,  seu  voluntas  prsesumatur,  aut 
colligatur ;  non  enim  quaelibet  prsesumptio 
sufficit,  sed  debet  esse  sufficiens  manifestatio 
voluntatis  ,  cum  per  eam  debeat  conferri  ju- 
risdictio  inferiori  sacerdoti  ad  absolvendum 
a  tali  peccato.  Erat  enim  jurisdiclio  per  re- 
servationem  ablata,  quae  reslitni  non  potest 
nisi  per  voluntatem  reservantis  ;  hsec  ergo 
voluntas  debet  sufficienter  manifestari ;  in 
illo  autem  casu  nullum  est  sufficiens  signum 
talis  voluntatis,  nam  sola  absolutio  non  est, 
ut  declaravi  ;  quod  autem  poenitens  dicturus 
fuisset  peccatum,  si  recordaretur,  et  tunc  au- 
ferretur  tam  culpa,  quam  reservatio ,  parum 
refert,  quia  conditionalis  nihil  ponit  in  esse, 
et  hic  et  nunc  nihil  horum  factum  est.  Acce- 
dit  tandem  (quod  me  maxime  movet)  quia 
per  illam  confessionem  satisfactum  non  est 


quia  nec  peccatum 
novit,  nec  pro  illo  satisfactionem  imposuit, 
nec  medicinam  adhibuit,  qune  sunt  prsecipue 
per  reservationem  intenu  ;  ergo  non  est  cur 
credamus,  superiorem  abstulisse  reservatio- 
nem. 

\k.  Bistinctio  adhiietur.  —  In  hac  igitur 
difficultate  distinctione  utendum  censeo.  Et 
primo,  distinguamus  peccata  reservata  haben- 
tia  excommunicationem  annexam,  velnon  ha- 
bentia.  Rursusdistinguamusduosmodos  con- 
fitendi  superiori.  Unus  est  ordinarius  ad  com- 
munem  confessionem  faciendam  de  peccatis 
communiter  occurrentibus,  absque  ulla  men- 
tione,  vel  intentione  speciali  casuum  reserva- 
torum.  Secundus  modus  est,  quando  confes- 
sio  specialiter  fit  superiori,  vel  habenti  juris- 
dictionem  ejus  ad  hunc  finem  exonerandi 
omnino  conscientiam,  et  consequendi  abso- 
lutionem  peccatorum  reservatorum,  si  quse 
fortasse  pcenitens  habeat. 

15.  Prima  assertio.  —  Dico  ergo  primo, 
quando  poenitens  confitetur  posteriori  modo, 
et  suam  intentionem  manifestat  superiori,  et 
bona  fide  illi  dicit  omnia  quse  memoriffi  oc- 
currunt ,  quamvis  aliquis  casus  reservatus 
propter  oblivionem  taceatur,  liber  manet  a 
reservatione.  Hunc  sensum  prcecipue  inten- 
dunt  auctores  citati,  et  ideo  fere  omnes  ad- 
dunt  eam  conditionem ,  quod  superior  hoc 
modo  intendat  absolvere,  ut  patet  ex  Gab., 
Nav.  et  aliis.  Haec  enim  intentio  superioris 
sufficienter  in  eo  casu  colligitur  ex  eo,  quod 
sciens  subditum  ad  ipsum  accedere  ea  inten- 
tione,  ut  quoad  fieri  possit  liber  maneat  ab 
omni  onere  peccatorum  suoruin,  vidensque 
illa  bona  fide  confiteri  quidquid  sibi  occurrit, 
eumque  simpliciter  absolvens,  et  satisfactio- 
nem  imponens,  satis  profecto  indicat  velle  il- 
lum  liberum  relinquere  quantum  potest ;  cum 
ergo  possit  tollere  vinculum  reservationis,  il- 
lud  tollit.  Et  confirmatur,  quia  est  hoc  valde 
consentaneum  ralioni,  et  paslorali  muneri ; 
quia  jam  ille  subditus  facit  quod  in  se  est,  et 
moraliter  se  preesentat  superioriquantumpo- 
test,  et  superior  imponit  ei  satisfactionem  ac- 
commodatam  juxta  moralem  dispositionem 
ejus  ;  ergo  debet  superior  esse  illa  manifesta- 
tione  contentus  pro  omnibus  peccatis  usque 
ad  illud  tempus  commissis. 

16.  Prseterea  quoad  absolutionem  a  censu- 
ris  est  hoc  certissimum;  quod  praecipue  do- 
cuit  Palud.,  in4,  d.  18,  q.  5,  a.  3,  concl.  4, 
quia  ad  absolvendum  a  censura  per  se  et  di- 
recte,  non  est  necesse  distincte  et  in  particu- 


DiSPUTAT.  XXXI.  SECT.  IV. 


669 


lari  cognoscere  causam  censurse,  sed  sufficit 
voluntas  universalis  absolvendi  ab  omnibus, 
etiam  reservatis,  quam  profecto  habet  supe- 
rior  in  illo  casu.  Quo  fit,  ut  in  casibus  Ponti- 
ficiis  (juxta  receptam  regulam,  quod  ablata 
censura,  aufertur  reservatio  culpse  ),  pecca- 
tum ,  quod  habebat  excommunicationem  an- 
nexain,  non  maneret  reservatum  in  prsedicto 
eventu;  quia,  etiamsi  illud  fuerit  in  confes- 
sione  oblitum,  excommunicatio  illius  ablata 
fuit,  et  cum  illa  semper  tollitur  talis  reserva- 
tio.  Atque  hinc  ulterius  infero,  peccala  reser- 
vata  sine  excommunicatione  manere  in  eo 
casu  non  reservata;  quia  non  est  verisimile, 
velle  superiorem  tollerereservationem  in  pec- 
catis  habentibus  excommunicationem  anne- 
xam,  quse  solent  esse  graviora,  etnon  in  aliis. 
Item,  quia  plus  est  velle  tollere  excommuni- 
cationem,  et  reservationem  culpse,  quam  so- 
lam  reservationem.  Item,  quia  etiam  in  pec- 
catis  habentibus  censuram  est  necessarium 
concedere  jurisdictionem  novam  ad  absolven- 
duma  culpa;  ergo  quoad  hoc  est  eadem  ratio 
utrorumque  peccatorum  reservatorum. 

17.  Objectioni  satisfit. — Tnstantia. — Solvi- 

tur.  —  Unde  ad  objectionem  factam,  cum  in 

ea  dicitur,  reservationem  non  tolli  sine  nova 

collatione  jurisdictionis ,  respondemus,   per 

hoc  ipsum  conferri  talem  jurisdictionem  con- 

fessoribus  communibus,   quod    superior   si- 

gnificat  se  esse  contentum,  et  tollit  a  subdi- 

to  obligationem   iterum   comparendi   coram 

se,  quod  in  eo  casufacereet  significare  osten- 

dimus.  Et  ideo  tunc  peccatum  illud  non  ma- 

net  commissum  cuicunque  simplici  sacerdoti 

alieno ;  quia  nec  fuit  directe  per  absolutio- 

nem  remissum,  neque  ibi  fit  specialis,  et,  ut 

sic  dicam,  positiva  delegatio,  sed  solum  esl 

quasi  ablatio  impedimenti,  ut  peccatum  illud 

relinquatur   sub  generali  lege,   et  jurisdic- 

tione   aliorum  peccatorum  mortalium.    Sed 

instabit  aliquis,  nam  licel  hoc  habeat  locum 

iu  superiore  ipso  habente  ordinariam  juris- 

dictionem,  non  tamen  videtur  habere  locum 

in  eo,  qui  solum  ex  privilegio  seu  delega- 

tione  talemjurisdictionemhabet.  Respondeo, 

argumentum  profecto  esse   vaide  apparens, 

et  ideo  certiorem  existimo   assertionem  po- 

sitam  in  ipso  superiore,  quam  in  confessore 

delegato ,   seu  ex  privilegio.    Tamen,  quia 

auctores  citati  ad   utrumque  extendunt  ser- 

monem,  et  quia  superior  videlur  huic  con- 

fessoricommittere   vices  suas   ad   absolven- 

dum,  eo  modo,  quo  dispositio  et  intentio  pce- 

nitenlis   moraliter   exigit ,   ideo  respondeo, 


quod  licet  hic  confessor  non  possit  direcle  et 
per  se  hoc  peccatum  committere  alteri, 
quando  illi  directe  manifestatur,  sed  opor- 
teat  ab  illo  sacramentaliter  absolvere,  nihilo- 
minus  quando  propter  oblivionem  non  ma- 
nifestatur,  coiiceditur  ei  ut  absolvat  poeniten- 
tem  facientem  quod  in  se  est,  ab  omni  onere 
peccati,  quantum  fieri  potest,  et  ideo,  licet 
per  se  non  possit  delegare  jurisdictionem, 
potest  tamen  auferre  impedimentum,  quo 
sublato,  peccatum  manet  sub  communi  ju- 
risdictione.  Praesertim  quia  totum  hoc  manare 
debet  ab  ipso  superiore,  qui  potest  hoc  mo- 
do  committere  vices  suas,  ut  amplius  expli- 
cabimus  in  puncto  sequenli. 

Assertio  2. 

18.  Secundo  dicendum  censeo,  confessio- 
nem  ordinariam  factam  superiori  sine  ulla 
mentione  vel  intentione  casuum  reservato- 
rum,  et  absolutionem  simili  modo  ab  ipso 
datam,  non  satis  esse,  ut  peccatum  oblitum, 
quod  antea  erat  reservatum,  postea  maneat 
non  reservalum,  et  sine  onere  confitendi  il- 
lud  superiori.  Hanc  assertionem  mihi  probat 
objectio  supra  facta  contra  opinionem  com- 
munem,  et  auctores  citati  non  loquunturcon- 
tra  hanc  assertionem,  essetque  valde  absur- 
dum  dicere,  volnisse  superiorem  tollere  re- 
servationem,  cum  de  casibus  reservatis  nihil 
omnino  in  ea  confessione  ageretur,  neque  in 
ordine  ad  illos,  sive  certos,  sive  dnbios,  sive 
manifestos,  sive  occultos,  absolutio  postula- 
retur. 

19.  Dubium.—Decidilur. — Objectio.  —  Sol- 
vitur. — Solum  superest  dubium,  quando  re- 
servatio  est  Pontificia  et  habet  censuram  an- 
nexam  ;  nam  in  eo  casu  censura  tollitur  per 
eam  communem  et  generalem  absolutionem, 
imo  etiam  directe  tollitur,  quia  hoc  sufficit  in 
censuris;  sed,  ablata  censura,  tollitur  reser- 
vatio  ;  ergo  in  talibus  peccatis  aufertur  re- 
servatio  per  quamcunque  ordinariam  confes- 
sionem,  et  absolutionem  ejus,  qui  potest  a 
talibus  peccatis  directe  absolvere.  Quod  si  de 
his  peccatis  hoc  concedatur,  superest  argu- 
mentum  supra  factum,  quod  a  fortiori  idem 
dicendum  sit  de  omnibus  aliis.  Ad  hoc  re- 
sponderi  potest,  negando  assumptum,  scili- 
cet  per  illam  absolutionem  tolli  censuram 
reservatam,  quia  juxta  c.  secundum  de  Pce- 
nit.  et  remiss.,  in  6,  sub  generali  clausula 
non  comprehenduntur  quae  specialia  sunt. 
Etideo,  qui  dat  potestatem  generalcm  ad  ab- 
solvendum   a  censuris.  non  censetur  illam 


670 


DISPUTAT.  XXXI.  SECT.  IV. 


dare  ad  absolvendura  a  censuris  reservatis  ; 
ergo  simililer,  qui  absolvit  tantum  generatirn 
ab  excommunicatione,  non  censetur  absolve- 
re  a  reservata.  Sed  contra  :  qnia  illa  abso- 
lutio  ab  excommunicatione  prsemitti  solet  in 
ordine  ad  absolutionem  sacraraentalem  con- 
cedendam  ;  ad  hunc  autem  finem  necessa- 
rium  est  tollere,  non  tantum  excommuni- 
cationes  non  reservatas,  sed  etiam  reser- 
vatas ;  ergo  omnes  tolluntur ,  quia  licet 
sub  clausula  generali  non  soleant  specialia 
comprehendi,  tamen  quando  sunt  connexa 
in  ordine  ad  finem  inleritum,  necesse  est 
comprehendi.  Aliter  ergo  dici  potest  per  ta- 
lem  absolutionera  auferri  excommunicatio- 
nem  etiam  reservatam,  non  tamen  simplici- 
ter,  sed  tantum  ad  illum  effectum  obtinendi 
absolutionem  sacramentalem  a  peccatis  con- 
fessis,  et  ideo  post  illum  effectum  statim  ex- 
communicationera  redire,  jnxta  doctrinam  ge- 
neralem  de  censuris.  Unde  in  hujusmodi  ab- 
solutione  multi  dicere  solent :  Absolvo  te  in 
quantum  possum,  et  indiges  ;  cura  ergo  ad 
illum  effectum  non  sit  necessarius  alius  mo- 
dus  absolutionis,  non  est  cur  concedamus 
alio  modo  auferri  per  generalem  tantum  ab- 
solutionem.  Vel  si  hoc  nimis  rigorosum  vi- 
detur,  saltem  dici  posset,  in  eo  casu  non 
tolli  excommunicationem  in  ordine  ad  reser- 
vationem  peccati  tollendam ,  sed  generali 
quodam  modo  ;  et  ideo  limitandum  seu  ex- 
plicandum  esset  illud  axioma,  quod,  ablata 
excommnnicatione,  aufertur  reservatio  cul- 
pae,  ut  intelligatur,  quando  aufertnr  excom- 
municatio  reservata,  ut  talis  est,  seu  intuitu 
reservationis ;  non  vero  si  solum  illo  gene- 
rali  et  quasi  materiali  modo  tollatur;  nam  in- 
credibile  est  per  talem  absolutionem  auferri 
reservationem  culpoe  in  ordine  adforum  pce- 
nitentise  ;  est  enim  id  contra  finera  per  ta- 
lem  reservationem  intentum. 

20.  Quartus  casus.  —  Quartum  punctum 
simile  praecedenti  est,  quando  aliquis  absol- 
vitur  virtute  privilegii  in  favorem  ipsius  pce- 
nitentis  concessi,  quod  privilegium  vel  uuo 
actu  extinguitur,  vel  ad  certum  tempus  li- 
mitatur,  intra  quod  pcenitens  quidem  confite- 
tur  et  absolvitur,  alicujus  tamen  peccati  re- 
servati  obliviscitur,  an  censeatur  liber  mane- 
re  atali  reservatione.  Exemplum  est  in  jubi- 
lseis,  in  quibus  conceditur  facultas  a  reserva- 
tis  absolvendi,  et  qui  consequilur  indulgen- 
tiam ,  et  absolvitur  virtute  illius ,  alicujus 
peccati  reservati  obliviscitur.  Tunc  enim  di- 
cendum  est  illum  manere  liberum  a  reserva- 


tione,  ut  possit  postea  peccatum  illud  confi- 
teri  cuilibet  simplici  confessori  habenti  com- 
munem  jurisdictionem.  Ita  docent  auctores 
citati  in  puncto  praecedenti,  imo  de  hoc  casu 
expressiusloquuntur.  Ratio  autemest  quia  su- 
perior  concedens  facultatem  hanc  in  favorem 
pcenitentis,  quantum  in  se  est,  voluit  illi  au- 
ferre  reservationem,  si  illo  privilegio  intra  si- 
gnatumtempus  utereluradindulgentiamcon- 
sequendam;  sedpoenitens  etiam,  quantura  in 
se  est,  usus  est  illo  privilegio;  mansit  ergo  li- 
bera  reservatione,etlicet  per  accidenspropter 
oblivionem  nonfuerit  directe  absolutussacra- 
mentaliter  a  peccato  reservato  intra  illud  tem- 
pus,  tamen,  ut  ita  dicam,  acquisivit  jus  per 
ipsum  jubilseum,  ut  posset  postea  libere  con- 
fiteri  tale  peccatum,  seu  consecutus  est  liber- 
tatem  ab  ipsa  reservatione.  Et  haec  est  diffe- 
rentia  inter  hunc,  qui  hoc  modo  confessus 
est,  et  usus  privilegio  intra  tempus  signatum, 
et  alium,  qui  nullo  modo  lucratus  est  indul- 
gentiam,  nec  est  confessus  tempore  in  jubi- 
leeo  prsescripto. 

21.  Objectio. — Sohitnr. — Sed  dicet  aliquis, 
hac  ratione  ad  summumprobari,  posse  hujus- 
modi  pcenitentem  confiteri  peccatum  illud _, 
cum  postea  in  mentem  veniat  illi,  eidem  con- 
fessori,  cui  temporejubileei  confessus  est;quia 
illi  videtur  data  potestas,et  privilegium  non  est 
utpossitabsolvi  a  confessoribus,  sedaconfes- 
sore,  ac  denique  posterior  illa  confessio  est 
quasicomplementum  preecedentis;  debet  ergo 
idera  fieri.  Respondelur  :  si  privilegium  ipsum 
restringeret  hanc  facultatem  ad  certam  per- 
sonam,  haberet  hoc  locum  ;  sitamen  simpli- 
citer  concedit  pcenitenti  facullatem  eligendi 
confessorem  approbatum,  quem  voluetit  ,  a 
quo  possit  a  reservatis  absolvi,  liberum  erit 
pcenitenti  inprsedicto  casuconfiteri,vel  priori 
confessori,  vel  alteri  ;  quia  peccatum  manet 
sirapliciter  non  reservatum,  et  Iiebc  facultas 
conceditur  juxta  modum  etnaturam  talis  sa- 
cramenti,  et  nullam  specialem  restrictionera 
adhibet  ;  est  autem  veluti  natura  et  institutio 
hujus  sacramenti,  ut  per  se  loquendo,  tenea- 
tur  pcenitens  omnia  peccata  eidem  confiteri ; 
si  tamen  per  accidens  propter  oblivionem  ali- 
quid  omittitur,  non  necessario  est  confiten- 
dum  priori  confessori,  et  tunc  illa  distinctio 
confessorum  est  quasi  materialis ;  omnes 
enim  veluti  complent  unum  integrum  minis- 
trura,  a  quo  directe  omnia  illa  peccata  tol- 
luntur. 

22.  Duiium,  an  hoc  procedat  quando  odlivio 
est  culpabilis.  ■*-  Regula  generalis.  —  Objec- 


DISPUTAT.  XXXI.  SECT.  IV, 


671 


tio.  —  Diluiiur.  —  Sed  quoeret  rursus  aliquis, 
an  hoc  intclligendum  sit  solum  quando  obli- 
vio  est  inculpabilis,  vcl  etiamsi  culpabilis  sit. 
Respondetur,  regulam  gencralem  esse,  si  cul- 
pa  talis  sit,  ut  reddatsacramentum  non  tan- 
tum  informe  quoad  effectum  ,  sed  etiam 
prorsus  nullum  ,  tunc  peccatum  manere 
reservatum  sicut  antea  ,  non  solum  pec- 
catum  oblitum,  sed  etiam  peccatum  expli- 
catum  in  tali  confessione ;  quia  illa  neque 
est  confessio,  neque  absolutio,  et  ita  nihil 
est  operata ;  si  tamen  verum  fiat  sacra- 
mentum  informe  quoad  effectum,  juxta  va- 
rias  sententias  supra  tractatas,  tunc  fieri  pos- 
se  ut  bomo  maneat  liber  a  reservatione,  jux- 
ta  ea  quae  jam  subjiciam.  Objici  tamen  potest 
contrapriorempartem,  quia  videtur  repugna- 
re  his  quse  supra  dicta  sunt ;  diximus  enim 
per  confessionem  factam  superiori  tolli  reser- 
vationem,  etiamsi  absolutio  fuerit  irrita  ;  er- 
go  idem  dicendum  est  in  praesenti,  saltem 
quando  peccatum  non  fuit  oblitum,  sed  in 
confessione  explicatum.  Respondeo  negando 
consequentiam  ;  in  priori  enim  casu  satisfit 
superiori,  et  impletur  totum  id  quod  per  re- 
servationem  intenditur,  et  ita  quasi  ordina- 
riojure,  ut  sic  dicarn,  fmitur  reservatio ;  in 
prsesenti  vero  absolutio  a  peccato  reservato 
conceditur  per  modum  indulgentise  ct  favo- 
ris;  et  una  ex  conditionibus  requisitis  ad  ta- 
lem  gratiam  consequendam  est,  ut  quispiam 
confiteatur,  quod  saltem  intelligi  debet  de 
confessione  valida,  quia  alia  non  est  sacra- 
mentalis  confessio.  Et  ideo  per  illam  nec  re- 
mittitur  culpa,  quia  absolutio  est  nulla ;  nec 
tollitur  reservauo,  quia  non  satisfit  intentioni 
superioris,  neque  indulgentia  ulla  ab  illo  con- 
cessacomparatur.  Secus  vero  erit,  si  absolu- 
tio  sitvalida,  licet  informis,  saltemquoad  pec- 
cata  reservata  in  illa  confessione  explicata  , 
et  per  talem  adsolutionem  directe  remissa  ; 
nam  quoad  illa  usus  jubileei,  seu  privilegii 
per  illum  concessi,  validus  fuit,  semelque  ba- 
buit  effectum,  qui  non  amplius  revocatur,  et 
ideo  peccata  illa  non  solum  non  manent  re- 
servata,  verum  neque  sunt  materia  necessa- 
ria  confessionis.  Quid  autem  dicendum  sit, 
si  peccatum  reservatum  fuitoblitum,  patebit 
ex  puncto  sequenti. 

23.  Aliud  dubium.—  Polest  enim  circa  boc 
ulterius  quaeri,  quid  sit  dicendum  de  peccato 
oblito,  quando  ille,  qui  sic  est  absolutus  , 
postea  non  fecit  reliqua  opera  necessaria  ad 
consequendum  jubilseum,  ut  in  casu  tractato 
in  principio  hujus  sectionis,  in  quo  diximus  , 


peccata  dircclc  remissa  manere  hbera  a  re- 
servatione  ;  bic  vero  inquirimus  an  idem  sit 
de  oblitis.  Et  possunt  certe  facile  in  utrain- 
que  partem  argumenta  fieri  ;  quia,  si  ille  per 
confessionem  et  absolutionem  conseculus  est 
absolutionem  plenam  a  reservatis  confessis, 
consequenter  videtur  obtinuisse  liberationem 
a  reservatione  oblitorum,  quia  jam  usus  est 
privilegio  sibi  concesso  ;  ergo  licet  postea 
non  lucretur  indulgentiam,  non  incidit  in  re- 
servalionem.  In  contrarium  vero  est,  quia 
omnia  haec  privilegia  conceduntur  propter 
comparandam  inclulgentiam,  et  ideo  donec 
illa  obtenta  sit,  nou  videtur  pcenitens  posse 
gaudere  iis  privilegiis  quse  ad  effectum  non 
pervenerunt,  ut  sic  dicam.  TJude,  illa  pecca- 
ta,  quse  directe  ablata  sunt,  ideo  manent  non 
reservata,  quia  jam  non  manent  subjecta,  seu 
necessario  subjicienda  clavibus  ;  at  vero  pec- 
cata  oblita  semper  manent  necessario  subji- 
cienda,  et  ideo  ex  bac  parte  non  manent  a 
reservatione  libera  ;  unde,  cum  alias  non  sit 
ablata  reservatio  iucrando  indulgentiam,  seu 
jubilaeum,  videntur  manere  in  eodem  statuin 
quoantea  erant;  quia  nullum  aliud  sufficiens 
signumablataereservationisinillo  facto  inter- 
venit.  Item  peccatumillud  nec  directe  remis- 
sum  fuit,  neque  alia  via  sufficienter  satisfac- 
tum  est  intentioni  superioris  reservantis ; 
ergo.  Atque  hsec  pars  videtur  valde  probabi- 
lis,  et  maxime  tuta. 

24.  Objectioni  occurritur.  —  Nihilominus 
non  videtur  prior  pars  ita  improbabilis  quin 
possit  quis  probabiliter  ei  adbaerere.  Et  ratio 
esse  potest  quia  diximus  in  quarto  puncto , 
manere  liberum  a  reservatione  etiam  peccati 
obliti,  qui  absolvitur  virtute  jubilsei,  ut  lu- 
cretur  indulgentiam  ;  haec  autem  ablatio  re- 
servationis  statim  conceditur  ac  homo  ab- 
solvitur  a  peccatis  ;  ergo ,  sive  postea  fa- 
ciat  reliqua  opera  necessaria,  sive  non,  il- 
le  fructus  comparatus  manet ,  nec  post- 
ea  revocatur.  Video  responderi  posse,  bunc 
effectum  auferendi  reservationem  non  esse 
proprie  sacramentalem,  et  ideo  non  esse  in- 
conveniens  esse  dependentem  a  futuro  even- 
tu,  ita  ut  si  postea  reliqua  necessaria  fiant  ad 
obtinendam  indulgentiam  jubileei,  auferatur 
reservatio,  non  vero  si  omittantur.  Sed  hoc 
valde  scrupulosum  est,  et  nulla  sufficienti 
ratione  fundari  potest;  etideo  melius  dicitur 
supposito  tali  privilegio  satisfieri  voluntati 
superioris  reservantis,  ideoque  statim  auferri 
reservationem,quidquid  posteaeveniat.  Id  ta- 
men  intelligendum  est,  si  oblivio  fuit  incul- 


672  DISPUTaT.  XXXI.  SECT.  IV. 

pabilis,  et  absolutio  valida,  sive  liabuerit  ef-     servationibus 

fectum  gratiee,  sive  ex  aHquo  impedimento 

extrinseco  fuerit  informis;  nam  hoc  acciden- 

tarium  est,  et  nulla  probabili  ratione  dici  po- 

test,  privilegiumbocquoad  banc  partem  con- 

cessum  fuisse  sub  tali  conditione.  Secus  vero 

esset,  si  oblivio  fuisset  culpabilis ;  nam  tunc 

et  absolutio  fuissel  nulla,  et  non  esset  mora- 

liter  satisfactum  intentioni  superioris,  quan- 

doquidem  nec  diligentia   sufficiens  adhibita 

fuit  ad  explicandum  in  taliconfessione  omne 

peccatum  reservatum. 


Quando  reservationes  ejusdem  peccati  plures 
sunt,  an  una  tollatur  sinealia. 

25.  Deciditur. — Quid  de  reservatione  sine 
censura.  —  Quid  nomine  ejusdem  superioris 
intelligatur. — Ultimo  inquiri  potest  in  bac 
materia,  quid  dicendum  sit,  quando  idem 
peccatum  a  pluribus  superioribus,  vel  ab  eo- 
dem  pluribus  modis  reservalum  est,  an  sci- 
licet,  ablata  una  reservatione,  auferantur  re- 
liquse,  necne.  In  quo  agere  possumus  de 
ablatione  reservationis  per  absolutionem  di- 
rectam  ipsius  culpse  reservatse,  vel  per  alium 
modum.  De  priori  puncto,  quod  proprie  huc 
spectat,  nulla  potest  esse  qusestio ;  nam  re- 
gula  supra  posita  in  universum  vera  est , 
peccatum,  per  directam  absolutionem  validam 
semel  remissum,  simpliciler  et  absolutenon 
manere  amplius  reservatum  ;  quia  jam  non 
est  materia  necessaria  confessionis.  Unde 
potius  oportct  inquirere,  quando  peccatum 
babet  plures  reservationes,  quid  necessarium 
sit  ad  tollendam  reservalionem,  ita  ut  abso- 
lutio  valida  esse  possit.  Quod  ut  breviter  ex- 
plicem,  adverto  reservationem  vel  fieri  sinc 
censura,  vel  cum  illa  ;  si  priori  modo,  exis- 
timo  imprimis,  si  reservationes  factas  sint  ab 
eodem  superiore,  bcet  videantur  plures,  in 
re  non  esse  nisi  unam  repetitam  ;  ideoque  per 
unam  facultatem  absolvendi  a  tali  peccato 
tolli  omnem  reservationera  hujusmodi.  Voco 
autem  eumdem  superiorem,  non  solum  pro- 
pter  identitatem  personse  ,  sed  etiam  pro- 
pter  identitatem  potestatis,  seu  praidationis, 
ut  si  unus  Episcopus  per  statutum  reservet 
aliquod  peccatum  ,  et  successor  ejus  per 
aliud,  velper  declarationem  ab  homine.Et  ra- 
tio  est,quialicet  legesvel  mandata  sintplura, 
tamen  effeclus  est  unus  et  idem,  qui  est  abla- 
tio  jurisdictionis ,  ut  manantis  a  tali  potes- 
tate  ;  ha?3  autem  jurisdictio  rcstituitur  per 
imam  facultalem  ab  eadem  potestate  ma- 
nantem.  Atque  idem  dicendum   esset  de  re- 


factis  a  pluribus  superiori- 
bus,  si  per  possibile,  vel  impossibile,  essent 
sequalis  potestatis  ;  nam  bcet  omnes  illi  re- 
servassent,  quilibet  eorum  per  se  posset  ju- 
risdictionem  restituere ;  supponimus  enim 
unumquemque  esse  superiorem  in  solidum, 
alioqui  non  essent  plures  reservationes,  sed 
una  procedens  a  multis  personis  operantibus 
per  modum  unius.  Et  propterea  nunquam 
possunt  ita  concurrere  duo  pastores  habentes 
in  solidum  potestatem  cequalem,  nisi  inter  eos 
detur  locus  preeventioni ;  et  ideo  jurisdictio  a 
quolibet  eorum  clata  sufficit  ad  tollendam  sim- 
pliciter  peccati  reservationem. 

26.  Ablala  reservatione  superioris,  tolli  infe- 
rioris,  et  non  e  contra. — At  vero  si  idem  pec- 
catum  sit  reservatum  a  duobus  superiori- 
bus  subordinatis,  ut  ab  Episcopo  et  Papa,  tunc 
clarum  est,  facultatem  Episcopi  non  suffi- 
cere  ad  tollendam  reservationem  simpliciter 
respeclu  Papee  ;  quia  non  potest  inferior  res- 
tituere  jurisdictionem  quam  supcrior  abstu- 
lit  sibique  reservavit  ;  nam  hoc  ipso  voluit, 
ut  a  nullo  aho  concedi  possit.  E  contrario 
autem  Navarrus  statim  citandus  sentit,  ab- 
lata  reservatione  Papali  per  privilegium  Pou- 
tificis  auferri  episcopalem,  non  tam  de  ri- 
gore  juris,  quam  ex  usu.  Sed  imprimis  diffi- 
cile  est  ad  intelligendum,  posse  idera  pecca- 
tum  absque  censura  esse  rcservatum  Papae 
et  Episcopo,  et  sic  dealiis  cum  proportione. 
Nam  hoc  ipso  quod  pastor  supremus,  seu  al- 
tior  sibi  reservat  peccatum,  extrahit  illud 
a  jurisdictione  omnium  inferiorum  ;  nihil 
ergo  habent  inferiores  quod  possint  sibi  re- 
servare.  Quod  si  hoc  ita  est,  recte  sequitur, 
per  facultatem  ejusdem  pastoris  supremi  tolii 
sufiicienlcr  reservationem  ;  quia  superior 
potest  jurisdictionem  concedere,  inferiore 
etiam  renuente  ;  atque  hoc  non  solum  ex 
usu,  sed  etiam  cx  rigorejuris  verum  est.  Per 
hoc  tamen  non  aufertur  Episcopo  potcstas 
reservandi  sibi  casum,  quem  Papa  noluit  sibi 
esse  reservatum,  nisi  vel  hoc  ipsum  prohi- 
beat,  vel  possibilero  facultatem  ad  absolven- 
dum  concedat,  non  obstante  Episcopi  reser- 
vatione.  Et  eodem  modo  fingi  potest  casus, 
in  quo  Episcopus  aliquod  peccatum  reservet 
simul  cum  Papa  pro  iliis  temporibus,  vel  sub 
ea  condilione,  si  Papae  reservatio  cessaret ; 
ete  converso  quod  Papa  tollat  suam  reserva- 
tionem  non  simpliciter  dando  jurisdictionera 
aut  facultatem,  sed  solum,  quantum  est  ex 
se,  non  auferendo  ;  et  in  eo  casu  verum  est, 
ablata  reservatione  Papali,  non  auferri  epis- 


DISPUTAT.  XXXU 
copalem.  Hic  autem  cnsus  potius  cxcogita- 
tus  est  quam  moraliter  coutingens  ;  et  ideo 
quoad  hoc  verificari  potest,  quod,  juxta  com- 
muuem  usum,  ablata  reservatione  Papali, 
nulla  manet  inferior. 

27.  Quid  de  reservatione  cum  censuri.  — 
Superest  dicendum ,  quando  reservatio  fit 
cum  excommunicatione  reservata;  tunc  euim 
est  attente  advertendum,  an  reservationes 
dicantur  esse  plures  propter  plures  excom- 
municationes  reservatas,  vel  solum  propter 
plures  leges,  vel  sententias  generales  feren- 
tes  eamdem  excommunicationem  reservatam 
propter  idem  peccatum,  ut  ssepe  contingit. 
Quando  enim  excommunicationes  sunt  plu- 
res,  quamvis  una  auferatur,  non  satis  est  ut 
simpliciter  tollatur  reservatio  a  culpa,  quia 
una  excommunicatio  sufficit  ut  culpa  reser- 
vata  maneat  ei  qui  talem  censuram  tulit , 
praesertim  in  casibus  Papalibus,  in  quibus, 
durante  aliqua  excommunicatione  reservata, 
ipsa  etiam  culpa  reservata  manet.  Quod  idem 
poterit  in  inferioribus  contingere,  si  ad  hunc 
modum  reservatio  fiafc;  vel  saltem  manebit 
reservata  culpa,  mediante  censura,  ut  non 
possit  quis,  per  se  loquendo  ac  legitime,  a 
tali  culpa  absolvere,  nisi  prius  excommuni- 
cationem  auferat  qui  illam  sibi  reservavit,  vel 
ad  illam  tollendam  facultatem  preebeat.  Secus 
vero  est,  quando  excommunicatio  est  una 
tantum ;  nam  licet  pluribus  modis  reservata 
sit,  si  tamen  illa  semel  aufertur ,  tota  reser- 
vatio  culpae  tollitur,  quia  supponimus  esse 
connexam  cum  tali  censura.  De  ipsa  vero 
censura  sic  reservata  restabat  dicendum,  quee 
facultas  sufficiat,  nt  auferatur,  quod  spectat 
ad  propriam  materiam,  quanquam,  si  consi- 
derentur  quaj  diximus  do  reservatione  a  cul- 
pa,  quando  sola  fit,  facile  intelligitur  idem 
esse  dicendum  cum  proportione  de  tali  cen- 
sura;  nam  per  solam  facultatem  supremi  ju- 
dicis  reservantis  auferri  poterat,  quia  illa  suf- 
ficit  ad  dandam  jurisdictionem,  nec  potest  ab 
inferiori  impediri,  nec  praeveniri,  ipso  per  re- 
servationem  resistente.  Atque  lioc  sensit  Na- 
var.  in  Summ.,  c.  27,  n.  261,  dum  dixit,  re- 
servationem  episcopalem  auferri,  ablata  Pa- 
pali;  loquitur  enim  quando  aufertur  per  abla- 
tionem  censuree,  et  refert  seipsum  in  cap.  Ita 
qwrumdam,  de  Judeeis,  notab.  11,  num.  71, 
qui  numerus  ibi  nunc  non  invenitur ;  videtur 
tamen  esse  in  Glossa  ult.,  num.  35,  ubi  trac- 
tat,  an  illee  excommunicatior.es  sint  plures 
vel  una,  quse  res  in  propria  materia  expli- 
canda  est. 

XXII. 


SECT.  I. 


673 


DISPUTATIO  XXXII. 

DE  PRiECEPTIS  SEU  0BLIGATI0NIBUS  PERTINENTIBUS 
AD  MINISTRUM  UUJUS  SAGRAMENTI. 

Hactenus  tractavimus  omnia  quee  ad  sa- 
cramentum  pcenitcntioe  explicandum  neces- 
saria  visa  sunt.  Nunc  superest  dicendum  de 
preeceptis  quae  illud  comitantur,  quee  possunt 
pertinere  vel  ad  judicem,  vel  ad  reum ;  bic 
enira,  per  se  loquendo,  noninterveniunt  nliee 
personee.  Et  de  pcenitente  quidem  multa  in 
superioribus  diximus  ,  quee  erant  connexa 
cum  ipso  sacramento.  De  obligatione  vero 
ad  usum  confessionis  dicemus  in  fine  hujus 
materiffi,  ut  prius  doctrinam  de  ministro  ab- 
solvamus.  In  quo  triplex  obligatio  intelligi 
potest.  Una  est  quasi  preevia,  scilicet,  ut  sit 
sufficienter  instructus  ad  hoc  munus,  et  heec 
explicata  est  supra,  disp.  28,  sect.  1  et  2.  Alia 
est  consequens,  seu  relicta  ex  confessione, 
scilicet  obligatio  secreti ;  et  hanc  explicabi- 
mus  disp.  seq.  Tertia  est  quasi  concomitans, 
seu  in  ipsomet  confessionis  ministerio  ,  et  cle 
hac  dicemus  in  preesenti. 

SEGTIO  I. 

Quis  sacerdos  teneatur  fidelium  confessiones  au- 
dirc. 

1 .  Obligatio  ex  cliaritate.  —  Diximus  supe- 
riori  tomo,  disp.  16  ,  sect.  1,  ex  duobus  vel 
tribus  capilibus  posse  oriri  obligationem  mi- 
nistrandi  aliquod  sacramentum,  scilicet,  ex 
charitate,  obedientia,  officio  seu  justitia.  Hfee 
ergo  tria  possunf  ad  hoc  sacramentum  appli- 
cari.  Verumtamen  de  obligatione  charitatis 
nihil  hic  speciale  occurrit,  sed  servandae  sunt, 
et  applicandse  generales  regulse  chaiitatis  seu 
misericordiee.  Solum  est  observandum,  quia 
sacramentum  hoc  majoris  necessitatis  est 
quam  reliqua,  excepto  baptismo,  ideo  cha- 
ritatis  obligationem  facilius  occurrere  posse 
in  hoc  sacramento  quam  in  aliis,  etiam  cum 
periculo  proprise  vitaa  corporalis ,  si  spiritua- 
lis  vila  proximi  periclitetur,  et  non  sit  alius 
qui  ei  subveniat.  Nam,  licet  in  rigore  possit 
proximus  per  contritionem  salvari,  tamen 
magno  morali  periculo  exponitur  ,  quando 
sine  alio  medio  relinquitur ;  sed  haec  extrin- 
seca  sunt  ad  preesentem  materiam;  magisque 
accidentaria  est  obligatio  ex  voto,  aut  obe- 
dientia,  seu  alio  prsecepto  positivo,  et  ideo 
nihil  deilla  in  speciali  occurrit  dicendum. 

43 


674  DISPUTAT.  XXXII.  SECT.  I. 

2.  Propria  olligatio  ex  officio. —  Propria    c.  Consideret,  de  Pcenit.,  d 


ergo  obligatio  per  se  quasi  mtrinseca  est  ex 
officio,  quse  non  est  in  omnibus  sacerdotibus, 
sed  in  his  qui  sunt  pastores  ex  officio,  etma- 
xime  in  eo  qui  propriissime  vocatur  proprius 
sacerdos,  seu  parochus  ;  nam  Episcopi  et  su- 
periores  Prselati,  quamvis  ex  officio  teneantur 
providere  subditis  de  idoneis  confessoribus, 
regulariter  tamen  non  tenentur  ipsi  per  se  au- 
dire  confessiones  subditorum ,  quia  babent 
universalius  regimen,  et  plures  alias  actiones, 
quibus  intenti  esse  debent;  interdum  vero, 
si  gravis  necessitas  subditi  postularet,  posset 
obiigari  Episcopus,  ratione  sui  muneris,  ad 
audiendam  subditi  confessionern,  quia  etiam 
est  proprius  pastor  animae  ejus,  et  ex  officio 
tenetur  spiritualem  ejus  salutem  procurare. 
Ordinarievero  heec  obligatio  pertinet  adparo- 
chos,  qui  ad  hoc  praecipue  aluntur  a  fidelibus 
ut  eis  sacramenta  minislrent. 

3.  Quando  teneatur  parochus  sulditum  au- 
dire.  —  Quorumdam  sententia.  —  Reprehen- 
ditur.  —  Difficultas  vero  hoc  loco  existit, 
quando  in  rigore  teneatur  parochus  subditum 
confiteri  volentem  audire.  Est  enim  quorum- 
dam  sententia,  solum  teneri,  quandoipsi  sub- 
diti  confiteri  tenentur,  non  vero  si  vohmtarie 
confiteri  velint ;  ita  tenet  Joannes  Medina,  q. 
14  de  Confessione  per  curatum  audiend.,  se- 
cutus  Richardum,  d.  18,  a.  2,  q.  3  ;  Major.,  d. 
17,  q.  ult. ;  Sylvest,  verb.  Confessor,  1,  §  18; 
Armilla,  verb.  Absolutio,  num.  27.  Funda- 
mentum  est,  quia  extra  illud  tempus  non  te- 
netur  parochus  ex  charitate  confessiones 
subditorum  audire,  quia  charitas  solum  obli- 
gat  tempore  necessitatis,  et  prsecise  obligatio 
charitatis  non  est  alterius  rationis  in  parocho 
quam  in  aliis;  neque  etiam  tenetur  ex  justi- 
tia,  quia  ratione  sui  officii  tantum  tenetur  ea 
praestare,  quse  jure  communi,  vel  a  suo  supe- 
riori  pra^cepta  sunt;  sed  tantum  est  illi  prse- 
ceptum  ut  tempore  necessitatis  sacramenta 
minislret;  ergo.  Secundo ,  quia  alias  tenere- 
tur  parochus  audire  subditos  quoties  confiteri 
velint;  hoc  autem  esset  valde  onerosum,  et 
moraliterfere  impossibile.  Sequela  patet,  quia 
si  tenetur  audire  voluntarias  confessiones, 
non  est  major  ratio  de  una  quam  de  alia.  De- 
nique,  si  pai"Ochus  probabiliter  credat,  subdi- 
tum  solum  velle  de  venialibus  confiteri,  non 
tenetur  audire ,  quia  illa  confessio  voluutatis 
est,  non  necessitatis ;  ergo  idem  erit  de  omni 
voluniaria  confessione.  Hanc  sententiam  re- 
prehendunt  Adrian.,  q.  5  de  Confess.,  dub.  8; 
et  Soto,  dist.  18,  q.  4,  art.  2 ;  Navarr.,  dict. 


ne  merito;   est 
minime  tuta, 


6,an.  152,  et  sa- 
enim  parum  pia,  et  practice 


Teneri  parochum  audire  sniditnm  confiteri  vo- 
lentem  extra  obligationis  tempus. 

4.  Prima  asserlio.  —  Dicendum  est  ergo 
primo,  parochumnon  tantum  teneri  ad  minis- 
trandum  hoc  sacramentum  subditis,  quando 
illi  tenentur  suscipere,  sed  etiam  aliis  tempo- 
ribus,  si  ipsi  petant.  Probatur,  quia  pastor  ex 
ratione  officii  sui  non  tantum  tenetur  provi- 
dere  ovibus,  quando  illse  extreme  indigent, 
sed  etiam  temporibus  opportunis ;  quia  tene- 
tur  non  solumnecessitatem,  sed  etiam  utilita- 
tem,  et  commoclum,  et  profectum  earum  pro- 
curare,  velsaltem  non  impedire;  esset  autem 
contra  evidentem  utilitatem  ovium ,  si  tantura 
semel  in  anno  hoc  sacramentum  illis  tribue- 
retur,  etiam  ipsis  petentibus  et  desideranti- 
bus  majorem  frequentiam,  nec  posset  majus 
impedimentumponi  non  solum  profectui,  sed 
etiam  saluti  earum  ;  ergo.  Major  ex  terminis 
videtur  moraliter  nota,  et  non  obscnre  colli- 
gitur  ex  Ezech.  3,  33  et  34,  et  aliis  similibus 
Sacrse  Scripturse  locis,  in  quibus  reprehen- 
duntur  pastores  qui  convenientem  ovium  pro- 
videntiam  non  habent.  Et  confirmatur,  quia 
pastor  tenetur,  si  commode  potest,  procurare, 
ut  subditi  evitent  mortalia  peccata ,  quoad 
commode  fieri  possit ;  nullum  autem  est  me- 
dium  ad  hunc  finem  magis  accommodatum, 
quam  frequens  confessio ;  nec  potest  non  con- 
tingere  (regulariter  loquendo)  quin  intra  an- 
num  sit  ssepius  peccaturus,qui  semel  tantum 
in  anno  confitetur;  ergo  tenetur  parochus 
non  impedire  hanc  frequentiam,  nec  cogere 
subditos,  ut  semel  tantum  in  anno  confitean- 
tur.  Et  confirmatur  secundo,  quia  teneturpa- 
rochus  extremam  unctionem  ministrare , 
etiam  si  fortasse  subditus  non  teneatur  susci- 
pere,  vel  etiamsi  nondum  urgeat  extremus 
necessitatis  articulus;interdum  etiamtenetur 
facere  sacrum,  quamvis  subditi  non  tenean- 
tur  audire ;  ergo. 

5.  Secunda  assertio.  —-  Limitatur  prcsce- 
dens  assertio.  —  Limitatio  secunda.  —  Secun- 
do  dicendum  est  teneri  parochum  ad  audien- 
dam  confessionem  subditi,  quando  ille  oppor- 
tuno  tempore,  et  justa  de  causa  petit  hoc  sa- 
cramentum,etnulla  est  rationabilis  causane- 
gandi.  Probatur,  quia,  supposita  preecedenti 
conclusione,  nulla  potest  certior  vel  pruden- 
tior  regula  pra?scribi.  Item,  quia  tuuc  subdi- 
tus  habet  jus  petendi ;  ergo  parochus  et  pas- 


DISPUTAT.  XXXII.  SEGT.  II. 


675 


tor  habet  obligationem  dandi.  Sed  observan- 

dum  prirao  est ,    non   semper  teneri  paro- 

chum  per  seipsum  hoc  facere;  si  enim  sunt 

alii,  qui  possint  huic  muneri  satisfacere,  po- 

terit  parochus  facultatem  concedere  suis  ovi- 

bus,  ut   eis  confiteantur,  quia  non  tenetur 

semper  per  seipsum  sacramenta  ministrare, 

et  hoc  modo  satis  subvenitur  necessitati  sub- 

ditorum.  In  aliquo  autem  casu  poterit  teneri 

parochus  ad  audiendam  per  seipsum  confes- 

sionem  subditi,  ipso  exigente  propter  aliquara 

gravera  causam,  vel  quia  non  potest  aliter 

satisfacere  suse  conscientise;  sed  hoc,  ut  dixi, 

rarum  est,  et  prudentise  parochi  relinquen- 

dum.  Secundo  est  observandum,  non  sem- 

per  peccare  mortaliter  parochum    negando 

hoc  sacramentura  subdito  petenti  extra  tem- 

pus  necessitalis,  nisi  gravis  aliqua  causa  ur- 

geret,  ut,  verbi  gratia,  quia  subditus  gravi 

aliqua  tentatione  aut  difficultatepremitur,  vel 

quia  longum  et  difficile  iter  aggredjtur,  vel 

certe  quia  est  tempus  jubilsei,  et  privaretur 

magna  utilitate  si  non  confiteretur ;  in    his 

enim  etsimilibus  eventibns  peccaret  graviter 

pastor  negando  hoc    sacramentum.   Tamen 

extra  hos   casus  non  erit  peccatum  mortale, 

etiamsi  semelaut  iterum  neget  seu   differat, 

dummodo  non  sit  dilatio  nimia,  ita  ut  censea- 

tur  subditus  privari  jure  suo  in  re  gravi,  quod 

prudenti  arbitrioexistimandum  est.  Undecol- 

ligitur,  si  subditus  importune  et  nimis  fre- 

quenter  confiteri  velit,  non  teneri  parochum 

ad  audiendum  illum  ;  oportet  enim  etiam  ha- 

bere   rationem  aliarum  occupationum,  seu 

obligationura  ipsius  parochi,  prsesertim  quia 

non  tenetur  summam  diligentiam  adhibere 

vel  laborem,  sed   moderatam  et  prudentem 

sollicitudinem. 

6.  Argumentis  primce  sententice  satlsfit. 
—  Ad  argumenta  prirnse  sententise  ex  dictis 
patet  solutio.  Ad  primum  respondetur ,  non 
esse  hic  necessarium  aliud  speciale  proece- 
ptum,  praeter  ipsum  debitum  pastoralis  offi- 
cii,  quod  intrinsece  secum  affert  hanc  obliga- 
tionem,  ut  explicatum  est.  Ad  secundum  jam 
diximus  quando  et  quomodo  possit  tempus 
hujus  obligationis  definiri.  Ad  tertium  res- 
pondetur,  quamvishaec  obligatio  maxime  ur- 
gere  possit,  quando  subditus  creditur  esse  in 
statu  peccati  mortalis,  a  quo  per  confessio  • 
nem  liberari  cupit,  tamen  non  tantum  in  hu- 
jusraodi  confessione  posso  obligationemhanc 
intervenire,  sed  etiara  iri  confessione,  quse  de 
solis  venialibus  futura  esse  creditur,  quando 
illius  frequentia  estprudens  et  moderata;  per- 


tinetenimad  magnum  spiritualc  bonum  sub- 
diti;  et,  ut  dicebam,  moraliternecessaria  est 
ad  evitandapeccata  mortalia,  etparochusseu 
pastor  tenetur  ita  providere  saluti  ovium,  ut 
possint,  si  velint,  et  proficere  et  peccata  vi- 
tare,  et,  quantum  in  ipso  est,  impedimentura 
non  ponere.  Ex  quo  tandem  intelligitur,  hanc 
obligationem  eadem  vel  raajori  ratione  esse 
in  quolibet  ordinario  pastore,  qui  habet  vi- 
cem  parochi,  proportione  servata,  ut  est  in 
religionibus  superior,  quia  licet  non  accipiat 
stipendium,  tamen  ex  ofiicio,  et  quasi  mutua 
conventione  et  pacto,  tenetur  subditorum  sa- 
lutem  procurare  ,  tanto  majori  obligatione  , 
quanto  subditi  statum  majoris  perfectionis 
profitentur. 

SECTIO  II. 

Quomodo  debeat  confessor  certus  fieri  de  dispositio- 
ne  pcenitentis. 

1.  Confessorem  teneri  justitiam  et  religio- 
nem  servare.  —  Non  posse  confessorem  absol- 
vere  pcenitentem  nisi  dispositum.  —  Sive  con- 
fessorex  obligatione  ministret  hoc  sacramen- 
tum,  sive  ex  voluntate  sua,  tenetur  et  justi- 
tiam,  et  religionem  in   ejus   administratione 
servare  :  quia  et  judicium  et  actionem  sacram 
exercet.  Quid  autem  agere  debeat,  ut  his  vir- 
tutibus  in  hoc  munere  satisfaciat,superest  ex- 
plicandum,  de  quo   videri  possunt  Anton.,  3 
p.,tit.  17,  c.  19,  et  alii  Doctores  infra  citandi. 
Unum  ergo  ex  prsecipuis  est,  ut  dispositionem 
conscientise  pcenitentis  sufficienter  agnoscat. 
Est  enim  prsecipuum  hujus  materiae  funda- 
mentum,  non  posse  confessorem  licite  pceni- 
tentem  absolvere,  ni«i  ille  sit  bene  dispositus 
ad  absolutionem  suscipiendam.  Primo,  quia 
non  potestipse  absolvere,  nisi  quem  Christus 
etiam  absolvit  ;  gerit  enim  vices  Christi,  et 
quse  ipse  solvit  in  terris,  debent  solnta  manere 
et  in  coelis,  alias  clavis  errabit,  etministerilia 
abutetur  et  peccabit.  Secundo,  quia  tenentur 
ministri    sacramentorum  non  dare  illa  indi- 
gnis.  Tertio,quia  est  judex,  et  tenetur  juslum 
judiciam  facere.  Ex  quo  fit,  priusquam  absol- 
vat,  necesse  esse,  ut  prudenter  et  probabili- 
ter  jndicet  poenitentera  esse  dispositum;  quia 
alias  se  exponeret  periculo   errandi,  et  sine 
sufficienti  cognitione    operaretur.   Explican- 
dum  superest,  quid  debeat  facere  confessor, 
uthoc  prudenter  judicet,  et  suse  conscienlise 
satisfaciat. 

2.  Dispositio  poenitentis  ex  quibus  compo- 
natur. — In  quo  est  secundo  observandum  , 
hanc   dispositionem   poenitentis   ex  duobus 


676 


DISPUTAT.  XXXII.  SECT    II. 


consurgere  ,  scilicet ,  disphcentia  prseterito- 
rum  et  proposito  in  futurum ;  et  quidem  quo- 
ad  displicentiam  attinet,  faciie  potest  sibi  sa- 
tisfacere  confessor,  quia  si  pcenitens  in  ipso 
modo  confessionis  et  accusationis  suae  pree- 
bet  signa  doloris,  vel  certe  si  est  bomo  non 
valde  rudis,  et  apparet  moratus,  nullam  dili- 
gentiam  in  hoc  tenetur  confessor  adhibere, 
bene  tarhen  semper  faciet  proponendo  et 
consulendo  detestationem  peccati;  et  quan- 
do  non  habet  suificientia  signa  doloris,  potest 
et  debet  interrogare  pcenitentem,  an  ex  ani- 
modetesteturpeccatum,  cui  affirmanti  crede- 
re  tenetur.  Et  boc  idem  dicendum  est  de  pro- 
posito  in  futurum,  quando  ex  confessione  non 
oritur  specialis  aliqua  obligatio  restituendi 
vel  relinquendi  aliquam  occasionem  proxi- 
mam  peccandi,  sed  solum  communis  et  ge- 
neralis  obligatio  non  peccandi  de  csetero.  In 
quo  observant  Doctores,  non  debere  confes- 
sorem  proponere  pcenitenti  omnes  difficulta- 
tes,  quse  in  vitandis  peccalis  occurrere  pos- 
sunt,  quia  constituet  illum  in  manifesto  pe- 
riculo,  non  solum  non  habendi  propositum 
efficax  in  futurum,  sed  etiam  denuo  peccau- 
di ;  satis  ergo  est,  ut  proposita  in  genere  foe- 
ditate  peccati,  Dei  bonitate  et  periculo  dam- 
nationis,  etc,  pcenitens  concipiat  generale 
propositum  nunquam  iterum  peccandi  mor- 
taliter ;  neque  oportet  ut  confessor  sibi  per- 
suadeat  et  judicet  etiam  probabiliter,  ita  esse 
futurum  ut  pcenitens  a  peccando  abstineat , 
sed  satis  est  ut  existimet  nunc  habere  tale  pro- 
positurn,  quamvis  post  breve  tempus  illud  sit 
mutaturus.  Ita  docent  omnes  auctores.  Et  ra- 
tio  est  clara  ex  iis  quse  dicta  sunt  supra  in 
materia  de  Contritione. 

3.  Difficultas  de  obligatione  restit/iendi  vel 
occasionem  relinquendi.  —  Tota  ergo  difficul- 
tas  ad  hoc  revocatur,  quando  ex  confessione 
resultat  specialis  obligatio  restituendi  vel  re- 
linquendi  occasionem  in  futurum.  Girca  quod 
primum  observandum  est,  non  semper  debe- 
re  confessorem  cogere  pcenitentem,  prius- 
quam  illum  absolvat,  ut  id  exequatur,  quod 
facere  tenetur,  id  est,  ut  restituat,  etc,  quia 
hasc  obligatio  non  semper  urget  pro  statim, 
et  quia  satis  est  ut  pcenitens  credatur  habere 
firmum  propositum  suam  obligationem  im- 
plendi,  cui  credendum  est,  prsesertim  si  tunc 
primum  incidit  in  eam  occasionem,  seu  obli- 
gationem,  et  non  est  inventus  infidelis,  vel 
inconstans  in  similibus  proposilis,  neque  ex 
aliis  conjecturis  potest  talis  suspicio  probabi- 
liter  concipi.  Neque  oportet  ab  illo  juramen- 


tum  aut  aliam  cautionem  exigere,  nisi  in  ca- 
sibus  a  jure  expressis ,  ut  notavit  Navarr., 
cap.  26,  num.  2;  Sylvest.,  verb.  Confessor, 
3,  q.  12;  et  Anton.,  3  p.,tit.  14,  c  19,  §  19. 
Aliquando  vero  oportet  remittere  pceniten- 
tem,  et  illum  non  absolvere  ,  donec  suam 
obligationem  inrpleat,  praesertim  quando  ite- 
rum  atque  iterum  illam  confessus  est,  et  im- 
plere  promisit,  neque  implevit;  quia  alias  re- 
linqueretur  in  morali  occasione  peccandi,  et 
ejns  propositum  moraliter  non  potest  judicari 
efficax,  quandoquidem  convincitur  esse  in 
magna  mora,  et  posse,  et  non  facere.  Qua- 
propter  oporlet  confessores  in  hoc  esse  cau- 
tos  et  constantes,  ne  graventur  peccatis  alie- 
nis,  quod  notavit  Cajet.,  verb.  Restitiitio,  c 
6;  et  Anton.,  2  p.,  tit.  2,  c  8;  et  Navar.,  c 
17,  n.  54,  etc  26,  n.  5. 

4.  Quid  fiet  cum  yicenitens  non  potest  statim 
implere  olligationem.  —  Sed  est  specialis  dif- 
ficultas,  quid  fiet,  quando  pcenitens,  vel  non 
potest,  vel  difficillime  potest  hujusmodi  obli- 
galionem  implere  statim.  Respondeo  in  obli- 
gatione  restituendi  rem  esse  facilem,  quia  si 
moraliter  non  potest,  pro  tunc  excusatur,  et 
satis  est,  si  restituere  proponat  quando  ad 
pinguiorem  fortunam  veniet.  Moralis  autem 
perplexitas  esse  solet  in  proximis  occasioni- 
bus  peccandi,  quse  sa?pe  sine  scandalo,  vel 
infamia,  vel  alio  gravi  incommodo  relinqui 
non  possunt;  si  autem  non  relinquantur,  ho- 
mo  manet  in  gravi  periculo  proximo  et  mo- 
rali.  In  qua  re  explicanda  Navarrus,  in  Sum- 
ma,  c  3,  n.  10  et  sequent.,  et  Corduba,  in 
Summ.  Hispam,  q.  4,  multa  dicunt.  Sed  vix 
potest  certa  regula  tradi,  quia  tota  haac  res 
maxime  pendet  ex  prudentia  confessoris.  So- 
lum  est  attendendum ,  ad  judicandum  quod 
aliqua  sit  moralis  occasio  proxima ,  necessa- 
rium  esse,  ut  vel  ex  suo  genere  talis  sit,  quse 
frequenter  inducat  homines  similis  conditio- 
nis  ad  tale  peccatum;  vel  certe,  ut  experi- 
mento  constet  in  hoc  homine  habere  talem 
effectum.  Deinde  necesse  est,  ut  illa  occasio 
voluntaria  sitj,  quia  alias  quod  ex  illa  nasci- 
tur,  ut  sic,  non  erit  voluntarium,  neque  ipsa 
in  se  poterit  esse  culpabilis.  Unde  fit,  quando 
moraliter  vitari  non  potest,  illam  non  cen- 
seri  voluntariam,  neque  assumptam  ,  sed  il- 
latam;  et  ideo  non  esse  morale,  sed  necessi- 
tatem  quamdam  potius,  vcl  impotentiam, 
propter  quam  non  fit  homo  absolutione  in- 
dignus.  Oporlet  tamen  aliis  mediis  uti  ad  cu- 
randum  bominem,  et  probandum  an  ejus 
propositum  efficax  sit;  neque  est  illi  negan- 


DISPUTAT.  XXXII.  SECT.  III. 
da  absolutio,  etiamsi  iterum  alque  iterum  Considerct,  d 
reincidat,  maxime  si  aliquantulum  se  conti- 
neat,  et  numerum  peccatorum  paulatim  di- 
minuat;  quod  notavit  Navarr.,  c.  3,  n.  21. 
Interdum  vero  ditFerri  potest  absolutio,  et 
major  aliqua  pcenitentia  vel  cautio  adhi- 
beri;  quod  si  tandem  experimento  constet, 
hsec  non  sufficere,  cogendus  erit  interdum 
pcenitens  ad  toilendam  occasionem,  etiam 
cum  gravi  temporali  nocumento ;  semper  ta- 
men  magna  prudentia  necessaria  est  ,  ut 
scandalum  vitetur. 

SECTIO  III. 

Quam  diligentiam  leneatur  confessor  adhibere,  ut 
paznitens  integre  confitealur. 

1 .  An  debeat  confessor  in  principio  interro- 

gationes  prcemittere. — Duo  sunt  ex  parte  pce- 

nitentis  necessaria,  ut  sit  absolutione  dignus, 

debitus  dolor,  et  integra  accusatio.  Utriusque 

igitur  debet   confessor  habere  sufficientem 

notitiam  et  satisfactionem,  ut  justam  possit 

proferre  sententiam,  et  ideo,  praeter  diligen- 

tiam  superiori  sectione  explicatam  circa  dis- 

positionem  pcenitentis,  necesse  est  ut  etiam 

circa  integritatem  suam  operam  prudenter 

exhibeat ;   quod  nunc  a  nobis   explicandum 

est.   Et  imprimis  inquiri  potest,  an  debeat 

confessor  initio  confessionis  aliquas  interro- 

gationes  praemittere,  quod  traclant  Navar., 

c.  10,  et  Cajet.,  verbo  Interrogationes  confes- 

soris  ;  qui  dicunt  utile  esse  nonnulla  inter- 

rogare,  verbi  gratia,   statum  et  conditionem 

pcenitentis,  tempus  in  quo   ultimo  confessus 

est,  et  an  satisfecerit  pro  priori  confessione, 

ac  denique   an  sufficienter  paratus  veniat. 

Addit   etiam  Cajetanus  interrogandum  esse, 

an  habeat  aliquod  impedimentum,  propter 

quod  absolvi  non  possit,  ut,  an  gerat  inimi- 

citias  cum  aliquo,   vel  quid  simile.  Sed  hoc 

nec  Navarro   placuit,  nec  mihi ;    quia  raro 

erit  utile,  et  ssepe  poterit  pcenitentem  offen- 

dere  ;  tum  etiam,  quia  fieri  poterit,  ut  licet 

initio  habeat  impedimentum,  et  sit  indisposi- 

tus,  tamen  paulatim  in  confessione  ipsa  dis- 

ponatur.   Addendum  etiam   est,  has  omnes 

interrogationes  absolute  non  esse  necessa- 

rias,  quia  ex  discursu  confessionis  faciie  co- 

gnosci  poterunt,  si  oportuerit  ;  et   interdum 

non  sunt  circumstantise  necessariae  alicujus 

peccati;  quod  si  fuerint,  tunc  interrogari  po- 

terunt,  si  a  pcenitente  nondicantur,  vel  si  ab 

ipso  confessore  cognitse  non  sint  ;  nam   hoc 

etiam  sufficiet,  ut  notavil   Navarr.   in  cap. 


677 
G,  n.  60.  Quod  intelligendum 
est,  dummodo  ipsi  pcenitenti  hoc  constet,  ut 
suum  peccatum  sufficienter  in  confessione 
explicet,  quia,  ut  alias  diximus,  non  satis  est 
ut  alia  via  confessori  nota  sint  peccata,  sed 
necessarium  est  ut  in  confessione  dicantur  ; 
deservit  tamen  cognitio  alias  habita,  ut  con- 
fessio  unico  verbo  vel  signo  fieri  possit. 

2.  Hic  vero  existimant  aliqui,  debere  sa- 
cerdotem  initio  confessionis  admonere  pcenj- 
tentem,  quam  facultatem  habeat,  velnonha- 
beat  absolvendi  a  casibus  reservatis,  ne  for- 
tasse  accidat,  pcenitentem  prius  confiteri  om- 
nia  peccata  sua,  et  postea  non  posse  absolvi 
ratione  alicujus  casus  reservati.  Sed  hoc, 
per  se  loquendo,  necessarium  non  est,  quia 
hsec  cura  magis  ad  poenitentem  spectat, 
quam  ad  confessorem  :  ipse  enim  scire  de- 
bet,  an  casum  aliquem  reservatum  afferat, 
ideoque,  si  illum  habeat,  interroget  confes- 
sorem,  quam  jurisdictionem  habeat  in  casus 
reservatos  ;  nam,  si  ille  non  interrogat,  con- 
fessor  potest  prsesumere  necessariam  non 
esse.  Quod  si  fortasse  poenitens  fignoret  qui 
sint  cnsus  reservati,  sive  confessor  dicat  se 
habere  potestatem  in  illos,  sive  neget,  nihil 
proderit  pcenitenti  ;  imo,  licet  ipsum  inter- 
roget,  an  casum  aliquem  reservatum  afferat, 
non  poterit  respondere,  donec  ex  discursu 
confessionis  sacerdos  id  possit  discernere.  In- 
conveniens  ergo  illud  accidenlarium  est, 
quod  ex  aliis  etiam  causis  oriri  potest  ob  in- 
discretionem,  vel  ignorantiam  pcenitentis, 
quam  non  potest  semper  confessor  prseve- 
nire. 

3.  An  confessor  possit  esse  contenius  sola 
narratione  pcenitentis.  —  Secundo  inquiri 
potest,  an  in  discursu  confessionis,  vel  iniine 
ejus,  ante  absolutionem  teneatur  confessor 
aliquid  interrogare,  vel  possit  esse  contentus 
sola  nairatione  pcenitentis.  In  quo  duo  sunt 
certa  :  primum  est,  si  considerata  conditione 
pcenitentis,  moribus,  scientia,  et  longitudine 
aut  brevitate  temporis,  et  aliis  circumstantiis, 
probabiliter  ac  prudenter  judicet  confessor 
pcenitentem  integre  esse  confessum,  non  te- 
neri  ad  interrogandum  aliquid  ;  quia  nulla 
est  talis  obligatio,  cum  in  his  rebus  non  sit 
major  evidentia  requirenda,  sed  ea  probabi- 
litas,  quse  ad  alia  negotiahumana  gravia  exis- 
timari  solet  sufficiens.  Quin  potius  in  hujus- 
modi  eventu  judicari  posset  quselibet  interro- 
gatio  otiosa,  et  curiosa,  et  onerosa  pcenitenti, 
quae  omnia  vitanda  sunt.  Secundo,  certum 
est,  si  confessor  judicetpcBiiitentemnon  satis 


678 


DISPUTAT.  XXXII.  SEGT.  III. 


explicuisse  conscientiam  suam ,  aliquaquc 
peccata  relinquere  ob  negligentiam,  vel  irii- 
nus  perfectam  examinationem,  teneri  ad  in- 
terrogandum  priusquam  absolvat.  Ita  docent 
communiter  Doctores  cum  Magistro.in  4,  d. 
17  et  19;  Sot.,  cl.  18,  q.  2,  art.  4,  circa  fin.  ; 
et  alii,  quos  statim  referam;  et  colligitur  ex 
c.  Omnis  utriusque  sexus,  uhi  dicitur  :  Sit  sa- 
cerdos  discretus  et  cautus,  more  periti  medici 
diligenter  inquirens  peccatorum  circumstan- 
iias,  etc.  Similia  habentur  in  VI  Synodo,  can. 
ult.  Trullano,  et  in  Concil.  Vormat.,  c.  7, 
etin  c.  2  de  Pcenit.,  d.  6,  ex  August,,  lib.  de 
Vera  et  fals.  poenit.,  c.  ult.  Et  ratio  est,  quia 
integrilas  confessionis  est  necessaria,  ut  ho- 
mo  sit  capax  absolutionis  ;  ergo  priusquam 
confessor  absolvat,  tenetur  probabiliter  judi- 
care  poenitentem  confessum  esse  integre ; 
ergo  si  non  judicat  absquesua  interrogatione 
etinquisitione,  tenetur  inquirere. 

4.  Dices,  nunquam  sacerdotem  teneri  ad 
interrogandum,  quia  semper  potest  remittere 
pcenitentem,  ut  amplius  se  examinetac  prse- 
paret,  ut  per  seipsum  integre  confiteatur. 
Respondetur  imprimis,  seepe  pcenitentem  es- 
se  incapacem  ad  hoc  preestandum  per  seip- 
sum  solum,  et  fere  necessario  indigere  ope  et 
auxilio  confessoris.  Deinde,  si  sit  confessor 
proprius,  et  qui  ex  officio  tenetur  audire  con- 
fessionem,  eadem  ratione  tenebitur  diligen- 
tiam  adhibere,  ut  pcenitens  integre  confitea- 
tur;  si  autem  sit  alius  sacerdos,  qui  sponte 
audit  confessionem,  facdius  poterit  relinque- 
re  pcenitentem,  admonendo  illum  ut  majo- 
rem  diligentiam  adhibeat ;  quanquam  post- 
quam  ccepit  confessionem  audire,  non  debet 
in  hoc  esse  facilis,  quia  esset  valde  onerosum 
pcenitenti,  et  ideo  sine  gravi  causa  non  debet 
illum  relinquere  inchoata  confessione.  sed 
suis  interrogationibus  juvare,  ut  integre  con- 
fiteatur.  Et  confirmatur,  quia  judex  non  de- 
bet  sententiam  proferre,  non  satis  cognita 
causa  ;  et  medicus,  si  segrotus  nesciat  a?gri- 
tudinera  suam  salis  aperire,  debet  inquirere, 
donec  sufficientem  notitiam  habeat  ad  me- 
diciuam  adhibendam  ;  ergosimiliter,  etc. 

5.  Oijectio  sohitur.  —  Oporlere  confesso- 
rem  non  esse  nimium  in  interrogando.  —  Addit 
vero  Petrus  Soto,  lect.  10  de  Confessione,  si 
pcenitens  non  patiatur  se  amplius  examinari 
et  interrogari,  dicens  sufficienter  esse  con- 
fessum,  debere  sacerdotem  illum  absolvere, 
admonitione  preemissa,  absolutionem  nibil 
i  111  profuturam,  si  integre  confessus  non  sit. 
Sed  hoc  prudenterest  intelligendum,  scilicet, 


si  confessor  probabiliter  judicet  confessionem 
integre  esse  factam,  quia,  si  sit  certus  poeni-  . 
tentem  temere  et  imprudenter  procedere, 
non  debet  illi  conformari,  quia  id  esset  ad  ma- 
lum  cooperari.  Advertendum  etiam  in  hoc 
est,  non  oportere  de  omnibus  rebus  interro- 
gare,  sed  de  iis  quEe-,  considerata  conditione 
pcenitentis,  et  notitia  quam  ipse  de  seipso 
prcebet,  probabiliter  possuntin  ipsum  conve- 
nire,  seu  in  probabile  dubium  venire.  Qua- 
propter  omnes  Doctores  admonent  confesso- 
rem,  ne  sit  nimius  in  interrogando,  et  prse- 
sertim,  ut  in  aliquibus  rebus  seu  materiis 
(ut  verbi  gratia,  castitatis)  ad  particularia  non 
semper  descendat,  ne  autpcenitentem  doceat 
quaa  forte  nescit,  aut  se  vel  illum  periculo  ali- 
cujus  tentationis  exponal,  ut  recte  D.  Tho- 
mas  docuit,  4,  d.  16,  q.  3,  quem  imitatus  est 
Soto,  dist.  18,  q.  1,  art.  4,  postmedium. 

6.  An  confessor  teneatur  interrogare  posni- 
tentem  de  peccato  oblito.  —  Medince  responsio. 
—  Difficultas  vero  superest,  si  confessori 
constet,  pcenitentem  quidem  fecissesufficien- 
tem  diligentiam,  et  nihilominus  aliquod  pec- 
catum  omittere,  an  teneaturtunc  illud  inter- 
rogare.  Medina,  in  dicto  Cod.  de  Confess.,  q. 
de  Confessione  iteranda,  negat  teneri.  Ratio 
ejus  est  quia  iile  pcenitens  jam  est  integre 
confessus  formaliter,  quamvis  non  materiali- 
ler,  et  est  dispositus,  ut  tam  sacramentum, 
quam  effectum  sacramenti,  et  omnium  pec- 
catorum,  etiam  oblitorum,  remissionem  con- 
sequatur  ;  ergo  non  est  cur  confessor  oblige- 
tur  amplius  inqukere.  Adjungit  vero  limita- 
tionem,  nisi  tacere  tale  peccatum  cedat  in 
grave  detrimentum  alterius  tertias  personoe, 
cui  potest  ipse  minister,  media  confessione, 
remedium  adhibere.  Sed  hsec  obligatio  ex- 
trinseca  est ;  non  enim  provenit  exministerio 
sacramenti,  ut  sic,  sed  ex  lege  charitatis ; 
quacunque  enim  alia  via  posset  talis  sacer- 
dos  illud  malum  proximi  impedire,  teneretur 
ex  charitate  id  facere,  per  se  loquendo.  Hic 
autern  agimus  de  obligatione  per  se  ex  vi 
muneris  conlessoris. 

7.  Vera  responsio.  —  Et  hoc  modo  dicen- 
dum  censeo,  per  se  loquendo,  teneri  confes- 
sorem  in  eo  casu  ad  interrogandum  propter 
integritalem  ipsius  judicii,  quam  sententiam 
lenet  Magisler,  in  4,  d.  19,  et  ibi  D.  Thom., 
in  fine  littera?,  postomnes  qusestiones;  Syl- 
vest.,  verb.  Confessor,  3,  §  14  ;  Anton.,  3  p., 
tit.  17,  c.  17,  §  2  ;  Angel.,  verb.  Interroga- 
tiones,  §  3;  Navar.,  in  Suinm.,  c.  5,  n.  2  ; 
Cano,  dict.  relect.,  p.  5.  Et   practice  proba- 


DISPUTAT.  XXXII.  SECT.  IV. 


G79 


tur,  quia  aliasfere  n  )nquam  tenerentur  con- 
fessores  interrogare  hominesrudes  et  indoc- 
tos,  qui  quantamcunque  diligentiam  prsemit- 
tant,  nunquam  per  se  possunt  integre  confi- 
teri,  explicando  circumstantias ,  species  et 
numerum  peccatorum  ;  unde  si  non  juven- 
tur,  etiam  excusabuntur ,  quamvis  multa 
omittant,  atque  adeo  formaliter  confitebun- 
tur  integre  ;  ergo,  si  hoc  satis  est  ut  confes- 
sor  excusetur  ab  obligatione  interrogandi, 
nunquam  fere  ad  hoc  tenebitur.  Consequens 
est  contra  praxim  Ecclesia:,  et  contra  inten- 
tionem  c.  Omnis  utriusque  sexus,  et  contra 
rationem  judicii  et  curationis,  seu  obligatio- 
nem  judicis  et  medici,  ut  supra  argumenta- 
bamur. 

8.  Ratio.  —  Soti  dictum  hene  intelligitur. 
—  Ratio  vero  fundamentalis  est,  quia  con- 
fessor  n^n  solum  tenetur  ex  officio  cavere 
peccatum  poenitentis  in  mutilatione  confes- 
sionis,  sed  etiam  perse  tenetur  curare  ut  ju- 
dicium  ipsum  integre  fiat ,  tum  quia  formali- 
ter  ac  per  se  hoc  pertinet  ad  officium  judicis, 
cujus  personam  ibi  confessor  gerit;  debet 
enim  judex  causam  perfecte  examinare  an- 
tequam  senlentiam  ferat,  et  consequenter 
tenetur  eliam  inquirere,  quantum  necesse 
est,  juxta  naturam  judicii,  ut  causa  sufficien- 
ter  in  illo  foro  explicetur  ;  tum  etiam  quia 
non  solius  peccatoris,  sed  etiam  Dei,  suo  mo- 
do,  res  agitur  in  tali  judicio,  et  ideo  tenetur 
judex  etiam  partes  Dei  agere,  et  omnem  Dei 
offensionem  ad  tale  judicium  afferre,  prius- 
quam  reus  absolvatur.  Unde,  quod  Soto,  d. 
18,  q.  2,  art.  4,  versusfin.,dixit,  officiumper 
se  confessoris  non  esse  interrogare  pceniten- 
tem,  sed  ipsum  audire,  sano  modo  intelligen- 
dum  est ;  est  enim  id  verum  per  se,  id  est, 
nullo  supposito  defectu  vel  impotentia  ex 
parte  pcenitentis  sibi  relicli,  quia  ipse  debet 
sua  sponte  omnia  dicere,  et  praevenire,  utsic 
dicam,  interrogationes  confessoris.  Tamen, 
supposita  imperfectione  pcenitentis,  ad  offi- 
cium  confessoris  per  se  spectat  juvare  illum, 
et  consequenter  etiaminterrogare,  sinecesse 
sit,  ut  confessio  inlegre  fiat. 

9.  Quidaget  confessor,  si  sciat  fcenitentem 
tacere  et  negare  peccahcm.  —  Ultimo  quseri 
potest,quid  aget  confessor,  si  poenitentem  vi- 
deat  non  solum  tacere  aliquod  peccatum, 
quod  evidenter  scit  illum  commisisse,  sed 
etiam,  postquam  interrogatus  est,  illud  in 
confessione  negare.  Videtur  enim  teneri  ad 
absolvendum  illum,  quia  juxta  communem 
regulam,  et  doctrinam  D.   Thomse,  Qnodlib. 


I,art.l2,quam  fere  auctores  citati  sequuntur, 
in  hoc  foro  credendum  est  pcenitenti  tam  pro 
se,  quam  contra  se  loquenti,  et  in  omni  ju- 
dicio  debet  judex  judicare  secundum  allegata 
et  probata,  et  uon  juxta  privatam  scientiam ; 
hic  autem  tota  allegatio  et  probatio  consislit 
in  dicto  pcenitentis.  Respondetur,  regulariter 
standum  esse  confessioni  et  dicto  pcenitentis, 
unde  quantumcunque  confessor  sciat  pecca- 
tum  pcenitentis,  ex  aliorum  relatione,  tenetur 
in  hoc  judicio  mngis  credere  ipsi  pcenitenti, 
propter  rationemfactam.  Deinde,  si  ipse  con- 
fessorsuis  oculis  vidit  pecealum,  et  probabi- 
liter  existimare  possit  poenitentem  esse  con- 
fessum  alteri  illud  peccatum,  potest  dissimu- 
lare,  et  credere  ideo  tunc  negare  illud,  quia 
non  tenetur  iterum  illud  confiteri.  Si  autem 
omnino  sit  evidens  illum  mentiri  contra  inte- 
gritatem  confessionis,  non  tenetur  ita  stare 
dictis  pcenitentis,  ut  non  possit  uti  scientia 
sua  ad  convincendum  et  redarguendum  ipsum 
pcenitentem  ;  prsesertim  quia,  licet  in  exter- 
no  et  publico  foro  necessaria  sit  scientia  pu- 
blica  proportionata,  in  hoc  foro  secreto,  et  ad 
bonum  ipsius  rei  ordinato,  scientia  privata 
ipsius  confessoris  utilis  esse  potest.  Unde,  si 
evidenter  videat  illum  esse  indispositum,  non 
debet  illum  absolvere,  quidquid  ille  dicat ; 
idem  ergo  erit,  si  evidenter  videat  non  inte- 
gre  confiteri. 

SEGTIO  IV. 

Utrum  confessor  possit  absolvere  pcenitentem,  qui 
per  ignorantiam  est  in  statu  de  se  malo,  vel  de^ 
beat  illum  admonere. 

1.  Contingit  interdum  aliquem  retinere 
aliena  invincibiliter  putans  esse  sua,  vel  in- 
ter  virum  et  uxorem  intercessisse  impedi- 
mentum  irritans  matrimonium,  quod  ipsi  in- 
vincibiliter  ignorant,  et  ideo  bona  fide  debi- 
tum  petunt  et  reddunt.  Quid  ergo  aget  con- 
fessor,  qui  totam  rem  bene  novit,  et  videt 
poenitentem  ignorantia  laborare?Est  autem 
sermode  ignorantia  invincibili,  quia  si  esset 
vincibilis,  certum  est  non  posse  confessorem 
absolvere  pcenitentem,  nisi  prius  illum  ad- 
moneat,  et  ille  proponat  statum  illum  relin- 
quere,  quia  ratione  illius  ignorantiee  est  in 
statu  peccati.  Et  ideo  in  hujusmodi  eventi- 
bus  primum  omnium  debet  considerare  con- 
fessor,  an  talis  ignorantia  sit  inculpabilis  ; 
quod  colliget  ex  conditione  pcenitentis,  ex 
scientia  ejus,  et  dubitationibus  quas  patitur, 
et  interrogationibus  quas  facit. 


680 


DISPUTAT.  XXXII.  SEGT.  IV. 


2.  Prima  assertio.  —Oljectio. — Supposita 
ergo  ignorantia  invincibili,  notandum  est, 
aliud  esse  tacere  veritatem.  aliud  mentitum, 
et  alium  in  suo  errore  quoquo  modo  confir- 
mare.  Confessor  ergo  nullo  modohabetfalsum 
dicere,  vel  poenitentern  ulla  ratione  in  suo  er- 
rore  confirmare,  quod  per  se  clarum  est,  quia 
hoc  est  intrinsece  malum.  Unde  fit,  si  pce- 
nitens  interroget  vel  dubitet,  aperiendam 
esse  veritatem.  Dices  :  non  licebit  interdum 
dissimulare  et  occultare  ?  hoc  enim  non  est 
falsum  dicere,  nec  favere  errori.  Responde- 
tur,  si  pcenitens  dubitat  de  re,  quse  perti- 
net  ad  jus  seu  preecepti  obligationem,  con- 
fessor  nullo  modo  debet  dissimulare,  sed  ex- 
plicare  obligationem  quam  pcenitens  habet, 
supposita  narratione  facti,  quam  ipse  propo- 
nit.  Ralio  est  clara,  quia  tunc  confessor  ha- 
bet  rationem  pastoris  et  medici,  et  ideo  ad 
munus  illius  pertinet  veritatem  docere,  unde 
tacendo  tunc,  et  dissimulando,  sine  dubio 
alter  auctoritate  illius  confirmaretur  in  er- 
rore.  Si  vero  sit  res,  quee  ad  factum  pertinet, 
interrogatus  tenetur  etiam  dicere  veritatem, 
sed  non  tenetur  plus  dicere  quam  interroga- 
tussit,  juxta  principia  statim  tradencla.  Unde 
si  uxor  dubitet,  verbi  gratia,  an  possit  red- 
dere  debitum  marito  petenti,  propter  vot.um 
castitatis  quod  habet ,  et  tamen  confessor 
seiat  illam  habere  aliud  impedimentum  mul- 
to  majus,  quod  irritavit  matrimonium,  po- 
test  simpliciter  respondere,  votum  non  impe- 
direredditionem  debiti,  et  reliqua  tacere. 

3.  Secunda  assertio. — Ratio  assertionis. — 
Secundo,  si  confessor  probabiliter  credat 
suam  admonitionem  profuturam  sine  ullo 
scandalo,  vel  gravi  incommodo,  debet  admo- 
nere  pcenitentem  ut  relinquat  statum,  qui 
materialiter  est  status  peccati,  quamvis  ex- 
cusetur  per  ignorantiam.  Ita  docent  qui  hanc 
materiam  tractant,  Adrian.,  q.  5  de  Gonfes- 
sione,  dub.  7,  Quodlib.  5,  art.  2  ;  Med.,  dic- 
to  Cod.,  qusest.  de  Confessione  dimidiata 
iteranda  (quamvis  falso  in  contrarium  citari 
soleat)  ;  Soto,  d.  18,  q.  2,  art.  4,  circa  fin.  ; 
Petr.  Soto,  lect.  10  de  Confessione;  Cano,  dicta 
relect.,  p.  5  ;  Cordub.,  lib.  1,  q.  U  ;  indi- 
cant  etiam  Navar.,  in  c.  Si  quis  autem,  de 
Pcenit.,  d.  7,  n.  66,  etCovarruv.,  in4,  3part., 
cap.  6,  §  10,  n.  15.  Et  ratio  est,  quia  impri- 
mis  ex  charitate  tenemur  admonere  proxi- 
mum,  etiamsi  ignoranter  faciat  id,  quod  ex 
se  peccatum  est,  quando  est  spes  fructus.  ut 
constat  ex  materia  de  Correctione  fraterna  ; 
quia  hsec  ipsa  ignorantia  et  hujijsmodi  stalus 


cle  se  est  magnum  malurn  proximi,  et  ideo 
ipsa  ratio  misericordise  obligat  ad  subvenien- 
dum  iJli,  quando  est  spes  fructus,  juxta  ge- 
nerales  regulas  misericordise  ;  ergo  haec  obli- 
gatio  multo  magis  urgetconfessorem.  Praeter- 
ea  ralione  officii  subit  confessor  vicem  pas- 
toris  et  doctoris  ;  ergo  tenetur  (si  commode 
potest)  illuminare  pcenitentem.  Qportet  au- 
tem  considerare,  an  possit  illud  fieri  sine 
scandalo  et  gravi  detrimento ;  ut,  verbi  gra- 
tia,  in  casu  illo  de  matrimonio,  si  res  est  an- 
tiqua,  posset  grave  scandalum  generari,  si 
publice  separentur,  et,  si  habent  filios,  pos- 
set  esse  illis  grave  nocumentum  ;  et  ideo  hsec 
etsimilia  ponderanda  sunt,  quia,  cum  Dei  of- 
fensio  per  ignorantiam  invincibilem  evitetur, 
illud  materialemalum  permitti  potest  propter 
hajc  graviora  mala  vitanda,  quando  alia  via 
vitari  non  posset,  et  in  hoc  est  necessaria 
prudentia  confessoris,  neque  alia  certior  re- 
gula  dari  potest. 

4.  Tertia  assertio. — Tertio,  quando  confes- 

sor  non  sperat  fructum,  vel  quia  probabiliter 

et  prudenter  timet  pcenitentem  non  effectu- 

rum,  vel  certe  non  posse  sine  gravi  incom- 

modo  id   efficere,  de  quo  admonendus  est, 

potest  et  debet  tacere,  ac  pcenitentem  in  sua 

bona  fide  relinquere.  Ita  docent  citati  aucto- 

res,  quamvis  Adrianus  et  Soto  aliquantulum 

ciifterant,  ut  statim  dicam.  Et  probatur  primo 

ex  Aug.,  in  c.   Si  quis  autem,  de  Pcenit.,  d. 

9,  ubi  ait  :  Siscirem  nontibiprodesse,  non  te 

admonerem,  non  te  terrerem  ;  et  Innoc.  III,  in 

c.  Quiacirca,  de  Consanguin.  et  affinit.,  pro- 

pter  vitandum  scandalum  mandat  dissimulare 

cum  quibusdam,  qui  bona  fide  matrimonium 

se  contraxisse  putabant,  cum  tamen  impedi- 

mentum  occultum  haberent ;    quem  textum 

bene  ad  rem  praesentem  explicant  Navar.   et 

Covar.  supra.   Ratio   autem   est,  quia  tunc 

confessor  nec  ratione  officii,  nec  ratione  cha- 

ritatis    tenetur  admonere  pcenitentem.  Pri- 

mum  patet,  quia  tunc  pcenitens  est  bene  dis- 

positus,  et  integre  confessus  ;  ergo  ex  vi  of- 

ficii  confessoris  absolvi    potest.    Secundum 

etiam  est  manifestum,  quia  charitas  et  cor- 

rectio  fraterna    solum   obligat,   quando   est 

spes  fructus.  Item  in  eo  casu  potius  esset  ad- 

monitio    contra   charitatem,  quia  posset  af- 

ferre  magnum  incommodum  proximo    sine 

ullo  fructu.  Etexplicatur  et  confirmatur,  quia 

medicus  non  debet  adhibere  medicinam,  si 

timeat  majus  damnum  allaturam  quam  fruc- 

tum,et  preesertim  quando  necessitas  non  ad- 

modum  urget,  ut  est  in  prsesenti,  quia  cum 


DISPUTAT.  XXXFI.  SECT.  V 
ignorantia  excusat  a  peccato,  facit  ut  neces- 
sitas  non  admodum  urgeat. 

5.  Adrianus  et  Sotus  reducuntur  ad  ve- 
ram  sententiam.  —  Contra  hanc  sententiam 
ex  parte  videntnr  sentire  Adrianus  et  Solo, 
dum  quibusdam  distinctionibusutuntur;  Soto 
enim  dicit,hanc  conclusionem  procedere  , 
quando  ignorantia  est  de  his,  quse  non  om- 
nes  scire  tenentur  ;  non  vero  quando  est  de 
his,  quae  omnes  scire  tenentur,  quia  tunc 
non  est  invincibilis.  Sedhocformaliter  non  est 
contra  conclusionem  posilam,  quae  genera- 
liter  vera  est,  quandocunque  ignorantia  est 
invincibilis.  Et  praeterea  talis  revera  aliquan- 
do  esse  potest,  etiam  de  his,  quse  omnes 
scire  tenentur,  ut  suppono  ex  prima  secun- 
dae.  Nisi  forte  quis  dicat,  eum,  qui  invincibi- 
literignorat  aliquid,  pro  tunc  non  teneri,  si- 
quidem  pro  tunc  scire  non  potest,  quod  per- 
tinet  adqueestionem  de  nomine  ;  per  se  enim 
obligatio  existit,  quamvis  per  accidens  hic  et 
nunc  homo  excusetur.  Etidem  fere  dicendum 
est  ad  Adrianum,  qui  aliter  distinguit,  nimi- 
rum,  si  ignorantia  sit  de  rebus  pertinentibus 
ad  jus  naturae,  vel  ad  jus  positivum  omnibus 
fidelibus  propositurn,  et  de  his  dicit  docen- 
dum  esse  poenitentem,  etiamsi  non  sit  spes 
fructus,  vel  sequatur  quodlibet  aliud  incom- 
modum,  non  vero  de  aliis  rebus.  Et  ratio 
ejus  est,  quia  non  censet  esse  ignorantiam  in- 
vincibilem  de  his  rebus,  praisertim  quando 
homo  non  est  paratus  ad  discendum  illa,  et 
bene  utendum  tali  scientia.  Et  in  eam  sen- 
tentiam  citat  Ambros.,  serm.  83  ;  et  Gregor., 
lib.  J,ep.  33,  et  habetur  in  cap.  Epliesiis, 
43  d.  Sed  imprimis  haec  testimonia  Patrum 
non  sunt  ad  rem  ;  illi  enim  non  tractant  de 
privata  admonitione,  de  qua  nunc  agimus, 
sed  de  publica  correctione  et  doclrina,  quoe 
non  est  omittenda,  etiamsi  multi  sint  illa 
male  usuri,  quia  in  illa  semper  est  spes  fruc- 
lus.  Deinde,  licet  verum  sit,  in  his,  quee  sunt 
juris  natursp,  rarius  contingere  ignorantiam 
invincibilem,  non  est  tarnen  impossibilis,  in 
multis  praesertim,  quae  per  se  nota  non  sunt. 
Et,  quidquid  de  hoc  sit,  illud  tamen  semper 
formaliter  est  verum,  si  intercedat  haec  igno- 
rantia ,  non  esse  obligationem  expellendi  il- 
lam  sine  spe  fructus.  Neque  est  signum  cul- 
pabilis  ignorantiee,  quod  poenitens  sit  ita  dis- 
positus,  ut  non  speretur  fructus  ex  scientia 
contraria,  tum  quia  fieri  potest,  utincommo- 
dum,  quod  timetur,  aliunde  nascatur,  scili- 
cet,  ex  timore  scandali,  vel  alterius  gravis 
nocumenti  ;  tum  eliam,  quia  quamvis  hic  ti- 


681 
mor  nascatur  ex  fragilitate  ipsius  pcenitentis, 
vcl  aliquo  affectu  ejus,  tamen  fieri  potest,  ut 
hic  et  nunc  illa  dispositio  non  sit  culpabilis, 
praesertim  in  ordino.  ad  tollendam  ignoran- 
tiam,  et  ideo  nihil  obstat,  quominusignoran- 
tia  illa  invincibilis  esse  possit. 

SECTIO  V. 

Utrum  leneatur  confessor  absolvere  poenitentem 
disposilttm,  ubi  intercedit  ditbium,  vel  opinio- 
num  diversitas. 


1.  Confessorem  non  posse  pcenitentem  in- 
dispositum  alsohere.  —  Duo  principia  sunt 
certa  in  hac  materia  :  primum  est,  quando 
confessori  constat  pcenitentem  non  esse  dis- 
positum  ad  sacraraentum,  et  effectum  ejus, 
non  posse  licite  eum  absolvere,  ut  ex  dictis 
patet.  Unde  fit,  si  in  hujusmodi  casu,  pceni- 
lens  importunus  sit,  ct  absolulionem  pelat, 
dupliciter  peccare  graviter  :  primo,  quia  vult 
sacramentum  indigne  snscipere  ;  secundo, 
quia  inducit  confessorem  ad  sacrilegium  com- 
mittendum.  Quod  bene  notarunt  Soto,  dist. 
18,  q.  3,  art.  3,  etCordub.,  qui  alios  refert, 
q.  &  su33  Summae. 

2.  Teneri  dispositum  absohere. — Distinctio 
Summistarum  reprolatur. — Secundo  certum 
est,  si  confessori  constet  pcenitentemesse  rite 
confessum  et  dispositum  ,  teneri  sub  gravi 
peccato  illum  absolvere.  Quod  omnes  Theo- 
logi  docent,  quia  hoc  postulat  ratio  justi  ju- 
dicii,  et  requitas  inter  pcenitentem  et  confes- 
sorem  ;  debet  enim  judex,  audita  causa,  ju- 
dicareet  absolvere  reum,  si  dignus  sit.  Et 
confirmatur,  quia  sacerdos  est  minister  Dei, 
cui  in  judicio  conformari  debet ;  sed  Deus 
vult  absolvi  peccatorum  bene  dispositum,  et 
ad  hoc  dedit  potestatem  ligandi  et  solvendi ; 
ergo.  Denique,  quia  magna  fieret  injuria  poe- 
nitenti,  si  sine  causa  privaretur  sacramento. 
et  cogeretur  iterum  confiteri.  Unde  intelligi- 
tur  obligationem  hauc  ex  ipsa  institutione 
sacramenti  et  munere  confessoris  intrinsece 
oriri,  quia  scilicet  hoc  postulat  ratio  justi  ju- 
dicii,  ut  sicut  pcenitens  tenetur  obedire  con- 
fessori,  ita  confessor  teneatur  curare  et  ab- 
solvere  pcenitentem  dignum.  Quare  non 
oportet  distinguere  (ut  multi  Summistse  fa- 
ciunt,  quosex  parte  sequitur  Medin.,  dictaq. 
dc  Confessione  iteranda)  inler  confessorem 
proprium  seuparochum,  etalium  delegatum, 
ita  ut  illeteneatur  absolvere,  non  vero  hic  ; 
est  enim  hocfalsum,  quia  licet  unus  fortasse 
ab;-olute  tenerelur  audire   confessionem,  et 


DISPUTAT.  XXXII.  SECT.  VI. 
tamen  postquam  auclit,  et  munus    probabili  operatur,  si  practice  probabilis  sit ; 


682 

non  alius 

confessoris  subit,  uterque  tenetur  sequitatem 
et  justitiam  servare  ;  et  rationes  factse  in 
utroque  sequaliter  procedunt.  Quin  potius 
addo,  non  solum  in  confessione  peccatorum 
mortalium,  sed  etiam  in  confessione  venia- 
lium  teneri  confessorem  ad  absolvendum  pce- 
nitentem,  nec  relinquere  illum  vacuum  sine 
causa  ;  quanquam  forte  hoc  non  semper  sit 
peccatum  mortale,  prsesertim  si  nullum  in- 
tercedat  scandalum,  et  pcenitens  facile  possit 
incommodum  illud  resarcire.  Ultimo  tamen 
circa  hoc  advertendum  est,  hanc  obligatio- 
nem  absolvendi  per  se  statim  urgere,  atque 
adeo  sine  rationabili  causa  differri  non  posse; 
tamen  si  hsee  causa  intercedat,  non  est  du- 
bium  quin  differri  possit  in  bonum  et  com- 
modum  ipsius  pcenitentis ;  quod  prudenti  ju- 
dicio  confessoris  relinquendum  est ,  qui  hoc 
sine  gravi  causa  et  magna  consideratione  fa- 
cere  non  debet. 

3.  Difficultas. — Prima  opinio  rejicitur. — 
Secunda  opinio. — Reprobatur. — His  ergo  po- 
sitis,  difficultas  est,  quando  pcenitens  adhse- 
ret  opinioni  probabili,  confessor  autem  ju- 
dicat  contrariam  probabiliorem.  Et  in  hoc 
est  diversitas  opinionum.  Prima  asserit,  non 
posse  tunc  confessorem  conformari  opinioni 
pcenitentis,  quia  contra  propriam  conscien- 
tiam  ageret.  Sed  hoc  fundamentum  nullius 
momenti  est,  tum  quia,  licet  aliquis  opere- 
tur  contra  speculativam  opinionem,  potest 
practice  non  agere  contra  conscientiam ;  tum 
etiam  quia  in  hoc  casu  nihil  confessor  agit 
ex  opinione,  sed  absolvit  pcenitentem,  quem 
certo  judicat  esse  bene  dispositum.  Secunda 
ergo  opinio  est,  in  eo  casu  confessorem  pro- 
prium  debere  absolvere  pcenitentem,  quia 
ex  officio  tenetur  ;  alienum  vero  seu  delega- 
tum,  nec  debere,  nec  posse  licite,  quia  hic 
uti  debet  propria  scientia,  alius  vero  potest 
commune  judicium  sequi.  Ita  Sylvest.,  verb. 
Confessor,  3,  q.  7  ;  Anton.,  3  p.,  tit.  17,  c. 
20,  §  2  ;  et  Conrad.,  q.  100  de  Contraclibus. 
Et  eamdem  distinctionem  sequitur  Medina  ; 
limitat  tamen  illam,  quando  opinio  talis  est, 
ut  possit  cedere  in  detrimentum  proximi. 
Sed  hsec  distinctio  nullum  habet  fundamen- 
tum,  quia,  ut  supradixi,  licet  delegatus  con- 
fessor  in  hoc  differat  a  proprio,  quod  in 
principio  non  tenebatur  confessionem  audi- 
re,  sed  sponte  audit,  tamen  postquam  as- 
sumpsit  illud  munus,  debet  justum  judicium 
ferre,  et  absolvere  pcenitentem,  si  dispositus 
est  ;  est  autem  dispositus  quando  ex  opinione 


ita  enim  loquimur.  Neque  est  ulla  ratio,  pro- 
pter  quam  magis  obligetur  delegatus  con- 
fessor  ad  judicandum  juxta  propriam  opinio- 
nem,  quam  proprius.  Neque  etiam  refert, 
quod  sequatur  detrimentum  alterius,  vel  non 
sequatur  :  tum  quia  supponimus,  non  ob- 
stante  illo  detrimento,  opinionem  esse  ita 
probabilem,  ut  pcenitens  possit,  tuta  con- 
scientia,  juxtaillam  opinionem  operari  ;  hoc 
enim  posito,  detrimentum  illud  est  materiale, 
et  per  accidens,  et  formaliter  non  est  injurio- 
sum  ;  tum  etiam  quia  e  contrario  sequi  po- 
test  detrimentum  pcenitenlis ,  si  opinionem 
confessoris  sequatur,  ut  conslat  si  controver- 
sia  sit  de  re  aliqua  restituenda  ;  sicut  enim 
non  restituendo  videtur  sequi  damnum  tem- 
porale  alterius,  ita  restituendo  sequitur  dam- 
num  temporale  pcenitentis. 

4.  Conclusio. — Dico  igitur  in  hujusmodi 
casu  non  solumposse,  sed  etiam  debere  con- 
fessorem  absolvere  pcenilentem.  Ita  tenet 
Soto,  d.  18,  q.  2,  art.  5,  in  fin.;  Ledesm...  2, 
p.  4,  q.  8,  art.  5  ;  idem  sentit  Navarr.,  c.  27, 
n.  280,  et  n.  208,  et  in  c.  Si  quis  autem,  n. 
66,  de  Pcenit.,  d.  7  ;  et  D.  Anton.,  1  p.,  tit.  4, 
c.  10,  §  10.  Et  ratio  est  clara  ex  dictis  :  quia 
in  eo  casu  pcenitens  integre  confessus  est,  et 
cst  bene  dispositus,  et  nihil  agit  contra  con- 
scientiam,  et  hoc  totum  est  evidens  confes- 
sori  ;  ergo  nullum  habet  jus  necrationem  ali- 
quam  ut  ilium  sine  absolutione  remittat,  ne- 
que  in  hoc  est  ulla  difficultas. 

SECTIO  VI. 

Quii  teneatur   ngere  confessor,  qui  male  absolvit 
pcenitentem. 

1.  Quaestio  hoec  locum  habet  sive  confessor 
id  fecerit  ex  malitia,sive  ex  naturaliinadver- 
tentia,  quee  culpam  excusat;  potestque  hic 
defectus  confessoris  talis  esse,  ut  sit  conlra 
substantiam  sacramenti,  ut  si  absolvit  sine 
jurisdictione  sufficiente,  aut  sine  intentione 
absolvendi,  aut  quia  absolvit  pcenitentem, 
culpabiliter  non  satis  dispositum,  vel  non  in- 
tegre  confessum,  quia  propter  verecundiam 
aut  timorem  non  est  ausus  illi  negare  abso- 
lutionem  ;  vel  potest  defectus  confessoris 
esse  contra  bonos  mores  pcenitentis,  licet  non 
fuerit  contra  &ubstantiam  sacramenti,  ut  si 
absolvit  illum,  non  obligando  eum  restitue- 
re  quod  vere  tenebatur,  aul  tollere  moralem 
occasionem  peccandi,  vel  quid  simile. 

2.  Prima  quorumdam  sententia.  —  Circa 


DISPUTAT.  XXXU.  SEGT.  VI. 


683 


priorem  modum  varie  loquuntur  auctores. 
Quidam  dicunt,  interdum  posse  confessorem 
supplere  defectum  per  seipsum,  nihil  dicendo 
pcenitenti,  sed  tantum  supplendo  id  quod  de- 
fuerat,  verbi  gratia,  intentionem,  vel  juris- 
dictionem,  petendo  illam  a  superiore,  et  cum 
his  requisitis  repetendo  ahsolutionem,  diri- 
gendo  illam  ad  poenitentem,  ubicunque  fue- 
rit;  nam  etiam,  illo  inscio,  habebit  in  eo 
effecfum,  si  sit  dispositus,  quod  ex  circum- 
stantiis  vel  aliis  indiciis  conjectare  prius  de- 
bet  confessor.  Ita  tenet  Anton.,  3  part.,  tit. 
17,  c.  12,  refertque  hunc  modum  absolvendi 
supplendi  defectum  placuisse  multis  Patribus 
inConc.  Basiliensi ;  et  placet  etiam  Navarro, 
c.  26,  n.  14.  Putantenim  hi  auctores  absoiu- 
tionem  sacramentalem  posse  ferri  in  absen- 
tem,  cumque  prsecesserit  materia,  nihil  pu- 
tant  ibi  esse,  quod  impediat  talem  absoiutio- 
nem»  Cum  ergo  confessor  male  absolvendo 
lajserit  poenitentem,  et  possit  hoc  modo  dam- 
num  resarcire  sine  ullius  incommodo,  ad  id 
faciendum  tenebitur. 

3.  Hanc  sententiam  veram  esse  si  de  excom- 
municatione  loquatur,  non  vero  si  de  culpa. — 
Hsec  quidem  sententia  valde  mihi  probare- 
tur,  si  auctores  hi  de  excommunicatione  lo- 
querentur  ;  nam  de  illa  verum  estposse  ab- 
solutionem  ejus  ferri  in  absentem  et  ignoran- 
tem,  imo  et  in  invitum,  et  in  mortali  peccato 
existentem,  et  non  solum  valide  ,  sed  ali- 
quando  etiam  licite,  quia  non  est  sacramen- 
tum,sedjudicialis  quaedamsententia  fori  con- 
tentiosi,  ut  suo  loco  latius  dicemus.  Confes- 
sor  ergo,  si  pcenitentem  decepit,  eum  in  ex- 
communicatione  relinquens,  a  qua  ipse  pu- 
tabat  discedere  absolutum,  potest  optime  illo 
remedio  uti ;  imo  et  debebit,  quia  non  par- 
vum  gravamen  est  pcenitentis  esse  in  excom- 
municatione  ignorata  ;  fortasse  enim  privatur 
suffragiis,  et  sub  opinione  est,  an  ejus  con- 
fessio  in  eo  statu  facta  sit  valida,  et  si  postea 
noverit  errorem,  etiam  est  grave  onus  ite- 
rum  quaerere  absolutionem.  Debet  ergo  con- 
fessor,  si  commode  possit,  subvenire  pceni- 
tenti  hoc  remedio  quoad  censuram. 

4.  Quoadculpam  vero  remedium  illud  nul- 
lo  modo  probandum  est,  neque  in  praxi  ap- 
plicandum.  Primo,  quia  falsum  est,  absolu- 
tionem  sacramentalem  posse  ferri  in  absen- 
tem,  ut  supra  ostendimus.  Secundo,  licet  de- 
mus  esse  corporaliter  prsesentem,  non  potest 
absolutio  ferri  in  ignorantem  omnino  quid 
circa  illum  agatur,  et  nec  formaliter,  nec  vir- 
tute  consentientem  in  prsesenti  absolutione, 


quia  valor  sacramenti  non  tantum  pendet  ex 
intentione  dantis,  sed  etiam  ex  voluntate  re- 
cipientis;  in  dicto  autem  casu  voluntas  hsec 
non  intercedit  ;  nam,  licet  pcenitens  petierit 
et  voluerit  priorem  absolutionem,  non  tamen 
hanc  posteriorem,  de  qua  nihil  cogitavit;  imo, 
curn  putet  se  jam  sufficientcr  absolutum  ab 
illis  peccatis,  nullam  intentionem  habet  alle- 
rius  absolutionis.  In  quo  differt  multum  inter 
hunc  pcenitentem,  et  eum,  qui  amens  jam, 
vel  furiosus,  absolvitur  ;  nam  hic  petiit  abso- 
lutionem,  et  in  ordine  ad  illam  confessus  est, 
et  in  ea  voluntate  virtute  permanet ;  ille 
vero,  de  quo  agimus,  solum  habuit  volunta- 
tem  circa  priorem  absolutionem,  et  ibi  fuit 
quasi  terminata  et  finita  ;  et  ideo  circa  aliam 
absolutionem,  nec  formalem,  nec  virtualem 
voluntatem  habet  ;  requiritur  ergo  novus 
consensus  ejus,  qui  non  potest  esse  sine 
nova  monitione  vel  confessione.  Accedit  ter- 
tio,  quod  morale  est,  ut  dispositio  talis  pce- 
nitentis  mutata  fuerit,  vel  quod  de  novo  ha- 
beat  materiam  necessariam,  sine  cujus  cou- 
fessione  jam  non  potest  absolvi.  Unde  fere 
semper  exponet  se  confessor  morali  periculo 
sacrilegii,  ita  absolvendo.  Denique,  quando 
confessio  fuit  audita  sine  jurisdictione  circa 
aliquod  peccatum,  confessio  quoad  illam  par- 
temnon  fuit  sacramentalis,  quia  non  fuit  ac- 
cusatio  coram  legitimo  judice;  ergo  non  po- 
test  in  illam  cadere  absolutio,  nisi  aliquo  mo- 
do  iteretur  saltem  per  voluntariam  subjec- 
tionem,  et  consensionem  pcenitentis. 

5.  Secunda  sententia. — Teneri  confessorem 
admonere  pcenitentem. — Est  igitur  secunda 
sententia,  quse  cum  intelhgat  defectum  com- 
missum  non  posse  reparari,  nisi  confessor 
moneat  poenitentem,  negat  ad  hoc  teneri,  et 
consequenter  docet,  in  eo  casu  nihil  aliud 
esse  necessarium  confessori  nisi  sui  peccati 
pcenitentiam  agere,  et  relinquere  poeniten- 
tem,  ut  per  contritionem,  vel  alias  confessio- 
nes  valide  factas  justificetur  ;  quia  per  hoc 
non  fit  grave  nocumentum  pcenitenti,  quia 
omnia  peccata,  quse  per  priorem  absolutio- 
nem  invalidam  remissa  non  fuerunt,  per 
subsequentem  tollentur,  saltem  indirecte  ; 
quod  satis  est  ad  salutem  poenitentis.  Aliud 
vero  incommodum  (quod  scilicet  priora  pec- 
cala  non  subjicientur  clavibus,  quod  jure  di- 
vino  est  necessarium),  materiale  tantum  est 
in  eo  casu,  cum  pcenitens  excusetur  a  trans- 
gressione  illius  preecepti,  et  non  teneatur 
confessor  cum  tanto  sui  honoris  et  famse  de- 
trimenfo,  illi  incommodo  remedium  adhibe- 


684 


DISPUTAT.  XXXII.  SEGT.  VI. 


re.  Hanc  opinionem  indicant  Ant.,  Sylv.  et 
Navar.  supra,  saltem  quando  primum  illud 
remedium,  quod  nos  improbavimus,  appli- 
cari  non  potest ,  et,  si  poenitens  admoneatur, 
sequetur  scandalum  vel  infamia.  Et  Medina, 
statim  citandus,  refert,  hanc  opinionem  pla- 
cuisse  nonnullis  Patribusin  Concil.  Basiliens. 
Ipse  tamen  contra  illam  objicit,  quia  illa  ca- 
rentia  spiritalis  gratiae,  quae  dandafuisset  per 
veram  absolutionem  eorum  peccatorum,  est 
grave  damnum  pcenitentis,  cujus  sacerdos 
ille  causa  fuit ;  ergo  tenetur  illud  resarcire. 
Et  confirmat,  nam  si  aliquis  sua  culpa  bapti- 
zavit  aliquem,  facitque  baptismum  irritum, 
tenetur  illum  admonere  ;  similiter  Episco- 
pus,  qui  alium  invalide  ordinavit,  propter 
spiritualia  incommoda,  quae  sequuntur  ;  ergo 
similiter  in  prassenti. 

6.  Posterior  sententia  probatw. — Propter 
hoc  ergo  Medin.,  q.  39  de  Alieno  sine  licent. 
prop.  absol.,  aftirmat  in  eo  casu  teneri  con- 
fessorem  ad  monendum  postea  pcenitentem. 
Quod  etiam  tenuit  Soto,  d.  18,  q.  4,  art.  6  ; 
et  Cordub.,  in  Sum.  Hispan.,  q.  7  ;  et  idem 
sentit  Navar.  in  c.  1  de  Poenit.,  d.  6,  n.  60  ; 
hoc  tenuit  etiam  Sylv.,  verb.  Confess.,  3,  in 
princ.  Sed  existimo  inter  hos  auctores  non 
posse  esse  in  re  ipsa  differentiam,  quia  hsec 
posterior  opinio  vera  est,  per  se  loquendo  , 
id  est,  quando  sine  gravi  nocumento  ipsius 
confessoris,  et  sine  scandalo  id  fieri  potest  ; 
nam  tunc  potest  prodesse  monitio  confessoris, 
et  non  affert  nocumentum  alicui  ;  ergo  tene- 
tur  eam  facere,  quia  ipse  fuit  in  causa,  ut 
divinum  proaceptum  non  impleretur  in  re 
ipsa  ;  ergo  tenetur  alium  admonere,  ul  in  re 
ipsa  impleat.  Unde  ad  hoc  non  refert,  quod 
fortasse  confessor  prius  non  peccaverit,  quia 
ex  facto  ipso  hsec  obligatio  nascitur,  si  post- 
ea  sufficienter  intelligatur.  Sicut  qui  alium 
decepit,  dicens,  hodie  non  essediem  festum, 
cum  vere  sit,  tenetur  illum  mature  admo- 
nere,  si  potest,  ne  in  reipsa  preecepti  obser- 
vatio  omittatur,  etiamsi  ille  esset  per  igno- 
rantiam  invincibilem  excusandus.  Denique 
in  universum  judex,  si  maletulit  sententiam, 
teneturillam  declarare,  si  commode  potest. 
Saepius  autem  poterit  hoc  in  praesenti  fieri 
sine  incommodo,  si  confessor  prudens  sit. 
Et  quidem,  si  defectus  fuit  tantum  ex  parte 
confessoris,  non  displicet  mediumillud,  quod 
insinuat  Ant.  et  Sylv.,  scilicet,  ut  procuret 
confessor  pcenitentem  iterum  sibi  confiteri 
de  peccatis  post  priorem  confessionem  com  • 
missis,  et  in  ea  confessione  generaliter  eum 


interroget,  an  de  omnibus  praecedentibus  do- 
leat,  eaque,  si  necesse  sit,  quantum  potest 
confiteatur  ;  nam  hoc  satis  est  ut  nova  abso- 
lutio  cadat  in  totam  illani  superiorem  mate- 
riam,  quae  in  illo  uno  verbo  sufficienter  nunc 
explicatur  huic  personae,  supposita  distincta 
confessione  illi  facta,  quamvis  invalida,  juxta 
doctrinam  in  superioribus  datam.  Quod  si 
hoc  non  sufficiat,  ut  maxime  continget, 
quando  defectus  fuit  etiam  commissus  ex 
parte  pcenitentis,  vel  quando  non  potest  in- 
duci,  ut  eidem  sacerdoti  iterum  confiteatur, 
tunc  clarius  admonendus  est  de  priori  errore, 
ut  emendetur. 

7.  Limitatio  pra^dictce  sententice.  — Diffe- 
rentia  inter  sacramenta  baptismi,  Ordinis  et 
pceniteiitiie.  — Hoc  autem  intelligendum  est, 
quando  sine  scandalo  et  gravi  incommodo 
fieripotest,  quomodoetiamidfatenturAnton., 
Sylvest.  et  Navarr. ;  interveniente  autem  mo- 
rali  scandalo,  aut  gravi  nocumento,  excu- 
sandus  est  sacerdos  ab  hoc  onere,  tum  pro- 
pter  rationes  factas ;  tum  etiam  quia  totum 
hoc  ordinatur  ad  integritatem  confessionis 
( alia  enim  incommoda  aliis  modis  reparan- 
tur,  ut  declaratum  est);  sed  ipsemet  pceni- 
tens  excusari  potest  aliquando  ab  integritate 
confessionis  propter  scandalum,  vel  aliam 
infamiam  vitandam ;  ergo  multo  magis  po- 
terit  excusari  confessor  a  prsedicta  admoni- 
tione.  Atque  ita  adnotavit  etiam  Cordub.,  nec 
repugnant  alii  auctores.  Unde  quoad  hoc 
( quidquid  Medina  dicat)  non  esL  simile  de 
sacramento  baptismi,  vel  Ordinis;  nam  ex 
defectu  baptismi  sequuntur  gravissima  dam- 
na  fere  irreparabilia ,  quia  si  baptismus  non 
fuit  validus,  nec  caetera  sacramenta  erunt  va- 
lida,  neque  habebunt  effectum  in  tali  subjec- 
to.  Unde  nunquam  fieri  poterit  per  sacramen- 
tum  ex  attrito  contritus,  donec  recte  baptize- 
tur.  Et  idem  est  de  sacramento  Ordinis,  quia 
si  aliquis  existimetur  sacerdos,  cum  non  sit, 
sequuntur  incommoda  ministrandi  invalide 
caetera  sacramenta,  etc.  Propter  quas  causas 
vix  potest  admitti  in  his  sacramentis  excusa- 
tio,  nisinocumentum  autscandalum  esset  gra- 
vissimum  et  inevitabile.  In  sacramento  au- 
tem  pcenitentiae  longe  dissimilis  ratio  est,  nisi 
fortasse  in  eo  casu.  in  quo  proximus  propter 
hanc  causam  exponeretur  periculo  aeternae 
mortis,  ut  si  esset  in  mortis  articulo,  et  non 
posset  iterum  confiteri,  nec  fortasse  receptu- 
rus  esset  aliud  sacramentum ;  tunc  enim  post- 
ponenda  esset  alia  difficultas,  ut  subvenire- 
tur  tali  proximo,  ut  ex  lege  charitatis  constat. 


DISPUTAT.  XXXII.  SEGT.  VII. 


8.  Quid  fiet  quando  absolutio  non  fuit  nulla, 
licet  inique  data.  —  Quid,  quando  intercedit 
damnum  tertii.  —  Sylvestri  distinctio.  —  Re- 
probatur. —  Aliquorum  responsio. —  Superest 
dicendura,  quid  teneatur  agere  confessor 
quando  absolutio  non  foit  nulla,  licet  inique 
data.  Ad  quod  breviter  respondeo ,  si  inde 
non  pendet  damnura  tertiae  personse,  regu- 
lariter  ad  nihil  teneri,  nisi  ad  pcenitentiam 
agendam,  quia  poenitens  non  tenetur  illam 
confessionem  iterare ,  unde  per  attritionem 
potest  supplere  defectum,  si  aliquis  fuij,  ex 
parte  ejus.  Dico  autem  regulariter,  quia  si 
fortasse  confessor  decepit  poenitentem  in  re 
aliqua  pertinente  ad  salutem  animse  ejus,  ex 
qua  pendet,  ut  maneat  in  occasione  peccan- 
di,  tenebitur  illura  monere,  vel  illuminare, 
juxta  regulam  charitatis  et  prudentise,  vitan- 
do  scandalum  quoad  fieri  possit.  Difficultas 
vero  est,  quando  intercedit  damnum  tertii, 
quia,  verbi  gratia  (quod  est  commune  exem- 
plum ),  confessor  est  in  causaj,  ut  pcenitens 
non  restituat  alienum.  In  qua  re  Sylvester, 
verb.  Confessor,  3,  q.  \ \ ,  distinguit  inter  con- 
fessorem  proprium  ex  officio,  et  delegatum 
qui  voluntarie  id  facit;  et  de  priori  asserit 
teneri  ad  reslituendum  illud  damnum  proxi- 
mo,  si  ex  gravi  vel  lata  culpa  id  commisit ; 
de  posteriori  vero  ait  teneri  etiara  ex  levissi- 
ma  cuJpa  ,  quia  ipse  se  immiscuit.  Sed  est 
distinctio  sine  fundamento,  ut  ssepe  dixi.  Alii 
vero  Doctores  absolute  obligant  confessorem 
ad  hoc  damnum  restituendum,  si  vel  malitia 
vel  gravis  negligentia  ejus  intercessit.  Ita 
sentit  Gabr.,  d.  15,  q.  2,  art.  3,  dub.  5  ;  Na- 
varr.,  in  Sum.,  c.  17,  n.  22;  Angelus,  verb. 
Restitutio,  ult.,  n.  5;  et  Rosella,  verb.  Resti- 
tutio,  2,  §  5  ;  aliique  Summistee  communiter 
in  illo  verbo.  Et  fundantur  quia  est  causa  illius 
detrimenti. 

9.  Limitatur.  —  Ego  vero  hanc  censeo  il- 
mitandam  esse  sententiam  ,  prirao ,  ut  ex 
parte  confessoris  intercedat  gravis  culpa , 
alias  non  lenebitur,  nec  ratione  rei  acceptaj, 
nec ratione  injustse  acceptionis.  Deinde limito, 
tantumteneri,  quando  confessor  positive  con- 
suluit,  vel  induxit  ad  non  restituendum  ;  quia 
tunc  revera  commitlit  injustitiam  contra  alte- 
rum,  sive  id  faciat  ex  malitia,  quod  est  evi- 
dens,  sive  ex  gravi  negligentia,  quia  ex  jus- 
titia  tenetur  non  ita  temere  uli  suo  munere 
cum  detrimento  alterius.  At  vero  si  confessor 
sit  lantum  negligens  omittendo,  quia  videli- 
cet  non  monuit  pcenitentem,  tunc  respectu 
tertii  non  existimo  teneri  ex  justitia,  quia  il- 


lud  peccatum  non  fuit  contra  justitiam  re- 
spectu  illius,  sed  contra  religionem,  sacrum 
ministerium  negligenter  exercendo ;  ergo  non 
tenetur  restituere,  quia  nec  ratione  acceptio- 
nis,  nec  ratione  rei  acceptre.  Adde,  etiam  in 
priori  casu  nontenerisimpliciter  adrestituen- 
dum,  sed  ad  monendum  pcenitentem,  et  tol- 
lendam  deceptionem,  dummodo  hoc  faciat 
opportuno  tempore,  ita  ut  propter  illius  mo- 
ram  non  sit  pcenitens  factus  impotens  ad  re- 
stituendum;  tunc  enira  illi  imputabitur;  at 
vero  si  opportune  moneat,  jam  tollit  causam 
nocumenti  quam  posuerat,  et  ideo  effectus  illi 
non  imputatur. 

SECTIO  VII. 

Utram  propter  indebitam  adminislrationem  hujus 
sacramenti  aliqua  pcena  jure  ipso  imposita  sit. 

1.  Explicuimus  omnia,  quaa  videntur  per- 
tinere  ad  obligationem  confessoris  in  ipso 
acluali  usu  hnjus  ministerii.  Nunc  breviter 
declarandum  superest,  an  in  jure  designata 
sit  aliqua  pcena,  quam  incurrat  minister  ini- 
que  fungens  hoc  munere.  In  qua  re  dicen- 
dum  est,  nullam  esse  pcenam  Ecclesiasticam 
jure  communi  impositam  sacerdoti,  qui  ex 
defectu  jurisdictionis,  scientise  aut  diligentiee, 
vel  quacunque  alia  ratione  peccat  minis- 
trando  hoc  sacramentum.  Dixi,  jure  communi, 
tum  quia  de  illo  magis  nobis  constare  potest, 
quam  de  aliis  constitutionibus  Pontificiis,  quge 
extra  illud  vagantur,  vel  de  statutis  Ordina- 
riorum,  quse  consulenda  sunt;  possunt  enim 
aliquam  pcenam  continere.  In  jure  autem 
communi,  nulla  censura  vel  irregularitas  in- 
venitur  imposita  ipso  facto  propter  indebilum 
minisferium  hujus  sacramenti.  Tum  etiam 
quia  in  bulla  Coence  Domini  exeommunican- 
tur,  qui  a  casibus  in  ea  reservatis  absolvere 
praesumpserint,  quse  esl  quaedam  pcena  ipso 
facto  imposita  propler  indebitum  absolutionis 
ministerium.  Et,  quamvis.illa  poena  proxime 
et  immediate  videatur  magis  imposita  propter 
ahsolutionema  censuris  reservalis,  quam  pro- 
pter  absolutionem  sacramentalem  ,  tamen 
utramque  videtur  comprehendere. 

2.  An  non  sacerdos  audiens  confessiones  in- 
currat  irregularitatem. — Dixi  etiam,  sacerdoti, 
quia  de  illo,  qui  sacerdos  non  est,  sed  se  fin- 
git,  ut  hoc  sacramentum  ficte  ministret,  du- 
bitari  solet,  an  propter  hoc  factum  irregularis 
fial.  In  qua  re  est  prima  sententia,  quse  sim- 
pliciter  negat  esse  ullam  irregularitatem  im- 
positam  propter  hoccrimen.  Hanctenet  VicL, 


686 

in  Sum.,  n.  143;  Ledes 
inclinat  Sylvest.,  verb.  Confessor,  \,  in  prin.; 
et  Palud.,  dist.  47,  q.  3,  art.  \,  conc.  1.  Fun- 
darnentum  est,  quia  talis  irregularitas  non  est 
in  jure  expressa.  Quod  si  objicias  c.  1  de 
Clerico  excom.  minist.j  respondebunt  forte, 
ibi  tantum  fieri  mentionem  baptizantis  so- 
lemniter  et  facientis  sacrum  sine  debita  or- 
dinatione.  Hoc  tamen  non  satisfacit ,  quia 
ibi  additur  generale  verbum,  aut  aliquod  divi- 
num  of/icium  exercuerit ;  ut  autem  irregulari- 
tas  sit  in  jure,  non  oportet  ut  aliqua  culpa  in 
specie  exprimatur,  sed  satis  est  ut  in  generali 
clausula  contineatur,  neque  aliud  diciturin  c. 
Is  qui,  de  Sent.  excom.,  in  6.  Ut  si  feratur 
irregularitas  contra  eum  qui  reiterat  sacra- 
mentum  initerabile,  rebaptizans  manebit  sine 
dnbio  irregularis,  quamvis  in  specie  explica- 
tus  non  sit.  Dicere  tamen  possunt,  bujusmodi 
munus  audiendi  confessionem  non  includi 
sub  illo  verbo  generali,  si  aliquod  divinum 
officium  exercuerit ;  quia  hoc  tantum  signifi- 
cat  officium,  quod  solemniter  in  Ecclesia  mi- 
nistratur;  confessio  autem  privatim  fit ;  sed 
neque  hoc  satisfacit,  quia  nomine  divini  ofii- 
cii  intelligitur  ibi  actus  sacer,  ad  quem  cleri- 
"us  consecratur,  et  non  est  dubium  quin  actus 
ministrandi  hoc  sacramentum  in  hoc  genere 
contineatur,  et  inter  gravissimos  et  perfectis- 
simos  actus  sit. 

3.  Secunda  sententia.  —  Rejicitur.  —  Se- 
cunda  sententia  dicit,  clericum  non  sacerdo- 
tem,  si  ministret  hoc  sacramentum,  manere 
irregularem,non  verolaicum.Jta  Angel.,verb. 
Irregularitas,  n.  38;  et  Sum.  Rosel.,verb./r- 
regularitas,  2,in  princ,  qui  citant  alios.  Fun- 
damentumsumiturexrubricailliustextus,qu3e 
est,  de  clerico  non  ordinato  ministrante ;  ergo 
pcenee  omnes  contentse  sub  illo  titulo  feruntur 
in  clericos,  et  non  in  laicos.  Sed  hoc  funda- 
mentum  non  est  sufficiens;  primo,  quianulla 
potest  reddi  ratio,  ob  quamclericoimponatur 
tam  gravis  pcena,  et  non  laico  ;  deinde  quia 
laicus  rebaptizans  ex  omnium  sententia  ma- 
net  irregularis,  vel  etiam  solemniter  bapti- 
zans.  Denique,  quia  verba  textus  generalia 
sunt,  scilicet,  Si  quis  hoc  fecerit,  et  non  dicit, 
Si  quisclericus;imo  maxime  videlur  compre- 
hendere  laicos,  quia  dicit :  Si  quis  non  ordi- 
natus ;  quod  tamen  intelligendum  est  respec- 
tive,  id  est,  non  ordinatus  sufficienter  ad  il- 
lum  actum  quem  exercere  vult.  Verba  autem 
rubricse  non  sunt  satis  ad  limitanda  verba 
textus,  tum  quia  in  Codice  Gregor.  refertur, 
multa  exemplaria  solum  habere  ,  de  non  or- 


DISPUTAT.  XXXIH.  SEGT.  I. 
2  par.,  q.  1,  art.  3;     dinato  ministrante;  tumetiam  quia  exponi  po- 
test,  ut  sensus  rnbricae  sit,  de  eo  qui,  cum 
non  sit  clericus  ordinatus,  ministrat. 

4.  Tertia  opinio  probatur.  —  Et  ideo  est 
tertia  sententia,  omnem  hujusmodi  fictum 
ministrum  manere  irregularem.  Quee  est  com- 
munis  Canonistarum  in  eo  loco,  et  eam  tenet 
Navar.,  c.  27,  n.  142;  et  Soto,  d.  18,  q.  4, 
art.  1,  in  fine,  ubi  citat  Palud.,  nec  dissentit 
Sylv.,  verb.  Irregularitas,  §  1%,  dum  ait,  lai- 
cos  etiam  sub  illo  decreto  contineri.  Et  hsec 
sententia  vera  est  propter  rationes  adductas. 
Oportet  tamen  ad  incurrendam  hanc  irregu- 
laritatem,  ut  aliquis  serio  ac  scienter  et  te- 
merehunc  actum  exerceat,  utprsedicti  aueto- 
res  docent,  et  sumitur  ex  illo  verbo  textus, 
propter  temeritatem. 


DISPUTATIO  XXXIII. 

DE  SIGILLO  C0NFESSI0NIS. 

Per  hanc  metaphoram  significatum  est  a 
Theologis  secretum  illud,  quod  confessor  ser- 
vare  tenetur  de  his  rebus  quas  in  confessione 
audit.  De  quo  in  hac  disputatione  dicemus, 
quatenusadipsam  personam  pcenitentis  refer- 
tur;  in  sequenti  vero,  quatenus  aliquando 
spectat  ad  tertiam  personam,  seu  complicem, 
id  est,  sociumpeccati.  Et  primum  videbimus 
quale  sit  hoc  secretum,  et  quo  jure  ortum  et 
fundatum  ;  deinde  quomodo  servandum  sit. 

SEGTIO  I. 

Quo  jure  et  in  quo  gradit  teneatur  confessor  servare 
secretum  confessionis. 

I.  Teneri  confessorem  servare  secretum. — 
Duo  sunt  certa  :  primum  est,  esse  in  confes- 
sore  obligationem  servandi  hoc  secretum. 
Hoc  est  per  se  evidens,  et  commune  apud 
omnes  auctores,  quos  statim  referam.  Primo 
ex  ipsa  lege  naturali,  quse  obligat  ad  ser- 
vandum  secretum  in  his  quae  pertinent  ad  fa- 
mam  proximi.  Secundo  ex  tacito  pacto  inter 
pcenitentem  et  confessorem,  quod  etiam  obli- 
gatin  materia  digna  tali  secreto.  Nam  qui  ab 
allero  rem  in  custodia  recipit,  eam  custodire 
tenetur;  at  secretum  estresmagnse  eestima- 
tionis ,  quse  alteri  in  custodiam  committitur. 
Unde  Proverb.  dl  :  Qui  ambulat  fraudulenter 
revelat  arcanum  ;  qui  autem  fidelis  est,  celat 
amici  commissum.  Tertio,  quia  haec  secreti 
observatio  maxime  necessaria  est  ad  societa- 
tem,  et  pacem  inter  homines  servandam,  et 


DISPUTAT.  XXXIII.  SECT.  I. 


687 


ad  transigenda  liumana  negotia  ;  et  prseser- 
tim,  ut  possit  esse  inter  homines  consultatio 
de  rebus  occultis ;  nullus  enim  fere  auderet 
alterum  consulere  de  re  occultissima,  nisi 
sciret  illum  teneri  ad  servandnm  secretum. 
Propter  quod  non  sola  confessio,  sed  etiam 
consultatio  secreta,  prassertim  de  rebus  per- 
tinentibus  ad  animam,  obligat  ad  tacendum, 
quamvis  non  sequaliter,  nec,  ut  ita  dicam, 
super  omnia.  Tandem  ex  lege  religionis  hoc 
potest  colligi,  supposita  institutione  talis  sa- 
cramenti,  propter  reverentiam  ejus,  ut  magis 
ex  sequentibus  patebit. 

2.  Nunquam  licere  violare  secretum.  —  Se- 
cundo  est  certum,  obligationem  hujus  prse- 
cepti  tantam  esse,  ul  in  nullo  casu  et  propter 
nullum  finem,  etiam  pro  tuenda  tota  republi- 
ca  ab  ingenti  malo  temporali  aut  spirituali, 
violare  illud  liceat.  Ita  docent  Theologi  om- 
nes  contra  unum  Aitisiod. ,  1.  4  Sum.,  tract. 
6,  c.  3,  q.  7  ;  tenet  D.  Thom.  in  4,  d.  21, 
q.  3,  art.  1,  ubi  contrariam  sententiam  erro- 
neam  vocat,  etQuodl.  1,  art.  8;  Bonav.,  ead. 
d.  21,  2  p.  iliius,  art.  2,  q.  1  ;  Rich. ,  art.  4, 
q.   1 ;  Scot.,  q.  2;  Durand.,  q.  4;  Palud.  et 
Major,  q.  3  :  Capr.,  q.  2;  Gabr.,  art.  1  et  2; 
Alens.,  4  p.,  q.  19,  n.  2;  aliasq.  78,  per  to- 
tam;  Adrian. ,  q.  ult.  de  Confess.  ;  et  Medin., 
dict.  C,  q.  dehac  re;  Viguer.,  in  Sum.,  c.  16, 
§  4;  Sylv.,  verb.  Confess.,  3,  q.  19  et  20;  et 
alii  Summistse  omnes,  verb.   Confess.;  Petr. 
Sot.,  lect.  11  de  Confes. ;  Ledes.,  4,  2  p.,  q. 
10,  art.  1  ;  Sot.,  d.  18,  q.  4,  art.  5 ;  Navar., 
c.  8  Sum.,  et  in  c.  Sacerdos,  de  Poenit.,  d.  6, 
n.  116;etCovar.,in4,  2p.,  c.  8,  §12,  n.10; 
Simanc,  in  Institut.  Cathol.,  tit.  24,  n.  14  et 
•15.  Fundamentum  preecipuum  hujus  verita- 
tis  est  communis  consensus  Ecclesiee  ejusque 
perpetua  traditio,  cujus  nonnulla  vestigia  in 
antiquitate  inveniuntur,  quamvis  pauca.  In- 
sinuat  hoc  Leo  P.,  ep.  78,  alias  80;  et  Basi- 
lius,  in  Regula  monachorum,  c.  21  ;  Aug., 
lib.  de  Salutarib.  docum.,  c.  52;  Ambr.,  apud 
Paulinum,  in  vita  ejus  ;  clarius  Greg.,  in  c. 
Sacerdos,  de  Poenit.,  d.  6,  ubi  ait,   propter 
nullum  scandalum    vitandum,  frangendum 
esse  hoc  sigillum;  nomine  enim  scandali  vi- 
detur    ibi    significare  Gregor.    quodcunque 
damnum,  etiam  publicum  et  commune ;  et 
idem  sumitur  ex  c.  Omnis  utriusque  sexus. 

Quce  sit  ratio  hujus  olligationis. 

3.  Prima  ratio.—Rejicitur. — Difficultas  ve- 
ro  estin  assignanda  ratione  hujus  tantee  obli- 
gationis,  et  ex  quo  jure  nascatur.  Prima  ratio 


redditur,  quia  lioc  prceceptum  est  negativum, 
et  ideo  ita  pro  scmper  obligat,  ut  nulla  ra- 
tione  illud  violare  liceat;  sicut  non  licet  men- 
tiri  propter  ullum  finem  bonum.  Ita  fere  So- 
to.  Tamen  heec  ratio  per  se  non  sufficit,  alias 
etiam  in  naturali  secreto  eadem  esset  obliga- 
tio,  quia  etiam  est  preeceptum  negativum. 
Item,  si  prseceptum  negativum  non  sit  de  re 
intrinsece  mala,  et  habente  malitiam  insepa- 
rabilem  in  quacunque  occasione,  et  propter 
quemcunque  finem,  cessare  potest  interdum 
obligatio  ejus,ut  persenotum  est;  hicautem 
non  videtur  esse  actio  intrinsece  mala ,  quia 
ad  summum  est  infamatio  proximi,  quee  pro- 
pter  necessat  ios  fmes  potest  interdum  licere  ; 
vel  si  hic  est  aliud  specialius,  ejus  rationem 
et  causam  queerimus. 

4.  Secunda  ratio.  — Refellitur.  —  Instantia 
enodatur. —  Propter  hoc  Alens.  et  Bonav.  re- 
ducunt  hanc  rationem  ad  intrinsecam  mali- 
tiam  mendacii ;  dicunt  enim,  confessorem  re- 
velando  quod  in  confessione  audivit,  semper 
dicere  mendacium  ;  quia  dicit  se  scire ;  in  quo 
significat  se  scire,  ut  hominem,  cum  tamen 
id  non  sciat  ut  homo,  sed  ut  Deus,  ut  dicitur 
in  c.  2  de  Offic.  ordin.  Heec  tamen  ratio  est 
nimis  metaphorica,  quia  licet  homo  sciat  ut 
Deus,  id  est,  ut  gerens  vicem  Dei  in  illo  mu- 
nere,  tamen  non  potest  excludi  quin  ipse  ho- 
mo  sciat;  qui  autem  loquitur  de  re  in  confes- 
sione  audita,  solum  affirmat  se  ,  id  est,  hunc 
hominem  scire,  quod  verum  est;  non  tamen 
negat  se  audivisse  illud  gerens  vicem  Dei ; 
imo  potest  contingere  ut  expresse  id  affirmet, 
dicendo  se  audivisse  in  confessione ;  solum 
ergo  affirmat  se  scire,  quod  falsum  non  est. 
Hujus  signum  etiam  est,  quia  de  licentia  pce- 
nitentis  potest  id  dicere.  Accedit  etiam  quod 
ex  vi  illius  rationis  non  concluditur  malitia 
mortalis,  sed  venialis,  quia  mendacium  ex  se 
non  est  peccatum  mortale.  Quod  si  aliunde 
habet  hanc  gravitatem,  hujus  rei  rationem 
inquirimus.  Sed,  aiunt,  si  confessor  negei  se 
scire,  verum  dicet,  ut  infra  videbimus;  ergo, 
si  affirmat  se  scire,  mentitur.  Negatur  tamen 
consequentia,  quia  in  diversis  sensibus  potest 
utrumque  esse  verum  ;  ncscit  enim ,  ut  jure 
dicere  possit ;  scit  autem  de  facto. 

5.  Tertia  ratio.  —  Non  esse  sufficientem 
rationem.  —  Tertiam  rationem  assignat  divus 
Thomos,  quia  talis  revelatio  est  contra  signi- 
ficationem  hujus  sacramenti,illamque  falsam 
reddit,  et  ideo  semper  continet  grave  sacri- 
legium.  Antecedens  patet ,  quia  per  hoc  sa- 
cramentum  ita  Deus  remittit  peccatum,  ut 


688 


DISPUTAT.  XXXIII.  SECT.  I. 


omnino  tegat  illud,  et  hoc  significatur  per 
hoc  sigillura.  Quam  rationem  impugnant  late 
Durand.,  Scot.  et  alii ;  et  e  contrario  illam 
defendunt  Capreol. ,  Soto,  etc.  Ego  vero  cen- 
seo  esse  quidem  aliqualem  congruentiam  , 
non  tamen  sufiiciens  fundamentum  ad  obli- 
gationem;  quia  illa  significatio  non  est  sub- 
stantialis  in  hoc  sacramento,  neque  hoc  ulla 
ralione  vel  auctoritate  probalur.  Maxime  quia 
non  est  de  subslantiahujus  sacramenti,  quod 
secrete  fiat,  ut  supra  ostendi.  ltem,  quia 
alias  nec  de  licentia  pcenitentis  liceret  reve- 
lare  hoc  secretum.  Non  est  ergo  obligatio 
hsec  per  se  imposita  propter  significationem, 
sed  propter  rem  ipsam,  ut  sacramentum  ip- 
sum  convenienter  tractetur  et  conservetur. 

6.  Qjiarta  ralio.  —  Reprobatur .  —  Quarta 
ratio  magis  moralis  est,  quia  scientia  hujus 
sacramenti  per  se  primo  ordinatur  ad  spiri- 
tualem  salutem  pcenitentis,  ac  proinde  estvel- 
uti  quaedam  scientia  sacra,  quam  non  licet 
ordinare  ad  alios  fiiies  extrinsecos,  prsesertim 
si  sint  inferioris  ordinis.  Sed  haec  ratio,  nisi 
aliud  addatur,  fundatnr  iu  falso  principio  , 
scilicet,  non  licere  uti  re  superioris  ordinis  ad 
bonum  inferioris  ordinis  ;  aut  non  licere  uti 
re  aliqua,  nisi  ad  illum  finem  ad  quem  est  in- 
stituta.  Utrumque  autem  horum  falsum  est, 
quia  in  hoc  nulla  est  intrinseca  inordinatio  , 
nisialiunde  fiat  injuria  rei  sacrse,  seu  supe- 
rioris  ordinis  ;  et  hoc  est  quod  hic  inquiri- 
mus. 

Vera  ratio  assignatur. 

7.  Objectio.  —  Solvitur.  —  Dicendum  est 
ergo,  hanc  obligationem  oririex  injuria,  quse 
fieret  sacramento,  si  aliquando  revelaretur 
hoc  secretum;  injuria  autem  illa  consistit  in 
hoc  quod  confessio  fieret  odiosa  ;  nam  retar- 
darentur  homines,  neque  cum  fiducia  possent 
ad  hoc  sacramentum  accedere.  Quod  declara- 
tur  amplius  in  hunc  modum  :  quia  si  vel  in 
uno  casu  daretur  licentia,  jam  hocesset  com- 
mittendum  arbitrio  et  prudentire  confessoris ; 
quia  causa,  vel  casus,  in  quibus  id  esset  lici- 
tum,  non  essent  omnino  definiti;  ergo  sem- 
per  possent  pcenitentes  timere  hujusmodi  ar- 
bitrium  confessoris.  Atque  hinc  etiam  factum 
est,  ut  qucties  pcenitens  timet  revelationem 
secreti,  excusetur  ab  obligatione  iltud  confi- 
tendi,  ut  in  superioribus  dictum  est.  Funda- 
turque  in  naturali  ratione  ,  quia  nemo  cogi- 
tur,  ut  se  prodat  ;  qui  autern  confiteretur 
peccatum  a  confessore  revelandum,  jam  ipse 
se  proderet;  ergo  ad  hoc  non  tenelur;  ergo  , 


ut  ipsi  pcenitenles  non  possintexcusari  a  con- 
fessione  peccalorum,necessarium  fuit,  ut  om- 
nino  pra^cluderetur  via  revelandi  confessio- 
nem.  Dices  :  non  est  inconveniens  pceniten- 
tem  interclum  excusari.  Respondeo  :  excusari 
per  accidens,  et  ex  malilia  confessoris  non 
est  inconveniens  ;  tamen  excusari  ex  vi  et 
modo  institutionis  ipsius  sacramenti ,  et  ex 
facultate  a  Christo  data  ipsi  confessori  pro 
aliquo  casu,  esset  magnum  inconveniens,  et 
contra  debitam  institutionem  et  finem  talis 
sacramenli.  Eo  vel  maxime,  quod  hoc  ipso 
destruitur  omnis  ratio,  vel  utilitas,  quce  esse 
posset  in  tali  revelatione ;  nam  quoties  pceni- 
tens  timeret  revelandum  esse  peccatum,aut 
id  esse  licitum,  non  diceretillud  ;  ergo  cessa- 
ret  utihtas,  quee  fingi  posset  in  usu  talis  se- 
creti.  Unde  tandem  concluditur  ratio;  quia 
haec  reveiatio  est  nociva  sacramento,  et  nun- 
quam  potest  esse  vere  ac  moraliter  utilis  ; 
ergo  nunquam  est  licita. 

8.  Hanc  obligalionem  non  oriri  ex  jure  hn- 
mano. — Curollariumprimum. — Atquehinc  in- 
telligitur,  obligationemhanc  non  oriri  ex  jure 
humano  positivo.  Primo,  quia  est  major  for- 
tasse,  quam  possit  lege  humana  imponi.  Quia 
licet  interdum  possit  lex  humana  obligare 
cum  dispendio,  vel  evidenti  periculo  vitoe  , 
quando  ad  commune  bonum  expedit,  tamen 
quod  obliget  etiam  in  periculo  boni  commu- 
nis,  videtur  excedere  facultatem  humanse  le- 
giSj  nisi  aliunde,  vel  divina  lex,  vel  ipsa  rei 
natura,  talem  obligationem  afferat.  Secundo,, 
quia  hsec  obligatio  antiquior  est  quam  omnis 
humana  lex,  et  cum  ipso  sacramento  credi- 
tur  esse  nata.  Tertio  a  posteriori^  quia  nou 
posset  Ecclesia  hanc  legem  abrogare,  neque 
in  illa  dispensare  ;  imo  etiamsi  Summus  Pon- 
tifex,  per  impossibile,  praeciperet  hoc  secre- 
tum  revelare,  non  esse  illi  parendum ,  quia 
prseciperet  contra  jus  divinum;  et  hsec  omnia 
constant  ex  sensu  et  usu  Ecclesiee. 

9.  Noti  oriri  ex  solo  jure  naturali. —  Corol- 
larium  secundum.  —  Secundo  sequitur,  secre- 
tum  hoc  non  oriri  ex  solo  jure  naturali  puro, 
quia  est  altioris  ordinis,  et  superat  omue  na- 
turale  secretum.  Unde  dici  potest  secretum 
hoc  aliquo  modo  supernaturale,  quia  et  vide- 
tur  superare  omne  secretum  naturale,  et  se- 
quitur  ex  actione  sacra  et  supernaturali  . 
ejusque  violatio  sacrilega  est  contra  virtn- 
tem  religionis  infusam  ;  nam  respicit  suo 
modo  Deum,  ut  ad  supernaturalem  ordinem 
spectat. 

10.  JSfon  esse  mere  positivum  prteceptum 


DISPUTAT.  XXXIII.  SECT.  I.  689 

Solvitur. —  Tertio  fit  valde         12.  Obligationem  hanc  esse  sub  mortali  cul- 


koc. —  Objectio. 
verisimile  ex  dictis,  proeceplum  hoc,  quam- 
vis  supernaturale  sit  et  divinum,  non  tamen 
esse  mere  positivum  snperadditum  huic  sa- 
cramento,  quale  est,  verbi  gratia,  in  Eucha- 
ristia  prseceptum  pramittendi  confessionem 
ante  communionem  ;  sed  esse  quasi  conna- 
turale  et  intrinsecum  ipsi  sacramento  prout 
de  facto  inslitutum  est,  ita  ut  ex  quodam  jure 
naturali  intrinseco  ipsi  sacramento ,  et  per 
necessariara  consecutionem  ex  ejus  institu- 
tione  oriatur,  quam  illationem  jam  declaravi. 
Dicet  aliquis,  Christum  Dominum  potuisse 
hoc  sacramentum  instituere  quoad  totam  sub- 
stantiam  et  effectum  ejus,  non  imponendo 
confessori  totam  hanc  obligationem.  Respon- 
deo  primo,  quamvis  hoc  adrnittarnus,,  fortasse 
non  potuisse  illud  instituere  cum  tota  neces- 
sitate  et  obiigatione ,  quam  nunc  imposuit 
pcenitentibus  ad  integre  et  omnino  aperien- 
dam  conscientiam  suam  confessori,  quin  ex 
illa  resultaret  hoc  sigillum.  Vei  certe.  si  de 
absoluta  potentia  potuit,  non  tamen  secundum 
convenientem  modum  providentiae;  et  ideo 
de  facto  ita  fecit  hanc  institutionem,  ut  habe- 
ret  hanc  obligationem  conjunctam  ;  illam 
vero  talem  fuisse,  consensus  et  traditio  Eccle- 
siae  satis  docent ,  et  convenientiam  ejus  pro- 
bat  experientia  perpetua,  qua  constat,  et 
huncrigorem  fuisse  utilissimum,  et  nunquam 
(quodsciamus)  occurrisse  casum,  in  quo  aliud 
expediret. 

41.  Ratio  denique,  quae  ex  omnibus  diclis 
colligitur,  id  satis  declarat,  quia,  cum  hic 
concurrant  duo,  integritas  confessionis  et  ma- 
nifestatio  totius  status  pcenitentis,  et  secretum 
ex  parte  confessoris,  non  poterat  convenien- 
ter  obligari  pcenitens  per  se  ,  et  quantum  est 
ex  parte  sacramenti,  in  omni  casu,  et  sine 
ulla  exceptione  ad  totam  suara  conscientiam 
prodendam  confessori,  nisi  ipse  confessor  si- 
mili  modo  obligaretur  ad  iJlam  tacendam. 
Constat  autem  legem  hujus  sacramenti  per 
se  obligare  pcenitentem  ;  ergo  necesse  est  ut 
secum  afferat  eam  obligationem  seu  conditio- 
nem  ex  parte  confessoris,  sine  qua  non  posset 
recte  consistere  talis  obligatio  pcenitentis. 
Alioqui ,  hoc  ipso  quod  daretur  confessori  li- 
centia  in  aliquo  casu  ad  aperiendum  os  circa 
res  sibi  in  confessione  revelatas,  hoc,  inquam, 
ipso  obstrueretur  os  pcenitentis  ad  loquendum 
non  solum  in  uno  vel  alio  casu,  sed  fere  sem- 
per  propter  timorem  et  suspicionem.  Hoc  er- 
go  modo  optime  explicatur  intriuseca  ratio 
hujus  proecepti. 

XXII. 


pa.  —  Quarto  colligitur  ex  dictis,  obligatio- 
nem  hujus  praecepti  ex  suo  genere  esse  gra- 
vissimarn,  et  sub  mortali  culpa,  quia  materia 
talis  prsecepti  et  finis  ejus  sunt  maximi  mo- 
menti.  An  vero  in  individuo  possit  essetrans- 
gressio  haec  venialis  ex  levilale  materise, 
constabit  ex  his,  quse  tractabimus  de  materia, 
circa  quam  versatur  hoc  praeceptum.  At  vero 
ex  indeliberatione  seu  inadverlentia  non  est 
dubium  quin  possit  aliquando  exeusari  con- 
fessor  a  culpa  mortali,  imo  ctiam  ab  omni 
culpa,  propter  defectum  volunlatis,  seuliber- 
tatis,  maxime  quando  revelatio  est  indirecta, 
quam  omnino  non  advertit  confessor  dum  lo- 
quitur,  vel  aliquid  operatur;  oportet  tamen 
confessores  in  hoc  esse  cautissimos,  ne  forte 
aliquod  verbum  excidat. 

13.  Qjiotuplex  malitia  sit  hi  hoc  delicto.  — 
Esse  duplicem.  —  Quaeret  vero  hic  aliquis, 
quotuplex  malitia  sit  in  hoc  deiicto.  Respon- 
deo,  ad  minimum  esseduplicem.  Una  est  sa- 
crilegii  contra  reverentiam  debitam  sacra- 
mento  et  contra  bonum  ejus.  Alia  est  contra 
justitiam,  quatenus  est  contra  famam  proxi- 
mi ,  et  contra  secretum  ab  eo  commissura. 
Alii  praeter  haec  addunt  malitiam  inobedien- 
tiae  vel  contra  Deum  propter  praeceptum  divi- 
num  ,  vel  contra  Ecclesiam  propter  praece- 
ptum  Ecclesiasticum,  cap.  Omnis  utriusgue 
sexus,  et  dict.  cap.  Sacerdos.  Sed  non  oportet 
has  multiplicare  malitias,  quia  praeceptum 
divinum  ,  ut  dixi,  intrinsecum  est  ipsi  sacra- 
mento,  et  licet  non  esset,  sed  a  Cnristo  Do- 
mino  superadditum  ,  constiluit  lamen  actum 
in  eadem  virtute  ,  seu  materia  religionis  ,  et 
sub  eadem  ratione  iilum  praBcipit,  idemque 
est  de  praecepto  Ecclesiastico;  nam  sola  mul- 
tiplicatio  praeceptorum  non  sufficit  ad  diversi- 
tatem  maliliarum,  quando  materia  et  moti- 
vum  virtutis  eadem  sunt.  Alii  praeterea  ad- 
dunt  malitiam  infidelitatis  in  secreio  servan- 
do  respectu  proximi.  Sed,  si  hoc  intelligatur 
de  infidelitate  ,  ut  est  maiitia  specie  distincta 
ab  injustitia,  non  est  verum,  quia  secreti  ob- 
servatio  in  prffisenti  non  est  ex  quacunque 
simplici  et  pura  promissione,  sed  ex  pacto 
includente  obligationem  justitise.  Si  vero  in- 
telligatur  de  infidelitate  latiori  sigmficatione, 
prout  ineludit  etiam  deformitatein  contraju- 
stitiam  ,  sic  verum  est^  in  hoc  peccato  dupli- 
cem  rationem  injustitite  intervenire  posse  : 
unam  detractionis  contra  famam  proximi, 
aliam  fractionis  sigilli  contra  legitimum  pac- 
tum  et  conventionem  humanam;  hae  namqne 

44 


690 


DISPUTAT.  XXXIll.  SECT.  I. 


diiBG  rationes  invicem  separabiles  sunt,  etfor- 
maliter  distincta;  manent,  quamvis  in  eodem 
actu  conjungantur. 

14.  Discrimen  inter  uiramque  malitiam. — 
Ex  bis  vero  malitiis  prima,  quee  est  sacrilegii, 
est  maxime  intrinseca,  et  inseparabilis;  nam 
malitia  injustitite  videtur  posse  in  aliquo  casu 
cessare,  scilicet,  quando  talis  necessitas  ex- 
trinseca  occurrit,  propter  quam  liceret  vel  fa- 
mam  proximi  prodigere,  vel  secretum  ejus 
aperire  ;  tunc  enim  ,  quamvis  fiat  contra  si- 
gillum  confessionis ,  non  videtur  esse  contra 
justitiam,  licet  sacrilegium  committatur,  Pro- 
babile  autem  est  etiam  tunc  babere  locura. 
obligationem  justitise  infusae  inter  fideles  ; 
quia  pactum  inclusum  in  confessione,  quod 
interoedit  iuter  confessorem  et  po3nitentem  , 
est  de  servando  hoc  secreto  in  omni  casu ,  et 
sine  ulla  exceptione,  et  eo  modo,  quo  Christus 
illud  instituit,  quod  pactum  validura  nunc  est 
ex  utroque  capite;  ergo  violatio  ejus  propter 
quamcunqiie  causam  etiam  nunc  erit  contra 
justitiam. 

Aliquot  oljectiones  proponuntur. 

15.  Prima  ex  Conc.  Cartliag.  —  Sohitur 
oljectio  proposita.  —  Nonnullse  supersunt  ob- 
jectiones.  Prima  sumitur  ex  Gonc.  Cartha- 
gin.  VII,  c.  5,  et  habetur  in  c.  Placuit,  9, 
q.  2,  ubi  supponi  videtur,  Episccpum  posse 
aliquando  licite  dicere  quod  solus  in  confes- 
sione  audivit ;  et  in  Conc.  Mogunt.,  c.  10  et 
21,  et  apud  Burchard.,  lib.  19  sui  Decreti, 
c.  28  et  37,  significatur,  olim  fuisse  in  usu, 
ut  juxta  prudens  arbitrium  confessoris  quae- 
dam  peccata  in  confessione  audita  taceren- 
tur,  alia  in  publicum  proferrentur.  Respon- 
deo,  in  priori  loco  non  esse  sermonem  \de 
confessione  sacramentali  ,  nullum  enim  ibi 
est  verbum,  quod  hoc  significet,  sed  de  exte- 
riori  confessione  facta  solo  Episcopo  interro- 
ganti.  In  alio  vero  loco  non  est  sermo  de  re- 
velatione  a  confessore  facienda ,  sed  a  pceni- 
tente  ,  si  ipse  volebat  publicam  pcenitentiam 
agere  ahquorum  peccatorum ;  quse  fieri  etiam 
poterat  sine  revelatione  causae;  si  autem  hsec 
interdum  dicebatur,  erat  ex  sola  voluntate 
ipsius  poenitentis,  ut  in  superioribus  etiam 
attigimus. 

16.  JSecunda  oljectio.  —  Secundo  objiciun- 
tur  nonnulli  casus ,  in  quibus  videtur  hoc  li- 
cere.  Primus  est,  si  revelatio  sit  utilis  ipsi 
pcenitenti,  et  credaturnon  fore  ingratam,  ne- 
que  propterea  confessionem  reddendam  esse 
onerosam.  Et  hunc  casum  admittit  Altisiod. 


Secundus  est,  si  mortuus  sit  pcenitens,  et  ne- 
cessarium  sit  aperire  crimen  ejus  ad  impe- 
diendum,  verbi  gratia,  usum  alicujns  matri- 
monii ,  quod  nullum  est.  Et  hunc  casum  ad- 
misernnt  multi  Canonistoe,  ut  refert  Covar. 
supra,  n.  9.Tertius  casus  est,  si  sit  necessarium 
sacerdoti  ad  propriam  confessionem  integre 
faciendam,  alterius  peccatum  in  confessione 
auditara  revelare  ,  ut  si  gravem  defectum  et 
culpam  in  audienda  alicujus  confessione  com- 
misit ,  quam  postea  in  sua  confessione  expli- 
care  non  possit,  quin  confessor  intelligat  al- 
terius  pcenitentis  peccatum.  Tunc  enim  lici- 
tum  id  esse  tenuit  Soto,  in  4,  d.  16,  q.  4, 
art.  5,  quamvis  inRelectione  de  Secreto,  chi- 
bius  fuerit,  memb.  2,  q.  4,  dub.  2.  Funda- 
mentum  ejus  est ,  quia  gravior  est  integritas 
confessionis,  quam  secretum,  tum  quia  illa 
est  de  essentia,  etnonhoc;  tum  etiam  quia 
sigillum  ad  hoc  ordinatur  ,  ut  confessio  inte- 
gre  fiat.  Addere  possumus ,  illam  non  videri 
revelationem  sigilli ,  quandoquidem  sub  eo- 
dem  sigillo  dicitur.  Tandem  objici  soiet  casus 
evidentis  periculi  mortis,  quia  non  tenetur 
quis  tueri  famam  proximi  cum  periculo  pro- 
priaj  vitee. 

17.  Solvitur  secunda  oljectio.  —  Aliquorum 
Canonistarum  opinio  reprobatur.  —  Nihilomi- 
nus  dicendum  est,  in  nullo  horum  casuum  li- 
cere  hanc  revelationem.  Et  de  primo  quidem 
certum  est,  et  omnes  Doctores  conveniunt 
contra  Altisiodorensem  ,  tum  quia  moraliter 
est  impossibile,  quod  assumit,  videlicet,  re- 
velationem  confessionis  non  esse  onerosam 
pcenitenti ;  tum  etiara  quia  licet  demus  ita 
contingere  in  particuiari  casu,  id  est  per  acci- 
dens  ;  at  cessante  in  particulari  fme  legis,  non 
cessat  ejus  obhgatio  ;  prsesertim  ,  quia  hic 
non  tam  attenditur  commodum  pcenitentis, 
quam  ipsiusmet  sacramenti.  In  secundo  etiam 
casu  erronea  est  illorum  Canonistarum  sen- 
tentia,  ut  reliqui  Doctores  docent ,  quos  Co- 
var.  citat.  Prsesertim  quia  testimonium  con- 
fessoris  ex  scientia  confessionis  nullam  fidem 
facit  in  foro  exteriori  ,  ut  sumitur  ex  c.  2  de 
Offic.  Ordin.,  et  c.  Bilectus,  de  Excessibus 
Praelat.  Nec  refert,  quod  pcenitens  mortuus 
sit;  obhgatio  enim  sigilli  semper  durat,  tum 
quia  hoc  est  necessarium  ad  bonum  usum  ta- 
lis  sacramenti ;  timerent  enim  vivi  peccata 
sua  dicere  ,  si  vel  post  mortem  revelari  pos- 
sent ;  tum  etiam  quia  prseceptum  est  absolu- 
tum,  et  proximi  fama  etiam  post  mortem 
servanda  est,  de  quo  latius  Nav.  referens  alios 
in  Sum.,  c.  8,  n.  7. 


DISPUTAT.  XXXIII.  SEGT.  II. 
18.  Opinio  Soti  reprolatur.  —  Prceceptwn 
hoc  oMigare  cum  periculo  proprice  mtce.  — 
Idem  secretum  servandum  esse  in  tertiocasu 
docent  communiter  Doctores,  ut  Soto  ipse  fa- 
tetur,  et  videre  licet  in  Gabr.,  d.  21,  q.  1  , 
art.  3,  dub.  1,  ad  5  ;  Aclrian.,  quaest.  ult.  de 
Confess.  ;  Sylv.,  verb.  Confess.,  3,  q.  13  ;  Na- 
var.,  in  Sum.,  c.  8,  n.  6,  et  in  c.  Sacerdos  , 
de  Pcenit.,  d.  6,  n.  64;  Leclesm.,2,  p.  4,q.  10, 
art.  5;  Richar.,  Palud.,  Scoto,  et  aliis  ,  locis 
superius  citatis.  Et  certe  contraria  opinio  non 
est  probabilis,  quia  licet  integritas  formalis 
sit  de  essentia  confessionis,  tamen  materialis 


09 1 


SEGTIO  II. 

Ex  qna  confessione  oriatur  hoc  sigillum. 


•1 .  Oriri  ex  omni  et  sola  confessione  sacra- 
mentali. — Regula  certa  et  communis  est  , 
oriri  ex  omni  et  sola  confessione  sacrarnen- 
tali.  Prior  pars  constat,  quia  prseceptum  est 
universale  et  absolutum,  et  quia  eadem  est 
ratio  de  quacunque.  Nec  refert,  si  quis  obji- 
ciat  confessionem  publice  factam,  quia  etiam 
de  illa  loqui  non  licet,  nisi  quatenus  hsec  est 
voluntas  ipsiusmet   pcenitentis.   Altera  vero 


non  est  adeo  necessaria,  quin   propter  alias     pars  exclusivaprobatur,  quia  hoc  praeceplum, 

causas  prsetermitti  possit  ;  nulla  vero  potest 

essegravior  quam  observatio  sigilli.  Imo  mul- 

ti  auclores,  ut  infra  videbimus,  docent,  so- 

lum  ob  non   revelandum  peccatum  proxirni 

licere,  vel  etiam  debitum  esse  aliquid  in  con- 

fessione  omittere  ;    sed    hic  intercedit  heec 

causa,  et  prseterea  integritas  sigilii ;  ergo  ex- 

cusat  a  formali  dimidiatione,  et  consequenter 

obligat  ad  observationem  sigilli.    Praeterea, 

licet  sigillum  ordinetur  ad  integritatem,  ta- 

men  majus  detrimentum  esset  ipsiusmet  inte- 

gritatis  dare  licentiam  tunc  ad  loquendum, 

quam  obligare  ad  tacendum  ;  quia  ex  prima 

servatur  integritas  in  uno  singulari  casu,  ex 

secundo  vero  daretur  occasio   ssepius  illam 

non  servandi.  Denique,  si  confessor  audiens 

confessiones  duorum,  ex  uuo  intelligat  alium 

non  confiteri   integre,  neque  digne,  non  po- 

test  ullum  indicium  dare,  sed  absolvere,  ne 

revelefc  confessionem  ;  quia  secundum  pree- 

sentem  scientiam  bene  facit,  et  alia  uti  non 

debet ;  ergo  a  fortiori,  etc.    In  quarto  etiarn 

casu  falsum   est,  quod  assumitur,  ut  iidem 

auctores  sentiunt;  quia  bonum  commune  ma- 

joris  momenti  est  quam  propria  vita  ;  ergo  si 

propter  commune  bonum  non  licet  revelare 

sigillum,  multo  minus  propter  propriam   vi- 

tam.  Neque  hoc  est  tuerifamam  proximi,  sed 

est  non  infamare,  quod  est  valde  diversum, 

et  preeterea   est  non  facere  injuriam   sacra- 

mento,  quod  majus  est.   De  quo  casu  videri 

potest  Gabr.,  sup.,  ad4  ;  Soto,  dicta  Relect. 

de  Secreto,  p.  3,  q.  4;  et  Sylvest.,  verb.  Con- 

fessor,  3,  q.  19.  Habet  tamen  hic  casus  in 

revelatione  indirecta  nonnullam  difficultatem, 

quam  infra  attingam. 


vel  intrinsece  oritur  ex  sacramento,  vel  ilJi 
soli  annexum  est;  si  autem  confessio  non  sit 
sacramentalis,  sacramentum  non  est  etiam 
inchoatum  ;  ergo  non  habet  locum  ibi  sigil- 
lum.  Explicare  tamen  oportet,  quee  confes- 
sio  sit  sacramentalis  et  sufficiens  ad  hunc  ef- 
fectum,  tam  ex  parte  sacerdotis,  quam  ex 
parte  confitentis. 

2.  Necesse  esse  ut  fiat  sacerdoti. — Navarri 
et  Adriani  sententia  reprolatur.  —  Cajetani 
sententia  rejicitur.  — Et  primum,  ex  parte 
confessoris  necesse  est  ut  confessio  sit  facta 
sacerdoti;  nam  ex  illa,  quse  scienter  fit  laico, 
vel  inferiori  clerico,quacunque  occasione  vel 
necessilate,  non  oritur  hoc  sigillum,  sed  tan- 
tum  naturale  secretum,  licet  oppositum  sen-. 
tiat  Navarr.,  in  Sum.,  c.  8,  n.  7;  et  Adrian., 
quaest.  ult.  de  Confess.,  sine  fundamento, 
quia  illa  confessio  non  est  sacramentalis.  Di- 
ces  :  ex  intentione  pcenitentis  fit  ut  sacra- 
mentalis.  Respondeo  :  si  sensus  sit  fieri  vice 
sacramentalis,  parum  id  refert,  quia  id  non 
mutat  naturam  ejus,  neque  addit  obligatio- 
nem.  Si  vero  sit  sensus,  fieri  ex  apprehensio- 
ne,  quod  sit  sacramentalis,  ille  est  quidam 
erroroperantis,  proeedens  non  ex  deceptione 
personse  audientis,  sed  ex  ignorantia  juris  ; 
et  ideo  nullam  alteri  imponit  obligationem, 
quae  ex  re  ipsa  non  oriatur.  Aliqui  vero  hoc 
hmitant,  nisi  intercedat  pactum  inter  dicen- 
tem  et  audientem.  Quod  sentit  Palucl.,  d.  21, 
queestione  tertia,  num.  11 ;  et  Cajetan.,  verb. 
Confessor.  Sed  in  rigore  non  ita  est;  nam 
illa  obligatio  ex  pacto  semper  est  minor 
quam  ex  sacramento  ;  quia  illa  ad  sum- 
mum  pertinet  adjustitiam,  hsec  ad  justitiam 
et  religionem ;  iila  immediate  oritur  ex  vo- 
luntate  humana,  haec  ex  voluntate  Christi. 
Unde,  non  obstante  illo  pacto,  tale  secretum 
non  obligat  semper  et  in  omni  casu,  etiamFi. 
Soto  in  dicta  relectione  oppositum  sentiat. 


692 


DISPUTAT.  XXXIII.  SECT.  II. 


Nam  si  necessitas  boni  communis  urgeret, 
licitum  esset  revelare  illud  secretum,  quia  in 
humano  pacto  semper  intelligitur  exceptum 
commune  honum  ;  alias  esset  iniquum,  ut 
recte  notavit  Navar.,  c.  I,  in  princ,  cle  Pce- 
nit.,  d.  6,  cum  Felin.,  in  c.  Pastoralis,  de 
Offic.  ord.  ;  et  idem  sentit  Ledes.,  q.  10,  art. 
3,  dub.  3 ;  Adrian.,  queest.  ult.  de  Confess.  ; 
et  alii  locis  ssepe  citatis.  Addit  denique  Soto, 
illud  secretum  esse  maximum  inter  natu- 
ralia  secreta,  quod  est  pie  dictum  propter 
umbram  hujus  sacramenti  ;  in  re  tamen  non 
excedit  consultationem  secretam  de  rebus  ad 
conscientiam  pertinentibus. 

3.  Anse  fingens  sacerdotem  teneatur  servare 
sigillum.  —  Majus  dubium  esse  posset,  si  is, 
qui  audit  peccatum,  decepit  alterum   dicens 
se  esse  sacerdotem,  et  alius  bona  tide  et  in- 
tentione  confessus  est,  an  inde  oriatur  vera 
obligatio  sigilli.  Et,  omissis  argumentis,  cen- 
seo  oriri  eo  modo,  quo  infra  dicam,  laicum 
audientem  furtive  confessionem  alienam  te- 
neri  sigillo.  Est  enim  eadem  fere  utrobique 
ratio,  quiaintercedit  injuria  et  ejus,  qui  bona 
fide  confitetur,  et  ipsius  etiam  sacramenti, 
quod  hoc  modo  posset  etiam  onerosum  reddi. 
Item  quia,   licet   ilJa  confessio  de  facto  non 
terminetur  (ut  sic  dicam)  ad  sacerdotem,  ta- 
men  ut  fit  a  tali  homine,  ex  intentione  sacra- 
menti  procedit,  et  fit  sacerdoti.  Et  ideo  ipsum 
etiam  sacramentum,  et  preeceptum  ejus  tegit 
illa  peccata  sub  sigilio.  Tandem  hoc  preece- 
ptum  impositum  est  in  favorem  pcenitentis  et 
sacramenti;  ergo  ampliandum  est  ad  omnem 
confessionem  bona  fide  factam  sub  ratione  et 
intentione  sacramenti.  Et  heec  est  sententia 
communis,  Gabrielis,  4,  d.  21,  q.  \,   art.  2; 
Palud.,  q.  3 ;  Adrian.,  queest.  ult.  de  Confes., 
et  aliorum.  Nam  licetSoto  dicat,  non  esse  tam 
gravem  obligationem  in  hoc  casu,  non  negat 
esse  obligationem  sigilli,  et  in  eadem  specie. 
Instabis  :  ergo  si  quis    scienter    confiteatur 
laico,  putans  illam  confessionem  esse  sacra- 
mentalem,  id  est,  ex  ea  posse  perfici  sacra- 
mentum,  oritur  obligatio  sigilli;  hoc  autem 
videtur  contra  superius  dicta,  et  contra  ratio- 
nem  ibi  factam,  quia  error  personee  non  con- 
fert  ad  obligationem  inducendam.   Respon- 
deo  :  aliud  est  confessionem  fieri  cum  existi- 
matione  obligationis  sigilli,  etiamsi  confes- 
sio  non   sit   sacramentalis;  aJind  vero  fieri 
hac  intentione,  ut  sit  sacramentalis  ,  et  re- 
vera  existimando  esse   sacramentalem ;  pri- 
mum  non  suffieif,  et  de  hac  existimatione  lo- 
cuti  sumus  in  primo  puncto ;  Jiic  autem  loqui- 


niur  de  secundo  modo  inlentionis,  quee  vide- 
tur  sufficere,  maxime  quando  intercedit  de- 
ceptio,  vel  ignorantia  invincibilis. 

A.  An  non  liabens  jurisdictionem  deheat  ser- 
vare  sigillum.  —  Bespondetur. —  Quseri  vero 
ulterius  potest ,  quid  dicendum  sit,  si  is,  qui 
confessionem  audit^  sit  sacerdos,  non  tamen 
Iiabet  jurisdictionem.  Videtur  enim   ex  tali 
confessione  non  magis  sequiobligationem  si- 
gilli,  quam  ex  confessione  facta  laico,  quia 
illa  nullo  modo  videtur  esse  confessio  sacra- 
mentalis,  cum  non  fiat  coram  legitimo  judice 
et  ministro  liujus  sacramenti.  Aliunde  vero 
videtur  magnuminconveniens  hoc  admittere, 
quia  est  contra  communem  sensum  omnium, 
et  posset  parere  multa  incommoda.  Breviter 
dico.  Variis  modis  potest  heec  confessio  con- 
tingere  :  primo  bona  fide  pcenitentis  et  con- 
fessoris,  quia  uterque  putat  non  deesse  juris- 
dictionem  ;  et  tuncnon  dubito  quin  contraha- 
tur  obligatio   sigilli,  etiamsi  postea   constet 
defuisse  jurisdictionem,  quia  oppositum  re- 
vera  multum  derogaret  huic  sacramento,  et 
illud  redderet  onerosum  et  dubium.  Deinde, 
quia  illa  confessio,  quantum  estex  intentione 
poenitentis  et  sacerdotis_,  sacramentalis  est, 
et  per  accidens  contingit  defectus;  et  ideo  ad 
reverentiam  sacramenti  pertinet,  ut  in  ea  ser- 
vetur  sigillum.  Secundo  potest  hoc  accidere 
bona  fide  pcenitentis,  et  ex  malitia  sacerdotis; 
et  credo  idem  esse  dicendum,   sicut  diximus 
de  laico,  proportione  servata.  Tertio  potest 
hoc  accidere  cum    certa  scientia  utriusque 
partis,  et  quidem  si  id  faciant  in  ordinead  sa- 
cramentum  cum  spe  obtinendae  jurisdictio- 
nis,  etiam  existimo  oriri  obligationem  sigilli, 
quia  jam  est  iila  queedam  inchoatio  confes- 
sionis  sacramentalis;  ut  si  quis  confiteatur  in- 
feriori  sacerdoti  peccatum  reservatum  eo  ani- 
mo,  ut  facultatem  petat,  et  jurisdictionem 
obtineat,  non  est  dubium  quin  oriatur  obliga- 
tio  sigilli,  ut  ex  praxi  Ecclesise  constat;  et 
quia  revera  non  possent  homines  alio  modo 
inter  se  tractare  negotia  animee,  et  revelare 
conscientias  suas  in  ordine  ad  sacramentum 
perficiendum.  Si  autem  illa  revelatio   nullo 
modo  ordinetur  ad  sacramentum  peificien- 
dum,  nequead  petendam  jurisdictionem,  exis- 
timo  solum  habere  rationem  cujusdam  con- 
sullationis ;  atque  ita  non  oriri  aliam  obliga- 
tionem  secreti,  prseter  eam,  quee  ex  tali  con- 
sultatione  nasci  solet,  quee  maxima  omnium 
est  post  obligationem  sigilli.  Ratio  est,  quia 
illa  nullo  modo  est  confessio  sacramentalis. 
5.  Intentio  sacerdotis  ad  sigilli  oUigatio- 


nem  an  uecessaria 

stat  qnomodo  sit  necessaria  voluntas  vel  in- 
tentio  sacerdotis.  Nam  imprimis,  si  decipiat 
pccuitentem,  non  propterea  vitabit  obligatio- 
nem  sigilli,  ut  a  fortiori  patet  ex  dictis.  Quia 
alias  possent  sacerdotes  decipere  pcenitentes, 
et  ideo  non  obligari,  quod  est,  et  contra  jus- 
titiam,  quia  nemini  debet  dolus  patrocinari  ; 
et  contra  bonum  sonfessionis,  inde  enim  et 
onerosa  et  formidanda  fieret.  Item,  quia  licet 
sacerdos  in  principio  non  liabeat  intentionem 
absolvendi,  seu  perficiendi  sacramentum, 
nihilominus  confessio  sacramentalis  est ;  cu- 
jus  signum  erit,  quia  si  in  discursu  confessio- 
nis  mutet  intentionem,  et  tandem  vere  ab- 
solvat,  perficiet  sacramentum.  At  vero,  si  a 
principio  dicat  sacerdos  se  nolie  audire  con- 
fessionem,  quidquid  pcenitens  conetur ,  et 
veliteum  obligare,  non  poterit  obligationem 
sigilli  inducere,  quia  non  potest  invitum  co- 
gere  ut  sacramentaliter  audiat.  Et  hoc  modo, 
voluntas  audiendi  confessionem  est  necessa- 
ria  ex  parte  sacerdotis  ad  obligationem  sigil- 
li,  sive  habeat  intentionem  absolvendi,  sive 
non,  utostensum  est.  Hoc  autem  intelligo  in 
confessione  propria,  quaependet  ex  voluntate 
confessoris  ;  interdum  enim  potest  oriri  heec 
obligatio  ex  sola  petitione  confessionis,  vel 
facultatis  ad  confitendum  alteri  peccata  re- 
servata,  quia  indeoritur  obligatio  sigilli,quia, 
ut  supra  dixi,  illa  est  queedam  inchoatio  con- 
fessionis,  et  subjectio  ad  claves  in  hoc  foro, 
et  ex  modo,  quo  fit,  necessario  antecedit  vo- 
luntatem  seu  consensum  alterius ;  et  ideo 
independenter  ab  illo  parit  hanc  obligatio- 
nem,  quia  revera  est  ita  necessaria  ad  bo- 
num  usum  hujus  sacramenti ;  et  in  eo  casu 
procedunt  omnes  rationes,  quibus  necessita- 
tem  sigilli  probavimus.  Unde  a  fortiori  conclu- 
ditur  non  esse  necessarium  confessionem  in- 
formari  absolutione,  ut  sigillum  oriatur,  quod 
etiam  patebit  ex  dicendis. 

6.  Bx  parte  peenitentis  necessariam  esse  in- 
tentionem  sacramentalem.  —  Difftcnltas.  — 
Secundo  principaliter  dicendum  est,  ex  parte 
pcenitentis  requiri,  confessionem  fieri  inten- 
tione  sacramentali;id  est,  animo  se  accusan- 
di  in  hoc  foro,  et  subjiciendi  se  clavibus  Ec- 
clesise.  Explicuithoc  bene  Cajet.,  2.  2,  q.  70, 
art.  l,ettom.  1  Opusc,  tract.  21  ;  et  Soto, 
d.  18,  q.  4,  art.  5,  et  in  Relectione  de  Se- 
creto,  memb.  2,  q.  7 ;  Navar.,  c.  18,  n.  55  ; 
Simancas,  in  dictolib.,  tit.  42,  n.  15.  Et  ra- 
tio  est,  quia  si  confessio  non  fiat  hoc  animo  et 
intentione,  reveranon  est  confessio,  necpec- 


DISPTJTAT.  XXXIII.  SECT.  II.  693 

Atque  hinc  etiam  con-    cata  illa  subjiciuntur   clavibus;  ergo    neque 


illa  est  res  sacra,  neque  ex  illaoritur  sacrum 
secretum.  In  hoc  tamen  advertendum  est, 
quando  ipsemet  pcenitens  aperte  declarat 
animum  suum,  rem  esse  certissimam  sine 
difficultatc  ;  deberet  tamen  sacerdos  tunc  il- 
lum  admonere,  ex  illo  modo  revelationis  non 
oriri  obligationem  sigilli,  quia  multi  ex  igno- 
rantia  putant,  etiamsi  nolint  confiteri,  posse 
imponere  sacerdoti  obligationem  hujus  se- 
creti,in  quo  decipiuntur.  At  vero  difficultas 
est,  quando  ipse  pcenitens  exterius  dicit  se 
velle  confiteri,  et  tamen  ex  modo  dicendi, 
vel  aliis  circumstantiis  colligit  confessor,  il- 
lum  non  venisse  animo  confitendi,  sed  fortas- 
se  decipiendi  et  inducendi  confessorem,  ut 
sit  particeps  sui  delicti ;  et  in  hoc  casu  etiam 
procedit  conclusio  posita,  ut  dicti  auctores 
diserte  explicarunt.  Solum  oportet  observa- 
re,  utconjecturee,  vel  signa  sint  ita  aperta, 
utfaciant  rem  moraliter  certam  ;  nam  in  re 
dubia  semper  judicandumestin  favorem  con- 
fessionis  et  pcenitentis,  qui  quandiu  nonpro- 
batur  omnino  fictus,  praesumitur  bono  ani- 
mo  accedere. 

7.  Addunt  prasterea  in  lioc  puncto  Cajeta- 
nus  et  Simancas,  etiamsi  pcenitens  nonacce- 
dat  animo  confitendi,  si  tamen  revera  acce- 
dat  bona  intentione  consulendi  animae  suse 
petendo  consilium ,  et  communicando  res 
suas  cum  illo  sacerdote,  hoc  satis  esse_,  ut 
oriatur  obligatio  sigillr,  quia  hoc  sacramen- 
tum  ordinatur  acl  bonum  anima?;  unde  qua- 
cunqueratione  hoc  bonum  intendatur,  vide- 
tur  pertinere  ad  bonum  sacramenti,  ut  sigil- 
lum  servetur.  Contrarium  vero  sentiunt  Soto 
et  Navarrus,  quia  illa  confessio  nullo  modo 
estsacramentalis  ex  vi  illiusintentionis;  alias 
ex  quacunque  consultatione  ordinata  ad  bo- 
num  anima?  oriretur  secretum  sigilli,  quod 
tamen  falsum  est.  Sed  fortasse  hi  auctores 
non  sunt  sibi  contrarii ;  non  est  enim  necessa- 
ria  intentio  ita  confitendi,  ut  possit  obtineri 
absolulio,  et  consummari  sacramentum  ;  et 
hocintendunt  Cajetanus  et  Simancas,  et  sta- 
tim  latius  probabitur.  Et  nihilominus  certum 
est,  non  sufficere  quamcunque  intentionem 
consulendi  propter  bonum  anima?,  ut  ratio 
facta  probat,  sed  necessariam  esse  intentio- 
nem  se  accusandi  coram  judice  a  Chrislo 
constituto,  ut  ab  illo,  vel  absolvatur,  vel  cu- 
retur  seu  juvetur  eo  modo,  quo  ipse  judica- 
verit  expedire;  hoc  est  enim  satis,  ut  illa  con- 
fessio  sit  aliquo  modo  sacramentalis,  et  ordi- 
neturad  absolutionemsaltem  sub  conditione, 


694  DISPUTAT.  XXXIII.  SECT.  III. 

si  confessor  judicaverit,  vel  certe  si  Deus  per 
ministerium  ejus  poenitentem  disposuerit. 

8  Addo  prceterea  exD,  Thom.,  d.  21,  q. 
3,  art.  1,  non  esse  necessarium  ut  confessio 
fiat  cum  omnibus  conditionibus  ad  absolutio- 
nem  requisitis.  In  quo  omnes  etiam  consen- 
tiunt,  et  merito  ;  alias  quoties  sacerdos  juste 
negat  absolutionem  propter  indispositionem 
poenitentis,  non  maneret  sigillo  obligatus, 
quod  est  plane  absurdum,  et  contra  commu- 
nem  Ecclesiee  sensum.  Et  ratio  D.  Thomeeop- 
tima  est,  quia  hoc  judicfum  fit  cum  potestate 
absolvendi  et  ligandi  juxta  merita  causee  ; 
ergo  cum  nolitia  causse  antecedere  debeat, 
necesse  est  ut  sub  eodem  secreto  judici  com- 
mittatur,  sive  ligare  debeat,  sive  absolvere, 
nec  possent  poenitentesaliomodo  secure  con- 
fiteri.  Confirmatur,  quia  alias  posset  confes- 
sordicere,  illum  pcenitentem  accessisse  im- 
paratum  ad  confessionem,  aut  sine  proposito 
emendee,  vel  quid  simile,  quod  absurdissi- 
mum  est. 

9.  Unde  etiam  addendum  est,  quod  licet 
pcenitens  a  principio  accedat  sine  proposito 
recipiendi  absolutionem,  vel  sine  contritione 
et  proposilo  emendee,  nihilomiuus  si  habeat 
voluntatem  se  accusandi  et  subjiciendi  in  illo 
foro,  ut  potuerit,  vel  ut  aliquo  modo  satisfa- 
ciat  Ecclesiee,  vel  certe  ut  a  sacerdote  aliquo 
modo  curetur,  id  satis  esse  ad  sigiilum,  quia 
jam  illa  est  saltem  inchoata  confessio.  Quod 
etiam  dicti  Doctores,  preesertim  Cajetanus, 
notarunt.  Et  favet  c.  Quodquidam,de  Poenit. 
etremis.,  ubi  de  publicispeccatoribusdicitur, 
admittendos  esse  ad  confessionem.  Quo  tan- 
dem  fit,  ut,  licet  poenitens  non  confiteatur  in- 
tegre,  etiam  ex  propiia  voluntate  et  malitia, 
ea,  quee  dicit,  maneant  sub  sigillo,  quia  in 
illis  saltem  est  inchoata  confessio  sacramen- 
talis,  quee  revera  fit  sacerdoti,  ut  ministro 
Dei,  et  habenti  potestatem  clavium,  et  ideo 
satis  est  ut  ex  illa  oriatur  heec  obligatio.  Et 
confirmatur,  nam  in  aliis  confessionibus,  ut 
oriatur  obligatio  sigilli,  non  necesse  est  ex- 
pectare  finem  sacramenti,  vel  confessionis, 
sed  prout  sigillatim  narrantur  peccata,  sin- 
gula  sub  sigillum  cadunt ;  ergo  quacunque 
ratione  contingat  confessionem  non  perfici, 
nihilominus  ea,  quee  dicta  sunt,  manent  sub 
sigillo.  Et  hoc  satis  confirmat  sensus  et  con- 
suetudo  Ecclesise,  et  auctores  omnes  con- 
sentiunt. 


SECTIO  III. 

In  quam  materiam  proprie  cadat  hoc  sigillum. 


1  .Prima  assertio. — Peccatum  esse  materiam 
Jmjus  secreti.  —  Ratio  prcecedentis  doctrince. 
—  In  genere  loquendo  manifestum  est,  pec- 
cata  esse  njateriam  hujus  secreti,  quia  illa 
suntmateria  confessionis.  Quia  vero  et  pec- 
cata  ipsa  sunt  varia,  et  alia  etiam  misceri 
possunt,  quee  non  sint  peccata,  necesse  est 
hoc  magis  in  particulari  exponere.  Et  depec- 
catis  quidem  mortaiibus  certum  est,  quod- 
cunque  esse  materiam  gravem,  ita  ut  vel 
unum  solum  revelare  semper  sit  peccatum 
mortale,  quod  a  fortiori  patebit  ex  sequenti- 
bus.  Addo,  etiampeccatum  veniale,  vel  mini- 
mum,  in  confessione  auditum,  essemateriam 
gravem  hujus  sigilli,  ita  ut  ex  ea  parte  sem- 
per  sitpeccatummortale  illud  revelare.  Dico, 
eco  ea  parte,  quia  ex  ignorantia  vel  naturali 
inadvertentia  potestinterdum  esse  excusatio. 
Ita  docent  Soto,  Relect.  de  Secreto,  q.  3,  c. 
3;  Navar.,  et  alii  communiter.  Et  ratio  est, 
quia  licet  respectu  poenitentis  illa  regulariter 
non  sit  gravis  infamia ,  respectu  tamen  sa- 
cramenti  semper  est  gravis  injuria  et  grave 
nocumentum,  quia  alias  averterentur  homi- 
nes  a  confessione  peccatorum  venialium.  De- 
claratur  etiam,  quia  respectu  alicujus  perso- 
nse  revelatio  alicujuspeccatimortalis  non  est 
gravis  infamia  ;  et  tamen  respectu  sacramen- 
ti  semper  est  peccatum  mortale  ;  ita  ergo  in 
preesenti. 

2.  Ledesmce  sententia  improbatur. — Ledes- 
ma  vero,  2,  part.  4,  q.  11,  art.  1,  c.  5,  hoc  li- 
mitat,  dicens,  si  quis  revelat  peccatum  ve- 
niale,  affiimansse  audivisseilludinconfessio- 
ne,  esse  peccatum  mortale  ;  si  tamen  simpli- 
citer  dicat,  ita  ut  alii  non  intelligant  id  di- 
cere  ex  scientia  confessionis,essetantum  pec- 
catum  veniale.  Sed  est  improbabilis  sententia, 
quia  hoc  non  est  peccatum  mortale  tantum 
propter  scandalum  aliorum,  quod  tunc  ori- 
tur,  quando  intelligunt  illam  esse  revelatio- 
nem  confessionis,  sed  per  se  propter  fractio- 
nem  sigilli,  quia  est  contra  grave  preeceptum, 
et  in  gravi  materia,  ut  ostendi.  Item,  quianon 
solum  fit  odiosa  confessio  ex  eo  quod  revele- 
tur  formaliter,  ut  sic  dicam,  sed  etiam  quod 
res  ibi  cogniteerevelentur;  utroque  ergo  mo- 
do  est  peccatum  mortale,  et  accidentarium 
est,  quod  alii  non  intelligant  qua  via  confes- 
sor  id  sciverit. 


DISPUTAT. 

Secunda  assertio. 

3.  Circumstantias  et  objecta  peccatorum  te- 
neri  sub  sigillo. — Corottarium. — Quorumdam 
placitum  cum  distinctione. — Alia  distinctio. 
— Secundo  dicendum  est,  etiam  circumstan- 
tias  et  objecta  peccatorum  contineri  snb  hoc 
sigillo.  Est  communis.  Et  ratio  est,  quia  cir- 
cumsiantiae,  ut  supra  dixi,  sunt  moraliter 
qusedam  peccata,  vel  sunt  quasi  integrantes 
peccatum  ;  et  idem  est  suo  modo  de  objecto, 
quatenus  tale  est.  Ex  quo  sequitur,  si  quis 
confiteatur  se  babere  propositum,  verbi  gra- 
tia,  interficiendi  aliquem,  interfectionem  il- 
lam  contineri  sub  sigillo,  etiamsi  nondum  sit 
peccatum  commissum,  neque  immediata  ma- 
teria  confessionis,  vel  absolutionis,  quia  est 
objectum  illius  peccati  interioris,  quod  ali- 
quis  confessus  est.  Hoc  vero  corollarium  ali- 
qui  non  admittunt  simpliciter,  sed  sub  dis- 
tinctione  ;  nam,  si  quis  (inquiunt)  commisit 
peccatum,  et  illud  confitetur  sine  proposito 
mutandi,  sed  potius  perseverandi  in  illo, 
tunc  totum  manet  sub  sigillo  ;  si  vero  nihil 
commisit ,  sed  tantum  habet  voluntatem 
committendi,  tunc  aiunt  futurum  peccatum 
non  manere  sub  sigilld,  quia  non  est  con- 
fessionis  materia.  Quod  sentit  Alens.,  4  p., 
q.  78,  alias  19,  memb.  2,  art.  2.  Alii  vero 
subdistinguunt :  nam,  si  quis  confiteatur  pro- 
positum  de  futuro  peccato,  ut  jam  prseter- 
itum,  et  cum  novo  proposito  non  exequendi 
illud,  toturn  manet  sub  sigillo  propter  ratio- 
nem  factam,  quod  saltem  mediate  iilud  pec- 
catum  futurum  continetur  sub  materia  si- 
gilli ;  si  tamen  quis  permanet  in  ilio  propo- 
sito,  et  refert  illud  ut  preesens,  tunc  aiunt, 
rem  futuram  non  cadere  sub  sigillo,  quia  illa 
non  est  vera  confessio.  Ita  Angel.,  verb. 
Confessio,  8,  n.  7,  et  sequitur  Sylvest.,  verb. 
Confessio,  3,  q.  5  ;  et  Adrian.,  qusest.  ult.  de 
Confess.,  cum  Abb.,  in  c.  Omnis  utriusque 
sexus,  et  Decio,  in  c.  Cum  non  ab  homine,  de 
Judiciis.  Tamen  non  videtur  opinio  probabi- 
lis,  nisi  fortasse  differant  a  nobis  in    verbis. 

4.  Reprobatur. — Contraria  sententia. — Con- 
trariam  ergo  sententiam  absolute  docent  D. 
Thoin.,  in  4,  d.21,  q.  3,  art.  1,  quaBstiunc.  1; 
et  ibiBonavent.,  2  p.,  art.2,  q.  1  ;  Richard., 
art.  4,  q.  2  ;  Gabriel,  art.  2.,  c.  3,  et  art.  3, 
dub.  1 ;  Cajet.,  tom.  1  Opusc,  tract.  21 ;  Soto, 
d.  18,  q.  4,  art.  5,  ad  2,  etRelect.  de  Tegen. 
secreto,  memb.  3,  q.  4,  dub.  1  ;  Med.,  dict. 
Cod.,  q.  47  ;  Pet.  Soto,  lect.  11  de  Confess  ; 
Navarr.,  iu  dict.  c.  Sacerdos,  n.  20,  et  alii 


XXXIII.  SECT.  III.  095 

moderni,  quosretuli  sect.  preeced.  Et  prseter 
rationem  factam,  probatnr,  quia,  iilud  futu- 
rum,  ut  futnrum,  non  potest  revelari  sine 
preesenti  voluntate,  cum  qua  habet  conne- 
xionem.  Et  eonfmnatur,  quia  quando  pecca- 
tum  ex  parte  commissum  est,  non  potest  re- 
velari  futura  actio,  propter  connexionem,  ut 
dicti  auctores  fatentur;  sed  non  est  minor 
connexio  inter  peccatum  futurum,  et  prse- 
sens  propositum  ;  ergo.  Prseterea  quia,  si 
ratio  Angeli  vera  est,  etiamlicebitdirecte  re- 
velare  propositum  ipsum,  quia  de  illo  non 
est  facta  vera  confessio  ;  imo  quoties  homo 
confitetur  peccata  sine  proposito  emendse, 
illa  non  esset  confessio  sufficiens  ad  sigiilum, 
quod  esse  falsum  supra  ostensum  est.  Nulla 
ergo  est  necessaria  distinctio,  si  supponamus 
propositum  illud  revelari  per  modum  accu- 
sationis  et  subjectionis  in  hoc  foro,  etiamsi 
non  sit  propter  absolutionem ;  si  autem  om- 
nino  diceretur  extra  accusationem,  jam  tunc 
non  esset  confessio ;  tamen  hoc  modo  non  so- 
lum  res  futura,  sed  etiam  peccalum  commis- 
sum  potest  revelari  sine  fractione  sigilli,  quia 
nondum  est  appositum  fundamentum  sigilli, 
ut  supra  dictum  est. 

5.  Tertia  assertio. —  Quce  dicuntur  ad  de- 
clarandum  peccatum  manere  sub  sigiUo. — Ter- 
tio,  non  solum  peccata  et  circumstantise,  sed 
etiam  omnia  illa  quse  dicuntur  ad  declaran- 
dum  peccatum,  manent  sub  sigillo  confessio- 
nis.  Ita  docent  omnes.  Ratio  est,  quia  hsec 
omnia  saltem  per  reductionem  sunt  materia 
confessionis,  cum  ordinentur  ad  accusatio- 
nem  peccati.  Secundo,  quia  alioquin  etiam 
fieret  confessio  odiosa,  cum  peccata  non  pos- 
sint  revelari  sine  hujusmodi  rebus,  vel  cir- 
cumstantiis,  nec  possent  pcenitentes  loqui 
cum  fiducia  et  securitate.  Unde  addo,  non 
solum  cadere  heec  sub  sigiilo,  quando  necessa- 
ria  sunt,  sed  etiam  quando  sunt  utilia,  et 
quoties  a  pcenitente  dicuntur  propter  hunc 
fmem,  etiamsi  fortasse  minus  prudenter  agat, 
quia  posset  aliter  dicere.  Ratio  est,  quia  hoc 
est  necessarium  ad  communem  modum  con- 
fitendi  hominum,  et  oportet  ut  etiam  simpli- 
ces  et  ignorantes  possint  secure  et  sine  timo- 
re  revelationis  confiteri.  Ex  quo  colligit  Soto, 
dict.  art.  5,  post  2  concl. ,  si  quis  occasione 
sui  peccati  declarat  se  habere  ,  verbi  gratia, 
defectum  origiuis  vel  natalium,  aut  aliquid 
simile,  totum  illud  cadere  sub  sigilio,  quam- 
vis  per  se  non  sit  materia  confessionis,  quia 
satis  est  ut  propter  confessionem  faciendam 
dicatur  ;  quod  mihi  valde  placet;  hoc  enim 


696 


DISPUTAT.  XXXIII.  SEGT.  III. 


totum  necessarium  est  ut  tolerabilis  sit  con- 
fessio,  licet  oppositum  videatur  sentire  Le- 
des.,  q.  10,  art.  2,  c.  3,  cum  tamen  fateatur 
injuriam  aliquam  fieri  sacramento,  quod  est 
fundamentum  sigilli.  Ex  quo  etiam  inferri 
potest,  si  alienum  peccatum  hac  ratione  re- 
veletur,  etiam  cadere  sub  sigilio;  sed  de  hoc 
dicemus  disput.  seq.  ex  professo. 

6.  Quarta  assertio.  —  Peccata  alias  publica 
cadere  sub  sigillo.  —  Quarto,  etiam  peccata 
alias  publica  cadunt  sub  sigillo  confessionis, 
quatenus  in  illa  cognita  fuere.  Probatur, 
quia  prseceptum  est  universale  et  absolutum. 
Deinde  ex  effectibus,  nam  licet  res  sit  publi- 
ca,  si  tamen  confessor  illam  non  sciebat  alio 
modo,  non  potest  de  illa  loqui  etiam  cum 
illis  quibus  est  cognita,  quia  obligatio  sigilii 
est  per  se,  et  scienlia  aliorum  est  per  acci- 
dens.  Unde  licet  furtasse  non  fiat  nocumen- 
tum  pcenitenti,  quia  non  infamatur  amphus, 
fit  tamen  injuria  ipsi  sacramento ;  atque  etiam 
potest  esse  onerosum  ipsi  pcenitenti.  Secun- 
do,  hoc  erit  gravius,  si  dicat  se  cognovisse  in 
confessione,  quia  magis  directe  et  formaliter 
frangit  sigillum ,  et  moraliter  continget  ut 
addat  certitudinem  infamias  alterius.  Quo  fit, 
ut  licet  hoc  dicat  in  laudem  pcenitentis,  nihi- 
lominus  graviter  peccet,  ut  recte  docuerunt 
D.  Thom.,  Bonavent.,  Gabriel  sup.,  et  Cajet., 
verbo  Confessor  ,  in  fin.;  Navarr. ,  in  Snm., 
c.  8,n.  11;  et  Medin.,  dicto  Cod.,  qusest.  ult., 
quamvis  non  sibi  sit  constans;  dixerat  enim 
in  q.  51,  circa  principium,  quando  peccatum 
est  notum  aliis,  et  publicum,  posse  confesso- 
rem  dicere,  Petrum  sibi  esse  confessum  tale 
peccatum  cum  magno  dolore ,  etc. ,  quia  hoc 
non  cedit  in  infamiam  pcenitentis,  nec  in 
odium  confessionis.  Sed  est  omnino  falsum  , 
quia  imprimis  grave  generaretur  scaiidalum, 
etiara  inter  pios  et  doctos,  quod  est  signum 
hanc  esse  revelationem  sigilli,  et  gravem. 
Ratio  vero  est,  quia  in  hoc  attendendum  est 
iis  quae  sunt  per  se,  non  vero  quse  sunt  per 
accideus ;  est  autem  per  accidens  alios  habere 
notitiam  illius  peccati  alia  via  ;  per  se  autem 
est,  quod  notitia  confessionis  in  publicum  de- 
feratur,  quod  simpliciter  malum  est  et  inju- 
riosum  sacramento,  quod  non  potest  non  fieri 
onerosum  hac  ratione,  et  facile  posset  exten- 
di  haec  revelatio  ad  res  alias  forte  non  ita 
publicas  et  certas,  et  ex  ipsa  confessione  pos- 
set  magis  augeri  infamia  alterius. 

7.  Confessor  an  teneatur  non  loqui  de  pcc- 
cato  aliasnoto. — Altisiod.  opinio.—Contraria 
asseritur.  —  Dubitari  tamen  hic  solet.  utrum 


confessor  ex  vi  sigilli  obligetur  ad  non  lo- 
quendum  de  peccato  in  confessione  audito, 
etiam  si  alias  illud  noverit.  Aliqui  enim  an- 
tiqui  dixerunt,  sacerdotem  non  posse  loqui 
de  rebus  in  confessione  auditis,  etiam  quate- 
nus  per  aliam  viam  sunt  cognitse.  Quod  te- 
nuit  Altisiodorensis  ,  lib.  4  Sum.,  tract.  6, 
cap.  3,  q.  4,  quia  non  potest  non  generare 
scandalum.  Sed  contrarium  est  certum ,  per 
se  loquendo,  quod  tenent  D.  Thom.,  Bona- 
vent.,  et  Alens.,  locis  citatis,  quos  sequuntur 
omnes  moderni,  et  Summislse.  Ratio  est,  quia 
ille  nullo  modo  revelat  confessionem  ,  quia 
perinde  loquitur,  ac  si  confessionem  non  au- 
divisset  (ila  enim  supponendum  est);  nuliam 
ergo  facit  injuriam  sacramento,  nec  pceni- 
tenti;  imo  esset  gravissimum  onus  confesso- 
ris,  si  propter  confessionem  amitteret  jus 
utendi  scientia  vel  cognitione  sua.  Et  pceni- 
tentes  inde  sumerent  occasionem  eludendi 
sacerdotes ;  unde  moraliter  possent  sequi 
gravia  incommoda.  Illud  autem  de  scandalo 
accidentarium  est,  et  vitari  potest  ac  debet. 
Et  ideo  advertit  Alens.,  in  hujusmodi  eventu 
optimum  consilium  esse  simul  explicare 
alium  modum  scientiae,  quem  de  tali  re  ha- 
bet,  ut  dicendo  :  Vidi  hoc,  vel  audivi  a  Petro , 
vel  aliquid  simile,  quod  tamen  non  est  sem- 
per  necessarium,  sed  pro  rerum  opportuni- 
tate,  quod  prudentiae  relinquitur.  Bene  au- 
tem  advertit  Major ,  d.  12,  q.  3,  caveadum 
esse,  ne  aliqua  certitudo  ,  vel  circumstantia 
addatur  propter  scientiam  confessionis.  Et 
cum  hac  limitatione  verum  etiam  est,  quod 
Soto  ait,  si  suspicetur,  vel  alias  novit  sacer- 
dos  aliquem  furatum  esse  res  suas,  et  hoc  illi 
postea  confessus  sit,  posse  nihilominus  eum 
accusare ;  hoc  enim  verum  est,  dummodo  non 
utatur  scientia  confessionis  ad  agendum  con- 
tra  illum ,  vel  nova  indicia  inquirenda.  Hinc 
etiam  obiter  intelligitur,  posse  parochum, 
verbi  gratia,  publice  repellere  a  communione 
usurarium,  vel  concubinarium  publicum  sibi 
confessum,  et  non  absolutum,  quia  tunc  uti- 
tur  scientia  publica,  qua  constat  illum  esse 
in  tali  peccato ;  non  tamen  debet  dicere,  il- 
lum  non  absolvisse,  sed  solum  exigere  pu- 
blicam  satisfactionem ,  vel  emendationem, 
quam,  si  non  exhibeat,  juste  illum  repellit. 
8.  Quinta  assertio. — Non  esse  vetitum  lo- 
qui  in  generali  de  peccatis  auditis  in  confes- 
sione. — Prior  pars  probatur. — Ad  Jioc  neces- 
sariam  esse  magnam prudentiam . — Quinto  ad- 
dendum  est,  hasc  omnia,  quse  diximus,  in- 
telligenda  esse  cum  relatione  ad  personam, 


DISPUTAT.  XXXIII.  SECT.  IV 


697 


verbigratia,  hujus  poenilentis,  et  cum  revela- 
tione  parliculari,  qure  non  continealur  sub 
generali  ratione  confessionis.  Prior  pars  su- 
mitur  ex  c.  Omnis  utriusque  sexus  ,  ibi,  Ca- 
veat  ne  revelet  peccatorem;  noa  ergo  satis  est 
(ut  sic  dicam)  revelarc  peccata  in  abstracto, 
nisi  peccator  aliquo  modo  reveletur.  Hinc 
omnes  auctores  citati  docent,  loqui  de  pec- 
catis  auditis  in  confessione  non  nominando 
personam,  nec  cum  periculo,  ut  in  illius  co- 
gnitionem,  vel  suspicionem  possit  deveniri, 
non  esse  contra  sigillum,  quia  non  revelatur 
peccator,  et  ita  non  fit  illi  injuria  ;  nec  ob 
eam  rem  potest  illi  fieri  onerosa  confessio, 
ac  propterea,  nec  sacramento  fit  injuria.  Et 
hinc  licitum  est  consuJere  virum  doctum  de 
re  audita  in  confessione,  quando  omnino 
persona  occultatur.  Iu  usu  autem  bujus  li- 
centice  prudentia  magna  necessaria  est ;  et 
ideo  admonent  Doctores,  ut  sine  necessitate 
vel  magna  utilitate  non  misceantur  sermones 
de  his  rebus  etiam  in  generali,  prsesertim 
coram  multis,  et  maxime  in  eodem  loco  seu 
civitate,  et  post  breve  tempus  ab  audita  con- 
fessione.  Item,  maxime  cavendum  est,  ne 
offendatur  communitas,  ad  quam  talis  perso- 
na  pertinet,  ut  si  dicat,  religiosum  hoc  fe- 
cisse,  et  praesertim  nominando  religionem  in 
particulari,  quia  revera  boc  jam  redundat  in 
gravamen  notabile  poenilentis,  prsetef  inju- 
riam,  quse  fit  communitati.  Videantur  D.  An- 
tonin.,  2  p.,  tit.  17,  c.  19,  §  3 ;  et  Navarr., 
ct  8,  n.  16  ;  et  Petr.  Soto,  lect.  11  de  Con- 
fess.;  Ledes.,  dict.  queest.  10,  art.  2,  qui  di- 
cil,  in  rigore  hanc  esse  fractionem  sigilli  ; 
Navarrus  vero  ait,  non  esse  in  rigore  contra 
sigillum,  licet  sit  peccatum  ;  sed  certe  non 
quodcunque  peccatum  est,  sed  contra  sacra- 
mentum  ;  ergo  et  contra  sigillum. 

9.  Posterior  pars  affirmatur.  —  Posterior 
pars  assertionis  declaratur,  quia  licet  con- 
fessor  dicat,  Petrum  sibi  esse  confessum, 
nullo  modo  revelat  sigillum,  quia  hoc  com- 
mune  est  omnibus  fidelibus,  et  est  actus  vir- 
tutis  ;  et  ita  nulli  fit  injuria.  Ex  quo  fit ,  ut 
licet  dicat  confessum  esse  peccata  sua,  non 
sit  relevatio,  quia  hoc  necessario  continetur 
in  ipsa  confessione.  Unde  infertur  ulterius, 
licet  dicat,  talem  personam  in  sua  confes- 
sione  non  habere  nisi  materiam  venialem, 
per  se  non  esse  contra  sigillum,  quia  talis 
materia  ut  minimum  necessaria  est ,  et 
continetur  sub  priori  universalitate,  si  non 
sunt  peccata  mortalia  ;  ha?c  autem  exclude- 
re  et  negare  non  est  injuriosum  vel  onero- 


sum  pcenitenti.  Et  in  his  etiam  conveniunt 
Doctores  ;  admonent  tamen  cavenda  esse 
quae  per  accidens  sequi  possunt  ;  ut  si  con- 
fessor  habeat  dnos  vel  tres  pcenitentes,  et 
unum  nimium  laudet,  dicens,  nunquam  af- 
ferro  conscientiam  peccati  morlalis,  tacite  vi- 
detur  insinuare  alios  non  esse  hujusmodi, 
quod  advertil  Navarr.,  in  c.  Sacerdos,  de 
Pcenit.,  d.  6,  n.  71,  et  ideo  illud  vitandum 
est.  Simiiiler,  si  superior,  verbi  gratia,  di- 
cat  de  aliquo,  sibi  esse  confessum  in  ea  oc- 
casione,  vel  modo  ,  quod  posset  generare 
suspicionem,  illum  habuisse  rem  gravem  ad 
superiorem  pertinentem,  esset  indirecta  re- 
velatio  ;  et  sic  de  aliis. 

10.  Ultima  assertio.  —  Ultimo  dicendum 
est,  ctetera  omnia,  quee  in  confessione  con- 
comitanter  dicuntur,  proprie  non  contineri 
sub  sigiilo,  si  nullo  modo  inserviant  accusa- 
tioni  peccatorum.  Ita  docent  omnes,  quia  illa 
per  se  non  sunt  materia,  nec  ad  illam  redu 
cuntur,  et  quod  ibi  dicantur,  est  impertinens. 
Item,  si  sola  dicerentur,  non  inducerent  si- 
gillum  ;  sed  concomitantia  confessionis  non 
habet ,  ut  sic  dicam,  causalitatem  in  illa  ; 
ergo,  etc.  Nihilominus  tamen  semper  spectat 
ad  prudentiam  confessoris  de  his  eliam  re- 
bus  parum  loqui. 

SECTIO  IV. 

Qnas  personas  obliget  hoc  prxceptum. 

1.  Dute  personse  sunt,  quse  per  seinterve- 
niunt  in  hoc  sacramento,  confessor,  et  pce- 
nitens  ;  possunt  autem  ex  causa,  vel  ex  ma- 
litia  adjungi  aliae,  ut  interpres,  vel  nuncius, 
vel  consiliarius,  vel  qui  furlive  audit  confes- 
sionem.  Etde  singulis  breviter  dicam. 

2.  An  pcenitens  teneatur  servare  secreium 
inliis,  quce  confessor  sibi  commisit. — Impri- 
mis  autem  omitto  pcenitentem,  quia  ille  pro- 
prie  non  obligatur  hoc  sigillo  ;  imo,  ut  infra 
dicam,  pendet  ex  voluntate  ejus,  cum  de 
illius  hcentia  possit  etiam  confessor  loqui. 
Solet  autem  obiter  inquin,  an  pcenilens  e 
contrario  leneatur  sub  secreto  servare  quae 
confessor  illi  committit,ut  pcenitentiam  quam 
imponit,  vel  quid  simile.  Aliqui  enim  impo- 
nunt  hoc  onus  pcenitenti,  ut  Palud.,  dist.  21, 
q.  3,  n.  61  ;  Aclrian.,  quaest.  ult.  de  Con- 
fess.,  dub.  ult.;  et  Navar.,  dict.  c.  Sacerdos, 
n.  115.  Contrarium  vero  docent  Richard., 
d.  21,  art.  5,  q.  3;  et  Soto,  dicla  Relect.  de 
Secreto,  memb.  3,  q.  4,  concl.  4.  Et  mihi 
certum  est  hoc  proprie  non  esse  sigillum  ; 


G98 


DISPUTAT.  XXXIII.  SECT.  IV. 


esse  tamen  poterit  secretum  naturale,  ubi 
materia  id  postulaverit ;  alias  nulla  est  hic 
specialis  ratio  secreti. 

3.  Ad  confessorem  rnaxime  pertinere  Tioc 
prceceptum,— Secundo,  de  confessore  res  est 
clara  ad  illum  directe  pertinere  hoc  prse- 
ceptum.  Solum  adverto,  quod  supra  tetigi, 
sub  hocmembro  contineri  superiorem  ipsum, 
quando  ab  illo  petitur  licentia  absolvendi  a 
reservatis,  quia  tunc  defertur  adillum  causa, 
tanquam  ad  superiorem  judicem,  petendo 
delegationem  ejus,  et  ideofertur  sub  eodem 
sigillo;nam  ille  etiam  est  quidam  usus  cla- 
vium  in  hoc  foro  ;  et  alias  fieret  odiosa  con- 
fessio,  ipsique  superiores  haberent  viam  co- 
gnoscendi  delicta  extra  coufessionem,  occa- 
sione  ipsius  confessionis,  quod  illi  valde  no- 
civum  esset.  Propter  quse  in  his  casibus  et 
similibus,  diximus  in  superioribus,  obligare 
sigillum,  quod  ex  parte  notavit  Victor.,  in 
Sum.,  n.  10,  de  Confessione. 

4.  An  interpres  teneatur  servare  secretum. — 
Prior  sententia.  —  Tertio,  de  interprete  sunt 
opiniones;  nam  Cajet.,  verb.  Confessio,  con- 
dit.H,et  Soto,  supra,absolutenegantobliga- 
risigillo,  quia  interpres  nonhabet  claves,  ne- 
que  est  instrumentum  Christi  in  illo  actu,  sed 
est  organum  pcenitentis  ;  ergo,  etc.  Confir- 
mari  potest,  quia  pcenitens  non  tenetur  illo 
modo  confiteri ;  ergo  non  est  cur  obligettam 
rigorose  ipsum  interpretem,  sed  sufficiet  na- 
turale  secretum.  Contraria  sententia  com- 
munisest.  TenetScot.,  d.  17,  q.  1,  circafin.; 
Richard.,  d.  12,  art.  4,  q.  3;  Medin.,  dict. 
Cod.,  q.  50  ;  Ledes.,  2,  p.  4,  q.  11,  art.  3, 
dub.  1 ;  inclinat  etiam  Yict.,  in  Sum.,n.  172, 
licet  solum  dicat,  teneri  interpretem  omnino 
occultare  peccata;  idemNavarr.,  in  c.  Sacer- 
dos,  n.  42.  Denique  D.  Thom.,  d.  21,  q.  3, 
art.  1,  qusestiunc.  3,  ait,  sicut  parlicipat  inter- 
pres  acturn  clavium,  ita  participare  sigillum. 
Atque  hic  modus  sentiendi  et  loquendi  D. 
Thomse  mihi  placet.  Et  juxta  illum  forlasse 
non  est  magna  dissensio  de  re  interhos  auc- 
tores;  nam  etiam  piiores  concedunt  in  inter- 
prete  obligationem  tanti  secreti,  ut  dicat  Soto 
in  nullo  casu  posse  illud  violare.  Unde  ego 
existimo  proprie  esse  sigillum,  quamvis  non 
tam  grave  sicut  in  sacerdote.  Quod  etiam  vi- 
detur  sensisse  idem  Soto,  Relect.  deSecreto, 
memb.  3,  q.  4. 

5.  Assignatur  ratio  sententice  supra  posi- 
tat. — Extensio  aliquorum  reprobxtur. — Ratio 
est,  quia  hsec  obligatio  secreti  manat  ex  eo- 
dempreecepto  divino,  cujus  signum  est,  tum 


quod  prsecipue  imponitur  propter  sacramen- 
tum  ipsum;  tum  etiam  quia  violatio  talis  se- 
creti  non  solum  est  injustitia,  sed  etiam  sa- 
crilegium.  Unde  interpres  non  solum  est  in- 
strumentum  pcenitentis,  sed  etiam  sacerdo- 
tis  ;  nam  sicut  alter  per  illum  loquitur  ,  lta 
etiam  suo  modo  sacerdos  per  illum  audit, 
ideoqne  participat  secretum  ejus.  Nec  refert, 
quod  pcenitens  non  teneatur  illo  modo  con- 
fiteri,  quia  etiam  non  tenemur  venialia  con- 
fiteri,  et  nihilominus  directe  cadunt  sub  si- 
gillo.  Unde  conslat  idem  dicendum  esse  de 
internuncio ,  nam  est  eadem  ratio.  Imo  ali- 
qui  hoc  extendunt  ad  scripturam  ,  ita  ut 
si  quis  inveniat  scripta  alterius  peccata  sub 
titulo  confessionis ,  debeat  sub  sigillo  illa 
tenere.  Sed  nimia  est  extensio,  quia  illud  est 
instrumentum  valde  remotum,  et  sacramen- 
talis  confessio  nullo  modo  est  ibi  inchoata; 
erit  ergo  illud  sub  secreto  naturali.  De  quo 
videri  potest  Navarr.,  d.  c.  Sacerdos,  n.  8  et  9. 
6.  Objectio. — Deciditur. — Quarto,  de  con- 
siliario,  sive  preesens  adsit  confessioni,  sive 
poslea  confessor  ex  licentia  pcenitentis  illum 
consulat,  certum  est  obligari  sigillo.  Quod 
docent  auctores  citati,  prsesertim  Palud.,  et 
Adrian.,etNavar.,  supra.  Et  prsetereaNavar., 
in  Sum.,  cap.  8,  n.  4,  c.  7;  et  Ledes.,  q.  10, 
art.  3,  dub.  1 ;  Petr.  Soto,  lect.  11  de  Con- 
fess.;  Viguer.,  in  Sum.,  cap.  16,  q.  4,  vers. 
20.  Ratio  est,  preeter  alias  tactas,  quia  con- 
siliarius  participat  actum  clavium,  scilicet, 
quoadclavem  scientise,  et  supplet  defectum 
ministri,  ita  ut  ex  utroque  quasi  coalescat 
minister  habens  omnia  necessaria  ad  hoc 
munus.  Et  in  hoc  valde  differt  hsec  consul- 
tatio  ab  illa,  quse  fit  extra  confessionem.  Et 
confirmatur,  quia  poenitens  non  alia  inten- 
tione  dat  facullatem,  necdare  tenetur,  Dices  : 
si  pcenitens  per  seipsum  consuleret  talem 
virum  doctum,  ille  non  teneretur  sigillo  se- 
creti,  sed  alio  naturali  ;  ergo  idem  erit,  si 
consulat  per  confessorem,  quia  tunc  nihil 
aliud  facit  confessor,  quam  vices  gerere  poe- 
nitentis.  Respondetur  negando  consequen- 
tiam,  quia,  quandoaliquisomninoextra  con- 
fessionem  consulit  alium,  illa  revelatio  nullo 
modo  fit  per  confessionem,  neque  is,  qui 
consulitur,  participat  ulla  fatione  actum 
clavium;  at  vero  in  casu,  de  quo  agimus, 
consultatio  fit  in  ipsa  confessione,  seu  per 
confessionem  ,  et  is,  qui  consulitur ,  quo- 
dammodo  supplet  defectum  confessoris,  et 
ita  participat  actum  ejus,  quatenus  ex  utro- 
que  veluti  unus   integer  minister  consurgit  ; 


DISPUTAT.  XXXIII  SECT.  V 
etideo  non  est  similis  ratio.  Quod  confirma- 
tur  a  posteriori,  quia  alias  valde  onerosum, 
et  quodammodo  injuriosum  erit  poenitenti, 
siconfessores  licentiam  petant  ad  consulen- 
dum  alium,  si  talis  consultatio  sub  eodem  si- 
gillo  non  manet. 

7.  Furtive  audiens  confessionem  tenetur  sub 
sigillo. — Quinto,  ille  etiam,  qui  furtive  audit 
confessionem  alterius,  obligatur  sigillo.  Quod 
bene  docuit  Scot.,  d.  21 ,  q.  2,  quem  alii  se- 
quuntur.  Ratio  vero  est,  quia  ilie  facit  inju- 
riam  et  personse  pcenitentis  ct  sacramento ; 
ergo  tenetur  illam  resarcire  quantum  potest; 
sed  nullo  modo  potest ,  nisi  servando  secre- 
tum,  quantum  sigillum  postulat;  ergo  ad  lioc 
obligatur.  Item,  quia  tota  illa  notitia  orta  est 
ex  confessione;  ergo  in  illa  reperitur  eadem 
ratio  servandi  secretum  propter  reverentiam 
sacramenti,  et  ad  vitandam  injuriam  ejus. 
Addit  Navarrus,  supra,  rationem  aliam,  quia 
res  transit  ad  alios  cum  suo  onere  ,  sicut  pi- 
gnus,  et  similia;  haec  autem  notitia  ex  vi  con- 
fessionis  habet  hoc  onus  quasi  adjunctum. 
Preeterea  ipsummet  sacramentum  obligat 
alios,  ne  se  furtive  ingerantaudiendis  confes- 
sionibus,  quia  hoc  valde  spectat  ad  reveren- 
tiarn  sacramenti  et  bonum  ejus,  ne  illius  usus 
fiat  odiosus  et  difficilior;  ergo  pari  ratione 
obligat  ad  idem  secretum.  Unde  recte  dixit 
Navarrus  hoc  secretum  esse  veluti  sacramen- 
tum  quoddam  arcanum,  quod  sacerdotibus 
per  se  traditur,  aliis  vero  prohibetur,  ne  vel 
illud  inique  contingant,  vel  si  ad  eos  quacun- 
que  ratione  perveniat ,  illud  violent.  Appli- 
cari  etiam  hic  possunt  rationes  supra  factse  de 
illo,  qui  se  fingit  sacerdotem.  Ex  quo  sequi- 
tur,  si  quis  sine  culpa  propter  inadverten- 
tiam  aliquid  in  confessione  audivit,  etiam 
teneri  eodem  sigillo,  quia  licet  excusetur  a 
culpa  per  accidens,  tamen  actio  illa  de  se 
ejusdemrationiserat.  Unde  etsi  non  teneatur 
ratione  acceptionis,  ut  sic  dicam,  tenelur  ra- 
tione  rei  acceptee,  id  est,  ratione  nolitiee  ex 
confessione  sumptee.  Imo  hinc  ulterius  fit,  si 
quis  in  casu  necessitatis  confiteatur  audien- 
tibus  aliisj  quia  non  potest  confiteri  alio  mo- 
do,  non  solum  confessorem,  sed  etiam  omnes 
audientes  teneri  ad  secretum  sigilli,  propter 
easdem  rationes,  quia  semper  illa  notitia  ma- 
nat  ab  eodem  fonte,  et  cum  eodem  onere 
aecipitur,  totumque  hoc  est  necessarium  ad 
bonum  et  convenientem  usum  hujus  sacra- 
menli  tota  sua  generalitate  sumpta. 

8.  lllum  cui  inique  revelatur  confessio  te- 
neri  silb  sigillo.  —  Objectio.  —  Solvitur.  — 


699 

Ultimo  ex  iis  concluditur,  si  confessor  ini- 

que  revelet  alteri  confessionem ,  illum,  qui 

audit,  teneri  sigillo,  quidquid  Medina  supra 

sentiat.  Heec  est  sententia  communis,  Scoti 

sup.;  Richar.,  articul.  5,  qusest.  1  ;  Sylvest., 

verb.  Confessor,   3,   qusest.  1 ;  Navar.,  dict. 

c.  Sacerdos,  n.  43,  qui  recte  dicit,  hoc  sigil- 

lum  esse  veluti  onus  proprium  notitiee  acce- 

ptae  per  confessionem,   et  ideo,   cuicunque 

communicatur  illa  notitia,  transire  cum  suo 

onere.   Unde  colligere  possumus  universale 

principium,  omnem  notitiam  comparatam  ex 

confessione,  ut  sic,  sive  mediate,  sive  imme- 

diate,  manere  sub  sigillo.  Item  possumus  ap- 

plicare  rationem  illam,  quod  hoc  ipsum,  sci- 

licet,  audire  narrationem  alterius  ex  confes- 

sione,  est  per  se  actio  injuriosa  sacramento; 

et  quod  fortasse  alter  excusetur,  quia  praeve- 

nitur,  et  involuntarie  audit,  est  per  accidens; 

ergo   semper  relinquit   obligationem  resar- 

ciendi  illam  injuriam  ,  quantum  fieri  possit. 

Item  confessor  ipse  non  habebat  jus  reve- 

landi;  ergo  nec  potuit  in  alterum  transferre. 

Dices  :  ergo,  quamvis  res  deveniat  ad  publi- 

cam  notitiam  omnium,  adhuc  omnes  tene- 

buntur  sub  sigillo,  quod  moraliter  est   im- 

possibile.  Respondetur,  per  se  loquendo,  ita 

esse,  si  revera  tota  notitia  in  sola  confessione 

fundetur  ;  tamen  ex  accidenti  excusari  pos- 

sunt  homines,  vel  quia  in  tanta  multitudine 

non  potest  omnibus  hoc  constare,  vel  certe, 

quia  illa  occasione  res  patefacta  est  aliis  mo- 

dis,  et,  comparata  alia  notitia,  cessat  sigil- 

lum. 

SECTIO  V. 

An  possit  confessor  loqui  de  rebus  in  confessione 
auditis  cumipsopcenitente,vel  de  licentia  ejus. 

1.  Secretum  sicut  et  locutio  ad  alterum  or- 
dinatur,  et  ideo  explicare  opurtet  ad  quem, 
seu  circa  quas  personas  servandum  sit  hoc 
secretum.  Et  quia  ex  dictis  satis  constat,  res- 
pectu  aliorum,  preeter  pcenitentem ,  servan- 
duin  esse  non  interveniente  facultate  poeni- 
tentis ,  ideo  duo  supersunt  explicanda,  scili- 
cet,  quomodo  cum  poenitente,  et  quomodo 
cum  facultate  ejus  loquendum  sit. 

2.  Nonposse  confessorem  cum pcenitente  sine 
ejus  facultate  loqui.  —  Dulium.  —  Circa  prio- 
rem  partem  dicendum  est,  non  licere  con- 
fessori,  post  perfectam  confessionem,  loqui 
de  rebus  in  confessione  auditis,  etiam  cum 
ipso  pcenitente,  sine  facultate  ejus.  In  hoc 
conveniunt  omnes,  quia  hoc,  per  se  loquen- 
do,  esset  valde  onerosum  poenitenti,   si  ex- 


700 


DISPUTAT.  XXXIII.  SECT.  V. 


probrari  vel  pudore  affici  posset  a  confessore, 
quod  sine  dubio  redundaret  in  injuriam  sa- 
cramenli.  Dubitant  vero  Doctores  an  boc  sit 
proprium  sigillum  vel  ejnsrevelatio.  Medina, 
q.  51,  negat,  quia  loqui  cum  pcenitente  non 
est  revelare  confessionem.  Alii  affirmant,  Soto 
in  4,  d.  18,  q.  4,  art.  6,  et  Relect.  de  Secreto, 
memb.  3,  q.  4,  dub.  A,  post  5  conclus.;  Le- 
des.,  q.  10,  art.  1,  dub.  9;  Viclor.,  inSum., 
n.  185.  Et  hic  posterior  loquendi  modus  mihi 
probatur,  quamvis  forte  in  re  non  sit  diffe- 
rentia,  nec  sit  disputandum  de  verbis.  Nam 
respectu  ejusdem  poenitentis  non  est  proprie 
secretum,  ut  per  se  constat,  et  ideo  si  per  si- 
gillum  intelligatur  secretum,  potestdici  illud 
non  esse  sigillum.  Tamen  generaliori  modo 
sigillum  est  obligatio  non  loquendi  de  tali  re, 
etiam  cum  illo,  qui  eam  novit,  et  hujusmodi 
est  prseceptum  hoc,  ideoque  obligat  ad  non 
loquendum  etiam  cum  ipso  pcenitente.  As- 
sumptum  constat  ex  interpretatione  tum  Doc- 
torum  omnium,  tum  etiam  communis  sensus, 
et  consuetudinis  Ecclesiee.  Ratio  vero  est, 
quia  ad  finem  hujus  legis  et  bonum  sacra- 
menti  non  tantum  necessarium  est  non  loqui 
cum  infamia  pcenitentis,  verum  etiam  cum 
rubore  et  pudore  ejus,  et  alioqui  fieret  valde 
onerosa  confessio.  Item,  quialicet  non  sitin- 
famia,  aliqualis  est  injuria  dicere  alicui  pec- 
catum  proprium.  Atque  ita  communiter  Doc- 
tores  loquuntur,  uno  vel  alio  excepto. 

3.  Interrogationi  satisfit.  —  Solum  est  ca- 
sus  communis,  quando  confessor  commisit 
defectum  in  eonfessione,  ex  quo  obligatur  ad 
pcenitentem  monendum.  Respondeo,  dicere 
illi  posse  et  debere,  se  velle  cum  illo  loqui  de 
re  necessaria  ad  confessionem  pertinente,  et 
quidem,  si  ille  consentiat,  jam  habet  faculta- 
tem  ;  si  vero  renuat,  dicat  nihilominus,  si 
commode  possit,  quia  tunc  jam  vere  non  lo- 
quitur  extra  confessionem,sedsupplet  etper- 
ficit  eam,  quee  inchoata  et  imperfecta  man- 
serat,  et  pcenitens  tunc  est  irrationabiliter  in- 
vitus.  Hinc  sequitur,  idem  esse  dicendum,  si 
pluresconfessionem  audirent,  quacunque  oc- 
casione;  non  enim  possunt  inter  se  confabu- 
lari  de  alienis  peccatis  in  confessione  revela- 
tis,  quia,  si  cum  ipsomet  poenitente  non  licet 
loqui,  multo  minus  cum  alio,  etiamsi  noti- 
tiam  confessionis  habeat.  Item,  quia  illa  locu- 
tio  ex  se  est  extra  confessionem,  et  ideo  pro- 
hibita.  Denique,  quia  hoc  ipsum  est  onerosum 
pcenitenti ;  nam  confirmat  memoriam  et  infa- 
miam  ejus,  et  est  aliquo  modo  contra  illius 
honorem. 


De  locntione  cum  facultate  pcehUentis. 

4.  Pcenitens  dicta  intra  confessionem  potest 
dicere  extra.  —  Circa  secundum  punctum  de 
loeutione  cumfacultate  pcenitentis,  duo  sunt 
distinguenda,  qure  ab  auctoribus  confundun- 
tur.  Aliud  enim  est,  quodpcenitens  res  semel 
dictas  in  confessione,  iterum  extra  confes- 
sionem  dicat.  Aliud  vero,  quod  servato  eo- 
dem  sigillo,  et  eadem  scientia,  det  facultatem 
loquendi  ex  illa.  Primum  non  videtur  posse 
cadere  sub  dubium,  quia  pcenitens  est  domi- 
nus  suse  famae  et  scientiee ;  potest  ergoillam 
communicare  prout  voluerit;  ergo  sicut  ante 
confessionem  poterat  extra  confessionem  di- 
cere,  ita  et  post  confessionem.  Dicit  Durand. 
necessarium  esse  ut  omnia  sigillalim  repetat, 
nulla  facta  mentione  confessionis.  Sed  non 
existimo  esse  necessarium ;  unico  enim  verbo 
dicere  potest  :  Omnia ,  quse  in  confessione 
dixi,  extra  confessionem  sint  dicta  ;  quia  il- 
lud  unum  verbum  hic  et  nunc  sufficienter 
significat  omnia,  sicut  in  superioribus  e  con- 
trario  dicebamus,  posse  aliquem  uno  verbo 
plura  confiteri  simili  modo. 

5.  Prima  opinio  negans. — De  posteriori  au- 
tem  modo  est  diversitas  opinionum.  Prima  ne- 
gat  licere  ex  facultate  pcenitentis  loqui.  Te- 
nent  Scot.,  d.  21,  q.  2  ;  Durand.,  q.  4  ;  Ma- 
jor,  q.  3  ;  Gabr.,  art.  3,  dub.  4  ;  Alens.,  4 
p.,  q.  19,  alias  78,  memb.  2,  art.  2,  §  1  ;  An- 
gei.,  Confessio,  8,  n.  5.  Fundantur  primo, 
quia  confessor  scit  ut  Deus  ;  ergo  non  potest 
pcenitens  illi  facere  facultatem,  ut  loquatur 
ut  homo.  Secundo,  quia  hoc  est  preeceptum 
divinum  ;  ergo  non  potest  poenitens  illud  dis- 
pensare.  Tertio,  quia  licetpossit  poenitens  ce- 
dere  juri  suo,  non  tainen  juri  sacramenti, 
nec  cessat  obligatio  praecepti,  etiamsi  tunc 
finis  ejus  inparticulari  cesset.  Quarto,  addunt 
alii,  hoc  ipso,  quod  pcenitens  dat  hanc  licen- 
tiam,  et  sacerdos  ex  illa  loquitur,  alios,  qui 
audiunt,  non  obligari  sigillo,  sed  tantum  illo 
nalurali  secreto,  quod  res  postulaverit,  quia 
illi  non  cognoscunt  peccatum  illud  in  confes- 
sione  sacrainentali,  sed  perinde  se  habent  ac 
si  audissent  ab  ipso  pcenitente  extra  confes- 
sionem.  Unde  non  satis  est  quod  ipse  velit 
hanc  obligationem  imponere,  nec  alia  inten- 
tione  det  facultatem,  quia  non  potest  extra 
confessionem  ponere  obligationem  sigilli,  ut 
supra  visum  est. 

6.  Contraria  opinio  communis  et  vera. — 
Navarri  sententia  rejicitur.  —  Nihilominus 
contraria  sentenlia  et  communis  et  vera  est. 


DISPUTAT.  XXXIII.  SECT.  V. 


701 


Quam  teuet  D.  Thom.,  d.  21,  q.  3,  art.  2  ; 
Bonavent.,  2  p.,  d.  art.  2,  q.  2 ;  Richard., 
art.  4,  q.  1  ;  Palud.,  q.  3,  n.  42  ;  Adrian.,  q. 
4  de  Confess.  ;  Henric,  Quodl.  7,  q.  G2  ;  Syl- 
vest.j  verb.  Confessor,  3,  q.  3  et  5  ;  Solo,  d. 
18,  q.  4,  art.  6,  et  dict.  Relect.  ;  lJetr.  Sot., 
lect.  11  de  Confess. ;  Med.,  q.  de  Licentia 
pomit.  ad  revel.  confess.  ;  Anton.,  3  p.,  tit. 
22,  §  1  ;  Navar.,  in  Sum.,  c.  8,  n.  2,  et  c.  18, 
n.  12,  etdict.  c.  Sacerdos,  n.  127  ;  etCovar., 
in  4  Decretal.,  p.  2,  c.  8,  §  12;  et  est  comrnu- 
nis  etiam  juris  canonici  peritornm  sententia, 
Arcliid.  et  Alex.  in  cap.  Ipsi  Aposloli,  2,  q. 
7  ;  Cardin.,  in  c.  Sacerdos,  de  Poenit.,  d.  6  ; 
Abb.,  in  c.  Significasti,  de  Adult.  ;  Felin., 
in  c.  Testimonium,  de  Testibus.  Ratio  est, 
quia  hoc  sigillum,  quamvis  sit  sacrum,  con- 
tinetur  tamen  sub  genere  secreti,  et  ejus  na- 
turam  ac  rationem  participat.  Est  autem  baec 
natura  secreti,  ut  ejus  usus  pendeat  ex  vo- 
luntate  committentis,  sicut  depositum  ex  vo- 
luntate  deponentis,  vel  sicut  promissio  ex  vo- 
luntate  ejus,  cui  est  facta  ;  ergo  sicut  in  aliis 
secretis,  et  in  exemplis  positis,  licet  ex  vo- 
luntate  alterius  talis  usus,  ita  et  in  praesenti. 
Probatur  consequentia,  quia  nec  datur  lex 
specialis,  quae  hoc  prohibeat,  nec  ratio  gene- 
ralis  prsecepti  lunc  procedit,  quia  cessat  in- 
juria  pcenitentis  et  sacramenti ;  non  enim  ob 
hanc  causam  fiet  onerosum.  Quin  potius  hinc 
confirmatur,  quia  hoccedit  infavorem  poeni- 
tentis,  et  consequenter  sacramenti  ;  s»pe 
enim  est  pcenitenti  necessarium  ut  confessor 
loquatur  vel  consulat;  esset  autem  majus  dis- 
pendium,  si  propterea  cogeretur  semper  ex- 
tra  confessionem  dicere.  Imo  addit  Navar., 
in  dict.  c.  Sacerdos,  n.  lol  ,  etiam  in  exter- 
no  foro  posse  valere  testimonium  confessoris 
de  licentia  pcenitentis  ad  ejus  innocentiam 
comprobandam  ;  et  adducit  queedam  jura, 
quee  apud  me  nihil  piobant,  nec  existimo  il- 
lam  sententiam  esse  veram,  neque  in  praxi 
esse  utendum  illa,  quia  est  exposita  fraudibus 
et  sacrilegiis.  Et  preeterea  cum  tale  testimo- 
nium  confessoris  totum  resolvatur  iu  asser- 
tionem  pcenitentis,  quam  fidem  potest  facere 
injudicio  externo  ? 

7.  Differentia  inter  priorem  et  posteriorem 
modum.  — Prima.  —  Secunda.  —  Tertia.  — 
Quarta. — Sed  qua^ret  aliquis,  quua  sit  diffe- 
rentia  inter  hunc  modum  et  priorem.  Res- 
pondeo,  esse  nonnullas  notandas.  Prima  est, 
quia  facultas  semper  est  revocabilis  ;  pen- 
det  enim  ex  voluntate  danlis,  quia  nec  con- 
tulit  novum  noiitiam,  nec  transtulit  in  alium 


aliquod  jus  irrevocabile.  At  vero,  si  semel 
extra  confessionem  dixil,  quee  prius  in  con- 
fessione  dixerat,  jam  illa  notitia  irrevocabilis 
est,  nec  potest  facere  pcenitens,  ut  postea 
confessor  tantum  in  confessioue  sciat.  Secun- 
da,  quando  confessor  boc  posteriori  modo  lo- 
quiturex  facultate,  potest  et  debet  dicere,  se 
scire  in  confessione,  et  loqui  ex  licentia  pce- 
nitentis,  ut  alter  debito  modo  recipiat ;  at 
vero  in  priori  modo  non  potest  dicere  se  au- 
divisse  in  confessione,  quia  non  loquitur  ex 
illa  notitia,  neque  ex  facultate  respectu  illius, 
sed  ex  nova  scientia .  Tertia,  quia  tuuc  is, 
qui  audit,  obligatur  sigillo,  si  confessor  so- 
lum  loquatur  ex  propria  facultate,  ut  statim 
latius  dicetur  ;  non  vero  si  loquatur  ex  nova 
notitia  juxta  priorem  modum.  Quarta,  quia 
ille  prior  modus  fieri  potest  ex  mera  volun- 
tate,  sine  causa,  quee  ad  sacramentum,  vel 
pietatem  pertineat,  quia  est  res  mere  extrin- 
seca  sacramento  ;  at  vero  alia  facultas  danda 
non  est,  neque  est  illa  utendum,  nisi  ex  gra- 
vi  causa,  vei  utilitate  rationabili,  quod  nota- 
vit  Navar.  sup.,  n.  158.  Addendum  vero  cen- 
seo,  etiamsi  aliter  fiat,  non  proprie  frangi  si- 
gillum,  quia  jam  intercedit  voluntas  commit- 
tentis  ;  erit  tamen  aliud  genus  sacrilegii  pro- 
pter  irreverentiam  et  abusum  sacramenti  ; 
seepe  tamen  esse  poterit  tantum  veniale  pec- 
catum,  quando  non  ordinatur  ad  finem  ma- 
lum. 

8.  Destruuntur  fundamenta  prioris  senten- 
tice. —  Primum .  —  Secundum.  —  Tertium.  — 
Urgetur  argumentum.  —  Sohitur.  —  Funda- 
menta  prioris  sententies  facilem  habent  solu- 
tionem  ex  dictis.  Ad  primum  enim  jam  su- 
pra  diximus,  confessorem  nou  ila  scire  ut 
Deum,  quin  vere  sciat  ut  homo,  et  ita  loqui 
possit.  Adde,  etiam  tunc  loqui  ut  Dei  minis- 
trum,  cum  in  eodem  foroloquatur.  Adsecun- 
dum  respondetur,  hanc  non  esse  dispensa- 
tionem  in  preecepto  divino,  sed  mutationem 
materiee  ejus  ;  nam  sensus  preecepti  est,  ut 
hocsecretum  servetur  juxta  voluntatem  com- 
mittentis  ;  et  itanulla  intervenit  dispensatio. 
Ad  tertium  respondent  aliqui,  hoc  preece- 
ptum  sigilli  preecipue  esse  positum  in  favo- 
rem  pcenitentis,  ideoque  ipsum  posse  juri 
suo  renunciare  ;  alii  vero  dicunt  principalius 
esse  positum  in  favorem  et  bonum  ipsius 
sacramenti,  ne  sit  nimis  onerosum,  et  ut, 
quantum  est  ex  se,  integre  possit  fieri.  Ego 
tamen  censeo  proxime  et  immediate  secrelum 
hoc  esse  in  favorein  pnenitentis,  ut  per  se 
constat,  principaliter  vero,  etexprimaria  in- 


DISPUTAT.  XXXIIf.  SECT.  V. 
esse  in  favorem  ipsius    tia,  quando  sacerdos  inique  revelat  confessio- 


702 

tentione  instituentis 
sacramenti,  ut  convenienti  modo  institu- 
tum  sit,  et  ut  illius  usus  sit  jugum  tolerabile 
et  suave  omnibus  peccatoribus.  Sed  tunc 
instat  argumentum  factum,  quia  quando  fa- 
vor  principaliter  ordinatur  ad  bonum  com- 
mune,  non  potest  privata  persona  j.uri  suo 
cedere,  etiamsi  velit;  ut,  quia  exemptio  a  ju- 
risdictione  temporali  conceditur  in  bonum 
status  Ecclesiastici,  non  potest  privatus  cle- 
ricus  renunciare  privilegium,  et  se  subdere 
temporali  judicio.  Respondetur,  assumptum 
esse  verum,  quando  actio  privatse  personse 
cedit  in  detrimentum  communis  boni ;  ut,  in 
exemplo  adducto,  cedit  in  injuriam  et  dede- 
cus  status  Ecclesiastici,  quod  clericus  judice- 
tur  in  securali  foro,  etiam  ipso  volente  ;  in 
preesenti  autem  non  ita  est,  nam,  quod  con- 
fessor  loquatur  de  rebus  auditis  in  confes- 
sione  de  licentia  pcenitentis,  non  derogat  fa- 
vori  sacramenti,  neque  aliquid  includit  one- 
rosum  aut  contra  bonum  ejus.  Unde  etiam 
fit,  ut  dare  hanc  facultatem,  non  sit,  poeni- 
tentem  renunciare  favori  suo,  sed  potius  sit 
uti  illo,  et  conservare  illum.  Et  pari  ratione 
assero,  sicut  est  favor  sacramenti,  ut  sacer- 
dosniliil  ioqui  possit  sinelicentia  pcenitentis, 
ita  etiam  pertinere  ad  favorem  ejus,  ut  cum 
tali  licentia  loqui  possit ;  nam  boc  ssepe  po- 
test  cedere  in  bonum  ipsius  pcenitentis  per 
ipsum  sacramentum  intentum,  et  aliunde 
nullum  nocumentum  infertur  sacramento,  si 
prudenti  et  rationabili  modo  talis  licentia  de- 
tur,  ut  supponimus,  quod  magis  declarabi- 
tur  ex  sequentiresponsione. 

An  ille,  cui  revelat  confessor  de  licentia  parni- 
tentis,  sigillo  olligetur. 

9.  Aliquorum  responsio. — Petitur  in  quarto 
argumento,  an  id,  quod  confessor  narrat  ex 
facultate  pcenitentis,  maneat  sub  sigillo  apud 
illum,  cui  narratur.  Aliqui  enim  aiunt  illum 
non  obligari  proprio  sigillo,  sed  ad  summum 
secreto  naturali.  Et  ratio  est,  quia  ille  non 
audit  per  confessionem,  sed  per  narrationem 
aliam  extra  confessionem,  ex  qua  non  ori- 
tur  sigilium,  ut  supra  dictum  est.  Nec  sa- 
tis  est,  quod  illa  secunda  narratio  oriatur  ex 
notitia  confessionis,  quia  non  oritur  ex  illa, 
ut  talis  est,  sed  solum,  ut  est  queedam  noti- 
tia,  qua  utitur  pcenitens,  ut  instrumento, 
quo  medianle,  narrat  alteri  factum  suum  ; 
tamen  revera  ille  non  narrat  in  confessione, 
neque  ex  vi  solius  confessionis,  sed  ex  vi  no- 
vse  facultatis  concessse.  In  quo  est  differen- 


nem,  vel  quando  loquitur  ex  licentia  poeni- 
tentis  ;  nam  in  priori  casu,  qui  audit,  tenetur 
servare  sigillum,  quia  confessor  loquitur  ex 
vi  solius  confessionis,  et  in  injuriam  pceni- 
tentis  ;  in  posteriori  vero  casu  loquitur  sine 
injuria  pcenitentis ,  et  quasi  ex  nova  rela- 
tione  ejus. 

40.  Deciditur. — Objectio. — Diluiiur. — Sed 
hsec  doctrina  probari  non  potest,  quia  sup- 
ponimus,  ouando  poenitens  dat  confessori  fa- 
cultatem  loquendi,  non  dare  illi  novam  noti- 
tiam  extra  confessionem  ;  nam  si  hanc  daret, 
clarum  est,  neque  ipsum  confessorem  secun- 
dum  illam  teneri  sigillo,  et  consequenter 
multo  minus  obligari  eum,  qui  ex  tali  noti- 
tialoquentem  audit.  Per  facultatem  ergo,  de 
qua  agimus,  non  datur  nova  notitia,  sed  da- 
tur  facultas  ad  extendendam  illam  eamdem 
ad  alium  ;  ergo  extenditur  ad  illum  sub  eo- 
dem  sigillo.  Atque  in  hoc  sensu  intelligunt 
omnes  Doctores  citati  ita  posse  dari  hancfa- 
cultatem,  ut  manente  sigillo  integro  in  om- 
nibus  aliis,  sub  eodem  extendatur  cognitio 
ad  alium  ;  manet  ergo  ille  obligatus  sigillo. 
Atque  hoc  etiam  probant  rationes  pro  nostra 
senlentia  factee,  quse  ideo  procedunt,  quia 
hoc  sigillum  est  quasi  quoddam  depositum 
pcenitentis,  quod  sine  voluntate  ipsius  con- 
tingere  non  licet;  ipso  autem  concedente,  licet, 
non  tamen  amplius,  neque  alio  modo,  quam 
ipse  velit.  Praeterea  hoc  etiam  probat  ratio 
supra  dicta  ex  Navarro,  quod  res  transit  ad 
alium  cum  onere  suo.  Sed  responderi  potest, 
secretum  sigilli  non  esse  onus  ipsius  rei,  sed 
esseonuspersonae,  scilicet,  ipsius  confessoris; 
nam  tantum  est  quoddam  praeceptum  ilJi  im- 
positum,  quia  rem  in  confessione  audivit ;  et 
ideo  non  extenditur  ad  alios,  qui  non  in  con- 
fessione  audierunt,  sed  posteadelicentia  poe- 
nitentis.  Sed  contra,  quia  hoc  onus  personse 
merito  dicitur  etiam  esse  ipsius  rei,  ut  sic 
manifestee  per  confessionem,  quia  ipsa  con- 
fessio  ex  se  ita  illam  rem  occultat,  ut  prop- 
tereateneatur  non  solum  confessor,  sed  etiam 
quilibet  alius,  qui  ex  vi  confessionis  illam  no- 
vit,  idem  secretum  servarc.  Hac  enim  de 
causa  si  sacerdos  absque  licentia  pcenitentis 
rem  alteri  communicet,  tenetur  ille  sigillum 
servare.  Neque  est  verum,  quod  licentia  pce- 
nitentis  tollat  hoc  onus,  quia  neque  est  haec 
voluntas  ejus,  neque  ad  id  cogi  potest.  Cur 
enim,  cum  secretum  illud  ex  voluntate  ejus 
pendeat? 

1 1 .  Alia  objectio.  —  Solvitur.  —  Dices  :  ter- 


DISPUTAT.  XXXIII.  SECT.  V.  703 

tia  illa  persona,  cui  confessor  peccatum  po3-  sigillum  apud  andienten  a  confessore,  eadem 
nitentis  revelat  de  licentia  ejus,  non  tenetur  ratione  cessaret  apud  confessorem,  quia  non 
tantam  obligationem   sigilli  acceptare,  cum     videtur  posse  sacerdos  teneri  majori  obliga- 


revera  in  confessione  non  audiat.  Responde- 
tur,  posse  quidem  non  audire  rem  illam,  utin 
confessionerevelatam,  sicut  possetetiam  con- 
fessor  non  audire  confessionem,  et  tunc  co- 
getur  poenitens  automninonon  communicare 


tione,  quam  alteri  imponat,  vel  quia,  juxta 
contrariam  sententiam,  concessio  talis  facul- 
tatis  est  qusedam  virtualis  narratio  extra  con- 
fessionem,  velsaltem,  quiaille,  qui  a  confes- 
sore  rem  talem  audivit,  potest  de  eadem  lo- 


cum  illa  tertia  persona  peccatum  suum,  aut    qui  cum  eodem  confessore,  et  ita  jam  con- 
alium  modum  manifestationispermittere;  ta-    fessor  sciet  alia  via  extra  confessionem,    et 


men  si  tertia  illa  persona  acceptet  seu  con- 
sentiat  audire  illam  rem  ex  notitia  confessio- 
nis,  facultate  a  pcenitente  data,  velit  nolit, 
obligabitur  sigillo,  quia  hsec  obligatio  non 
oritur  ex  novo  aliquo  pacto,  sed  ex  ipsa  con- 
fessione ;  nec  licentia  poenilentis  tollit  hanc 
obligationem,  sed  solum  tollit  injuriam,  seu 
offensionem  ex  parte  sacerdotis  revelantis. 

12.  Simile. — Estsimile,  sipcenitens  sponte 
vellet  confiteri  omnia  peccata  coram  sacer- 
dote  et  duobus  testibus  ad  majorem  confnsio- 
nem  suam,  vel  ad  alium  similem  finem,  inte- 


absque  sigillo.  Consequens  vero  est  absur- 
dum,  alias  posset  tunc  sacerdos  dicere  pec- 
catum  illud  cui  vellet,  et  quomodo  vellet , 
excedendo  etiam  limites  facultatis ,  saltem 
absque  fractione  sigilli,  quod  plane  est  ab- 
surdum  et  contra  omnes  citatos  auctores. 
Ad  quartum  ergo  argumentum  nego  assum- 
ptum;  nec  enim  est  eadem  ratio  de  homine 
loquente  extra  confessionem ,  et  de  dante 
praedictam  facultatem,  quia  in  hoc  posteriori 
casu  vere  quis  loquitur  in  confessione,  et  per 
confessionem,  solumque  permittit  talem  con- 


gramanente,  quoad  reliqua  omnia,  severitate  fessionem  audiri  ab  aliis  prseter  judicem  ;  per 

sigilli;  profecto  nonsolum  sacerdos,  sed  etiam  hoc  tamen  non  excludit  quin  ipsa  confessio 

testes  tenerentur  sigillo;  nulla  enim  lex  di-  suum  effectum  babeat  per  sigillum  in  omni- 

vina  aut  bumana  declaravit  hanc  obligatio-  bus  audientibus,utsatis  declaratum  est.  Atque 

nem  pertincre  ad  solum  sacerdotem,  et  non  itaprocedunt  optime  omnes  differentia?  supra 

ad  alios,  qui  eamdem  confessionem  audiunt;  assignata?  inter  hunc  modurn  communicandi 


neque  etiam  declaravit  pertinere  ad  eos,  qui 
furtive  et  inique  cum  sacerdote  audiunt,  non 
vero  ad  eos,  qui  audiunt  juste  ex  cnnsensu 
pcenitentis,  neque  est  ulla  ratio  eos  excluden- 
di.  Maxime  cum  ex  vi  juris  divini  non  sit  li- 
mitata  confessio,  ut  coram  sacerdote  fiat  sine 
alterius  preesentia,  et  possit  pertinere  ad  me- 
liorem  usum  ipsius  confessionismajusve  com- 
modum  pcenitentis,  ut  simul  coram  alio  fiat; 
ergo  ad  reverentiam  sacramenti  speetat,  ut 
ille  etiam  teneatur  sigillo,  juxta  voluntatem 
pcenitentis,  sicut  supra  dictum  est  de  inter- 
prete.  Et  ideo  non  est  simile  de  confessione 
facta  soli  laico  ;  illa  enim  non  est  sacramen- 
talis,  et  ideo  non  inclucit  sigillum ;  confessio 
autem  facta  coram  sacerdote  et  aliis  est  vere 
sacramentalis,  et  ideo  ad  aures  omnium  au- 
dientium  pervenit  cum  suo  onere.  Quod  au- 


secretum  confessionis,  et  iteratam  revelatio- 
nem  extra  confessionem,  quse  sumpteesuntex 
communi  consensu  Doctorum ,  et  alio  modo 
subsistere  non  possent. 

14.  Oportet  licentiam  esse  satis  declaratam. 
—  Deinde  esse  spontaneam.  —  Ultimo  vero 
circa  hanc  facultatem  et  usum  ejus  ex  eo- 
rumdem  Doctorum  sententia  nonnuila  obser- 
vanda  sunt.  Primum  ,  ut  sit  satis  expressa  et 
declarata  ;  nam  iti  re  tam  gravi  non  est  uten- 
dum  preesumptione  ,  quia  alias  hoc  sigillum 
exponeretur  periculo,  cum  incommodo  ipsius 
sacramenti.  Unde  minus  erit  sufficiens  rati- 
habitio  de  futuro ,  et  multo  minus  sufficiet, 
quod  pcenitens  hanc  licentiam  dare  teneatur 
(si  id  conlingere  interdum  potest),  quia  si  de 
facto  illam  non  concedit,  illud  non  satis  est, 
quia  semper  manet  integra  materia  prsecepti, 


tem  dictum  est,  quando  simul  confessio  per-    nec   nobis  licet  agere   contra    jus  alterius, 


venit  ad  sacerdotem  et  alium,  intelligendum 
est  etiam  quando  pervenit  successive;  hsec 
enim  differentia  valde  accidentalis  est,  cum 
eadem  sit  confessio,  et  notitia,  quae  appli- 
catur. 
13.  Prolatur  a  posteriori  .-—S olvitur  quar- 


etiamsi  ipse  male  illo  utatur.  Secundum  est, 
oportere  hanclicentiam  esse  spontaneam^sine 
vi>  metu  aut  deceptione  obtentam,  quia  si  in- 
voluntaria  sit,  erit  invalida,  non  solum  quia 
est  per  injuriam  extorta,  sed  etiam  quia  ce- 
deret  in  magnam  irreverentiam  ipsius  sacra- 


tuni  arc/tcmentum.  —  Tandem  a  posteriori  hoc    menti.  Tertio  demum  oportet,  ut  in  usu  hujus 
ipsum  declaratur,  quia  si  in  eo  casu  cessaret    facultatis  de  illa  sufficienter  constet,  ut  omne 


DISPUTAT.  XXXill.  SEGT.    VI. 
quomodo  autem  constare    picionis  sic  respondendo,  est  optimum  consi- 


704 

scandalum  vitetur 

possit,   prudentiae  confessoris  relinquendum 

est;  frequentius  autem  ejus  testimonium  suf- 

ficit,  imo  saepius  non  potest  alia  via  constare; 

neque  enim  exigenda  est  subscriptio  poeni- 

tentis ,  illud  enim  onerosum  esset  et  pericu- 

losum,  et  ideo  nec  est  necessarium,  nec  re- 

gulariler  faciendum,  nisi  forte  interdum  pru- 

denter  exislimaretur  necessarium. 

SECTIO  VI. 

Quomodo  servandum  sit  hoc  secretum,  etinterroga- 
tionibus  respondendum. 

1.  Prima  assertio.  —  Servandum  esse  non 
solum  directe,  sed  etiam  indirecte. — Modus  in- 
directce  revelationis  multiplex.  —  Cajetani 
sententia  rejicitur.  —  Primo  dicendum  est, 
hoc  secretum  servandum  esse  non  solum  di- 
recte,  sed  etiam  iiidirecte,  et  graviter  peccari 
si  alterutro  modo  reveletur.  De  priori  res  per 
se  nota  est.  De  posteriori  probatur  ,  quia  in 
moralibus  ejusdem  rationis  est  aliquid  indi- 
recte  velle,  vel  committere,  quando  effectus, 
seu  detrimentum  idem  est ;  ita  vero  est  in 
praesenti,  ut  per  se  patet,  et  ita  in  hoc  conve- 
niunt  omnes  Doctores.  Modus  autem  hujus 
indirectse  revelationis  potest  esse  multiplex  , 
et  aliquos  supra  tetigimus  ;  ut  si  loquatur  in 
universali  cum  periculo,  etc,  vel  si  laudet 
unum  cum  occasionc  suspicionis  circa  alte- 
rum.  De  quodam  tamen  solet  esse  dubium, 
scilicet,  si  confessor  dicat,  se  non  absolvisse 
pcenitentem;  namCajet.,  verb.  Con/essio,  ne- 
gat  hanc  esse  revelationem  indirectam.  Quia 
possunt,  inquit,  esse  multae  causae  non  absol- 
vendi ,  et  sequitur  Armilla.  Contrarium  vero 
censeo  omnino  verum,  si  absolute  confessor 
ita  loquatur.  Quod  tenet  Mavar. ,  c.  8,  n.  10, 
et  dict.  c.  Sacerdos,  n.  63  ;  Soto,  et  alii  com- 
muniter.  Ratio  est,  quia  absolutio,  moraliter 
loquendo,  non  negatur,  nisi  supposita  mate- 
ria  peccati  mortalis  ,  et  ob  indispositionem 
poenitentis,  et  ideo  qui  dicit,  se  negasse  ab- 
solutionem  ,  directe  dicit  pcenitentem  pec- 
casse  mortaliter,  et  esse  indispositum.  TJnde 
non  refert,  quod  possint  esse  variae  causae  ne- 
gandi  absolutionem ,  quia  omnes  includuut, 
vel  supponunt  id,  quod  diximus.  Quapropter 
etiamsi  confessor  interrogetur,  an  absolverit, 
nunquam  potest  absolute  negare ;  sed  neque 
afbrmare  potest,  si  non  absolvit,  quia  non  po- 
test  illa  locutio  habere  tunc  sensum  verum  ; 
dicat  ergo  se  functum  fuisse  suo  munere.  Et 
ne  in  casibus  particularibus  detur  occasio  sus- 


lium  ita  semper  respondere,  sive  absolvat, 
sive  non.  Hgec  autem  intelliguntur ,  quando 
quis  absolute  dicit  se  negasse  absolutionem  ; 
nam  si  distincte  declarat ,  non  potuisse  perfi- 
cere  confessionem  propter  superveniens  im- 
pedimentum ,  aut  pcenitentem  non  potuisse 
dare  sufficientem  materiam  ,  tunc  nulla  est 
revelatio,  ut  per  se  constat. 

Secunda  assertio. 

2.  Servandum  esse  secretum  non  solum  ver- 
bis,  sed  etiam  factis. —  Objectio.  —  Solvitur. 
—  Secundo  dicendum  est,  hoc  secretum  non 
solum  servandum  esse  verbis,  sed  etiam  fac- 
tis.  Ita  docent  omnes  Doctores,  et  sumitur  ex 
c.  Omnis  utriusque  sexas ,  ibi,  verlo  ,  vel  si- 
gno,  vel  alio  modo.  Ratio  vero  est,  quia  non 
tantum  verba ,  sed  etiam  facta  significant 
mentem ,  et  ideo  factis  potest  manifestari 
confessio  ;  queecunque  autem  manifestatio  est 
contra  sigillum.  Dices:  facta  non  sunt  per  se 
imposita  ad  significandum,  sicut  verba,  et 
ideo  ssepe  potest  aliquis  agere,  cx  quo  alter 
decipitur ;  ut  quando  aliquis  se  occultat  alie- 
nis  vestibus,  et  alium  se  ostendit  quam  vere 
sit,  quia  illa  non  estpositiva  deceptio,  sed  per- 
missio,  ut  alter  decipiatur;  ergo  in  pra;senti 
idem  dici  poterit.  Respondetur,  etiam  illa 
facta,  quse  non  sunt  signa  ad  placitum  im- 
posita  ad  significandum,  ssepe  vere  significa- 
re ;  ut  signa  naturalia,  seu  effectus  significant 
causam ,  et  exteriores  actiones  significant 
mentem  a  qua  procedunt.  Quacunque  autem 
ratione  significetur  confessio ,  est  revelatio 
ejus,  saltem  indirecta,  neque  est  sola  per- 
missio,  sed  commissio,  quia  homo  vere  exhi- 
bet  signum  repraesentativum  cognitionis  per 
confessionem  comparatee.  Accedit,  quod  mo- 
raliter  loquendo ,  est  major  necessitas  ser- 
vandi  sigillum  hoc  modo,  quam  verbis,  quia 
frequentior  esse  potest  usus  scientice  confes- 
sionis  per  facta  ,  quam  per  verba.  Et  facilius 
etiam  fingi  possunt  occasiones ,  et  causae  ad 
hujusmodi  usum,  ex  quo  valde  onerosa  ct 
odiosa  fieret  confessio. 

3.  Exemplis  assertio  explicatur. — Atque 
haec  assertio  explicabitur  melius  adhibitis 
nonnulJis  exemplis;  liinc  cnim  fit,  ut  non 
possit  parochus  vel  Episcopus  negare  publice 
sacramentum  aliquod  alicui,  verbi  gratia, 
Eucharistiae,  malrimonii,  aut  Ordinis,  etc, 
propter  scientiam  in  sola  confessione  com- 
paratam,  quia  id  fieri  non  potest  siue  indi- 
recta   revelatione,  ut  recte  Sylvest. ,   verb. 


DISPUTAT.  XXXUI.  SECT.  VI. 


705 


Confessor,  3,  q.  16;  Navar..  cip.  8,  n  17,  et 
alii.  Et  sumitur  ex  c.  S>  sicerdos  ,  de  Offic 
ord.,  et  idem  diximus  supra  de  negatione 
absolutionis  respectu  unius,  ex  scientia  con- 
fessionis  alterius.  Item,  ex  eodem  principio 
non  possumus  negare  communieationera  ei, 
quem  novimus  esse  excommunicatum  solum 
in  confessione,  prresertim  coram  aliis,  ut  om- 
nes  etiam  docenl.  Et  sumitur  ex  eodem  textu 
et  ex  c.  Cum  non  ab  hornine,  de  Sent.  ex- 
com. 

4.  An  confessor possU  in  occulto  non  com- 
wnnicare  cum  eo,  quem  scit  ex  confessione  esse 
excommunicatum.  —  An  vero  occulte  possit 
confessor  vitare  hujusmodi  excoramunica- 
tum,  quando  nullus  alius  adest,  sed  ipse  so- 
lus,  Navar.  in  c.  Sacerdos ,  n.  145,  secutus 
Adrianum,  et  aJios  quos  refert,  affirmat,  et 
posse  et  debere  vitare  illum ,  quia  tunc  non 
revelat.  Oppositum  vero  tenet  Medin. ,  dict. 
c,  q.  51  ;  et  Ledes.,  q.  10  ,  art.  5,  dub.  6, 
quia  licet  non  revelet  aliis,  saltem  ipsi  poeni- 
tenti  facto  loquitur ;  hoc  autem  etiam  pro- 
hibitum  est.  Alii  distinclione  utendum  cen- 
sent.  Nam  ubi  solum  (aiunt)  intervenit  bsec 
communicatio  sine  ulla  cooperatione  ad  ma- 
lum  intrinsece ,  tunc  non  est  vitanda,  quia 
solum  est  prohibita  humano  jure,  quod  non 
obligat  cum  tanto  rigore,  sed  in  his  solum 
quae  humano  modo  sunt  cognita.  At  vero  si 
talis  cooperatio  includatur,  ut  si ,  verbi  gra- 
tia,  ille  poenitens  petat  Eucharistiam  a  con- 
fessore,  qui  ex  confessione  novit  non  esse 
disposilum,  potest  et  debet  negare,  si  nullus 
alius  adsit,  argumento  surnpto  a  cootrario 
sensu  ex  dict.  cap.  Si  sacerdos,  et  ex  gene- 
rali  regula  posita  in  dict.  cap.  Cum  non  ab 
homiue,  quod  occultus  exconimunieatus ,  oc- 
culte  vitandus  est.  Item ,  quia  illa  irreveren- 
tia  sacramenti  potest  vitari  sine  incommodo, 
quia  illa  uou  est  revehitio,  et  quamvis  videa- 
tur  exprobrntio,  non  est  tam  data  a  confes- 
sore,  quam  ab  ipso  pcenitente  accepta  ;  nam 
inique  se  ingerit,  et  cogit  aiium  ad  vitandum 
malum;  quare  etiam  tunc  non  est  pceuitens 
rationabiliter  invitus,  neque  habet  veram  oc- 
casionem,  ut  ei  fiat  onerosa  confessio.  Item, 
quia  hic  usus  scientioe  confessionis  non  esl  ad 
aliquam  gubernationem  externam,  neque  ad 
aliquam  actionem  publicam,  sed  soluin  est 
qusedam  negatio  rei  alias  non  debitse,  solum 
ad  vitandam  irreverentiam  sasramenti,  et 
cooperationem  ad  malum.  Nam  si  licet  ex 
scientia  confessionis  propriam  pecuniam  dili- 
gentius  custodire_,  nc  a  fure  surripiatur,  cur 
sxn. 


nnn  licebit  sacramentum  etiam  cusfodire.  In- 
ter  has  sententias  primi  nullo  modo  proban- 
da  est,  quia  imponit  grave  onus  sine  snJfi- 
cienti  fundamento  ,  et  non  sine  periculo.  Se- 
cunda  vero  et  tertia  probabiles  sunt.  Simpli- 
citer  vero  secunda  videtur  securior  et  magis 
constans.  Nam  illa  revera  non  est  coopera- 
tio,  nam  ille  hnbet  rationahilem  causam  ita 
se  gerendi  ac  si  nihil  sciret,  sicut  judex  dam- 
nans  innocentem  contra  scientiara  privatam 
propter  legitimam  prohationem.  Si  autem 
non  est  cooperatio,  nulla  est  obligatio.  Maxi- 
me  cum  hodie  non  teneamur  vitare  excoin- 
municatum  occultnm.  Si  ergo  sacerdos  potest 
alio  titulo  se  excusare,  ne  det  sacramentum, 
vel  quia  non  tenetur  ex  omVio,  vel  quia  est 
occupatus,  pnterit  se  excusare  si  velit,  quam- 
vis  non  teueatur,  quia  in  ulroque  se  gerit  ac 
si  nihil  sciret;  at  vero  illo  tituio  negari  non 
poterit. 

Tertia  assertio. 

5.  Sermndum  esse  secreium  non  solum  nar- 
rando ,  sed  etiam  respondendo. — Tertio  di- 
cendum  est,  servandura  esse  hoc  secretnm 
non  tantum  sponte  narrando,  sed  etiam  res- 
pondendo  ad  quamcunque  interrogationem. 
Ita  docent  omnes  statim  citandi  contra  Alti- 
siodorensem,  qui  oppositum  sentit  in  aliquo 
casu.  Ratio  vero  sumenda  est  ex  generali  el 
rigorosa  obligatione  hujus  prsecepti ;  et  prse- 
terea,  quia  sic  interrogans  injuste  facit,  et 
ideo  non  meretur  respousum.  Quod  si  cogal 
ad  illud  exhibendum  ,  semper  potest  negari, 
salva  veritate ;  ergo  semper  est  ad  hoc  obli- 
gatio.  Unde  in  hujusmodi  eventu,  ex  consilio 
Doctorum  omnium,  optimum  est  nullum  dare 
responsum,  sed  reprehendere  sic  inierrogan- 
tem,  si  distincte  interroget;  an  per  confessio- 
nem  noverit ;  h  vero  absnlute  tantum  inler- 
roget ,  etiamsi  supeiior  sit  qui  interrogat, 
poterit  sacerdos  negare  responsum,  Jicet  ju- 
raverit  se  responsurum  et  dicturum  quae  sci- 
verit.  ut  nolarunt  Henric,  Quodl.  1,  q.  33, 
et  Gabr.,  d.  21  ,  arl.  3,  dub.  1  ,  casu  3,  quia 
juramenturn  semper  intelligitur  de  scientia, 
ex  qua  homo  loqui  possit,  seu  quee  Jicite  sub- 
jecla  esse  potest  humanae  interrogationi  ; 
non  est  autem  Jiujusmodi  res  cognila  in  con- 
fessione. 

6.  Quid  si  non  possit  conimode  negari  res- 
ponsum.  —  Ga'>rielis  responsio. — Improba- 
tur. —  Vera  responsio. — Sotus  reprehead;tur. 
—  Sed  quid ,  si  non  possit  commode  negari 
responsum?   Ssepe  enim  contingit,  ut  ipsa 

45 


706 


DlSPi  TAT.  XXXIII.  SECT.  VII. 


negatio  responsi  sit  indirecta  revelatio  ,  quia 
gen^rat  in  alio  vphementem  suspieionem. 
Gabriel  supra  negat,  tunc  debere  respon- 
dere,  sed  ad  snmmnm  dicere  :  In  his  in  quibus 
possum  perhibere  testimonium ,  niliil  scio. 
Qnod  si  in  alio  sequatur  stispicio,  esse  per 
accidens  ex  malitia  ejus,  qnia  non  respondere 
de  sc  indiffftrens  est.  Sed  haec  sententia  falsa 
est,  et  moraliter  repugnans  sigillo.  Dico  er- 


ut  possirn  clicere.  Alius,  et  melior  est,  ut  res- 
ponsio  accommodetur  intentioni  debitse  in- 
terrogantis,  quae  esse  debet,  an  alius  taliter 
sciat,  nt  respondeie  teneatur,  quo  sensu  vere 
negataudivisse.  Dices,  hunc  sensnmrepugna- 
re  interrogationi,  nam  qui  interrogat  an  au- 
dierit  in  eontessione,  hoe  ipso  excludit-orn- 
nem  alium  modum.  Respondetur,  id  verum 
esse  exejus  formali  intentione,  illitamen  im- 


go,  et  posse  et  debere  respondere,  et  simpli-    patar.i  repugnantiam  in  ipsis  verbis  et  inter- 

citer  negare  se   scire  qnicqnam  de  illa  re. 

D.  Thom.,  d.   21,  q.  3,  ait.  1,  quaestiunc.  I, 

ad  3;  Bonav.,  2   p.,    art.   2..,q.    I,  ad  I  ;  Ri- 

chaid.,  art.  4,  q.  2;  Palud.,  Durand.  et  Ma- 

jor,  q.  3  et  8  ;  Soto,  d.  18,  q.  4,  art.  5,  ad  4  , 

et  de  Tegend.  secr.,  mernb.  3,  q.  3  ;  Adrian., 

qnsest.  ult.  de  Confess.,   et  Qnodl.  9,  ad  2  ; 

Scot.,d.  ll,q.4;  Henric,  Quodl.  8.  q.  29; 

omues  Summista3,  et  moderni;  sive  submtel- 

ligat  se  nescire  ad  dicendum,  seu  nescire  ita 

ut  evidenter   id  viderit.  Deinde,  si  expresse 

interrogetur   an  audierit ,   quamvis  Soto  ti- 

nieat,  sine   dubio  potest  simpliciter  negare, 

et  dicere  :  Non  audivi,  ut  omnes  alii  censenl, 

specialiter  Richard.,  d.  21,  art.  4,  q.  2,  tum 

quia  hic  etiam  optirne  snbinteJligitur  illud  ad- 

ditum  :  Non  audivi  o/l  dicendum.  Neque  intel- 

ligoquamdiffereutiam  in  hoc  Soto  inveniatin- 

terverbum  sciendi,el  atideadi :  Quia  scientia 

(iuquit)  ordinatur  ad  dicend.um,  non  autem  au- 

«^w.Quodrepugnat,  quia  auditioestscientia 

qucedam,  prout  hic  sumitur  pro  quacunque 

cognitione;  tum  etiam,  quia  habet  aJios  sen- 

sus  :  Non  audivi    ut  homo  ,  veJ  ,   ut  tenear 

ttbi  respondere. 

7.  quid  si  interrog  t  guis,  an  in  conf&ssio- 
neaudkrit.  —  Vera  responsio,  —  OijiCtin.  -- 
Sulcitur.  —  Tandem,  si  directe  interroget 
quis,  an  audierit  iu  confessione  ,  Palud.  et 
Soto  fatentur,  nou  posse  negare  ;  unde,  cnin 
neque  atiirmare  possit,  dicunt,  non  debere 
tunc  quicquam  respoudere  ,  sed  objurgare 
alium.  Quod  si  in  suspicionem  venerit,  ipsc 
solus  est  in  culpa,  quia  confessor  nihil  aliud 
habet,quod  faciat.  Vera  tamen  sententiaest 
simpliciter  posse  et  debere  negare  quicquam 
audivisse,  etiam  in  confessione.  Ita  docuit 
Adrian.,  queest.  ult.  deConfess.;  Sylv.,verb. 
Conftiss.,  3,  n.  10;  Navar.,  c.  8,  u.3,  et  num. 
uit.,  et  c.  12,  in  Jin.  ;  Victor.,  in  Sum.,  n. 
148;  Med.,  dict.  God,  de  Coufess.,  qudest.  de 
Contes.  celanda  ;  Ledes  ,  q.  IU,  art.  1,  dub. 
6  Ratio  est.  quia  etiam  Ikvc  responsio  babet 
dupliuein  seusuin  verum.  Unus  est,  subiutel- 


rogatione,alium  vero  uti  jure  suo  responden- 
dojuxta  mentem  legitimam,  qua)  inesse  de- 
beret. 

8.  Dpbium  Durandi.  —  Solvitur  ex  ipso. 
—  Dubitat  tamen  ulterius  Durand. ,  dict.  d. 
21,  queest.  3,  an  sacerdos  non  interrogatus 
possit  aiiquando  ita  loqui;  et  absolute  ne- 
gat ,  quia  neque  est  necessitas,  neque  in  ri- 
gore  habet  locum  interpretatio  vera ,  quia 
hasc  fundatur  in  interrogatione.  Contrarium 
vero  sentiunt  Paludanus  et  Soto,  quia  Jicet 
sacerdos  absolute  neget  se  scire,  vei  audi- 
visse  quicquam  de  tali  re,  communi  sensu  in- 
telligitur  de  communi  et  externa  scientia. 
Ego  vero  sententiam  Durandi  censeo  veram 
quantum  ad  illam  locutionem  ,  qua  sacerdos 
negat  se  audivisse  in  confessione,  preesertim, 
quia  dum  non  cogitur  ,  non  debet  miscere 
sermonem  de  confessione,  neque  affii  mando, 
neque  negando  ;  semper  enim  generat  scan- 
dalum,  et  est  aliquod  pericuJum  suspicionis, 
vel  revelationis  indirectee  ;  at  vero  simpliciter 
negare  audivisse  aliquid  de  illa  re,  interdum 
potest  esse  Jicitum  et  conveniens,  si  occurrat 
necessitas,  vel  commodum  ipsius  poenitenlis; 
nam  in  lioc  verum  habet,  quod  illa  locutio 
etiam  sine  iuterrogatione  proJata  juxta  com- 
munem  sensum  iuteiiigitur  de  auditione  mere 
bumana  et  externa,  et  alioqui  ipsa  occasio 
servandi  famam  proximi  est  quajdam  tacita 
interrogatio,  saltem  intra  eumdem  ordinem 
huinauas  cognitionis. 

SEGTIO  VII. 

An  liceat  aliquis  usus  nolitise  comparatce  in  confes- 
sione,  et  quomodo. 

1.  Refertur  ab  auctoribus  opinio  absolute 
negans,  hunc  usum  esse  aliquando  licitum, 
quia  confessor  non  scit  ut  homo.  sed  ut  Deus, 
et  ideo  nullam  actionem  humanam  potest 
exercere  ex  directione  seu  motione  iJLius  noti- 
tiee.  Tribuitur  Henrico,  QuodJib.  8,  q.  18;  ibi 
tameu  nihil  dicit;  in  qua-stione  autera  29  et 


ligeudo  illud  additum  :  Ad  diceadmn,  vel;  Ita    31 ,  agens  de  aliquibus  casibus  particularibus, 


DISPUTAT.  XXXLII.  SECT 
scrupulose  loqnilnr  ;  nnnqnam   tamen  illam 
generalem  regulam  negaiivam  constituit,  ne- 

que  alii  auctores  illam  admittunt,  nec  funda- 
mentum  ejus  est  solidum,  ut  ex  dictis  in  su- 
perioribus  satis  constat.  Ut  ergo  certa  ab  in- 
certis  separemus ,  distinguamus  de  usu,  ex 
quo  sequitur  aliqua  suspicio  ,  vel  ex  quo  nul- 
la  sequi  potest. 

2.  Prima  regula. — Non  licere  usum  notitire 
cum  periculo  revelationis.  —  De  priori  est 
regula  certa  :  usus  hujus  notitiae  cum  morali 
periculo  revelationis  directee,  vel  indirectee, 
nunquam  est  bcitus.  Hcec  constat  ex  sectione 
preecedenti ,  ubi  aliqua  exempla  posita  sunt. 
Aliud  vulgare  est  de  superiore,  qui  audit  con- 
fessionem  subditi ;  nam  ex  vi  illius  non  putest 
ita  illum  gubernare  ,  ut  alii  possint  suspicari 
peccatum  illius,  neque  in  specie,  neque  etiam 
in  genere,  aut  auferendo  ministerium  aliquod, 
vel  mutando  locum. 

3 .  Dubium. — An possit imponi pcenitentia. — 
Replica.  —  Solvitur.  —  Difficultas.  — ■  Decidi- 
tur.  — ■  Hic  vero  occurrunt  nonnulla  dubia. 
Primum  est ,  an  liceat  imponere  pcenitenti 
poenitentiam  publicam  in  satisfactionem  pec- 
cati  commissi,  etiamsi  inde  sequatur  revelatio 
indirecta,  id  est,  suspicio  alicujus  gravis  cri- 
minis,vel  in  particulari,  vel  in  generali,  talis 
pcenitentis.  Sed  de  hac  re  dicemus  lalius  in- 
fra  agentesde  satisfactioue.  Nunc  breviter  di- 
citur ,  id  fieri  non  posse  ,  nisi  ex  spontanea 
acceptatione  pcenitentis,  quia  omnis  revelatio 
indirecta  repugnat  sigillo  ;  quando  vero  pce- 
nitens  voluntarie  acceptat,  jam  non  est  reve- 
latio  confessoris  ,  sed  ipsemet  pcenitens  se 
prodit.  Sed  difncnltas  major  est,  quando  id, 
quod  confessor  injungit,  non  est  tantum  in 
punitionem  peccati  commissi,  sed  in  reme- 
dium  cavendi  simile  peccatum,  aut  tollendi 
scandalum,  vel  aliquid  simile.  In  quo  casu,  si 
supponatur  illud  medium  esse  necessarium, 
potest  imprimis  confessor  illud  preecipere  pce- 
nitenti,  ut,  verbi  gratia,  quod  dimittat  hoc  of- 
cium,  vel  hanc  domum ,  aut  aliquid  simiie;  et 
ipse  tenebitur  obedire;  quod  si  noluerit,  dimitti 
potest  sine  absolutione  ;  et  ita  nulla  est  fractio 
sigilli,  quia  si  aliquid  fit,  totum  est  medio  con- 
sensu  et  voiuntate  pcenitentis ;  neque  est  gra- 
vamen  aut  onus  contra  sigillum  ,  quod  illc 
consensus  per  preeceptum  aut  per  commina- 
tionem  negandi  absolutionem  extorqueatur  : 
quia  supposita  vera  necessitate,  illud  preece- 
ptum  non  tam  imponitur  a  confessore,  quam 
declaraturpcemtenti  obhgatio,  quam  inseipso 
liabet;  et  ideo  comminatio  illa  justa  etiam 


VII.  707 

est,  imo  et  necessaria,  quia  non  potest  aliter 
confessor  clebito  modo  fungi  suo  munere. 

4.  Aliud  dubium.  —  Vera  responsio.  —  Sed 
ulterius  restat dubitatio,  si  sit  in  potestate  con- 
fessoris  auferre  talem  occasiDnem  pcenitenti, 
an  possit,  ipso  invito,  illam  auferre,  non  ob- 
stante  suspicione,  quee  moraliter  inde  time- 
tur.  Exemplum  commune  est,  si  confessor 
sit  superiorreiigionis,  qui  potest  mutare  ofii- 
cium  vel  locum  subdito,  ex  quo  pendet  talis 
occasio.  Aliqui  enim  id  aitirmarunt,  trihuique 
solet  heec  opinio  Gabrieli,  sed  immerito  ; 
tribuitur  etiam  Henrico,  Quodl.  8,  q.  29,  qui 
solum  hoc  significat  in  eo  casu,  in  quo  sus- 
picio  solum  timetur  apud  aliquem  respectu 
alicujus,  qui  jam  noverat  percatum  pcenilen- 
tis.  Vera  tamen  sententiaest,  cum  tali  suspi- 
cione  hoc  nunquam  licere,  quia  esset  in- 
directa  revelatio  ,  quee  semper  est  illicita, 
etiam  respectu  unius,  cui  notee  sunt  res  talis 
pcenitentis  ;  nam  ei  saltem  nota  iit  confessio, 
qnod  semper  est  prohibitum,  etiam  in  pee- 
catis  publicis,  ut  supra  ostensum  est.  Atvero, 
si  superior  id  posset  facere  sine  ulia  suspi- 
cione  respectu  aliorum,  et  res  talis  sit,  quee 
pendeat  ex  arbitrio  ejus,  multorum  sententia 
fuit,  posse  superiorem  talem  rem  auferre  et 
mutare,  ut  occasionem  peccandi  auferat,  non 
vero  alias,  quam  docet  S.  Thom .,  Quodl.  5, 
art.  13,  et  in  4,  d.  2,  q.  3,  art.  1,  qui  dicit, 
posse  superiorem  religionis  privare  subdi- 
tum  aliquo  munere  hac  de  causa,  quando 
talis  mutatio  fieri  potest  solo  arbitrio  supe- 
rioris  ;  nam  si  officium  habeat  certum  tem- 
pus  designatum ,  et  auferri  non  soleat  extra 
illud,  nisi  propter  aliquam  gravem  causam, 
tunc  non  posset  hoc  fieri,  quia  esset  revela- 
tio  confessionis;  etidemest  quandocunquein 
particulari  timereturtalis  suspicio.  Idem  tenet 
Bonav.,  2  p.,  d.  21,  art.  2,  q.  1,  ad  ult.;  Scof. 
ibi,  q.  2,  ad  penult  ;  Richard.,  art.  4,  q.  2, 
ad  4;  Sylv.,  verb.  Cuiifessio,  3,  q.  14;  Soto, 
utroqne  loco  supra  citato.  Ratio  est,  quia 
tunc  nihil  fit  contra  sigillum,  ut  constat,  nec 
contra  justitiam,  quandoquidem  res  pendefc 
ex  arbitrio  superioris,  nec  illa  est  pcena,  sed 
rationabilis  medicina,  quam  ipse  pcenitens 
tenetur  acceptare.  Ditferunt  autem  interse. 
Nam  Sylvester  et  aliidicunt  hoclicere,  etiam- 
si  pcenitens  ipse  suspicetur,  vel  inteiligat  se 
privari  eo  munere  ratione  suee  confessionis, 
quia  dummodo  aliis  non  prajbeatur  occasio 
veniendi  in  suspicionem,  non  est  reveiatio 
sigilii,  Richardus  vero,  Angelus  et  alii  oppo- 
situm  docent,quia  post    confessionem   nou 


708  DISPUTAT.  XXXIII.  SECT.  VII. 

licet  poenitenlera  verbis  corripere,  aut  pecca-     randi.  Ita  tenet  Scot.,   d 


tum  illi  objicere  ;  ergo  nec  factis.  Item  quia 
est  beec  occasio,  ut  homines  retardentur  a 
confessione,  quia  fit  valde  onerosa  per  ac- 
tionem  extrinsecam  confessioni,  eique  mini- 
me  necessariam.  Propter  quam  causam  cen- 
seo  banc  limitationem  longe  securiorem  et 
valcle  rationi  consentaneam.  Sententiam  ve- 
ro  communem,  ex  natura  rei  seu  sola  ra- 
tione  spectatam,  improbare  non  valeo  ;  ad- 
verto  autem,  id,  quod  per  se  malum  non  est, 
ob  periculum  mali  posse  prohiberi.  Quare,  si 
in  aliqua  religione  talis  usus  prohibitus  fue- 
rit,  sancta  erit  constitutio  et  observanda.  Imo 
generatim  videturhicusus  regularibus  omni- 
bus  a  S.  D.  N.  Clemente  prohibitus,  Nam  in  de- 
creto  de  casibus  reservatispro  religiosis  edito, 
c.  4,  sic  inquit  :  Tam  superiores  pro  tempore 
existentes  quam  confessarii,  qui  postea  ad 
superioratus  gradum  ftierint  promoti,  caveant 
diligentissime,  ne  ea  notitia,  quam  de  aliorum 
peccutis  in  confessione  habuerunt,  ad  exterio- 
rem  gubernationem  utantur.  Atque  ita  per 
quoscunque  regularium  superiores,  quicun- 
que  illi  sint,  observari  mandavit.  Unde  cum 
indistincte  loquatur,  non  est  quod  a  nobis  li- 
mitetur,  sed  simpliciter  observetur. 

5.  Vulgare  dubium. — An  confessor  possit 
vitare  mortem  in  confessione  cognitam. — Pri- 
ma  sententia. — Aliud  dubium  vulgare  circa 
boc  punctum  est,  si  necessarium  sit  sacer- 
doti  fugere  aut  omittere  actionem  aliquam 
ad  vitandam  morteui,  nec  facere  id  possit 
quin  alii  intelligant  moveri  ipsum  ex  notitia 
confessionis  talis  persona?,  an  liceat  id  fa- 
cere.  Ut,  verbi  gratia,  si  sacerdos  per  con- 
fes->ionem  alicujus  intelligat  mortiferum  ve- 
nenum  in  vino  esse  immissum,  et  non  possit 
aut  oraittere  sacramentum,  aut  petere  aliud 
vinum,  nisi  indirecte  prodat  confessionem; 
tunc  enim  videtur  se  occidere,  si  sacrificet, 
etsumat;  si  autem  liceat  omittere,  jam  re- 
gula  posita  cessat,  quia  illa  est  revelatio  in- 
directa.  Nec  refert,  quod  Adnanus  citandus 
ait,  non  revelari  crimen,  quia  jam  alii  socii 
sciebant ;  satis  enim  est,  quod  manifestatur 
confessio,  ut  patet  ex  supra  dictis.  In  hoc 
multi  auctores  concedunt.  posse  tunc  vitare 
actionem,  vel  fugere,  quidquid  inde  sequa- 
tur,  quia  ipse  utitur  jurc  suo,  ct  ex  vi  talis 
actus  nihil  revelat,  sed  alius  ex  prava  sua 
conscientia  id  colligit.  Aciio  enim  illa  nec  im- 
posita  cst  ad  significandum,  nec  ex  nalura 
sua  determinate  id  siguifieat,  sed  indifferens 
est  ad  plures  alias  eausas,  vel  rationcs  ope- 


21,  q.  2,  ad3; 
Gabr.,  art.  3,  dub.  1  ;  Major,  q.  3,  ad  2  ; 
Sylvest.,  verb.  Confessor,  3,  q.  2;  et  inclinat 
etiam  Soto  in  illa  Relect.  de  Secreto. 

6.  Secunda  senteutia.  —  Contrarium  vero 
tenent  Richard.,  art.  4,  q.  2,  et  Navar.,  dict. 
c.  Sacerdos,  n.  135;  Ledesm.  supra,  et  tandem 
Soto,  d.  18,  q.  4,  art.  5.  Fundamentum  est, 
quia  revelatio  indirecla  in  nullo  casu  est  li- 
cita,  etiam  propter  tuendamvitam  propriam, 
et  negarinon  potest  quin  illa  sit  indirecta  re- 
velatio,  quia  ad  hujusmodirevelationem  non 
est  attendendum  signum,  seu  actio  abstracte, 
et  secundum  se  ;  hoc  enim  modo  nulla  esset 
revelatio  indirecta  ;  sed  est  considerandum 
hic  et  nunc  cum  his  circumstantiis,  quia  est 
practica  signin>.atio.  Et  hoc  modo,  supposita 
aliorum  notitia  et  aliis  circumstantiis  ,  sine 
dubio  prodit  pcenitentem.  Et  declaratur  ex 
alio  effectu,  nam  alias  liceret  sacerdoti  in  eo 
casu  fugere,  etiamsi  sciret  pcenitentem  esse 
interficiendum  ab  aliis,  eo  quod  revelaverit 
secretum.  Consequensest  omnino  absurdum, 
quia  multum  derogat  huic  sacramento,  quod 
aliquis  possit  ratione  iliius  tam  grave  nocu- 
mentum  pati.  Sequela  veropatet,  quia,  si  illa 
non  est  revelatio  indirecta,  jam  ex  hacparte 
licita  est;  aliunde  vero  potest  unusquisque 
suam  vitam  custodire,  etiamsi  sequatur  mors 
alterius.  Habet  tandem  hic  locum  ratio  illa 
fundamentalis  sigilli ,  scilicet,  quod  bonum 
ipsius  sacramenti  prseferendum  est  proprise 
vitae,  et  quod  in  eo  casu  ille  peccator  nullo 
modo  se  manifestaret  in  hoc  sacramento  sa- 
cerdoti,  si  timeret  suam  proditionem  indi- 
rectam,  et  ita  hoc  ipso  praecluditur  via  con- 
fessioni,  et  consequenter  tam  peccator,  quam 
ipse  confessorcarebunt  remedio  ;  ergo  rnelius 
est,  magisque  consentaneum  huic  sacramen- 
to,  quod  possit  pcenitens  secure  se  manifes- 
tare. 

7.  Secunda  senientia  prsefertur.—lnter  bas 
sententias  hsec  posterior  simphciter  mihi  pro- 
batur;  nam  in  omni  actu  intrinsece  malo 
possunt  occasiones  similes  Qngi,  et  non  pro- 
pterea  admittendum  est  licere  aliquando  ta- 
tem  actionem  f.icere  ad  vitandum  quodcun- 
que  incommodum.  Item,  quia  mors  passive, 
ut  sic  dicam,  sustinenda  potius  est,  quam  re- 
velanda  confessio ;  in  eo  vero  casu  non  est 
moralis  occisio  activa  sui  ipsius,  quia  non 
ntitur  sacerdos  in  illo  actu  notitia  confes- 
sionis,  sed  scientia  bumana.  Item,  nou  te- 
netur  credere  pcenitenti  extia  illud  forum  ; 
uam  licet  confessor  debeat  credere  pceni- 


DISPUTAT.  XXXIII.  SECT.  VII. 


709 


tenti  ad  gubernandum  illurn,  non  vero  ad 
gubernandum  se  ,  nec  ad  dirigeudas  actio- 
ncs;ergo  ex  bac  p;irte  illa  actio  non  est 
mala  moraliter,  nec  obligatur  ille  sacerdos  ad 
non  bibendum  calicem  propter  dictum  pceni- 
tentis,  nec  etiam  ad  conservandam  vitam  fu- 
giendo.  Aliunde  autem  instat  bonum  sacra- 
menti,  rafione  cujus  detrimentum  corporalis 
vitae  postponendum  est. 

8.  Augetur  difficultas.  —  Resolvitur.  — 
Solet  tandem  augeri  hsec  difficultas,  si  non 
solnm  periculum  vitse  corporaJis,  sed  etiam 
spiritualis  et  seternse  mortis  immineat,  ut  si 
in  casibus  sacerdos  ille  sit  in  peccato  mortali, 
et  confiterinon  possit,  imo  de  sua  contritione 
valde  dubitet.  Etidem  est,  si  quis  per  confes- 
sionem  sciat  sibi  parari  gravissimam  peccan- 
di  occasionem,  et  moraliter  timeat  fore,  ut 
non  possit  illi  resistere,  nisi  fugiat  et  vitet  il- 
lam,  cum  tamen  fugere  et  vitare  non  possit, 
nisi  indirecte  revelando.  Resolutio  tamen  ea- 
dem  est ;  bujusmodi  enimcasus  potius  mente 
finguntur,  quam  moraliter  possint  accidere; 
nunquam  enim  deerunt  alia  media,  vel  ratio- 
nes,  et  indicia,  quibus  possit  bomo  uti  ad  vi- 
tandum  periculum;  admisso  tamen  urgenti 
casu,  semper  confessionissigillum  servandum 
est,  et  ille  sacerdos  providebit  animse  suae  eo 
meliori  rnodo,  quo  possit ,  et  conando,  et 
orando  ad  habendam  contritionem,  vel  ten- 
tationem  superandam,  cui  non  ipse  se  expo- 
nit,  sed  coactus  exponitur;  etcum  id,  quod  in 
se  est,  faciat,  non  deerit  divinumauxilium  ad 
viucendam  illam  ;  neque  enim  hi  casus  in 
pra,'senti  materiaspeciales  sunt;  similes  enim 
fingi  possunt,  si  quis  non  possit  vitare  pericu- 
lum,  nisi  mentiendo,  vel  quid  sirnile,  in  qui- 
bus  eadem  responsio  adhibenda  est. 

Szcunda  regula. 

9.  TJsum  noiitice  aliquando  liGere. — Secunda 
regula  est  :  quando  ex  usu  contessionis  nul- 
la  sequitur  indirecta  revelatio,  nec  morale 
periculum  ejus,  non  est  per  se  malus  ta- 
lisusus,imo  poterit  ssepe  esse  honestus  et 
licitus,  nisi  specialiter  prohibeatur.  Ita  do- 
cent  omues.  Et  ratio  est,  quia  illa  actio  non 
est  contra  sigillum  ,  quandoquidem  nullo 
modo  est  contra  secretum.  Neque  ex  alio  ca- 
pite  habet  intrinsecam  malitiam ;  nam  licet 
illascientiasit  sacraetcomparataexministerio 
quodammodo  divino,  tamen  etiam  uti  licet 
rebus  sacris  in  commodum  propnum,  vel  pro- 
ximi,  quando  alias  actio  nullam  continet  in- 
decenliam.  Quod  hic  posse  accidere,  facile 


patet  exemplis.  Primum  enimconfessor  potest 
orare  pro  pceuitcnte,  petendo  remissionem, 
vel  emendam,  etiam  post  transactam  confes- 
sionem.  Secundo,  potcst,  ut  supia  dicebam, 
consulere  in  re  dubia  virum  doctum  sine  pe- 
riculo  cognitionis  personse.  Tertio,  ex  confes- 
sione  unius  licet  in  confessione  alterius  ali- 
quam  interrogationem  facerenecessariam  vel 
utilem  poenitenti,  tali  modo,  ut  alius  non  in- 
telligat  unde  confessor  moveatur  ad  interro- 
gandum  ,  ut  notavit  Sylv.,  verb.  Confessor  , 
3,  q.  36  ;  Navar.,  c.  8,  n.  17.  Quarto,  potest 
ipsemet  confessor  diligentius  custodire  rem 
propriam,  vel  aliquid  simile,  quiain  his  omni- 
bus  nec  poenitenti,  nec  sacramento  fitinjuria, 
ex  dicta  hypothesi,  quod  nulla  timeatur  indi- 
recta  revelatio.  Alia  item  exempla  ex  supe- 
rioribus  constant,  etstatim  aliqnid  addemus. 
Addidi :  Ntsi  specialiter  prohibeatur,  propter 
superius  citata  ex  Decreto  Clement.  VIII,  quse 
videntur  prohibitionem  continere,  saltem  pro 
regularibus,  et  eorum  gubernatione ,  et  ita 
observanda  sunt.  Non  tamen  obstant  in  aliis 
casibus  et  exemplis  positis,  ut  ex  tenore  ip- 
sorum  verborum  constat. 

Tertia  regula. 

40.  Duo  requisita  ad  honestatem  prcsdicti 
usus. — Tertio  dicendum  est,  ut  hic  usus  etiam 
ubi  non  est  jure  humano  prohibitus,  sit  Iio- 
nestus,  non  satis  esse  quod  fiat  absque  indi- 
recta  revelatione,  sed  duo  praeterea  requiri , 
scilicel,  ut  fiat  sine  injusto  gravamine  pceni- 
tentis,  et  ob  aliquam  gravem  causam  seu  uti- 
litatem.  Ita  colligitur  ex  senlentia  D.  Thom., 
Quodl.  5,  art.  13,  et  in  4,  d.  21,  q.  3,  art.  J; 
Bonav.,  2  p.,  art.  2,  q.  i,  et  aliorum  Doctor. 
ibi ;  Sylv.,  vnrb.  Confessor,  3,  q.  J4,  et  alio- 
rum  Summistarum,  et  specialiter  videri  po- 
test  Navar.,  in  dict.  c.  Sacerdos,  n.  124.  Ratio 
prioris  partis  est,  quia  licet  tunc  actio  non  sit 
contra  secretum  sigilli  iu  rigore  ,  est  tameu 
valde  injuriosa  sacramento,  ium  quia  sumi- 
tur,  ut  instrumentum  ad  injustitiam  exercen- 
dam;  tum  etiara  quia  fit  onerosum  etdifficiie 
poenitentibus,  quibus  eliam  in  hoc  fit  gravis 
injuria.  Exempla  communia  sunt,  si  superior 
ex  scientia  confessionis  puniat  exterius  pceni- 
tentem,  vel  privet  illum  beneficio,  aut  alia  re, 
in  qua  habet  jus  acquisitum,  vel  si  paret  illi 
insidias,  ut  capiat  illum  in  simiii  casu.  Potest 
quidem  superiorattentius  vigilare,et,  si  prius 
remisse  se  gerebat,  se  emendare,  satisfacere- 
que  suo  muneri,  non  extraordinario  modo  , 
sed  usitato  a  praedecessoribus,  ex  quo  nulla. 


710 


DISPUTAT.  XXXIII.  SEGT.  VIII. 


potest  suboriri  suspicio.  At  vero  parare  insi- 
dias  non  potest,  non  modo  per  alios,  quod  est 
certissimum,  sed  nec  per  seipsum,  quidquid 
aliqui  senserint,  quia  revera  est  res  valde 
odiosa  et  perieulosa,  quse  multum  averteret 
subditos  a  confessione.  Plus  enim  hoc  est, 
quam  verbis  corripere  aut  objursjare  pceni- 
tentem  ex  scientia  confessionis.  De  quo  videri 
potest  D.  Thom.  supra,  et  Soto,  dicta  Relect. 
de  Secret. ,  memb.  3,  q.  4,  post  quintam 
conclusionem. 

11.  Ratio  alterius  partis  est,  quia  hoc  se- 
cretum  est  res  valde  sacra,  et  ideo  non  licet  il- 
lo  uti  ad  actiones  aliasexlernas,  nisi  obhones- 
tum  finem  et  proportionatum  tali  medio.  Ve- 
rum  est  tamen,  si  finis  non  sit  pravus,  etiam 
si  non  sit  admodum  necessarius,  posse  con- 
fessorem  excusari  a  culpa  gravi,  quando  alio- 
qui  cessat  omne  periculum  et  revelalionis  et 
incommodi  alieni.  Unde  e  contrario,  quoties 
illa  duo  concurrunt,  ut  causa  sit  gravis,  et 
omnino  occulta,  tunc  semper  licettalis  usus, 
quantum  est  ex  divino  et  naturali  jure,  nisi 
per  humanum  sit  prohibitus.  AdduntveroRi- 
chardus  et  alii,  necessarium  etiam  esse,  ut 
pcenitens  non  intelligat  sacerdotem  moveri 
exea  scientia  ad  talem  usum;  sed  quando  ilte 
usus  nullo  modo  est  onerosus  pcenitenti,  hoc 
non  est  necessarium,  ut  ait  Sylvest.,  verb. 
Confessor,  3,  quaest.  14,  quia  tunc  nou  ha- 
bet  pcenitens  ullam  rationabilem  causam,  ob 
quam  illi  displiceat  talis  usus. 

12.  An  elector  possit  negare  suffragium 
propier  notitiam  confessionis.  —  Solutio.  — 
Limitatur  primo  prcp.cedens  solutio. —  L>mita- 
tur  secundo. —  Te.rtio  limitatur. —  Superest 
vero  hic  gravis  difficultas  de  actionibus  per- 
tinentibus  ad  justitiam  distributivam,  ut  est 
electio  ad  otficium,  vel  beneficium,  an  possit 
elector  propter  scientiam  soiam  confessionis 
negare  suffragium  ei,  qui  exterius  reputatur 
diguus,  ipse  autem  per  confessionem  scit  esse 
indignum.  Nam  graves  Doctores  simpliciter 
affirmant  non  solum  posse,sed  etiam  debere, 
quando  nullum  est  pericukim  revelationis. 
Ita  D.  Thom.  et  Bonav.  supra  ;  Scot.  ibidem, 
q.  2 ;  Sylvest.  etiam,  et  Soto  supra ;  et  Na- 
var.,  dict.  c.  Sacerdos,  n.  146.  Qui  etiam  ait, 

sisintlatse  aliquee  pcense  vel  censurse  ipso  ju- 
re  contra  eligentem  indignum,  eas  incurrere 
electorem,  qui  eligit  indignum  in  sola  confes- 
sione  cognitum;  citat  cap.  Cum  in  cunctis,ile 
Electione,  et  cap.  Perpetuo,  eodem  tit.,  in  6  ; 
sed  ibi  nihil  speciale  habetur  pertinens  ad  si- 
gillum,   sed  solum  generalis  prohibitio,  ne 


eligatur  indignus.  Ratio  vero  hujus  sententise 
est,  quia  eligere  indignum  est  intrinsece  ma- 
lum,  ettunc  potest  vitari  hoc  malum  sine  in- 
commodo  sacramenti.  Heec  sententia  diffieilis 
semper  mihi  visa  est.  Et  ideo  ad  minimum 
eam  limito,  ut  non  procedat  quando  suffra- 
gia  publice  feruutur.  Ratio  est,  quia  tuncpe- 
riculum  est  alicujus  manifestationis,  vel  sus- 
picionis,  cum  supponatur  persona  publice  di- 
gna.  Dices  posse  esse  aliam  eeque  dignam. 
Respondeo,  rarissimum  esse  tantam  sequali- 
tatem  reperiri,  quin  detur  locus  judiciis  et 
suspicionibus  ;  et  propter  rarum  eventum  non 
est  talis  licentia  concedenda,  ubi  est  tam  gra- 
ve  periculum.  Dices,  non  sequi  periculum 
suspicionis  alieujus  mali  in  non  electo,  sed 
potius  injustitiee  ex  parte  eligentis;  unde  So- 
to  supra  ait,  electorem  potius  debere  permit- 
tere,  ut  alii  existiment  se  male  eligere  aut 
negare  suffragium  ex  odio,  vel  alia  passione, 
quam  eligere  indignum  in  sola  confessione 
cognitum.  Hoc  vero  mibi  probabile  non  est, 
tum  quia  illud  est  dare  grave  scandalum  , 
quod  semper  ante  omnia  vitandum  est  ;  tum 
etiam  quia  moraliter  potius  generabit  suspi- 
cionem,  quod  aliquid  occulte  noverit ,  prse- 
sertim  si  electorsit  probatse  auctoritatis.  Se- 
cundo  limitO,  ut  etiam  in  occultis  electionibus 
nulla  incurratur  pcena,  vel  censura  eligendo 
indignum,  quidquid  sit  de  culpa,  ut  melius 
dixit  Soto  cum  Palud.,  d.  21,  q.  3;  nam  leges 
imponentes  has  pcenas,  semper  loquuntur  se- 
cundum  scientiam  communem  et  cognitio- 
nem  humanam.  Denique  addo  probabilius 
mihi  videri  nullam  committi  culpam  eligendo 
dignum  in  publica  scientia,  etiamsi  per  so- 
lam  confessionem  cognoscatur  indignus,  quia 
propter  reverentiam  sacramenti,  potest  quis 
licite  non  uti  illa  scientia,  sed  ita  se  gerere 
ac  si  nihil  novisset,  quia  illa  scientia  non  est 
per  se  regula  talis  actus.  Quod  vero  teneatur 
quis  non  uti  illa  scientia,  affirmare  non  audeo 
propter  dictorum  auctorum  sententiam,  quia 
intelligenda  est  (ut  saepe  dixi)  ubi  prohibitio 
humana  non  intervenerit. 

SECTJO  VIII. 

Quce  pcena  propter  fractionem  sigilli  incurratur. 

1.  Nullam  esse  ipso  facto  incurrendam. — 
Respondeo,  nullam  censuram,  vel  poenam 
ipso  facto  incurrendam  latam  esse  in  jure 
propter  hoc  delictum,  quia  nullnm  invenitur 
tale  jus  ;  in  cnp.  autem  Saccrdos,  de  Pcenit., 
d.  6,  imponitur  pcena  depositionis  a  judice 


DISPliTAT.  XXXIII.  SECT.  VIII.  71  l 

ferenda,  et  additur,    cogendura  esse   hujus-  alioqui  conjecturis  agendiim  est,  et  interdum 

modi  sacerdotem,   ut  perpetuo    ignominiose  suflicient  plures  lestes,quamvis  non  sint  con- 

peregrinetur.  Tamen  in  c.   Omuis  utriusque  testes  propter  naturam  delicti. 
sexus,  confirmatur  eadem  depositionis  po3na;         4.  Explicatur. —   Speciale  vero   dubium 

additur  vero,  ut  perpetuo  detrudatur  in  mo-  est,    si  confessor    dieat,   se  habuisse   facul- 

nasterium.    Unde  antiquum  illud  jus,  quoad  tatem  a  pcenitente,  vel    alia    via  scivisse,  et 

posteriorem  partem,  per  hoc  novum  immu-  poenilens    neget,   quid   agendum    sit.   Multi 

talum  est,  licct  aliqui  Canonistse  velint  illa  enim  auctores  imponnnt  confessori  onus  pro- 

coneiliare,  ut  nolavit   Summa  Gonfessorum,  bandi,  ut  videre  est  in  D.  Thom.,d.  21,  q.  3, 

lib.  3,  tit.  34,  q.  99  ;  sed  id  neque  necessa-  art.  2,ad  2;Richanl.  ibi,art.  4,q.l,adl;Sylv.; 

rium   est,   neque  verbis  textuum  consenta-  verb.  Confessio,  3,  n.  9,  qui  refert  Panormi- 

neum.  tan.,  el  esse  communem    sententiam   Docto- 

2.  Spsndator  et  Mniolus  reprehmdtmtur. —  ruin  iu  d.  cap.  Omiis,  testatur  Navar.,  d.  c. 

Sacerd"(em  reveiantcm  confessionem  non  esse  Saterd<>s,  n.  164.  Sed  certeest  ditticileet  gra- 

irregularem. — Quapropter  improbabilem  cen-  ve  onus,  et  quod  moraliter  vix  expleri  potest. 

seo  sententiam   Speculatoris,  quam   refert  et  Unde  fit  ut  ssepe   confessores   giavi  periculo 

sequitur  Maiolus,  lib.  5  de  Irregular.,  c.  19,  exponantur  utendo  jnre  suo  ;  et  ideo,  qnam- 

n.6  ;  asserunt  enim,  sacerdotem  revelantem  vis  cseteris  paribus,  inclinandum  sit  in  favo- 

confessionem   fieri   irregularem,  ifa  ut   post  rem  pcenitentis  et  sacramenii,  tamen  in  par- 

peraclam  etiam  pcenitentiam  ministrare  non  ticulari  indicia   et  conjecturse   consideranda 

possit  ;  nam  ad  lianc  irregularitatem  proban-  sunt ;  nam  si  confessor  aliquid  egit  in   dam- 

dam   nihibafferunt  prseter  diGt^  c.  Omnis,  et  num  poenitentis,  aut  alleiius,   conlra    ilium 

c.  Sacerdos,  in  quibus  non  fertur,  neque  ex  est  prsesumptio  ;  si  iamen  constat  nihil  fecis- 

illis   expositores  illam    eliciunt ;    et  merito,  se  inccmmodi,  sed  potius  intendisse  bonum 

qnia   ibi  solura    agitur  de   pcena  ab   homine  illius,  salva  ejus  fama  et  honore,   quoad  fieri 

imponenda ;  irregularitas  vero  solnm  a  jure  potuit,  in    favorem   polius   illius   prsesumen- 

ipso   imponitur,    et,  si   in  jure  expressa  non  dum    est,    nisi  aliunde    oppositum    constet. 

est,  nulla  est,  juxla  c.  Is  guis,  de  Sent.  ex-  Multurn  etiam  confert  vitam  et  mores  confes- 

conimun.,  in  6.  Longe  autem  improbabiiius  soris   spectare  ;  nam   si   sit  bonee    famse  et 

est,  quod  idem  Maiol.  ait,  eliam  laicum,  au-  honeslse  vila3,  tunc  iili  fides    adhibenda  est, 

dientem  coufessionem  secretam  aiterius  sine  cum  actus  sil  ex   se  secretus,   neque   aliter 

necessitate,  fieri  irregularem  si  eam  revelet ;  probari  possit.  Quod  recte  notavit   Bernard. 

multo  enim  minus   potest   boc  jure  probari,  Diaz,  in  Practica,  c.    109,  ubi  conclndit,  in 

cum  nec  pcena  revelationis  sigilli  in   hoc  lo-  boc    negotio    non    posse   dari  certara   regu- 

cum   habeat.    Quamvis   dignus   profecto  sit  Jam,   sed   ex  fualitate   peccati  .   et   circum- 

aiiqua  alia    extraordinaria    pcena ,   ut  bene  stantiis  personarum,   et   publicatione  delicl? 

dixit  Hostiensis,  in  dicto  cap,  Omnis.   Tum  prsesuroptionera  esse  sumendam.  Facit  etiam, 

propter  gravem  detractionem  et   valde   ini-  quod  Panormitan.  fuse  tractat  in  d.  c.  Omnis 

quam  ;   tum  etiam  propter  quamdam  confes-  utnusque  sexus,  ubi  et  alios  refert,  et  dictam 

sionis  injuriam,  quae   ibi  intervenit,  ratione  senlentiam  confirmat. 
cujus  per  lalem  reveiationem   ipsa  confessio 

oflenditur,  et  aliquo  modo  odiosa  fit.  Majori  DISPUTATIO  XXXIV. 

vero  pcena  dignae  sunt  alise  personse  parlici- 

pantes  sigillum  confessionis,  quamvis  etiam  de  segreto  servando  circa  personam  coiipli- 


ad  illas  non  pertineat  pisedicta  ordinaria 
pcena  juris,  qnse  solum  direcle  fertur  in  con- 
fessorem,  et  propter  propriam  fractionem  si- 
gilli  sufficienter  probatam. 

Qiomodo  possit  constare  da  hoc  crimine. 


ClS,  SEU  SOCI&  CRIMINIS. 

Duobus  modispotestboc  secretum  servari: 
primoabipso  pcenitente,  tacendo,  in  confes- 
sinne  sua,  personam  complicis;  secun  lo  ab 
- — Sed  statim  occurrit  inquirendum,  quomo-  ipso  confessore,  supponendo  po?nitentem  il- 
do  de  hoc  dehcto  secietissimo  constare  pos-  lara  personara  non  tacnisse,  sive  idjure,  sive 
sit  injudicio,  ut  puniri  possit,  sed  hoc  ad  injuria  fecerit.  F.t  quoniam  hoc  sectetum  cou- 
jurisperitos  magis  spectat ;  esse  tamen  potest  fessoris  suppouit  manifeatationem  illam  ex 
sufficiens  probatio,  quando  ipsemet  confes-  parte  pnenilentis.  ideo  prius  videndum  est 
sor  loquens  dixit,  in  confessione  audivisse  ;     an    possit    poenitens   hujusmodi    personani 


712 


DISPUTAT.  XXXIV.  SECT.  1. 


complicis  in  sua  confessione  revelare,  vel 
qnod  secretum  in  Iioc  servare  teneatur  quod 
spectabat  quidem  ad  matcriam  de  integrilate 
confessionis;  supeiius  tamen  punctum  hoc  in 
hunc  locum  remisimus,  ut  meliori  methodo 
totam  hanc  materiam  de  complice  complec- 
teremur.  lueemns  ecgo  prius  quando  etquo- 
modo  revelari  possit  a  pcenitente  persona 
complicis;  deinde  sub  quo  secreto  servari  de- 
beat  peccalum  ejus  a  contessore,  et  quando 
possit  ea  scientia  liciLeuti. 

SFXTIO  I. 

An  liceat  pcenitenti  personam  et  peccatum  com- 
plicis  in  confessione  aperire. 

i.  Prima  sentent>a,non  esse  peccatum  sal- 
tem  grave.  —  Secunda  smlentia  omnino  nega- 
tiva.  —  Dusepossunt  esse  extremse  sententise. 
Prima  est  non  esse  peccatum,  saltem  grave, 
declarare  in  confessione  personam  complicis 
sine  ulla  necessitate  vel  causa  Hnec  sumi  po- 
test  ex  Cajet.,  2.  2,  q.  73,  art.  2.  ubi  dicit 
infamare  proximum  circa  unam  tantum  per- 
sonam,  etiam  gravem,  non  esse  peccatura 
mortale,  ex  levitale  materise,  quia  infamia 
circa  unam  tantum  personam  non  est  magni 
momenti,  etiamsi  actio  seu  materia  ejus  sit 
res  giavis.  Si  ergo  id  probabile  est  in  detrac- 
tione  extra  confessionera,  minus  peccatura 
eritin  confessione,  quia  secretura  est  multo 
nnijus.  etita  detrimentum  proximi  est  levius, 
quia  nullum  est  morale  pericuJum,  quod  illa 
infamia  ditfundatur,  et  alioqui  non  est  giavis 
irrcverentia,  sicut  supra  dicebarausde  men- 
dacio  in  confessione  dicto.  Allera  opinio  est, 
lioc  esseitaintrinsece  malum,utuulla  ex  cau- 
sa  liceat.  Tribui  potest  Bonav.,  tom.  1  Opus., 
in  opusc.  de  Raiione  confiiendi,  ubi  absulule 
negat  hoc  licere.  Fuudamentum  veio  esse  po- 
test,  quia  praeeeptum  non  infarnandi  est  in- 
trinsece  bonum,  et  necessarium,  et  negati- 
vum,  prohibens  rem  intrinsece  malam,  sicut 
prseceptum  non  furandi;  nunquam  autem  li- 
cet  uli  pravo  medio  propter  quemcunque 
bonum  finem.  Et  coufirmatur,  nam  alter  est 
dominus  famae  suse;  ergo  non  licet  illam  au- 
ferre  ipso  invito,  etiam  propler  ejus  utihta- 
tem,  vel  similem  causam. 

Prima  assertio. 

2.  Revelare  peccatum  proximi  sine  causa, 
esse  peccatum.  —  Media  via  tenenda  est,  et 
diceuduin  primo,  revelare  peccatura  proximi 
iu  partieulari,  et  cum  infamia  ejus,  etiam  in 


confessione,  ex  suo  genere  esse  peccatura 
morlale.  si  fiat  sine  rationabili  causa ;  hsec 
est  sententia  communis  Doctornm,  quos  re- 
feram  in  bac  et  sequenti  sectione;  et  de  de- 
tractione  in  genere  est  communis  sententia 
contra  Gajetan.,  in  citaio  loco  2.  2,  et  videri 
potest  Soto,  lib.  5  de  Justitia,  q.  5,  art.  2. 
Ralio  est,  quia  infamare  proximum,  etiam 
apud  unara  tanlum  personam,  revera  est 
grave  detrimentum  morale,  tantoque  majus, 
quanto  illa  persona  fuerit  gravior.  Et  quod 
fiat  in  confessione,  nou  ita  minuit  detrimen- 
tum,  utsufficiat  ad  tollendum  peccatura  mor- 
tale,  quia  hsec  infamia  non  solum  est  grave 
damnum  propter  effectus  extrinsecos,  sed 
per  se  propter  pravura  conceplum  illius  per- 
sonse,  et  intrinsecos  seu  per  se  effeetus,  qui 
ex  tali  conceptu  circa  affeetum,  et  alias  ac- 
tiones  ejus  sequi  possunt.  Unde  etiam  hic  ac- 
cedit  irreverentia,  qm<e  tit  sacramento,  uten- 
do  illo  ut  medio  ad  infamandum  proximum. 
Dico  autem,  ex  genere,  quia  ex  levitate  mate- 
rise  poterit  hoc  peccatum  esse  veniale,  sicut 
alia . 

Secunda  assertlo. 

3.  Ex  Jegitima causalicitum esse. — Secundo 
dicendum  est,  ex  legitima  causa  licitum  esse 
personam  complicis  et  peccatum  ejus  in  con- 
fessione  revelare.  Est  communis  sententia, 
ut  statim  referam.  Ratio  vero  a  priori  sumen- 
da  est  ex  D.  Thom.,  2.  2,  q.  73,  art.  2,  ubi 
docet,  detractionem  formalem  esseintrinsece 
malam,  non  autem  materialem.  Est  autem 
detractio  formalis.  quando  peccatum  proximi 
revelatur,  vel  ex  inlentione  infamandi  illum, 
vel  sine  rationabili  causa.  Si  autem  £at  sine 
illa  intentione,  et  cum  hac  causa,  detractio 
est  materialis,  et  ideo  non  per  se  mala,  sed 
licita  esse  polest.  Quod  si  hoc  verum  est 
extra  confessionem,  multo  magis  in  iila,  quia 
et  potest  esse  major  necessitas,  et  minus  in- 
commodum  proximi.  Jam  ergo  concluditur 
ratio ;  nam,  si  revelatio  fiat  juxta  conclusio- 
nem  positam,  detractio  esttantummaterialis; 
est  eigo  licita.  Ratio  autem,  ob  quamdetrac- 
tio  matenalis  non  est  mala,  haecest,  quiaho- 
mo  habet  juspropriura  utendisua  cognitione, 
vel  notitia,  et  sua  etiam  locutione  in  suum 
commodum,  vel  alterius,  etiamsi  inde  sequa- 
tur  aliquod  detrimentum  tertiae  personas , 
quando  illud  non  est  intentum,  et  secundum 
rectam  rationem  est  minoris  momenti ,  et 
postponendum  alteri  bono,  quod  intenditur. 
Et  ideo,  quamvis  homo  sit  dominus  famae, 


DISPUTAT.  XXXIV.  SECT.  II. 


713 


tamen  ubi  occurrunt  jura  contraria,  potest 
quis  uti  jure  suo,  permittendo  daranum  alle- 
rius  ;  ita  ergo  est  in  praesenti  casu. 

4.  Qiue  sit  ista  legitima  causa.  —  Responde- 
tur  primo.  —  Ludov.  Lopez  reprehenditur.  — 
Difficullas  vero  est  in  explicanda  haceausa 
legitima.  Circa  quam  adverto,  sumi  posse, 
vel  ex  parte  pcenitentis,  vel  ex  parte  ipsius 
complicis,  velex  parle  alterius  tertii,  seu  bo- 
ni  comrauuis.  Item  illa  utiJitas,  qua3  intendi- 
tur,  requirere  potest  actionem  confessoris, 
vel  tantum  in  ipsa  confessione,  veletiam  ex- 
tra  confessionem;  et  tunc,  aut  per  usum  qui 
nuilam  revelationem  complicis  requirat,  aut 
cum  ejus  revelalione.  Primum  ergo  quando 
in  ipsa  confessione  tantum  procuratur  utilitas 
( quas  necessario  ad  solum  pcenitentem  perti- 
nebit),  certum  est,  boc  esse  licitum.  Quod  do- 
cuit  Rich.  in  4,  d.  21,  art.  5,  q.  2;  et  Soto, 
p.  18,  q.  2,  art.  5,  ad  4  ;  et  Sylvest.,  Medin., 
et  Armil.  locis  infra  citandis;  et  Nav.,  in 
Sum.,  c.  7,  n.  7,  citans  Aug.  in  c.  Hoc  videtur, 
22,  q.  5;  etreperitur  etiam  apud  D.  Bernar- 
din.,  in  sermone  quodam  de  Confessione,  in 
3  p.  Sermonum.  Ratio  est,  quia  tunc  fit  mini- 
ma  detraclio  materialis,  quae  fieri  potest,  et 
intenditur  maxima  utilitas,  et  maxime  pro- 
pria,  scilicet,  spiritualis;  ergo  tunc  maxime 
hoc  licet  Addit  etiam  D.  Thomas,  bominem 
polius  debere  consulere  animee  suae,  quam 
fama;  proximi,  quod  in  eo  casu  facit.  Tan- 
dem,  etiam  extra  confessionem  licet,  propter 
consilium,  vel  auxilium  spirituale  ad  caven- 
dum  peccatum,  revelare  aJicui  peccatum  pro- 
ximi ;  ergo  idem  licebit  in  confessione,  cseteris 
paribus.  Quod  enim  dixit  Ludovicus  Lopez  in 
Instruct.  conscientiee,  1  p.,  cap.  36,  concl.  4, 
melius  esse  hoc  facere  extra  confessionem, 
quam  in  confessione,  falsum  est,  si  ceetera 
sint  paria,  quandoquidem  famee  proximi  me- 
lius  per  confessionem  consulitur. 

o.  Respondetur  secundo. —  D.  Antonini  dic- 
tum  rejicitur. —  Deinde,  quando  utiJitas  illa 
requirit  actionem ,  vel  usum  illius  notitise 
etiam  extra  confessionem,  si  usus  ille  fieri 
potest  sine  ulla  revelatione  direcla,  vel  in- 
directa,  certum  est  licitum  tunc  esse  pecca- 
tum  complicis  cum  confessore  communicare, 
dummodo  causa,  vel  fmis  sufficiens  sit.  Hoc 
eliam  commune  est,  et  ratio  est  clara,  quia 
iile  usus  nec  famaj  proximi  nec  secreto  con- 
fessionis  derogat.  Quia  usus  confessionis,  qui 
fit  sine  revelatione  secreti  directa,  vel  indi- 
recta,  per  se  licitus  est,  quando  subest  ratio- 
nabilis  causa;  sed  aliunde  iicet  propter  pro- 


priam  utilitatem  revelare  personam  compli- 
cis ;  ergo  etiarn  licebit,  quamvis  iile  usus  sit 
necessarius.  Atque  heecratio  probat,  non  so- 
lum  propter  utilitatem  ipsiusmet  pcenitentis, 
sed  etiam  complicis,  vel  alterius  terlise  per- 
sona;  esse  lioc  licitum;  ut  si  confessor  possit 
sua  sola  industria  sine  ulJa  prorsus  revela- 
tione  tollere  occasionem  peccati,  vel  impedire 
aliquod  grave  nocumentum  proximi;  nam 
propter  has  et  similes  causas  Jicet  eliam  extra 
confessionem  sub  naturali  secreto  occultum 
crimen  alicujus  in  alterius  notitiam  deferre; 
ergo  a  fortiori  id  licebit  in  confessione,  quan- 
do  ad  eum  finem  nulla  revelatio  necessaria 
est.  Quin  potius  additetiam  D.  Antoninus  sla- 
tim  citandus,  aliquando  licere,  confessori  re- 
velare  complicem ,  solum,  ut  pro  illo  oret,  si 
confessor  existimetur  vir  sanctus,  et  quod 
ferventiusorabitcognoscendo  personara.  Quae 
sententia  videtur  fuisse  D.  Anguslini,  q.  1 
in  Levit.,  et  habetur  in  c.  Hoc  videtur,  22, 
q.  5,  propter  cujus  auctoritatem  non  possu- 
mus  dicere  hoc  esse  intrinsece  maJum.  Item 
quia  tam  parva  posset  esse  infamia,  tantaque 
spes  fructus,  ut  permitti  possit.  Nihilominus 
tamen  hrec  licentia  raro  vel  nunquam  dan- 
da  est,  quia  sufficitgeneralibus  verbis  id  pos- 
tulnre,  indicando  aliquas  circumstantias,  quse 
possint  movere  confessorem  ad  orandum  ma- 
jori  diligentia,  etiamsi  in  particulari  persona 
non  significetur.  Ultimus  modus  est,  quando 
requiritur  aliqua  revelatio  confessionis ,  et 
hic  liabet  specialem  difficuJtatem,  quara  post 
sequentem  sectionem  tractabo. 

SECTIO  II. 

Vtrum  liceat  pcenitenti  revelare  personam  com- 
pliris  in  particulari  propter  solam  integritatem 
suas  confessionis. 

1 .  Prtecipua  difficultas. —  Dico,  propter  so- 
lam  integritatem,  ut  excludam  omnem  aliam 
utilitatem,  vel  ipsius  pcenitentis,  vel  alterius, 
de  qua  jam  dictumest.  Rnrsussupponendum 
estcomplici  nullum  aliud  detrimentum  seqtii, 
preeter  illam  notitiam,  quse  confessori  dalur 
sub  sigillo.  Nam,  si  esset  morale  periculum, 
confessorem  extra  confessionem  infamaturum 
complicem,  aut  aliud  nocumentum  ei  illatu- 
rum,  certum  est  non  licere,  quia  tunc  non 
obligat  ratio  integritatis,  ut  ex  superioribus 
constat;  et  aliunde  charitas  et  justitia  obli- 
gant  ad  cavendum  damnum  proximi  Suppo- 
nendum  vero  aliunde  est  illammet  revelatio- 
nera  complicis  esse  moraliter  aliqualem  infa- 


714 


DISPUTAT.  XXXIV.  SECT.  11. 


mationem  ejus;  nara  si  persona  et  culpa  sint 
talis  conditionis,  ut  moraliter  pro  nihilo  sestb 
mentur,  quod  de  tali  persona  tale  peccatum 
reveletur,  nullum  peccatura  erit  illam  reve- 
lare  ;  irao  si  ad  integritatem  confessionis  ne- 
cessarium  fuerit,  omnino  ila  fieri  oportebit, 
ut  notavit  Canus  infra  citandus,  quia  tunc  re- 
speclu  complicis  id  nullum  est  iucommodum  ; 
et  alioqui  obligatio  integritatis  confessionis 
semper  urget.  Quaestio  ergo  solum  manet, 
quando  respectu  complicis  potest  talis  infamia 
censerialicujusmomenli,in  qua  ulterius  sup- 
ponere  oportet  occurrere  necessitatein  mora- 
lem  sic  confitendi.  Nam,  si  poenitens  possit, 
vel  ei  confiteri,  qui  non  cognoscat  personam 
coinplicis,vel  ita  confiteri,ut  ipsa  non  cogno- 
scatur,vel  denique  aliquam  aliam  diligentiam 
adbibere,  ut  sine  notitia  personae  in  particu- 
lari  totum  peccatum  cum  omnibus  cireum- 
stantiis  necessariis  dicatur,  tenetur  id  facere  ; 
et  in  boc  omnes  conveniunt.  Difficultas  ergo 
est,  quando  bic  et  nunc  unum  e  duobus  est 
necessarium,  aut  tacere  peccatum,  vel  cir- 
cumstantiam  ejus  necessariam,  aut  quod  con- 
fessor  intelligat  personam  complicis. 

2.  Prima  sententia.  —  Et  in  hac  re    est 

prima  sententia  dicens ,  poenitentein   in  eo 

casu   non  solum    non    teneri  ad  integrita- 

tem   materialem  confessionis  ,    verum    nec 

posse   licite    illam   perficere   cum    illo    de- 

trimento  proxirai.   lta    sensit  Marsil.   in  4 , 

q.  12,  art.  4,  ad  7;  et  Arrailla,  verb.  Confes- 

sio,  n.ll,  qui  eam  tribuit   Cajet.,  sed  falso  ; 

constantius    illam     defenuit  Navar.  ,  citans 

Hostiens.  et  Innocent.  in  cap.    Consideret,  de 

Pcenit.,d.5,  et  in  Sum.,  c.   7,  n.  3.   Tenet 

etiam  Viguer.  in  Sum.,  c.  16,  §  4,   vers.    17, 

quidicit,  tunc  poeniteutcm  ita  se   gerere  de- 

bere,  sicutqui  non  habel  copiameonfessoris; 

sed  intelligendum  est,  quantum  ad  illara  cul- 

pam,  vel  eircumstantiam,    quam  non   potest 

sine  compiice   manifestare.  Nam  de  cseteris 

peccatis  certum  est  posse  et  debere  confiteri, 

sialiasobligatio  urgeat,  juxta  principia  supe- 

rius  posita.  Eamdem  opinionem   tenet  Cano, 

dict.  Relect.,  quieamlimitat  extra  casum  ar- 

ticuli  mortis,  de  qua  limitatione  infi  a  dicam. 

Fundamentum  est,  quiatunc  nulla  est  causa 

legitimainfamandi  proximura.  Probatur,  quia 

neque  ex  parte  sacramenti,  neque  ex  parte 

pcenitentis.  Prior  pars  constat,  quia  ad   veri- 

tatero  et  religionem  sacramenti  sufficit   inte- 

gritas  formalis;  haec  autem  erit  in  illo  casu, 

qiiamvis  tale  peccatum  taceatur,   quia  tacc- 

turpropter  legitimam  causam.  Nam  excusare 


infamiara  propriam  est  causa  legitima  ad  ta- 
cendum  peccatum  ;  ergo  multo  magis  excu- 
sare  infamiam  proximi,  quia  ad  hoc  ex  justi- 
tia  tenemur.  Et  declaratur,  quia  quando  con- 
currunt  duo  pra^cepta,  quae  non  possunt  si- 
mul  impleri,  unum  natuiale,  et  aliud  positi- 
vum,  naturale  praeferendum  est,  et  sufficien- 
ter  excusat  ab  observatione  positivi.  Ita  vero 
est  in  preesenti,  nam  praeceptum  non  infa- 
mandi  naturale  est,  lex  vero  de  integritate 
confessionis  positiva  ;  ergo  observatio  prioris 
praecepti  est  sufficiens  excusatio  posterioris ; 
ergo  in  eo  casu  sine  integritate  materiali  ser- 
vabitur  formalis.  Et  confirmatur,  quia  si  con- 
fessor  esset  revelaturus  peccatum  eomplicis, 
excusaretur  quis  a  confessione  talis  circum- 
stanliae,  solum  propter  vitandam  ejus  infa- 
miam  ;  ergo  signum  est  praeceptum  naturale 
non  infamandi  hahere  majorem  vim;  ergo 
idem  est  piopter  solara  infamiara  confessio- 
nis,  quia  solum  differunt  ut  magis  vel  mi- 
nus,  ratio  autem  uaturalisobligationis  eadem 
est.  Et  simile  argumentum  est,  quod  licet  ta- 
cere  propter  vitandum  scandalum,  aut  mor- 
tem  proximi ;  omnia.  enim  baec  in  hoc  fun- 
dantur,  quod  sunt  ex  lege  naturae  necessa- 
ria;  idem  ergo  est  in  praesenti.  Atque  hinc 
probatur  facile  posterior  pars,  nam  pcenitens 
recipietverum  sacramentum,  quamvistaceat, 
et  remissionem  omnium  peccatorum,  sive 
directe,  sive  indirecte ;  hoc  enim,  quantura 
spectat  ad  salutem  et  utilitatem  ejus,  non 
rnultum  refert ;  ergo  e^iara  ex  parte  poeni- 
tentis  nulla  est  ratio,  vel  occasio  suificiens 
infamandi  tunc  proximum.  Et  confirmatur, 
quia  alias  eliam  liceret  revelare  peccatum 
alterius,  quamvis  non  sit  socius  crirainismei, 
sed  objectum,vel  materia,  ita  tamen  connexa 
cum  meo  peccato,  ut  non  possit  unum  sine 
alio  explicari;  consequens  autem  videtur  du- 
rissimum  ;  ergo. 

3.  Secunda  sententia.  —  Secunda  sentenlia 
affirmat  non  solum  licere,  sed  etiam  teneri 
poenitentem  in  eo  casu  ad  integram  confes- 
sionem  faciendam,  etiamsi  confessor  cogni- 
turus  sit  personam  complicis  in  particulari. 
Hajc  sumitur  ex  D.  Bernard.,  in  formula  bo- 
neslae  vitae  ,  in  quodam  documento,  quod 
proxime  post  iilara  habetur  :  De  nitllo,mqmt, 
sinistre  loquaris,  nisi  in  confessione.et  hoc  ubi 
aliter  non  poss/s  explicare  peccatum  timm. 
Tenet  etiam  D.  Thom.,  Opusc.  12,  q.  6,  et  in 
4,  d.  16,  q.3,  a.  2,  q.5;  1).  Bonavent.,  tom. 
1  Opusc,  Tract.  de  Modo  confit.,  c.  1,  et  in 
4,  dist.  21,  2  part.,  art.  1,  q.  3  ;    Alens.,  4 


DLSPUTA.T.  XXXiV.  SECT.  11. 


715 


par.,  q.  18,  ociemb.  4,  art.  2,  §  4,  alias  q. 
77,  memb.  2,  arl.  4 ;  Anton.,  3  part.,  tit.  14, 
cap.  19,  §  11  ;  Adrian.,  q.  1  de  Confess.,  § 
Sed  oritur  duUum;  Durand.,  in  4,  d.  16,  q. 
4 ;  Palud.,  q.  3,  art.  3,  et  d.  47,  q.  2,  et  dist. 
21,  q.  3,  art.  2 ;  et  ibi  Richard.,  art.  5,  q.  2; 
Major,  q.  2,  in  fine,  et  q.  3 ;  Gabr.,  d.  17,  q. 
1,  art.  2,  et  d.  21,  art.  3,  dub.  2;Almain.,  d. 
47,  q.  2,  art.  2,  qui  citat  Altisiod.;  etHenric, 
Quodlib.  3,  q.  23.  Idem  Carthus.  in  4,  d.  16, 
q.  2 ;  Gerson,  in  tract.  de  Preeeeplis  Decal., 
1  p.,  c.  17,  et  2p.,  c.  penult.,et  in  quodam 
sermonede  Ccena  Domini  ;  Cajet.,  verb.  Con- 
fessio,  condit.  3,  et  tom.  1  Opusc,  tract.  31, 
respons.  5;  Medina,Cod.  de  Confes.,  q.  de 
Circumstantialoci  et  teujporis;et  Sylv.,verb. 
Cowfessio,  1,  q.  24;  Angel.,  eodem,  niim.3; 
etSumma  Rosella,  eodem,  num.  6;  Victoria, 
in  Summa,  num.  i64  ;  Petr.  Sol.,  lect.  12  de 
Confess.;  Cord.,  in  Summ.,  q.  1  ;  Soto,  in  4, 
d.  18,  q.  2,  art.  5,  ad  4.  Et  hanc  sententiam 
existimo  veriorem  ;ejusvero  rationem  expli- 
care  necesse  est.  Nam  communiter  dicti  auc- 
tores  solum  aiunt,  unumquemque  debere  sa- 
lutem  propriampra:ferre  famsealterius  ;  item 
posse  unumquemque  uti  jure  suo,  etiamsi 
aliquid  incommodi  alteri  sequatur.  Addunt 
etiam  hoc  incommodum  pafvum  esse  res- 
pectu  complicis,  cum  ejus  peccatum  sub  eo- 
dem  sigillo  permaneat.  Ac  denique  ipsum- 
met  complicem  huic  se  periculo  exposuisse, 
quando  voluit  esse  socius  criminis  alterius. 

4.  Responsio  contrarice  sententice. — Ad  hsec 
vero  et  similia  respondere  possunt  auctores 
contrarise  sententiae,  in  omnibus  illis  supponi 
quod  probandum  est,  nimirum,  esse  necessa- 
rium  ad  salutem  animse  bujusmodi  pceniten- 
tis  confiteri  peccatum  suum,  etiamsi  necesse 
sit  proximi  peccatum  revelare,  quod  proban- 
dum  erat.  Assumptum  patet,  quia  nisi  hoc 
supponatur,  facile  respoudebunt,  verum  qui- 
dem  esse  magis  debere  unumquemque  suse 
animae  saluti  providere,  quam  farnae  proximi, 
quando  utrumque  simul  servare  non  potest ; 
in  prsesenti  autem  non  ita  esse,  nam  utriusque 
incommodo  occurrere  potest  :  tacendo  enim 
tale  peccatum  ,  servat  famam  proximi ,  et 
confitendo  alia  sufficienter  providct  animse 
suse,  quia  et  formaliter  confitetur  integre,  et 
indirecte  seu  concomitanter  etiam  illius  pec- 
cati  veniam  obtinet,  quod  ei  satis  est.  Atque 
hinc  etiam  videtur  fieri ,  ut  talis  pcenitens 
nullum  habeat  jus,  quo  uti  possit  cum  damno 
proximi,  cum  ad  salutem  ejus  hoc  illi  non  sit 
necessarium.  Jus  autem  ad  integram  confes- 


sionem  faciendam  non  tam  est  jus  lpsius  pce- 
nitentis ,  quam  ipsiusmet  sacramenti  (si  ita 
loqui  licet);  latio  autem  ipsins  sacramenti  non 
videlur  obligare,  nisi  quautum  aliajura  natu- 
ralia  permittunt.  Quod  manifeste  patet,  quan- 
clo  non  solum  sequitur  infamia  proximi  intrin- 
seca  confessioni ,  sed  eliam  timetur  infamalio 
extrinseca  per  revelationem  sigilli  ;  tunc 
enim  (ex  sententia  omnium)  non  potest  pce- 
nitens  complicem  revelare,  neque  ad  hoc  ha- 
bet  ullum  jus,  quia  satis  providet  anirnse  sua3 
confitendo  alia,  et  servando  integritatem  for- 
malem  ;  ergo  idem  responderi  potest  ratione 
infamiae,  quse  in  ipsamet  confessione  fit.  Ne- 
que  enim  hsec  est  tam  parvi  momenti,  nt  Soto 
in  prsesenti  putavit,  qnandoquidem  sufficit  ad 
peccandum  mortaliter,  si  fiat  sine  causa,  ut 
seetione  prsecedenti  ostensum  est.  Hic  autem 
videtur  fieri  sine  causa,  quia  si  aliqua  esset, 
maxime  propter  salutem  ipsius  pcenitentis  ; 
ad  hunc  autem  finera  non  est  necessaria  ,  ut 
declaratum  est.  Tandem  hinc  fit,  ut  illa  ratio 
periculi,  quam  Soto  ponderavit,  nulla  esse 
videatur,  scilicet ,  quia  ipsi  complices  (ait) 
huic  periculo  se  exposuerunt ;  ha'c,  inquam, 
ratio  non  videtur  convincens.  Nam  vel  est 
sermo  de  periculo  justoe  infamationis  ,  et  hoc 
nullum  est ,  quia  negamus  alium  posse  juste 
revelare,  alioqui  snpponitur  quod  probandum 
est  ;  aut  est  sermo  de  periculo  infamationis 
injustse,  et  hoc  nihil  refert,  nec  excusat 
alium,  quominus  teneatnr  talem  infamatio- 
nem  cavere. 

Licitum  esse  complicis  personam  eccplicare,  uhi 
necessarium  fuerit. 

5.  Explicatur  fundamentum  verce  sententice. 
—  Ut  ergo  distinclius  hanc  rem  probemus, 
distinguamushicduo,  scilicet,  licere  et  teneri 
integre  confiteri  explicando  personam  compli- 
cis,  si  necesse  sit.  Primum  ergo  asserimus  hoc 
licere.  Ut  autem  proprium  fundamentum  hu- 
jus  rei  intelhgatur,  et  juxta  illud  explicatee 
rationes  adductaa  robur  accipiant ,  adverten- 
dum  est,  quod  supra  ex  D.  Thom.  notavimus, 
non  semper  esse  intrinsece  malum  ,  nec  con- 
tra  legem  naturalem  peccatum  proximi  occul- 
tnm  alteri  dicere,  sed  tunc  solum  quando  sine 
rationabili  causa  id  fit ,  aut  ex  intentione  in- 
famandi  proximurn  ;  uam,  si  hsec  intentio  de- 
sit,  et  alioqui  iniercedat  sufficiens  causa,  de- 
tractio  erit  materialis,  non  formalis,  qua3  per 
se  non  est  mala,  nec  jure  naturae  prohibita. 
Ut  ergo  in  casu  ,  de  quo  loquimur  ,  constet, 
an  liceat,  necne  ,  in  propria  confessione ,   ob 


716 


MSPUTAT.  XXXIV.  SEGT.  II. 


integritatem  ejus,  peccaturn  alterius  dicere, 
videndum  superest,  an  detractio  illa  formalis 
vel  materialis  sit.  Nam  ,  si  est  formalis,  nun- 
quam  licet;  si  vero  est  tantum  materialis,  li- 
cita  esse  potest.  In  quo  ulterius  omnes  tan- 
quam  certum  supponimus  non  esse  detrac- 
tionem  formalem  ex  parte  intentionis  loquen- 
tis,  quia  non  intendit  proximnm  infamare, 
sed  suum  peccatum  confiteri  ;  nam,  si  illud 
prius  intenderet ,  non  est  dubium  quin  ex  eo 
capite  esset  peccatum  mortale  ,  et  confessio 
esset  nulla  et  ticta.  Supponenda  ergo  est  illa 
honesta  iutentio,solumque  superest  explican- 
durn  an  causa  justa  et  legitima  intercedat. 

6,  An  causa  justa  et  legitima  inlerced'tt.~ 
Quod  ut  explicemus,  adverto  ulterius,  quam- 
vis  prseceptum  positivum  non  possit  per  se 
derogare  praecepto  naturali,  si  materia  ejus 
et  circumstantise  necessariae  in  eodem  statu 
maneant,  saepe  tamen  fieri  posse,  ut  ratione 
pra>cepti  positivi  mutentur  materia  vel  cir- 
cumstantiae  prsecepti  naturalis,  ita  ut  ex  pree- 
cepto  positivo  oriatur  causa  sufficiens  hones- 
tandi  actionera,  qua?,  alioquiper  se  facta  sine 
ulla  causa,  fuisset  contra  rationem.  Com- 
mune  exemplum  estde  homine  damnato  ad 
mortem  per  privationem  alimenti  necessarii, 
qui  potestlicite  (juxtaprobabilemopinionem, 
licet  dubiam)  non  comedere,  etiamsi  ab  ami- 
co  occulte  otferatur,  ut  jusla  sententia  in  eo 
impleatur,  qua?  sententia  est  veluti  quaedam 
humana  lex,  cum  tamen  illa  seclusa,  non  es- 
set  licitum  non  comedere.  Idem  multi  cen- 
sent  de  monacho  Carthusiensi,  qui  potest  li- 
cite  usque  ad  mortem  stalutum  non  come- 
dendi  carnem  servare,  et  in  aliquo  casu  eam 
non  comedere,  in  qno,  secluso  statuto  et  pro- 
fessione  talis  regulee,  id  censeretur  esse  con- 
tra  prseceptum  naturale  servandivitam.  Et  in 
materia,  de  qua  agimus,  seclusa  institulione 
confessionis,  ssepe  esset  nonnullum  peccatum 
dicere  alteri  peccatum  occultissimum,  etiam 
proprium,  sine  alia  causa  vel  ratione  ;  posita 
autem  institulione  hujus  sacramenti,  quarn- 
vis  positiva,  resultat  sufficiens  causa,  ut  pro- 
pter  integritatem  confessionis  id  fieri  possit 
sine  infamatione  propria  formali,  sed  mate- 
riali  tantum.  Et  ex  his,  qua?  de  sigillo  dixi- 
mus,  constat,  ex  eademinstitutione  resultare 
in  multis  casibus  legitimam  causam  aliquid 
faciendi,  vel  prodigendi  vitam,  quod  alias 
esset  per  se  malum  sine  tali  causa  factum. 
Sic  ergo  in  prsesenti  dicimus,  ex  lege  con- 
fessionis,  quamvis  positiva,  oriri  legitimam 
et  sufficientem  causam,  ratione  cujus  accusa- 


tio  proprii  delicti  cum  manifestatione  com- 
plicis  non  estformalis  detraotio,  sed  materia- 
lis  tantum.  Ex  quo  manifeste  sequitur  talem 
detractionem  non  esse  per  se  malam,  et  coa- 
sequenter  esse  licitam  in  tali  casu. 

Quomodo  ex  lege  confessionis  oriatur  causa 
legitima  dedarandi  comphcem. 

7.  Primo  ex  natura  justi  judicii. — Solum 
superest,  ut  declaremus,  quomodo  ex  lege 
confessionis  oriatur  illa  caiisa  legitima.  Hoc 
autem  variis  modis  declarare  pussumus.  Pri- 
mo  ex  ratione  et  natura  justi  judicii,  sub  qua 
hoc  sacramentum  institutum  est  ab  eo,  qui 
potestatem  habuit  ;  et  ideo  posita  mstitu- 
tione,  illi  veluti  jure  suo  debentur  omnia, 
quse  ad  justum  judicium  consequuntur ;  in 
omni  autem  judicio,  qui  est  socius  criminis, 
hoc  ipso  ratione  delicti  fit  subditus  judici 
exercenti  jurisdictionemin  tali  judicio,  quan- 
tum  ad  hoc,  ut  possit  inquirere  et  integre  co- 
gnoscere  peccatum  sui  subditi,  etiamsi  id 
fieri  non  possit,  nisi  simul  et  quasi  in  obli- 
quo  cognoscendo  personam  cum  qua  pecca- 
vit.  Unde  in  foro  etiam  exteriori,  qui  habet 
jus  accusandi  aliquem,  potest  illum  de  tali 
delicto  in  individuo  accusare ,  etiamsi  ne- 
cesse  sit  personam  complicis  indicare  ;  testis 
etiam  legitime  interrogatus,  tenetur  respon- 
dere,  et  reus  ipse  potest  crimen  suum  dicere 
coram  judice  legitime  interrogante,  etiamsi 
delictum  tale  sit,  ut  babeat  conjunctam  aliam 
personam.  Et  ratio  est,  quia  haec  jurisdiclio 
cadit  supra  hoc  crimen,  quale  ipsum  est  ; 
ipsum  autem  tale  est,  ut  per  se  habeat  con- 
junctas  has  circumstantias,  et  sine  illis  per- 
fecte  cognosci,  aut  judicari  non  possit.  Et 
ideo,  qui  habet  jus  cognoscendi  delictum, 
habet  etiam  jus  cognoscendi  tales  circum- 
stanlias,  sicutquihabet  jus  cognoscendi  rela- 
tionem,  habet  jus  cognoscendi  teiminum. 
Et  pari  ratione,  qui  voluntarie  se  fecit  so- 
cium  talis  criminis,  voluntarie  etiam  se  sub- 
didit  (quantum  in  ipso  est)  cognitioni  talis  ju- 
dicii,  si  ad  perfectienem  jiidicii,  et  sententiae 
in  eo  ferendse  necessaria  sit.  Est  autem  hoc 
saCramentum  institutum  per  modum  judicii ; 
eigo  ex  illo  intrinsece  nascitur  causa  intrin- 
seca  et  rationabilis  manifestandi  integre  to- 
tum  delictum,  etiamsi  persona  complicis  a 
judice  cognoscenda  sit ;  quia  ad  hoc  ipsum 
habet  jus  ex  vi  talis  institutionis.  Unde  quod 
Soto  dixit,  complicem  delicti  voluntarie  se  ex- 
posuisse  huic  periculo,  proprius  et  verius  di- 
cetur,  complicem   voluntarie   se    subdidisse 


DISPUTAT.  XXXIV.  SECT.  II. 


717 


tali  cognitioni  in  tali  foro,  qnia  voluntarie  se 
fecit  circumstantiam  talis  delicti  ;  et  ideo 
nulla  illi  fit  injuria,  si  ad  illud  judicium  hoc 
inodo  afferatur.  Et  eodem  modo  accipit  vim 
illa  ratio,  quod  pcenitcns  utiturjure  suo  ;  nam 
quatenus  in  hoc  foro  est  accusator,  habet 
jus  integre  accusandi  delictum.  Et  eadem  ra- 
tione  judex  ratione  suae  jurisdictionis  habet 
jus  interrogandi  speciem  delicli,  et  pcenitens, 
quatenus  estreus  et  testis  legitime  interroga- 
tus,  habet  etiam  jus  simpliciter  respondendi, 
etdeclarandi  verilatem  ;  recte  ergo  dicitur 
uti  jure  suo,  quidquid  sit  de  alterius  persona? 
manifestatione,  quse  materialis  est,  et  quasi 
accidentaria  ;  maxime  cum  per  accidens  sit, 
quod  a  confessore  talis  persona  cognoscatur 
necne. 

8.  Secundo  ex  reverentia  debita  sacramento. 
— Secundo  potest  hoc  ipsum  magis  practice 
declarari  ex  reverentia  debita  tali  sacramen- 
to  ;  posita  enim  illius  institutione,  majoris 
momenti  est,  ut  cum  debita  reverentia  trac- 
tetur,  et  in  sua  puritate  ac  inlegritate  con- 
servetur,  quam  quod  unius  complicis  pecca- 
tum  uni  sacerdoti  sub  tali  sigillo  occultetur, 
aut  reveletur.  Et  in  hoc  sensu  vere  dicebatur 
ab  aliis,  talem  infamationem  complicis  levem 
esse,  non  quod  absolute  sumpta,  vel  sine 
causa  facta,  non  sit  res  gravis ;  sed  quod 
comparatione  facta  ad  bonum  ipsius  sacra- 
menti,  parvi  momenti  sit  ;  sicut  supra  de  si- 
gillo  dicebamus,  posita  institutione  sacra- 
inenti,majoris  mornenti  esse  servare  secre- 
tum  sigilli,  quam  tueri  ab  incendio  integram 
civilatern  ;  quia  majus  est  bonum  ipsius  sa- 
cramenti,  in  cujus  comparalione  aliud  par- 
vum  est,  licet  in  se  sit  magnum.  Quod  vero 
hoc  pertineat  ad  bonum  ipsius  sacramenti, 
et  per  se  videtur  manifestum,  quia  haec  in- 
tegntas  necessaria  per  se  est  ad  perfectio- 
nem  hujus  judicii.  Et  moraliter  declaratur, 
quia  alias  frequenter,  et  ex  occasionibus 
saepe  occurrontibus,  et  veluti  perse  conjunc- 
tis  cum  modo  peccandi  hominum,  oporteret 
dimidiare  confessionem  et  multa  peccata  ta- 
cere.  Ut,  verbi  gratia,  non  possent  vir  et  uxor 
confiteri  peccata,  quse  inter  se  committunt, 
moraliter  et  regulariter  loquendo  ;  quia  co- 
gnoscuntur  a  confessore,  et  unus  contiteretur 
lapsum  alterius,  et  similia,  quod  certe  ma- 
ximum  incommodum  est.  Item,  quia  inde 
possent  pravi  homines  occasionem  sumere 
gravissima  peccata  committendi,  ea  occa- 
sione,  quod  utefque  ratione  alterius  mutuo 
excusabunturab  obligatione  confitendi ;  con- 


siderato  ergo  bono  ipsius  sacramenti,  ex  illo 
sumitur  sufficiens  causa,  ut  illa  censeatur  de- 
tractio  materialis,  et  non  formalis. 

9.  Tertio  ex  utilitate  pomitentis. — Tertio 
potest  haec  causa  explicari  ex  parte  ipsius 
pcenitentis  et  spiritualis  utilitatis  ejus,  qua? 
licet  per  se  sola  for'asse  non  sufficeret,  vel 
saltem  in  dubium  revocari  posset,  tamen  ad- 
juncta  aliis,  multum  profecto  confert.  Ha?c 
autem  utilitas  non  debet  esse  sola  uecessitas 
sacramenti,  vel  vitandi  peccatum  contra  prse- 
ceptum  confessionis,  ne  videamur  petere 
principium,  aut  supponere  quod  probandum 
est,  ut  objiciebatur  ;  sed  praeter  haec  consi- 
deraripotest  spiritualis  fructus,  qui  esse  po- 
test  iu  ipsa  confessione  talis  delicti  integri, 
et  prout  in  re  ipsa  factum  est;  nam  moraliter 
loquendo,  inde  crescit  pudtfr  et  dolor  de  tali 
peccato,  unde  moraliter  etiam  sperari  potest 
ut  crescat  fructus  ex  opere  operato,  qui  certe 
est  majoris  momenti  quam  fama  complicis 
circa  unum  confessorem,  sub  tanto  secreto. 
Accedit  praeterea,  quod  cum  hac  integritate 
conjuncta  est  satisfactio  sacramentalis  pro 
tali  delicto  imposita,  cujus  fructus  etiam  est 
roaximi  momenti.  Deniqueaccedit  ipsa  realis 
executio,  seu  observantia  divini  praecepti, 
absque  excusatione,  qua3  per  sese  etiam  est 
maguum  bonum,  tum  propter  honestatem 
ipsius  actionis,  lum  etiam  propter  pacem 
conscientia?  quam  affert,  dum  liberalur  homo 
ab  illo  onere  et  obligatione  iterum  conli- 
tendi.  Unde  etiam  est  magna  consideratione 
dignum,  quod,  si  obligetur  pcenilens  ad  oc- 
cultandumpersonamcomplicisin  confessione, 
moraliter  loquendo  obligabitur  ssepe  ad  bis 
confitendum  peccatum  suum  ,  semel  sub  *ali- 
qua  ratione  generali,  et  iterum  sub  aliqua 
speciali  ;  ut,  verbi  gratia,  si  quis  cum  matre 
deliquit,  prius,  quando  confessor  matrem 
agnoscit,  tenetur  saltem  confileri  illicitum 
concubitum,  ut  eliam  alterius  sententiee  auc- 
tores  fatentur  ;  postea  vero,  nacta  occasione, 
tenebitur  iterum  confiteri  impium  incestum, 
quod  profecto  magnum  gravamen  est.  Hoc 
igitur  sensu  optime  etiam  hic  applicatur  prin- 
cipium  illud,  quod  unusquisque  magis  tene- 
tur  sibi  providere,  quam  alteri,  cseteris  pari- 
bus,  nedum  ubi  est  tanta  disparitas  ;  nam 
pcenitens  sic  confitendo,  et  anima?  sme  pro- 
videt,  vel  in  neces?ariis,  vel  certe  in  rebus 
maxime  utiJibus  ;  atque  etiam  suo  pudori  et 
suae  fama?  aliquo  raodo  subvenit,  ue  ssepius 
et  multis  se  proclere  cogatur. 

10.  Corollarium  primum. — Licere  pmnitenti 


718 


DISPUTAT.  XXXIV.  SECT.  II. 


aperire  complicem. — Ex  hoc  igitur  discursu 
manifeste  convincitur  (nt  opinor)  licitum  esse 
poenitenti  sic  confiteri  integre,  etiamsi  per- 
sona  complicis  in  notitiam  confessoris  deve- 
niat.  Solviturque  manifeste  praecipuum  fun- 
damentum  contrariae  sententiae  ;  quia  cum 
ostensum  sit  illam  detractionem  non  esse  for- 
malem,  sed  materialem,  plane  sequitur  non 
esse  contra  naturale  prseceptum ;  nam  ta- 
lis  detractio  non  est  prohibita  lege  naturce. 
Et  ita  hic  etiam  revera  non  occurrunt  duo 
praecepta,  positivum  et  naturale,  sese  invicem 
impedientia,  ut  propterea  pra>ferendum  sit 
naturale  praeceptum  ;  quia  posita  institutione 
sacramenti,  mutatur  materia  preecepii  natu- 
ralis,  quia  detractio,  quse  alias  esset  formalis, 
fit  materialis;  ideoque  vere  tunc  non  concur- 
rit  naturale  prseceptum,  nec  violatur  ex  tali 
modo  confitendi.  Quo  titetiam,  ut  non  recte 
hic  accommodetur  illud  principium  :  Non 
swtit  facienda  mala,  at  inde  veniant  bona,  quod 
aliqui  objiciunt.  Primo  quidem  ,  quia  illud 
intelligendum  est  de  malo  culpse,  quia  ma- 
lum  pcense  seu  detrimentum  aliquodsaepe  fie- 
ri  potest  propter  aliquod  bonum  ;  tum  etiam 
quia  ibi  proprie  non  fit  malurn  alteri,  ut  inde 
veniat  bonuin  ;  sed  fit  aliquod  bonum,  per- 
miltendo  nonnullum  detrimentum,  quod  inde 
sequitur  proximo,  quod  seepissime  licet,  ut 
per  se  notum  est. 

Assertio  secmida.  Teneri  pcenitentem  manifes- 
tare  comphcem. 

1 1 .  Objectio.  —  Diluitur.  —  Atque  hinc  ul- 
terius  infertur  secundo,  non  solum  iieere,  sed 
eliam  teneri  pceniteutem  integre  confiteri 
pectatum,  vel  circumstantiam  necessariam, 
cum  praedicta  complicis  manifestatione.  Pro- 
batur,  quia  preeceptum  de  iutegritate  cou- 
fessionis  per  se  obiigat  ;  ergo  quoties  nulla 
legitima  excusatio  intervenit,  homo  tenetur 
iliud  complere  ;  hic  autem  nulla  sufticiens  ex- 
cusatio  intervenit,  quandoquidem  licite  po- 
test  id  fieri,  ut  ostensum  est;  ergo  actuaJiter 
obligat  pi  seceptum  de  integritate.  Dices  :  ssepe 
potest  homo  exeusari  iegitime  ab  integritate 
servanda,  quamvis  etiam  possit  iicite  iilam 
omittere,  si  veiit ;  ut  si  quis  timet  sacerdotem 
revelaturum  confessionem  suam,  potest  licile 
iila  oujiltere,  quai  affereat  infamiam,  et  ni- 
hilominus,  si  veiit,  potest  integre  confiteri. 
Seepe  etiam,  quando  inter  duo  preeeepta  (  ut 
sic  dicam)  incechtur,  ita  est  res  anceps  et  du- 
bia,  utdetur  licita  optio  hoc  vei  iilud  facien- 
di,  verbi  gratia,  curare  inhrmum  vel  audire 


sacrum  in  die  festo.  Piespondetur  ad  priorem 
partem,  illud  accidere,  etin  his  quse  sunt  ex- 
trinseca,  et  per  accidens,  et  quae  spectant  ad 
commodum  ipsius  pcenitentis,  cui  potest  ipse 
cedere,  ut  patet  in  exemploadducto  ;  hic  au- 
tem  neutrum  eorum  concurrit.  Nam  illa  in- 
famia,  qust!  prsecise  provenit  ex  confessione, 
et  sub  ejus  sigillo  mane!;,  non  est  extrinseca. 
neque  per  accidens  respectu  talis  peccati.sed 
potius  est  per  accidens,  quod  confessor  co- 
gnoscat  persouam  complicis,  necne,  cujus 
delrimentum  neque  acl  ipsum  pcenitentem 
pertinet,  neque  esttantasestimationedignum, 
ut  possit  licile  pra?.ferri  integritati  confessio- 
uis.  Unde  patet  responsio  ad  alteram  partem; 
nam  iliud  ad  summum  procedit,  quando  est 
tanta  sequalitas  inter  illas  duas  actiones,  ut 
habeat  locum  tale  arbitrium  ;  in  preesenti  au- 
tem  revera  non  est  talis  sequalitas,  sed  mul- 
tum  excedit  causa  sacramenti.  Addo  vero, 
etiam  in  aliis  rebus  raro  intervenire  talem 
a?qualitatem,  nisi  ex  ignorantia,  seu  ex  diver- 
sitate  opinionum  probabilium.  Quo  modo  hic 
etiam  dicemus  posse  aliquera,  si  velit,  adhaj- 
rere  priori  opinioni,  et  ratione  illius  excusari 
ab  hac  obligatione  ;  non  enim  possumus  ne- 
gare  quin  opinio  illa  probabilis  sit,  cum  ha- 
beat  auctores  graves  et  rationes  probabiles  ; 
hoc  autem  est  per  accidens  propter  iguoran- 
tiam;  nos  antem  per  se  loquimnr. 

12.  CoroUarium  terlium.  —  Hoc  procedwe 
etiam  in  cmfessione  voluntaria.  —  Distinctio 
Cani  rejicitur. — Object  o.  —  Solvitur.  —  Ter- 
tio  colligitur  ex  dictis,  hanc  obligationem  non 
solum  habere  loeum  in  confessione  necessa- 
ria,  sed  etiam  in  voluntaria.  Et  ideo  imperti- 
neus  est  distinctio  Cani  de  confessione  facta 
in  articulo  mortis,  vel  extra  illum.  Aut  enim 
tale  peccatum,vei  circumstantia,  cum  illo  in- 
commodo  complicis  est  de  integritate  confes- 
sionis,  aut  non;  siest,  ergo  in  omni  confessio: 
ne  expiicanda  est ;  quia,  licet  fortasse  usus 
confessionis  hic  et  nunc  voluntarius  sit,  ta- 
men  supposito  tali  usu,  intogre  coufiteri  ne- 
cessarium  est.  Si  vero  talis  circumstantia  non 
estdeintegritate,  etiam  in  articulo  mortisnon 
erit  ;  quia  non  est  minus  tunc  cavendum  in- 
famare  proximum,  quamantea  ;  neque  inte- 
gritas  confessionis  alia  est  in  articulo  mor- 
tis,  quam  in  quacunque  aliaconfessione.  Qua- 
propter  nulia  est  specialis  necessitas  in  arti- 
cuio  mortis,  quia  tunc  etiam  potest  suhicere 
ad  salutem  inlegritas  iormalis.  Dices,  occur- 
rere  tunc  peculiare  incommodum,  nimirum, 
pcriculum  nunquam  amplius  confitendi  iilud 


DISPUTAT.  XXXIV.  SECT.  II. 
peccatum,  si  tnnc  non  declaretur.  Responde-  considerat.  4 
tur,  hocnon  afferre  novura  aliquod  detrimen- 
tum  spirituale,  nec  novam  prsecepti  divini 
transgressionem  ;  quia  totum  illud  per  acci- 
dens  est,  quatenus  ex  futuro  eventu  pendet  , 
sed  solum  est  attendenda  prsesens  excusatio. 
Quapropter,  si  rationes  alioe  per  se  non  sufli- 
cerent  ad  exeusandum  a  detractione  formali, 
et  ad  obligandum  ad  servandara  integritatem, 
illa  circumstantia  arliculi  mortis  parum  pro- 
feclo  ad  utrumque  conferret.  Tandem,  quia 
rationes  factse  per  se  sufiieiunt,  ideo  non  so- 
lum  in  confessione  necessaria,  sed  in  qua- 
cunque  voluntaria,  pra?dicta  excusatio  locum 
liabet. 

13.  DuHum.  —  Enodalur. — ■  Sed  quasres  : 
esto  hoc  verum  sit,  supposito  quod  fiat  con- 
fessio,  an  teneatur  homo  saltem  differre  con- 
fessionem  non  necessariam,  ne  consequen- 
ter  co£?atur  personam  complicis  explicare. 
Respondeo  imprimis,  non  solum  in  extrema 
necessitate,  verum  etiam  quoties  interveniet 
obligatio  prsecepti.  posse  et  debere  confiteri, 
et  cousequenter  integre  confiteri,  neque  ex- 
cusari  ab  obligatione  confitendi,  verbi  gratia, 
semel  in  anno,  aut  si  Eucharistia  sit  necessa- 
rio  recipienda;  non  excusari,  inquam,  solum 
propter  vitandum  iJlud  noeumentura  proxi- 
mi;  quia,  ut  sa?pe  diximus,  est  materiaJis  de- 
tractio  tantum,  etnon  est  res  tanti  momenti, 
ut  propter  iliam  solam  omittendus  sit  usus 
necessarius  liujus  saeramenti.  Imo  ulterius 
addo,  etiamsi  confessio  non  sit  in  prajcepto 
pro  tali  tempore,  non  esse  obligandum  pec- 
catorcm,  ut  multo  tempore  differat  confessio- 
nem,  et  fortasse  perduret  in  statu  peccati 
propter  vitandum  hoc  incommodum  compli- 
cis;  sed  prudenti  arbitrio  hoc  judicandum 
esse,  juxta  reguJas  charitatis;  quia  justitia 
hic  non  obligat,  cum  supponanras  hic  non  es- 
se  detractionem  forwalem.  Itaque,  si  uno 
die,  vel  altero  diflerendo  confessionera,  spe- 
raretur  confessor,  cui  sine  nolitia  complicis 
posset  fieri  integra  confessio,  charitas  obliga- 
bit  ad  expectandum  illum;  tamen,  si  neces- 
saria  esset  dilatio  longi  temporis,  aut  nimia 
intermissio  utilis  frequentioe  consuetae ,  non 
censeo  esse  obligandos  pcenitentes,  ut  cum 
tanto  incommodo  spirituali  praeveniant  et 
vitent  illud  incommodum  proximi  de  sola  in- 
famia  non  admodum  gravi.  Nam  efiam  Medi- 
na,  loco  supra  citato,  agens  de  quaerendo 
confessore,  qui  non  agnoseat  complicem,  so- 
lum  dicit  satius  esse  idum  qua?rere.  Jrao  Ger- 
son,  in  serm.  de  Poenit. ,  in  coena  Domini, 


719 


Fiat  integre,  apcrte  dicit  hoc 
esse  consilium,  noii  pra-ceptum.  Quanquam 
enim  hoc  simpliciter  verum  non  sit,  ut  in 
principio  ex  communi  sententia  supposui- 
mus,  habet  tamen  locum,  ut  Corduba  notavit, 
quando  illa  mutatio  confessoris  fieri  non  po- 
test  sine  nimia  difticultate  et  gravi  incommo- 
do;  quia  charitas  non  obligat  cum  tanto  dis- 
pendio  vitare  damnum  proximi,  sed  tantnm 
cum  f.icile  fieri  potest.  Sic  ergo  in  praesenti 
dicimus  de  dilalione  confessionis,,  servata 
proportione. 

14.  Dubium  deciditur.  —  Ultimo  declaran- 
dura  superest ,  quod  in  ultima  confirmatione 
prioris  sententia?  quoerebatur,  quid  dicendum 
sitj,  quando  pcenitens  non  potest  integre  et 
specince  explicare  peccatum  suum  ,  nisi  ma- 
nifestando  confessori  occultum  peccatum  per- 
sonse,  non  quia  illa  fuerit  socia  criminis  ip- 
sius  pcenitentis,  sed  solum  quia  fuit  objectum 
peccati  ejus ,  ut  si  filius  det  venenum  matri 
gravidai  ex  pravo  concubitu  ,  aut  si  infamet 
illam,  vel  aliquid  simile.  Nullus  enim  ex  dic- 
tis  auctoribus  expresse  de  hoc  loquitur,  pree- 
ter  Soto,  qni  etiam  in  hoc  casu  dicit  manifes- 
tandum  esse  integre  peccatum  proprium  , 
etiamsi  necesse  sit  manifestare  alienum;  imo 
hac  occasione  addit,  etiamsi  manifestandum 
sit  peccatum  alterius  in  sola  confessione  co- 
gnitum,  integritatem  dictam  servandam  esse. 
Sed  in  hoc  particulaii  casu  supra  hoc  judi- 
cavimus  improbabile ;  nunc  antem  generali- 
ter  etiam  censemus  illam  sententiam  nimis 
rigorosam.  Dico  ergo,  in  hoc  casu  non  debere 
poenitentem  alienurc  peccatnm  manifestare, 
etiamsi  necesse  sit  aliquam  speciem  criminis 
non  declarare;  exislimoque  Doctores  anti- 
quos  non  sine  causa  Jocutos  esse  specialiter 
de  complice,  non  de  alia  persona  ;  unde  quo- 
acl  hauc  prirtem  sententia  lieec  majori  Docto- 
rum  auctoritate  nititur.  Batio  vero  est,  quia 
hic  cessant  causa?  illse,  qua3  reddebant  de- 
tractionem  illam  materialem ;  erit  ergo  for- 
malis,  et  sic  intrinsece  mala;  etita  proceduut 
optime  reliqua  fundamenta  prioris  sententias. 
Anteeedens  declaratur,  nam  imprimis  cessat 
hic  ratio  sumpta  ex  natura  judicii ,  quia 
quando  persona  non  est  socia  criminis,  nnllo 
modo  voluntate  sua  se  immiscuit  peccato  al- 
terius,  et  consequenter  nec  ex  vi  sui  peccati 
se  subjecit  judicio,  vel  cognitioni  alterius,  et 
ideo  ex  hac  parte  nullum  jus,  nullamve  ju- 
risdictionem  directe,  vel  indirecte  habet  ju- 
dex  ad  cognoscendum  tale  peccaium,  vei  pce- 
nitens  ad  accusandum  peccatum  suum,  im- 


720 


DISPUTAT.  XXXIV.  SECT.  III. 


plicando  vel  potius  explicando  peccatum  al- 
terius.  Cessat  etiam  alia  ratio  sumpta  ex  re- 
verentia  sacramenti,  tum  quia  hic  casus  est 
rarissimus,  et  ex  illo  uon  potest  sumi  occasio 
moralis  occultandi  peccata ;  tum  etiam  quia 
major  reverentia  est,  ut  integritas  servetur 
rationabili  modo;  nulla  autem  ratio  patitur, 
ut  is  qui  invitus  recepit  unam  injuriam,  post- 
ea  novum  detrimentum  accipiat  ex  confessio- 
_ne  ejusdem,  qui  injuriam  intulit,  solum  pro- 
pter  integritatem  confessionis  illius.  Unde 
etiam  cessat  tertia  causa  sumpta  ex  utiiitate 
poenitentis ;  ipse  enim  debet  sustinere  onus, 
et  reportare  incommodum,  ne  alius  incurrat 
detrimentum,  cum  ipse  solus  voluntate  sua, 
et  sine  alterius  cooperatione  totum  illud  de- 
lictum  commiserit. 

15.  Observandum  vero  est,  utin  hujusmodi 
casu  pcenitens  confiteatur  suum  peccatum, 
quantum  potest,  sine  explicatione  personse 
in  particulari ;  ut  si  persona  offensa  est  pater, 
dicat  se  offendisse  tali  modo  personam  valde 
sibi  conjunctam,  et  sic  de  aliis.  Illud  etiam 
observatione  dignum  est,  ssepe  esse  necessa- 
rium  explicare  personam  ad  declarandam  cir- 
cumstantiam  aliquo  modo  diminuentem  ;  ut 
in  dicto  exemplo,  si  quis  infamavit  alium,  et 
addat  se  vera  dixisse,  quamvis  injuste,  illud 
additum  determinat  pcccatum  ad  circumstan- 
tiam  minoris  malitire,  quia  gravius  essetpec- 
catum,  si  fuisset  falsum  testimonium  ;  et 
ideo  tunc  facillime  excusari  potest  aliquis  ab 
explicatione  talis  chcumstantise  cuni  detri- 
mento  tertiae  personse  ;  quia  quamvis  pecca- 
tum  simpliciter  dicatur,  confessor  intelligit, 
utminimum,  habere  illam  maliliam,quod  sa- 
tis  esse  potest.  Et  in  hocuuila  est  diihcultas, 
quia  circumslantise  minuentes  non  ita  sunt 
de  necessitate  confessionis,  sicut  aggravan- 
tes.  Idem  vero  censeo  de  aggravautibus,  ad- 
dendo  etiam  novam  speciem,  propter  rationes 
adductas. 

SECTIO  III. 

Utrum  teneatur  confessor  servare  sub  sigillo  pec- 
catum  complicis,  et  non  uti  illa  scientia,  etiam 
in  bonum  pamitentis,  sine  licentia  Cjiis. 

1 .  Videri  potest  sigilium  confessionis  nou 
extendi  adpersonam  complicis,  quia  obliga- 
tio  sigilli  solum  imposita  est  in  gratiam  pce- 
nilentis,  et  in  favorem  ejus.  Ifem,  quia  com- 
plex  nulium  secretum  commisit  sacerdoti  ; 
ergo,  licet  fortasse  ex  lege  justitise  de  non 
infamando  proximo,  teneatur  sacerdos  non 
revclare  peccatum  complicis,  non  tamen  ex 


obligatione  secreti,  cum  illi  nullum  fucrit  se- 
cretum  a  complice  commissum  ;  ergo  neque 
ex  obligatione  sigilli,  quod  rationem  secreti 
includit,  vel  supponit.  Aliunde  autem  appa- 
ret,  etiam  ex  licentia  poenitentis  non  posse 
sacerdotem  loqui  de  peccato  complicis,  quia 
ex  eo  quod  talis  notitia  per  solam  confessio- 
nem  ad  sacerdolein  pervenit,  est  notitia  sacra 
et  sacramentalis,quam  propterea  violare  non 
iicet.  Ex  eo  vero,  quod  tale  peccatum  perti- 
net  ad  alterum,  et  non  ad  poenitentem,  non 
potest  sufficere  licentia  ejus  ;  quia,  ut  supra 
dicebam,  pcenitens,  dando  licentiam,  non 
dispensat  in  prsecepto,  sed  ceditjuri  suo, 
unde  fit,  ut  respectu  illius  cesset  materia 
prsecepti,  quando  ipse  dat  facultatem.  At 
vero  respectu  alterius  non  potest  ipse  cedere 
juri  illius  ;  ergo,  quamvis  det  licentiam,  non 
mutatur  materia,  et  consequentcr  nec  cessat 
obligatio  preecepti. 

Prima  assertio. 

2.  Teneri  sacerdotem  sub  sigillo. — Ratio  a 
2)riori, — Nihilomiuus  dicendum  primo  est, 
eodem  sigillo  teneri  sacerdotem  ad  servan- 
dum  secretum  circapeccatumcomplicis,  quo 
circa  personam  pcenitentis.  Hsec  est  commu- 
nis  sententia  in  4,  d.  21,  ubi  Seotus,  q.  2, 
§  De  quid  dico  ;  Gabr.,  a.  3,  dub.  2  ;  Palud., 
q.  3,  a.  2,  conclus.  1;  Richard.,  art.  4,  q.  4  ; 
Soto,  d.  18,  q.  4,  art.  5,  et  Rolect.  de  Se- 
creto,  membr.  3,  q.  4  ;  Ledesm.,  2,  p.  4,  q. 
10,  art.  5  ;  Sylvest.,  verb.  Confessor,  3,  q.  6. 
DeniqueDoctores  omnes,  citatisect.  prseced., 
supponunt  hanc  ohligationem  in  confessore, 
ut  pcenitens  possit  peccatum  complicisin  con- 
fessione  revelare;  qnia  si  timeat  confessorem 
revelaturum  complicem,  omnes  Doclores  ne- 
gant  licere  tunc  complicem  revelare,  etiamsi 
necesse  sit  peccatum  proprium  non  integre 
dicere  ;  at  vero,  si  confessor  non  obligaretur 
sub  sigillo  respectu  complicis,  nulla  posset 
esse  securitas,  neque  infamatio  proximi  per 
se  tegeretur  hoc  sigillo,  ut  in  prgeeedenlibus 
sectionibus  supponebamus.  Et  fere  haec  e?t 
ratio  a  priori  hujus  veritatis  ;  nam  omnia 
illa,  qua1.  sunt  necessaria  ad  integram  confes- 
sionem  faciendam,  cadunt  sub  sigillum  ;  sed 
unum  ex  iis  necessariis  est  persona  compli- 
cis  ;  ergo.  Minor  supponitur  ex  facto  ipso. 
Major  vero  constat  ex  superius  dictis  ;  nam 
sigillum  ad  hoc  pra^cipue  ordinatur,  ut  poe- 
nitentes  libere  et  sine  trmore  possint  integre 
contiteri.  Unde  hoc  confirmat  Scotus,  quia 
etiam  pcenitens  vull  famam  personee,  cum  qua 


DiSPUTAT.  XXXIV.  SECT.  111  721 

peccavit,  cuslodire   sicut  suam :  ergo  etiam  nem  dubitandi  in    principio  positara.  Nam 

exhoc  cnpite  inducitur  sigillum.  hocsigillum  respectu  complicis  non  nascitur 

3.   Objeclio. —  Sohitur.  —  Dices  :    ergo  si  ex  coramissione  ejus,    sed  ex  commissione 

poenitens  ex  ignorantia  vel   malitia  revelaret  pcenitenlis  ;  sicut  etiam  extra  confessioncm, 

peceatum  proximi  sine  necessitate,  quia   po-  possum  ego  teneri  ad  servandum  sub  secreto 

terat  optime  confiteri  peccatum  suum    sine  naturali  peccatum  Petri,  licet  ipse  non  dixe- 

revelatione  alterius,  tunc  non  teneretur  con-  rit,  sed  Paulus  subtali  secreto  ;  unde,  si  ego 

fessor  adsigillum,  quia  jam  tunc  illa   notitia  tale  secretumin  publicum  proferam,  possum 

complicis  non  datur  propter  integritatem  con-  qnidem  peccare  in  Petrum  contra  justitiam, 


fessionis.  Respondetur  negando  sequelam, 
quia  satis  est,  quod  de  facto  manifestatio 
peccati  alterius  fiat  quasi  conjunctim  et  obli- 
que  ad  manifestandum  peccatum  proprium  ; 
nam  eo  ipso  totum  illud  est  pars  confessionis 
propriae ;  quod  autem  hoc  prudenter  fiat, 
necne,  seu  quod  possit  aliter  fieri,  nonimpe- 
dit  obligationem  sigilli,  ut  supra  in  similibus 
dixi  ;  quia  hsec  obligatio  oritur  ex  confes- 
sione  prout  actu  fit,  non  prout  fieri  deberet 
aut  posset  ;  alias  nunquam  possent  pceniten- 
tes  esse  securi  de  sigilio  orto  ex  confessionibus 
suis.  Et  in  proposito  esset  contra  rationem, 
ut  propter  imprudentiam,  vel  malitiam  pce- 
nitentis  obligatio  secreti  respectu  complicis 
minueretur,  cum  alias  major  injuria  ei  fiat, 
imo  tunc  solum  fiat,  quando  peceatum  ejus 
sine  causa  revelatur. 

4.  Nihilominus  taraen  necessarium  est  ut 


illum  infamando  de  re  occulta  ;  in  revelatione 
antem  secreti  non  tam  Petrum,  quam  Pau- 
lum  offendere,  qui  illud  commisit.  Ita  ergo 
est  suo  modoin  praesenti. 

Secunda  assertio. 

5.  Noti  posse  confessorem  uti  notitia  sine 
licentia  pcenitentis. —  Hinc  secundo  dicendum 
est,  non  esse  licitum  confessori  uti  scientia 
peccati  complicis  ad  aliquem  usum,  quo  pos- 
sit  ejus  persona  prodi,  sine  licentia  pceniten- 
tis.  Hoc  etiam  est  certum  et  comraune  apud 
citatos  Doctores,  sequiturque  evidenter  ex 
priori  assertione;  quia  omnis  fractio  sigilli 
est  semper  mala;  sed  quacunque  ratione,  aut 
quovis  usu  talis  notiliee  prodere  personam 
complicis  sine  licentia  pcenitentis,  est  fran- 
gere  sigillum;  ergo  semper  est  mala.  Sicut 
peccatum  alterius  reveletur,  ut  pars  confes-  supra  dicebamus  de  usu  cognitionis  per  con- 
sionis  propriee  ipsius  pcenitentis,  seu  tan-  fessionem  aequisitse  respectu  ipsius  pceniten- 
quam  quid  pertinens  ad  illam  ;  nam,  ;si  ali-  tis,  nam  quacunque  ratione  locutio  ,  vel  qui- 
quis  cnm  propriis  peccatis  solum  concorai-  libet  alius  usus  redundet  in  proditionem,  seu 
tanler  diceret  etiam  aliena,  tunc  illa  peccala  suspicionem  personse  pcenitentis,  et  sine  Ii- 
aliena  in  rigore  non  manerent  sub  sigillo ;  centiaejus,  est  revelatio  sigilli ;  idem  eigo 
quia  nullo  modo  pertiuerent  adaccusationem  est,  servata  proportione,  respectu  complicis. 
pcenitentis,  et  sola  concomitantia  non  suffi-  Atque  hinc  sequitur,  ex  vi  illius  nolitia?.  non 
cit  ad  sigillum,  ut  supra  dixiraus,  neque  di-  licere  confessori  loqui  de  taii  peccato  com- 
cere  aliquid  hujusmodi  esset  dicere  pecca-  plicis  etiam  cum  ipsomet  complice ,  nedum 
tum  complicis,  sed  alterius  personse  omnino  cum  aliis.  Primo  quidem,  quia  sicut  sigillam 
disparala;,  nihilque  per  se  pertinentis  ad  pec-  obligat  ad  non  loquendum  de  peccato  pceni- 
catum  pcenitentis  ;  quod  autem  hujusmodi  tentis  cum  ipsomet  pcenitente,  ita  eiiam  ad 
est,  non  est  materia  sigilli,  quia  nullo  modo  non  loquendum  de  peccato  complicis  cum  ip- 
est  materia  confessionis,  neque  directe,  ne-  so  complice.  Secundo  et  maxime,  quia  lo- 
que  oblique  ;  peccatum  autem  complicis,  quendo  cum  complice  ,  revelat  confessionem 
quatenus  tale  est,  saltem  oblique  est  materia  pcenitentis;  quia  ostendit  alteri  illam  noti- 
confessionis  propriae,  et  ideo  est  materia  tiam,  quam  in  sola  confessione  acoepit,  quod 
sigilli.  Unde  etiam  confirmatur  conclusio  ex    est  directe  contra  sigillum  ,  sive  complex  in- 


Paludano,  quia  ex  revelaiicne  peccati  com- 
plicis  posset  facile  prodi  peccatum  pceniten- 
tis,  vel  suspicio  de  illo  generari ;  sed  sigil- 
lum  obligal  ad  vitandum  omne  illnd,  quod 
hnjusmodi  est ;  ergo.  Tandem  ex  revelalione 


telligat  sacerdotem  loqui  ex  notitia  confessio- 
nis,  quod  frequentius  accidet ,  sive  id  non 
inlelligat,  sed  solum  sacerdolem  scire  pecca- 
tum  suum,  quod  in  re  ipsa  non  nisi  per  alte- 
rius  confessionem  agnovit ;  nam   hoc  per  se 


complicis  fieret  onerosa  confessio,  et  ab  illa  sutiicit  ad  fractionem   sigiili.  Neque  ad  hoc 

quoad  hauc  partem  liomines   retrahereutur.  honestaudum  sufficit  quod  confessor  id  faciat 

Et  ita  facile  respondetur  ad  primam  ratio-  in  bouum  pcenitentis   vel  ipsius  coraplicis, 

xxn.  -56 


722 


DISPUTAT.  XXXIV.  SECT.  III. 


quia  propter  nnllum  finem  ,  quantumvis  bo- 
nus  ;ippure;it,  frangendum  est  sigillum. 

6.  tyui  usus  intdligaiur  in  assertione  su- 
pra  posita.  — Proplerea  vero  locutus  sum  de 
usu,  quo  manifestatur  aliquo  modo  perscna 
eompliciset  peceatum  ejus;  quia  si  talis  es- 
set  usus,  ut  nullam  omnino  manifestationem 
secnrn  atferret,    neque   aliis,    neque  ipsimet 


re ,  ut  satis  in  superioribus  in  similibus 
casibus  explicatnm  est.  Addeuda  vero  hic 
est  limitatio  superius  posila,  nimirum  hoc 
proeedere  ex  natura  rei,  seu  saeramenti,  et 
seclusa  prohibitione  positiva ;  nam  etiam  hic 
usus  posset  aliquando  per  illam  prohiberi  vel 
limitari,  ul  de  facto  limitatus,  et  prohibitus 
est  a  S.  D.  N.  Clemente  Vilf  quoad  exterio- 


complici,  talis  nsus  non  esset   contiarius  si-  rem   gnbernationcm.    Quam    prohibitionem 

gillo,  ideoque  neeperse  mnlus  esset,  sed  ex  extendendam  censeo  etiam  ad    cognitionem 

bouo  fme  prudenter  factus,  honestari  p  >sset.  complicis  ;  nam  licet  solum  loqualur   de  illa 

Hoc  mauifestum    est   ex   diclis   disputatione  notttia,  quam  dt  aUorwm  peccatis  in   confes- 

prsftcedenle  ,    ubi   eliam  respectu    ipsiusmet  s  oue  habuerwit  confessores;  qua?  verba  pos- 

poeuitentis  diximus  non  esse  prohibitum  om-  sent  ad  solos  ipsos  pnenitentes,  et  eorum  pec- 

nem  usum  uotitiaj  per  confes-ionem  compa-  cata  referri ;   tamen  simolicius   ac  verius  in- 


ratue,  sed  illum  tantum.  qui  vel  est  contra  si- 
gilbun,  vel  contra  justiiiam,  vel  charitatem 
respectu  pcenitentis,  vel  alterius  ;  ergo  a  for- 
tioii  idem  dicendnm  est  de  usu  ejnsdem  no- 
titiai  respectu  complicis,  quandoqnidem  sigil- 
lum  magis  per  se  et  direcle  obligal  respectii 
complicis,  quam  respectu  alterius.  Ratio  ve- 
ro  est,  quia  si  talis  usus  non  est  conlra  sigil- 
lum,  ut  revera  non  est,  nullum  reiinquitur 
divinum,velnatiirale  praeceptum  contraquod 


telligi  censeo  de  omnibus  peccatis,  tam  po3- 
nitentium  quam  sociorum  criminum  ;  quia 
eadem  est  omnium  nocitia,  et  reJativum  alio- 
rum}  ad  omnes  referri  potest  et  debet. 

Tertia  assertio. 

7.  Pcsse  sacerdotem  uti  notitia  de  licentii 
poenitentis. — Terlio  dicendum  est,  de  licen- 
tia  pcenitentis  posse  confessorem  uti  scientia, 
qnam   per   confessionem  accepit  de  peccato 


sittalisactio  vel  usus;quiasupponimusexcltidi     complicis,   in  bonum   ipsius  pcenitentis,  et 


omnem  extrinsecam  inordinationem  contra 
charitatem  vel  justitiam  ;  denique  talem  esse 
usum,  qui  possit  prodesse  et  nemini  obesse  ; 
intrinsece  enim  et  ex  vi  liujus  sarramenti 
non  polest  aliud  pr&^ceptum  excogitari,  cni 
talis  usus  repngnet,  neque  aliqua  ejus  pro- 
babilis  latio  reddi  poiest  Nam,  licet  notitia 
per  saeramentaleni  confessionfetn  comparata 
sit,  non  est  coutra  revereuliam  lnnc  sacra- 
mentodebitain  illa  postea  uti  in  bonum  fi- 
nem  siue  ulla  injuria  vel  gravamine  ipsius 
confessionis,  prout  m  illo  casa  fit:  quia  lioc 
ipso  quod  nulla  est  vel  minima  revelatio  etiam 
indirecta,  nulium  est  gravamen  ipsius  con 
fessionis  ;  neque  est  uude  fial  onerosa  aut 
difficilis  ;  et  eo  ipsoquod  per  eam  intenditur 
bonum  et  non  malum,  unlla  etiam  fit  injuria 
sacramento  Tandein  exemplis  idconstat,  nam 
impiimis  utitaii  notitia  ad  oraudum  pro  hu- 
jusmodi  coinplice,  oplimum  sine  vlubio  est. 
IJemque  est,  si  ea  ulatur  confessor  ad  ei  con- 
ferendtim  quodcunque  beueficinm,  quo  pos- 
sit  iJle  spirilualiter  juvari,  etiamsi  nec  inteJ- 
ligat,  nec  suspicetur  propter  eam  causam  a 
sacerdote  fieri ;  vel  etiain  si  posset  lmpedire 
occn.Honem  vel  perieulum  peccandi,  nulla 
eiiam  data  suspicioue  ;  idemque  essct  si 
p  ccatum  veigeret  in  damnum  tertii  ,  et 
simsli   prudenti  modo   posset  illud  intpedi- 


preeserlim  in  spintualem  ulilitatem  ,  vel 
etiam  necessitatem,  vei  bi  gratia,  ut  pceniten- 
tem  djfendat  ab  importnna  complieis  insec- 
tatione  et  inductione  adpeccandum  ;  vel,  ut 
ab  eo  aliquam  debitam  satisfaciionem  acci- 
piat,  si  tamen  prudenter  id  fial.  Hanc  asser- 
tionem  docent  communiter  Theologi  supe- 
rius  citali,  et  quos  latius  referemus  sectione 
sequenti.  Ejnsqne  ratio  breviter  est,  quia  in- 
tervenienle  fac.iltate  pocnitentis  jam  non  agi- 
tur  contia  sigillum,  juxta  senlentiam  supe- 
riori  dispulatione  demonstratam,  sect.  5.  Et 
aiinnde  nulla  est  deordinatio,  vel  malitia  in 
tali  actu  ;  ergo,  per  se  Joquendo,  licitus  est, 
supposiio  bono  fine  et  prudenti  modo,  ut 
supponimus. 

8.  Aliquorum  responsio. — Refellitur. — 01- 
jectioni  oemrritur.  —  Non  requiri  licentiam 
conpltcis. — Respondent  aliqui,  Jicentiam  pte- 
nitentis  in  his,  qtiee  ad  ipsum  taulum  perti- 
nent ,  sufficere  ad  tollendam  obligalionem 
seu  materiam  sigiili  ;  in  liis  vero,  quae  perti- 
nenlad  personam  complicis,  non  suflicere  li- 
ceniiam  pcenitentis,  sine  licentia  cnmplicis; 
quia  sigillum  quoad  lianc  parlem  in  favorem 
ip-ius  complicis  impositum  est,  quo  non  po- 
test  privari  rtisi  sna  voinntate  ;  et  ideo  donec 
ipse  facullatem  faciat.  non  lollitur  obiigatio 
sigilii.  Sed  hoc  nuilus    aniiquorum  Tlieoio- 


DISPUTAT.  XXXIV.  SECT.  III. 


723 


gorum  dixit ,  nec  sustineri  profecto  potest. 
Nam  imprimis  moraliter  repugnat  petere  hu- 
jusir.odi  lieentiam  a  complice,  nam  oportel 
prius  illi  aperire  notitiam  per  confessionem 
obtentam,  nt  possitab  illo  peti  licenlia  uten- 
cli  illa,  unde  ante  obtentam  licentiam  mani- 
festaretur  confessio.  Qnod  si  qnis  dicat,  ad 
petendam  banc  facnltatem  a  complice  suffi- 
cere  priorem  facnltatem  pcenitentis,  jara  inde 
habemus  ad  loquendum  cnm  ipsomet  com- 
pl ice  de  peccato  illius  iti  ordine  ad  aliquem 
fjnem  snfficere  licentiam  pceuitentis  ;  ergo 
etiam  sufficiet  in  ordine  ad  quemlibet 
bonum  finem,  qnalis  est  defensio  vel  sa- 
tisfactio  pcenilentis  ,  obtinenda  tantum  ab 
ipsomet  complice,  qui  fere  est  moralis  casus, 
in  quo  maxime  solet  confessor  in  praxi  jnva- 
re  poenitentem,  de  licenlia  ipsius,  apndsunm 
complicem.  Deinde  nulla  est  ralio,  ob  quam 
lieentia  compiicis  requiratnr,  quia  ipse  non 
commisit  secretum  confessori,  sed  solns  pce- 
nitens  ;  ergo  solus  ille  est,  a  qno  pendet  hoc 
sfcretnm  ;  ergo  solns  ipse  sullieit  dare  licen- 
tiam  loquendi,  quaninm  est  ex  p:irte  sigilli. 
Confirmatur  ac  cleclaratur,  nam  clirectecau- 
sa  pcenitentis  est,  quoe  cadit  sub  sigillo,  reli- 
qua  vero  solum  quatenus  ad  banc  causam 
pertinent;  sed  poeuitens  potest  dare  licentiam 
de  tota  hac  causa,  quia  ipse  solus  est,  qui 
ejus  accusationem  sub  tali  secrelofacit.  Tau- 
dem  poenitens  posset  ex  legitima  causa  et 
propter  suum  bonum  narrare  sacerdoti  extra 
confessionem  totum  faclum  cum  circumstan- 
tiis,  et  dare  licentiam  loquendi  de  ilio  quan- 
tum  oportuerit;ergomagis  potest  hanc  licen- 
tiam  dare  ad  loquendum  de  eadem  rein  con- 
fessione  audita;  quia,  si  respiciamus  favorem 
etcommodum  complicis,  hoc  multomajus  est, 
quia  ejus  infamia  minor  est ;  si  vero  inspi- 
ciamus  rationem  ipsius  sacramenti,  ipsum 
quantum  est  ex  parte  sigilli  solura  postulat.ut 
secretum  servetur  pro  justa  voluntate  pceni- 
tentis.  Dico  autera  semper,  quantum  est  ex 
parte  sigilli,  quia  ex  ratione  juslilice,  et  ex 
sanctitate  ipsius  sacrarnenti,  necessarium  est 
ut  talis  liceutia  non  detur  cum  injnria  com- 
piicis,  nec  sine  causa  honesta,  ad  quam  pos- 
sit  tale  medium  sanclereferri. 

9.  Dduuntur  rationes  in  favorem  complieis 
adductce.-kt.que  ita  facile  respondetur  acl  id, 
quocl  attingebatur  de  favore  complicis.  Pri- 
mum  enim  negaraus  sigilium  per  se  respice- 
re  favorem  compiicis,  sed  solum  per  quam- 
dam  redundautiam,  quatenus  oriri  potest  ex 
favore  poenitentis  et  religione  sacramenti ; 


favoraufem  pcenitentis  solum  est,  ut  secre- 
tum  pendeat  ex  honesla  voluntatc  ejus,  et 
quod  possit  illam  nolitiam  ordinare  ad  utili- 
tatemsuam,  prassertira  spiritualem,  cum  mi- 
nimo  incommodo  suo  ,  prout  fit  servando 
idem  sigillum,  et  dando  facultalem  ,  neque 
ex  hac  parte  plus  poslulat  religio  sacramen- 
ti.  Deinde  dicimus,  hoc  ipsum  etiam  redun- 
dare  in  favorem  complicis,  ne  delictum  ejus 
sub  minori  secreto  proferatur  ;  igitur  ex  hac 
parte  evidens  est  nullam  esse  malitiam  in 
illousu,  quia  nullo  modo  vioiatur  sigilium 
confessionis. 

10.  Aliorum  responsio.  —  Refutatur.  — 
Alii  vero  respondent  esse  aliam  deordinatio- 
nem  in  lllo  usu,  nimirum  quod  res  superioris 
ordinis,  videlicet,  sacramentaliaconfessio,  or- 
dinetur  ad  res  inferioris  ordinis,  vel  certe  or- 
dineturad  finem,  ad  quem  non  fuit  instituta; 
utrumque  autem  videtur  esse  contra  debitum 
ordinem  et  contra  religionem  debitam  sacra- 
mento.  Sed  baee  objeclio,  ut  sa?pe  in  superio- 
ribus  insinuavi,  falsum  assumit,  quia  neque 
est  malum  ordinare  rem  superiorem  ad  infe- 
riorem,  quando  utraque  est  honesta,  et  ha- 
bent  aliquam  proportionem  utilitatis  seueon- 
venientio?,  neque  etiam  est  malum  ordinare 
aliquid  ad  Bnera  extrinsecum,  vel  accidenta- 
rium  bonum,  quando  non  excluditur  prima- 
rius,  seu  intrinsecus. 

11.  Tria  etpplicantur.  — Confessio. —  Noti- 
tia  confessioms.  —  Usus  notitiee»  —  Quod  ut 
iu  prtesenti  evidentius  fiat,  adverto,  hic  tria 
intervenire,  confessionem  sacramentalem  , 
notitiam  quse  ex  illa  relinquitur,  et  usum  Im- 
jus  notitise,  qui  extra  confessionem  permitti- 
tur  seu  conceditur  ex  licentia  pcenitentis. 
Confessio  quidem  ipsa,  quatenus  sacramen- 
talis  est,  recte  appellatur  res  superioris  ordi- 
nis,  et  per  se  primo  ordinanda  est  ad  compo- 
sitionem  sacramenii  et  ad  effectura  ejus,  qui 
est  remissio  peccati,  neque  potest  unquam  li- 
cite  fieri  excludendo  hunc  finem,  tanquara 
propriura  et  primarium ;  non  est  tamen  ma- 
lum  huic  fini  alium  adjungere,  qui  interdum 
potest  esse  ejusdem  ordinis,  id  est,  spiritualis, 
ut  si  quis  per  confessionem  huic  viro  faelam 
simul  intendat  illutn  consulere  de  rebus  post- 
ea  agendis  circa  talera  materiam,  vel  excitare 
iilum,  ut  ferventius  pro  se  oret.  Interdum 
vero  potest  esse  finis  inferioris  -jrdinis,  id  est 
temporalis;  ut  si  mnlier,  quse  occasione  eges- 
tads  Deutn  otfendil,  procuret  sacerdoti  divi- 
ti,  aut  eleemosynas  facienti  coniiieri,  ut  sibi 
liberaiius  subveniat  in  temporalibus,  non  pec- 


724  DISPUTAT.  XXXIV.  SECT.  IV. 

cat,  si  iantum  siiiisirum  oculum  (nt  aiunt)     referantur.  Et 

aut  secundariam  intentionem  ad  hoc  habeat. 

Notitiavero  confessionis,  licet  per  relationem 

ad  confessionem  sit  quid  sacrum,  tamen  in  se 

est  quajdam  humana   et  natnralis  cognitio, 

quaa  in  principio  potuit  obtineri  sine  ulla  re- 

latione  ad  extrinsecum  iinem,  praUerquam 

ad  judicium  in  confessione  ferendum;  postea 

vero  comparato  illo  fine,  potest  ordinari  ad 

alios  mediante  alio  usu  ejus;  quia  hoc  nec 

fini,  nec  religioni  sacramenti  repugnat,  si  ta- 

lis  usus  alioqui  honestus  sit.  Hic  autem  usus 

jam  non  est  proprie  res  superioris  ordinis, 

quia  nec  est  sacramentum,  nec  pars  sacra- 

menti,  sed  est  consilium  aliquod,  vel  petitio 

humana,  vel  aliquid  simile,  procedens  ex  no- 

titia  comparata  per  sacramentum,  delicentia 

ejus,  qui  potest  eam  dare. 

42.  Corollarium  prcecedentis  doctrinw.  — 
Ex  his  ergo  aperte  constat,  sive  a  principio 
confessio  fiat  propter  illum  finem  extrinse- 
cum,  sive  postea  tantum  superaddatnr,  ex- 
tendendo  de  Jicentia  poenitentis  notitiam  in 
confessioneacceptam  ad  alium  usum  bonum, 
et  ad  utilitatem  honestam  ordinatum,  nihil 
malitise,  vel  ordinationis  esse  in  tali  actu,  ne- 
que  aliquam  injuriam  propterea  fieri  sacra- 
mento,  vel  alicui  personae,  ut  satis  declara- 
tum  est.  Atque  hoc  confirmat  quoiidianus 
usus  virorum  prudentum.  et  piorum  confes- 
sorum;  nihil  enim  frequentius  est,  quam  ut 
po3nitens  juvetur  consiJio  et  industria  confes- 
soris,  ut  se  defendat  ab  aJio  complice  qui  eum 
sollicitat  et  inducit  ad  malura ;  gerit  cnim 
contra  iilum  qnasi  bellum  justum  ;  et  ideo  li- 
cite  quserit  contra  iJJum  justum  consilium  et 
auxilium ;  ergo  etiam  honeste  qurerit  illud 
per  confessorem  (ut  supponimus)  ad  hoc  ap- 
tum  et  prudentem;  quia  hoc  snpposito,  nulla 
est  via  magis  secreta,  minusque  onerosa  al- 
teri;  prresertiin  quia  liic  fructus  non  est  om- 
nino  extra  finem  confessionis,  quoe  non  so- 
lum  ad  tollenda  peccata  commissa,  sed  etiam 
ad  vitanda  futura  ne  committantur,  ordina- 
tur.  Piseterea  savpe  accidit  ut  socius  delicti 
teneatur subvenire  alteri,  vel  debitum  aliquod 
ei  persoivere,  ul,  verbi  gratia,  alere  prolem, 
vel  promissionem  aliquam  implere,  ad  quod 
seepe  necesse  est  ut  compiex  certior  fiat  de 
effeciu  subsecuto,  et  de  obligatione  quse  in 
eura  resultat;  soJet  ergo  aliquando  hoc  fieri 
medio  confessore  propter  raajus  secretum. 
raajusque  commodum  utriusque  partis.  Ne- 
que  in  hoc  aliquid  inordinatum  invenitur, 
cum  omnia  ordinatc  fiant,  et  in  bonum  finem 


ita  etiam  responsum  est  ad 
posteriorem  rationem  dubitandi  in  principio 
positam.  Neque  contra  hanc  doctrinam  inve- 
nio  aliquem  gravem  auctorem  ex  antiquiori- 
bus ;  solus  Soto  videtur  aliquando  verbum 
aliquod  proferre,  quo  huic  doctrina?  minus 
favere  videtur ;  sed  de  ilJius  et  de  aliorum 
sententia  clarius  constabit  ex  sectione  se- 
quenti. 

SECTIO  IV. 

Vtrum  liceat  confessori  uti  notitia  confessionis  de 
licentia  pcenitentis  ad  corrigendum  complicem, 
vcl  impedietidum  ejus  delictum,  in  bonum  alio- 
rum. 

1.  Prima  sententia.  —  Primwm  argumen- 
tnm.  — Secundum  argumentum. —  Heec  quees- 
tio  videtur  satis  definita  in  prsecedenti ;  tamen 
quia  his  temporibus  specialiter  controversa 
fuitj  necessarium  est  aliquid  de  ea  in  specie 
dicere.  Aliquibus  enim  inordinata  maxime 
res  haec  visa  est,  et  communi  bono  ac  sacra- 
mento  contraria '.  Primo,  quia  multum  de- 
rogat  sigillo,  uti  notitia  confessionis  ad  effec- 
tus  adeo  extrinsecos,  et  alienos  a  fine  confes- 
sionis.  Repugnat  etiam  hoc  religioni  ianti  sa- 
cramenti;  est  enim  illud  veluti  quoddam  sa- 
crum  arcanum,  quod  non  tam  facile  debet  ad 
quoslibet  alios  usus  assumi..  Neque  est  cur 
pcenitenti  concedamus  tam  amplam  potesta- 
tem  faciendi  facultatem  coufessori  ad  loquen- 
dum  de  rebusin  confessione  auditis,  quia  hoc 
ei  non  licet  pro  suo  arbitrio,  ut  supra  dictum 
est.  Et  quia  vix  potest  esse  usus  talis  confes- 
sionis  sine  scandalo,  quia  regulariter  existi- 
mabunt  complices,  vel  confessorem  id  facere 
sua  auctoritate  sine  alia  licentia,  vel  certe 
extorsisse  licentiam  decipiendo  vel  cogendo 
subditum  pcenitentem.  Quod  deciaratur  se- 
cundo,  quia  nolitia  confessionis  non  est  ac- 
commodata  ad  finem  seu  effectum  correctio- 
nis ;  quia  correctio  est  quid  pertinens  ad  le- 
gem  natur»,  ad  quam  soium  tenemur  per 
raedia  ejusdem  ordinis,  quoa  ante  institutam 
confessionem  locum  habebat;  confessio  autem 
est  res  alterius  ordinis,  ordinata  tantum  ad 
bonum  pcenitentis,  non  vero  ad  correctionem 
complicis,  vel  defensionem  aliorum, 

2.  Secundum  fundamenlum.  —  Prima  con- 
firmatio.  —  Sectmda  coufirm.atio .  — Prselerea 
est  alia  improportio,  quia  correctio  fieri  de- 


1  Dominicus  Bannes,  2.  2,  queest.   33,   in 
fine. 


DiSPUTAT.  XXXIV.  SECT.  IV 


725 


bet  ex  notitia  certa,  alias  non  potest  esse  efti- 
cax;  sed  notitia  eonfessionis  ia  ordine  ad 
liunc  finem  aoa  cst  certa,  nam  licet  dictum 
pcenitealis  pro  illo  foro,  et  ia  ordiae  ad  ip- 
sum,  fidem  faciat,  non  tamen  contraalium  ; 
unde  facile  pofest  complex  illud  negare,  et 
sacerdotem  eludere ,  ejusque  correctionem 
contemnere.  Imo,  si  tunc  sacerdos  corrigens 
ipsum  majorem  ficlem  daret  poenitenti  coaira 
cornplicem,  quam  complici  pro  se  ipso,  inju- 
riam  ei  faeeret;  quia,  sicut  poenitenti  creden- 
dum  est  pro  se  et  contra  se,  ita  et  complici. 
Ex  quo  ulterius  fit,  ut  ex  tali  modo  correctio- 
nis  facile  sequi  possint  dissidia  et  scandala  ; 
ergo,  per  se  loquendo,  hic  modus  correctio- 
nis  neque  expedit,  neque  licet.  Et  confirma- 
tur  heec  ratio,  quia,  si  liceret  hac  via  correc- 
tionem  iachoare,  liceret  etiam  illam  prosequi 
nsque  addenunciationem.velcoactionem  com- 
plicis,  si  ad  ejus  emendationem  necessaria  es- 
set.  Consequens  est  plane  absurdum,  ut  per 
se  constat.  Sequela  probatur,  quia  nolilia, 
quoe  sufficit  ad  inchoandam  correctionem, 
suificit  ad  prosequendam  ,  alias  imprudenter 
inchoaretur  correctio.  Tandem  confirmatur, 
quia  alias  superiores  et  Preelati  possent  uti 
confessionibus  subditorum  suorum  tanquam 
medio  ad  suam  gubernatiouem,  et  aliorum 
emendationem  et  correctionem  ,  ex  qui- 
busdam  confessionibus  aliorum  peccata  co- 
gnoscendo,  et  facultatem  a  pcenitentibus  ex- 
torquendo  ad  corripiendos  et  emendandos 
alios  ;  consequens  est  valde  absurdum  et  alie- 
num  ab  usu  Ecclesise ;  aam  esset  facere  con- 
fessionem  odiosam,  et  pervertere  ordinem,  et 
confundere  internum  forum  cum  externa  gu- 
bernatione,  acdenique  esset  occasionem  pree- 
bere  scandalis  et  mendaciis.  Nam  cum  in  hoc 
foro  nulla  postuletur  probatio,  unusquisque 
posset  facile  et  impune  falsum  testimonium 
aliis  imponere. 

3.  Prima  sententianegativa. — Propterheec 
nonnulli  Theologi,  preesertim  moderni,  sim- 
pliciter  damaaat  utillicitum  hujusmodiusum 
notitiee  complicis  per  confessionem  obtentee. 
Pro  qua  sententia  referri  imprimis  possent 
illi  Theologi,  qui  in  universum  negant  posse 
confessorem  loqui  de  rebus  auditis  in  confes- 
sione,  etiam  de  licentia  poenitentis.  Et  hoc 
modo  videntur  tenere  hancsententiam  Major, 
in  4,  dist.  21,  q.  2;  Angelus,  verb.  Confes- 
sio,  1,  §  3  ;  et  Summa  Rosella,  verb.  Confes- 
sio,  1,  §  6,  qui  secuti  sunt  Richard.,  d.  21, 
art.  5,  q.  2.  Hi  enimdicunt,  in  eo  casu,  ia  quo 
necessaria  est  manifestatio  complicis  ad  ejus 


correctioneai,  maaifestaadum  esseextra  con- 
fessioaem ,  quia  maaifestatio  in  confessione 
inutilis  est  ad  correctioacm  ;  quod  non  esset 
verum,  nisi  supponeretur  noa  Jicere  uti  sciea- 
tia  coafessionis,  eliam  de  licentia  pcenilentis, 
aut  perinde  esse,  dare  licentiam,  ac  dicere 
extra  confessionem.  Praiterea  favent  Bonav., 
d.  21,  2  p.,  art.  1,  q.  3;  et  Alens.,  4  p.,  q. 
77,  memb.  2,  art.  4.  Qui  dicunt,  tutius  esse 
extra  confessionem  dicere.  Palud.  vero,  ead. 
d.  21,  q.  3,  art.  2,  conclus.  2,  rigorosins  di- 
cit,  debere  poenitentem  extra  confessionem 
nominare  complicem,  si  velit  uti  industria 
eonfessoris  ad  preedictum  finem.  Soto  deni- 
que,  d.  18,  q.  2,  art.  5,  ad  4,  absolute  ait, 
non  debere  confessorem,  etiam  de  liceatia 
pcenitentis,  et  in  commodum  ejus,  extra  con- 
fessionem  tractare  negotium  cum  revelatione 
complicis,  ne  fiat  odiosa  confessio.  Citatur 
etiam  in  favorem  hujus  sententiee  D.  Bernar- 
din.  Senens.,  in  3  p.  Sermonum,  serm.  de 
Confess.  peccat.,  in  4  preepar.  Denique  citatur 
D.  Thom.,  d.  16,  q.  3,  art.  2,  q.  5,  ad  5. 
Sed  ibi  agens  de  complice,  solum  dicit,  licere 
illura  revelare  propter  integritatem  confes- 
sionis  ;  caetera  vero  non  excludit. 

4.  Secunda  seatentia  affirmativa. — Contra- 
ria  sententia,  videlicet,  hunc  usum  esse  lici- 
tum  de  licentia  pceniteatis,  per  se  loqueado, 
ac  secluso  scandalo,  servatisque  aliis  circum- 
stantiis  secundum  prudentiam  requisitis,  est 
communisTheologorum  et  Summistarum.  Et 
imprimis  sumitur  ex  D.  Thom.,  Opusc.  12, 
q.  6,  ubi  dicit,  non  licere  revelare  in  confes- 
sione  personam  complicis,  nisl  salvato  ordine 
correclionis  fraterna? ;  sentit  ergo  servato  hoc 
ordine  licere.  Expresse  docuit  hauc  senten- 
tiam  Capreolus,  4,  d.  21,  q.  2,  art.  3,  ad  8 
contra  3  conclus.,  dicens,  de  licentia  pceai- 
tentis  licere  coafessori  complicem.  vel  alium 
peccatorem  sibi  in  confessione  manifestatnm 
corrigere.  Et  eadem  fere  verba  habet  Son- 
cinas  in  Stimma  Capreoli,  ead.  d,  q.  2,  con- 
clus.  2,  ad  3.  Idem  docet  expresse  D.  Antonin., 
2part.,  tit.  14,  cap.  19,  §11;  et  Adrian., 
q.  1  de  Confessione,  §  Sed  oritur  ex  Us  du- 
Uum,  ad4,  clarius  in  dubio  penultimo  illius 
materiee,  §  Ad  primum,  in  responsione  ad  8, 
et§  Admotiva  aliorum,  ubi  ad  tertium  sub 
distinctione  ait,  in  utilitatem  suam  vel  alio- 
rum  hoc  licere  pcenitenti,  si  per  sacerdotem 
facere  potest  quod  non  valet  per  seipsum. 
Idem  expresse  Gabr.,  d.  17,  q.  1,  art.  2, 
conc.  5,  qui  argumeatatur ,  si  licet  extra 
confessionem,  multo  roagis  in  confessione, 


726 


DISPUTAT.  XXXIV.  SECT.  IV. 


qunnquam  posterius,  d.  2,  art.  3,  dub.  2, 
eodem  modo  loqnatur,  quo  Richard.,  credens 
non  esse  contrarius,  ut  jara  dicam.  Idem  ex- 
presse  Sylv.,  verb.  Confessio,  i,  q.  24,  ubi 
dicitj,  velesserevelandum  extra  confessionem, 
vel  dandam  licentiam  confessori,  quia  quoad 
hunceffectum  perinde  est,  Etita  explicat  Ri- 
chardum,  Bonav.  et  alios.  Citat  etiam  in  hanc 
sentenliam  Raymundum.  PraUerea  citaiur 
Summa  confessorum,  lib.  3,  tit.  34,  quse  id 
significat  in  q.  87,  juncta  q.  100.  Et  eamdem 
habet  Alensis  in  Summa,  2  p.,  lib.  5,  tit.  12, 
ubi  alios  refert.  Idem  Summa  Armil.,  verb. 
Circumstantia>,n.  11,  citans  D.  Thom.  et  An- 
tonin.;et  Smnma  Tabien.,  verb.  Circumstan- 
tia,§  10,  et  verb.  Confcssio,  1,  §  4;  et  Sum- 
ma  Pisaua,  verb.  Confessio,  1,  q.  3  ;  etSum- 
ma  qnse  dicitur  Enchiridion  confessorum,  1 
p.,  verb.  Confessor.  n.  8,§  3  ;  et  aliae  Summee 
recentiores  in  hoc  etiam  conveniunt.  Idem 
docuit  Gerson,  2  p  ,  tit.  de  Cognitione  pec- 
catorum  venialium  et  mortalinm,  et  cousi- 
der.  19,  dicit,  non  esse  parendum  confessori 
interroganti  de  altera  persona,  nisi  bene  sci- 
relur,  quod  vellet  illi  piofieere ;  et  clarius  in 
eadem  secnnda  parte,  in  libro  quarumdam 
queestionnm  cum  suis  responsionibus.fol.  34, 
iit.  P,  clicit  nnn  expedire  dicere  in  confes- 
sione  personam  alterius,  et  clare  licentiam 
confessori  ut  illam  admoneal,  quamvis  non 
sit  malum,  melius  tamen  judicat  esse  dicere 
extra  confessionem.  Idem,  serm.  de  Pceni- 
tentia  in  Coena  Domini,  considerat.  4,  ubi 
ait  circumstantiam  persona?  cum  qua  pecca- 
tur,  non  esse  declarandam,  nisi  vel  ad  inte- 
gritatem  confessionis  necessarium  sit,  vel  al- 
terius  peccatoris.  Docuit  etiam  expresse  hanc 
sententiam  Navarr.,  in  Summ.,  n.  7,  dicens 
servato  ordine  correetionis  frattrnse,  hoc  lice- 
re.  Idem  Corduba,  libro  de  Detractione  famse, 
et  reslitutione  iJJius,  memb.  2,  q.  4,  con- 
clus.  3,  et  membr.  3,  conclus.  4,  ad  2. 

Assertio. 

5.  Secunda  smtentia  prooatttr.  —  Inler  has 
senteniias  hsec  posterior  simpliciter  probanda 
mihi  videtur.  Fundamentum  esto,  quia  uti 
notitia  confessionis  ex  licentia  pceniientis  ad 
corrigendum  complicem  non  est  actio  mala  , 
quia  proliibita  ;  neque  eliant  est  prohibita, 
quia  mala;  et  ideo  nihil  obstat,  quominus  ali- 
quando  possit  honeste  fieri.  Prior  pnrs  certa 
est,  qnia  nulla  potest  de  hoc  ostendi  lex  posi- 
tiva  ;  et  ideo  ex  solis  principiis  judicandum  est 
de  honestate  vel  malitia  iJlius  actionis.  Poste- 


rior  ers:o  pars  probatur  discurrendo  per  tres 
virtutes,  ad  quas  periiuere  posset  honestas 
vel  malitia  hujus  actiouis.  Prirna  esl  virtus 
religionis  ,  qualenus  ad  illam  pertinet  sigil- 
lum,  et  reverentia  debita  huic  sacramento. 

6.  Quod  iste  actus  non  sit  contra  rcligionem. 
—  Quod  ergo  illa  actio  per  se  et  intrinsece 
non  sil  contra  religionem,  probatur,  quiane- 
que  est  contra  sigillum  ,  nec  contra  reveren- 
tiam  debitam  huic  sacramenio;  nullum  au- 
tem  aliud  caput  excogitari  potest,  ex  quo  hic 
oriatur  malitia  contra  reiigionem.  Hgec  ultima 
pars  per  se  nota  est;  nullus  enim  hactenus  id 
excogitavit,  neque  intelligi  aut  declarari  po- 
test ,  in  quo  sita  sit  taJis  malitia.  Prima  vero 
pars  manifesta  est  ex  supra  dictis  ;  ostendi- 
mus  enim  non  esse  conlra  sigillum  Joqui  de 
rebns  in  confessione  auclitis,  etiam  pertinenti- 
bus  ad  comphcem,  de  licentia  poenitentis;sed 
in  preesenti  assertione  expressedicimus,  hanc 
correctionem  fieri  debere  de  licentia  poeni- 
tentis.  Imo  hic  etiam  addimus  talern  licen- 
tiam,  eo  quod  respiciat  tertiam  personam, 
respectu  iJJius  debere  esse  justam,  quia  non 
potest  pcenitens  suo  arbitrio  famam  alterius 
prodigere  ;  propter  quod  si  licentia  injusta 
est,  graviter  peccabit  confessor  illa  utendo, 
non  solum  contra  jnslitiam,  sed  etiam  contra 
religionem  ;  nam  uti  sacramento,  vel  notitia 
in  eo  accepta,  ad  nocumentum  injnstum 
alteri  inferendum,  sine  dubio  est  grave  sa- 
crilegium  ,  et  posset  tunc  merito  censeri 
fractio  sigilli ,  vel  quia  talis  licentia  ,  cum  sit 
injusta,  est  nulla,  et  consequenter  non  magis 
dat  loquendi  jus,  quam  si  non  esset  data ;  vel 
certe  quia  complex  saltem  habet  hoc  jus  ,  ut 
non  possit  cnm  injuria  ejus  talis  facultas  dari, 
neque  recipi  ex  vi  sigilli. 

7.  In  hoc  actu  non  dari  irreverentiam  sa- 
cramenti. — Verumtamen  ha?c  omniain  proe- 
senti  locum  non  habent,  quia  manifestum 
est  talem  licentiam  non  esse  injustam,  quia 
non  ordinatur  ad  mferendum  aliquod  nocu- 
menturn  complici,  sed  ad  bonum  ejus.  Neque 
etiam  inde  augetur  ejus  infamia,  quia  cum 
illo  tractandnm  est  negotium  ,  et  ab  ipsomet 
est  emendatio  procuranda;  nunc  enim  de  sola 
correctione  secreta  cum  ipsomet  peccalore 
agimus,  nam  de  denunciatione,  vel  aliis  me- 
diis,  in  solutionibus  argumentorum  dicemus. 
Quod  vero  talis  correctio  possit  esse  onerosa 
complici,  et  pudorem  aut  ruborem  illi  inferre, 
non  reddit  dictara  licentiam  injustam,  cum  in 
tota  illa  actinne  nulla  sit  injuria  ,  sed  per  se 
potius  ad  opus  charitatis  pertineat,  alioqui  ex 


MSPUTAT.  XXXIV.  SEGT    IV. 


727 


hnc  capite  semper  fratema  correetio  esset  in- 
justa.  E>t  ergo  illa  licentia  ex  objecto  suo 
justa  ;  suppono  elhm  esse  sponte  datara,  et 
non  per  injuriam  extortam  a  pcetiitente;  natn 
lioc  etiatn  extrinsecum  est,  et  nou  est  per  se 
conjnnctiim  cnm  tali  actione  ;  ergo  manifes- 
tntio  virtnte  ejus  facta  non  est  contra  sigil- 


jusmodi  notilinm  et  licentiam  propter  lalem 
finem,  in  qno  nulla  nclio  injnriosa  infcrccdit. 
De  charitate  vero  eadem  est  demnnstrntio  , 
quia  neo  finishujus  aetionis,  nec  medium  re- 
pugunt  charitati,  sed  est  maxime  con=enta- 
neum  dli  ;  ergo  per  se  nulla  hic  est  malitia 
contra  eharitatem.  Gonseqnentia  estevidens, 


lum.   Atque  hinc  etiam  facile  constat  alind     quia  illa  duo  capita  sunt,  qua?  possunt  inhac 


membrnm  ,  scilicet,  in  hujnsmodi  actione 
non  intervenire  aliunde  irreverenliam  sacra- 
menti;  nam  supra  ostensum  est  nou  esse  ir- 
reverentinm  confessionis  ,  vel  nolitia?  per  il- 
lam  comparatae,  qnod  ordinetur  ad  fiuem  ex- 
trinsecum  additum  ab  operante  ,  dummodo 
bonus  sit,  et  nou  excludat  intrinsecum  fmem 
eonfessionis  ;  hujusmodi  autem  est  emenda- 
tio  coiriplieis,  qui  est  finis  hujus  actionis  ; 
est  enim  hic  fiuis  per  se  bonus,  et  licet  non 
sit  intrinsecus  confessioni,  tamen  neque  ex- 
cludit  alium  intrinsecum  ,   neque  ab  illo  ne- 


actione  considerari  ;  aliaeenim  cireumstaufue 
aceidentariai  snnt,  et  in  individuo  pnssunt  ita 
observari  per  prndenlinm  eoofes^otis,  nt  non 
reddnnt  actionem  charilati  contrntiam.  Ante- 
cedensautem  patet,  nnm  finis  est  emendnlio 
fratris,  qnam  sine  dnbio  per  se  intendit  cha- 
ritas  ;  medium  autem  est  correctio  per  viam 
occultissimnm,  qua  minimum  laedalur  fama 
proximi ;  qnod  etiam  observat  cbarifas  ;  ergo 
perse  nihil  est  in  hoc  fitie  aut  medio  charita- 
ti  adversum, 

10.  Conftrmatio. — Ohjrctio.  —  Diluitur.  — 


cessario  excluditnr.  Nam  cum  justificatione     Et  confirmatur  ac  declaratur   utraqne   pars. 


ipsius  pcenitentis ,  qui  est  finis  intrinsecus 
confessionis ,  optime  conjuugitur  emendatio 
complicis. 

8.  Objrctio. — Sohitur. — Dicet  aliquis,  lieet 
ex  vi  huj  is  finis  non  videatur  hoc  cedere  in 
sacramenti  irreverentiam ,  tnmen  ex  aliis  in- 
convenienlihus,  quse  moraliter  ex  iali  actione 
seqiti  possunt,  nunquam  fien  sine  irreveren- 
tia  sncramenti.  Respondeo,  nulla  esse  incon- 
venientia  per  se  conjuncta  cnm  tnii  actione, 
n^qne  mornlitpr,  vel  ut  in  plnrimum  resnl- 
tantia;nam  scandala,  decnptiones,  etsimilia, 


nnm  anctores  omnes  citali  pro  utrnque  opi- 
nione  in  boc  conveniunt.  si  poenitens  in  eo 
casu  post  finitam  confessionem  detnolitiara 
confessoi  iextra  confessionem  de  peccato  oom- 
plicis,  ut  eum  corrignt  e't  emendet,  servato 
debito  ordine  correctionis  f.aternse,  et  aliis 
circnmstnntiis  debitis,  id  non  esse  conlra  jus- 
tiliam,  et  esse  maxime  consentaneum  chari- 
tati ;  imo  aliqnando  posse  esse  debitum,  si 
tnle  medium  mornliter  censeaturnecessariura 
ad  emendntionem  proximi ,  qnia  spiritualis 
snlns  ojtis  pra^ferri  debet  illi  qunlicunque  in- 


qme.  finguntur,  vel  exaggerantur.  revera  non     famise   vel  pndori.  Interrogo    ergo,  qnando 


snnt  per  se  ,  nec  freqnentius  conjuncta  cum 
illo  nsu,  ut  experientia  ipsa  saepe  ostendit,  et 
ex  his ,  quse  dicemus  in  solutionibus  argu- 
mentornm  ,  manifeste  conslnbit.  Si  ergo  in- 
convenientia  aliquando  seqnantur,  id  erit  per 
arcidens  ;  ex  accidenti  autem  non  negamus 
hnnc  actionem  aliquando  posse  esse  mnlam  ; 
tunc  autem  malitia  per  se  primo  non  erit  con- 
tra  religionem,  sed  aut  contra  charitatem, 
aut  contra  aliam  similem  virtulem  ;  contra 
reli^ionem  autem  ent  per  quamdam  redun- 
dantiam  ,  in  quantum  religioni  derogat  uli 
actione  sacra  cum  detrimento  alterius  vir- 
tutis. 


po^uitens  dat.  licentiam  confessoti  loqnendi 
de  reluts  confessionis,  an  illa  licentia  a^qui- 
valeat  manifestnlioni  exlra  confessionem,  vel 
sit  solnm  queedam  extensio  vel  faeuitas  intra 
latitudinem  siyilli,  relicta  obligotione  ejus 
quoadalia.  Si  primura  dicntur,  ut  non  pauci 
existimnut,  ergo,  sicut  licitum  est  extra  con- 
fessionem  dicere,  ita  et  dare  Sicentiam,  et  si- 
militer  licitum  erit  confessori  utroque  modo 
corripere  coraplicetn,  cnm  dieantur  illa  duo 
sequivalere.  Si  quis  autem  contendat  neces- 
sariam  nihilominus  esse  iteratam  narralio- 
nem tolius  fncti,  et  non  saiis  esseunico  verbo 
dare  licentinm,  refereudo  illud  ad  ea  qnse  in 


9.1n  hocactu  non  esse  malitiam  contra  jus-     confessione    narrala  sunt,  hoc  profecto  su- 


titiam  aut  charitatenu  —  Atque  ex  his  fere 
etiam  probatum  est,  per  se  non  habere  hunc 
usum  mnlitinm  contra  jnstitiam  ant  charita- 
tem.  Nnm  de .  justitia  jam  ostensum  est  nullara 
actionem  injuriosnm  ibiintervenire,quta  pce- 
nitens  utitur  jure.suo,  dando  confessori  hu- 


perstitiosum  est;  nullaenim  est  ratio  cur  illa 
cereraonin  s:t  necessaiia,  cum  verbura  iilud 
virtualiter  eontineat  lotat  narrationem  praa- 
teritatn  ,  ut  in  superioiibus  salis  ostensum 
esl.  Unde  non  est  dubium  quiu  si  inlentio 
poenitentis   sit  absoiute  auferre  sigillum,  et 


7-28 


DISPUTAT.  XXXIV.  SECT.  IV. 


illa  omniaextra  notitiamconfessionisrelinque- 
re,  illemodus  unico  expresso  verbo  sufficiat, 
ut  etiam  habet  usus  apud  quoscunque  pios 
et  doctos  confessores.  Siverosentiamus(quod 
nos  supra  diximus)  hcentiam  hanc  non  omni- 
no  tollere  sigillum,  sed  relinquere  illud  inte- 
grum  in  omnibus  aliis,  prseter  id  quod  per  ta- 
lem  facultatem  conceditur,  sic  profecto  ma- 
nifeste  constatminus  hocmodo  laedi  justitiam 
aut  charitatem,  quia  magis  consulitur  famae 
proximi;  ergo,  si  alinndereligioilla?sa  manet, 
u t  ostensum  est,  nihil  mali  est  in  tali  actu. 
Dicetur  forle  in  hoc  lsedi  charitatem,  quod 
medium  illud  insufficiens  est  ad  fratris  emen- 
dam.  Respoudelur  ,  hoc  ad  fiictum  potius 
quam  adjus  pertinere,  idque  sine  fundamen- 
to  vel  ralione  dici.  Cur  enim  desperanda  est 
illa  correctio  semper.  aut  etiam  frequentius? 
cum  notitia  per  confessionem  babita  non  sit 
minus  cerla,  quam  extra  illam  per  relatio- 
nem  ejusdem  personse,  nec  minus  possit  de- 
servire  ad  efficaciter  loquendum  cum  com- 
plice,  et  persuadendum  iili.  Sed  haec  omnia 
clariora  fient  in  solutionibus  argumentorum. 

Destruuntur  fundamenta  prioris  sententice. 

11.  Solvitur  primum  argumentum. — Ad 
primum  ergo  et  principale  argumentum  jam 
responsum  est  hoc  non  repugnare  sigillo  , 
quanturacunque  finisille,  ad  quem  ordinatur 
confessio,  extrinsecus  sit,  dummodo  sit  jus- 
tus  ,  et  ex  licentia  pcenitentis  fiat.  Deinde 
etiam  ostensum  est  ex  nullo  alio  capite  hoc 
derogare  religioni,  aut  reverentise  sacramen- 
ti  ;  neque  propter  hanc  causam  datur  niraia 
licentia  uteudi  notitia  confessionis  ad  extrin- 
secos  fines ;  nam  hic  finis,  de  quo  agimus  , 
gravis^imus  est,  et  valde  conjunctus  cum  fine 
hujus  sacramenti.  Nam,  post  emendatiouem 
ipsius  poenitentis  nihil  illi  propinquius  est, 
quam  emendatio  complicis,  quod  etiara  mo- 
raliter  spectare  potest  ad  majorem  securita- 
tem  ipsius  pcenilenti.-.  Rursus  neque  ex  hoc 
usu  tit  onerosa  confessio.  Cui  enim  fiet  one- 
rosa  ?  An  pcenitenti  ?  Minime,  quia  supponi- 
mus  ipsum  sua  libera  voluntate  velle  uti  in- 
dnslria  confessoris  ad  illum  finem,  eo  quod 
opus  charitatis  esse  censeat  suo  proximo 
subvenire,  etperseiionvaleat,  necsperet  cor- 
rectionis  fructum  ,  per  confessorem  autem 
propter  niajorein  ejus  auetoritatem  et  indus- 
triam  illnm  obtinereconfidat ;  hsec  enim  sem- 
per  supponenda  sunt,  ex  communi  lege  et 
ordine  charilatis.  Aut  est  hoc  onerosum  ei  , 
qui  corripitur;  at  vero  neque  iiocdici  potest, 


si  secundum  rectam  rationem  res  sestimetur. 
Nam,  si  ille  irrationabiliter  sit  invitus,  aut 
gravamen  sentiat,  id  curandum  non  est,  alio- 
qui  nullus  erit  corrigendus,  ne  charitas  fiat 
onerosa  proximo.  Quod  vero  secundum  rec- 
tam  rationem  nullum  onus  sentire  possit,  sa- 
tis  constat  ex  dictis,  quia  intenditur  bonum 
ejus,  et  per  optimum  medium,  quo  ejus  fama, 
quoadfieripotest,  conservatur.Pcenitensenim 
(ut  supponimus)  habetjus,  vel  etiamobligatio- 
nem  corrigendi,  et  cum  non  possit  per  se  fa- 
cere,  posset  id  efficere  per  alium,  qui  non  es- 
setsuus  confessor;  ex  quo  non  minuitur  onus 
et  gravaraen  complicis,  imo  posset  augeri,  si 
alias  revelandum  esset  crimenconfessori  pro- 
pter  integritatem  confessionis  ;  sic  enim  plu- 
resscirent  delictum  alterius;  melius  ergo  est, 
u t  unus  tantum  sciat,  si  ille  ad  utrumque 
munus  sufficiens  est.  Similiter,  eidem  con- 
fessori  posset  extra  confessionem  dicere ;  sed 
hoc  nullum  levaraen  complicis  est,  sed  potius 
gravamen;nam  quod  sacerdos  sciverit  pecca- 
tum  ejus  sub  majoris  secreti  obligatione,  illi 
melius  est ;  nullo  ergo  modo  fit  ex  hoc  usu 
onerosa  confessio. 

12.  Quod  vero  ibi  addebatur  de  scandalo, 

imprimis  est  accidentarium,  deiude  est  vo- 

luntarie  assertum  ;  nam  si  sacerdos  prudens 

fuerit,  facile  hujusmodi  scandalum  vitare  po- 

terit.  Eo  vel   maxime,  quod   scandalum  ibi 

declaratum  passivum  potius  est   quam  acti- 

vura  ,  propter  quod  vitandum  non  semper 

sunt  opera  charitatis  omittenda,  et  prsesertim 

correctio  ,  quando  tamen    speratur  fructus. 

Assumptum  declaralur :  cur  enim  est  judica- 

turus  complex  sacerdotem  revelare  confessio- 

nem?  profecto  id  non  potest  nisi  temere  judi- 

care,  commotus  fortasse  acerbitale  correclio- 

nis,  quod  a3que  judicare  posset,  etiamsi  con- 

fessorextra  confessionem  peccatumejusagno- 

visset;  cum  enim  sine  fundamenlo  id  judicet, 

seque    potest  in  utroque  casu   id  judicare ; 

praisertim  cum  in  nentro  casu  oporteat,  sa- 

cerdotem  explicare  modum  quo  id  sciat,  sed 

simpliciter  correctio  peccati  facienda  sit.  Non 

est  ergo  propter  hunc   timorem  omittenda 

correctio,  sed  prudenter  ita  est  in  principio 

lenienda,  utprius  peccator  recognoscat  suam 

miseriam  et  lapsum ,  quam   exasperetur  et 

resistat.  Denique  in  casu,  de  quo   loquimur  , 

moraliter  loqnendo,  talis  esse  debet  fama  et 

auctoritas  confessoris,  cujus   industria  poeni- 

tens  utitur,  ut  non  possit   alius  peccator,  nisi 

imprudeutissimus  sit,  tale  crimen   sacerdoti 

objicere,  aut  illud  de  eo  prsesumere. 


DISPUTAT.  XXXIV.  SECT. 
13.  Solvitur  secundum  argumentum.  —  In 
secundo  argumento  multa  proponuntur  ad 
ostendendain  improportionem  hujns  medii 
ad  finem  correctionis.  Sed  illud  parvi  mo- 
menti  est,  quod  in  primo  loco  objicitur  de  line 
inlrinseco,  vel  cxtrinseco,  naturali,  vel  su- 
pernaturali ;  jam  enim  supra  late  ostendi  , 
posse  rem  superioris  ordinis  ordinari  ad  bo- 
num  inferinris  ordinis,  quia  per  hoc,  id,  quod 
superius  est,  in  se  non  minuitur,  et  juvat  in- 
ferius,  augetque  bonum  ipsum,  saltem  exten- 
sive,  et  omnia  tandem  in  gloriam  Dei  ordi- 
nanlnr;  quomodo  Deus  gratiam  unionis  or- 
dinavit  ad  gratiam  nostrae  sanctificationis,  et 
gratiam  hanc,  quae  supernaturalis  est,  ordi- 
nat  adbonum  naturae,  et  observationemetiam 
naturalis  legis.  Praeterea  ostendimus,  per  se 
loquendo,  licitum  esse  confessionem  ad  ex- 
trinsecum  finem  honestum  ordinare,  ut  si  quis 
propria  peccata  confiteatur,  ut  a  Deo  obtineat 
corporis  sanitatem  ;  et  aliquando  potest  vir 
sanctus  contiteri  alicui  sacerdoti  ,  ut  suo 
exemplo  eum  ad  pcenitentiam,  aut  ad  vitce 
puritatem  moveat ;  quod  exemplum  aperte  os- 
tendit  etiam  posse  iicite  ordinari  ad  correc- 
tionem  fratris.  Quod  vero  aliqui  dicunt,  quam- 
vis  confessio  non  sit  positive,  ut  sic  dicam, 
improportionata  ad  hunc  finem,  tamen  de  se 
non  esse  proportionatum,  et  hoc  satis  esse  ut 
non  sit  illa  utendum,  non  salis  intelligo  quem 
sensum  habere  possit.  Quia  si  improportio 
talis  non  sit,  ut  semper  sit  pravum,  autinu- 
tile  tale  medium  ad  talem  finem  ordinare  , 
non  potest  tale  medium  rejici  ut  impropor- 
tionafum,  seunonproportionatum;  haec  enim 
duo  in  praesenti  aequivalentia  sunt  :  rationes 
autem  factae  ostendunt,  ordinationem  hujus 
medii  ad  talem  finem,  nec  per  se  ac  semper 
esse  inutilem,neque  habere  intrinsecam  pra- 
vitatem. 

14.  Quid  ex  parte  pcenilentis  requiratur. — 
Duo  autem  notatione  digna  in  praesenti  punc- 
to  occurrunt.  Unum  est,  aliud  esse  loqui  de 
poenitente  ,  aliud  de  confessore  ordinante 
confessionem  pcenitentis  ad  correctionem  al- 
terius.  Atque  haec  eliamipsa  oidinatio  duplex 
distingui  potest  :  una  quse  antecedit  ipsam 
confessionem,  etreferi  ipsam  ad  talem  finem; 
alia  quae  consequitur  confessionem,  quia  non 
tam  confessionem  ipsam,  quam  notitiam  per 
illam  comparatam  refert  ad  talem  finem ,  ut 
in  superiorihus  explicatum  est.  Omnia  igitur 
dicta  praecipue  locum  habent  in  poenitente 
ipso,  in  quo  nulla  est  diflicultas  quin  utroque 
modo  possit  confessionem  suam  referre  in 


IV.  729 

talem  finem.  Primo  antecedenter  volendo 
confiteri  huic  confessori,  ut  et  sibi  et  compliei 
per  ejus  industriam  remedium  quaerat  ; 
utrumque  enim  est  charitatis  officium.  Dein- 
de  etiam  consequenter,ut,  si  pnussine  inten- 
tione  complicis,  tantum  sui  causa  confiteatur, 
postea  vero  cognita  obligatione,  vel  utilitate, 
velit  ut  confessor  notitia  comparata  utatur 
ad  bonum  complicis;  illa  enim  cognitio  in  se 
humanum  quid  est ,  cui  non  repugnat  ad 
alias  actiones  humanas  ordinari,  cumque  illa 
ulterior  actio  sit  propter  proximi  utilitatem  , 
nihil  etiam  repugnat  sanctitati  sacramenti. 

15.  Quid  ex  parte  confessoris.  —  At  ve- 
ro  ex  parte  confessoris  majori  prudentia 
et  limitatione  opus  est.  Nam  impritnis  ordi- 
nare  antecedenter  confessionem  suhditi  sibi 
fieri ,  ut  per  illam  accipiat  notitiam  aliorum  , 
quos  possit  corrigere,  periculosura  est,  ideo- 
que  cavendum.  Duobus  enim  modis  id  fieri 
potest :  primo  cogendo  moraliter  subditos, 
ut  sibi  confiteantur ,  vel  praeeeptum  illis  im- 
ponendo ,  vel  tofam  jurisdictionem  ad  se  re- 
vocando  ;  et  hoc  sine  dubio  est  valde  violen- 
tum  et  tyrannicum  (ut  sic  dicam)  in  hoc  foro, 
quia  non  potest  non  reddere  confessionem 
odiosam  et  valde  onerosam  ;  exponitque  sub- 
ditos  periculo  morali  committendi  sacrilegia 
et  tacendi  peccata  in  confessione.  Propter 
quod  S.  D.  N.  Ciemens  VIII,  in  Decreto  de 
Casuum  reservatione  pro  regularibus,  §  2, 
dixit  :  Non  liceat  superioribus  regularium 
confessiones  subditorum  audire,  nisi  quando 
peccalum  aliquod  reservatum  admiserint ,  aut 
ipsimet  subditi  sponte ,  aut  proprio  motu  id  ab 
eis  petierint.  Quamvisenim  hocperse  malum 
non  sit,  tamen  propter  vitanda  pericula  in 
universum  prohibetur,  nisi  in  aliquo  special 
casu  sit  facta  concessio  ;  maxima  autem  occa- 
sio  scandali  et  periculi  esset,  si  subditi  intelli- 
gerent  ad  hunc  finem  hoc  fieri  a  superiore  , 
ut  ex  quorumdam  confessionibus  aliorum 
peccata  cognoscat ,  et  corrigat.  Alio  vero 
modo  possethoc  fieri  non  necessitatem  impo- 
nendo,  sed  suadendo,  consulendo,  aut  peten- 
do  ;  et  in  hoc  minus  quidem  periculi  est ,  ta- 
men  quia  superioris  suasio  aut  petitio  solet 
esse  moralis  coactio  ,  ideo  hoc  etiam  vitan- 
dum  est,  imo  videtur  prohibitum  a  Summo 
Pontifice  in  citatis  verhis,  si  attente  expenda- 
tur  verbura  illud,  proprio  motu.  Igitur  nun- 
quam  debent  superiores  hoc  modo  uti  con- 
fessione  unius  ad  finem  correctionis  alterius. 
At  vero  si  ordinatio  non  sit  antecedens  ,  sed 
consequens  confessionem  jam  faetam,  sic  lici- 


730 


DISPUTAT.  XXXIV.  SECT.  IV. 


tum,  et  experliens  esse  potest,  diiramodo  pru- 
denter  fiat;  supponimns  enim  superiorem 
vel  confessorem  bona  fide,  et  utentem  suo 
munere  simpliciter  et  ordinario  modo  ,  ex 
confessione  intelligere  esse  opus  eharitatis 
procurare  correctionem  complicis;  tunc  ergo 
nulla  apparet  per  se  innrdinatio,  nec  morale 
periculum,  si  (ut  supponitur)  de  licentia  pce- 
nitentis  et  debito  modo  fiat. 

16.  Qwe  servanda  sint,  ut  hoc  converdenti 
vnortofiat.  —  Ut  autem  ita  fiat,  hsec  servanda 
videntur  :  primum,  ut  confessor  non  propter 
hunc  finem  correctionis  interroget  m  particu- 
lari  personam  complicis ,  nisi  poenitens  sua 
sponte  illam  declaret ,  quia  expoueret  se  pe- 
riculo  infamandi  proximum  sine  causa ;  po- 
test  tamen  in  generali  interrogare  an  com- 
plex  sit  in  periculo,  vel  ope  ipsius  pcenitentis, 
seu  correctione  indigeat ,  et  juxta  responsio- 
nem  pcenitentis  poterit  generaliter  illum  mo- 
nere  ,  ut  suae  obligationi  satisfaeiat.  Unde  se- 
cundo  observare  debet,  nese  statim  invitet  ad 
correctionem  faciendam  ,  etiamsi  intelligat 
esse  convenientem  ,  vel  necessariam  ;  pri- 
mum  ,  ne  scandalum  aliquod  prsebeat  poeni- 
tenti  ,  vel  occasionem  revelandi  cnmplicem 
sine  necessitate;  fortasse  enim  pcenitens  ipse 
per  seipsum  potest  correctionem  facere  ,  aut 
certe  vult  facere  per  alium,  quem  reputat  ap- 
tiorem.  Deinde,  quia  hoc  ipso  quod  confessor 
se  offert  ad  illud  munus,  poenitens  non  tam 
hbere  et  spontanee  procedit  in  hoc  negotio, 
sient  par  est.  Teitio  ,  maxime  debet  cavere 
confessor,  ne  aliquid  exigal  a  po^nitente  tan- 
qnam  debitum  ex  obligatione  pnvcepti ,  quod 
revera  non  sit,  sed  vere  et  fideliter  illi  propo- 
nat  quid  ex  prseceplo  agere  tenealur,  quid 
vero  tantum  liceat,  alioqni  graviter  decipeiet 
pcenitentem  ,  si  sub  tilulo  ficto  ,  et  non  vero 
necessitalis  aut  pwcepti,  eum  cogeret  vel  ad 
revelandum  complicem,  vel  ad  dandam  facul- 
tatem  corripiendi  illum,  aut  aliqnid  simile,et 
consequenter  in  hoc  graviter  peccaret  vel  con- 
tra  juslitiam,  vel  contra  si^illum,  quod  am- 
plius  in  sequenii  puncto  declarabitnr. 

17.  Quando  liceat  pwnitenti  uti  industria 
confessoris.  —  Alind  igitur  in  hnc  parte  ad- 
vertendum  est,  aliud  esse  poenitentem  lieite 
posse  uti  industria  pnvdicta  contessoris  ad 
compiicem  emendandnm  media  eorrectione, 
aliud  vero  ad  hoc  teneri  ;  nam  illud  saapius, 
hoc  vero  rarius  contingit,  quia  plures  cir- 
cumstanlias  concurrere  necesse  est,  ut  talis 
oriatur  obligatio.  Utergo  hoc  liceat,  tria  con- 
curreredebent  et  sufticiunt :  primum,  ut  ex 


parie  complicis  sit  aliqua  moralis  necessilas; 
nam,  si  vel  jam  est  emeiidatus,  vel  non  est 
aliqua  probabilis  ratio  timendi  novum  la- 
psum  ejus,  non  est  facile  infamandus.Secun- 
dum,  ut  pcenitens  per  se  non  sufficiat  ad  cor- 
rectionem  utiliter  faciendam,  nec  id  proba- 
biliter  speret ;  nam,  si  per  se  posset,  frustra 
inlamaret  proximum  apud  alium.  Tertium, 
ut  utiliter  speret  se  facere  per  confessorem, 
alioqui  enim  frustra  illum  assumeret  ut  in- 
strumentum.  Quod  si  hsec  concurrant,  nihil 
aliud,perse  loquendo,  necessarium  est  ut 
hoc  liceat ;  ea  enim,  quae  sunt  per  accidens, 
considerari  a  nobis  non  possunt,  sed  per  pru- 
dentiam  cavenda  sunt. 

18.  Quando  teneatur.  —  Ut  autem  pceni- 
tens  teneatur,  ultra  hsec  necessarium  est  ut 
necessitas  proximi  sit  tanta,  ut  charitas  obli- 
get  ad  subveniendum  illi,  vel  perse,  vel  per 
alium,  eomodo  quo  pcenitens  potuerit.  Quod 
enim  aliquando  ad  hoc  obliget  proximi  ne- 
cessitas,  certum  est  ex  materia  de  charitate, 
ubi  ex  professo  declaratur  quis  gradus  ne- 
cessitatis  ad  hanc  obligationem  sufficiat; 
nunc  solum  dicimus  dehere  esse  gravem.  et 
cum  morali  periculonovi  lapsus,  aut  alterins 
gravis  detrimenti  alicujus  proximi.  Posita 
vero  hac  obligatione,  non  statim  tenetur  poe- 
nilens  pereonfessorem  corripere;  potest  enim 
facere  peralinm,  etiamsi  per  se  non  possit  ; 
et  ideo  nisi  tales  eirciimstantia1.  occnnant, 
qua*  evidenterostendantmoraliter  indnstiiam 
confessoris  esse  ad  id  necessariam,  vel  in  ta- 
li  occasione  aut  loco  nullum  almm  esse  ido- 
neuui,  qui  hoc  facere  possit,  non  potest  jus- 
te  pceuitens  ad  hoc  cogi  a  confcssore.  Posset 
autem  talis  casus  contingere,  vel  ex  penuria 
hominnm  prudentum  et  idoneorum  ad  hoc 
munus,  vel  si  confessor  talis  sit.  ut  non  so- 
lum  consilio,  sed  etiam  auxilio  juvare  possit 
ad  emendationem  delicti.  Oecurrente  autem 
lmjusmodi  casu,  ita  potest  pcenitens  ad  hanc 
obligationem  impiendam,  sicut  ad  alias  tene- 
ri,  ut  jam  notavit  Soto,  4,  dist.  18,  q.  A, 
art.  5. 

19.  Non  teneri  prtpcise  uti  notitia  data  in 
confessione.  —  0  'jectioni  satisfit.  —  Rursus 
vero,  etiam  posita  hac  obligatione  in  pceni- 
tente,  non  propterea  tenebitur  uti  notitia  da- 
ta  in  confessione,  sed  potestextra  confessio- 
nem  dicere  saceidoti,  cujus  mdustriauti  vult; 
quia  hoc  est  medium  satis  proport  onatum  et 
sulticiens.  Solum  in  uno  casu  videtur  esse 
posse  haec  obligatio,  nimirum,  si  timeat  sa- 
cerdotem  non   servaturum  esse  aliud  secre- 


DISPUTAT.  XXXIV.  SECT.  IV.  731 

tnm,  qund  minus   sit  qnam   sigillum  ;  lunc  dn  pnstulari,  et  interdum   unins  tesiimnnium 

enim  nnn  debet  subvenire  proxiino  cum  lan-  prudenter  examroatum,  consideratis  circum- 

to  periculo  infamationis  ejus,  si  potest  illud  stantiis   omnibus,  facit  snfficientem    fidem, 

vilare.  Nec  contra  hoc  urget  objectio   faeta,  prsesertim  ad    eam   actionem    prfiestandam, 

quod  correclio  est  legis  naturalis,   qnce  non  qua  bonum  proximi  procuratur  absque  ullo 

ebligat  ad  utendum    medio  supernaturali ;  nocumento.  Si  vero  sit  sensus,  notitinm  com- 

qnia  correctio  inter  fideles  non  solum  est  ex  paratam  per  confessionem  esse  minus  effica- 

charitate   naturali ,    sed   etiam   infusa,  quee  cem  ad  correctionem,  quam  extra  confessio- 

obligat  ad  diligendos  proximos  altiori  modo,  nem  ab  eadem  persona  prnestitam,  gratis  et 

quam  puranatura   obligaret;  et  ideo  occur-  sine  ulla  ratione  id  dicitur;nam  potius  pro- 

rente  medio  altioris  ordinis,  potest  charitas  pter  reverentiam  debitam  confessioni,  quod 

obligaread  utendumillo,  si  pensatis  omnibus  in  ea  dicitur,  cseteris  paribus,  fit  credibilius, 

necessitas  proximi  illud  requirat.   Dicitur  er-  quam    extra   illara.    Quocirca,  licet   non  ita 

go  illa  lex  naturalis,    quia    esl   connaturalis  obligetur   confessor  credere  peenitenti   circa 

charitati,  non  quia  sit  ex  solo  et  puro  lumine  alios,  sicut  circa  seipsum,  potest  tamen,  imo 

naturae.  Et  haac  de  pcenitente.  et  debet  etiam  in  aliis  fidem  dare,   si  nihil 

20.   Ex  quibus  facile  est   intelligere  idem  obstare  videat ;  unde  etiam  potest  ex  illa  fide 

proportionaliter  in  cunfessore.  Ut  enim  ei  li  aliquid  operari  in  commodum  proximi  ;  nec 

ceat  hoc  munus  acceptare  et  exequi,  illa  tria,  est  necesse  ut  hinc  sequantur  scandala  aut 

quse  in  pcenitente  posuimus,  requiruntur,  et  incommoda,  si  prudenter  fiat.  Nam,  quod  in- 

sufficiunt,     cnm    proportione    applicata,    et  terdum  is,  qui  corrigitur,   possit  moleste  id 

propter  similem  rationem.  Ut  vero  teneatur,  ferre,  et  repugnare  seu  negare  factum,  nul- 

aliquando  potest  obJigare  charitas,  aliis  con-  him  est  inconveniens;  nam  vel  confessorpru- 

ditionibus  positis  concurrentibus  cum  eadem  dentia  sua  et  patientia  has  difficultates  supe- 

proportione  ;  aliquando  vero  obligare  potest  rabit,  vel  ex  discursu  et  aliis   circumstantiis 

pastorale  munus  et  officium,  quando,  scilicet  intelliget  an  sit  a  correctione  cessandum. 

etiam  complex  est  illi  subditus,  et  ex  officio  22.    Sohitur  prima  confirmatio  — An  per 

tenetur  spiritualem  ejus  salutem  procurare,  hanc  viam  possit  ad  denuncationem  procdi. 

et  prudenter  judicat  hoc  medium  esse  neces-  — Atque  ex  his  facile  est  respondere  ad  pri- 

sarium.  Tunc  autem,  quantum  est  ex   parte  mam  confirmationem,  in  qua  petitur  an  per 

confessoris,  regulariter  loquendo,  magis  ex-  hanc  viam   possit  usque  ad  denunciationem 

pedit,  ut  pcenitens  extra  confessionem  dirat,  procedi.  In  quo  primum  assero,  etiamsi  non 

ut  liberius  possit  suo  munere  fungi ;  non  de-  possit,  non  propterea  desistendum  esse  a  se- 

bet  autem  ad  hoc  cogi   pcenitens.  nisi  in  ali-  creta  correctione,  si   sit  spes  fructus  ;    nam 


correctio  non  est  tantnm  bona  in  ordine  ad 
denunciationem,  sed  per  se  potest  esse  utilis, 
vel  necessaria  propter  fructum  quem  ipsa  af- 
ferre  potest.  Deinde  assero,   denunciationem 


quo  casu,  m  quo  secrela  correctio  non  cen- 
seretur  snfticiens,  ut  statim  dicam. 

Destruitur  secimdum  fundamentum. 

21.  Secundo   dicebatur  improportionatum  paternam  etiamper  hanc  viamhaberelocum, 

hoc  medium  ad  corrigendum,  quia  non  fun-  dummodo  licentia  poenitentis  ad  eam  expres- 

datur   in  certa  scientia  peccati  proximi.  Ve-  se  extendatur;  per  illam  enim  solum  accedi- 

rumtamen,  si  sensus  sit  correctionem  frater-  tur  ad  superiorem  ut  ad  palrem,  qui  hac  oc- 

nam   nunquam   prndenter   et  proportionate  casione  nec  potest  inquirerein  subditum,  vel 

fieri  ex  fide  humana,  et  per  relatioi.em  ali-  aliud  detrimentum  illi  inferre,  secl  solum  con- 

cujusfide  digni,  est  id   manifeste  falsum,   et  silio,   oralione   et  opera  illum  juvare,  aufc- 

contra  communem    sententiam  omnium,  et  rendo  occasiones  occultissime,et  sine  timore 

expressam  D.  Augustini,  serm.  16  de  Verbis  suspiciouis,  et  ex  facultate  a  pcenitente  data, 

Domini  ;  et  habetur  in  c.   Si  ppccaverit.  2,  q.  ut  in  tota  hac  qua^-stione  supponimus.  De  quo 

l,ubi   inter  alia  ait  :  Sunt   hondnes  adulteri  etiam  snperiore  sine  ulla  suspicione  prtesu- 

in  domibus  suis ,  in  seereto  peccant,  aliguando  mendnm  est  fore  prudentem,  ut  non  facile  et 

•nobis  produntur  ab  iixoribvs  suis,  plenmgue  nimis  r-ito  credat,  et  moveatur  ad  subditum 

zelantibtts,     aliquando    snlutem     mar;t'.rum  pudore  afficiendnm.  Neque  ex  hoc    possunt 

qunrcntibus  ;  nos  non  prodimns  palom,  sedin  sequi  moraliter  gravia  incommoda  ;  quod  si 

secreto  argwimus.  Et  ratio  est,  quia  in  rebns  aliquod  interdum  sequitur,  est  aeeidentarium 

humanisnon  potest  semper  evidens  certitu-  ct  rarum,  propter  quod   vitandum  non  pos- 


732  DISPUTAT.  XXXV.  SECT.  1. 

suraus  nec  debemus  actionera  damnare,  qua3,     adultera  intelligat 

per  se  et  ex   objecto  bona  est,  et  ad  bonum 

proximorum  ssepe  necessaria.  At  vero  ad  de- 

nunciationem  judicialera  nunquam  potest  per 

hanc  viam  procedi,  quia  forum   illud  publi- 

cum  est,  et  longe  diversse  rationis,  multaque 

in  denunciatore   requiruntur,  quse  per  viam 

confessionis  repugnant,  ut  per  se  clarum  est. 

Quando  ergo  tale  est  negotium,  ut  pcenilens 

teneatur  denunciare  judicialiter,  cogendus 

est  pcenitens,  ut   per  ipsum  id  faciat,  quia 

oportet  ut  ipse  sit  judici  notus,  et  ut  publi- 

cam  notitiam  quantum  potest  ei  conferat ; 

hsec  vero  obligatio  raro  continget  in  peccato 

eomplicis,    quia    nemo    tenetur  denunciare 

seipsum,  quod  faceret,  moraliter  loquendo, 

denunciando  complicem.  At  veroin  aliis  pec- 

catis  ubi  pcenitens  non  est  socius  criminis, 

vel  ubi  potest  seipsura  servare  indemnem, 

sa-pe  potest  haec  obligatio  intervenire.  Quod 

si  accidat  pcenitentem  non  posse  per  seipsum 

denuncialionem  facere,  vel  omnino  excusa- 

bitur,  vel  si  urgeat  necessitas  boni   commu- 

nis,  ut  in  peccato  haeresis,  n»;cesse  est  ut  ex- 

tra  confessionem  alicui  ii  committat,  qui  ad 

judicem  id  deferat  eo  modo,  quo   possit,   ut 

ipse  ex  officio  vigilet,  etinquirat  prout  value- 

rit. 

23.  Solvitur  secunda. — An  liic  usus  possit 
extendi  ad  alios  fines. — ln  secunda  et  ultima 
confirmatione  petitur  an  hic  usus  possit  ex- 
tendi  ad  alios  fiues.  In  quo  ipsum  primum 
negamus  id,  quod  ibi  infertur,  posse  hunc 
usum  extendi  ad  exteriorem  gubernationem  ; 
falsum  enim  hoc  est,  tura  quia  jam  declara- 
vimus  non  posse  superiorein    antecedenter 

ordinare  confessionessubditorum  ad  cognos- 

cenda    aliena  peccata,  et  illa    emendanda  ; 

raulto  ergo  minus  poterit  illas   oidinare   ad 

aliam  gubernationem  externam ;  tum  etiam 

quia  exterior  gubernatio    requirit  notitiam 

raagis  exteriorem  et  publicam  ;  et  ideo  con- 

fessores  omnino  servare  debent  quod  Sanc- 

tissimus  Glemens  VIII  statuit  in  Decreto  de 

Casuum  reservatione  pro  regularibus,  §  4,  ni- 

mirum,  ut  caveant  diligenlissime,  ne  ea  noti- 

tia,  quarn  de  aliorum  peccatis  in  confessione 

habuerunt,    ad    exteriorem    gubernationem 

utantur.  Addo  vero  ultimo,  pra^dictum  usum 

cum  circumstautiis  supra  positis  non  solum 

posse  esse  licitum  piopter  spiritualem  salu- 

tem  alterius  procurandam,sed  eliam  propter 

vitandum  aliud  magnum   nocumentum,  aut 

aliam  similem  honestam  causam  ad  bonum 

proximi  pertinentem  ;  ut,    verbi  gratia,  si 


maritum  machinari  mor- 
tem  socio  criminis,  potest  illum  per  confes- 
sorem  monere,  ut  se  in  tuto  collocet.  Item 
si  duo  fuerunt  socii  in  furto,  et  unus  eorum 
vicinus  morti  restituit,  potest  per  confesso- 
rem  monere  complicem,  vel  ut  intelligat  se 
esse  jam  liberum  ab  onere  restituendi,  si  al- 
ter  totum  restituit,  et  partem  socio  remittit, 
vel  certe  ut  intelligat  partem  illam  suis  hse- 
redibus  esse  restituendam.  Et  similes  casus 
possunt  facile  excogitari,  in  quibus  propter 
bonum  proximorum  licitura  est  uti  industria 
confessoris  ad  vitanda  peccala  aliorum,  vel 
nocumenta,  quse  ex  peccatis  provenire  pos- 
sunt,  non  per  viam  coactionis,  aut  exterioris 
gubernationis,  sed  per  viam  consilii,  vel  se- 
cretse  admonitionis,  vel  occulle  tollendo  ali- 
quam  occasionem  moralera,  ad  quse  omnia 
notitia  praedicta  cum  licentia  pcenitentis,  et 
sufficiens  et  proportionata  esse  potest. 

DISPUTATIO  XXXV. 

DE  PR.ECEPTO   DIVINO  CONFESSIONIS. 

Hactenus  explicuimus  quse  necessaria  sunt 
ad  legitimum  usum  confessionis,  vel  quse  ex 
tali  usu  consequuntur,  in  quibus  varise  obliga- 
tiones  et  praecepta  continentur,  quae,  ut  in 
superioribus  etiam  attigimus,  solum  obligant 
veluti  quoad  specificationem.  Nunc  ergo  di- 
cendum  superest  de  ipso  usu  confessionis 
quatenus  cadit  sub  prsecepto  obligante  ad 
exercitium  ejus,  quod  prseceptum  duplexest, 
aliud  divinum,  aliud  Ecclesiasticum  ;  hoc 
posterius  declarabimus  in  sectione  sequenti  ; 
hic  de  priori  videndum  est,  an  sit,  et  quas 
personas,  quando,  etad  quid  obliget. 

SECTIO  I. 
Vtrum  confessio  sit  jure  divino  prxcepta. 

4.  Sententia  quorumdam,  confessionem  esse 
de  jure  diviiio  naturali. —  Reprobatur. — De 
necessitate  confessionis  quatenus  est  medium 
ad  remissionem  peccati  mortalis  post  baptis- 
mum  commissi,  diximus  supra  in  principio 
materia)  de  hoc  sacramento;  quse  omnia  val- 
de  connexa  sunt  cum  hoc  pra^cepto  ;  quia 
sine  illo  non  posset  confessio  esse  medium 
necessarium,  neque  e  converso  prseceptum 
separatur  a  medio  necessario.  Tamen,  quia 
hsec  ipsa  connexio  non  est  adeo  evidens,  et 
hse  necessitates  formaliter  diversoe  sunt, 
non  potuimus  hanc  quaestionem  omittere,  in 


DISPUTAT.  XXXV.  SECT.  I. 


733 


qua  non  repetemus  ea,  quae  ibi  dicta  sunt,  sed 
alia  addemus.  Igitur  eisdem  fere  modis  in 
hac  qna?slione  quibns  in  illa  erratum  est. 
Primo  enim  dixerunt  quidam  confessionem 
esse  de  jure  divino  naturali,  fortasse  quia 
ante  Cbristi  adventum  scriptum  erat  Eccl.  17: 
Ante  mortem  confitere,  et  Isaice  43  :  Dic  tu 
peccata  tua,  ut  justificeris,  et  Psalm.  31  : 
Confitebor  adversum  me  injustitiam  meam  Do- 
mino.  Referuntur  pro  hac  opinione  Petr. 
Oxomensis,  et  quidam  Juristae.  Est  tamen 
vana  et  erronea  sententia,  si  intelligatur  de 
confessione  sacramentali,  cum  constet  sacra- 
mentum  hoc  non  esse  de  jure  naturse.  Si  vero 
intelligatur  de  coufessione  exteriori  facta  co- 
ram  homine  vel  hominibus,  sic  nulla  ratione 
probaripotest  de  hac  esse  latum  naturaleproe- 
ceptnm,  quia  ex  nullo  principio  naturali  in- 
ferri  potest,  ut  supra  tractando  de  virtute  pce- 
nitentiae  latius  dictum  est.  Neque  testimonia 
Scripturae  citata  ad  rem  faciunt ;  nam  pri- 
mum  optime  intelligitur  de  confessione  lau- 
dis  divinae  ;  quod  si  ad  confessionem  peccati 
illa  verba  referamus  cum  August.,  serm. 
8  de  Verbis  Domini,  intelligenda  sunt  de 
confessione  interna  per  recognitionem  et 
detestationem  peccati  apud  Ueum.  De  qua 
etiam  loquitur  David  in  ultimo  testimonio. 
Et  eodem  modo  exponi  possent  verba 
Isaiee,  si  recte  citarentur  ;  tamen  ibi  non 
dicitur,  Dictu  peccata  iua,  sed,  Na?'ra,  si 
quid  habes.  Unde  sensus  esse  videtur,  si  ha- 
bes  aliquam  excusationem,  qua  justificeris, 
narra  illam;  ac  si  diceret,  cum  revera  nullam 
habeas,  recognosce  peccatum  tuum  ;  atque 
ita  in  re  in  priorem  expositionem  incidimus ; 
caetera  de  hoc  puncto  videantur  in  comm. 
art.  7,  q.  84. 

2.  Sententia  quorumdam,  confessionem  csse 
dejure  divino  legis  veteris.  —  Improbatur. — 
Secundo,  dixerunt  alii  confessionem  fuisse  de 
jure  divino  legis  veteris,  et  Christum  Domi- 
num  non  dedisse  in  hoc  novum  prseceptum, 
sed  specialem  modumprioii  addidisse.  Ita  si- 
gnificat  Hugo  de  S.  Victor.,  lib.  2  de  Sacra- 
mentis,  p.  14;  et  Waldensis,  tom.  2  de  Sa- 
cram.,c.  135  ;  etGuillelm.  deRubione,  in  4, 
d.  14,  q.  1.  Divus  etiam  Thomas,  dict.  art. 
7,  q.  84,  ad2,  dicit,  pcenitentiam  quoadcon- 
fessionem  exteriorem  peccali  habuisse  ali- 
quam  determinationem  in  lege  veteri.  Ve- 
rumtamen  satis  declarat,  illam  determinatio- 
nem  longe  diversam  fuisse  ab  illa  de  qua 
nunc  agimus ;  atque  adeo,  si  aiiquod  tunc 
fuit  de  hac  re  praeceptum,  potius  fuisse  de 


offerendo  aliquo  sacrificio  pro  peccato,  in 
quo  inciudebatur  quaedam  tecognitio,  et  ge- 
neralis  confessio  peccati,  de  qua  soepe  fit  men- 
tio  in  lege  veteri,  prsesertim  Levit.  16,  el 
Num.  5.  At  illa  confessio  non  erat  sacramen- 
talis,  ncque  de  internis  peccatis,  neque  perse 
ordinata  adinternam  justificalionem  de  pec- 
catis  ;  et  ideo  nec  praecepturn  eo  tempore  la- 
tum  ejusdem  rationis  est  cum  pra^cepto,  de 
quo  nunc  agimus,  quamvis  dici  possit  fuisse 
tanquam  umbram  et  figuram  illius  ;  nec  for- 
tasse  auctores  citati  aliud  voluerunt ;  locuti 
enim  videntur  de  confessione  valde  genera- 
tim  ;  nos  autem  agimus  de  propria  confes- 
sionesacramentali,  et  praecepto  ejus. 

3.  Tertia  sententia.  —  Non  esse  prceceptam 
a  Christo.  —  De  hac  igitur  confessione  est 
tertia  sententia  extreme  coulraria,  quae  ne- 
gat,  etiam  in  Iege  gratise  datum  esse  a  Christo 
Domino  proprium  divinum  prseceptum  hnjus 
confessionis.  Quam  sententiam  non  solum 
docent  haeretici  hujus  temporis,  dicentes  prae- 
ceptum  hoc  esse  inventum  humanum,  so- 
lumque  esse  introductum  in  Ecclesia  a  tem- 
pore  Innocentii  III ;  sed  etiam  graves  Theo- 
logi,  HugoVictor.,  Alexander  Alensis,  et  Bo- 
navenlura,  supra  dicta  dispulatione  relati, 
cum  negent  confessionem  esse  expresse  ins- 
titutam  a  Christo,  a  forliori  negantesse  prae- 
ceptam.  Fuudamentum  esse  potest,  quia  ex 
nullo  loco  Novi  Testamenti  hoc  praeceplum 
satis  colligitur,  neque  etiam  ex  traditione. 
Prior  pars  constabit  discurrendo  per  singula 
loca;  quibus  hoc  probari  solet,  quod  statim 
faciemus  ;  posterior  vero  pars  probatur,  quia 
ex  decretis  antiquis  solum  habemus  leges 
Pontificias,  quas  disputatione  sequenti  Arac- 
tabimus;  ante  illas  vero  solum  constat  fuisse 
semper  in  Ecclesia  usum  confessionis.  Quod 
autem  fuerit  etiam  praeceptum,  nullo  cerlo 
indicio  ostenditur,  et  quamvis  fuisset  tunc 
tale  proeceptum,  potuisset  esse  Apostolicum, 
et  non  divinum ;  ergo  cum  prsecepta  non 
sint  asserenda  sine  sufficienti  promuigatione 
et  probatione,  merito  negaturtalepraeceptum 
divinum. 

Assertio. 

4.  IIoc  prceceptum  esse  latum  a  Christo  Do~ 
mino.  —  Nihilominus  dicendum  est,  a  Chrislo 
Domino  latum  fuisse  divinum  prseeeptum 
obligans  fideies,  qui  post  sacramentum  ba- 
ptismi  susceptum  morlaliter  peccarunt,  ad 
usum  sacramentalis  confcssionis,  seu  (quod 
idem  estj  ad  sacramenlum  pcenitentiee  susei- 


734 


DISPUTAT.  XXXV.  SECT.  1. 


piendum  in  remedium  seu  remissionem  ta- 
lium  peccatorura.  H»e  assertio  absolute  jam 
est  de  fide;  fuitque  antiqua  fere  omnium 
Theologorum  opinio  cum  Magistro,  iu  4,  d. 
16  et  17,  ubiD.  Thom.,  q.  2,  art.  1  ;  Ricbard., 
art.  2,  q.  I;  Palud.,  q.  2,  art.  2;  Durand., 
q.  8;  Scotus  et  Gabr.,q.  I  ;  Adr.,  q.  2  de 
Confess.;Medin.,Cod.  de  Confe.ss.,  q.  2;  Sot., 
d.  18,  q.  1,  art  I;  Cano,  Relect.  de  Pcenit.,  p. 
5;  Pet.  Sot.,  leet.  1,  2  et  3  de  Confess. 

5.   Probatur  assertio  ex  vwiis  Scriptur® 

testimoniis.  —  Probari  autem  solet  primo  va- 

riis  Scripturae  testimoniis,  quae  minus  efiica- 

cia  sunt,  ut  est  illudMatth.  4:  Pmnitenliam 

agite,  approp>nquab't  enim  regnum  ccelorum, 

el  illud  Lucae  13  :  Nisi  pmnitentiam  egeritis, 

omnes  simul  penbitis.  Sed  hsec  et  similia  per 

se  sumpta  solum  probant  generalem  necessi- 

tatem  poenitentiee,  et  nunc  indifferentia  sunt 

ad  pcenitentiam  requisitam  ante  vel  post  ba- 

ptismum,  ut  sensit  ctiam  Concilium  Trident., 

sess.  14,  c.  1.  Addi  etiam  soletilludLuc*17, 

ubi  Christus  dixit  leprosis  :  Ite,  ostendite  xos 

sacerdotibus,  et  illud  Matth.  16  :  Quodcu/tque 

ligaveris  super  terram,   etc.  ,   et  Matth.  18 : 

Quacunque  alligaveritis,  etc,  et  illud  Joannis 

5  :  Pater  nonjudicat  quemquam,  secl  omneju- 

dicium  dedit  Filio,  scilicet,  ut  honiini,  quod 

judicium  ipse  suis  ministris  commisit.  Verum 

ha3c  non  cogunt.  Nam  in  primo  loco  ad  sum- 

mum  est  mystica  queedam  adumbratio  fu- 

turee  confessionis;  ad  litleram  vero  Christus 

agebat  de  quodam  preecepto  legis  veleris  im- 

plendo  ab  illis  leprosis.  In   secundo   vero  et 

tertio  testimonio  soium  est  promissio  quaedam 

facta  Petro  et  Apostolis,  quee  postea  impleta 

fuit,  et  ex  illis  tantum  locis  non  constat,  ibi 

fuisse  specialiter  promissam  potestatem  re- 

mittendi  peccata  in  hoc  sacramento.  Nam  in 

primo  loco  specialiter  promiltitur   Petro   su- 

prema  potestas  Pontificia ;  in  tertio  vero  est 

sermo  de  potestate  ligandi   et  solvendi  per 

censuras.  Et  preeterea ,  quamvis  demus  ibi 

fuisse  contentam  promissionem  hujus  sacra- 

menti ,  seu  potestatis  qnee  in   illo  exercetur, 

non  statira  infertur  fuisse  datum  preeceptum 

confessionis.  Quod  si  quis  contendat ,  saltem 

fuisse  ibi  insinuatum  fui^se  ferendum,  eate- 

nus  hoc  esse  potest  probabile,  quatenus  in 

illis  verbis,  quibus  illa  prouussio  quoad  hanc 

partem  impleta  est,  conlinetur  tale  preeee- 

ptum;  et  ideo  inillis  potius  veibis  faciendum 

esset  fundamenium.  In  qnarto  autem  testi- 

monio  non  est  sermo  ad  litteram  de  judicio 

peccatorum  in  foro  pcenitentide,  sed  de  judi- 


cio  finnli,  quod  Christo  Domino  commissnm 
est  de  omnibns  operibus,  el  de  ultimo  praemio 
vel  supplicio  iili  debito. 

6.  His  adjungi  solet  probabilior  locus  ex 
Jiicobi  5:  Confitemini  ulterutrum  pnccataves- 
tra;  illa  enim  verba  de  sacramentali  confes- 
sione  Beda  ibi  et  alii  exponunt,  et  necessita- 
tem  ejus  inde  colligunt  Hugo  Victorinufj  et 
Alensis  ac  Bonaventura  supra,  qui,  licet  non 
asserant  esse  praeceptum  divinum,  dicunt  ta- 
men  ibi  fuisse  aliquod  preeceptum  a  Jacobo 
promulgatum.  Imo  et  Concilium  Cabilonense 
tempore  Caroli  Magni,  c.  33,  dicit,  ibi  esse 
sermonem  de  confessione  facienda  sacerdoti, 
et  addit  illa  obscura  verba  :  Secundum  con- 
stitutionem  Apostoli, quse  pie  exponenda  sunt, 
id  est,  secundum  institutionem  ab  Apostolo 
memorise  mandatam,  seu  promulgatam.  De- 
nique  D.  Aug.,  lib.  2  de  Visitatione  inhrmo- 
rum,  c.  4,  eodera  modo  exponit  hunc  locum, 
ex  eo  coliigens  necessitatem  confessionis. 
Quapropler  non  censeo  hunc  locum  contem- 
nendum,  quamvis  iu  rigore  non  omnino  con- 
vincat,  tumquia  ibi  nullum  est  verbum,quod 
in  omni  proprietate  prteceptum  indieet,  nam 
illud,  Confitemini,  posset  esse  consilium,  si- 
cut  iiiud,  Orate  pro  mvicem  ;  tum  etiam  quia 
non  videtur  Jacobus  loqui  de  confessione  fa- 
cienda  sacerdoti,  sed  alterutrum,  id  est,  mu- 
tuo  et  ad  invicem,  prout  fit  in  fraterna  et 
familiari  correctione,  in  qua  homo  non  debet 
esse  protervus,  nec  nimium  excusare  peccata 
sua,  sed  humiliter  confiteri,  juxta  iliud  Pro- 
verb.  28  :  Qui  abscondit  scelera  sua,  non  di- 
rigetur;  qui  autem  confessus  fuerit,  et  reli- 
qaent  ea,  misericordiam  conscquetur.  Sed  de 
hoc  loco  Jacobi  iterum  redibit  serrao,  cum  de 
ministro  disputabimus. 

7.  Proprius  locus  exquo  hocprceceptum  col- 
ligiiur.  —  Ultimus  ergo  et  prseeipuus  locus, 
ex  quo  praeceptum  hoc  colligitur,  est  Joan. 
20,  iu  verbis  illis :  Accipite  Spiritum  Sanc- 
ium;  qv.orum  remiseritis  peccata,  remitluntur 
eis.  Ut  autem  ex  illis  verbis  praeceptum  coili- 
gatur,  supponendum  est  exdiclisin  superio- 
ribus,  ibi  esse  institutam  confessionem,  ut 
partem  necessariam  sacramenti  pceniteutias, 
sine  qua  nonpossunt  sacerdotes  exercere  po- 
testatem  remittendi  et  retinendi  peccata  in 
eo  l'oco  ipsis  concessam.  Quam  fuisse  univer- 
salis  Ecclesire  perpetuara  intelligentiam  et 
coileclionem  docuit  Concil.Tndent.,  sess.  14, 
c.  4. 

8.  Duobus  moclis  posse  colligi  lioc  praice- 
ptnm.  —  Objeotio.  —  Solvitur.  —  Hoc  autem 


DJSPUTAT.  XXXY.  SECT.  I 


735 


supposito,  tluobus  modis  potest  intle  colligi 
hoc  divinum  prseceptum.  Prirno  ex  utilitnte 
sacramenti  pcenitentiee  ad  reraissionem  pec- 
cati  oblinendam  ;  nam  supposita  inslitulione, 
et  eilicacia  ejus  ad  liuuc  effectum,  evidens 
est  susceptionem  hujus  sacrarnenti  esse  uti- 
lissimam  ad  veniam  peccatorum  rum  majori 
fiuclu,  et  (quod  magis  ad  rem  prsesentem 
confert)  cum  majori  certitudine  et  securitate 
obtineudam.  Hinc  vero  ipsum  diviuum  jus  na- 
turale  videtur  obligare  hominem  adutendum 
hoc  niedio  pro  remissione  peccati  obtinenda, 
quia  ipsa  eharitas  obligat  in  re  tam  gravi  ad 
uleudum  remedio  faciliori  et  utiliori.  Si  autem 
hac  ratione  obligatur  horao  ad  recipiendum 
sacramentum  pcenitenliee ,  eadem  obligatur 
ad  coufessionem,  sine  qua  sacramentum  illud 
perfici  non  potest.  Ita  conalur  iutelligere  hoc 
preeeepturn  Scotus  supra.  Quod  si  quis  obji- 
ciat,  quia  non  tenelur  homo  utiliorem  aut 
tutiorem  viam  semper  eiigere  ,  alioqui  etiam 
teneretur  ex  hoc  divino  jure  ad  frequenter 
couiitendum  et  ad  asperiorcm  vitam  eligen- 
dam,  responderet  fortasse  Scotus,  quaudo 
major  utilitas  solum  est  in  rnajori  fructu  seu 
effectu,  eam  non  cadere  sub  preecepto;  quan- 
do  vero  agitur  de  periculo  eeternee  damnatio- 
nis,  et  major  utilitas  medii  consistitin  majori 
certitudine,  quee  tollat  morale  dubium,  quod 
in  hujnsmodi  remedio  intervenire  potest , 
tunc  charitatem  s-iltem  propriam  obligare  acl 
utendum  taii  remedio.  Ita  vero  est  in  pree- 
senti,  quia  pertingere  ad  veram  contritionem 
difiicile  est ,  et  moraliter  dubium;  ideoque 
instituto  remedio  confessionis,  quo  certum 
estsuppleri  defectum  conlritionis,  si  fortasse 
interveniat,  ratio  chaiitatis  videtur  obligare 
hominem,  ut  saltem  in  extrema  necessitate 


et  aliunde  potest  homo  facere  quantum  in  se 
est  ad  conlritiouem  habendam;  qnee,  si  ha- 
beatur,  esl  cerlissimura  remediurn,  et  per  se 
suiticiens,  ablato  praecepto  eonf.ssionis.  Et 
de  illa  polest  esse  experimentalis  queedam 
cognilio,  quae ,  licet  noa  sit  omnino  certa, 
tanta  sit,  ut  sumViat  humano  modo  ad  pacem 
et  quietem  conscientiee,  sicut  ante  institulio- 
neni  htijus  sacramenti  sufticiebat.  Et  pra'ter- 
ea  (quod  ad  rem  maxime  spectat)  haee  obli- 
gtitio  est  valde  extrinseca  ;  et  non  esset  ex 
speciali  ac  positivo  Chtisti  preecspto  ,  sed  ex 
naturali  lege  charitatis,  supposita  solum  in- 
stitutione  hnjiis  sacramenti.  Nuncaulem  cer- 
tutn  est,  non  solum  fuisse  a  Christo  institu- 
tum  hoc  sacraraentum ,  sed  etiam  speciaie 
prajceptum  latum  de  usu  illhts. 

-10.  Secimdo.  —  A  priori  eolligitur. — Alio 
ergo  modo  colligeudum  est  hoc  preeeeptum 
ex  illis  verbis,  quia  in  illis  non  solum  utililas 
et  efficacia,  sed  etiam  necessitas  huj.us  sacra- 
menti  coutinetur,  necessitas  (iuqnam)  medii 
ad  Yemissionem  peccatorum  oi)tinendam. 
Quod  supra  clemonstratum  est,  disput.  34, 
sect.  2 ;  ex  ilia  enim  necessitate  evnlenter 
infertur  hoc  divinum  preece,.tum,  vel  a  prio- 
ri,  ut  quidam  volunt,  inter  quos  videtur  esse 
Cano,  Relecl.  de  Pceuitent.,  part.  5,  vel  sat- 
tem  a  posteriori,  ut  alii  volunt.  A  priori  qui- 
dem,  quia  media  necessaria  ad  salulem,  qtue 
consistunt  in  liostri.s  actibns  liberis,  cadunt 
sub  preecepto,  ut  supra  ostensum  est,  cum  de 
prajcepto  contritionis  tigeremus;  sed  Christus 
instituit  hoc,  ut  medium  necessarium  ad  sa- 
lutem  ;  ergo  hoc  ipso  cadit  sub  preecepto ;  et 
dicitur  hic  discursus  a  pricri,  quia  ha>,c  cau- 
salis  vera  est :  Hoc  preecipitur,  quia  est  me- 
dium  necessarium.   Neque  ex  hoc  discursu 


hoc  remedio  ulatur,  etiam  secluso  omni  alio    infertur  solum  prseceptum  charitatis,  quo  ho- 


speciali  preecepto. 

9.  Atque  hoc  modo  explicata  heec  deductio 
Scoti  non  videtur  mihi  improbabilis,  saltem 
quantum  ad  inferendani  obligationem  extrin- 
secam  charitatis  pro  articulo  mortis.  Ndiilo- 
minus  tamen  etiam  ilia  esset  satis  incerta,  si 
per  se  non  esset  iatum  preeeeptum  de  usu 
confessionis,  quia  illa  incertitudo  contritio- 
nis,  etmajor  certitudo,  quee  per  absoiutionem 
additur,  non  videtur  esse  tanta,  ut  propter 
eam  solam  raiionem  obligetur  homo  ad  ac- 
tum  dihicilem  confessionis,  si  alias  non  est 
per  se  pieeceptus;  maxime  cuin  in  ipsa  etiam 
al>olulione  possit  esse  incertitudo,  vel  de 
iulenlione  sacerdotis,  vel  de  junsdietione,  vel 
etiam  an  sit  verus  sacerdos  aut  baptizatus; 


mo  tenetur  saiutein  propriam  queerere,  secl 
etiam  preeceptum  justitiaj,  quo  tenetur  homo 
satisfacere  Deo  pro  culpa  ,  seu  injuiia  illata, 
quod  est  proprium  preeceptum  pcenitentiee. 
Fitijue  deductio  hoc  modo:  nam  horno  teneLur 
satisfacere  i)eo  pro  peccao  modo  preescripto 
ab  ipsotnet  Deo,  ut  supra  etiain  disputaudo 
de  preecepto  contrilionis  declaravi;  sed  in  le- 
ge  gratiee  instituit  hoc  sacramentum  ,  seu 
confessionem  peccatorum,  ut  uniLarn  et  ne- 
cessariam  viam  ad  salisfaciendnm  Ueo  pro 
otlensa,  et  acl  applicandum  ex  Christi  satis- 
factione  quidquid  honiini  ex  parte  sua  deest 
ad  satisfactionem  condignam  ;  ergo  talis  nio- 
dus  pcenitenli*  seu  salisfactiouis  conscquen- 
ter  cadit  iu  divinum  preeceptum. 


736 


DISPUTAT.  XXXV.  SECT.  J. 


11.  CoUigitur  a  posteriori.  —  A  posleriori 
autem  colligitur  hoc  preeceptum  ex  necessi- 
tate  hujus  medii,  nam  tale  est,  ut  natura  sua 
non  sit  necessarium  ad  remissionem  pecca- 
torum,  ut  supra  ostensum  est ;  ergo  heec  ne- 
cessitas  medii  oritur  ex  libera  voluntateDei; 
non  potest  autem  oriri,  nisi  ex  preecepto  ;  er- 
go  ex  necessitate  hujus  medii  optime  infertur 
prseceptum,  non  tanquam  ex  causa,  sed  tan- 
quam  ex  effectu;  nam,  juxta  hanc  senten- 
tiam,  non  ideo  hoc  medium  preeceptum  est, 
quia  est  necessarium,  sed  e  converso,  quia 
prseeeptum  est,  ideo  est  necessarium.  Miuor 
probatur,  quia  nunc  homo  justifieatur  per 
contritionem  ante  realem  susceptionem  hu- 
jus  sacramenti;  si  ergo  non  esset  homini 
prseceptum  coulitendi  impositum,  post  contri- 
tionem  nullo  modo  esset  illi  necessaria  con- 
fessio  ad  salutem ;  quia,  si  non  esset  illi  pree- 
cepta  ,  etiamsi  voluntarie  illam  omitteret, 
salvaretur ,  quia  non  peccaret.  Ex  quo  ulte- 
rius  sequitur,  neque  in  ipsa  contritione  posse 
includi  necessario  votum  coufessionis,  seclu- 
so  prsecepto  ;  quia  hoc  abhito  ,  posset  homo 
voluntarie  omittere  confessionem;  ergo  pos- 
set  conteri  sine  voto  confessionis;  imo  cum 
voto  et  proposito  nunquam  confitendi,  quia 
hoc  tunc  non  esset  peccatum,  cum  non  esset 
cootra  preeceptum  et  consequenter  non  im- 
pediret  veiam  contritionem.  Igitur  necessitas 
hujus  medii  supponit  preeceptura ,  ex  quo 
oriatur. 

12.  Dubium,an  eadem  ratio  possit  esse  a 
priori  et  a  posteriori. — Sed  quaeret  aliquis, 
quid  horum  verius  sit ;  non  enim  videtur 
utrumque  simul  stare  posse,  quia  non  potest 
eadem  ratio  esse  simul  a  piiori  et  a  poste- 
riori.Respondetur,  in  diversis  generibus  cau- 
sarum  hoc  non  repugnare,  sicut  alias  dici  so- 
let  in  priucipio  libri  2  de  Auima,  de  demon- 
stratione,  qua  Aristoleles  unam  definitionem 
animse  per  aliam  ostendit.  Igitur  in  genere 
finis  vere  dici  potest,  datum  esse  prseceptum 
confessionis,  ut  illa  consiitueretur  medium 
necessarium  ad  salutem ;  nam  ut  supra  etiam 
tetigimus  agentes  de  necessitate  hujus  medii, 
hoc  prsecepluin  non  est  sicut  alia  ,  quae  dan- 
tur  de  actibus,  qui  per  sese  non  habent  aliam 
vim  ad  causandam  salutem,  vel  remissionem 
peccati ,  nisi  quod  preecepta  sunt ;  et  ideo  ea- 
tenus  tantum  necessarii  sunt  ad  sahitem  , 
quatenus  sunt  necessarii  ad  desistendum  a 
peccando,  non  vero  quia  contineant  reme- 
dium  peccati ;  preeceplum  autem  de  hoc  sa- 
cramento  datum  est  tanquam  de  actu  conti- 


nente  in  se  remedium  salutis,  et  causam  re- 
missionis  peccali.  Ut  autem  tale  remedium 
esset  unicum  ct  necessarium,  sub  praeceplum 
positum  fuil;  et  ita  ex  necessitate  medii  in 
genere  causse  finalis  a  prior-i  infertur  neces- 
silas  preecepti.  In  hoc  vero  sensu  dici  non 
poterit,  quia  hoc  est  medium  necessarium, 
ideo  esse  prseceptum ;  sed  dicendum  est,  ut 
hoc  esset  medium  necessarium  ,  fuisse  prse- 
ceptum;heec  enim  posterior  locutio  indicat 
causam  finalem,  prior  vero  potius  formalem, 
vel  efficientem.  Sicut  non  recte  dicitur  homo 
curari,  quia  est  sanus,  sed  ut  sanetur.  At  vero 
in  genere  causee  efficientis  vel  formalis  vide- 
tur  heec  probatio  a  posteriori ;  nam  causa  per 
quam  hoc  medium  constituitur  in  ratione  ne- 
cessarii,  videtur  esse  preeceptum,  non  quia 
solum  preeceptum  conferat  hoc  totum,  scili- 
cet,  rationem  medii  necessarii,  sed  quia  sup- 
posita  in  tali  actu  ratione  medii,  seu  causae 
sufficientis,  preeceptum  det  illi  necessilatem ; 
hoc  enim  videtur  convincere  ratio  facta. 

13.  Oljectioni  occurritur.  —  Nisi  quis  for- 
tasse  velit  duo  distinguere  in  hoc  negotio, 
scilicet,  ordinationem  ,  qua  Deus  voluit  prse- 
scribere  hanc  viam  confessionis,  ut  integram 
satisfactionem,  quam  nunc  a  fidelibus  requi- 
rit  de  peccatis  suis,  et  prseceptum  de  tali  sa- 
Lisfactione  exhibenda;  ita  ut  prior  sit  positiva 
ex  libera  Dei  voluntate ,  ex  illa  vero  pra^ce- 
ptum  necessario  et  quasi  naluraliter  conse- 
quatur,  ratione  justitiee,  ut  paulo  antea,  et 
supra  eliam  de  contrilione  dicebamus.  Difii- 
cileautem  est  illam  priorem  ordinationem  a 
preecepto  positivo  separare  ,  ut  ibidem  dixi ; 
quia,  si  ex  vi  illius  ordinationis  non  statuitur, 
ut  nemo  possit  beneticium  remissionis  pecca- 
torum  consequi  sine  confessione  in  re  exhi- 
bita,  non  potest  intelligi,  quod  ex  vi  illius 
ordinationis  requiratur  ut  necessaria,  etiam 
post  remissionem  per  contritionem  factam, 
nisi  talis  ordinatio  includat  obligationem 
preecepti,  non  lantum  consequentis,  sed  con- 
stituentis,  et  causantis  talem  necessitatem; 
hoc  enim  plane  videtur  convincere  ratio  fac- 
ta.  Neque  enim  dici  potest  hoc  preeceptum 
esse  consequens  ad  illam  ordinationem,  eo 
quod,  illa  posita,  non  remittitur  peccatum  per 
contritionem  ,  nisi  homo  obligetur,  aut  se 
obliget  ad  postea  supplendum  in  tali  satisfac- 
tione  quod  tunc  deest;  quia  nec  dicendum 
est,  hominem  tunc  denuo  sese  obligare  pro- 
missione  sua,  nec  Deum  exigere  tunc,  aut 
imponere  hanc  specialem  obligationem,  fru- 
stra  enim  et  siue  fundamento  hsec  dicerentur; 


DISPUTAT.  XXXV.  SECT.  I. 
ergo  dicere  oportet  illara  obligationera  relin-    vel  mutare.  —  Ohjectio 


qni  ex  generah  prsecepto  confessionis  in  tali 
ordinatione  incluso,  ac  necessario,  nt  efficax 
sit.  Atqne  hic  modos  explicandi  connexio- 
nem  harum  necessitatum ,  videtur  verior  et 
sufficiens  ad  explicandam  virn  dictorum  ver- 
borum,  et  declarandum,  quomodo  prseceptum 
hoc  mere  positivum  fuerit,  pendens  ex  Christi 
voluntate. 

14.  Colligitur  ex  consuetudine  Ecclesuc. — 
Huic  fundamento,  quod  potissimum  est  in 
hac  materia,  adjungi  potest  aliud  sumptum 
ex  usu  et  traditione  Ecclesise.  Quod  etiam  in- 
dicavit  Concilium  Tridentinum,  et  colligi  po- 
test  ex  antiquissimis  Patribus,  qui  absolute 
dicunt  confessionem  esse  necessariam ,  non 
referentes  hanc  necessitatem  ad  Ecclesiam, 
sed  ad  Christum,  quos  supra  dicta  disputa- 
tione  sufficienter  retuli;  tamen  hic  etiam  ad- 
dere  oportet,  hanc  necessitatem  non  esse  se- 
parabilem  a  proecepto,  ut  declaratum  est. 
Colligi  etiam  potest  ex  historiis,  ex  quibus 
habemus  quidem  perpetuum  et  antiquissimum 
usum  confessionis.  De  quo  legi  potest  Euse- 
bius,  libro  6  Historise,  cap.  25;  Cyprianus, 
epist.  10,  11,15  et  26;  etDionysius  Alexand., 
apud  Eusebium,  lib.6,  c.  29,  et  alia,  quse  su- 
pra  retulimus  agentes  de  necessitate  rnedii. 
Non  tamen  potest  exhistoriis  snfficienter  col- 
ligi  semper  hocfecisse  fideles  ex  obligatione 
prsecepti,  multoque  minus  invenietur  in  illis 
expressum,  id  fuisse  ex  obligatione  juris  di- 
vini ;  tamen,  cum  res  semper  fuerit  tam  ardua 
atque  difficilis,  non  est  verisimile  absque  obli- 
gatione  et  prsecepto  tam  generaliter  fuisse 
susceptam  et  observatam  ;  imo  neque  humana 
auctoritate  esse  introductam  hujnsmodi  obli- 
gationem.  Unde  in  Concilio  Lateranensi  sub 
Innocentio  III,  in  quo  Grseci  et  Latini  Patres 
convenerunt,  prseceptum  hoc  non  fuil  de  novo 
Ecclesise  impositum,  sed  soJam  temporis  de- 
terminatiouem  accepit  ;  3iijus  signum  est, 
quia,  cum  obligatio  sit  gravissima,  et  se  ex- 
tendat  non  solum  ad  externos  actus,  sed 
etiam  ad  internas  cogitationes  confitendas, 
facile  ab  omnibus  suscepta  est.  Denique,  nullo 
modo  expediebat  Ecclesise,  ut  res  tanti  mo- 
menli  tamque  necessaria  ad  hominum  salu- 
tem,  eorumarbitrioreliqueretur;  nequeetiam 
expediens  fuit  hoc  prseceptum  Ecclesise  com- 
mittere,  tum  quia  erat  dere  omnino  necessa- 
ria  ad  saiutem  peccatorum ;  tum  etiam  quia 
oportebat  hujusmodi  prseceptum  omnino 
fixum  et  immutabile  permanere. 

15.  AnEcclesia possit  hoc  prcsceptum  tollere 

XXII. 


737 
Solvitur.  —  Unde 
obiter  expcditoe  inanentnonnullsequsestiones, 
quse  ab  aliis  Theologis  solent  tractari,  scili- 
cet,  an  possit  Ecclesia  tollere  aut  immutare 
hoc  praeceptum,  aut  in  illo  dispensare.  Di- 
cendum  est  enim  non  posse,  quia  jus  divi- 
num  est,  in  quo  non  potest  Ecclesia  dispen- 
sare,  nedum  illud  abrogare,  ut  latius  traditur 
in  1.2,  q.  97,  et  in  hoc  conveniunt  omnes 
Theologi,  in  4,  dist.  17,  loquentes  de  hoc 
praecepto,  quatenus  divinum  est;  nam  de  de- 
terminatione  adjuncta  ab  Ecclesia,  postea  di- 
cemus.  Solet  vero  objici,  quia  interdum  Papa 
dispensat  in  aliquo  jure  divino,  ut  in  voto, 
matrimonio  rato,  ministro  confirmationis,  et 
similibus.  Sed  hsec  generalia  sunt ,  et  ad 
alias  materias  spectant,  et  ideo  breviter  dici- 
tur  primo,  in  illis  casibus  non  esse  proprie 
dispensationem  in  jure  divino,  quia  in  duo- 
bus  primis  tollitnr  vinculum  humana  volun- 
tate  contractum,  et  quatenus  ibi  intercedit 
aliquo  modo  humana  voluntas,  eatenus  potuit 
ibidem  habere  locum  humana  dispensatio.  In 
tertio  vero  casu  ipsa  divina  institutio  ita  facta 
est,  ut  confirmationis  sacramentum  unum  ha- 
beret  ordinarium  ministrum,  scilieet  Episco- 
pum  ;  alium  vero  extraordinariumauctoritate 
Summi  Pontificis  designatum.  Secundo  diei- 
tur,  esto  in  aliquo  raro  casu  data  sit  potestas 
Ecclesise  dispensandi  in  aliquopraecepto  juris 
divini,  vel  potius  interpretandi ,  non  fuisse 
Christi  Domini  voluntatem  obligare  tali  praa- 
cepto  in  aliquo  eventu ,  in  prsesenti  tamen 
praecepto  hoc  non  habere  locum,  quia  est  de 
re  simpliciter  necessaria  ad  salutem;  et  quia 
nunquam  potest  expedire  hujusmodi  dispen- 
satio,  neque  pro  communitate,  neque  pro  ali- 
qua  particulari  persona.  Nam,  si  per  impo- 
tentiam  excusetur,  non  indiget  dispensatione; 
si  autem  confiteri  potest ,  et  tempus  neces?i- 
tatis  urget,  talis  dispensatio  non  esset  in  a?di- 
ficationem,  sed  in  destructionem.  Propter 
quas  causas  non  potest  Ecclesia  dispens-ire  in 
prseeepto  baptismi ;  eadem  autem  est  de  hoc, 
seu  proportionalis  ratio. 

16.  An  posset  Ecclesia  ferre  lioc  pnece- 
ptum,  si  non  prwciperetur  a  Christo.  — Fun- 
damentum.  —  Reprobatur.  —  Inquiri  vero  so- 
let  hoc  loco,  si  hoc  prseceptum  non  esset  a 
Christo  impositum,  an  potuisset  Ecclesia  iilud 
ferre  ;  nonnulii  enim  Theologi  putant  esse 
sufficiens  signum  hujus  praecepti  divini,  quod 
de  facto  in  Ecclesia  invenitur,  quia  Ecciesia 
per  se  non  potuisset  hoc  prseceptum  introdu- 
cere.  Ita  sentiunt  Scotus,  dist.  17,  q.  1  ;  Du- 

47 


738 

rand.,  q.  8;  Palud.,q.  2,  art.  2;  Soto,  d.  18, 
q.  1,  art.  1 ;  Cano,  dicta  Relectione,  part.  5  ; 
Navarrus,  de  Pcenit. ,  d.  5,  in  principio.  n. 
18  et  sequentibus.  Fnndamentum  hujus  sen- 
tentiae  est,  quiaEcclesia  non  babet  immedia- 
tum  jus  in  actus  mere  internos,  ut  infra  trac- 
tando  de  censuris  latius  dicemus ;  sed  con- 
fessio  non  solum  praecipitur  de  actibus  exter- 
nis,  sed  etiam  de  mere  internis ;  imo,  licet 
aliquis  babeat  tantum  hsec  peccata  mere  in- 
teriora,  praecepto  confessionis  obligatur  ;  er- 
go  non  potuit  Ecclesia  hoc  praeceptuin  impo- 
nere  quoad  substantiam  ejus.  Haec  vero  ratio 
nonomnino  convincit,quiamateria  hujusprae- 
cepti  nonest  actus  interior,  sed  exterior,  scili- 
cetreceptiocujitsdam  sacramentiaChristo  in- 
stituti,quod  sacramentum  in  actibus  exteriori- 
bus  consistit ;  et  quamv)s  requirat  aliquem 
interiorem  acfum,  nempe  contritionem  vel 
attritionem,  non  excedit  Ecclesiae  potestatem, 
praecipere  simul  cum  exteriori  actu  interio- 
rem  ad  illum  necessarium.  Et  eadem  ratio- 
ne  non  videtur  esse  supra  Ecclesia?  potesta- 
tem  prsecipere  confessionem,  etiamsi,  pro 
materia  circa  quam,  habeat  peccata  mere  in- 
teriora,  quia  illa  non  ratione  sui,  sed  ratione 
alterius  exterioris  actus  pertinent  aliquo  mo- 
do  ad  tale  pracceptum.  Sicut  posset  Ecclesia 
prsecipere,  publica  oratione  petere  a  Deo  in- 
ternam  justitiam,  seu  pcenitentiam  fidelium. 
Itaque  ex  hoc  capite  non  videtur  mihi  prae- 
ceptum  hoc  excedere  potestatem  Ecclesiasti- 
cam. 

1 7.  Sotus  reprohatur.  —  Sed  addit  Sotus  , 
Ecclesiam  non  posse  prsecipere  sacramenta  , 
sicut  non  potest  illa  instituere,  alias  posset 
remedia  etiam  necessaria  ad  salutem  sua 
auctoritate  efficere.  Sed  hoc  argumentum 
minus  firmum  est,  quia,  licet  Ecclesia  non 
possit  institnere  sacramentum  aliqttod,  tamen 
postquam  Christus  illud  instituit,  quamvis 
ipse  non  praeceperit,  potest  ipsa  praecipere  il- 
lius  usum;  quse  est  enim  in  hoc  repugnantia? 
Si  enim  supponarnus,  Cbristum  non  preece- 
pisse  recipere  sacramentum  confirmationis  , 
cur  non  posset  Ecclesia  illud  praecipere  ?  aut 
ordinare,  ut  nulli  deturEucharistia,  nisiprius 
confirmetur  ?  Sicut  nunc  ordinavit  ut  nemini 
detur  prima  tonsura,  nisi  prius  sacramentum 
confirmationisacceperit,  inConcilio  Trident., 
sess.  23,  e.  4,  de  Heformat.  ;  item,  quia  Ec- 
clesia  pra^cipil  aliqua  sacramentalia,  quae  ip- 
sa  instituil ;  cur  ergo  non  potest  prsecipere 
sacramentum  a  Christo  institutum?  Neque 
enim  propterea  sequitur  (si  formaliter  loqua- 


DISPUTAT.  XXXV.  SECl'.  I. 

mur)  Ecclesiam  facere  aliquid  esse  remedium 


necessarium  ad  salulem,  sed  solum  facere,  ut 
aliquis  actus  sit  necessarius  ad  salutem  ne- 
cessitate  praecepti,  quod  in  multis  aliis  acti- 
bus  facere  potest  Ecclesia.  Quia  vero  suppo- 
nimus,hunc  actum,  scilicet  receptionem  talis 
sacramenti,  essea  Christo  institutum  in  reme- 
dium  peccatorum,  consequenter  tunc  fieret 
ex  vi  praecepti  Ecclesiae  ut  tale  remedium  es- 
setnecessarium  ad  salutem,non  formaliterin 
ratione  medii,  sed  in  ratione  praecepti. 

18.  Vera  responsio  ad  qucestionem .  —  Quo- 
circa,  supposita  institutione  bujus  sacramen- 
ti,  non  video  cur  repugnet  prseeipi  ab  Eccle- 
sia,etiamsifingamusChristum  non  imposuisse 
necessitatem,  sed  tantum  utilitatem  praebuis- 
se.  Quod  melius  senserunt  Adrianus,  q.  2  de 
Confessione,  et  Medina,  C.  de  Confe-sione, 
q.  2 ;  Viguerius,  in  Sum.,  c.  16,  §  4,  vers.  14; 
et  Scotus  revera  non  contradicit,  sed  potius 
in  hanc  partem  inclinat.  Ratio  juxta  dicta  est, 
quia  receptio  hujus  sacramenti  non  est  ma- 
teria  excedens  facultatem  Ecclesiae,  et  alio- 
qui  ejus  usus  est  valde  conveniens  Ecclesiae  ; 
ergo  non  est,  cur  Ecclesia  non  possit  ponere 
tale  praecepturn,  quod  de  se  est  valde  con- 
forme  rationi,  et  convenienti  Ecclesice  guber- 
nationi.  Antecedens  patet,  quia,  siexcederet, 
vel  id  esset,  quia  confessio  versatur  circa  ac- 
tus  internos,  et  hoc  non  ,  ut  ostensum  est ; 
vel  quia  ordinatur  ad  internam  justificalio- 
nem ,  et  remissionem  peccatorum  ,  et  hoc 
etiam  dici  non  potest,  quia  hic  eliam  est  op- 
timus  finis,  quem  Ecciesia  potest  intendere 
per  actus  sibi  accommodatos,  maxime  cum 
per  potestatem  clavium  possit  ipsa  aliquid 
operari  circa  actus  mere  internos,  ut  facit  in 
usu  hujus  sacramenti,  et  per  indulgentias, 
etc.  Vel  esset,  ut  quidam  aiunt,  quia  percon- 
fessionem  aliquo  modo  homo  se  infamat ;  et 
hoc  etiam  nullius  momenti  est,  quia  talis  in- 
famia  fere  nulla  est,  vel  propter  sigillum  , 
vel  quia,  si  prudens  sit  confessor,  per  ipsam- 
met  confessionem  legitimam  quodammodo 
tollitur.  Ac  denique  quia,  licet  hoc  existi- 
metur  aliquale  detrimentum  ,  comparatione 
fructus  quasi  nihil  est.  Vel  denique  esset  pro- 
pter  difficullatem  ;  et  hocquidem  licet  osten- 
dat,  tale  praeceptum  esse  arduum  et  difficile, 
non  tamen  impossibile,  quia  saepe  Ecclesia 
pi  a^cipit  res  magis  difficiies ,  si  necessarise 
sint,  vel  valde  utiles  ;  in  hoc  autem  praece- 
pto  semper  esset  magna  utilitas,  qua  posset 
difficultas  ipsa  compensari.  Tanclem,  si  hee 
rationes,  vel  similes  validae  essent,  fere  ha- 


MSPUTAT.  XXXV.  SECT.  11. 


739 


berentiocum  in  praecepto  annuse  confessionis, 
ratione  cujus  ssepius  obligatur  Uomo  ad  con- 
fessionem,  quam  solo  jure  divino  obligatur. 
Itaque  non  ideo  prceceptum  lioc  latum  est  a 
Christo,quia  Ecclesiaillud  ferre  non  potuisset 
per  generalem  potestatem  ab  ipso  datam  ; 
sed  quia  convenientius  fuit,  ut  ipse  per  se 
daret,  propter  alias  rationes  superius  adduc- 
tas. 

SEGTIO  II. 

Quas  personas  obliget  hoc  divinum  prceceptum. 

1 .  Necessiriam  esse  materiam  ut  Jioc  prcece- 
ptum  obligel.  —  lufantes  ante  usum  rationis 
non  ohligari.  —  Primum  ac  per  se  notum  prin- 
cipium  hujus  materiae  est,  ut  lioc  prseceptum 
obliget,  supponendam  esse  in  persona  mate- 
riam  hujus  sacramenti  ,  quia  alias  neque 
ipsius  sacramenti  erit  capax ,  nedum  obliga- 
tionis.  Unde  fit,  infantes  ante  usum  rationis 
non  esse  capaces  hujus  obligationis ,  non  so- 
lum  quia  non  sunt  capaces  praecepti,  sed 
etiam  quia  non  habent  peccalum  actuale, 
quod  est  materia  hujus  sacramenti,  et  eadem 
ratione,  si  quis  esset  adultus  innocens,  ut 
Beata  Virgo,  non  obligaretur  lioc  praecepto. 

2.  Infideles  non  baptizatos  non  obligai  i.  — 
Quorumdam  sententia.  —  Refellitur.  • —  De- 
struitur  fundamentum  contrarice  sententia?. — 
Secundo  eadem  ratione  infertur ,  iutideles 
non  baptizatos  quantumvis  peccatores  non 
obligari  hoc  preecepto  ,  quamvis  multi  et 
graves  Theologi  in  hoc  sine  causa  lapsi  sinl, 
ut  Scotus,  dist.  16,  q.  1,  art.  I,  qui  inde  col- 
ligit  praeceptum  confessionis  esse  divinum, 
quia  obligat  infideles  ,  in  quos  Ecclesia  non 
habet  potestatem,  quae  ratio  placuit  etiam 
Adriano,  dic.  q.  ult.  de  Confessione.  Et  eam- 
dem  sententiam  tenet  Richard.,  dist.  17,  q.  4, 
art.  2;  et  Angelus,  verb.  Confesdo  ,  2,  §  2 ; 
Sylvester ,  verb.  Confessio ,  2,  §5.  Quorum 
fundamentum  est ,  quia  prseceptum  divinum 
obligat  omnes  ,  ut  de  pra?cepto  Eucharistiee, 
quod  infideles  etiam  obligat.  Sed,  ut  dixi, 
contraria  sententia  tam  evidenter  sequitur  ex 
principio  posito,  ut  hsec  mihi  improbabilis  vi- 
deatur,  quia  peccata  commissa  ante  baptis- 
mum  non  sunt  materia  liujus  sacramenti,  ut 
supra  probavi ;  ergo  infidelis  non  solum  non 
tenetur,  sed  neque  polest  ilia  sacramentaliter 
confiteri,  neque  ante,  neque  post  baptismum 
susceptum;  ergo  non  obligantur  infideles  hoc 
prsecepto,  quia  non  possunt  obligari  ad  confi- 
tenda  illa  peccata,  quee  committunt  post  ba- 
ptismum  susceptum,  quce  forte  non   erunt. 


Confirmatur  et  explicatur,  quia  confessio  non 
est  his  infidelibus  necessaria  ad  salutem;  ergo. 
Patet  consequentia,  quia  confessio  non  prseci- 
pitur  jure  divinb,  nisi  quatenus  est  necessaria. 
Antecedens  vero  patet,  quia,  si  isti  infideles 
baptizentur,  et  postea  nullum  peccatum  mor- 
tale  committant,  salvabuntur  sine  confes- 
sione ;  unde  hoc  sacramentum  dicitur  secun- 
da  tabula  post  naufragium,  quia  illis  solis  est 
necessarium  qui  post  baptismum  morlaliter 
peccaverunt.  Unde  etiam  fit,  si  infidelis  ante 
baptismum  per  conlrilionem  justificetnr,  il- 
lam  contritionem  non  includere  votum  con- 
fessionis,  sed  baptismi,  quia  solus  baptismus 
est  necessarius  ex  vi  talis  status ;  per  illum 
enim  plene  delentur  omnia  peccata  ante  com- 
missa,  sine  ullo  ordine  ad  confessionem  ;  ergo 
evidens  est  hos  infideles  non  obligari  prasce- 
pto  confessionis.  Quam  sententiam  bene  do- 
cuit  Soto,  dist.  18,  quaest.  1,  art.  2  ;  Medin., 
tract.  2,  q.  7  ;  Major,  dist.  17,  q.  I  ;  Almain., 
queest.  I,  art.  2.  Neque  obstat  fuudamentum 
contraria?  senlentia:  ;  prsecepta  enim  divina 
obligant  omnes  ,  qui  sunt  capaces  talis  obli- 
gationis  ,  vel  in  quibus  est  materia  circa 
quam  versatur  prteceptum ,  alias  boc  praece- 
ptum  etiam  obligaret  innocentes,  quod  est 
aperte  falsum. 

3.  Differmtia  inter  pmceptum  EucharistUe 
et  pcenitentice.  —  Sotus  rejicitur.  —  Unde 
colligitur  aperta  differentia  inter  prseceptum 
Eucharistiae  et  confessionis  ;  quamvis  Soto  eo- 
dem  modo  de  utroque  loquatur  ,  et  neget 
praeceptum  Eucharistise  obligare  infideles , 
qui  nondum  perbaptismum  religionem  Chri- 
stianam  professi  sunt,  sicut  prsecepta  (iriquit) 
alicujus  religionis  non  obligant  aliquem,  do- 
nec  illam  religionem  sit  professus,  etiamsi 
prius  habeat  votum  seu  obligationem  ingre- 
diendi  talem  religionem.  Et  confirmari  po- 
test,  quia  ante  baptismum  non  est  aliquis  ca- 
pax  Eucharistiae  ;  ergo  neque  obligationis 
suscipiendi  illam.  Nihilominus  hasc  sententia 
mihi  non  admodum  probatur  ;  sed  non  esf 
hujus  loci  examinare  illam,  sed  solum  expb- 
care  apertam  differentiam  intet  Eucharistiam 
et  confessionem,  scilicet,  quod  infidelis  est 
capax  obligationis  prsecepti  Eucharistiae ,  non 
veroconfessionis.Patet,  quia  ex  parte  subjecti 
non  requiritur  materia  peccati  ad  prseceptum 
Eucharistise  ;  nam  illud  per  se  et  propter  se 
obligat  hominem  ,  etiamsi  nuilum  peccatum 
habeat ;  et  ideo  ex  hac  parte  non  repugnat, 
quod  obliget  infideles  ;  alias  vero  jurisdictio 
Chrisli  ferentis  tale  proeceptum  ad  omnes  se 


740 

extendit ;  in  quo  differt  hoc  praeceptum  a 
particularibus  praeceptis  humanis  alicujus 
reiigionis;  et  ideo  exemplum  illud  non  est  ad 
rem.  Verba  etiam  Christi,  quibus  hoc  dedit 
praeceptum  ,  generalia  sunt,  et  ad  omnes, 
etiam  infideles  ,  dicta  :  Nisi  manducaveritis 
carnem  Filii  hominis,  etc.  Ac  denique,  quam- 
vis  ante  baptismum  non  possit  infidelis  reci- 
pere  Eucharistiam  ,  tamen  recepto  baptismo 
tenetur  illam  suscipere  ,  etiamsi  uitra  non 
peccet;  et  ideo  etiam  ante  baptismum  obli- 
gari  potuit  ad  ipsum  baptismum  suscipien- 
dum  propter  Eucharistiam,  ita  ut  duplici  ra- 
tione  ad  baptismum  obligetur,  scilicet,  et  per 
se,  et  propter  aliud ,  et  ita  potuit  recte  utro- 
que  praecepto  obligari.  At  vero  praeceptum 
confessionis  non  per  se  et  absolute  obligat, 
sed  supposita  materia  necessaria  talis  sacra- 
menti ;  haec  autem  esse  non  potest  in  infideli 
antequam  baptizetur  ;  et  ideo  non  est  capax 
talis  obligationis. 

4.  Hoc  prceceptum  olligare  eos  qui  post  ba- 
ptismum  mortaliter  peccarunt. — Tertio  ex  dic- 
tis  colligilur,  hoc  praeceptum  obligare  omnes 
illaspersonas^qua^post  baptismum  mortaliter 
peccaverunt,  etiam  haereticos,  apostatas,  etc, 
et  pueros  cujuscunque  oetatis  ,  dummodo  ca- 
paces  sint  peccati  mortalis ;  ad  quod,  ut  su- 
pra  dixi,  non  potest  certaaetas  designari,  sed 
viri  prudentis  judicio  opus  est.  Tota  haec 
conclusio  est  certa  absque  controversia  inter 
Theoiogos,  et  colligitur  aperte  ex  Concilio 
Tridentino,  supra.  Et  ratio  est,  quia  mortale 
peccatum,  post  baptismum  commissurn,  esl 
materia  necessaria  hujus  sacraiuenti,  ut  su- 
pra  ostendi.  Item  ipsum  sacramentum  est 
medium  necessarium  ad  toliendum  tale  pec- 
catum,  ut  supra  etiam  probatum  est,  quia 
jam  tale  peccatum  non  potest  toiii  per  bapti- 
smum.  Inteiligendum  autem  est  hoc  de  pec- 
cato  mortali,  quod  nunquam  fuit  directe  sub- 
jectum  clavibus,  nam,  si  semel  rite  subjicia- 
tur,  illud,  per  seloquendo,  sufficit,  neque  ex 
vi  juris  divini,  de  quo  agimus,  obiigabitur 
aiiquis  ad  confitendum,  nisi  iterum  mprtaliter 
peccet. 

5.  Non  olligari  qui  venialia  commisit.  — 
Quarto  addendum  est,  solas  illas  personas 
obligari  hoc  praecepto  ,  quae  post  baptismum 
mortaliter  peccaverunt ;  itaque,  qui  sola  ve- 
nialia  committit ,  non  obligatur.  Quae  est 
etiam  communis  sententia  Theologorum.  Et 
ratio  constat  ex  supra  tractatis,  quia  venialia 
non  sunt  materia  necessaria,  et  hoc  praece- 
ptum  non  obligat ,  nisi  eum  qui  taiem  mate- 


DISPUTAT,  XXXV.  SECT.  iil. 


riam  habet ,  quia  hoc  sacramentum  non  est 
medium  necessarium  ad  illa  peccata  toilenda, 
quae  omnia  supra  demonstravi,  et  ex  commu- 
ni  usu  et  consensu  totius  Ecclesiae  constant , 
et  non  obscure  indicantur  in  Trid. ,  sess.  14, 
c.  5,  et  can.  7.  Occurrebat  vero  hoe  loco  du- 
bium,  an,  qui  habet  dubiam  conscientiam 
peccati  mortalis  ,  obligetur  hoc  praecepto  di- 
vino.  Sed  hoc  dubium  expediendum  est  ex 
principiis  positis  disputatione  de  integritate, 
ubi  tractavi,  an  necessarium  sit  ad  integrita- 
tem  confessionis ,  confiteri  dubium  peccati 
mortalis;  eo  enim  modo  ,  quo  quis  obligatur 
ad  confitendum  hoc  dubium  propter  integri- 
tatem,  obligabitur  etiam  ad  confitendum  tale 
dublum,  etiamsi  nulium  aliud  peccatum  mor- 
tale  habeat ;  est  enim  eadem  ratio  ;  illa  enira 
materia  ,  quae  est  necessaria  ut  pars  confes- 
sionis,  si  cum  aiia  conjuucta  sit,  erit  etiam 
per  se  necessaria,  si  sola  adsit ;  quocirca  prae- 
ter  ibi  dicta,  nihil  hic  occurrit  addendum. 

SECTIO  III. 

Quo  tempore  obliget  hoc  prcecephmi  prcexise  ut 
divinum  est. 

1.  Distinguendus  est,  ut  saepe  tractavi,  du- 
plex  modus,  quo  potest  homo  obligari  ad  ac- 
tum,  qui  sub  aliquod  praeceptum  affirmativum 
cadit.  Primus  estper  se  ex  vi  talis  praecepti  in 
propria  natura  et  virtute  considerati.  Secun- 
dus  est  per  accidens,  seu  propter  aliud,  seu 
ratione  alterius  virtutis.  Dicam  priusde  prio- 
ri  modo,  deinde  de  secundo. 

2.  Prima  assertio. — Neminem  olligari  sta- 
tim  post  peccatum  con/iteri.  —  Primum  ergo 
statuamus  ut  certum,  non  teneri  hominem 
qui  mortaliter  peccai,  statim  confiteri  pecca- 
tum  ,  etiamsi  commodissime  possit.  Quan- 
quam  contrarium  docuerunt  Guilleimus  Pa- 
ris.,  libr.  de  Sacramentis,  tit.  de  Poenitentia, 
et  refertur  Reinerius,  1  part.  Sum.,  verb.  Con- 
fessio,  c.  5  ;  tenet  Angelus,  verb,  Confessio, 
i,  n.  3  ;  et  Alensis,  4  part.,  q.  77,  membr.  4, 
articulo  secundo;  Bonaventura,  in  4,  d.  17, 
art.  4  ,  q.  2,  qui  maxime  religiosis  imponit 
hanc  obligationem,  quia  habent  semper  op- 
timam  opportunitatem  statim  confitendi.  Re- 
ferunlur  etiam  pro  hac  sententia  graves  Doc- 
tores  Canonistae  a  Covarruvia,  in  cap.  Alma 
maier ,  p.  i,  §  1,  n.  6.  Sed  nihilominus  haec 
sententia  neque  est  vera,  neque,  ut  ego  exis- 
timo,  admodum  probabiiis ;  et  ideo  omnes 
aliilheologi  illi  contradicunt,  quosstatim  re- 
feram.  Quia  tanta  obligatio  imponenda  non 


DISPUTAT.  XX 
csl  sine  sufficienti  et  raanifesto  fnndamento; 
heec  vero  sentenlia  nullum  habet.  Praeser- 
tim,  quia  natura  preecepti  affirmativi  non  est 
statim  obligare,  secl  determiualis  seu  neces- 
sariis  temporibus.  Ostendimus  etiam  supra 
non  obligari  hominem  statim  ad  contritio- 
ucm;  multo  ergo  minus  ad  confessionem.  De- 
nique,  cum  Ecclesia  determinaverit  tempus 
annuee  confessionis,  satis  certe  indicavit  non 
esse  de  jure  divino  statim  confiteri. 

3.  Secunda  asserlio. — Saltem  in  articulo 
■mortis  ohligari.  —  Secundo  certum  est,  sal- 
tem  in  articulo  mortis  obligare  hoc  preece- 
ptum,  si  ante  impletum  non  sit.  Conveniunt 
omnes  Theologi,  etest  evidens  ex  dictis,  tum 
quia  hoc  preeceptuin  affirmativnm  obligare 
debet  saltem  in  extremo  periculo,  seu  potius 
articulo  necessitatis,  qualis  maxime  est  arti- 
culus  mortis;  tumetiam  quia  hoc  preeceptum 
impleri  debet  in  hac  vita  ;  ergo  ante  mor- 
tem;  ergo,  ut  niinimum,  in  artieulo  moriis. 
Quis  autem  sit  articulus  mortis,  et  quo  modo 
eadem  ratio  sitde  periculo  mortis,  supradic- 
tum  est.  Et  hinc  infertur,  si  quis  habeat  co- 
piam  confessoris,  et  sit  in  eo  statu,  in  quo , 
si  nunc  non  eonfiteatur,  probabiliter  timeat 
fore,  ut  ante  mortem  non  possit  habere  co- 
piam  confessoris,  ut  accidere  potest  in  India, 
vel  aliqua  captivitate,  in  tali  casu  teneri  ad 
confitendum  statim,  etiamsi  extra  articulum 
mortis  sit.  Quem  casum  ponunt  omnes  Doc- 
tores  statim  citandi,  D.  Thomas,  Paludanus, 
Adrianus,  q.  3  de  Gonfessione  ;  elin  re  ipsa, 
ac  moraliter  loquendo,  non  est  diversus  a 
periculo  mortis  ;  ideo  enimtunc  tenetur  pree- 
venire,  quia  alias  exponitur  periculo  morien- 
di  sine  confessione,  ut  in  simili  dicemus  la- 
tius  disputatione  sequenti.  Hic  vero  tractari 
consequenter  posset,  qua  ratione,  aut  modo 
excusari  posset  homo  ab  hac  obligatione  in 
eo  articulo.  Sed  commodius  hoc  dicam  dis- 
putatione  sequenti. 

•4.  Unde  teneantur medici  admonere  infirmos 
ut  confiteantur. —  De  qua  infirmitate  intel- 
ligendum  sit.  —  Unum  vero  hic  obiter  ob- 
servandum  est  occasione  hujus  obligationis 
confitendi  in  articulo  mortis  ,  jure  positivo 
praeceptum  esse  medicis,  ut  cumvocantur  ad 
curandos  eegrotos,  priusquam  curationem  cor- 
poris  incipiant,'  eos  moneant  ad  confessionem 
faciendam.Ita  habeturincap.  Cuminfirmitas, 
de  Pcenitent.  et  remiss.  Et  quoniam  heec  lex 
consuetudine  abrogata  erat,  ideo  Pius  V,  Motu 
proprio  anno  1566,qui  incipit,  Super  gregim, 
illara  renovavit,  addendo,  ne  medici  ultra  ter- 


XV.  SECT.  III.  741 

tiurn  diem  visitenl  a.'grotum,  nisi  de  illius 
confessione  sibi  constet  per  fidern  confessoris 
in  scriptisdatam.  Addit  etiam,utantegradum 
Doctoratus  exigatur  abillis  juramentum  hanc 
consuetudinem  servandi,  quod  ita  fit.  In  qua 
lege  primo  notandum  est,  de  qua  infirmila- 
te  sit  intelligenda  ;  nam  Sylvester,  verb.  3/e- 
dicus,  queest.  3,  dicit,  non  tantum  in  morbis 
periculosis,  sed  absolute  in  omni  eegritudine 
esse  servandum,  quod  cum  Archidiacono  col- 
ligit  ex  ratione  legis,  scilicet,  ne  infirmi.  cum 
de  confessione  facienda  admonentur,  existi- 
ment  se  jam  esse  in  periculo,  et  tristitia  affi- 
ciantur.  Propter  quam  rationem  videtur  lex 
voluisse,  ut  absolute  in  omni  morbo  talis  ad- 
monitio  fieret.  Nihilominus  Navarrus,  c.  25, 
n.  61,  sequens  Angelum,  et  Summam  Rosel- 
lam,  quos  citat,  dicit  hanclegem  solum  obli- 
gare  in  morbo  periculoso,  debere  tamen  ser- 
vari  statim  in  principio  morbi,  non  expectato 
periculo,  et  hoc  modo  satisfieri  intentioni  le- 
gis,  nam  in  levioribus  morbis  ridiculum  vi- 
deri  potest  statim  monere  ad  confessionem. 
Cajetanus  vero  in  Summa  ,  verb.  Medicus  , 
media  quadam  via  incedit ;  quia,  si  morbus 
(inquit)  talis  est,  ob  quem  merito  decumbit 
eegrotus,  obligat  lex,  non  vero  in  aliis.  Et  heec 
sentenliabene  explicata  videtursatis  ccnsona 
intentioni  legis,  et  fere  nihil  differre  a  pree- 
cedente.  Itaque  existimo  obligare  hanp  legem 
in  morbo  gravi,  vel  qui  prudenter  judicatur 
a  medico  in  principio  periculum  morale  esse 
ne  grave  fiat ;  tnnc  enim  optime  procedit  ra- 
tio  legis,  et  quasi  ex  natura  rei  videtur  hoc 
requiri,  ut  ratio  facta  probat. 

5.  Satisfacere  medicum  admonendo  infir- 
mum.  —  Secundo  est  notandum,  hos  aucto- 
res  docere,  satisfacere  medicum  huic  obliga- 
tioni  admonendo  et  inducendo  infirmum, 
non  tamen  teneri  illum  deserere,  si  confiteri 
nolit,  quia  hoc  videtur  repugnare  charitati, 
quod  quidem  juxta  antiquum  jus  non  habet 
difficultatem.  Tamen  Pius  V  videtur  amplius 
preecipere,  et  hanc  imponerc  veluti  justam 
pcenam  ei,  qui  in  illo  articulo  confiteri  non 
vull.  Quia  tamen  videtur  haec  lex  sic  exposi- 
ta  valde  rigida  (hoc  enim  modo  constituitur 
proximus  in  gravi  periculo  corporis  et  ani- 
me^,  ideo  videtur  lenienda  ;  nam,  si  non  im- 
mineat  probabile  periculum,  potest  et  forte 
debet  medicus  abstinere  a  curatione  ejus,  si 
nolit  hanc  legem  observare  ;  si  tamen  proba- 
bile  mortis  periculum  sit,  si  illum  deserat,  et 
tamen  eeger  pertinax  sit,  non  credo  teneri, 
necdebere  medicum  illumdeserere,  quia  non 


742  DISPUTAT.  XXXV.  SECT.  III. 

credo  hanc  fuisse  mentem  Papae,  neque  legem     tins  tractandam 

cnmhocrigore  receptam  esse.  TertioadditCa- 

jetanns  etalii,  satisfacere  medicum,  si  admo- 

neat  infirmum,  vel  per  se,  vel  per  eos,  qui 

ejus  curam  gerunt,  si  sint  fide  digni  et  timo- 

rati ;  et  hanc  credo  esse  communem  consue- 

tudinem,  juxta  quam  jam  non   servatur,  ut 

medicus  exigat  fidem  confessoris  in  scriptis. 

Unde  juxta  hanc  consuetudinem  erit  inter- 

pretandum  juramentum    servandi   hanc  le- 

gem,scilicet,  proutusu  recepta  est,  et  obligat; 

cum  enim  hsec  lex  positiva  sit,    non   est  du- 

bium  (quidquid  Angelusdicat)quin  in  totum, 

vel  in  partem   potuerit  con&uetudine  abro- 

gari,  ut  Cajetanus  et  alii  dicunt. 


An  olliget  hoc  prceceptum  ecctra  articulum 
mortis. 

6.  Nunc  superest  difficultas,  an  extrahunc 
articulum  mortis  hoc  prseceptum  divinum 
confessionis  per  se  et  vi  sua  obliget ;  graves 
enim  Theologi  negant  ;  D.  Thom.,  dist.  17, 
q.  3,  art.  4.  quaestiunc.  4,  docet,  non  esse 
peccatum  mortale  differre  cor.fessionem 
usque  ad  mortem,  nisi  causadilationis  aliun- 
de  malitiam  moralem  involvat.  Scotus  idem 
sentit,  dist.  17,  art.  4,circa  finem;  et  Duran- 
dus,  q.  10,  n.  3;  Gabr.,  art.  3,  dub.  1;  Ri- 
chard.,  art.  3,  q.  6  ;  Paludanus,  q.  2,  art.  5. 
Fundamentnm  solum  est,  quia  praeceptum 
affirmativum  non  obligat  nisi  in  articulo  ne- 
cessitatis ;  at  vero,  per  se  loquendo,  ante 
mortem  nullus  est  articuhis  necessilatis  con- 
fessionis  faciendae.  Heec  vero  sententia  dis- 
plicet  recentioribus  discipulis  S.  Thomae,  ut 
Soto,  dist.  18,  q.  1,  art.  5;  Cano,  dicta  Re- 
lect.;  Victorioe  in  Summa,  n.  132;  quos  se- 
quitur  Covarruvias  in  cap.  Alma  mater,  p.  1, 
§l,n.6.  Et  idem  tenuit  Medina,  Cod.  de 
Confessione,q.  Quo  tempore  confiteri  oportet, 
et  Marsilius,  in  4,  q.  12,  art.  2,  dub.  4, 
concl.  3.  Ex  quibus  haec  regula  colligitur, 
quandocunque  est  periculum  morale  tra- 
dendi  oblivioni  peccala,  priusquam  aliquis 
ea  confiteatur,  teneri  hominem  statim  confi- 
teri.  Unde,  quia  moraliter  esset  impossibile 
integre  confiteri  omnia  peccata,  si  confes- 
sio  in  articulum  mortis  ditferretur ,  inde 
fit  ut  hsec  obligatio  seepius  antea  urgeat  , 
et  ille  etiam  dici  potest  articulus  necessitatis, 
non  propter  mortem  instantem,  sed  propter 
periculum  oblivionis,  atque  adeo  propter  ne- 
cessitatem  iutegre  confitendi. 

7.  Reprobalur.  —  Sed  hsec  sententia  diffi- 
cultatem  patiturin  sequenti  clisputatione  la- 


sequitur  enim  ex  illa,  non 
posse  nunc  fideles  per  annum  integrum  dif- 
ferre  confessionem  regulariter  ac  moraliter 
lorfuendo,  qnia  vix  est  aliquis  eorum,  qui  se- 
mel  lantum  in  anno  confitendo  possit  om- 
nium  peccatorum  recordari.  Si  autem  illa 
obligatio  est  juris  divini,  non  poteritEcclesia 
per  suara  determmationem  illam  auferre.  E 
contrario  vero  sequitur,  si  quis  scribendo 
pecca'a,  vel  alio  modo,  diligentiam  faciat,  ne 
peccata  memoria  excidant,  posse  differre 
confessionem  toto  tempore,  quo  voluerit,  us- 
que  ad  articulum  mortis,  secluso  jure  posi- 
tivo ;  quod  tameu  est  contra  sententiam  dic- 
torum  auctorum,  et  contra  rationem  hujus 
praecepti,  quod  per  se  non  obligat  ad  reti- 
nenda  in  memoria  peccata,  sed  ad  confiten- 
da  omnia,  quee  memorise  occurrunt,  facta 
morali  et  ordinaria  diligentia. 

8.  Terlia  sententia.  —  Hoc  prwceptum  ohli- 
gare  ante  articulum  mortis. — Tertiasententia 
duo  dicit  :  primnm  est  hoc  prseceptum  tale 
esse,  ut  obligare  debeatante  articulum  mor- 
tis,  quod  ex  natura  hujus  sacramenti  satis 
colligi  potest.  Primo  quidem,  quia  hoc  sacra- 
mentum  non  estinstitutum,  ut  ultimo  dispo- 
nat  hominem  jam  transiturum  ex  hac  vita, 
hic  enim  potius  est  finis  extrema^  unctionis, 
sed  ad  curandos  spirituales  morbos,  et  prae- 
veniendum  ne  homo  in  similes  incidat;  con- 
tra  lationem  ergo  hujns  sacramenti  est,  ut 
in  fmem  vitse  reservetur.  Est  ergo  incredi- 
bile,  tantum  urgere  hocpraeceptum  in  articu- 
lo  mortis.  Quod  optime  confirmatur  exemplo 
de  praecepto  Eucharistia?  ;  nam,  quia  illud 
sacramentum  non  est  tantum  viaticum,  sed 
praecipue  est  spirituale  alimentum,  ideo  prae- 
ceptum  de  illo  sumendo  non  tantum  obligat 
in  arliculo  mortis,  sed  saepe  alias.  Ac  deni- 
que,  quia  hoc  sacramentum  est  determinatio 
quaedam  pcenitentiae,  et  modi,  quo  satisfa- 
ciendum  est  Deo  pro  peccatis  ;  et  ideo  sicut 
praeceptum  pcenitentiae  et  satisfactionis  di- 
vinse  de  se  non  obligat  tantum  in  articulo 
mortis,  ut  saepe  dictum  est,  ita  neque  hoc 
prsecepium. 

9.  Tempus  quo  obligat  determmandum  es- 
se  ab  Ecclesia.  —  Objectio.  —  Solvitur.  — Ad- 
dit  vero  haec  sententia,  hoc  tempus,  pro  quo 
obligat  tale  praeceplum  ante  articulum  mor- 
tis,  per  Ecclesiam  esse  determinandum,  ad 
quod  relicta  est  illi  potestas  a  Christo;  nam 
sicut  potestatem  habet  judicandi  de  peccatis, 
ita  et  defmiendi  teropus,  in  quo  fieri  debet 
tale  judicium,  Dices:  quid  siEcclesianon  de- 


DISPUTAT.  XXXV.  SECT.  [II. 
ioc  enim  punc-    aljquid  circa 


termiuasset  hoc  tempus,  in 
tum  difficultatis  est.  Respondent,  fieri  non 
posse  ut  Ecclesia  hoc  non  determinet;  essct 
enitn  intolerabilis  error,  et  in  magnum  ani- 
marum  detrimentum,  et  ideo  non  permittet 
illum  Deus.  Unde  hactenus  semper  visum  est 
factam  esse  ab  Ecclesia  hanc  determinatio- 
nem.  Quod  si  per  impossibile  non  determi- 
nasset  Ecclesia  tempus ,  respondent ,  tunc 
nullum  posse  designari  tempus  usque  ad  ar- 
ticulum  mortis,  quia  nullus  est  modus  fa- 
ciendi  hanc  determinationem.  Quee  sententia 
est  probabilis,  et  ad  illam  facile  accommo- 
dari  potest  antiquorum  sententia  supra  cila- 
ta,  etmihi  simpliciter  loquendo,  placet,  quia, 
ut  supra  dixi  agendo  de  prseceplo  contri- 
tionis,  si  in  prcecepto  pcenitentiee  spectemus 
rationem  justitise  in  ordine  ad  divinam  sa- 
tisfactionem,  non  obligat  nisi  in  extrema  ne- 
cessitate  ;  hoc  autem  prseeeptum,  persesum- 
ptum,  est  qusedam  determinatio  preecepti 
pcenitentise  ;  unde  ex  hoc  capite  non  deter- 
minat  plura  tempora  necessitatis,  pro  quibus 
obliget.  Aliunde  vero  prseceptum  dilectionis 
Dei  quolibet  tempore  hujus  vitse  impleri  po- 
test  sine  reali  susceptione  hujus  sacramenti ; 
el  ideo  ex  vi  illius  non  videtur  etiam  posse 
determinari  aliud  tempus  hujus  obligationis. 
Neque  etiam  ex,  sola  obligatione  proprise 
charitatis,  propter  rationes  ibidem  factas ; 
ergo,  seclusa  determinatione  Ecclesise,  et 
omni  ratione  extrinseca,  nullum  aliud  tem- 
pus  potest  certa  aliqua  ratione  desiguari. 
Neque  hoc  est  inconveniens,tum  quia  propter 
hanc  causam  hsec  potestas  et  cura  est  Eccle- 
siee  commissa  ;  tum  etiam  quia  sufficit,  quod 
propter  alios  fines,  prsesertim  propter  usum 
Eucharistise,  ssepius  heec  necessitas  possit  oc- 
currere  ;  nam  de  usu  ilhus  sacramenti,  quia 
non  est  per  se  primo  propter  remotionem 
mali,  sed  propter  nutritionem  charitatis,  ali- 
ter  forte  sentiendum  est,  ut  in  superiori  to- 
mo  latius  declaravi. 

Be  olligatione  per  accidens. 

10.  Quando  confessio  sit  medium  necessa- 
rium  ad  superandam  tentationem.  —  Circa 
aliam  partem  de  obligatione  per  accidens, 
duo  tempora  occurrunt  breviter  notanda  : 
primum  est,  quando  confessio  censetur  me- 
diuni  moraliter  necessarium  ad  superandam 
tentationem  aliquam,  seu  peccandi  occasio- 
nem.  Quem  casum  attigit  Gajetanus  in  Sum- 
ma,  verb.  Sacramentalis  confessio,  et  Petrus 
Soto,  lect.  5  de  Confessione,    et  vix  audent 


74  3 

illud  defmire.  Observandum 
vero  est,  duobus  modis  hoc  posse  accidere  : 
primo  in  otdine  ad  determinatam  speciem 
peccati,  ut  homicidii,  odii,  etc.,etsic  posita 
hypothesi,  quod  revera  confessio  existime- 
tur  hic  et  nunc  in  hac  persona,  et  cum  iis  cir- 
cumstantiis  medium  necessarium  ad  vincen- 
dum  tale  peccatum ,  certumest  obligari  tunc 
hominem  ad  talem  confessionem,  quia  qui 
obligatur  ad  finem,  obligatur  etiam  ad  media, 
neccssaria  ad  talem  finem.  Unde,  si  jeju- 
nium,  vel  oratio  existimarentur  medium  ne- 
cessarium,  subobhgationem  caderent ;  ergo 
et  confessio.  Tunc  autem  illa  obligatio  non 
orietur  ex  prsecepto  confessionis  ,  sed  ex  illo 
eodem  praacepto,  ex  quo  tenetur  homo  ad 
vitandum  tale  peccatum,  quia  illudmet  obli- 
gat  ad  media  necessaria  ;  unde,si  in  talicasu 
homo  confessionem  omittatmonpeccatcontra 
praBceptum  divinum  confessionis,  sed  contra 
illud  aliud  de  non  occidendo,  etc,  ut  alias 
saepe  dictum  est  in  similibus. 

11.  Secundo  potest  hoc  intelligi  in  ordine 
ad  peccalum  in  communi,  ut,  verbi  gratia, 
cum  aliquis,  si  confessionem  multo  tempore 
differat,  licet  determinate  non  timeat,  ne 
adulteretur,  vel  occidat  hominem,  vel  quid 
simile,  timet  lamen  et  moraliter  certus  est 
ssepius  se  peccaturum  mortaliter  in  hoc  vel 
illo  genere  peccati,  cum  tamen,  si  frequen- 
tius  confiteretur,  moraliter  sperat  posse  se 
omniavel  multa  peccata  vitare  ;  videtur  ergo 
tunc  sallem  lex  charitatis  divinse  obligare  ad 
utendum  tali  medio  propter  vitandum  pec- 
catum  ;  imo  ipsa  lex  virlutis  pcenitentise  vi- 
detur  talem  obligationem  inducere,  quia  est 
qusedam  lex  justitise.  ad  Deum,  et  lex  justitise 
obligat  ad  vitandam  injuriam,  et  consequen- 
ter  ad  utendum  medio  existimato  ad  hunc 
finem  necessario.  Quod  argumentum  fateor 
esse  difficile,  sed  tamen  auctores  non  impo- 
nunt  hominibus  hanc  obligationem ;  nec 
ego  etiam  impono,  quia  esset  res  valde  one- 
rosa  et  scrupulosa  ;  vix  enim  possent  homi- 
nes,  quiper  annum  integrum  confessionem 
differunt.  a  novo  peccato  propter  talem  dila- 
tionem  excusari,  quia  vix  ullus  est,  qui  mo- 
raliter  possit  vitare  per  totum  annum  omnia 
peccata  mortalia,  omittendo  hoc  sacramen- 
tum.  Ratio  vero  reddi  potest,  quia,  quando 
in  communi  loquimur,  nulla  censetur  mora- 
lis  occasio,  vel  periculum  morale  alicujus 
peccati ;  et  ideo  non  censetur  tunc  confessi 
ita  medium  necessarium,  ut  illius  sit  specia 
lis  obligatio  ;  secus  yero  est,  quando  de  spe 


744 


DISPUTAT.  XXXV.  SECT.  III. 


ciali  peccato  loquimur,  quia  tunc  semper 
censetur  homo  potius  inoccasione,seu  morali 
periculopeccandi.Addo  vero,etiamsiprior  ca- 
sus.ex  hypothesifacta,verus  sit,ipsamtamen 
hypothesim,  moraliter  loquendo,  raro  posse 
accidere,  quia  vix  potest  cogitari  occasio,  in 
qua  non  possit  superari  tenlatio,  aut  vitari 
novum  peccatum,  nisi  per  medium  confes- 
sionis,  ut  ostendunt  qua?  in  simili  supra  dixi- 
mus  de  contritione,  quanquam  negari  non 
possit  quinfrequenterhoc  sit  optimum  etuti- 
lissimum  medium. 

12.  Obligare  hoc  prceceptum  quando  sumeii- 
da  eslEucharistia.  —  An  hcec  obligatio  sitper 
se,  an  per  accidens  respectu  confessionis.  — 
Respondetur  qucestioni.  —  Aliud  tempus  hu- 
jus  obligationis  etiam  ab  extrinseco  finepro- 
veniens,  tunc  occurrit,  quando  homo  susce- 
pturus  est  Eucharistiam ;  nara,  si  conscien- 
tiam  peccati  morlalis  habet,  tenetur  jure  di- 
vino  confessionem  prsemittere,  juxta  doctri- 
nam  Concilii  Trident.,  sess.  13,  quam  supe- 
riori  tomo  in  proprio  loco  late  tractavi  simul 
cum  alia  speciali  obbgatione,  quam  Conci- 
lium  sacerdotibus  imponit.  Unum  autem  bre- 
ve  dubium  videtur  proprium  hujus  loci,  sci- 
licet,  an  heec  obligatio  confessionis  sit  pro- 
prie  per  accidens,  vel  per  se,  respectu  prae- 
cepti  confessionis,  ut  eonsequenter,  an  qui 
sumit  Eucharistiam  non  pra^missa  confes- 
sione  committat  duo  peccata,  alterum  omis- 
siouis  ex  carentia  confessionis,  alterum  com- 
missionis  propter  indignam  sumplionem  Eu- 
charistise.  Cano  enim,  in  dicta  relect.,  part. 
4,  existimat  hsec  esse  duopeccata,  ubi  specia- 
liter  de  contritione  tractat ;  est  autem  appa- 
rentiorratio  de  confessione,  quia  obhgatio 
preemitlendi  confessionem  non  oritur  veluti 
ex  sola  natura  rei  propter  dignitatem  talis 
sacramenti,  sed  oritur  ex  speciali  preecepto 
Christi  ;  ergo  erit  specialis  obhgatio,  et  spe- 
ciale  peccatum.  Respondetur  tamen  hanc  cs- 
se  obligationem  pertinentem  ad  dignam  Eu- 
eharistise  sumptionem;  atque  ita  respectu 
praecepti  confessionis  esse  obligationem  per 
accidens,  ac  denique  in  dicto  casu  tantum 
committi  unum  peccatum  indignee  sumptio- 
nis.  Ita  docetSoto,  dist.  17  et  18,  q.  1,  art. 
4,  et  Cano,  qui  in  hoc  non  sibi  constat,  in  ea- 
dem  relect.,  part.  5,  in  quadam  solut.  ad  4. 
Et  ratio  est,  quia  tali  prsecepto  non  per  se  et 
absolute  praecipitur  confessio,  sed  soium  ut 
dispositio,  si  sumenda  sit  Eucharistia  ;  tota 
ergo  illa  obhgatio  est  propter  Eucharistiam, 
et  confessio  non  preecipitur  nisi  ut  circum- 


stantia  Eucharistiee,  et  ideo  illud  tantum  est 
unum  peccatum ;  sicut  in  universum  facere 
actum  sine  debitis  circumstantiis  unum  pec- 
catumest,  per  se  loquendo,  ut  orare  sine  at- 
tentione;  et  in  preesenti  materia  sumere  Eu- 
charistiam  post  sumptionem  alicujus  cibi,  est 
unum  peccatum,  quamvis  speciali  prsecepto 
Ecclesiastico  teneamur  jejuni  accedere  ad 
Eucharistiam;  omnia  enimhaec  prsecepta  or- 
dinantur  ad  unum  actum  virtutis  perfede 
constituendum  ;  et  ideo unum  peccatum  est  ta- 
lem  actum  sine  debitis  circumstantiis  facere. 
13.  An  sit  lu?c  obligatio  in  aliis  sacramen- 
tis. —  Objectio. —  Solvitur. —  Ultimo  tandem 
quseri  potest,  an  heec  obligatio  per  accidens 
coniitendi  habeat  locum  in  aliis  sacramenlis, 
de  qua  re  egimus  satis  in  materia  de  sacra- 
mentis  in  genere.  Quanquam  ergo  nonnulli 
Theologi  id  affirmare  voiuerint,  ut  Marsil. 
in  4,  q.  12,  art.  1,  in  fin.;  el  Palud.,  d.  17, 
q.  2;Adrian.,  q.  3  de  Confessione  ;  tamen 
cerla  sententia  est,  nuJlum  esse  tale  praece- 
ptum,  neque  talem  obligationem,  ut  reliqui 
Theologi  docent  in  4,  dist.  1  et  dist.  17  ;  et 
Sylvester,  verb.  Confessio,  1,  §  2  ;  Angel., 
n.  31  ;  Victoria,  in  Summa,  n.  135;  Petrus 
Soto,  lect.  5  de  Confessione.  Et  ratio  est, 
quia  tale  prseceptum,  neque  ex  sola  natura 
rei  colligi  potest,  quia  sufficiens  dispositio 
potest  esse  contritio  ;  neque  ostendi  potest 
speciale  prceceptum  positivum  circa  hoc  im- 
positum,  quia  nec  scriptum  est,nec  traditione 
habetur.  Quin  potius  in  Concilio  Tridentino, 
sess.  24,  cap.  1  de  Reformatione  matrimonii, 
salis  indicatur,  hoc  non  esse  simpliciter  ne- 
cessarium  ,  quamvis  consulendum  sit.  D. 
Thomas  vero,  Quodlib.  1,  art.  11,  excipit  sa- 
cramentum  Ordinis,  et  cum  illo  Navarrus, 
cap.  2,  n.  9 ;  sed  id  non  est  propter  ipsum 
sacramentum  Ordiuis  praecise,  sed  propter 
Eucharistiam,  quam  simul  accipere  solent, 
qui  ordinantur.  Objici  vero  potest  Leo  Papa, 
epistola  69,  dicens,  fideles  ad  communio- 
nem  sacramentorum  recipiendos  esseper  ja- 
nuam  reconciliationis  ;  quo  nomine  hoc  sa- 
cramentum  significat.  Tamen  Leo  ibi  non  lo- 
quitur  de  omnibus  sacramentis,  sed  de  Eu- 
charislia,  ut  ex  contextu  constat,  et  ex  voce, 
Communionem  sacramentorum  ;  narn  per  an- 
tonomasiam,  et  vox  communionis,  et  vox  sa- 
cramenti,  Eucharistia  dici  solet,  et  propter 
duplicem  ejus  speciem  ssepe  solet  in  plurali, 
sacramenta  vocari,  ut  constat  ex  multis  Col- 
lectis,  seu  orationibus  Ecclesiee,  et  in  propria 
materia  latius  dictura  esl. 


SECTIO  IV. 

Ver  quam  confessioncm  impleatur  hoc  divinum 
praeceptum. 

1 .  Per  confessionem  nullam  non  impleri  hoc 
prwceptum. — Triplex  potest  esse,  i  el  cogitari 
confessio,  scilicet  nulla,et  valicla  informis,  et 
valida  forrnata  per  gratiam.  De  duabus  ex- 
tremis  facilis  est  resolutio,  de  media  vero 
nonnulla  dubitatio.  Primo  ergo  certum  est, 
quacunque  ratione  contingat  confessionem 
esse  nullain,  id  est,  ex  ea  non  confici  validum 
sacramentum,  non  impleri  hoc  prseceptum 
divinum.  Probatur,  quia  tunc  non  solum 
finis  preecepti  non  obtinetur,  verum  etiam 
nequeactus  preeceptus  perficitur;  obligamur 
enim  ex  vi  bujus-  preecepti  ad  recipiendum 
hoc  sacramentum  ;  tunc  autem  non  recipi- 
tur.  Unde  intelligitur  non  solum  hoc  proce- 
dere,  quando  confessio  est  nulla  ex  culpa, 
vel  defectu  ipsius  pcenitenlis,  scilicet,  quia 
vel  peccatum  tacuit,  vel  sine  ullo  dolore  con- 
fessus  est  ;  in  quibus  casibus  res  est  manifes- 
ta  ;  sed  etiam  procedere,  quando  ex  parte 
sacerdotis  sacramentum  non  perficitur,  jure, 
vel  injuria  ,  nam,  licet  in  eo  casu  excusari 
possit  poenitens  a  transgressione  hujus  prae- 
cepti  pro  eo  tempore ,  nihilominus  in  re 
ip^a  non  implet  preeceptum  ;  et  ideo  tenetur, 
vel  perfectionem  illius  sacramenti  procura- 
re,  si  fieri  potest,  vel,  si  non  potest,  ilerum 
eadem  peccata  confiteri,  ut  in  disputatione 
de  integritate  latius  diclum  est.  Secundo  est 
certum,  per  confessionem  validarn  forma- 
tam  non  solum  sacramentali  forma ,  sed 
etiam  effectu  ejus,  id  est,  sacramentali  gra- 
tia,  impleri  hoc  preeceptum,  quia  et  actns 
preeceptus  perficitur,  et  finis  preecepti  com- 
paratur  ;  quid  ergo  aliud  desiderari  potest  ? 

2.  Prima  sententia.  —  Difficultas  vero  est, 
an  per  confessionem  validarn,  et  perfectam 
per  veram  absolutionis  formam,  informem 
tamen  quoad  effectum  gratiee  sacramentalis, 
impleatur  hoc  preeceptum.  Quee  difficultas 
supponitposse  dari  hujusmodi  confessionem; 
nam,  si  dari  non  potest,  ut  aliqui  volunt, 
cessatqueestio.  Tamen  ex  illa  hypothesi  est 
prima  sententia  negans  per  talem  confessio- 
nern  impleri  hoc  praeceptum.  Citatur  Medin., 
Cod.  de  Confcss.,  queest.  de  Confessione  fic- 
ta  iteranda ;  ibi  tamen  loquitur  potius  ex 
contraria  suppositione  ;  affirmat  enim  hoc 
preeceptum  non  impleri  nisi  per  confessio- 
nem  formatain,  quia  pulat  nullam  aliam  esse 


DISPUTAT.  XXXV.  SEGT.  IV.  745 

validam  ;  unde  potius  in  qucestione  de  Con- 
fess.  iteranda  ob  defectum  coniitentis,  senlit 
oppositum.  Magis  potest  illa  sententia  sumi 
exAdriano,  q.  5  de  Confess.,  dub.  4,  ubi 
habet  aliud  generale  prineipium,  praieeptum 
divinum  non  impleri  per  actum  non  recte 
factum,  seu  non  honestum  ;  confessio  autem 
iuformis,  nec  recte,  nec  honeste  fit;  ergo 
per  illam  non  implebitur  divinum  pra;ce- 
ptum.  Imo  ulterius  infertur,  quacunque  ra- 
tione  aliquis  actu  peccet  in  ipsa  confessione, 
eliam  venialiter  tantum,  non  implere  hoc 
preeceptuin.  Verumtamenfundamentum  illud 
ab  omnibus  auctoribus  merito  rejicitur;  nam 
licetper  actum  peccaminosum  non  implean- 
tur  exacte  omnia  divina  preecepta,  nam  ali- 
quod  saltem  violatur,  ratione  cujus  ille  actus 
est  peccaminosus,  nihilominus  tamen  aliquod 
preeceptum  divinum  impleri  potest  per  talem 
actum  quantum  ad  substantiam  ejus  ;  ut, 
verbi  gratia,  qui  dat  panem  esurienti  propter 
vanam  gioriam,  violat  quidem  preeceptum 
humilitatis,  vel  magnanimitatis,  implet  tamen 
praiceptum  eleemosyna;.  Sic  ergo  in  preesen- 
ti,  etiamsi  contingat,  ex  defectu  rectee  inlen- 
tionis,  vel  alia  simili  circumstautia  peccari 
venialitcr  per  confessiouem  ipsam,  si  lamen 
illa  confessio  valida  sit,  illud  non  obstabit, 
quominushocpreeceptum  clivinum  impleatur, 
preesertim  cum  talis  confessio  non  solum  va- 
lida,  sed  formata  per  gratiam  esse  possit ; 
quia,  ut  alibi  ostendi,  peccatum  veniale  per 
se  non  impedit  liunc  effectum  sacramenta- 
lem.  Hoc  tamen  non  contingit  quando  in  ipsa 
confessione  mortaliter  peccatur,  quia  tunc 
fieri  non  potest  ut  lalis  confessio  sit  valida, 
nedum  formata,  ut  ostensum  est,  cum  de 
partibus  hujus  sacramenti  ageremus.  Addo 
preeterea,  aliquando  posse  confessionem  va- 
lidam  esse  informem  absque  actuali  culpa 
etiam  veniali ,  ut  suppono  etiam  ex  supra 
dictis  de  attritione  necessaria  in  hoc  sacra- 
mento;  ergo  ex  illo  principio  non  potest  con- 
cludi,  per  talem  confessionem  non  impleri 
hoc  preeceptum. 

3.  Secunda  sententia. —  Est  igitur  secunda 
sententia  affirmans  ,  per  illam  confessionem 
impleri  hoc  preeceptum.  Ita  sumitur  ex  Du- 
rando,  in  4/d.  17,  q.  14;  Soto,  d.  18,  q.  3, 
a.  3;  Ledesm.,  in4,  2  p.,  q.  8,  a.  2,  dub.  12; 
Petrus  Soto,  lect.  8  de  Confess.  Fundamen- 
tum  est,  quia  per  talem  confessionem  imple- 
tur  actus  preeceptus  per  hanc  legem  quoad 
substantiam  ejus,  quia  verum  sacramentum 
pcenitentiee  recipitur,  et  hoc  est  quod  preeci- 


746 


DISPUTAT.  XXXVI.  SECT.  I. 


pitur.  Quod  autem  finis  prsecepti  non  obti- 
neatur,  non  obstat,  quia  finis  prsecepti  non 
cadit  sub  prseceptum.  Neque  etiam  refert 
quod  talis  actus  careat  formatione  gratise, 
quia  illa  solum  est  quidam  modus  actus,  qui 
per  se  loquendo  non  cadit  sub  prsecepto.  At- 
que  htec  sententia  simpliciter  loquendo  sem- 
per  mihi  placuit. 

A.  Ohjectio.  —  Ut  vero  amplius  explicetur, 
objici  potest  contra  illam  ex  dictis  supra  de 
prsecepto  poenitentise  virtutis  ;  ibi  enim  os- 
tendimus,  prseceptum  illud  non  impleri,  nisi 
per  talem  actum  pcenitentise,  qui  gratia  for- 
raetur;sed  hoc  preeceptum  confessionis  est 
qusedam  determinatio  illius  generalis  preece- 
pti  pcenitentiee,  ut  etiam  in  superioribus  vi- 
dimus  ;  ergo  non  potest  hoc  prseceptum  im- 
pleri  nisi  per  confessionem  formatam.  Patet 
consequentia,  quia,  quando  unum  prseceptum 
estdeterminatio  alterius,  includit  substantiam 
illius,  et  additaliquam  circumstantiam,  ideo- 
que  impleri  non  potest  prseceptum  determi- 
nans  aliud,  nisi  per  actum  sufficientem  ad 
implendum  prseceptum,  quod  determinatur  ; 
ut  prseceptum,  verbi  gratia,  de  solvendis  de- 
cimis  est  determinatio  naturalis  prsecepti 
obligans  ad  alendum  ministrum  laborantem, 
et  ideo  fieri  non  potest  ut  illud  prseceptum 
impleatur,  quin  huic  satisfiat.  Et  eadem  ra- 
tione  dicemus  infra,  prseceptum  annuse  con- 
fessionis  impleri  non  posse,  nisi  per  actum 
sufficientem  ad  implendumhoc  divinum  pree- 
ceptum,  cujus  determinatio  est  prseceptum 
confessionis  annuse. 

5.  Solutio. — Hanc  difficultatem  aliis  modis 
solvunt,  qui  existimant  dari  posse  confessio- 
nem  validam  et  informem  ex  defectu  culpa- 
bili  integritatis,  vel  doloris,  aut  ex  carentia 
omnis  verse  attritionis.  Ego  vero  suppono 
nullam  esse  confessionem  validam,  nisi  quee 
fit  absque  actuali  culpa  mortali,  et  ex  aliqua 
vera  supernaturali  attritione ;  unde  etiam 
suppono,  nullam  confessionem  validam  esse 
informem,  nisi  quoe  ex  naturali  oblivione  et 
inadverlentia  non  est  integra,  nec  quoad  ex- 
ternam  confessionem  ,  nec  quoad  inter- 
nam  attritionem  ;  hoc  ergo  supposito,  lo- 
qui  possumus  de  impletione  hujus  prsecepti, 
vel  respectu  eorum  peccatorum,  quee  quis 
confitetur,  vel  respectu  omnium,  quse  habet. 
Priori  modo  dico  sufficienter  impleri  hoc 
prseceptum  per  illam  confessionem.  Patet, 
quia  nemo  tenelur  amplius  illa  peccata  con- 
fiteri,  ut  supra  ostensum  est.  Item  quia  res- 
pectu  illorum  peccatorumsufficienter  est  dis- 


positus  ad  justitiam,  si  ex  parte  aliorum  im- 
pedimentum  auferatur.  Item  hocprobatratio 
facta,  quia  respeclu  talium  peccatorum  suf- 
ficienter  est  acta  poenitentia,  ut  per  hanc 
institutionem  deterroinatur.  At  vero  respectu 
omnium,  seu  aliorum  peccatorum,  dicendum 
est  non  fuisse  integre  impletum  hoc  prsece- 
ptum  ;  et  hoc  etiam  convincit  objectio  facta, 
nam  certe,  siintegre  fuissetimpletum,  etiara 
generale,  seu  naturale  preeceptum  satisfa- 
ciendi  Deo  fuisset  sufficienter  impletum,  et 
consequenter  nihil  aliuddesideraretur  ad  jns- 
titiam  obtinendam.  Item,  quia  ille  homo  te- 
netur  postea  ex  vi  hujus  preecepti  confiteri 
ea  peccata,  quorum  fuit  oblitus  ;  ergo  signum 
est  non  implevisse  integre  tale  preeceptum, 
licet  ob  inadvertentiam,  vel  oblivionem  ab  il- 
lius  transgressione  fueritexcusatus.  Et  eadem 
ratione,  si  fortasse  non  possit  illa  peccata 
eonfiteri,  tenetur  de  eis  couteri;  ergo  signum 
etiam  est  non  implevisse  integre  geuerale 
prseceptum  poenitentise.  Cum  hac  ergo  dis- 
tinctione  ac  moderatione  posterior  hsec  sen- 
tentia  est  acceptanda. 

DISPUTATIO  XXXVI. 

LE  PR.ECEPTO  ECCLESIASTICO  ANNTJJE  C0NFESSI0NIS 

Quoniam,  ut  superioridisputationevidimus, 
divinum  preeceptum  de  confessione  peccato- 
rum  facienda  preeter  articulum  mortis  deter- 
minatum  tempus  non  habet,  pro  quo  per  se 
obliget,  ideo  ad  Ecclesise  providentiam  perti- 
nuit  hanc  facere  determinationem  per  legem 
ab  ipsa  latam.  De  qua  imprimis  videndum 
est,  an  vere  lata  sit  talis  lex;  deinde  vero 
quando  et  quomodo  implenda  sit,  et  quee 
pcena  transgressoribus  ejus  imponatur. 

SECTIO  I. 

An  sit  latum  ab  Eeclesia  prseceptum  per  se  obli- 
cjans  ad  confessionem  singulis  annis  faciendam. 

1.  Solus  Durand.,  d.  17,  q.  14,  ausus  est 
in  dubium  revocare  an  possit  Ecclesia  per  se 
statuere  determinatum  tempus  confessionis 
et  proprium  preeceptum  imponere  de  confes- 
sione  tiili  tempore  facienda;  quia  confessio, 
inqnit,  est  res  adeo  occulta  et  secreta,  ut  nou 
possit  Ecclesise  constare  an  vere  fiat;  non 
ergo  potest  de  illa  ferre  prseceptum,  magis 
quam  de  actu  interno.  Sed  quamvis  Duran- 
dus  dubitet,  non  tamen  audet  negare  hanc 
potestatem,  et  merito;  quia  nec  dubitare  de- 


DISPUTAT.  XXXVI.  SEGT.  I. 


747 


buisset;  est  enimres  certa,  habere  Ecclesiam 
hanc  potestatem,  tft  iii  superioribus  proba- 
tum  est,  et  ab  eodem  Durando  bene  declara- 
tur.  Quia  licet  Christus  instituerit  sacramen- 
ta,  et  usum  eorum  praeceperit,  tempus  autcm 
et  omnes  circumstantias  non  praescripsit ; 
quia  sa?pe  oportet  fieri  mutationem  in  his 
pro  temporum  et  personarum  varietate  ;  reli- 
quit  ergo  Ecclesia?  potestatem  haec  definien- 
di;  erat  emm  maxime  necessaria  ad  bonum 
Ecelesia;  regimen,  et  ideo  in  usu  Eucharistiee 
potuit  hoc  tempus  definire ;  cur  igitur  non 
etiam  in  hoc  sacramento,  quod  maxime  est 
animabus  necessarium?Denique  ex  principiis 
fidei  de  suprema  potestate  Petro  concessa,  et 
ex  usu  et  traditione  Ecclesist  hsee  potestas 
aperte  colligitur.  Olim  enim  ter  in  anno  obli- 
gabantur  fidelesad  confessionem,  ut  patet  ex 
Fabiano  Papa,  in  c.  Etsinon  frequentius,  de 
Consecrat. ,  dist.  2,  et  ex  ConcilioTuronens., 

3,  cap.  50  ;  nunc  vero  saitem  semel  in  anno 
obligantur,  utjam  dicam;  itaque  de  potestate 
nullus  est  dubitandi  locus.  Nec  ratio  Durandi 
obstat;  quia  satis  est,  usum  hujus  sacramenti 
esse  exlernum,  ut  praecipi  possit,  quamvis 
per  accidens  sit  occultus ;  actus  enim  exter- 
nus,  etiamsi  occultissimus  sit,  sub  jurisdictio- 
nem  Ecelesiee  cadit,  et  puniri  potest,  vel  prae- 
cipi. 

2.  Secundo  dubitat  Durandus  de  facto,  et 
probabile  credit  hactenus  Ecclesiam  non  tu- 
lisse  hoc  prceceptum,  sed  solum  de  commu- 
nione  in  Paschate,  de  confessione  vero  tan- 
tum  esse  consilium,  et  salubrem  exhortatio- 
nem.  Aiii  vero  dicunt,  per  accidens  obligari 
hominem  ad  confessionem  semel  in  anno  fa- 
ciendam  ratione  communicationis,  non  ta- 
men  per  se  ex  vi  proprii  prfecepti.  Iia  indi- 
cat  D.  Thom..  d.  17,  q.  3,  art.  1,  qusestiunc 

4,  et  Quodl.  1,  art.  11;  et  D.  Antonin.,  3 
part.,  c.  19,  §  3.  Sed  nullum  video  hujus  sen- 
tentiae  fundamentum. 

3.  Assertio  prima.  —  Esse  in  Ecclesiaprce- 
ceptum  per  se  oiligans  ad  confitendum  semel 
i?i  anno.  —  Unde  dicendum  primo  est,  ex 
preecepto  Eeclesia?  teneri  fideles  ad  confessio- 
nem  semelin  anuo  faciendam  per  se,  etexvi 
proprii  prsecepti  distincti  a  prsecepto  commu- 
nicationis,  etnon  tantum  peraccidens.  Heec 
est  communiorDoctorum  sententia,  d.  17,  ubi 
Palud.,  q.  7,  n.  26;  Gabr.,  q.  1,  art.  1  et  2; 
Cajet.,  tom.  1  Opusc,  tit.  5,  q,  1,  Soto;  d. 
18,  q.  1,  art.  1  ;  Petr.  Soto,  lect.  5  de  Con- 
fess.;  et  Cano,  dicta  relect.,p.  5,  ad  fin. ; 
Medin.,dicto  Cod.,  q.  18.  Et  probatur  ex  cap. 


Omnis  utrinsque  sexus,  ubi  est  illud  verbum: 
Omnes  fideles,  etc,  confiteantur.  quod  ex  vi 
sua  pra?ceptivum  est,  nec  in  preecepto  com- 
munionis  ponitur  verbum  babens  majorem 
vim  ubligandi,  seu  pra^cipiendi.  Deinde  pri- 
mum  prrecipitur  ibi  confessio,  deinde  com- 
munio;  neque  est  ibi  ullum  verbum,  quo  si- 
gnificetur  confessionem  pra^cipi  propter  com- 
munionem,  utraque  enim  eeque  per  se  prseci- 
pitur.  Item  in  Conc  Trid  ,  sess.  14,  c  5",  et 
can.  8,  et  absolute,  et  nulla  mentione  com- 
munionis  facta,  dicitur  esse  in  Ecclesia  prse- 
ccptum  annuae  confessionis,  et  ita  explicat 
Conc  Lateran.  in  dict.  c  Omnis  utriusque 
sexus.  Tertio,  nihil  est  magis  rulgare  inter  fi™ 
deles,  quam  esse  quinque  prrecepla  Ecclesia?, 
ex  quibus  duo  sunt  confessionis  et  commu- 
nionis ;  si  autem  confessio  solum  per  accidens 
propter  communionem  praiciperetur,  non  es- 
set  illud  speciale  prseceptum  Ecclesiae,  necilla 
essenl  duo,  sed  unum  tantum  de  Eucharistia 
sumenda;  ex  quo  rationejuris  divini  oriretur 
obligatio  prsemittendi  confessionemsupposita 
conscientia  peccati  mortalis;  sicut,  si  quis 
haberet  votum  communicandi  semel  in  anno, 
per  accidens  teneretur  confiteri,  licet  non  ha- 
beret  nisi  unum  votum.  Ultimo  ab  effectu, 
quia,  si  quis  ex  ralionabili  causa  excusetur  a 
communione,  nihilominus  tenetur  confiteri 
semel  in  anno,  ut  patet  ex  verbis  legis  citatae, 
qua?  simpliciter  obligant  omnes  fideles,  et 
ex  usu  Ecclesiae,  et  ideo  pueri  priusquam  ad 
communionem  admittantur,  censentur  obli- 
gari  praecepto  confessionis.  Unde  in  illomet 
textu  confessio  absolute  et  simpliciter  prae- 
cepta  est ;  in  communione  vero  additur  limi- 
tatio,  scilicct,  nisi  prudenti  confessori  diffe- 
renda  videatur.  Denique,  qui  omittit  confes- 
siouem  et  cummunionem,  non  unumtantum, 
sed  duo  peccata  committit,  et  utrumque  con- 
fiteri  tenetur,  quod  non  esset  verum,  si  tan- 
tum  per  accidens  ad  confessionem  obliga- 
retur. 

4.  Secunda  assertio. —  Hoc  pr&ceptum  so- 
lum  esse  E cdesiasticum  qucad  determinatio- 
nem  temporis . —  Secundo  dicendum  est  hoc 
pra?ceptum  solum  esse  Ecclesiaslicum  quoad 
determinationem  temporis ;  nam  in  reliquis 
divinum  prfieceptum  continet.  Ita  omnes  Doc- 
tores  citati,  et  est  elarura  ex  dictis  dispu- 
tatione  praecedenti,  et  ex  Trident.,  dict.  c  5, 
dicente,  Ecclesiam  ibi  tantum  ordinasse,  ut 
divinumpraeceptum  confessionis  singulis  an- 
nis  mandetur  executioni.  Et  ratio  est  clara, 
quia  tota  substantia  hujns  actus  est  de  jure 


748 


DISPDTAT.  XXXVI.  SEOT.  1. 


divino ;  solum  ergo  maudatur,  ut  tali  tem- 
pore  fiat.  Ex  quo  facile  potest  expediri  du- 
bium,  quod  tractat  D.  Thom.,  d.  47,  q.  3, 
art.  1,  qusestiunc.  5;  Durand.,  q.  9;  Richard., 
art.  2,  q.  7;  Palud.,  q.  2,  art.  6;  et  Soto, 
in  4,  d.  81,  q.  1,  art.  5 :  an  possibilis  sit  hu- 
jus  preecepti  abrogatio,  vel  dispensatio  (nam 
revera  eadem  estulriusque  ratio).  Dicendum 
est  enim  primum,  in  Pontifice  esse  potesta- 
tem  tollendi  omnino  (quod  est  abrogare)  hoc 
preeceptum,  et  dispensandi  in  illo  cum  aliqua 
persona,  manente  prascepto  in  communi.  Ita 
docent  omnes,  et  ratio  est,  quia  prseceptum 
semperpendettam  incommuni,  quamin  par- 
ticulari  ex  voluntate  legislatoris,  vel  succes- 
soris  ejus  habentis  eequalem  potestatem;  sed 
hoc  preeceptum  est  Ecclesiasticum  ,  et  su- 
prema  potestas  circa  hoc  preeceplum  resi- 
det  in  Summo  Pontifice ;  ergo.  Secundo  di- 
cendum  est,  ut  hsec  abrogatio,  vel  dispen- 
satio  licite  fiat,  necessariam  esse  causam 
actui  proportionatam.  Probatur,  quiaheecpo- 
testas  data  est  in  eedificationem;  talis  autem 
abrogatio,  vel  dispensatio,  sine  causa  facta, 
esset  maxime  nociva  Ecclesise,  vel  subditis; 
ergo  esset  irrationabilis  et  illicita. 

5.  Abrogationem,  et  dispensationem  circa 
hoc  prwceplum  honeste  fieri  non  posse. — Ex 
quo  addo  tertio,  talem  abrogationem,  vel  dis- 
pensationem ,  moraliter  loquendo,  honeste 
fieri  non  posse,  quia  moraliter  non  potest  ra- 
tionabilis  causa  subesse,  ut  fiat.  Circa  boc  ta- 
men  adverto ,  abrogationem  lianc  intelligi 
posse  tribus  modis.  Primo  limitando  tempus 
unius  anni,  et  frequentius  obligando  ;  et  heec 
non  tam  esset  abrogatio  preesentis  legis,  quam 
additio  ad  illam,  quia  duee  partes  distingui 
possunt  in  hac  lege  :  una  est  negativa  non 
differendi  confessionem  ultra  annum  ;  alia 
est  affirmativa  confitendi  saltem  semel  in  an- 
no;  et  utraqueduraret,  factailla  restrictione, 
et  aliquid  ulterius  eis  adderetur,  ut  per  se 
constat.  Quantum  ergo  adhuncmodum  abro- 
gationis,  non  nego  aliquando  posse  intervenire 
rationabilem  causam.  Imo  quando  nulla  alia 
subesset  preeter  fidelium  fructum,  satis  es- 
set,  nisi  aliunde  timeretur  periculum  majoris 
incommodi,  propter  frequentiorem  preecepti 
transgressionem,  vel  periculum  contemptus  ; 
et  ideo  etiatn  ad  hunc  modum  abrogationis, 
utlicite  fiat,  necesse  est,  ut  prudenter  et  non 
temere  fiat.  Secundus  modus  abrogationis  e 
contrario  erit,  si  tempushoc  annuum  amplius 
differatur,  designando  aliud  certum  tempus 
duorum,  vel  trium  annorum,  et  quoad  hunc 


modum  fortasse  non  repugnat  aliquando  Ec- 
clesiam  pervenire  ad  talem  statum,  ut  hoc 
fieri  expediat  ;  nunc  autem  certum  est  non 
expedire,  nec  forte  moraliter  hoc  potest  con- 
tingere,  quia  dilatio  pcenitentiee  per  armum 
integrum  est  satis  magna,  nec  potest  facile 
licentia  major  concedi,  preesertim  toti  Eccle- 
siee,  sinegravissimo  detrimento  ejus.  Tertius 
modus  abrogationis  esse  potest  tollendo  om- 
nino  Ecclesiasticum  prseeeptum  determinans 
tempus  confessionis  ;  etad  boc  existimo  nun- 
quam  posse  subesse  rationabilem  causam, 
propter  ea,  qusedixidisputationepreecedenti, 
sectione  3. 

6.  Dispensatio  vero  circa  particularem 
personam  vel  provinciam  solum  potest  intel- 
ligi  duobus  ultimis  modis  ;  nam,  si  primo 
modo  fieret,  non  esset  dispensatio,  sed  obli- 
gationis  additio.  Idem  ergo  censeo,  morali- 
ter  loquendo,  quoad  utrumque  modum  dis- 
pensationis ,  sed  preesertim  quoad  ultimum, 
quia  multum  repugnat  utilitati  fidelium,  et 
intentioni  Christi  circa  institutionem  et  usum 
hujus  sacramenti.  Alter  vero  modus  posset 
fortasse  aliquandosine  culpa  concedi,  vel  po- 
lius  permitti  alicui  ad  vitanda  majora  mala  ; 
verumtamen  sicut  hactenus  non  occurrit  ta- 
lis  necessitas,  ita  credo,  nec  moraliter  occur- 
ret.  Facilius  quidem  posset  occurrere  occasio 
coarctancli  preeceptum  hoc  primo  modo  su- 
pra  posito  in  aliqua  provincia,  licet  non  mu- 
taretur  quoad  universam  Ecclesiam ;  tamen 
hoc  etiam  non  posset  bcite  fieri  sine  causa 
rationabili,  quia  sicut  non  debet  pars  eximi 
a  communione  totius  sine  causa,  ita  neque 
amplius  gravari  ;  esset  autem  causa  rationa- 
bilis,  si  perditi  mores  alicujus  provincise  vel 
personee  hoc  remedium  postularent,  vel 
etiam,  si  ad  decentiam  status  id  expediret, 
ut  si  clericis  hoc  majus  onus  imponeretur ;  et 
de  religiosis  aliquid  infra  attingemus. 

7.  Abrogatio  et  dispensatio  semel  facta  a 
Pontifice  valida  est. — Ultimo  dicendum  est, 
abrogationem,  vel  dispensationem  semel  fac- 
tam  a  Summo  Pontifice  validam  esse,  etiamsi 
absque  suificienti  causa  fiat,  quia,  cum  hoc 
preeceptum  pendeat  ex  voluntate  ejus,  fac- 
tum  tenet,  quamvis  non  recte  fiat,  quod  qui- 
dem  in  abrogatione  indubitatum  est,  quiaper 
illam  omnino  lex  tollitur.  De  dispensatione 
vero  aliqui  dubitant,  quia,  stante  lege,  non 
videtur  Princeps  posse  aliquem  eximere  si- 
ne  causa  ,  cum  non  possit  eximere  seip- 
sum ;  sed  nihilominus  communior  sententia 
est,  in  his,  quee  sunt  juris  positivi,  talem  dis- 


DISPUTAT.  XXXVI.  SECT.  II. 


749 


pensationem  valiclam  esse.  De  hac  re  latins 


in  materia  de  legibus. 


SECTIO  II. 

Utrum  omnes  homincs  baptiz-ati,  habcntes  conscien- 
tiam  peccati  mortalis,  obligentur  hoc  prxcepto. 

1.  Verba  cap.  Omnis  utriusque,  heec  sunt : 
Omnes  utriusque  sexus  fideles,postquam  ad  an- 
nos  discretionis  pervenerint,  omnia  peccata  sal* 
tem  semel  in  anno  confiteantur.  In  quibus  cer- 
tum  est,  fidelium  nomine  intelligi  baptizatos; 
illi  enim  propriam  fidei  professionem  in  ba- 
ptismo  fecerunt,  et  spiritualis  jurisdictio  Ec- 
clesiee  in  illos  cadit.  Certum  est  etiam  illam 
particulam,  omnia  peccata,  debere  intelligi, 
saltem  de  peccatis  mortalibus,  quee  sunt  ma- 
teria  necessaria  confessionis  ;  unde  concludi- 
tur ,  omnes  baptizatos  habentes  conscientiam 
peccati  mortalis  non  confessi  obligari  hoc 
preecepto.  Circahaec  vero  peccata  triplex  so- 
let  occurrere  dubium. 

2.  Primum  dubium  de  peccatis  intemis.  — 
Primum  est  de  eo,  qui  tantum  habet  peccata 
interna  ;  refertur  enim  Margarita  confesso- 
rum,  verbo  Confessio ,  fol.  40,  negans  hujus- 
modi  personas  obligari  hocpreecepto,  fortasse 
quia  Ecclesia  non  habet  poteslatem  in  actus 
internos.  Sed  est  plusquam  temeraria  senten- 
tia.  Certum  ergo  sit  obiigari  hominem  hoc 
prsecepto,  etiamsi  sola  cogitatione  mortaliter 
peccaverit,  quod  bene  notat  Navarrus,  qui 
alios  refert  in  cap.  Fratres ,  de  Poenit.,  d.  5, 
n.  59.  Et  probatur  primo  ex  dicto  decreto, 
quod  simpliciter  preecipit  confiteri  omnia 
peccata,  sub  quibus  ceitum  estmterna  conti- 
neri,  si  mortalia  sint.  Secundo  ex  usu  et  con- 
sensu  totius  Ecclesiee,  quae  hoc  modo  praece- 
ptum  hocintelligit.  Tertio,  quiaper  hoc  pree- 
ceptum  tantum  determinatur  preeceptum  di- 
vinum  quoad  circumstantiam  temporis  ;  sed 
ex  divino  preecepto  tenetur  homo  confiteri  in 
hoc  casu  ;  ergo  ex  hoc  praecepto  tenetur  intra 
annum  confiteri.  Denique  quia  hoc  preeceptum 
est  de  actu  externo,  licet  materia  ejus  remota 
sit  actus  internus. 

3.  Secundum  dubium  de  pueris  anie  puber- 
tatem,  qni  peccare  sciunt.  —  Ubi  primum  quis 
habet  conscientiam  peccati  mortalis,  obligatur 
hoc  prcecepto.  —  Secundum  dubium  est  cle 
pueris,  qui  ad  annos  pubertatis  non  venerunt, 
et  sciunt  peccare  mortaliter.  Quidam  enim 
existimant  eos  non  obligari  hoc  Ecclesiastico 
preeceplo;  quin  potius  Soto  ,  dist.  12,  q.  1, 
art.  II,  in  fine,  dicit,  pueros  ante  duodeci- 


mum  annum  astatis  non  obJigari  hoc  pracc- 
pto,  cujus  nullam  affert  rationem.  Possumus 
autem  argumentari  ,  quia  non  obligantur 
preecepto  Eucharistiee  ;  ergo  nec  pcenitentiee ; 
nam  utrumque  in  eodem  textu  et  codem  te- 
nore  traclitur.  Diccndum  vero  est,  omnem  il- 
lum,  qui  scit  peccare  mortaliter,  obligari  hoc 
praecepto,  unde,  sicut  non  potest  certa  eelas 
designari,  in  qua  homo  pervenit  ad  usum  ra- 
tionis,  et  inter  bonum  et  malum  valet  discer- 
nere,  sed  alii  citius,  alii  tardius  ratione  utun- 
tur  (quod  prudentis  viri  juclicio  discernendum 
est),  ita  non  potest  certa  aetas  preescribi,  in 
qua  homo  incipit  obligari  hoc  prsecepto.  Sed 
regula  est ,  quando  primum  habet  conscien- 
tiam  peccatimortalis.  Heec  est  communis  doc- 
trina,  in4,  dist.  17  ;  Richard.,  art.  2,  q.  4,  ad 
6;  Scoti,  q.  1,  art.  3,  in  principio  ;  Gabriel., 
q.  1,  concl.  2  ;  Sylvest.,  v.  Confessio,  2,  q.  5  ; 
Anton.,  2  part.,  tit.  9,  c.  8,  §  2  ;  Cano,  dict. 
Relect.,  in  fin.  ;  Navarr.,  in  Sum.,  c.  21,  n. 
33  ;  Cordub.,  in  Sum.,  q.  60,  ubi  Anton.  tri- 
buit  contrariam  sententiam,  sed  falso.  Con- 
sentiunt  etiam  Gloss.  et  Canonistae  in  dict. 
c.  Omnis  utriusque  sexus ,  et  idem  tandem 
sentit  Soto,  d.  18,  q.  1,  art.  3,  in  fine.  Proba- 
tur  ex  verbis  textus,  Cum  ad  annos  discretio- 
nis  pervenerint ;  anni  enim  discretionis  signi- 
ficant  setateni,  in  qua  homo  scit  peccare.  Se- 
cundo,  quia  isti  obligantur  praecepto  juris  di- 
vini ;  sed  hoc  preeceptum  est  determinatio  il- 
lius  preecepti,  ut  dictum  est.  Tertio ,  isti  pos- 
sunt  obligari  aliis  praeceptis  Ecclesiee,  saltem 
quoad  vim  directivam  ,  quidquid  Soto  dicat ; 
tenentur  enim  audire  sacrum  in  festis,  et  ab- 
stinere  a  carnibus  in  die  prohibito  ;  cur  ergo 
non  obligabuntur  hoc  praecepto  maxime  ne- 
cessario  ? 

4.  Ad  exemplum  Eucharistiae  respondetur, 
ex  ipso  textu  colligi  differentiam,  nam  in  illo 
ponitur  exceptio ,  nisi  ex  consilio  confessoris 
duxerit  di/ferendum.  Est  autem  rationabili,  et 
omnium  prudentum  confessorum  consuotu- 
dine  introductum  ,  ut  hi  pueri  non  statim  ad 
Eucharistiamadmittantur,tum  propter  majo- 
rem  reverentiam  illi  sacramento  debitam  ; 
tum  etiam  quia  illud  sacramentum  non  est 
tantae  necessitatis.  At  vero  in  sacramento  poe- 
nitentiae  non  habent  locum  istae  rationes,  et 
praeceptum  iilius  datur  sine  ulla  limitatione  ; 
et  ideo  non  est  similis  ratio.  Addunt  vero  dicti 
auctores  ,  praesertim  Soto  et  Cord.  ,  hos  pue- 
ros  non  incurrere  poenas  impositas  trangres- 
soribus  hujus  praecepti ;  quod  pie  credi  po- 
test,  et  fundamentum  habet  in  c.  Extra,  de 


750  DISPUTAT.  XX 

Delictis  puerorum,  ubi  dicitur,  licet  ante  an- 
nos  pubertatis  peccare  possint ,  non  tamen 
eodem  modo  esse  puniendos  ,  et  plura  circa 
boc  dicam  in  ultima  qusestione  hujus  dispu- 
tationis. 

5.  Tertium  dubinm  ,  an  Summus  Pontifex 
obligetur  hoc  prtecepto.  —  Dubium  soloitur. — 
Tertium  dubium  est  de  Summo  Pontifice,  an 
obligetur  hoc  prsecepto.  Aliqui  enim  negant, 
u t  Richar.,  d.  47 ,  art.  2,  q.  4,  ad  5,  ubi  dicit 
teneri  tantum  ex  congruitate,  juxta  c.  Confi- 
dimus,etcap.  Justitia,25,  q.  4;  Scotus  etiam, 
q.  4,art.  1,  indeprobat  prsecepturn  confessio- 
nis  non  esse  mere  Ecclesiastieum  ,  quia  alias 
non  obligaret  Summum  Pontificem  ;  sentit 
ergo  prseceptum  ,  ut  Ecclesiasticum  est,  non 
obligare  Papam.  Navarr.  etiam,  de  Poonit., 
d.  5,  in  princ,  §  2,  n.  32,  dicit,  si  vera  esset 
sententia,  Concilium  esse  supra  Papam,  recte 
inferri  Papam  obligari  hac  lege,  quse  in  Con- 
cilio  generali  lala  est  ;  supponendo  autem 
(quod  verum  est)  Papam  esse  supra  Conci- 
lium,  non  esse  verum,  Papam  obligari  hac 
lege,  quse  a  Concilb  inferiori  ipsi  lata  est  ; 
et  licet  sit  a  Pontifice  confirmata,  tamen  non 
potest  Princeps  vel  a  seipso,  vel  ab  sequali 
lege  lata  obligari.  Tamen,  haac  qusestio  non 
est  specialis  de  hoc  prsecepto  ,  sed  de  omni 
lege  Pontificia ;  imo  universalior  est  de  omni 
legislatore  ,  an  obligetur  legibus  a  se  latis, 
quando  eadem  est  ratio  actus  prsecepti  in  iilo, 
et  in  aliis,  quse  in  4 .  2  in  materia  de  legibus 
tractari  solet.  Et  resolutio  breviter  est,  obli- 
gari  Principem  ad  servandas  hujusmodi  leges 
a  se  latas  quoad  vim  directivam  ,  non  quoad 
coactivam,  quia  naturalis  ratio  postulat,  ut 
caput  conformetur  corpori  suo  ;  unde  veluti 
sub  hac  conditione  intelligitur  Princeps  acce- 
pisse  potestatem  ferendi  leges;  et  ita  ex  hoc 
principio  inferendum  est,  obligari  Pontificem 
hac  lege  confessionis  annuae,  ut  recte  Covarr., 
qui  alios  refert  in  cap.  Alma  mater  ,  part.  4, 
cap.  4,  §  5. 

6.  Ultimum  dubmm. — Prima  sententia  af- 
firmans.  — Superest  dicendum  de  venialibus 
peccatis.  De  quibus  certum  est,  qui  habet 
mortalia  peccata,  non  teneri  ad  venialia  con- 
fitenda,  quia  non  sunt  materia  necessaria,  ut 
hic  et  supra  disputando  de  integritate  satis 
dictum  est.  Dubitari  autem  solet,  an  is,  qui 
non  peccavit  mortaliter,  teneatur  confiteri  de 
venialibus,  saltem  semei  in  anno.  In  qua  re 
prima  sententia  est,  obligari  fideles  ad  confi- 
tendum  semel  in  anno,  etiamsi  post  ultimam 
confessionem  in  toto  anuo  nunquam  morta- 


XVI.  SECT.  II. 
liter  peccaverint.  Ita  Alens.,  4  p.,  quiest.  77, 
membr.  4,  art.  4  et  2,  et  memb.  2,  art.  3; 
Bonav.,  d.  47,  art.  4,  q.  4  ;  Ricliard.,  art.  2, 
q.  5,  ad  1;  et  insinuat  D.  Thom.,  q.  3,  art.  4, 
qusestiunc.  3.  Et  fundamentum  primo  est, 
quia  caput  illud,  Omnis  utriusque  sexus,  sim- 
plieiter  et  absolute  prsecipit  nsum  confessio- 
nis  semel  in  unno;  ergo  obligat  omnes  qui 
possunl  contiteri ;  possunt  autem  etiam  qui 
non  habent  mortale  peccatum.  Secundo  ex 
fine  prsecepti ,  qui  est ,  vel  propter  majorem 
securitatem,  et  Eucharistise  reverentiam,  vel 
certe  ut  pastores  cognoscant  oves  suas.  Ter- 
tio,  quia  absolute  excommunicantur  omnes 
qui  non  confitentur  semel,  sine  ulla  exce- 
ptione. 

7.  Secunda  sententia  negans. —  Secunda 
sententia  est,  solos  illos,  qui  habent  conscien- 
tiam  peccati  mortalis,  obligari  hoc  prsecepto. 
In  hanc  magis  inclinat  D.  Thom.  supra,  et 
eam  tenel  Durandus,  dist.  45,  q.  9,  n.  6;Ma- 
jor,  q.  2  ;  Aimain.,  q.  1,  art.  6;  Scotus  etiam, 
art.  3;  et  Gabriel,  q.  4,  art.  2,  concl.  2;  Pa- 
lud.,  q.  2,  art.  4;  Cajetan.,  tom.  4  Opusc.  , 
tract.  5,  q.  4,  et  3  p.,  q.  65,  a.  2,  circa  ad  4 ; 
Soto,  d.  48,  q.  \,  art.  3;  Cano,  dict.  Relect., 
part.  5  ;  Medin.,  dict.  Cod.,  q.  6;  Sylv.,  verb. 
Confessio,  4,  §  43;  Angelus,  verb.  Confessio, 
2,  n.  4;  Roffensis,  art.  8  contra  Luther. ,  et 
Ruard.,  art.  5,  p.  203.  Aliqui  horum  aucto- 
rum  fundantur  in  eo,  quod  Ecclesia  non  ha- 
bet  potestatem  preecipieudi  confessionem  ei, 
qui  non  habet  conscientiam  peccati  mortalis. 
Sed  hoc  fundamentum  non  est  solidum,  ut 
constat  ex  supra  dictis,  disputatione  de  inte- 
gritate,  ubi  de  hac  potestate  disseruimus  ,  et 
ibi  etiam  attigimus,  an  de  facto  hsec  obliga- 
tio  aliquibus  imposita  sit  aiia  ratione,  vel  prse- 
cepto. 

8.  Vera  decisio  ultimi  dubii.  —  Quod  ergo 
attinet  ad  hoc  praeceptnm  annuse  confessio- 
nis,  duo  censeo  esse  dicenda.  Primum  est 
hanc  legem  non  obligare  ad  sacramentalem 
confessionem  proprie,  nisi  eum,  qui  habet 
conscientiam  peccati  mortalis,  quod  non  est 
confessus.  Probatur  primo  cum  D.  Thom.  ex 
textu  dicente  omnes  fideles  teneri  ad  confi- 
tenda  semel  in  anno  orania  peccata  sua ;  ne- 
cesse  est  enirn  intelligi  de  mortalihus;  nam  , 
si  comprehenderentur  etiam  venialia,  teno- 
rentur  fideles  ad  illa  omnia  confitenda,  quod 
est  absurdnm  et  impossibile;  ergo  qui  non 
habet  mortale,  non  comprehendilur  sub  hoc 
prsecepto.  Secundo  ratione,  quia  hoc  praece- 
ptum  tantum  est  determinatio  qusedam  prse- 


DISPUTAT.  XXXVI    SECT.  111. 
cepti  divini,  ut  aperte  docuitTridentinum  di-    lutionem  in  Ccena  Domini 


cens,  hoc  prsecepto  nihil  prsecipi,  quod  non 
e^set  divino  prsecepto  mandatum,  preeter  tem- 
poris  determinalionem;  sed  ex  preecepto  di- 
vino  solus  ille  lenetur  confiteri,  qui  habet 
conscientiam  peccati  mortalis;  ergo. 

9.  Secundum  est,  quod  ad  rem  moralem 
altinet,  non  multum  referre  harum  opinio- 
num  differentiatn  :  primo  quidem ,  quia  vix 
reperietur  aliquis,  qui  toto  anno  a  peccato 
mortali  abstineat,  nisi  ssepius  in  illo  confitea- 
tui\,  si  potest.  Deinde,  quia  quamvis  aliquis  in 
toto  annonon  peccasset  morlaliter,  teneretur 
saltem  ratione  sumendse  Eucharislioe  suum 
proprium  sacerdotem  adire,  et  dicere,  se  non 
habere  conscientiam  peccati  mortalis  et  ideo 
sine  confessione  accedere ;  cui  esset  fides 
adhibenda,  quando  contrarium  evidenter  nou 
constaret,  quiain  hoc  foro  unicuique  creden- 
dum  est,  tam  pro  se,  quara  contra  se  loquenti. 
Et  siraili  modo,  non  tantum  ratione  Eucha- 
ristise  sumendee,  sed  per  se,  ut  pastor  possit 
benefungi  suo  munere,  qui  intra  annum  non 
confitetur,  cogi  polest,  ut  id  faciat,  vel  simi- 
lem  rationem  reddat,  cur  non  faciat,  quod 
moraliler  loquendo,  nullus  facit,  sed  confite- 
tur  ut  potest.  Et  per  heec  satisfit  fundamenlis 
primee  sententise. 

SECTIO  III 

An  hoc  prseceptum  confessionis  annuce  obliget  pro 
determinata  partc  anni ,  vel  quomodo  annus 
computandus  sit, 

1.  Prima  sententia.  —  Tempore  Paschatis 
obligare.  —  Pnma  sententia  est,  sicut  pree- 
ceplum  annuee  commnnionis  obligat  pro  de- 
terminata  parte  anni,  scilicet  tempore  Pas- 
chatis,  ita  preeceptum  confessionis  obligare 
pro  tempore  Quadragesimee,  vcl  Paschatis, 
non  solum  per  accidens  (hoc  enim  et  clarum 
est,  et  non  refert  ad  hoc  prseceptum),  sed 
per  se  intra  obligationem  confessiouis.  Ita 
sentit  Petius  Soto,  lect.  5  de  Confess.,  cui  fa- 
vet  Sixtus  IV  i.n  extrav.  Vices ,  de  Treuga  et 
pace,  ubi  dicit  teneri  parochianos  ad  confi- 
tendum  suis  parochis  saltem  in  Paschate  jux- 
ta  cap.  Omnis  utriusque  sexus.  Favet  etiam 
huic  sententise  communis  Ecclesise  consue- 
tudo,  quse  ut  Tridentinum  dixit ,  sess.  14, 
cap.  5,  jam  obtinuit,  ut  tempore  Quadragesi- 
niee  omnes  fideles  confiteantur.  Unde  in  cap. 
In  capite,  d.  50,  refertur  antiqua  consuetudo 
agendi  poenitentiam  et  confessionem  in  prin- 
cipio  Quadragesimee,  recipiendi  autem  abso- 


7ol 

de  qua  consiietu- 
dine  multa  refert  Burchard. ,  lib.  19  Decreti, 
c.  1,  et  ejusdem  meminit  Innocentius  I,  epist. 
1,  cap.  1 ;  unde  Medin.,  in  dict.  Cod. ,  q.  18 
de  Confessione  semel  in  anno  agenda,  in  se- 
cunda  parte  illius  dicit,  licet  ex  vi  cap.  Omnis 
utriusque  sexus,  non  obliget  hoc  preeceplum 
pro  determinato  tempore  anni ,  tamen  ex 
consuetudine,  factam  jam  esse  talem  deter- 
minalionem  et  obligationem  inductam ;  citat 
D.  Thom.,  4,  dist.  17,  q.  3,  art.  2,  qusestiunc. 
4,  ubi  tamen  non  loquitur  de  obligatione  per 
se  confessionis,  sed  per  accidens  ratione  Eu- 
charistiee. 

2.  Secunda  sententia. — Non  olligare  certo 
lempore. — Secunda  sententia  est,  preeceptum 
hoc  obligare  semel  in  anno ,  non  tamen  pro 
determinata  parte  anni  per  se,  et  ex  vi  sua. 
Sicut  prseceptum  audiendi  missam  die  Domi- 
nica  obligat  tempore  matutino,  non  tamen 
pro  determinata  hora  illius,  sed  hoc  relinqui- 
tur  hominis  arbitrio.  Hsec  est  communis  opi- 
nio  recentiorum,  quam  tenet  Soto ,  d.  18, 
q.  1,  art.  4;  Cano,  dict.  Relect.,  part.  5;  Vic- 
tor.,  i.n  Sum.,  de  Sacramentis,  num.  137  ;  Lc- 
desm.,  2,  p.  4,  q.  3,  art.  5,  dub.  6;  Navar., 
in  Summa,  c.  2,  num.  9.  Fundamentum  est, 
quia  cap.  Omnis  atriusque  sexus,  non  limita- 
vit  tempus  hoc  ad  certum  auni  terapus,  scd 
tanturn  dixit,  semel  in  anno;  ergo  ex  vi  ver- 
borum  non  obligat  ad  certam  partem  anni; 
ut,  si  alicui  prsecipiatur  semel  in  hebdomada 
communicare,  ex  vi  preecepti  non  cogeretur 
ad  determinalum  diem,  nisi  fortasse  quando 
jam  alii  transacli  essent ,  et  ultima  tantum 
dies  vel  hora  superesset.  Accedit,  quod  in 
eodem  textu  duplex  fertur  preeceptum  ,  cou- 
fessionis  scilicet,  et  Eucharistise  ,  et  in  prioii 
solum  dicitur,  semel  in  anno  ;  in  posteriori 
vero  dicitnr,  suscipiens  ad  minus  in  Pasclia 
Eucliaristice  sacramentum ;  ergo  ex  differen- 
tia  verborum  constat,  ubi  Concilium  voluit 
pro  determinata  parte  anni  obligare ,  illam 
expressisse  ;  ubi  autem  noluit,  indefinile  an- 
num  posuisse. 

3.  Nec  sine  congrua  ratione  cum  hac  di- 
versitate  hsec  preecepla  l§ta  sunt ;  nam  usus 
Eucharistiee  per  se  preecipitur,  etiamsi  homo 
nunquam  peccaverit.  Et  ideo  etiam  prsecipi 
potest  pro  tali  tempore,  vel  die,  eiiamsi  homo 
aliis  temporibus  voluntarie  communicaveril; 
fuit  autem  conveniens  ita  preecipi,  vel  ut 
preeceptum  magis  esset  determinatum,  faci- 
liusque  posset  de  illius  observatione  pastori- 
bus  Ecclesiee  constare,  vcl  propter  singularem 


732  DISPUTAT.  XXX 

illius  temporis  solemnitatem,  vel  certe,  ut 
pro  aliquo  anni  tempore  universa  Ecclesia  in 
participatione  tanti  sacramenti  conveniret. 
Usus  autem  sacramenti  pcenitentioe  non  per 
se  preecipitur,  nisi  supposita  culpa  mortali, 
etin  remedium  ejus;  et  ideo  nec  prcecipitur 
nisisemel  ciica  eadem  peccata,  nec,  sialiquo 
tempore  voluntarie  applicatum  est  ad  illa 
tollenda,  prseceptum  postea  obligat  ad  usum 
ejus  circa  eadem  peccata.  Ac  denique  talis 
est  hsec  medieina,  ut  semper  magis  expediat, 
illam  non  differre,  sed  statim  post  peccatum 
illam  applicare  quam  primum  commode  fieri 
potest.  Et  ideo  non  fuit  conveniens  determi- 
nare  tempus  anni,  pro  quo  sumendum  sit  hoc 
sacramentum  ex  obligatione  prsecepti,  quia 
si  ante  illud  tempus  necessarium  sit,  consu- 
lendum  potius  est,  ut  statim  sumatur,  nec 
prseceptum  potuit  hoc  impedire.,  nec  debuit 
aliquam  oocasionem  differendi  pcenitentiam 
hominibus  tribuere.  Si  autem  jam  fuit  rece- 
ptum  tale  sacramentum ,  non  potuit  ad  illius 
usum  iterum  obligare  propter  eadem  pecca- 
ta.  Solum  poluisset  prsecipi,  ut  si  tali  die  anni 
homo  haberet  conscientiam  peccati  mortalis, 
cujus  nunquam  esset  confessus,  homo  in  illo 
die  confiteretur ;  et  hoc  nec  fuit  necessarium, 
quia  ad  hoc  sufficit  obligatio  per  accidens, 
quee  sequitur  ex  praecepto  Eucharistice ,  nec 
fuit  adeo  utile,  quia,  seclusa  illa  necessitate 
exlrinseca  Eucharistise.,  melius  est ,  ut  homo 
tunc  confiteatur,  quando  magis  indiget. 

4.  Quantum  ergo  ad  vim  preecepti  et  juris 
communis  pertinet,  certum  existimo,  hanc 
obligationem  non  esse  determinatam  ad  cer- 
tam  partem  anni.  Ex  quo  a  fortiori  colligo, 
per  synodalia  prsecepta  Episcoporum  non 
aliter  determinari  (quamvis  Medina  opposi- 
tum  indicet),  quia  postquam  ab  Ecclesia  facta 
est  talis  delerminatio  .,  vel  non  possunt  Epis- 
copi  aliam  adjungere  ,  vel  certe  ipsi  hoc  non 
intendunt,  sed  solum  procurant,  utEcclesias- 
ticum  praeceptum  impleatur ;  tamen,  quia 
praeceptum  Eucharistiaa  in  fine  Quadragesi- 
mce  observandum  est,  et  moraliter  loquendo, 
qni  illud  legitime  implet,  eiiam  hoc  exequi- 
tur,  ideo  simul  de  utroque  diligentiam  adhi- 
bent ,  ut  pro  eo  tempore  impleantur ,  seu  im- 
pleta  esse  constet.  Neque  aliud  potest  ex  con- 
suetudine  ostendi,  quia  quod  fideles  tempore 
Quadragesima?  confiteantur  ,  ideo  est,  quia 
communicaturi  sunt  eo  tempore  ,  et  ideo  re- 
gulariter  necesse  habent  confessionem  pree- 
mittcre.  Imo,  quia  piorum  usus  merito  ob- 
tinuit,  ut  etiam  sine  conscientia  peccati  mor- 


VI.  SECT.  111. 

talis  praemittatur  confessio  ante  sumptionem 
Eucharistioe  ,  ideo  omnes  etiam  eo  tempore 
confitentur  ,  etiamsi  conscientiam  peccati 
mortalis  non  habeant ,  nec  tamen  propte- 
rea  dicendum  est  consuetudine  introduc- 
tum  esse  ,  ut  ad  hoc  teneantur.  Quod  si  qui 
forte  sunt,  qui  sine  obligatione  communican- 
di  confiteri  tenentur,  illi  sunt  rari ,  et  pueri, 
qui  non  ita  sciunt  discernere  tempus  hujus 
obligationis ,  sed  id  faciunt,  quod  alios  facere 
vident,  et  icleo  non  sufficiunt  ad  obligationem 
ex  consuetudiue  introducendam.  Praesertim 
quia  ideo  fortasse  tunc  omnes  regulariter 
confitentur,  qnia  vel  lunc  finitur  annus  in  quo 
nondum  confessi  sunt ,  vel  si  consuetudinem 
habent  frequentius  confitendi  ,  illud  tempus 
est  aptissimum ,  nec  expendunt,  an  sibi  sit 
simpliciter  necessarium,  necne.  Et  hinc  etiam 
ortum  est,  ut  Concilia  et  decreta  supra  citata 
ita  loquantur  de  hoc  prsecepto  confessionis  , 
ut  de  illo  quod  tempore  Quadragesimee  im- 
plendum  est,  quia  moraliter  ac  regulariter 
ita  fit,  licet  per  se  ,  et  ex  vi  prsecepti  non  es- 
set  necessarium. 

Quomodo  computandum  sii  inithm  et  finis 
anni. 

5.  Prima  sententia.  —  Rejicitur.  —  Ut  au- 
tem  heec  sententia  ,  quam  veram  esse  existi- 
mamus,  amplius  declaretur,  necesse  est  ex- 
ponere  ,  quomodo  computandum  sit  initium 
et  terminus  hujus  anni ;  variis  enim  modis 
excogitari  hoc  potest.  Primus  est,  ut  hic  an- 
nus  non  sit  unus  et  idem  pro  omnibus  fideli- 
bus  ,  ila  ut  computetur  intra  duos  terminos 
omnibus  communes,  sed  in  unoquoque  ho- 
mine  computetur  annus  ab  eo  tempore,  quo 
primum  peccavit  mortaliter,  ita  ut  sensus 
preecepti  sit ,  neminem  postquam  peccavit 
mortaliter  posse  intra  annum  a  confessione 
abstinere.  Haec  sententia  non  placet,  primum 
quia  non  habet  fundamentum  in  cap.  Omnis 
utriusque  sexus,  neque  ab  aliquo  auctorc  as- 
seritur,  sed  omnino  divinat.  Secundo,  quia 
inconveniens  est  hunc  annum  non  esse  fixum, 
et  communem  omnibus.  Tertio,  quia  sequi- 
tur,  si  quis  postquam  in  Quadragesima  ccn- 
fessus  est,  non  peccavit  mortaliter  per  sex 
menses,  et  postea  peccavit,  non  teneri  ad 
confessionem  in  sequenti  Quadragesima,  sed 
posse  illam  differre  per  alios  sex  menses  ; 
consequens  est  plane  absurdum,  et  contra 
communem  usum  et  sensum  Ecclesiae ;  ergo. 

6.  Secunda  sententia.  —  Refutatur.  —  Se- 
cundus  modus  in  hoc  convenit  cum  prsece- 


DISPUTAT.  XX 

denti,  quod  affirmat  hunc  annum  non  esse 
eumdem,  neque  habere  eosdem  terminos  res- 
pectu  omnium  fidelium  ;  differt  tamen  in  as- 
signando  initio  et  termino  ejus  ;  ait  enim, 
computandum  esse  ab  ultima  confessione,  ita 
ut  sensus  praecepti  sit,  neminem  posse  dif- 
ferre  ulfra  annum  usum  vel  receptionem  Ira- 
jus  sacramenti.  si  conscientiam  mortalis  ba- 
beat.  Ita  docet  Soto,  d.  18,  q.  1,  art.  4,  et  vi- 
detur  esse  consentanea  sententia  intentioni 
hujus  legis,  quee  est,  ne  usus  hujus  sacra- 
menti  nimium  differatur.  Item,  quia  non  vi- 
detur  hic  annus  commodius  posse  explicari. 
Haec  tameu  sententia  mihi  etiam  non  satisfa- 
cit ;  primo  quidem ,  quia  verba  legis  non 
sunt,  ut  fideles  intra  annum,  vel  post  annum 
confiteantur ,  sed  semel  in,  anno.  Secundo, 
quia  inconveniens  censeo  hunc  annum  non 
esse  certum,  et  fixum  pro  omnibus  fidelibus, 
alias  non  posset  Ecclesise  constare,  quando 
finiatur  tempus,  iu  quo  omnes  tenentur  hoc 
prteceptum  implere ;  sed  de  singulis  oporteret 
inquiri ,  quando  fuerint  confessi  ultiraa  vice, 
ut  constaret  an  esset  aunus  absolutus.  Tertio, 
nara  quid  dicendum  erit  de  perveniente  ad 
usum  rationis,  et  incipiente  peccare  mortali- 
ter  antequam  confessus  sit  ?  in  illo  enim  non 
poterit  computari  annus  ab  ultima  confes- 
sione,  quia  nulla  praecessit.  Denique  sequitur 
ex  illa  sententia  ,  si  quis  confessus  est  mense 
Augusto ,  non  teneri  postea  ad  confessionem 
faciendam  tempore  Quadragesimae  per  se,  et 
ex  vi  hujus  praecepti ;  e  contrario  vero ,  si 
quis  eodera  mense  Augusto  confessus  est ,,  et 
postea  non  peccavit  mortaliter  per  undecim 
menses,  in  ultimo  vero  morlaliter  peccet,  te- 
neri  statim  in  illo  confiteri,  eti.imsi!in  praece- 
denti  Quadragesima  communicaverit :  conse- 
quens  autem  aperte  est  contra  usum  Eccle- 
siae. 

7.  Tertia  sententia. — Tmprobatur. — Tertius 
modus  dicendi  esse  potest,  ut  hic  annus  sit 
unus  et  idem  pro  omnibus  fidelibus,  etcom- 
puietur  inter  fixos  terminos,  qui  sumantur  a 
principio  Januarii  usque  ad  finem  Deeembris, 
ut  communiter  annum  usualem  numeramus. 
Et  possunt  huic  sententiae  favere  verba  tex- 
tus,  quia,  quoties  de  anno  simpliciter  loqui- 
mur,  hoc  modo  annum  comput.amus;  lex  au- 
tem  intelligenda  est  juxta  communem  usum 
et  proprietatem  verborum.  Sed  nibilominus, 
si  consideremus  usum  Ecclesiae  et  communem 
sensum  fidelium,  non  placebit  bic  modus  ; 
primo  quia,  si  quis  a  principio  anni  usque 
ad  Pascha  non  peccavit  raortaliter,  et  tunc 
xxii. 


XVI.  SECT.  III.  753 

communicavit  licet  poslea  peccet ,  non  tene- 
tur  confiteri  in  reliqua  parte  anni  usque  ad 
mensem  Decembris  ;  sed  potest  differre  us- 
que  ad  aliam  Quadragesimam,  ut  constat  ex 
comrauni  usu  et  sententia  omniura  ;  si  autem 
annus  esset  illo  raodo  computandus,  esset 
simpliciter  obligandus  homo  ille  ad  confessio- 
nem  illo  tempore  ;  quia  tenetur  semel  confi- 
teri  intra  hunc  annum  naturalera,  si  babet 
conscientiam  peccati  mortalis  ;  ergo  etiamsi 
hanc  conscienliam  baberc  incipiat  in  mense 
Augusto,  tenetur  coufiteri  antequam  egredia- 
tur  hic  annus.  Secundo,  quia  sequitnr,  juxta 
hanc  explicationem,  posse  hominein  fere  per 
duos  annos  integros  abstinere  a  confessione 
srae  violatione  hujus  praecepti,  ul  si  anno  1599 
confiteatur  in  festo  Epiphaniae,  et  postea  in 
aono  IGOOdifferat  confessionera  usque  ad  Na- 
tivitatera  Domini  ;  consequens  autem  videtur 
aperfe  contra  intentionem  praecepti. 

8.  Quarta  sententia  probatur.  —  Objectioni 
occurrilur.  —  Quartus  modus  convenit  cum 
prsecedenti  in  assignando  anno  fixo  et  com- 
muni  omuibus  fidelibus  ,  differt  taraen  in 
designando  principio  et  termino  ejus.  Vult 
enim  haec  sententia,  hunc  annnm  esse  Eccle- 
siasticum,  et  a  Quadragesima  ad  Quadrage- 
siraam  computari,  comprehendendo  omnes 
illos  dies,  in  quibus  potest  praeceptum  com- 
raunionis  implcri.  Et  videtur  huic  dicendi 
modo  favere  communis  consuetudo  et  sensus 
Ecclesiae  ;  omn.es  enim  existimant  hanc  obli- 
gationem  confitendi  semel  in  anno  eo  tera- 
pore  finiri,  non  solum  in  obligatione  per  ac- 
cidens  ratione  communionis,  sed  etiam  per 
se  ;  nam  etiam  illi,  qui  uon  suut  communica- 
turi,  eo  tempore  confitentur,  et  existimant 
jara  se  obligari.  Deinde  Preelati  Ecelesioe  eo 
terapore  Cogunt  ad  observationem  hujus  prae- 
cepti,  et  excommunicant  transgressores.  De- 
nique,  quia  a  sutEcienti  enumeratione  nulla 
ratio  videtur  esse  commodior  ad  computan- 
dum  hujusmodi  annum.  Solum  potest  obsta- 
re,  quia  ex  verbis  legis  hoc  non  potest  con- 
stare.  Respondetur  tamenconsuetudinera  esse 
optimam  legis  interpretem  ;  quamvis  enim 
annus  absolute  dictus  soleat  illo  vulgari  mo- 
do  computari,  tamen  annus  Ecclesiasticus  in 
ordine  ad  alios  effectus,  alio  inodo  computa- 
tur.Unde  consequenter  fit,  nonoportere  hunc 
annum  physice  numerari  per  tot  menses  et 
dies  ;  sedmore  Ecclesiastico  a  Quadragesima 
in  Quadragesimam,  utdicebam;  et  quia  illud 
tempus  est  mobile,  et  habet  aliquaro  lalitudi- 
nem,poteruntinterdum  inter  unam  et  aliam 

48 


7oi 


DISPUTAT.  XXXVi.  SEGT.  III. 


confessionem  intercedere  tredecim  tnenses,  in- 
ierdum  undecim,  quod  non  est  inconveniens, 
ut  satis  ostendit  Eeclesiae  consuetudo.  Solum 
denique  potest  inferri  contra  hanc  sententiam 
secundum  inconveniens  illatum  contra  pree- 
cedentem  cum  proportione. 

9.  Corollarlum  prwcedentis  doctrince. — Pro 
cujus    solutione  addo ,   et  infero  ex   dictis, 
etiarasi  aliquis  intra  annum  saepius  sit  con- 
fessus,  si  tamen  tempore  Quadragesimae  ha- 
bet  conscientiam  novi  peccati  mortalis  nun- 
quam  confessi,  teneri  nihilominus  ad  confi- 
tendum  illo  anno  pro  eo  tempore.  Hoc  pro- 
hatur  primo  ex  dicto  inconvenienti,  quod  hoc 
modo  optirne  vitatur,  et  quacunqr.e  aiia  ra- 
tione,  vitari  non  potest.  Secundo,  ex  textu  c. 
Omnis  ntriusque  sexus ;  preecipit  enim  con- 
fiteri  semel  in  anno  omnia  peccata  illo  anno 
commissa,  uiique  mortalia,  ut  supra  exposi- 
tum  est :  sed  in  hoc  casu  ille  non  est  confes 
sus  omnia  peccata  illo  anno  commissa ;  ergo 
tenetur  intra  illum  annum  contiteri  ea,  quee 
non  est  confessus.  Tertio  (  quod  maxime  ur- 
get) ,   consuetudo    Ecclesise  ita  videlur  hoc 
prseceptum  interpretari;  nullus  enim  conten- 
tus  est  confessione  priori  tempore  facta,  si 
tunc  habeat  conscientiam  peccati  mortalis  , 
et  pastores  Ecclesiee  eo   tempore  cogunt  ad 
confessionem  faciendam.   Et  hoc  contirmant 
quee  adduximus  in  principio  lmiiis  dubii  in 
favorem  primai  opinionis,  preesertiin  extrava- 
gans  Sixti  IV.  Nec  consuetudo  heec  videtur 
solum  ostendere  obligationem  per  accidens, 
sed  etiam  per  se,  tum  quia  non  tantum  qui 
communicaturi  sunt,  sed  ceeteri  etiam  homi- 
nes   censentur   teneri  liac  obligationc;  ium 
eliam  quia  ipsimet,  qui  sunt  communicaturi, 
timent  violationem  hujus  preecepti,  et  non  so- 
lum  ex  obligatione  communicandi,  sedetiam 
ex  vi  hujus  praecepti  putant  se  ad  confessio- 
nem  teneri.  Quarto,  si  quis  per  magnam  par- 
tem    anni  non   haheret  conscientiam  peccati 
mortalis,  et   seepius  esset  confessus  de  solis 
venialibus,  etprope  Quadragesimam  peccaret 
mortaliter,  obligaretur  sine  dubio  ad  confes- 
sionem  faciendamintra  Quadragesimam,  quia 
nunquam  confessus  est  peccata  mortalia  illo 
anno,  cum  tamen  illa  habeat ;  cur  ergo  non 
eodem  modo  obligabitur,  etiamsi  antea  pec- 
casset  mortaliter,   et  confessus  esset  ? 

-10.  Conciliantur  duce  sententice  positce  in 
principio  sectionis.  —  Et  juxta  hanc  illatio- 
nem  conciliantur  facile  dua3  sententiae  in 
principio  traclatee  circa  primam  hujus  queo- 
stionis  partem;  nam  ilia,  quoe  dicit  Iiog  prce- 


ceptum  obligare  determinate  pro  tempore 
Quadragcsimco,  intelligenda  est,  si  homo  ha- 
beat  conscientiam  peccati  mortalis  non  con- 
fessi ;  quia  non  est  verisimile  eos  auctores 
sensisse,vel  obligari  hominem  addifferendam 
confessionem  usque  ad  illud  tempus,  vel  ad 
confitendum  iterum  peccatum  semel  confes- 
sum,  utrumque  enim  est  improbabile;  intel- 
ligunt  ergo  suam  sententiam  juxta  hanc  il- 
latiouem;  alii  vero  auctores,  qui  negant,  hoc 
preeceptum  obligare  in  determinata  parte  an- 
ni,  loquuntur  per  se,  quia  in  quacunque  parte 
anni  homo  confiteatur,  implet  hoc  preecep- 
tum  quoad  ea,  quae  tunc  confiteri  potest. 
Unde  si  lioc  preeceptum  aliquando  obligat 
in  tempore  Quadragesimee,  solum  est  in  eo 
casu,  in  quo  preeceptum  non  est  antea  inte- 
gre  impletum.  Et  heec  sententia  sic  explicata, 
vera  est,  ut  dixi. 

11.  Iilatio  vero,  ultimo  locofacta,  licet  se- 
curior  sit,  non  est  tamen  certa  ;  aliqui  enim 
auctores  contrarium  sentiunt,  ut  videtur  esse 
Victor.,  in  Sum.,  n.  137,  et  Ledesm.,  2,  p.  4, 
q.  6,  art.  5,  dub.  6;  absoluteenim  dicunt,  qui 
intra  annumconfessus  est,non  teneri  ad  con- 
fitendum  tempore  Quadragesimee  per  se,  et 
ex  vi  hujus  preecepti,  quamvis  expresse  non 
dicant  hoc  esse  verum,  etiamsi  conscientiam 
peccati  mortalis  habeat,  heec  tameu  videtur 
esse  eorcm  intentio.  Ad  quam  posset  proba- 
biliter  accommodari  c.  Omnisutriusque  sexus, 
riam  cum  dicit  debere  hominem  omnia  pec- 
cata  semel  in  anno  confiteri,  non  est  necesse 
intelligi  de  omnibus  peccatis,  quee  usque  ad 
finemanni  committuntur,  sed  deomnibus  quee 
homo  habet  dum  confitetur;  quia,  ut  seepe 
dixi,  hoc  preeceptum  tantum  est  determinatio 
juris  divini,  et  ita  illa  particula,  omnia  pec- 
cata,  non  addit  novam  determinationem,  sed 
explicat  confessionem   debere  esse  integram 
jure   divino.    Quee  expositio ,   si  sola  littera 
textus  consideretur,  non  potest  satis  impro- 
bari,  et  ita  heec  opinio  est  probabilis  revera, 
et  ex  dicendis  in  sequenti  sectione  fiet  adhuc 
probabilior ;  sed  nihilominus  quee  diximus  vi- 
dentur  in  praxi  seqnenda,  preesertim  propter 
consuctudinem,  quee  optime  legem  interpre- 
tatur,  et  quia  hic  dicendi  modus  non  potest 
omnia  incommoda  vitare,  preesertim  illud  de 
dilatione  confessionis   per  duos  fere  annos, 
quod  admittendum  non  censeo. 

12.  Nec  eliam  censeo  consuetudinem  so- 
lum  esse  de  obligatione  per  accidens ,  seu 
propter  Eucharistiam  sumendam;  nam  licet 
fortasse  fuerit   occasio   compuiandi  annum 


DISPUTAT.  XXXVI.  SKCT.  IV. 


755 


hunc  dicto  modo  Ecclesiastico,  tamen  ratio 
confitendi  et  expiandi  orania  delicta  intra  il- 

lum  annutn  commissa  priusquam  omnino 
elabatur,  non  est  solum  propter  Eucharistiam 
sumendam,  sed  per  se,  quia  ita  prseceptum 
est,  et  sub  hac  apprehensione  a  fidelibus 
communiter  observatur;  neque  unum  tan- 
tum,  sed  duplex  peecatum  committere  se 
existimant,  si  eo  teinpore  utrumque  sacra- 
mentum  recipere  omittant,  permanentes  in 
statu  aiicujus  peccati  rnortalis,  cujus  cons- 
cientiam  habent,  etiamsi  prius  in  eodem  an- 
uo  cle  aliis  peccatis  confessi  fuerint.  Et  con- 
firmari  hoc  potest,  naro,  si  priores  confessio- 
nes  tantum  fuissent  de  venialibus  peccatis, 
quia  non  fueranl  commissa  mortalia,  nemo 
negabit  teneri  hominemad  confitendum  intra 
annum,  si  postea  morlaliter  peccavit;  quia 
prseeepturn  est  confitendi  peccata  mortalia, 
modificando  divinum  prseceptum,  et  priores 
confessiones  non  fueruut  de  rriortalibus,  nec 
cadebant  sub  prseceptum  divinum;  cur  ergo, 
non  majori  ratione  obligabitur  quis  ad  confi- 
tendapeccata  mortaiia,  quorum  oonscientiam 
habet  in  fine  anni,  etiamsi  voluntarie  con- 
fessus  prius  fuerit  de  aliis  peccatis  antea  in 
eodem  anno  commissis  ?  Parum  enim  refert, 
quod  posteriora  peccata  mortalia  subsecuta 
sint  post  alia  peccata  mortalia,  vel  post  ve- 
nialia,  et  divinum  pra;ceptum  omnia  mortaiia 
includit,  unde  in  omnia  cadit  Ecclesiastica 
moderatio,  qure  statuit,  ut  omnia  peccata, 
qua3  in  hoc  anno  committuntur,  intra  illum 
expienfur,  et  quantum  est  ex  vi  iliius  posset 
uno  actu,  seu  confessione  fieri.  Si  autem  vo- 
luntarie  incipiat  fieri  sigillatim,  et  quasi  per 
partes  prout  peccata  committuntur,  hoc  non 
tollit  obligationem  complendi  in  fine  anni 
confessionem  omuium  peccatorum  morta- 
]ium,si  aliquod  adhuc  in  conscientia  maneat. 

SECTIO  IV. 

Utrum  qui  non  implevit  prseceptum  hoc  intm  an- 
num,  teneatur  statim  confiteri  in  sequenti  anno. 

1.  Prima  sententia.  —  In  hac  re  est  prima 
sententia,  quee  affirmat  eum,  qui  toto  hoc 
anno  non  est  confessus,  peccasse  quidem  mor- 
taliter,  postea  tamennou  teneri  ad  confessio- 
nem  usque  ad  sequentem  Quadragesimam, 
sicut,  qui  die  Dominica  omisit  sacrum,  pec- 
cavit,  non  tamen  tcneturaudire  Missamin  fe- 
ria  seeunda  usque  ad  alium  diem  fesium.  Ita 
Antonin.,  2  p.,  tit.  9,  §  3;  etSyiv.  citans  Ar- 
chidiaeonum,  verb.  Fmharistia,  3,  q.  15;  et 


idem  indicat,  si  consequeuter  ioquitur,  Le- 
desm.  supra,  dub.  7,  ut  magis  infra  consta- 
bit.  Fundamentnm  est ,  quia  praeceptum  af- 
firmativum  determinate  obligans  pro  aliquo 
tempore,  licet  intra  illud  tempus  vioietur, 
tamen  transacto  tempore  jam  amplius  non 
obligat;  ergo  prceceplum  confitendi  hoc  an- 
no,  si  in  illo  irapletum  non  sit,  non  obligat 
in  sequenti  anno;  ergo  non  tenetur  homo  il- 
lud  implere  nisi  pro  tempore,  pro  quo  obli- 
gat  praeceptum  sequentis  anni.  Antecedens 
patet  inductione  in  prtecepto  jejunii,  in  prce- 
cepto  audiendi  sacrum,  recitandi  horas  quo- 
tidie,  et  in  praecepto  aunuae  communionis,  ut 
multi  volunt ;  ut  si  quis  non  communicavit 
hoc  Paschate,  in  rigore  non  tenetur  commu- 
nicare  usque  ad  sequens  Pascha,  Et  ratio  lio- 
rum  est,  quia  tale  pra^ceptum  definit  suam 
obligationem  ad  tale  tempus;  ergo  transacto 
tempore,  licet  violatum  sit  prseceptum  Eccle- 
sise,  ejus  tamen  obligatio  cessavit.  Confirma- 
tur,  quia  alias  ille  homo  continue  peccaret, 
quandiu  non  confiteretur. 

2.  Vera  sententia.  —  Nihilominus  dicen- 
clum  est  in  eo  casu  teneri  hominem  statim 
confiteri,  et  quo  magis  ac  magis  volunlarie 
differt  cnnfessionem,  eo  magis  ac  magispec- 
care.  Ita  tenet  Major,  d.  17,  q.  2,  circafinem; 
Soto,  d.  18,  q.  1,  art.  4;  Medin.,  q.  18;  Na- 
var.,  cap.  21,  num.  45  ;  Victor.,  n.  137,  qui 
in  n.  147  optime  addit,  si  quis  in  toto  anno, 
et  tempore  Pa^chatis  omisit  confessionem 
sine  peccato,  quia  non  habuit  copiam  confes- 
soris,  et  nihilominus  communicavit  in  Pas- 
chate  cum  sola  contritione.  leneri  ad  confes- 
sionem  faciendam  quam  primum  potest,  non 
ex  obligatione  per  accidens,  sed  ex  vi  hujus 
praecepti  confessionis  annuaa,  quod  adhuc 
obligat,  cum  impletum  non  sit.  Et  probatur 
haec  sententia  primo  ex  usu  et  praxi  Eccie- 
siae;  excommunicantur  enini  fideles,  qui  hoc 
praeceptum  intra  annum  non  servant,  nec 
possunt  ab  excommnnicatione  absolvi  douec 
confiteantur  .  ergo  signum  manifestum  est  te- 
neri  slatim  ac  continue  ad  confessionem  , 
quia  si  solum  excommunicarentur  propter 
peccatum  prsecedens,  facile  absolvi  possent ; 
praisertim  cum  illa  excommunicatio  reservata 
non  sit ;  non  ergo  tantum  propter  commis- 
sam  culpam  excommunicantur,  sed  ut  im- 
pleant  obligationem  quam  semper  retinent, 
quaj  obligatio  non  est  illis  denuo  imposita 
propter  excommunicationem ,  sed  oritur  ex 
hoc  ipso  prazcepto  confessionis  annuse,  et  a 
pastoribus  Ecclesia;  expiicatur.  Secundo  pro- 


756  DISPUTAT.  XXXVI.  SECT.  IV 

batur  hoc  ex  forma  et  intentione  praecepti ; 

mandatur  enim,  nt  saltem  semel   in   anno 

confiteamur  ;  intentio  vero   preecepti  est   ut 

cor.fessio  nimium   non  differatur ;  ergo  ita 

obligat  ut   intra  annum  fiat   confessio,  ut  si 

tuncnon  impleatur,  semper  ac  continue  obli- 

get  ne  amplius  differatur.  Ut  si  quis  teneatur 

intra  annum  aut  semel  in  anno  solvere  cen- 

sum  autdebitum,  transactoanno  multomagis 

continue  tenetur.  Unde  ex  fine  et  forma  talis 

preecepti  colligitur,  determinationem  tempo- 

ris,  queeinillofit.non  esseutin  illo  terminetur 

et  extinguatur  obligatio,  si  non  impleatur  ; 

sed  solum,  ut  toto  illo  tempore  differri  pos- 

sit,  non  vero  ultra  illud;  sicut,  si  slando  in 

solo  jure  divino  prudenter  judicari  posset  hoc 

preeceptum  obligare,  verbi  gratia,  intra  quin- 

quennium,  transacto  illo  non  extingueretur 

obligatio,  sed  magis  semper  urgeret. 

3.  Destruuntur  fundamenta  contrarice  sen- 
tentice. — Et  ex  his  faciie  respondetur  ad  fun- 
damenta  contrariee  senlenlise.  Illnd  enim 
principium,  quod  assumit,  est  verum,  quando 
temporisdesignatio,  quee  fit  per  affirmativum 
preecepturn,  estadterminandam  omnino  obli- 
gationem  pro  illo  tempore.,  ut  est  in  pieece- 
pto  jejunii,  orationis,  et  similium;  secus  vero 
est  quando  fit  determinatio  ad  ditferendam 
obligationem  usque  ad  illud  tempu?,  et  ideo 
non  sunt  simiiia  exempla  ibi  adducta  ;  in  eis 
enim  habetur  specialis  ratio  temporis  desi- 
gnati,  ut  patet  de  jejunio,  et  de  obligatione 
audiendi  sacrum  ;  hic  vero  habetur  ratio  fre- 
quentiee  talis  sacramenti,  et  solum  intendi- 
tur,  utj  licet  confessio  possit  differri  per  an- 
num,  non  tamen  ultra  differatur.  An  vero 
idem  dicendumsit  de  praecepto  Eucharistiee, 
dictum  est  in  propria  materia  ;  auctores  enim 
non  eodem  modo  sentiunt  de  utroque  pree- 
cepto,  nec  potest  assignari  generalis  regula 
ad  cognoscendum,  quando  preeceptum  de- 
terminettempus  uno  vel  alio  modo;  conside- 
randa  autem  est  forma,  materia  et  intentio, 
el  ex  illis  cognoscendus  est  modus  determi- 
nationis  ejus. 

4.  Ex  hac  vero  decisione  colligitur  (quod 
fere  nullus  negat)  si  quis  propter  inopiam 
confessoris,  vel  aliam  rationabilem  causam 
non  impleat  debito  tempore  hocpraecepturn, 
debere  habere  animum,  et  propositum  illud 
implendi  qnam  primum  commode  possit ; 
quia  ad  hoc  tenetur,  ut  ex  dictis  constat,  in 
quo  cernitur  aperta  differentia  inter  hoc  et 
prseceptum  jejunii,  vel  Missee  audiendae,  etc. 


Duo  dubia  proponuntur. 

5.  Primum  dubium.  —  Duo  tamen  super- 
sunt  brevia  dubia  :  primum  est,  an  in  hujus- 
modi  eventu,  si  quis  distulit  confessionem 
preesentis  anni  in  principium  anni  sequentis, 
possit  una  et  eadem  confessione  preecepto 
utriusque  anni  satisfacere,  ita  ut  in  illo  anno 
amplius  eonfiteri  non  teneatur.  Videtur  enim 
ita  esse,  quia  per  hanc  confessionem  satisfa- 
cit  obligaiioni  relictee  in  anno  preeterito,  et 
rursus  jam  semel  confitetur  in  preeseuti  an- 
no,  nec  tenetur  bis  confiteri;  recte  vero  fie- 
ri  poiest,  ut  quis  satisfaciat  uno  et  eodem 
actu  duplici  obligationi  in  eodem  tempore 
concurrenti,  ut  in  preesenti  materia  est  cer- 
tum,  si  hujusmodi  homo  differat  confessio- 
nemsecundi  anni  usque  ad  finem  ejus ;  quam- 
vis  enim  male  faciat,  postea  tamen  unica 
contessione  satisfaciet  utrique  obligationi. 
Heec  difficultas  maxime  procedet,  si  assera- 
mus  hoc  preeceptumimpleri  per  quamcunque 
confessionem  in  principio  annifactam,  ita  ut 
amplius  non  obliget,  etiamsi  homo  habeat 
conscientiam  novi  peccati  mortalis  ;  nam  hoc 
posilo  videtur  consequenter  dicendum  ,  ilium 
hominem  satisfacere  per  illam  confessionem 
obligationi  utriusque  anni ;  preesertim  si  in 
ea  confessus  est  aliquod  peccatum  mortale  in 
preesenti  anno  commissum,quia  confessio  illius 
jam  pertinet  adpreeceptumanni  praesentis,  et 
si  soia  fieret,  sufficeret  ad  implendum  iliud 
preeceptum.  At  vero  juxta  aliam  sententiam, 
quam  securiorem  esse  diximus,dicendum  con- 
sequenter est,  per  eam  confessiouem satisfieri 
obligationipreesentis  anni  quoadeam  partem, 
quee  ad  illum  perlinet,,  semper  tamen  manere 
obiigationem  confitendi  iterum  in  iilo  anno, 
si  nova  materia  necessaria  occurrat.  Et  hoc 
videlur  sine  dubio  verisimilius,  quia  aiias 
posset  homo  differre  confessionem  illam  fere 
per  duos  annos  :  pari  enim  ratione  non  esset 
obligandus  ad  confilendum  statim  post  trans- 
actum  primum  annum.  Usus  etiam,  et  con- 
suetudo  Ecclesiee  hoc  conhrmat;  nam  pasto- 
res  ita  exigunt  confessionem  debitam  illi  Qua- 
dragesimee,  ut  nihilominus  censeant  mauere 
hominem  obiigatum  ad  confitendum  in  se- 
quenti,  vel  usque  ad  sequentem  Quadragesi- 
mam,  unde  eodem  modo,  et  per  eamdem  ex- 
communicationem  exigent  postea  sequentem 
confessionem. 

6.  Secundum  dubium.  —  Seiitentia  Le- 
desm.  —  Soti  sententia.  —  Jjtraque  senten- 
iia  rejieitur. — Solvitur  dubiumpropositum. — 


DISPUTAT.  XXXVf 

Secuiiduai  dubium  est,  si  quis  in  confessione 
hnJLis  anni  omisitaliqua  pcccalapropler  obli- 
vionem,  vel  aliam  rationabilem  causam,  an 
teneatur  illa  confiteri  cum  primum  possit, 
vel  possit  differre,  donec  urgeat  obligatio  se- 
quentis  anni.  Ledesma  supra  dislinctione 
utitur,  nam  si recordatur,  et  potest  confiteri 
intra  eumdem  annum,  tenetur  idfacere,  quia 
revera  non  implevit  praeceptum  coufitendi 
omnia  peccata,  quamvis  excusatus  fuerit ;  et 
adhuc  durat  tempus,  in  quo  potest  implere  ; 
ergo.  Si  vero recordatur,  inquit,  post  trans- 
actum  annum,  jam  non  tenetur,  in  quo  in- 
dicat  obligationem  confitendi  in  anno  extin- 
gui  cum  ipso  anno,  alias  non  consequenter 
loquitur ;  nam,  etiamsi  annus  finitus  sit,  si 
obligatio  confitendi  in  illo  non  est  impleta, 
adhuc  durat;  ergo  tenebitur  statim  confiteri, 
etiamsi  post  transactum  annum  recordetur. 
Aliter  distinguit  Soto  inter  peccata  oblita,  et 
peccata  cognita,  exjustacausa  praetermissa  ; 
nam  haec  posteriora  dicit  esse  statim  confi- 
tenda,  de  prioribus  vero  subdistinguit :  nam 
vel  oblivio  (inquit)  fuit  culpabilis,  ettuncsta- 
tim  confitenda  sunt,  vel  inculpabilis,  et  tunc 
cessat  obligatio.  Sed  prior  distinctio  mihi  non 
placuitsupra,  cum  deintegritate  agerem.quia, 
ut  ibi  ostendi,  utrorumque  est  eadem  ratio. 
Secunda  distinctio  etiam  non  est  necessaria, 
quia  si  oblivio  fuit  ita  culpabilis,  ut  sacra- 
mentum  fuerit  nullum,  tota  confessio  iteran- 
da  esl ;  si  vero  tuisset  validum,  nihil  referret 
quod  culpa  aliqua  intercessisset.  Et  ideo  alii 
auctores  simpliciter  negant,  ex  vi  hujus  proe- 
cepli  esse  obligationem  statim  confitendi  ta- 
liapeccata,  sed  posse  usque  ad  confessionem 
sequentis  anni  differri.  Ita  Victor.  supra,  n. 
lo7,et  Navar.,  in  Sum.,  cap.  2,  n.  10  ;  et  vi- 
detur  in  praxi  satis  secura  et  usitata  senten- 
tia,  el  opposita  esset  nimisrigorosa;  rationem 
reddemus  solvendo  sequentem  objectionem. 
7.  Ohjectio.  —  Confirmatio  objectionis.  — 
Solvitur. —  Respondetur  ad  confirmationem. 
—  Oritur  enimex  dictis  in  hac  et  praecedenti 
queestione  contra  hanc  sententiam  objectio. 
Nam  si  quis  exjustacausa  omisit  totam  con- 
fessionem  anni,  tenetur  postea  statira  cum 
primum  potest  illam  facere  ;  quia,  licet  excu- 
satus  fuerit,  retamen  vera  non  implevit  pree- 
ceptum;  ergoeadem  ratione  qui  oraisit  par- 
tem  hujus  praecepti  tenebitur  postea  sta- 
tim,etc.  Et  augetur  difficultas  :  diximus  enim 
ut  probabile  et  securius,  eum,  qui  post  ali- 
quam  confessionem  intra  annum  habitam,  ha- 
bet  conscientiam  novi  peccati  mortalis,  in  fine 


SECT.  IV.  757 

anni,  seu  tempore  Quadragesimoe  teneri  ad 
confilendum  illud  intra  illum  annum  ;  quia 
ex  proeceplo  Ecclesiastico  tenetur  confiteri 
omuia  peccata  illius  anni ;  ergo  eadem  ra- 
tione,  si  aliquod  peccatum  omittit,  tenebitur 
illud  peccatum  confiteri  cum  primum  potest 
intra  illum  annura,  vel  anno  elapso,  cum 
primurn  possit.  Kespondetur  negando  conse- 
quentiam,  et  ratio  sumendaest  ex  vero  sensu 
Ecclesiastici  praecepti ;  obligat  enim  ad  con- 
fitenda  omnia  peccata  illo  anno  commissa, 
quantum  memoriae  occurrunt,  facta  diligen- 
tia,  seu  quantum  fieri  potest  et  necesse  est 
ad  integritatem  sacramenti,  quia  haec  est 
obligatio  juris  divini,  cui  in  hac  parte  nihil 
addit  Ecclesiasticum  praeceptum,  sed  solum 
in  temporis  determinatione,  ut  sa?pe  dictum 
est ;  qui  ergo  nullam  confessionem  facit , 
nullo  modo  implet  hoc  praeceptum,  et  ideo 
obligatus  manet ;  at  vero  qui  facit,  ut  potest, 
confessionem  totius  anni,  integre  etabsolute 
implet  praeceptum  Ecclesiasticum  ;  et  ideo 
etiamsi  ex  accidenti  aliquid  omittat ,  non 
manet  obligatus  usquead  sequentem  annum. 
Ad  confirmationem  quae  difficilior  est,  re- 
spondetur,  propterea  illam  sententiam  non 
esse  certam,  sed  probabilem,  et  juxta  illam 
dici  posse,  quod  illa  obligatio  magis  oritur 
ex  consuetudineEcdesiae,  quam  ex  vi  verbo- 
rum  ipsius  praecepti  ;  haec  autem  consuetudo 
vires  obtinuit  respectu  peccatorum,  quae  post 
aliquam  confessionem  commissa  sunt,  et 
nullo  modo  neque  per  se,  neque  per  acci- 
dens  per  praecedenlem  confessionem  auferri 
potuerunt;  non  vero  esttalisconsuetudo  circa 
peccata  oblita,  etideonon  oportet  ut  sit  si- 
milis  obligatio.  Deinde  accommodari  ad  hoc 
potest  intentio  praecepti;  praecipit  enim  ut 
confessio  fiat  de  toto  anni  tempore,  quantum 
moraliter  possit;  ille  vero,  qui  per  se,  et  ex 
intentione  sua  omnia  confitetur,  et  ex  occa- 
sione,  vel  oblivione  aliquid  omittit,  revera 
quantum  est  in  se,  extendit  confessionem 
suam  ad  totum  annum,  et  ideo  totum  prae- 
ceptum  implet.  At  vero  qui  per  sc  et  directe 
tantum  confitetur  de  actionibus  factis  in 
una  parte  anni,  si  in  aha  parte  parte  ha- 
beat  peccata,  nullo  modo  implevit  totum 
praeceptum,  quia  illa  confessio  nullo  mo- 
do  relata  est  ad  illam  partem  illius  anni  ; 
est  ergo  quoad  hoc  tam  in  intentione,  quam 
in  forma  praecepti  differentia.  Ac  denique 
etiam  est  rationis  diversitas,  quia  peccata 
oblita  aliquo  modo  continentur  in  illa  confes- 
sione,  saltemin  confuso,  et  perillam  tollun» 


758 


DISPLTAT.  XXXVI.  SECT.  V- 


tur  saltera  indirecte,  et  per  accidens,  etiam- 
si  homo  tantum  attiitus  sit ;  at  vero  peccata 
postea  commissa  nullo  modo  tolli  possunt 
per  prseeedentem  confessionem;  etideo  non 
est  eadem  ratio. 

SEGTIO  V. 

Utrurii  interdum  teneanlur  fideles  anticipare  con- 
fessionem  antequam  annus  impleatur. 

1.  Hsec  qusestio  intelligitur  de  obligatione 
per  se,  nam  per  accidens  ratione  commu- 
nionis,  vel  sacrificii  Missse  non  est  clubium 
quin  ssepe  possit  accidere  haec  obligatio  ;  ta- 
men  ea,  quse  per  accidens  sunt,  non  cadnnt 
sub  scientiam.  Rursus  hsec  obligalio  per  se 
intelligi  potest,  vel  ex  vi  hujus  prcecepti  de 
annua  confessione  positi  in  dict.  cap.  Omnis 
utriusque  sexus,  vel  ex  vi  solius  juris  divini, 
vel  ex  vi  alterius  Ecclesiastici  pra^cepti.  De 
his  ergo  tribus  membris  breviter  dicendum 
est. 

2.  Communis  sententia. —  Quoad  primam 
partem  communis  sentenlia  est,  ex  vi  lrajus 
prsecepti  teneri  fideles  ad  anticipandam  con- 
fessionem  in  qnacunque  parte  anni,  si  prse- 
vident  fore,  ut  amissa  illa  occasione  non  pos- 
sint  in  toto  anno  confiteri,  ut,  verbi  gratia, 
ex  penuria  confessorum,  vel  ex  longa  navi- 
gatione,  vel  peregrinalionc  per  terras  infide- 
lium.  Ita  docent  Theologi,  d.  17  ;  Bonav.,  2 
p.,  d.  15,  art.  2,  q.  2  ;  Gabr.,  q.  2,  art.  3, 
dub.  1  ;  Durand.,  q.  10,  n.  G  ;  Major,  q.  2, 
art.  5;  Richard.,  art.  3,  q.  5  ;  Palud.,  q.  2, 
art.  4;  Adrian.,  q.  3  de  Confessio. ;  Petr. 
Soto,  lect.  5  de  Confess. ;  Sylv.,  verb.  Con- 
fessio,  l,q.  2;  Medin.,  q.  de  Tempore  quo 
confiteri  oportet;  Cano,  Soto,  et  alii  supra  ci- 
tati.  Et  ratio  est,  quia  hoc  prceceptum  non 
limitatur  ad  finem  anni,  sed  obiigat  ad  confi- 
tendum  semel  in  anno  peccata  commissa  et 
non  confessa;  sed,  si  liomo  positus  in  illa 
occasione,  non  confiteatur  statim,  non  im- 
plebit  prseccptum  ih  anno,  imo  reddit  se  im- 
potentem  ad  implendum  illud;  ergo  tenetur 
tunc  confiteri.  Sicut,  qui  in  die  festo  prsevi- 
det,  se  non  posse  audire  sacrum  ab  hora  de- 
cima ,  tenetur  anticipare  et  audire  prius, 
quamvis  alias  posset  differre  usque  ad  ho- 
ram  decimam  secundam,  si  futurum  esset  sa- 
cram  ;  quia  iilud  prajceptum  simpliciler  ohli- 
gatpro  illo  die,  prout  in  illo  impleri  potuerit; 
nam  proportionalis  est  obligatio  pro  toto 
anno  in  confessione. 

3.  Solutio  objeclionis. — Et  hoc  exemplum 


solvit  objectionem,  quse  fieri  potest;  nam  si 
quis  prsevidct  fore,  ut  non  possit  in  die  Do- 
minica  audire  sacrum,  non  tenelur  prsevenire, 
et  audire  in  die  sabbathi,  et  idem  est  de  je- 
junio.  Respondetur  enim  non  esse  simiie, 
quia  obligatio  talis  prsecepti  non  incipit  us- 
que  ad  diem  prajfixum,  in  illo  vero  obligat 
pro  toto  die,  modo  explicato;  ita  hic  obliga- 
tio  incipit,  vel  currit  in  toto  anno,  unde  in 
illo  est  implenda,  prout  potuerit.  An  vero 
idem  sit  de  praecepto  annuo  Eucharistia?,  suo 
loco  dictum  est  ;  ex  eo  vero  quod  certuni 
est,  possumus  a  simili  confirmare  senlentiam 
positam;  nam  saltem  intra  illos  quindecim 
dies  a  DominicaPalmarum  ad  Dominicara  in 
Aibis,  certum  est  teneri  aliquem  anticipare, 
et  communicare  in  Domiuica  Palmarum,  si 
preevidet,  quod  in  sequentibus  diebus  com- 
mumcare  lion  poterit,  quia  sallem  de  illo 
toto  tempore  certum  est  esse  aptum  ad  im- 
plendum  illud  praeceptum,  et  in  toto  i!lo  cur- 
rere  obligationem,  ut  intra  illud  impleatur 
prout  poluerit.  Aliud  simile  tractat  Cano  de 
obhgatione  recitandi  horas  intra  unum  diem, 
an  leneatur  homo  prcnevenire,  quando  prsevi- 
det  iffipedimentum.  Sed  hoc  requirit  pro- 
priam,  et  longiorem  disputationem,  quia  in 
multis  est  dissimilitudo,  quai  non  possunt 
hic  breviter  explicari. 

4.  Limitatio  gtwrumdam. — Reprobatur. — 
Quidam  vero  limitanl  banc  sententiam,  ut 
solurn  procedat  in  eo,  qui  voluntarie  se  ex- 
ponit  tali  impedimento  ;  secus  vero  esse,  si 
ex  defectu  proprii  sacerdotis  sibi  involuntario 
hoc  eveniat ;  ut,  veibi  gratia,  si  in  aliquo 
oppido  tempore  Quadragesimse  deficiat  pa- 
rochus,  vel  antea  prsevidealnr  defuturus,  di- 
cunt  non  teneri  fideles  ad  anticipandam  cou- 
fessionem  ,  tum  quia  impedimentum  in  eo 
casu,  cum  non  sit  voluntarium,  non  imputa- 
tur ;  tum  etiam  quia  ad  Eeclesiam  pertinet 
providere  sacerdotes,  qui  si  desint,  non  te- 
nentur  fideles  anticipare  confessionem.  Sed 
non  oportet  limitalionera  adhibere,  quia,  ut 
dixi,  hsec  obligatio  seinel  in  anno  confitendi, 
in  quacunque  parte  anni  locum  habet,  si  in 
ilJanofl  possit  impleri,  ex  quocunque  capite 
hsec  impotentiaproveniat;  id  enim  accidenta- 
le  est,  quod  satis  confirmat  exemplum  supra 
positum  de  prsecepto  audiendi  Missam ; 
unde,  si  pro  aliqua  parte  anni  habetur  copia 
confessoris,  jam  Ecclesia  sufficienter  provi- 
det  de  confessore,  prout  fieri  potest.  Et  hinc 
omnes  Doctores  consequenter  colligunt,  si 
quis  habeat  pcccata  reservata,  el  nuiic  possit 


DISPUTAT.  XXXVI.  SEGT.  Y. 


im 


illa  confiteri  habenti  jurisdictionem  in  illa, 
timeatque  non  habitnrnm  amplins  iu  illo 
anno  copiam  talis  confessoris,  teneri  ad  con- 
fiteudum  statim  ;  est  enim  eadem  proporlio- 
nalis  ratio. 

An  ex  vi  juris  divini  urgeat  interdum  luec 
obligatio. 

5.  Anpropter  mortis  articulum  obliget  jus 
dkinumin  aliquo  casu. — Sotus reprehenditur. 
— Circa  secundam  partem  qua?stionis  certum 
est,  si  intra  annum  occurrat  mortis  pericu- 
lum ,  jus  ipsum  divinum  ad  confessionem 
obligare.  Quod  per  se  notum  est  ex  supra 
dictis.  Quod  ergo  dubitatur,  est,  an  praeter 
illum  articulum,  sit  alius  casus,  in  quo  obli- 
get  jus  divinum.  Aliqui  auctores  pra,jter  banc 
casum  numerantpericulum  oblivionis;  itaque 
si  aliquis  timet  probabiliter,  expectando  fi- 
nem  anni,  omissurum  multa  peccalapropter 
oblivionem,  teneri  ad  anticipandam  confes- 
sionemquantum  necesse  sit,  ut  omnium  in- 
tegre  recordetur,  et  contiteatur.  Tenet  Ma- 
jor,  d.  17,  q.  2,  in  fin.;  Marsil.,  q.  12,  art. 
1,  part.  4,in  fin.;  Medina,  q.  16.  Fundamen- 
tum  est,  quia  de  jure  divino  tenetur  homo 
integre  confiteri;  ergo  tenetur  tunc  confiteri 
cum  possit  integre;  sed  praeceptum  Ecclesiae 
non  potuitauferre  hanc  obligationem  ;  ergo. 
Respondet  Soto  ,  Ecclesiam  potuisse  defi 
nire  tempus,  pro  quo  possunt  homines,  mo- 
raliter  et  regulariter  loquendo  ,  reeordari, 
quale  est  tempus  unius  anni;  et  ideo,  licet  in 
particulari  interdum  in  aliquo  deficiat,  non 
propterea  obligari  ad  anticipandam  confes- 
sionem  ;  unde  adniisso  antecedente,et  prima 
consequentia,  negat  secundam.  Sed  non  vi- 
detur  consequenter  ioqui,  qtiia  Ecclesia  de- 
terminando  tempus  non  potest  mutare  id, 
quod  jure  divino  definitum  est  ;  si  ergojute 
divino  quisquam  tenetur  confiteri,  tunc  cum 
recordari  potest,  non  potuit  Ecclesia  id  mu- 
tare  ;  jam  enim  ille  articulus  tam  vere  estde 
jtire  divino,  sicut  articulus  mortis.  Gonfirma- 
tur  a  simili,nam  jure  divino  et  nalurali  te- 
nentur  fideles  alere  sacerdotes,  et  ad  hoc  Ec- 
clesia  determinavit  decimas,  et  nihilominus, 
si  alicubi  non  sufileerent,  tenerentur  ftdeles 
dare  necessaria  ;  similiter  delerminavit  tale 
jejunium  ad  corporis  macerationem,  et  ta- 
men,  si  aiicuiin  particulari  esset  aliquid  am- 
plius  necessarium  ad  suam  salutem,  tenere- 
tur  id  facere,  quia  jus  Ecclesite  non  excludit 
naturale.  Et  augeiur  difficultas.  Ponamus 
enim  hominem  probabiiiter  timere  ne  omnia 


peccata  omnino  memoria3  excidant,  vel  ne  in 
amentiam  inciclat ;  tunc  tenetur  sine  dubio 
anlicipare  totam  confessionem  ;  ergo  idem 
propoitionaiiter  diccndum  est,  quando  est 
periculum  de  omittenda  parte. 

6.  Communis  et  vera  sentcntia. — Nihilomi- 
nus  communis  sentcntia  est  in  hujusmodi 
casu  non  esse  obligationcm  anticipandi  con- 
fessionem,  Sylvest.,  verb.  Confessio,  \,  q.  2  ; 
Soto,  d.  18,  q.  1,  art.  4  ;  Pel.  Sot.,  lect.  5  ; 
Victor.,  n.  132;  Cano.,  dicta  relect.,  part.  5  ; 
Ledesm.,  q.  5,  art.  5,  dub.  7  et  8  ;  Navar., 
c.  21,  n.  25.  Ratio  a  posteriori  est,  quia  alias 
determinatio  Ecclesiffl  fere  nihil  proftiisset  fi- 
delibus,  si  incerti  essent  de  tempore  suas 
obligationis,  neque  haberent  pacatas  ccn- 
scientias.  Ratio  vero  a  priori  esse  debet,  quia 
non  tenetur  homo  jure  divino  prsevenire,  et 
diligentiam  facere,  ut  peccata  conservet  in 
memoria,  sed  tantum  tenetur  quando  tem- 
pus  obligalionisoccurrit  moralem  diligentiam 
facere,  ut  omnium  recordetur,  et  integre  con- 
fiteatur  ;  et  hoc  satis  est,  moraliter  loquendo, 
ut  confessor  cognoscat  statum  conscientiaB 
pcenitentis,  proesertim  si  ipse  ex  parte  sua  di- 
ligentiam  adhibeat  ,  quam  juxta  personae 
conditionem  adhibere  tenetur  ;  neque  major 
obligatio  satis  colligi  potest ,  vel  ex  sacra 
Scriptura,  vel  ex  Ecclesia?  traditione.  Et  heec 
posterior  opinio  est  suavior,  et  practice  se- 
cura,  quamvis  prior  consulenda  esset. 

An  ex  vi  alterius  prcecepti  Ecclesiastici  hec 
obligatio  interdum  oriatur. 

7.  Circa  tertiam  partem  quaesfionis  certum 
est,  nullum  esse  pra?ceptum  positivum  per  se 
obligans  totam  Ecclesiam  ad  corjfitendum 
ante  impletum  annum.  Solum  circa  religio- 
sas  personas  sunt  duo  jura  breviter  expiican- 
da,  alterum  in  Clementina  1  de  Statn  Mona- 
chorum,  ubi  pnecipitur  reiigiosis  S.  Bene- 
dicti,  ut  singulis  mensibus  confiteantur.  De 
quo  jure  primum  incertum  est  an  obliget 
tantum  eos  qui  habent  conscientiam  peccati 
mortalis,  vel  etiamsi  non  habeaut  nisi  tan- 
tum  venialium.  Glossa  enim  ibi  priorem  sen-* 
tentiam  significat,  dum  ait  ibi  fieri  determi- 
nationem  meustruam  pro  illis  religiosis,  si- 
cut  facta  estannua  pro  omnibus  fidelibus  ;  et 
hoc  sequitur  Soto,  d.  18,  q.  1,  art.  3,  et  indi- 
cat  Palud.,4,  d.  17,  q.  2,  art.  4.  Alii  vero 
existimant  secundum  cum  Cajetan.,  tom.  1 
Opusc,  tract.  5,q.  i;Cano,  dict.  Relect.,p.  5; 
Navar.Jn  c.  Placuit,  dePcenit.,  d.  6,  n.  122; 
et  certe  videtur  magis  consonum  intentioni 


760  DISPUTAT.  XXXVI.  SECT.  VI 

Ponlificis,  tum  quia  non  est  verisiniile  pree- 

sumpsisse   Pontificem  religiosos   peccaturos 

mortaliter  singiilismensibus;  tum  etiam  quia 

prEPceptis  seu  regulis  ibi  positis  intendit  Pon- 

tifex  reformare  religionem  illam  ;  non  esset 

autem  reformatio,  sed  potius  reiaxaiio  reli- 

gionis,  si  tanlum  post  commissum  peccatum 

mortale,  et  singulis  mensibus   ad  confessio- 

nem  obligarentur. 

8.  Deinde  incertum  est,  an  illud  jus  obli- 
get  sub  mortalitales  religiosos  ad  menstruam 
confessionem  ;  Soto  enim  supra  consequenter 
videtur  affirmare,  quod  etiam  sentit  Mnjor, 
dist.  17,  q.  2.  Navarrus  autem  supra  solum 
dicit  eos  teneri  de  honestate.  At  vero  Caje- 
tanus  sentit  non  obligare  illam  legem  adpec- 
catum  mortale,  quod  sequitur  Cano,  reJect. 
illa,  part.  5,  quia  nec  verba  Jegis,  nec  poena 
imposita  tantam  obligationem  inducant.  Qua^ 
ratio  non  multumcogit,  quia  verbum,  tenean- 
tur,  vel  aliudsimile,  quo  ibi  Pontifex  utitur, 
de  se  sufficiens  est ;  gravitas  autem  obliga- 
tionis  non  est  colligenda  ex  poena,  sed  ex 
materia  legis;  atvero  bicmateria  gravis  est, 
scilicel,  usus  sacramenti  ad  vitam  religiosam 
magis  necessarii,  sicut  ibi  etiam  prrecipitur 
communio  singulis  mensibus,  quee  etiam  vi- 
detur  materia  gravis.  Unde  existimoboc  pen- 
dereex  instituto  et  consuetudinetalisreligio- 
nis  ;  arbitrorenim  hanc  constitutionem  non 
magis  eos  obligare,  quam  alias  ejus  religionis 
regulas,  quia  in  toto  illo  capite  nullum  ver- 
bum  est,  quod  aliud  indicet.  Unde,  si  usus, 
et  declaratio  talis  religionis  est,  ut  constitu- 
tiones  ejus  non  obligent  ad  culpam ,  nisi 
quando  adjungiturpcena  excommunicationis, 
vel  alio  simili  modo  ea  obligatio  explicatur, 
dicendum  est  hoc  jus  non  obligare  sub  mor- 
tali ;  si  vero  nulla  talis  est  declaratio,  neque 
ex  consuetudine  hujns  religionis  aliud  con- 
stat,  lex  heec  explicanda  est  juxta  vim  verho- 
rum,  et  qualitatem  materiae,  in  quam  eadit, 
et  ideo  ex  suo  genere  inducet  gravem  obli- 
gationem,  propter  rationem  factam. 

9.  Alterum  jus  positivum  explicandum  erat 
in  Concil.  Trident.,  sess.  25,  c.  10  de  Ftegu- 
laribus,  ubi  admonentur  moniales,  ut  singu- 
lis  mensibus  confessionem  peccatorum  fa- 
ciant ;  ex  verbis  autem  illius  decreti  constat 
non  esse  rigorosam  Jegem,  preecepti  obliga- 
tionem  inducentem,  quia  verbum,  Admoneo, 
quod  Concilium  ponit,  non  est  pra?ceptivum. 


SECTIO  VI. 

Quibus  modis  excusetur  homo  ab  execulione  hujus 
prxcepti. 


\.  Diximus  de  obligatione  anticipandi  con- 
fessionem;  superest,  ut  explicemuslicentiam, 
seu  facultatem  differendi  confessionem  ;  et 
imprimis  non  est  quod  agamus  de  casu  im- 
potenlioe  absolute  et  simpliciter,  qualis  est, 
quando  omnino  haberi  non  polest  copia  con- 
fessoris  ;  nam  tunc  per  se  notum  est  homi- 
nem  excusari  a  culpa,  etiamsi  per  multos  an- 
nos  confessionem  ex  hac  causa  differat,  quia 
nemo  ad  impossibiJe  obligatur.  Secundo  cer- 
tum  est,  non  solum  physicam  et  absolutam 
impotentiam,  sed  etiam  extraordinariam  dif- 
ficultatem  moralem  posse  interdum  excusare, 
ut  si  quis  non  possit  habere  confessorem, 
nisi  longum  iter  conficiat;  non  enim  est  ad 
hoc  cogendus,  prsesertim  quando  non  urget 
periculum  salulis.  Quanta  vero  esse  debeat 
heec  difficultas,  prudentis  viri  judicio  existi- 
mandum  est.  Atque  idem  dicendum  est, 
quando  est  copia  confessoris,  non  tamen  po- 
test  ilJifieri  confessio  sine  morali  pericuJo  in- 
famationis,  vel  alterius  gravis  nocumenti  ; 
sicut  enim  supra  diximus  hujusmodi  causam 
excusare  interdum  ab  integritate  confessio- 
nis,  ita  si  totam  confessionem  comprehendat, 
a  tota  illa  excusabit;  est  enim  eadem  pro- 
portionaJis  ratio.  Quod  maxime  indubitatum 
est  in  obligatione  Ecclesiastici  preecepti,  quia 
non  obligat  cum  tanto  rigore  ;  extendi  vero 
potest  ad  obligationem  preecepli  divini,  si 
causa  sit  gravis,  et  alias  non  immineat  mo- 
rale  periculum  damnalionis,  ut  jam  expli- 
cabo.  Observandum  vero  hic  est  (quod  supra 
adnotavimus)  licet  interdum  occurrat  haec 
causa  sufficiens  ad  excusandum  a  confes- 
sione  unius  vel  alterius  peccati,  non  propter- 
ea  excusari  ab  observatinne  hujus  preecepti 
eum,  qui  conscientiam  aliorum  peccatorum 
mortalium  habet,  quia  potest  ilia  confiteri, 
confessione  formaliter  integra  ;  non  est  ergo 
cur  excusetur.  Secus  veroesset,  si  non  habe- 
ret  peccata  mortalia,  preeter  ea  quee  sine  tali 
incommodo  confiteri  non  potest ;  nam,  licet 
posspt  in  eo  casu  recipere  hoc  sacramentum 
sine  incomraodo,  confitendo  tantum  venialia, 
non  tamen  tenetur,  quia  preeceptum  non 
obligat  ad  talem  confessionem,  ut  supra  dic- 
tum  est. 

2.  An  teneatur  quis  confiteriper  interpre- 
tem. — Prima  sententia.  — His  positis  duplex 


DISPUTAT.  XXXVI    SEOT.  Vf. 


76J 


in  hac  qusestione  difficnltas  esse  potest.  Pri- 
ma,  quando  aliquis  non  potest  msi  per  inter- 
pretem  confiteri,  tunc  excusetur,  etiamsi  nul- 
lumaliud  damuum  timeat.  Prima  sententia 
distinguit  de  piwcepto  Ecclesiaslico,  vel  di- 
vino,  et  affirmat  excusare  hanc  causam  ab 
obligatione  prrecepti  Ecclesiastici,  non  vero 
divini.  Ita  tenet  Sylvest.,  verb.  Confessio,  1, 
n.  15,  qui  refert  Archidiaconum  et  alios,  et 
idem  sequitur  Cano.  Quorum  ratio  pro  se- 
cunda  parte  esse  videtur,  quia  tunc  non  in- 
tervenit  difficultas,  vel  damuum  sufficiens  ad 
^cxcusandum ;  quia,  cum  interpres  teneatur 
eadem  lege  praecepti,  qua  sacerdos,  et  non 
timeatur  revelatio,  non  videtur  grave  dam- 
num,  quod  duo  audiant  idem  peccaLum  ; 
nam,  quod  aliqui  dicunt,  inde  fieri  peccatum 
publicum,  etjuridice  probabile  duorum  testi- 
monio,  nihil  ad  rem  spectat,  quia  testimo- 
nium  ejus,  qui  peccatum  in  confessione  audi- 
vit,  nullum  omninoest.  Et  confirmatur,  nam 
ssepe  necesse  est  duobus  peccatum  revelare 
vel  propter  casuum  reservationem^  vel  con- 
silii  petendi  causa,  vel  auxilii  ;  ergo  et  pro- 
pler  ipsum  sacramentum  suscipiendum. 

3.  Secunda  sententia. — Secunda  senlentia, 
et  communis  est,  in  eo  casu  posse  homiuem 
confiteri,  si  velit,  excusari  tamen  simpliciter 
ab  obligatione  cujuscunque  praecepti  confes- 
sionis,  etiam  in  mortis  articulo.  Ita  sentit 
Cajet.,  verb.  Confessto,  condit.  11  ;  Sot.,  d. 
18,  q.  2,  art.  6;  Ledesm.,  2,  p.  4,  q.  8,  art. 
3;  Victor.,  n.  173;  Petr.  Soto,  lect.  5  de 
Confessione  ;  Medina,  q.  19  de  Modo  secrete 
confitendi  ;  Major.,  d.  17 ;  et  ibid.  Palud. 
Fundamentum  esse  potest,  quia  jure  divino 
nullus  obligatur  ad  pnblicam  confessionem, 
ut  colligitur  ex  Trid.,  sess.  14,  c.  5;  publica 
autem  confessio  distinguitur  a  secreta,  seu 
auriculari,  quse  soli  sacerdoti  fit ;  ergo  quaj 
fit  per  interpretem,,  publica  censetur  in  hoc 
foro. 

4.  Vera  resolutio  qucestionis. — ln  hac  re 
censeo  primum,  non  obligare  preeceptum  Ec- 
clesiasticurmad  confitendum  huc  modo,  tum 
propter  rationem  factam  ;  tum  etiam  quia 
prsecepta  Ecclesiastica  non  obligant  cum 
tanto  onere  ;  tumetiamquia  in  ipsoc.  Omnis 
uiriusque,  sic  dicitur  :  Omnis  fidelis  teneatur 
solus  confiteri  sua  peccata  proprio  sacerdoti ; 
illa  enim  partieula,  solus,  hoc  satis  indicat. 
Secundo  certum  exislimo  neminem  teneri  ad 
confessionem  hoc  modofaciendam  jure  divino 
extra  mortis  articulum.  Patet  ex  fundamento 
secundae  sententiae.  Item  ex  his,  quaj   supra 


diximus,  scilicet,  praiceptum  divinum  per  se 
non  obligare  extra  hunc  articulum  ;  sed  etsi 
alias  obligare  posset,  idem  dicendum  esset  ; 
quia,  cum  hoc  prseceplum  affirmativum  sit, 
non  obligat  pro  semper,  sed  temporibus  op- 
portunis  ;  moraliter  autem  et  prudenter  non 
censetur  opportunum  tempus,  quando  homo 
non  potest  ordinarie,  et  sub  secreto  confiteri, 
et  alias  non  urget  extrema  necessitas. 

5.  Tertio,  in  articulo  mortis  videtur  mihi 
prima  sententia  valde  probabilis,  et  specula- 
tive  verior;  qui  autem  voluerit  secundam  se- 
qui ,  potest  id  facere  tuto  ,  quia  est  practice 
probabilis,  quantum  est  ex  vi  prsecepti  con- 
fessionis ;  quod  ideo  addo  ,  quia  ex  obhgatio- 
ne  poenitentise  ut  sic,  seu  satisfaciendi  Dec, 
et  ex  obligatione  charitatis,  et  curandi  salu- 
tem  propriam ,  poterit  quis  tunc  obligari  ad 
confessionem  hoc  modo  faciendam.  In  quc 
hoec  regula  servanda  est :  si  homo  habeat  pro- 
babilera  existimalionem  de  sua  vera  contri- 
tione,  excusari  poterit  ab  obligatione  confi- 
tendi  hoc  modo  ,  quia  non  videtur  moraliter 
necessaria  ad  salutem;  si  autem  probabihter 
tiineret,  vel  dubius  esset  de  coutritione  sua, 
tunc  teneretur  confiteri  etiam  lioc  modo  ,  vel 
eliam  publice.  quia  cum  absolute  teneatur 
Deo  satisfacere,  merito  in  casu  dubio  obli- 
gatur,  ut  alio  modo  justificetur,  Deoque  satis- 
faciat.  Item  ne  se  exponeret  periculo  eeternae 
damnalionis,  qua3  pree  omnibus  aliis  incom- 
modis  vitanda  est.  Posset  autem  in  hujusmo- 
di  casu  pcenitens  confiteri  ea  peccata ,  quse 
cum  minori  infamia  explicare  posset ,  nec 
teneretur  ad  confessionem  materialiter  inte- 
gram ;  est  enim  lisec  causa  sufficiens  ad  ex- 
cusandum  iJlum,  et  ita  hoc  satis  esset  ad  re- 
cipiendum  hoc  sacramentum  ,  et  consequen- 
ter  ad  subveniendum  saluti  suse;  possetenim 
tunc  fieri  ex  attrito  contritus. 

6.  An  teneatur  quis  per  scriptum  con/iteri. 
—  Prima  sententia.  —  Reprobatur.  —  Secun- 
da  difficultas  est,  si  quis  non  possit  nisi  per 
scriptum  confiteri,  ut  quia  vel  ipse  mutus 
est,  vel  confessor  surdus,  et  non  potest  se 
aliis  nutibus  explicare,  an  sit  hsec  sufficiens 
causa  ad  excusandura;  multi  enim  sentiunt 
in  eo  casu  excusari  liominem  a  praeeepto 
confessionis.  Ita  sentit  Richard.,  d.  17,  art.  2, 
q.  5;  Navarr.,  c.  21,  n.  36;  Victoria,  n.  137  ; 
Medin.,  Soto  et  Ledesma,  locis  supra  citatis. 
Fundamentum  est,  quia  scriptura  est  publi- 
cum  instrumentum,  et  qui  scribit  peccata, 
exponit  se  periculo  amittendi  scriptum,  vel 
ut  confessor  illud  accipiat  de  manibus  ejns, 


762 


DISPUTAT.  XXXVI.  SEGT.  VII. 


et  in  publicum  ferat ;  non  autem  tenetur  pu- 
blice  confiteri,  nec  buicpericulo  seexponere. 
Sed  bsec  sententia  non  videtur  mihi  solida 
ratione  fundata,  quia  revera  potest  facile  fic- 
ri,  ut  nullum  sit  morale  peficulum,  nec  scri- 
ptum  magis  est  publicum  instrumentum  , 
quam  vox,  praesertim  si  cautio  adhibeatur. 

7.  Contraria  sententia  probalur.  —  Unde 
contraria  sententia  roihi  videtur  probabilior, 
non  solum  de  prsecepto  divino ,  sed  etiam 
Ecclesiastico.  Eam  tenet  Sylvester,  verb.  Con- 
fessio,  i,  q.  15,  qui  refert  alios  ,  preesertim 
D.  Thomam,  qui  hoc  insinuat,  d.  17,  q.  3, 
art.  4,  queestiuneul.  3  ,  ad  secundum;  et  ibi 
Paludan.,  q.  2  ;  Major,  q.  1,  ad  3;  Cajelan., 
verb.  Confessio,  condit.  11;  Petr.  Soto,  lect. 
11  de  Confess.  Fundaraentum  est,  quia  pree- 
ceptum  confessionis  obligat,  quando  com- 
mode  et  sine  damno  aliquo  impleri  potest  ; 
sed  quod  hotno  per  scriptum  confiteatur,  nul- 
lum  est  incommodum,  neque  ullum  damnum 
affert ;  nam  si  aliquod,  maxime  publicam 
manifestationem  peccati;  sed  hoc  nec  semper, 
nec  frequentius  sequitur,  et  facile  caveri  po- 
test  omne  morale  periculum  ne  sequatur.  Et 
primo  Cajetanus  adhibet  modum,  quia  potest 
pcenitens  in  una  charta  scribere  omnes  spe- 
cies  peccatorum,  et  in  alia  varios  numeros, 
et  postea  in  confessione  signo  ostendere  pec- 
catum,  et  numerum.  Petrus  Soto  adhibet 
alium,  utnon  antea  scribat,  sedcoram  sacer- 
dote,  et  statim  rumpat.  Quod  enim  Domini- 
cus  Soto  ait,  posse  sacerdotem  rapere  char- 
tam  de  manibus,  et  publicare,  nullius  mo- 
mentiest;  nam  etiam  posset  confessionem 
voce  factam  manifestare;  quod  si  hoc  non  est 
timendum,  quia  est  contra  sigillum ,  neque 
illud  aliud.  Denique,  quia  si  homo  non  sub- 
scribat,  et  litleram  aliquo  modo  mutet,  nul- 
lum  est  periculum;  ergo  nulla  est  bic  suffi- 
ciens  ratio  excusationis. 

SECTIO  VII. 

Per  quam  confessionem  prseceptum  hoc  im- 
pleatur. 

1.  Duo  possunt  in  preesenti  queestione  in- 
terrogari  :  unum  est,  an  requiratur  confessio 
valida,  et  per  veram  absoiutionem  confirmata 
in  ratione  sacramenti;  secundum,  an  sit  ne- 
cessaria  confessio  etiam  formata  et  habens 
effectum  gratise.  Prior  pars  locura  non  habet 
in  eorum  senlentia  qui  negant  dari  possehoc 
sacramentum  validum  et  informe ;  tamen 
juxta  aliam   sententiam    breviter  tractanda 


est.  Duobus  autem  modis  potestjnxta  illam 
sententiam  dari  hoc  sacramentum  validum 
et  informe,  scilicet,  ex  defectu  integritatis  et 
ex  defectu  doloris.  Quando  est  primo  modo, 
videtur  indubitatum  per  talem  confessionera 
non  irapleri  pfeeceptuiri,  quia  tunc  homo  nec 
exterius  facit  id,  quodpreeceptum  est. 

2.  Opinio  qicorumdam.  —  Quando  vero  est 
posterioris  modi,  multi  putant  sufticere  ad 
implendum  hoc  preeceptum.  Ita  sentit  Alens., 
4  p.,  q.  77,  merab.  5,  art.  7  ;  Gabriel,  in  4, 
d.  17,  q.  1,  art.  3,  dub.  uit. ;  Paludan.,  q.  7 ; 
Sylvest.,  verb.  Confessor,  4,  q.  2,  in  fme  ; 
Cano,  dicta  relect. ,  p.  5,  in  fine;  Ledesm.  , 
q.  8,  art.  2;  Victor.,  num.  163.  Probatur  pri- 
mo,  quia  Ecclesia  tantum  potest  preecipere 
actum  externum;  ille  autem  homo  in  eo  casu 
exterius  facit  quidquid  Ecclesia  preecipit,  tan- 
tumque  deest  illi  actus  interior.  Secundo,  et 
preecipue  ex  c.  Quod  quidam,  de  Poenit.  et  re- 
miss.,  ubi  dicitur,  recipiendam  esse  confes- 
sionem  eorum  qui  publici  peccatores  sunt  et 
vitam  emendare  nolunt,  licet  absolvi  non 
debeant.  Terlio,  quia  Ecclesia  preecipit  con- 
fessionem,  non  absolutionem;  unde  absolutio 
est  fmis,  non  materia  bujus  preecepti ;  ergo 
licet  aliquis  ita  confiteatur,  ut  absolvi  non 
possit,  nihilominus  implet  preeceptum,  dum- 
modo  integre  confiteatur. 

3.  Dicenclum  tamen  censeo,  hoc  preeceptum 
non  impleri,  nisi  per  veram  susceptionem  sa- 
cramenti  pceiiitentiee.  Ita  tenet  Durand.,  dist. 
17,  q.  14;  Soto,  d.  18,  q.  3,  art.  5;  Petrus  So- 
to,  lect.  8;Navar.,c.  10,  n.  43;  Medin.,  q.  24 
de  Confessione  ficta  iteranda  ,  sub  finem ; 
Adrian.,  q.  5  de  Confess.,  dub.  4.  Etsequitur 
manifeste  ex  principiis  supra  positis  ex  Conc. 
Trid.,  sess.  14,  c.  5,  et  can.  8,  ubi  inquit  Ec- 
clesiam  in  hoc  preecepto  non  preecepisse  con- 
fessionem  absolute,  sed  determinasse  tempus 
ejus  confessionis  faciendee,  quee  jure  divino 
preecepta  erat ;  ergo  hoc  preeceptum  non  po- 
test  per  aliam  confessionem  impleri,  quam 
per  illara,  per  quam  impletur  preeceptum  di- 
vinum ;  ostensum  est  autemsupra  preeceptum 
divinum  non  impleri ,  nisi  per  susceptionem 
hujus  sacrameuti;  ergo.  Et  confirmatur  ex 
verbis  c.  Omnis  utriusque  sexus,  ubi  dicitur, 
debere  fideles  omnia  peccata  confiteri,  et  in- 
junctam  sibi  pcenitentiam  implere;  non  au- 
tera  tenentur  pcenitentiam  implere,  nisi  quan- 
do  perficitur  sacramentum;  ergo  hujusmodi 
confessio  ibi  preecipitur. 

4.  Unde  infero  non  solum  ilium  ,  qui  indi- 
gne  confitetur ,  vcrum  etiam  qui  digne ,  si  de 


DISPUTAT.  XXXYl.  SECT.  VIU. 


763 


facto  non  absolvitur,  ex  malitia  sacerdotis,  vel 
ex  aliquo  repentino  casu,  revera  non  implere 
prseceptuin,  scd  tcneri  eo  anno  iterum  confi- 
teri,  quii  non  suscepit  sacramentum.  Ita  ex- 
plicuit  Soto  supra,  et  merito,  quamvis  aliqui 
contradicant,  propterea  quod  in  c.  Omnis 
utriusque  sexus,  dicitur,  ex  consilio  confessoris 
posse  differri  communionem  ob  rationabilem 
causam;  nam  ob  similem  rationem  putant, 
iclem  esse  dicendum  de  absolutione.  Sed  esto 
ita  sit,  inde  non  fit,  prseceptum  impleri  sine 
absolutione,  sicut  non  impletur  prseceptum 
comrnunionis,  quando  ex  consilio  confessoris 
differtur,  sed  soluni  pro  tunc  non  violatur, 
manet  tamen  homo  obligatus  ad  sumendam 
Eucharistiam  quamprimum  possit. ;  idem  er- 
go  est  de  absolutione,  sine  qua  non  perficitur 
hoc  sacramentum,  et  ideo  semper  manet  obli- 
gatio,  donec  recipiatur. 

5.  Absolutlonem  non  esse  finem  livjus  prce- 
cepti. —  Ex  quo  infero  secundo,  falsum  esse, 
absolutionem  esse  finem  et  non  materiam 
hujus  prsecepti;  nam  susceptio  totius  sacra- 
menti,  cujus  pars  est  absoluiio,  est  id  quod 
proxime  hac  lege  prsecipitur.  Quin  potius 
censeo  confessionem  per  se  non  posse  prseci- 
pi,  nisi  quatenus  est  pars  totins  sacramenti, 
cujus  usus  pnecipitur.  Et  eodem  modo  quam- 
vis  contritio,  vel  attritio,  quatenus  actus  qui- 
dam  interior  est,  per  se  prsecipi  non  possit, 
tamen  quatenus  est  veluti  forma  actus  exte- 
rioris,  prsecipi  potest,  proecepto  ipso  sacra- 
mento,  sicut  prsecipiendo  vocalem  orationem, 
proecipit  Ecclesia  interiorem  attentionem , 
quas  est  veluti  forma  talis  orationis.  Et  per 
hcee  expeclila  sunt  fundamenta  contrarise 
sententiae:,  prseter  illud  c.  Qaod  quidam,  ad 
quod  dicendum  est,  ibi  non  dici  iilam  con- 
fessionem  esse  admittendamf  ut  sufficientem 
ad  implendum  hoc  prseceptum  ,  sed  hos  pec- 
catores  esse  audiendos,  ut  possint  juvari  efc 
moneri  a  suis  parochis.  Secundo,  fortasse  po- 
test  deservire  heec  confessio  ad  vitandas  pce- 
nas  Ecclesise,  de  quo  dicemus  sectione  se- 
quenti.  Addo,  c.  illud  Quod  quidam ,  anti- 
quius  esse  capite  Omiis  utriusque  sexus,  et 
ideo  non  posse  ab  illo  argumentum  sumi  ad 
explicandam  legem  latarn  in  capite  Ormiis 
utriusque  sexus. 

6.  Circa  alteram  partem  quasstionis  propo- 
sitse,  omissis  aliorum  sententiis  circa  confes- 
sionem  informem,  dicenclum  censeo,  eo  mo- 
de,  quo  in  sententia  nostra  dari  potest  sacra- 
mentum  pcenitentise  vaiidum  et  informe,  per 
illius  susceptionem  hoc  prseceptum  impleri. 


Probatur,  tum  quia  prseceptum  hoc  directe 
ac  formaliter  solum  est  de  hoc  sacramento 
suscipiendo  ;  tum  etiam  quia  per  taletn  actum 
impletur  prseceptum  divinum  ;  ergo  a  for- 
tiori  Ecclesiasticum.  Solum  est  advertenda 
differentia:  nos  enim  supponimus,  hoc  sacra- 
mentum  non  posse  esse  validum  et  informe, 
nisi  ob  dimidiatam  confessionem  et  attritio- 
nem  ex  naturali  oblivione.  Propter  quod  di- 
ximus  supra,  impleri  quidem  pra&ceptum  di- 
vinum  quoadea  peccata,  ex  quibusfitconfes- 
sio,  non  vero  quoad  alia  oblita,  quos  postea 
quis  tenetur  confiteri  ex  vi  ejusdem  juris  di- 
vini.  In  prsesehti  autem  dicimus,  per  talem 
confessionem  simpliciter  impleri  hoc  prse- 
ceptum  Ecclesiasticum,  ita  ut  intra  annum 
non  amplius  obliget,  quia  licet  maneat  obli- 
gatio  confitendi  illa  peccata  oblita,  non  ta- 
men  intraeumdem  annum,  utin  prsecedenti- 
bus  diximus.  Unde  est  clara  differentia  inter 
hoc  prseceptum  et  divinum,  licet  sit  illius  de- 
terminatio  ;  quia  divinum  indifferenter  com- 
plectitur  totum  vitse  tempus,  et  in  discursu 
vitee  seepius  obligat,  si  per  unam  confessio- 
nem  non  sufficienter  impleatur  ;  hoc  autem 
prseceptum,  ut  determinatur  ad  unum  an- 
num,  solum  obligat  per  se  ad  unam  confes- 
sionem,  et  sufficienter  impietur  per  confes- 
sionem  formaliter  integram,  ettuncmaxime, 
quando  per  solam  naluralem  oblivionem  ali- 
quid  omittitur,  et  ideo  non  obligat  eodem 
anno  ad  peccata  oblita  confitenda  ;  sed  haec 
obligatio  mauetex  jure  divino,  et  in  sequenti 
anno  Ecclesiasticum  prseceptum  eam  etiam 
complectetur.  Neque  oportet  quoad  hoc  dis- 
tinguere  inter  peccata  oblita  in  confessione 
informi  velformaia,  seu  (quod  idem  est)  in- 
ter  oblita  quoad  confessionem  tantum,  vei 
quoad  confessionem  et  altritionem  simul ; 
quia  talis  distinctio  nuIJo  fundamento 
niti  potest,  neque  Ecclesia  per  se  aliquid 
praecipit  circa  hoc,  qnod  confessio  sit  for- 
mata,  nisi  quatenus  hoc  necessario  consequi- 
tur  ex  valore  et  efficacia  sacramenti. 

SECTIO  VIII. 

Quce  pcena   sit  per  Ecclesiam  imposita  ob   hujus 
prxcepti  tramgressionem. 

i.  Durandi  senteniia  rejicitur. — Duplex 
pcenaproponitur. — Prma. — Secunda. — Trac- 
tare  possumus  vel  de  potestate  puniendi  hoc 
delictum,  vei  de  poena  jam  actu  imposita. 
Circa  primum,  Durand.,  d.  17,  q.  14,  proba- 
bile  existimat,   non   possc  Ecclesiam    punire 


764  DISPUTAT.  XXXVI.  SECT.  VIII. 

hocdelictum,  quia  estita  occultura,  utin  Ec-     confessionis  et 

clesiastico  foro  probari  non  possit.   Sed  est 

sententia  omnino  falsa,  et  a  sensu  omnium 

aliorum  Doctorum  aliena.  Distinguenda  ergo 

est  duplex  poena  :  altera  est  alicujus  censurae, 

quee  ipso  facto  absque  judicis  condemnatione 

occurri  potest,  et  haec  sine  dubio  imponi  po- 

test  propter  hujus  praecepti  transgressionem, 

etiamsi  sit  occultissima  ;   nam  ad  hanc  poe- 

nam  satis  est  quod  peccatum  sit  externum, 

etiamsi  per  accidens  probari  non  possit,  ut 

constat  in  haeresi   externa  quantumvis   oc- 

culta  ;  tale  enim  peccatum  subest  per  se  ju- 

risdictioni  Ecclesiae  ;  hoc  autem  peccatum, 

de  quo  agimus,  externum  est,  cum  in  omis- 

sione  externi  actus  consistat.  Altera  poena 

est,  quae  per  judicem   imponi  debel,  ut  est 

illa,   scilicet,  privari  Ecclesiastiea  sepultura, 

et  haec  poeua  etiam  potest  imponi  propter  hoc 

delictum,  quia  licel  requirat  delicti  probatio- 

nem,  tamen  hoc  etiam  peccatum  interdum 

probari  potest  et   convinci.  Primo,  si  confes- 

sio  omnino  omittatur,  potest  evidenter  con- 

stare  peccatorem  ad  nullum  sacerdotem   ac- 

cessisse,  ut  sua  peccata confiteretur.  Secundo, 

potest  Ecciesia  exigere  a  fidelibus  testimo- 

nium  confessoris  de  confessione  facta,   et  il- 

lum  punire,   qui  eo  caret.  Tertio,  posset  in- 

terdum  hoc  evidenter  constare  ex  ipso  facto, 

ut  sihomo  publice  ac  continuo  permaneat  in 

peccato    cum  publico   scandalo   et  proxima 

ejus  occasione  ;  quod  si    inlerdum  probari 

hoc  delictum  non  possit,  ex  accidenti  puniri 

non  poterit  hujusmodi  poena,  non  ex  defectu 

jurisdictionis,sed  probationis. 

2.  Circa  secundam  partem,  jure  communi 
nulla  pcena  est  imposita  transgressoribus 
hujus  praecepti,  quae  ipso  facto  incurratur ; 
nam  in  dict.  c.  Omnis  utriusque,  solum  dici- 
tur,  ut  arceantur  ab  ingressu  JEcclesite,  etpri- 
ventur  sepultura;  utrumque  autem  horum  re- 
quirit  sententiam  a  judice  latam,  ut  ex  ipsis 
verbis,  arceantur  et  priventur,  et  ex  natura 
talis  poenne  constat.  Et  ideo  bene  dixit  Cano 
in  dicta  relect.,  p.  5,  hanc  poenam  non  posse 
incurri,  nisi  quando  omissio  confessionis  ma- 
nifesta  est.  Per  constitutiones  autem  syno- 
dales  ,  seu  ex  consuetudine  Episcopatuum 
adjungi  solet  pcena  excommunicationis  ipso 
facto  incurrendae ;  et  haec,  cum  non  requirat 
probationem,  ut  dictum  est,  incurretur  etiam- 
si  delictum  sit  occuitissimum. 

3.  Dubium  primum.  —  Solvitur.  —  Dubi- 
tabit  autem  quis  primo,  an  haec  poena  impo- 
natur  iis  tantum  qui  utrumque  praeeeptum 


communionis  transgrediun- 
tur,  vel  etiam  iis  qui  hoc  solum  praeceptuni 
confessionis  omittunt,  etiamsi  exterius  com- 
municent  (suppono  enim,  eum  qui  debilo 
tempore  communicat ,  implere  preeceptum 
Ecclesiae  ,  etiamsi  indigne  communicet ,  et 
alias  contra  jus  divinnm  peccet).  Et  ratio  du- 
bitandi  est,  quia  in  dicto  cap.  Omnis  ulrius- 
que,  prius  proponitur  utrumque  praeceptum  , 
et  deinde  subjungitur  :  Qjii  aliter  fecerit,  etc. 
et  eodem  tenore  solet  ferri  excommunicatio. 
Respondetur,  hanc  poenam  iucurri  propter 
transgressionem  cujuscunque  ex  dictis  pra?,- 
ceptis ;  excommunicantur  enim  qui  utrum- 
quenon  fecerunt,  etideo  qui  alterutrura  omi- 
sit,  poenam  incurrit.  Et  haec  videtur  esse  com- 
munis  sententia  omnium ,  quos  jam  refe- 
ram. 

4.  Dubium  secundum.  —  Dubitari  secundo 
potest,  an  illi,  qui  exterius  tantum  confiten- 
tur  ficte,  vel  ita  ut  absolvi  non  possint,  incur- 
rant  hancpcenam.  Cano  enim  supra  absolute 
negat;  sed  ineo  fundatur,  quodisti  nontrans- 
grediuntur  praeceptum  Ecclesiasticum,  quod 
a  nobis  rejectura  est.  Primo  ergo,  si  confes- 
sio  talis  sit,  ut  exterius  non  sit  integra,  cer- 
tum  est  incurri  has  poenas,  quia  ille  etiam  ex- 
terius  transgreditur  Ecclesiasticum  praece- 
ptum  ;  et  ita  tenet  Cordub.,  in  Sum.  Hispan., 
q.  45,  qui  Navarr.  refert  pro  contraria  sen- 
tentia,  c.  27,  n.  269,  sed  ibi  nihil  dicit.  Seeun- 
do,  si  homo  exterius  integre  confitetur,  ita  ta- 
men,  ut  absolvi  non  possit,  et  de  facto  non 
absolvitur,  etiam  contrahit  has  pcenas.  Pro- 
batur  proportionali  ratione,  quia  ille  exterius 
transgreditur  praeceptum  Ecclesiae  ;  tenetur 
enim  suscipere  hoc  sacramentum,  et  absolvi, 
quod  totum  quid  exterius  est,  et  de  facto  sua 
culpa  non  absolvitur,  neque  suscipit  hoc  sa- 
cramentum ;  et  hoc  etiam  sentit  Cordub.  , 
quamvis  obscure  loqualur.  Tertio,  si  hujus- 
modi  homo  exterius  absolvatur,  res  est  magis 
dubia ;  multi  enim  existimant  illum  non  in- 
currere  pcenas,  quia  ille  facit  exterius  quid- 
quid  Ecclesia  praecipit,  et  solum  est  defectus 
in  interiori  dispositione;  Ecclesia  autem  non 
potest  punire  actum  propter  solum  defectum 
internum.  Sed  haec  ratio  mihi  non  probatur; 
saepe  enim  Ecclesia  punit  exteriorem  aclio- 
nem  propter  interiorem  defeclum,  quatenus 
malitia  redundatinexleriorem  actura,  utcou- 
slat  ex  materia  de  Legibus  et  ex  materia  de 
Haeresi,  et  infra  dicam  late  in  materia  de 
Censuris.  Et  ratio  est,  quia  illa  actio  exterior 
absolute  est  mala  ,  et  in  praesenti  materia 


DISPUTAT.  XXXVI.  SECT.  VIII. 
confessio  illa,  et  absolutio  tales  sunt,  ut  ex-    de  satisfactione,  dicamus 


terius  non  impleant  prceceptum  sacramenti; 
ergo  ille  homo  etiam  exteriusnon  implet  hoc 
prceceptum,  quod  non  utcunque  praecipit  il- 
las  actiones  externas,  sed  ut  pertinent  ad  per- 
fectionem  sacramenti.  Ut,  verbi  gratia,  siEc- 
clesia  prceciperet  sacerdoti  sub  pcena  excom- 
municationis,  ipso  facto,  ut  aliquem  baptiza- 
ret  conferendo  sacramentum,  etiamsi  exterius 
faceret  necessaria  sine  intentione  baptizandi, 
incurreret  pcenam  excommunicationis.  Dico 
igitur,  si  in  eo  casu  homo  sciens  et  videns 
illo  modo  confiteatur  et  absolvatur  ,  reve- 
ra  incurrere  pcenas;  si  autem  ex  aliqua 
ignorantia  vel  inadvertentia  hoc  faciat,  sed 
putans  se  suscipere  sacramentum,  excu- 
sari  poterit  a  censura,  quia  illud  peccatum 
est  imperfectum  in  illo  genere,  et  non  est  ex 
contumacia  contra  obedientiam  Ecclesiee 
quam  excommunicatio   requirit. 

5.  Dubium  tertium. — Tertio  dubitari  po- 
test,  an  incurrant  banc  pcenam  pueri,  qui 
nondum  habenttam  perfectumrationis  usum, 
ut  ad  communionem  obligentur  ,  sed  tantum 
ad  confessionem,  juxta  doctrinam  superius 
traditam.  Et  est  ratio  dubii,  quia  pcena  gene- 
raliter  fertur  ;  ergo  comprehendit  omnes 
transgressores  preeoepti ;  sed  pueri  vere  vio- 
lant  hoc  preeceptum  ;  ergo  etiam  illos  com- 
prehendit,  preesertirn  cum  textus  expresse  di- 
cat,  Omnesfideles  cum  ad  annos  pubertatis  per- 
venerint.  Nihilominus  Doctores  communiter 
eos  excusant  ab  hujusmodi  pcena,  argumento 
textus  in  c.  I  de  Delictis  puerorurn,  ubi  dici- 
tur,  hujusmodi  pueros  grandiusculos  agentes 
contra  preecepta,  non  excusari  quidem  a  pec- 
catisj  quamvis  in  iilis  talia  peccata  non  ita 
ut  in  majoribus  punienda  videantur,  et  in 
cap.  2  dicitur  :  In  pueris  relinqui  solet  inul- 
tum,  quod  in  aliis  progressioris  adatis  huma- 
nce  leges  ducunt  severius  puniendum.  Ex  quo 
jure  censent  Doctores  benigne  esse  interpre- 
tandam  diclam  legem,  ct  alias  similes  quoad 
pcenam,  prajsertim  tam  gravem,  utest  excom- 
municatio  et  privatio  sepulturse  Ecclesiasticee. 
De  qua  videri  potest  Corduba  in  Summ.  Hisp., 
q.  60,  cum  aliis  quos  refert,  et  infra  tractan- 
do  de  censuris,  plura  de  hac  materia  gene- 
ratim  dicemus. 

DISPUTATIO  XXXVII. 

DE   SATISFACTIONE   SECUNDUM   SE. 

Explicuimus  duas  partes  materiales  hu- 
jus  sacramenti;  superest  ut  de  tertia,  id  est 


765 
Hoc  autem  satis- 
factionis  nomen  late  sumptum  omnem  actio- 
nem  siguificare  potest,  per  quam  aliquis  de- 
bitum  suum  iraplet;  quamdam  enim  eequali- 
tatem,  seu  propoitionem  inter  actiouem  ip- 
sam  et  debitnm  operantis  pree  se  fert.  Hinc 
vero  accommodata  est  heec  vox  ad  signifi- 
candam  actionem  quamdam  justitiee,  cujus 
proprium  est  asqualitatem  constituere;  et 
quamvis  interdum  idem  quod  restitutio  si- 
gnificare  videatur,  proprie  tamen  et  rigorose 
sumpta  versatur  in  recompensandis  illis  in- 
juriis,  queein  actionibus  potius,  quam  in  re- 
bus  consistunt;et  a  restitutione  differt,  quia 
restitutio  significat  actionem,  per  quam  res 
aliena  vero  domino  redditur,  satisfactio  vero 
actionem  indicat,  per  quam  injuria  compen- 
satur,  quee  in  personam  aliquara  redundavit; 
hincvero  apud  Theologos  satisfactio,  veluti 
per  antonomasiam,  actionem  significat,  per 
quam  Deo  pro  peccatis  satisfacimus.  Duo  ve- 
ro  in  peccato  inveniuntur,  culpa  scilicet,  et 
pcena,  quee  interdum  manet  ablata  culpa,  et 
proindetemporalisest;  nam  eelerna  nunquam 
ma  net  sine  culpa,  el  ideo  quoad  remissionem , 
vel  satisfactionem,  naturam  illius  imitatur. 
Unde  fit,  duplicem  posse  intelligi  satisfac  - 
tionem  apud  Deum,  alteram  pro  culpa,  et  al- 
teram  pro  pcena  temporali  ;  de  priori  nihil 
hic  dieendum  est,  tum  quia  nullo  modo  per- 
tinet  ad  hanc  tertiam  partem  hujus  sacra- 
menti ;  tum  etiam  quia  si  aliqua  satisfactio 
pro  culpa  ab  homine  exhiberi  potest,  neque 
est  a  contritione  distincta,  neque  alias  con- 
ditiones  requirit,  et  de  illis  in  superioribus 
satis  dictum  est.  Tum  denique  quia  de  hac 
satisfactione  multa  dixi  supra  in  tom.  1,  q.  1, 
art.  2,  quibus  niliil  hic  addendum  occurrit. 
Agendum  igitur  hic  est  de  satisfactione  pro 
pcena  temporali,  quae  duplex  esse  potest,  al- 
tera  extra  sacramentum  ex  opere  operantis, 
altera  sacramentalis,  et  ex  opere  operato. 
Hujusposterioris  consideratio  propria  est  hu- 
jusloci;  prima  enim  potius  ad  effectus  pceni- 
tentice  virtutis  pertinebat ;  in  hunc  tamen  lo- 
cum  reservata  est,  ut  auctorum  consuetudi- 
nem  sequeremur,  et  quia  utraque  considera- 
tio  plurimum  esl  inter  se  connexa.  Dicemus 
ergo  prius  de  8^118^^0110116  8600^^111^86,^^^, 
natura  et  tempore  prior  est  ;  deinde  vero  de 
sacramentali  satisfactione. 


766 


DISPUTAT. 


SEGTIO  I. 
Utrum  possimus   in  hac  vita  remissionem  posnse 
temporalis  per  nostras    satisfactiones    conse- 
qui. 

1.  H<arelicorum  error.  —  Hteretici,  prae- 
sertira  hujus  temporis,  tam  necessitatem , 
quam  ulilitatem  nostree  satisfactionis  negant, 
in  quo  errore  videntur  etiam  Aeriani  fuisse  ; 
refert  enim  Theodoretus,  lib.  4  Hseretic.  fa- 
bul.,  eos  solitos  fuisse  remittere  peccata,  nul- 
la  injuncta  poenitenlia,  conlra  leges,  inquit, 
Ecclesiastica,s.  Fundamentum  borum  est,  vel 
quia  Gliristus  satis  pro  omnibus  fccit,  vel 
(quod  ex  eodem  errore  procedit)  quia,  di- 
missa  culpa,  nullus  manet  reatus  poenee.  Con- 
tra  quos  heereticos  late  disputant  Bellarm., 
lib.  4  de  Pcenitentia;  Ruardus,  art.  6  ;  Vega, 
lib.  13  in  Trident.,  cap.  36  et  sequentibus; 
Petrus  Soto,  lectionibus  de  Satisiactione ;  Ho- 
sius,  Roffens.,  et  alii  multi;  et  videri  eliam 
potest  Marianus  Victor,  libello  de  Pcenit., 
cap.  ult.  Superius  etiam  hoc  fundamentum 
desiruximus,  disputat.  5,  et  ostendimus,  post 
remissain  culpara  et  pcenam  eeternam,  ma- 
nere  in  justo  Dei  amico  reatuni  pcenee  tem- 
poralis.  Quidam  etiam  Michael  Baius,  bb.  de 
Indulgentiis,  c.  ult.,  dixit  nos  non  satisface- 
re  Deo  pro  pcena  temporali,  sed'  ad  praesen- 
tiam  nostrorum  operum  applicari  nobis 
Christi  satisfactionera ,  ita  ut  opera  nostra 
sint  veluti  necessariae  conditiones  ad  conse- 
quendam  remissionem  pcenee,  non  tamen 
sint  proprie  solutio  pro  pcena,  et  ideo  ratio- 
ncra  satisfactionis  non  habeant.  Cujus  fun- 
damentum  esse  potuit,  quia  alias  vel  nos  sa- 
tisfaceremus  sine  Christi  satisfactione,  vel 
certe  duplex  pro  eadera  pcena  fieret  solutio, 
altera  ex  satisfactione  Cbristi  ,  altera  ex 
uostra. 

Posse  nos  consegui  remissionem  pcence  tem- 
poralis.  Assertio  prima. 

2.  Probaiur  ex  sacra  pagina  et  Patrum 
lestimoniis.  —  Dicendum  est  primo,  posse 
nos  per  noslra  opeia  consequi  apud  Deuin 
reraissionem  pcente  temporalis  ;  est  de  fide 
definita  in  Fiorentino  et  Tridentino,  ut  latius 
in  sequentibus  videbimus;  nunc  ex  sacra 
Scriptura,  adjuncta  Patrum  expositione,  va- 
riis  modis  probatur.  Primo  ex  illis  loeis,  in 
quibus  generatirn  bonis  operibus,  preesertim 
pcenitentiee,  perfecta  munditia,  et  peccato- 
rum  remissio  promittilur,  Isai.  1  :  Lavamini, 


XXXVII.  SECT.  I, 

inundi  estote,  etc.,etinfra  :  Venite,  et  arguite 
me.  clicit  Dominus,  si  fuerint  peccata  vestra  ut 
coccinum,  guasi  nix  dealhabuntnr.  Et  similia 
multa  habentur  Ezechielis  11,  18,  et  3  Joe- 
lis  2,  et  seepe  alias :  cum  enim  culpa  per 
solam  contritionem  omnino  remittatur ,  si 
nihilveniea  per  caetera  pcenitentiaeoperacom- 
parari  posset,  nulla  peccati  remissio  illis  pro- 
mittiposset,  et  frustra  in  hunc  finera  exige- 
rentur,  pra?sertim  post  remissam  culpam.  Et 
in  hunc  sensumexponitur  a  Patribus  verbum 
illud  Joannis  Baptistee,  Matth.  3  :  Facite  fruc- 
tas  dignos  poenitentiw •,  id  est,  fructus  pceni- 
tentiee,  scilicet  qui  pcenileaiiam  consequun- 
tur,  etideo  digni  sunt  aliqua  remissione,  tan- 
quam  vera  satisfactionis  opera.  Quee  interpre- 
tatio  sumitur  ex  Isychio,  lib.  4  inLevit.  ;  Au- 
gust.,  lib.  de  Vera  et  fals.  pcenitent.^cap.  15; 
Chrysost.,  homil.  10  in  Matth.  ;  et  eodem 
modo  intelliguutur  verba  Pauli,  2  ad  Cor.  7: 
Gf-audeo  non  guia  contristati  estis,  secl  guia 
contristati  estis  ad  posnitentiam  ;  quam  pceni- 
tentiara  exponens,  subdit  :  Ecce  enim  Jioc 
ipsum  contristari  vos  secundum  Deum  guan- 
tumin  vobis  operatur  solliciiudinem,  secl  de- 
fensionem,  sed  digrdtatem,  secl  vindictam.  Hanc 
vindictam,  nos  satisfactionem  vocamus,  quee 
vulgo  dicitur  pcenitentia.  Et  ab  Augustino 
dicta  est,  qucedam  dolentis  vindicta,  de  qua 
Ambrosius  ad  Virginem  lapsam,  cap.  8  : 
Peccator  (ait)  si  sibi  ipse  non  pepercerit,  a 
Deo  illi  parcitur  >  quid  enim  aliud  est,  sibi 
non  parcere,  quam  de  peccatis  suis  vindic- 
tarn  sumere  ?  Nec  dissirailia  sunt  verba  Au- 
gustini,  epist.  54,  circaprincipiura,  dicentis  : 
/Sibi  non  parcenti.  ille  parcit,  cujus  altum 
justumgue  judicium  nullus  contemplor  evadit. 
3.  Quod  recte  confirmari  potest  ex  verbis 
Pauli,  1  ad  Cor.  11,  dicentis:  Si  nosmeiipsos 
dijudicaremus,  non  utigue  judicaremur  ;  clum 
jud'camur  autem,  a  Domino  corripimur,  ut 
non  cum  hoc  mundo  damnemur.  Quee  verba 
tractans  Auaustinus  in  Enchirid.,  cap.  GQ,  de 
temporalibus  pcenis  intelligit,  quibus  hic  in- 
terdum  justi  puniuntur,  ut  a  peccatorum  la- 
queis  liberati,  non  severius  in  futura  vita  pu- 
niantur.  Et  Jib.  50  Homiliarum,  in  ultima, 
cap.  3  :  Majorem,  inquit,  severitatem  guisque 
in  se  debet  adimplere,  ut  a  seipso  judicatus, 
non  judicetur  a  Deo  ;  et  Eucherius,  lib.  2 
Regum,  cap.  8  :  Proculdubio,  inquit,  Domi- 
nus  delet  peccatum,  sed  sine  uttione  non  dese- 
rit :  aut  enim  ipse  homo  in  se  punit,  aut  De-us 
percutit.  Quee  verba  repcriuntur  ctiara  in 
Gregor.,  lib.  9  Morai.,  c.  17,   alias  27  ;  Ber- 


DISPUTAT.  XXXVII.  SECT.  I 


767 


nard.  item,  serm.55  in  Cantica,  eodem  sensu 
tractans  eumdem  locum  Pauli  :  Dalo,  inquit, 
operam ,  ne  Dens  in  me  aliquid  non  judicatum 
inveniat,  ut  fugiamjudicium  ejus:  necenimju- 
dicabit  bis  in  idipsum.  Item  Chrysost.,  hom.  41 
et  80,  et  in  homil.  de  Pcenilentia,  ubi  inter 
alia,  in  hom.  4,  hoc  colligit  ex  illo  David  : 
Lavabo  per  singulas  noctes  lectum  meum  :  Si 
nos,  inquit,  peccati  meminerimus,  Deus  obli- 
viscetur ;  anobis  ultionem  sumamus,  nos  ipsos 
accusemus,  et  ita  placabimus  judir.em.  Idem  in 
homiliis  de  Lazaro  et  divite,  ubi  in  3  hoc  col- 
ligit  ex  verbis  Luc;e,  c.  16,  qua3  Abraham  di- 
xit  ad  divitem  :  Recepisti  bona  in  vita  tua,  et 
Lazarus  similiter  mala:  Quibus,  inquit,  apec- 
catis  purgatus  est ;  adjungens  testimonium 
ex  1  ad  Cor.  11. Et  hom.  4,  in  tine  :  Ne  pcenas 
(inquit)  demus,  unusquisgue  seipsum  affligat 
lacrymis,  jejuniis,  etc.  Denique  homil.  de 
Confessione  peccati,  tom.  1,  recte  colligit,  si 
peccatoribus  promissa  est  per  contritionem 
et  confessionem  remissio  culpae  et  pcen?e 
geteriiEe,  multo  magis  justis  per  opera  poeni- 
tentise  remissionem  pcense  temporalis  con- 
cedi. 

4.  Confirmant  hocprastereailla  sacree  Scri- 
pturee  loca,  in  quibus,operibus  misericordise 
peccatorum  venia  promittitur.  Toh.  4  :  Elee- 
mosym  a  peccato  liberat,  et  non  patietur  ani- 
mam  irein  tenebras;  uhi  aperte  sermo  est  de 
pcenavitae  futurae.quae  pereleemosynas  com- 
pensari  dicitur.  Unde  Ecclesiast.  3  :  Sicut 
aqua extinguit ignem ,ita  eleemosynapeecatum; 
et  in  hunc  sensumexponitur  a  Sanctisverbum 
illud  Christi,  Lucte  11  :  Date  eleemosynam,  et 
ecce  omnia  munda  sunt  vobis  ;  quod  intelligi- 
tur  de  munditia  a  reatu  pcena),  si  tamen  ho- 
mopolius  a  se  culpam  abjecerit,  ut  exposuit 
Basil.  in  regulis  brevioribus^  in  271  ;  et  Au- 
gust.,  in  Enchirid.,  cap.  73,  eodem  modo  di- 
cit,  Orationem  Dominicam  et  eleemosynam 
delere  et  venialia  peccata  et  graviora,  si  homo 
in  ineliorem  mentem  mutetur  per  pceniten- 
tiam  ;  ubi  de  remissione  peccati  quoad  poe- 
nam  temporalem  loqui  necesse  est.  Eamdem 
vim  habet  illa  promissio  Christi,  Joan.  14  : 
Si  dimiseritis  hominibus  peccata  eorum:  re- 
mittet  et  vcbis  Pater  ccelntis  ;  remissio  enim 
injuriarum  qusedam  eleemosyna  est,  ut  Au- 
gustinus  exposuit. 

5.  Tandem  confirmari  potest  heec  veritas 
Sanctorum  exemplis,  natn  ab  ipso  Adam  hoc 
poenitentice  et  satisfactionis  genus  inchoatum 
esse,  testis  est  Iraeneus,  lib.  3  contra  Hsere- 
ses,  c.  37,  ubi  inquit,  hanc  pcenitentiam  si- 


gnificatam  fuisse,  per  succinctorium ,  ut  ipse 
loipiitur,  ex  foliis  ficulneis  confecturn,  qno  se 
contegit,  cxistentibus  (inquit)  aliis  fuliis,  quce 
minus  corpus  pjus  vexare  potuisseut.  Sic  ctiam 
Epiphan.  ,  Hseres.  46.  dicit,  Adam  castiga- 
tionem  non  vulgarem  nactnm  in  sudore  et 
labore  degisse,  et  e  regione  paradisi  habitas- 
se,  ut  ipsa  memoria  prioris  status  eum  ad 
poenitentiam  excitaret.  Similia  indicat  Au- 
gust.,  2  de  Peccatorum  merit.,  c.  34,  et  hu- 
jusmodi  Sanctorumexempla^  tum  in  Scriptu- 
ris  sacris,  tum  in  aliis  Historiis,  quae  gesta 
Sanctorum  referunt,  frequentissime  leguntur. 
Haec  vero  nunc  sufficiunt  ad  hanc  veritatem 
confirmandam.  Solumest  observandum,  non- 
nulia  ex  his,  quas  ex  sacra  Scriptura  adduxi- 
mus,  interdum  a  Patribus  alio  modo  expo- 
ni,  et  praesertim  de  remissione  ad  culpam, 
quatenus  haec  opera,  vel  pra?parant,  vel  im- 
petrant  auxilium,  quo  possit  homo  ad  culpee 
remissionem  disponi.  Sed  hoc  non  enervat 
vim  dictorum  testimoniorum  ,  tum  quia  in 
multis  eorurn,  vel  solus  alius  est  sensus  Jitte- 
ralis,  vel  est  maxime  proprius  ;  tum  quia  , 
licet  Sancti  aliter  interpretentur,  non  tamen 
hunc  sensum  excludunt,  sed  illurn  docent 
aliis  locis ;  tum  etiam  quia  a  fortiori  potest 
ex  illis  sumi  argumentum,  ut  ex  Chrysostomo 
supra  vidimus. 

6.  Prohatur  assertio  a  priori.  —  Ratio  a 
priori  hujus  veritatis  pendet  ex  his,  quae.  de 
modo  hujus  satisfactionis  in  sequentibus  di- 
cenda  sunt.Nunc  congruentise  reddi  possunt. 
Primo,  quia,  cum  homo  in  hac  vita  sit  in  sta- 
tu  vise,  oportuit  locum,  tempus,  et  modum, 
quo  posset  animum  perfecte  purgare  ab  om- 
ni  culpa  et  reatu  ejus,  illi  concedi.  Secundo, 
quia  magis  est  mereri  vitam  eeternam,  quam 
remissionem  pcenaa  temporalis  consequi.  Ter- 
tio,  quia  hoc  modo  magis  excitantur  homines 
ad  virtutem,  etad  crescendum  in  meriiis,  et 
amoremj,  et  reverentiam  erga  Deum  osten- 
dendam  ;  magis  etiam  a  peccatis  et  concupis- 
centiis  abstrahentur,  et  denique  hsec  est  op- 
tima  via  ad  resecanda  vitia,  et  radices  pec- 
catorum  rnortificandas. 

Hominem  justum  pro  suis psccatis  satisfacere. 
Assertio  secunda. 

7.  Dicosecundo  :  homo  justus  persua  opera 
absolute  et  simpliciter  dicendus  est  pro  suis 
peccatis  satisfacere.  Ha?c  conclusio  est  contra 
Michaelem  Baium,  quam  fere  ceque  certam 
ac  superiorem  esse  censeo;  ita  enim  loquun- 
tur  Theologi  omnes,  ut  videre  licet  d.  lo  et 


768         *  DISPUTAT 

19;  similiter  omnes  Catholici  scriptores,  ac 
denique  tota  Ecclesia.  Neque  est  novus  hic 
loquendi  modus,  ut  haeretici  objiciuut;  quan- 
quam  enim  hoc  nihil  obslaret,  si  res  ipsa  es- 
set  antiqua,  tamen  etiam  voce  satisfactionis 
utuntur  antiquissimi  Sancti,  Cyprianus,  lib. 
de  Lapsis,  prope  finem ,  ubi  dicit,  agendam 
esse  pcenitentiam,  ne  quod  videiur  minus  esse 
in  qualitate  criminis,  neglecta  sati s factione  , 
cumuletur.  Idem  epist.  8  el  10,  alias  lib.  3, 
epist.  14,  et  lib.  4,  epist.  4;  idem  Tertull., 
lib.  de  Pcenit.,  c.  9,  et  circa  finem,  ubi  de- 
scribit  habitum  et  modum  pcenitentiae ;  Au- 
gust.,  locis  citatis,  et  lib.  de  Vera  et  falsa  pce- 
nit.,  ssepe.  Videri  etiam  potest  tract.  124  in 
Joan.,  et  22  contra  Faustum,  c.  67;  et  Hie- 
ron.,  epist.  27,  quie  est  epitaphium  Paula?, 
paulo  post  principium  ;  Ambros.,  lib.  de  Pce- 
nit.,  cap.  10;  Gregor.,  hom.  34  in  Evangelia, 
et  lib.  6  Reg.,  cap.  2,  versus  finem,  et  alios 
infra  referam.  Denique  Concilium  Fiorenti- 
num  ita  loquitur,  etfusiusTridentinum,  sess. 
14,  cap.  8  el  9,  ubi  quamvis  clefiniat  hanc 
nostram  satisfactionem  in  Christo  fundari , 
clocet  tamen  nos  vere  esse,  qui  satisfacimus 
per  virtutem  et  sufficientiam  ab  illo  acce- 
ptam. 

8.  Probatur  ratione.  —  Sohitur  fundamen- 
ium  contrarke  sententiai.  — Et  ratioue  confir- 
matur,  quia  nos  vere  coram  Deo  meremur, 
et  non  solum  ad  praesentiam  nostrorum  ope- 
rum  applicatur  nobis  meritum  Christi ;  ergo 
similiter  per  nostra  opera  satisfacimus.  Patet 
consequentia ,  tum  quia  non  est  majus  hoc 
posterius,  quam  prius,  imo  potius  minus;  tum 
etiam  quia  Concilia,  maxime  Tridentinum  su- 
pra,  et  in  sess.  6,  cap.  14  et  26,  eodcm  modo 
de  utroqne  loquuntur;   tum  prajterea/quia 
eadem  virtus  gratise. ,  et  omnes  aliaj  conditio- 
nesrequisitee,  insatisfactione,  sicut  in  merito, 
concurrunt ;  et  sicut  per  meritum  jus  ad  prae- 
mium  acquirimus,  ita  per  satisfactionem  po> 
nam  nobis  debitam  compensamus  et  solvi- 
mus,  ut  in  sequentibus  evidentiusconstabit ; 
tum  maxime  ,    quia    non   magis    satisfactio 
nostra  repugnat  dignitati  Christi  satisfacientis, 
quam    meritum   dignitati   Chrisli    merentis ; 
quia  nostra  satisfactio  ejus  satisfactioni  inni- 
titur,  non  solum  quia  per  illum  habemus  vir- 
tutem  salisfaciendi ,  sed  etiam  quia  nostra  sa- 
tisfactio  propter  ipsum  acceptatur  ,  et  ut  ra- 
tionem  jusiitiae  participet  ,  in  ejus  satisfac- 
tione  fundatur,  ut  latius  in  materia  de  Incar- 
natione  explicalum  est.   Ex  quo  solutum  est 
fundamentum  contrariae  sententiao  ,  de  quo 


XXXVH.  SECT.  1 

legi  potest  Basil.  in  regulis  brevioribus,  iu  12, 
et  Gregor.,  lib.  1  Reg.,  c.  2.  Neqne  occur- 
rit  alia  haereticorum  objectio,  quee  digna  res- 
ponsione  videatur  ;  queedam  enim,  quae  ex 
Patribus  objiciunt,  prseserlim  ex  Ambrosio  et 
Chrysostomo  ,  et  per  se  fucilia  sunt ,  cum  de 
horum  Sanctorum  sensu  satis  ex  supra  citatis 
constet,  et  supra,  disput.  5,  tractando  de  ef- 
fectibus  pcenitentiae  ,  et  disp.  9,  tractando  de 
prseeepto  actuum  pcenitentiae,  satis  explicata 
sunt. 

SECTIO  II. 


Utrum  ad  satisfaciendum  necessaria  sit  gratia 
viatoris. 

1.  Ostendimus  satisfactionem  nobis  esse 
possibilem ;  ut  igitur  declaremus  quee  et  qua- 
lis  illa  esse  possit,  oportet  de  omnibus  condi- 
tionibus  ad  hanc  satisfactionem  necessariis 
sigillatim  dicere,  quce  ex  parte  operantis,  qui 
satisfacit,  et  ex  parle  operis,  quo  satisfacit,  et 
ex  parte  Dei,  cui  satisfacit,  considerari  pos- 
sunt ;  ex  parte  autem  operantis  duee  solum 
conditiones  requiri  possunt ,  scilicet  gratia, 
et  status  viee,  de  quibus  in  hac  queestione  di- 
cendum  est. 

2.  Quorumdam  sententia.  —  Fuit  autem 
quorumdam  Theologorum  sententia,  posse 
hominem  peccatorem,  et  gratia  Dei  carentem 
satisfacere  Deo,  pro  pcena  temporali  peccatis 
remissis  debita.  Ita  Scot.,  4,  d.  15,  q.  1,  art. 
4;  Major,  q.  1;  Gabr.,  d.  16,  q.  2,  art.  3, 
dub.  3;  Medin.,  tract.  3,  q.  5,  dub.  ult. ;  Na- 
var.,  c.  1  de  Pcen.,  d.  6,  n.  47.  Fundamen- 
tum  est,  quia  pcena  temporalis  est  finita  ; 
ergo  compensari  potest  per  aequalem  pcenam 
absque  gratia,  vel  dignitate  personoe  patientis. 
Unde  inferimt  hi  auctores  ,  etiam  in  inferno 
hancpcenam  temporalem  solvi  satis  patiendo: 
iu  quo  cum  illis  consentit  Durand.,  d.  21  ,  q. 
2.  Et  ratio  est,  quia  illa  pcena  est  finita  in  in- 
tensione  et  duratione  ,  cum  temporalis  sit ; 
ergo,  si  quis  illam  patiatur,  nihil  amplius  de- 
bebit,  in  quocunque  statu  illam  suslineat.  Et 
confirmatur,  quia  alias  pcena,  quee  per  pceni- 
tentiam,  ex  eeterna  in  temporalem  commu- 
tata  erat,  per  subsequens  peccntum  ex  tem- 
porali  fieret  seterna ,  quod  est  inconveniens, 
quia,  dona  Dei  sunt  sine  pcenitentia. 

Nullum  in  peccato  mortali  posse  satisfacerc. 
Assertio  prima. 

3.  Objectio. —  Solvitur.  —  Dico  tamen  pri- 
mo  :  nullus  in  peccato  mortali  existens  potest 
satisfacere  pro  pcena  temporali.  ratione  pec- 


JJiSPUTAT.  XXXVJl.  SECT.  II. 


769 


ctiti  alicujus  debita.  Haec  estcommunior  sen- 
tentiaTheologorum,  in  4,  d.  15  ;  D.  Thom., 
q.  1,  art.  3,  qiuestiunc.  2;    Bonav.,  art.  1, 
q.  3  ;  Rich.,  art.  l,q.  5;   Dur.,  q.  2;  Palud., 
q.  3;    Alens.,  4  p.,   q.   85,  membr.  1,  alias 
q.  24,  memb.  4,  art.  1;  Marsil.,  in  4,  q.  11, 
art.  2  ;  Henric,  Quodlib.   8,  q.  18;  Anton., 
3  p.,  lit.   14,  c.  20,  §  2;    Adrian.,  q.    1  de 
Satisfact.,  et  Qnodlib.    uit.;    Cajet.,  tom.    1 
Opusc,  tract.  6,  q.  2;  Soto,  d.  19,  q.  1,  art. 
4;  Petri    Soto,  lect.   ult.  de  Satisfact.;  Victo- 
rise,n.  201  ;  Ledesm.,  in  4,  dict.  part.,  q.  13, 
art.  2  et  3.  Et  post  Conrilium  Trtdentinum  vi- 
detur  res  adeo  certa,  ut  contrarium  non  pos- 
sit  probabiliter  defendi ;  aperte  enim,    sess. 
14,  cap.  8,  et  can.  13  et  14.  definit  satisfac- 
tionem  hanc  non   esse  opus  nostrarum    vi- 
rium,  sed  esse  opus  gratise  datre   per  Chri- 
stum  Jesum,  a  quo  omnis  nostra  sutlicienlia 
est.   Nam  qui  ex  nobis   (inquii)    tanquam  ex 
nobis  nihil  possumus,  cooperante  qui  nos  con- 
fortat,   omnia  possumus,  ut  omnis  gloriatio 
nostra  in  ipso  sit,  in  quo  vivimus,  in  qtio  mo- 
vemnr,  in  quo  satisfacimus,  facientes  fructus 
dignos  pcenitentice,  qni  ex  illo  vim  habent,  ab 
illo  offeruntur  Palri,   et  per  illum  acceptan- 
tur  a  Patre.   Dicet  aliquis,  hinc  recte  colligi, 
gratiam  aliquam  auxiliantem  ad  satisfacien- 
dutn    requiri,  non  vero  sancliticantem  gra- 
tiam,  quse   cum  peccato  mortali  repugnat. 
Sed  imprimis  contraria  opinio,  ut   ex  funda- 
mento  ejus  coustat  (quod  hinc  facile   everti- 
tur)  ;   neque  auxiliantem    gratiam   requirit, 
quamlibet  enim  proportionalem  poenam  sa- 
tisesse  putat.  Deinde  obslant  verba  Concilii; 
dicit  enim  satisfactionem   esse  fructum  gra- 
tiee  Christi  in  quo  vivimus,  etc;  requirit  ergo 
spiritualem  vitam,  unde  quoad  hoc  idem  ju- 
dicium  de  merito  et  de  satisfactione  facit. 

4.  Ratione  argumentor,  quia  poenae  hujus 
vitee  perse  ac  nude  sumptee  non  sunt  com- 
parabiles ,  nec  proportionem  habent  cum 
poena  vitee  futuree ;  ergo  per  se  non  habent 
valorem,  ut  remittant  illam  pceuam ;  ergo 
necessaria  est  gratia  a  qua  hunc  valorem  ac- 
cipiant.  Hsec  autem  gratia  non  solum  esi  au- 
xilians,  sed  preecipue  debet  esse  sanctificans, 
ut  conferat  dignitatem  personee,  a  qua  satis- 
factio  ipsa  habet  valorem  et  moralem  pro- 
porlionem  ad  debitum  persolvendum.  Et 
contirmalur,  quia  vel  peccator  posset  salis- 
facere  de  condigno,  vel  de  congruo;  non  pri- 
mum,  qnia  peccalor  quandiu  in  peccalo  mor- 
tali  est,  dignus  est  ut  omni  bono  privetur,  et 
ideo  mcapax  est  ut  de  condigno  mereatur, 
xxn. 


vel  satisfacint;  et  ideo  gralia  c*t  principium 
omnis  justilioe  apud  Deum,  prceterquam  quod 
promissio  divina,  in  quajuslitia,  lam  satisfac- 
tionis,  quam  meriti  fundatur,  ut  infra  dice- 
mus,  non  fit  hominibus  in  peccato  mortali 
manentibus,  sed  juslis.  Secundum  dici  non 
potest,  nisi  mere  gratis;  ubi  enim  revelatum 
est,  autunde  constat  Deumhac  liberalilatcuti 
cum  inimicis  suis,  ut  eis  remittat  prenas,  pro 
quibus  ipsi  vere  non  satisfaciunt?  cum  lex  ge- 
neralis  sit,  ut  quantum  quis  glorificavit  se  in 
deliciis,  tantum  detur  ei  toimentorum,  et  e 
contra  generalis  etiam  lex  sit,  ut  quod  sine 
charitate  tit,  nihil  prosit. 

An  possit  homo  satisfacere  pro  uno  peccato,  et 
non  pro  aliis. 

5.  Dubium  primum.  —  Et  hinc  optime  in- 
telligitur  obiter  resolutio  cnjusdnm  communis 
dubii ,  an  possit  homo  satisfacere  prp  uno 
peccato,  non  saiisfaciendo  pro  aiiis.  Certuni 
est  enim  ex  dictis,  quando  aliquis  est  debit&r 
pcense  seternee  pro  aliquo  peccato,  non  posse 
pro  aliis  remissis  satisfacere,  nisi  prius  ille 
reatuspcenee  eeterneeauferatur.  Certum  etiam 
est,  durante  culpa,  eliam  veniali,  non  posse 
quempiam  pro  poena  i  111  debita  salisfacere  ; 
quia  quandiu  durat  culpa,  est  homo  dignus 
pcena  ratione  illius ;  repugnat  ergo  satisfecisse 
pro  poena  ante  culpae  remissionem.  Atque 
hinc  fit ,  posse  justum  satisfacere  pro  pce- 
na  temporali  debita.ratione  peccati  mortalis, 
vel  venialis  jam  remissi,  non  satisfaciendo 
pro  alia  veniali  cnlpa;  quia  veniale  peccalum 
non  tollit  statum  satisfaciendi,  nec  alio  modo 
impedit.  Unde  sicut  homo  potest  consequi 
remissionem  unius  peccati  venialis,  et  non 
alterius,  ita  potest  pro  pcena  uni  debita  satis- 
facere,  et  non  alteri.  Cerlum  denique  est,  si 
homini  justo  plura  sint  peccata  remissa,  et 
pro  singulis  aliqua  supersit  luenda  poena, 
posse  pro  parte  poenae  satisfacere,  quamvis 
totam  non  persolvat;  et  tunc  de  nomine  erit 
qutestio,  an  sit  dicendus  satisfacere  pro  uno 
peccato  tantum ,  an  pro  omnibus  partiali- 
ter. 
An  reviviscant  bona  opera  in  mortali  facta. 

6.  Dubium  secundum.  —  Respondetur.  — 
Secundo  ex  dictis  expeditur  aliud  dubium, 
quod  hic  incidenter  occurrit,  scilicet,  anbona 
opcra,  facta  in  mortali  peecito  ,  adveniente 
gratia  reviviscant  quoad  effectum  satisfa- 
ciendi  ex  opere  operantis,  utnunc  ioqnimur. 
Non  enim  defuerunt  qui  hoc  aiiirmaverint,  ut 

40 


770 

referunt  S.  Thomas  et  D.  Bonaventura.  Sed 
non  est  vera,  nec  probabilis  sententia,  et 
eontrarium  docent  omnesTheologi,  D.  Thom. 
supra,  quarstiunc.  3;  Bonavent.,  queest.  4  ; 
Palud.,  art.  3,  q.  4  (cui  Soto  contrarium  falso 
imponit),  et  alii  auctores  citati.  Ratio  est, 
quam  supra,  disputat.  7,  tetigimus,  quia  illa 
opera  fuerunt  non  morlificata,  sed  omnino 
mortua;  quia,  cum  a  principio  caruerint  vita 
gratiae,  valore  etiam  tam  ad  satisfaciendum, 
quam  ad  merendum  caruerunt;  et  ideo,  sicut 
postea  non  reviviscuntadmerilum,  ita  neque 
ad  satisfactionem ;  gratia  enim  postea  adve- 
niens  illa  non  informat,  et  consequenter,  nec 
dignilalem,  nec  valorem  confert. 

7.  Explicatur  locus  D.  Thom.  — Addit  vero 
D.  Thomas  supra,  ad  3,  esse  quoedam  opera 
poenalia,  qusepermanentem  effectumin  homi- 
ne  relinquunt,  ut  ex  eleemosyna  remanet  ca- 
rentia  alicujus  boni  temporalis,  ex  jejunio 
corporis  debilitas,  et  de  iis  inquit,  posse  va- 
lere  ad  satisfaciendum  adveniente  charitate, 
quamvis  in  peccato  facta  sint.  Quam  senten- 
tiam  aliqui  ejus  discipuli  non  probanl ;  alii 
illius  mentem  non  explicant,  quam  esse  exis- 
timo,  non  quidein  quod  praeteritus  actus  in 
peccato  factus  incipiat  habere  valorem  satis- 
factionis,  hoc  enim  satis  improbatur  ratione 
facta  ;  sed  quod  ille  effectus  ex  tali  actu  re- 
lictus,  et  postea  in  statu  gratise  voluntarie 
acceptatus,  Deoque  in  satisfactionem  oblatus, 
ad  hunc  eltectum  conferat.  Et  ideo  dicit  D. 
Thomas  priora  opera  valere  ad  satisfactio- 
nem,  sed  non  esse  necessarium  ea  opera  rei- 
terare.quia  quantum  ad  id,quod  de  eis  manet, 
per  pcenitentiam  Deo  accepta  sunt ;  quod  in- 
telligendum  existimo,  si  per  novum  interio- 
rem  actum  talis  effectus,  qui  est  veluti  pcena- 
litas  qusedam,  Deo  offeratur;  et  sic  videtur 
eamdem  sententiam  docere  Sylvester,  verb. 
Satisfactio,  q.  7.  Alii  (ut  Petrus  Soto)  expo- 
nunt,  hujusmodi  opera,  quse  effectum  re'in- 
quunt,  non  esse  iteranda,  id  est,  iterum  in 
satisfactionem  imponenda ;  quia  ratione  ef- 
fectus  deservire  possuntin  medicinam  pecca- 
torum,  quod  etiam  verum  est,  moraliter  in- 
tellectum;  quia  non  tam  facile  hujusmodi 
opera  iterantur,  propter  effectum,  quem  re- 
linquunt,  saltem  quandiu  ille  durat. 

Quem  fructum  Jialeant  bona  opera  m  mortali 
facta. 

8.  Tertio  hujus  doctrinse  occasione  hic 
quseri  potest ,  quem  fructum  habeant  haec 
bona  opera  extra  gratiam  facta ,  si  neque  ad 


MSPUTAT.  XXXVll.  SECT.  U. 

meritum ,  neque  ad  satisfactionem  valent; 
qure  res  in  materia  de  gratia  proprinm  locum 
habet,  disputalur  tamen  a  Doctoribus,  4, 
dist.  15,  et  a  Soto.dist.  19,  q.  1;  Medin.,  tracl. 
3,  q.  2;  Navar.,  cap.  27,  267,  et  prseludio  3, 
num.  7.  Breviter  tamen  dicendum  est,  pri- 
mum,  hsec  opera,  quia  honesta  sunt,  ex  se 
esse  expetenda,  et  quasi  natura  sua  dispo- 
nere  hominem  ad  similia  opera  facilius  exhi- 
benda.  Secundo  valent  ad  impedienda  pec- 
cata,  et  consequenter  ad  mitigandam  inferni 
pcenam .  non  quidem  minuendo  eam  ,  quse 
peccatis  aliis  debetur,  sed  impediendo  majo- 
ris  reatum.  Etita  est  intelligendusD.  Thom., 
3  p.,q.89,  a.6,  ad3,  cum  August.,quemcitat, 
et  Glossa  in  cap.  Quod  quidam,  de  Pcenit.  et 
remiss.,  quamvis  illa  de  fructu  horum  ope- 
rum  non  bene  sentirevideatur.  Tertio,  valere 
dicuntur  ad  praemium  aliquod  temporale  , 
quod  de  congruo  intelligendum  est ;  quia,  ut 
dixi,  peccator  nullius  meriti  de  condigno  ca- 
pax  est.  Etita  est  intelligendus  D.  Thom.  su- 
pra  ;  de  qua  re  videri  potest  Gregor.,  in  cap. 
Cavendum,  de  Pcenitent.,  d.  3.  Quarto,  valere 
possunt  ad  impetrandum  a  Deo  aliquod  auxi- 
lium,  pra^sertirn  si  ex  gratia  fiant,  juxta  illud 
Prov.  15  :  Per  misericordiam  et  fidempurgan- 
tur  peccata.  et  Daniel.  4 :  Peccata  tua  eleemo- 
synis  redime,  et  alia  similia,  qua3  ex  Scriptu- 
ris  objecta  sunt,  et  hoc  modo  coramode  expo- 
nuntur,  ut  videre  licetin  August.,epist.  105, 
et  lib.  50  Hom.,  homil.  ultima. 


Qui  decedit  in  mortali,  non  posse  satispati 
in  vita  futura.  Assertio  secunda. 

9.  Contraria  sententia  prohatur.  —  Dico  se- 
cundo,  qui  in  peccato  mortali  decedit,  non 
potest  satispati  in  vita  futura  pro  reatn  pce- 
nee,  ex  peccatis  dimissis  reliclo.  Hanc  docent 
omnes  auctores  citati  in  prwcedenti  conclu- 
sione,  excepto  Durando,  et  ad  eam  confir- 
mandam  valent  omnia,  qusesupra,  q.  87,  ad- 
duximus  ad  probandum,  veniale  peccatum 
non  posse  in  inferno  remitti.  Est  enim  fere 
eadem  ratio,  quia  pcena  per  se  debita  venia- 
li  peccalo  temporalis  est,  et  omnis  remissio, 
seu  liberatio  lam  a  culpa,  quam  a  pcena,  est 
effeclus  gratise.  Ratio  vero  propria  est,  quia 
apud  Deum  nulla  pcena  valet  ad  expiandum 
delictum,  seu  reatum  ejus,  nisivoluntarie  ac- 
ceplata,  quia  Deus  nonpunit  peccatum  solum 
in  aliorum  exemplum,  sed  pra?cipue  propter 
compeusationem  debitam,  ut  qui  voluntarie 
peccavit,  volunlarie  puniatur;et  sicut  pec- 
catum  intulit  injuriam  Deo,  ita  poena  in  il- 


DISPUTAT.  XXXVII.  SECT.  III. 


771 


lius  honorem  redundet;  sed  in  inferno  nnlla 
poena  volnntarieacceptatur,  nequeullo  modo 
refertur  a  peccatore  in  Dei  honorem,  vel  sa- 
tisfactionem;  ergo  nulla  poena  sufficiet  ad 
tollcndum  reatum.  Et  confirmatur,  quia  alias 
etiam  pcena  hujus  vitae,  ut  suspendium  lalro- 
nis,  valeret  (praesertim  in  opinione  Scoti)  ad 
minuendum  reatum  pcenae  temporalis  coram 
Deo,  efiamsi  peccator  summa  cum  impatien- 
lia,  et  Dei  offensione  illam  sustineret ;  con- 
sequens  vero  absurdissimum  est,  et  contra 
ornnes  Sanctos,  ut  infra  in  speciali  quaestio- 
ne  dicemus.  Deniquecontraria  sententia  nul- 
lum  habet  fundamentum,  nam  pcena  feterna 
commutaturin  temporalemnon  quamcunque, 
sed  voluntariam,  et  (ut  ita  dicam)  amicabi- 
lem,  et  quia  homo  in  inferno  nunquam  hu- 
jusmodi  pcenam  persolvit,  mirum  non  est, 
quod  simpliciter  puniatur.  Nec  propterea 
Deum  pcenitet  gratiae,  seu  liberalitatis  factae, 
quia  ipse  jam  remittendo  peccatum  contulit 
gratiam,  et  constituit  hominem  in  statu,  in 
quo  posset  hanc  pcenam  persolvere  ;  homo 
vero  postea  sua  culpa  se  conslituit  in  eo  sta- 
tu,iu  quo  non  posset  satisfacere,  nec  debi- 
tam  persolvere  pcenam. 

Ad  satisfactionem  necessariam  esse  gratiam 
viatoris.  Assertio  tertia. 

10.  Tertio  ex  dictis  concluditur ,  ad  pro- 
priam  satisfactionem  esse  necessariam  gra- 
tiam  viatoris.  Quee  etiam  est  eommunis  sen- 
tentia  ,  et  solum  fere  expositione  indiget. 
Oportet  enim  propriam  satisfaclionem  a  sa- 
tispassione  distinguere;  potest  enim  homo, 
si  in  gratia  decedat  cum  aliquo  reatu  tempo- 
ralis  pcense,  satispati  in  purgatorio  ,  donec  a 
reatu  liberetur,  ut  infra  in  propria  dispufa- 
tione  ostendemus  ,  el  ideo  nunc  de  illa  non 
loquimur  ;  quia  ad  illam  non  proprie  requiri- 
tur  status  vise,  quanquam  nec  omnino  sint 
illse  animee  exti'a  viam,  cum  nondum  ad  glo- 
riam  pervenerint.  Propriam  vero  satisfactio- 
uem  vocamus  illam,  quam  homo  assumit,  ut 
illam  purgatorii  pcenam  compenset ,  et  ad 
hanc  dicimus  requiri  gratiam  viatoris.  Quod 
primum  in  divina  ordinatione  fundatur,  per 
quam  tempus  hujus  vitee  concessum  est  ad 
hujusmodi  effectus  gratios  consequendos  ; 
quia  quandiu  hon:o  hic  vivit,  estquasi  in  cer- 
tamine  et  palaestra;  in  alia  vero  vita,  si  rea- 
tum  habet,  punitur  quasi  in  carcere,  et  unus- 
quisque  recipit  prout  gessit  in  corpore.  Prae- 
terea  est  alia  congruentia,  quia  homo  in  hac 
vita ,  sicut  organo  corporis  ad  peccandum  H- 


bcre  usus  est,  ita  dum  in  eodem  corpore  pce- 
nitentiam  agit,  eodem  organo,  et  eadem  vo- 
luntate  utitur,  ut  de  seipso  vindictam  sumat, 
et  ideo  quamdiu  hic  vivit,  seipsum  judicare 
potest,  et  punire;  postea  vero  dijudicabitur  et 
punietur  a  Domino,  quando  jam  non  erit  tern- 
pus  commutationis  pcenae,  sed  executionis 
sententiae  suae. 

SECTIO  III. 

Utrum  salisfactio  requirat  opus  liberum,  et  mora- 
liter  bonum,  ad  satisfaciendum  factum. 

1 .  Satisfactionem  esse  exhibendam  per  opus 
liberum. —  Conclusioprima.  —  Tria  in  hoc  titu- 
lo  insinuantur,  quaebrevissime  possunt  expe- 
diri.  Dico  ergo  primo,  satisfactionem  exhi- 
bendam  esse  per  opus ,  seu  pcenam  aliquo 
modo  voluntariam  seu  liberam.  Ita  docent 
omnes  Theologi,  d.  15  et  16,  qui  propterea 
in  definitione  satisfactionis  ponunt,  ut  volun- 
taria  sit ,  et  in  hoc  a  coacta  punitione  illam 
distinguunt.  Et  ratione  probatur  primo,  quia 
satisfactio  est  etfectus  virtutis  pcenitentiae;  de 
ratione    autem    virtutis    pcenitentiae   est   ut 
sit  voluntaria    detestatio   et   vindicla  pecca- 
torum.  Secundo  ,  quia  satisfactio  est  moralis 
quidam  effectus ,  et  in  morali  valore  operis 
fundatur,  sicut  meritum  ;  sine  libertate  autem 
nullum  est  esse  morale   in  actibus.  Tertio, 
quia  homo   voluntarie   peccavit,   dignus  est 
pcena,  et  ideo  per  voluntariam  etiam  pcenam 
compensari  debet ;  quia,  utsupra  dicebamus, 
hsec  pcena  non  tantum  ad  aliorum  exemplum, 
sed  praecipue  ad  emendationem  ipsius  pecca- 
toris  ordinatur;  unde  etiam  dicebamus,  ideo 
in  hac  vita  potissimnm  concedi  satisfacicndi 
locum,  quia  in  illa,  pcena  potest  esse  maxime 
voluntaria ;  ideo  etiam  in  hac  vita  non  potest 
amens  aut  dormiens  satisfacere  ,  quia  volun- 
tatis  liberee  usum  non  habet.  Et  in  hoc  sensu 
verum   est  ,   reatnm  pcenae  temporalis  apud 
Deum  non  expiari  in  hac  vita  per  solam  et 
puram  satisfactiOnem,  id  est,  per  pcenam  iu- 
flictam  ,  et  nullo  modo  voluntarie  acceptam  , 
vel  acceplatam;  uterque  enim  modus  sufficit, 
ut  ex  dicendis  constabit.   Et  ideo  dixi  in  con- 
clusione    generatim  oportere  hanc  satisfac- 
tionem  esse  aliquo  modo  voluntariam  ;  quia 
non  oportet  ut  sit  formaliter  libera  per  mo- 
dum  actus  a  voluntate  eliciti ,   sed  sufficit  ut 
sit  actus  imperatus  ;  imo  inlerdum  etiam  satis 
erit  libera  acceptatio  voluntatis,  quamvis  pce- 
na  ab  extrinseco  sit ,  ut  in  sequentibus  latius 
patebit 


772  DISPUTAT.  XXXVil.  SECT.  III. 

2.   Ut  pcena  sit  satisfaciiva  necesse  est  ut  de  probabilc  esse  iiullum  meritum  de  cou- 

fundetur  in  bono  actu. — Conchtsio  secunda.  —  digno,  cujuscunque  praemii  sit,  esse  posse, 

Dicosecundo:  ut  aliquapoena  sit  satisfactiva,  nisi  fundatum  in  supernalurali    opere,   nec 

necesse  est  ut  in  actu  moraliter  bono  fundata  Dei  promissionem  aliter  esse  factam ;  boc  au- 

sit,  vel  saltem  per  acium  voluntatis  bonum  tem  meritum  satisfactionis  de  cqndigno  est, 

moraliter  acceptetur.  Ita  D.   Thom.,  d.  15,  ut  infra  dicam.  Deinde  praemium  ejus  non 

q.  i,  a.  4,  queestiunc.  1  ;  Palud.,  q.  1,  n.  10,  potest  omnino  dici  temporale,  nam  licet  sil 

et  alii.  Ratio  facile  colligitur  ex  praecedenti  temporale,  ut  distinguitur  abaeterno;  sicenim 

conclusione,   tum   quia  haec  satisfactio   esse  poana,   quae   remiltitnr,  est  temporalis ;  ta- 

debet  volunlaria;   ergo  per  voluntatem  bo-  men  non  est  temporale,  ut  opponitur  spiri- 

nam;  nam  si  voluntas   sit  mala,  potius  erit  tuali,  nam  diminutio  poenae   purgatorii  ma- 

digna  nova  poena,  quam  venia  ;   tum   etiam  gnum  spirituale  bonum  est,  et  ad  ordinemsu- 

quia  haec  satisfactio  est  per  modura  moralis  pernaturalem  spectans,  cum  inde  acceleretur 

pcense  ordinatse  ad  correciionem  satisfacien-  Eeterna  Dei  visio  ;    ideoque  ad  tale  bonum 

tis  et  ad  bonorem  Dei,  ut  docet  Tridentin.,  promerendum,  necessarium  est   opus  aliquo 

sess.  14.  can.  14  et  18;  sed  non  potest  esse  modo  supernaturale. 

bujusmodi,  nisi  in  voiuntate  bona  aiiqud  mo-        5.  Sufficere  ut  in  hac  actus  procedat  exvo- 

do  fundetur.  Denique  solutio  pcente,  seu  sa-  luntate  placendi  Deo.  —  Conclusio  tertia.  — 

iisfactio  est  effeclus  divinae  gratise  acceptantis  Refellitur  opinio  Henrici.  —  Dico  tertio  :  ad 

per  Christum  nostras  satisfactiones;  sed  Deus  satisfaciendum  non  est  necesse  ut  actio  pro- 

non  acceplatid  quod  malum  est,  ad  ullum  cedat  ex  formali  voluntate  satisfaciendi;  sed 

gratiae   effectuin  ,   nec  Christus   intercedit  ut  salis  est  ut  procedal  ex  quacunque  volnntate 


mala  voluntas  acceptetur  a  Patre;  ergo. 

3.  Dubium  deciditur.  —  Sed  quferes  ,  an 
oporteat  hunc actum  voluntatis  formaliter  esse 
supernaturalem,  vel  imperatum  ab  actu  su- 
pernaturali.  Henricus  enim,  Quodlib.  4,  q.  18, 
significat  imperium  cbaritatis  esse  necessa- 
rium.   Sed  proprie  et  in   rigore  non  ita  est, 


placendi  Deo,  aut  suce  salutis  ceternae.  Con- 
trarium  hujus  conclusionis  indicat  Ilenricus 
supra;  quia,  quando  opus  non  fit  ex  formaii 
inteutiune  satisfaciendi,  non  est  actus  vindi- 
cativee  justitise,  etideo  non  est  solutio  debiti; 
et  propterea  ad  satisfactionem  non  sufficit, 
quse   est  actus  vindicativaa  et  cornmutalivae 


sufficit  enim  ut  ab  habente  charitatem  profi-  justitias.  Alii  dicunt,  tunc  ex  benignitate  Dei 

ciscatur,   sicut   alias  de  meiito   diclum   est ;  remitti  aliquam   pcenam,    quamvis   revera, 

nulla  est  enim  de  satisfactione  major  ratio.  quantum  est  ex  parle  operantis,  non  fiat  re- 

Videtur  tamen  necessarium  ut  actus  ipse  ali-  missio  debiti  ;  sicut,  si  Petrus  sit  debitor  de- 

quo  modo    supernaturalis  sit,  vei  in  se,  vel  cem  aureorum  Paulo,    et  totidem  ei  donet, 

saltem   quatenus  procedit   ab  aliqua  inten-  non  animo  solvendi  debitum,  revera  non  sol- 

tione  supernaturali,  ut  de  merito  dici  solet ;  vit,   quamvis  alius  ex  sua  benignitate  possit 

est  enim  eadein  ratio,  et  Tridentiuum  supra  remittere.  Sed  hic  posterior  dicendi  modus 

etiam  favet,  et  D.  Tbomas  supra,  qui  vuit  divinat ;  nam,  si  bomo  non  solvit,  unde  con- 

cum  satisfactione  simpliciter  esseconjunctum  stat  Deum  remittere?Quod  si  forte  dicatur,  id 

aliqnod  mcrilum.  Imo  ipsa  satisfactio  nostra  constareex  promissione  divina,  hocrepugnat 

est  per  modum  cujusdam  meriti,  quia  nou  illi  modo  dicendi;  nam  hinc  concluditur,  il- 

est  per  exactam  pcenEe  iuflictionem,  sed  per  lam  esse  veram  solutionem  pcenae,  et  veram 

quamdamrecompensationemproportionatam  satisfactionem  de   condigno,   ut   latius  iufra 

secuudum  moralem  vaioreui  et  existimatio-  dicemus.  Ethincetiam  refellitur  opinio  Hen- 

nem;  sicut  ergo  ad  meritum  necessarium  est  rici,  quae  nimis  est  rigorosa  ;   quia  Scriptura 

opus  aliquo  modo  supernalurale,  ita  etiam  ad  sacra  non   requirit  illam  formalem  intentio- 

satistactionem.  nem;  deinde,  quia  ad  merendum  non  opor- 

4.  Ohjectio.  —  Solutio.  —  Dices :   licet  ad  tet  ut  quis  operetur  propter  mereiidum,  sed 

meritum  prsemii  supernaturalis  necessarium  satis  est  ut  faciat  opera  mercede  digna ;  ergo 

sit  opus  supernaturaJe,  tatnen  ad  merendum  neque  ad  salisfaciendum,  proportione  serva- 

temporaie  praamium,  opus  morale,   et  natu-  ta.  Deinde  perfectior  intentio  estplacendi  Deo 


ralis  ordinis  videtur  sufficere;  boc  autem  me- 
ritum  satisfactionis  soium  videtur  esse  cujus- 
dam  praemii  temporalis,  sciiicet,  remissiouis 
temporalis  peenui.  itespunuetur  imprimis  val- 


propter  amorem  ejus;  ergo  non  est  verisi- 
mile  privari  hominem  fructu  satisfactionis 
propter  hancintentionem.  Denique  nuilusest, 
qui  vel  formaliler,  vel  virtute  non  intendat 


IJISPUTAT.  XXXVII.  SRCT.  IV. 


773 


consequi  apud  Deum  omnem  spiritualem  ef- 
fectum  suis  operibus  proportionatnm  ;  ergo 
id  satis  est. 

SECTIO  IV. 

0 

Utrum  satisfactio  cxhibenda  sit  per  opera  supere- 
rogationis  seu  consitii,  vel  possit  etiam  fieriper 
opera  proscepta. 

1 .  Prima  sententia.  —  Objectioni  occurri- 
tur. —  Prima  senlentia  requirit  opera,  quae 
pnecepta  non  sint.  lla  Palud.,  d.  15,  q.  -1, 
art.  2;  Major,  q.  2,  dub.  4;  Almain.,  q.  1; 
videtur  idem  sentire  Scot.,  q.  1,  ubi  satisfae- 
tionem  definit  debere  esse  ex  indebitis,  quod 
expouit  de  dehito  praecepti,  ut  videre  etiam 
licet  in  q.  2,  arg.  4,  cum  solutione.  Eum  imi- 
tatur  Gabr.,  d.  16,  q.  2,  notab.  1 ;  Capr.,  d. 
45,  q.  4,  art.  3,  prsesertim  ad  4,  contra  4con- 
clusionem.  Favet  D.  Thom.,  q.  1,  art.  2,  ad 
3,  dura  inquit :  Queedam  wiensura  est  homini 
adhUita,  quce  ab  eo  reqvAritur  ,  scilicetimple- 
tio  mandatorum  ,  et  super  ed  potest  liomo  ali- 
quid  erogare,  ut  satisfaciat.  Fundamentum 
est,  quia  non  potest  quis  satisfacere  duplici 
debito  eadem  solutione ;  quia  jam  non  esset 
seqnalitas,  juxta  doctrinam  Anselmi ,  lib.  1 
Cur  Deus  homo,  c.  44,  ubi  ait,  nos  non  posse 
satisfacere  Deo  ad  sequalitatem ;  quia  omnia, 
quse  illi  offerre  possumus,  ei  debemus.  Ergo, 
si  opus  est  debitum  ex  praecepto,  non  potest 
eodem  solvi  debitum  pro  peccato ;  ratione 
enim  peccati  commissi  tenetur  quis  specia- 
iem  subire  pcenam  ;  debet  ergo  esse  distincta 
ab  opere,  quod  ex  alio  prsecepto  debetur.  Nec 
satisfacit  dicere,  idem  posse  deberi  aut  solvi 
duplici  titulo;  quia,  cum  singuli  tituli  per  se 
sufficiant  ad  inducendum  novum  debitum, 
prseter  sequalitatem  justitise  est,  ut  eadem  so- 
lutione  utrique  satisfiat,  alias  etiam  posset 
homo  pro  diversis  peccatis  eodem  opere  sa- 
tisfacere  pluribus  titulis,  et  Deus  posset  idem 
prsemium  reddere  propter  plura  merita  plu- 
ribus  titulis.  Et  coufirmatur  primo  ,  quia , 
si  quis  ex  voto  debet  aliquod  opus,  non  satis- 
facit  voto  per  simile  opus  alias  praeceptum. 
Confirniatur  secundo,  quia  pcenitentiam  a 
confessore  injunctam  non  potest  quis  implere 
per  opus  prafcepti ;  ergo  similiter.  Confirma- 
tur  ultimo,  quia  alias  non  oporieret  homines 
aliquid  facere  in  remissionem  peccatorum, 
quia  implendo  prsecepta  satisfacerent. 

2.  Secunda  sententia. — Secunda  opinio  est, 
per  opera  jure  naturse  prsecepta  satisfieri 
non  posse  pro  peccatis,  secus  vero  per  opera 


jure  humano  solo  prsecepta.  Ita  Archidiaco- 
nus,  ut  refert  Sylvester,  verb.  Satisfactio  , 
q.  8,  qui  pro  eadem  sententia  refertur  cum 
Antonino,  3  p.,  tit.  44,  c.  20,  §  I.  Sed  illi  non 
negant  quin  de  faclo  omnia  hsec  opera  sint 
satisfactiva  ;  dicnnl  tamen,  Deum  ,  si  rigore 
justitioe  uti  vuluisset,  potuisse  sola  superero- 
gationis  opera  in  satisfactionem  exigere  ,  et 
acceptare ,  quod  in  operibus  utroque  modo 
prseceptis  dici  posset;  quapropler  illa  dislinc- 
tio  vana  est  et  sine  fundamento. 

3.  Tertia  sententia  probatiir.  —  Omnia  ope- 
ra  etiam  prcpcepta  xalere  ad  satisfaciendum. 
—  Tertia  senlentia  est,  omnia  opera,  eliam 
pra?eepta  ,  ad  satisfaciendum  valere  ,  non 
quidem  ex  rigore  justitiae;  hoc  enim  modo, 
nec  per  opera  consilii  satisfacere  possumus  ; 
sed  de  condigno,  modo  intra  explicando.  Ita 
Cajet.,  tom.  1  Opusc,  tractat.  6,  q.  4  ;  Soto, 
d.  49,  q.  2,  art.  4,  circa  finem;  Ledesma,  q. 
44,  art.  4,  dub.  5  ;  Victor.,  nnm.203,qui 
contrariam  sententiam  erroneam  vocat;  Pe- 
trus  Soto,  lection.  ult  deSatisfact.;  Adrianus, 
q.  3  de  Satisfact.;  Medina,  tract.  3,  qusest.  4, 
dub.  3  ;  Supplem.,  d.  45,  q.  2,  art.  3,  dub.  8 ; 
et  est  sine  dubiovera  sententia;  agimus  enim 
nunc  de  satisfactione  ex  opere  operantis.  Et 
probatur  primo  exempiis  ,  nam  qui  marty- 
rium  sustinet,  quando  ex  praecepto  tenetur, 
non  minus  satisfacit,  quam  si  posset  illud 
vitare  sine  violatione  prsecepti;  nec  enim  po- 
test  talisremissio  pcena^  soli  privilegio  tribui; 
nam,  licet  morti  martyris  magnum  privile- 
gium  concessum  sit,  non  tamen  per  solam 
mortem,  sed  etiam  per  alia  tormenta  fit  sa- 
tisfactin,  etiamsi  ad  mortem  non  perveniatur; 
hasc  vero  salisfactio  non  tollitur  propterea 
quod  ex  prsecedenti  obligatione  lalia  tormen- 
ta  sustineantur.  Similiter,  quis  dicat  non  sa- 
iisfacere  hominem  per  eleemosynam  factam 
ex  prsecepto ,  cum  illa  ueque  minus  pcenalis 
sit,  neque  minus  bona,  imo,  cseteris  paribus, 
gratior  Deo,  et  ordini  charitatis  magis  con- 
sona?  Idem  est  deEcclesiastico  jpjunio,  quod 
inter  alias  causas  ab  iosa  Ecclesia  propter 
satisfactionem  imponitur.  Et  eadem  est  ratio 
de  quacunque  corporis  afflictione  exvoto  fac- 
ta,  ac  denique  de  actu  contritionis,  et  dilec- 
tionis  Dei,  quod  non  minus  valet  ad  justifi- 
candum,  etsatisfaciendum  Deo,  tempore,  quo 
prseceptum  obligat,  quam  si  in  alio  fiat.  Se- 
cundo  a  simili ;  quia  implendo  divina  prse- 
cepta  meremur  vitam  seternam,  ut  constat  ex 
Tridentino,  sess.  6,  c.  40  et  46;  ergo  et  ea- 
dem  ratione  poterimus  per  eadgm  opera  sa- 


774 


DISPUTAT.  XXXVII.  SECT.  V. 


tisfacere.  Tertia  ratio  propria  est,  quia  nos- 
tra  opera  pcenalia,  si  sint  grata  Deo,  possunt 
habere  ratiouem  vindictae  et  punitionis  libe- 
rse  pro  peccato  assumptae ,  etiamsi  praecepta 
sint*quia  nec  prseceptum  tollit  libertatern, 
nec  bonitatem,  nec  pcenam.  Confirmatur, 
qnia  testimonia  supra  adducta,  quibus  pro- 
mittitur  remissio  perfecta  peccatorum  bene 
operantibus.  et  de  seipsis  vindictam  sumen- 
tibus,  non  limitant  hanc  promissionem  ad 
opera  consilii;  sed  generalim  loquuntur,  et 
ssepe  in  parliculari  de  operibus  praecepto- 
rum  ;  ergo  nec  nos  illa  limitare  debemus. 

4.  Bespondetur  ad  fundamenta  contrariw 
sententia.  —  Quocirca  fundamentum  contra- 
rias  sententiae  ad  summum  probat  hanc  sa- 
tisfactionem  non  esse  de  rigore  justitiae,  non 
vero  quod  non  sit  satisfactio  simpliciter  eo 
modo ,  quo  in  puro  homine  esse  potest.  De 
qua  re,  et  quoruodo  satisfactio  esse  debeat 
ex  alias  indebitis ,  late  supra  dixi,  \  tomo 
terliee  p.,  q.  1 ,  a.  2,  et  ex  ibi  dictis  addi  potest 
primo,  quando  utrumque  debitum  est  pro- 
priae  justitise,  et  respectu  ejusdem,  non  posse 
expleri  eadem  solutione  cum  perfecta  a^qua- 
litate;  at  vero  debilum  praecepti  solum  est 
debitum  obedientiae,  vel  temperantiae,  aut 
alterius  similis  bonestatis,  et  satisfacere  buic 
debito  nihil  aliud  est,  quam  facere  id  quod 
justum  est,  quod  quidem  per  se  dignum  est 
laude  et  gratum  Deo,  et  ideo  et  meritorium  ; 
et,  si  pcenale  sit,  etiam  satisfactorium  esse 
potest.  Addi  secundo  potest  praecepto  satis- 
fieri  per  actionem  bonam,  ut  talis  est;  pce- 
nam  vero,  quaj  conjuncta  est  actioni ,  acci- 
dentariam  esse  praecepto ;  preeceptum  enim 
per  se  ad  actum  virtutis  obligat;  quod  vero 
exercendo  illum  actum  homo  pcenam  patia- 
tur,  per  se  non  exigebatur  ex  debito  pra?ce- 
pti,  et  ideo  per  illam  pcenam  solvi  potest  illa, 
quae  peccato  debetur.  Et  hoc  sensu  acceptari 
potest  responsio  inter  arguendum  insinua- 
ta;  nec  est  simile,  quod  ibi  dicitur  de  satis- 
factione  pro  diversis  peccatis  per  idem  opus  ; 
negatur  enim  sequela ,  quia  diversa  peccata 
inducunt  reatus  diversarum  pcenarum ,  et 
ideo  diversam  vel  majorem  pcenam  requi- 
runt,  maxime  quia  illa  debita  sunt  ejusdem 
rationis  et  ad  justitiam  pertinent.  Et  idem 
dicendum  est  de  praemio  et  merito. 

5.  Ad  primam  confirmationem  de  voto 
respondetur,  assumptum  non  esse  simpliciler 
verum:  pendet  enim  ex  intentione  voventis. 
Idem  dicendum  est  ad  secundam,  nam  illud 
etiam  pendet  ex  intentione  confessoris  impo- 


nentispcenitentiam,quanquam,  sinihii  aliud 
explicet,  vel  ex  subjecta  materia  non  constet, 
simpliciter  intelligendus  est  imponere  opera, 
quae  alias  praecepta  non  sint.  Ad  ullimam 
confirmationem  respondetur,  per  se  loquen- 
do*  diversam  esse  obligationem  implendi  prse- 
ceptum  a  debito  satisfaciendi;  unde  interdum 
potest  unum  ab  alio  separari ;  ut  in  statu 
peccati  morlalis  potest  quis  implere  aliquod 
praeceptum,  etiamsi  Deo  non  satisfaciat;  in- 
terdum  vero  potest  per  eumdem  actum 
utrumque  fieri;  quia,  cum  sint  debita  diver- 
sarum  rationum,  non  se  impediunt.  Neque 
est  inconveniens,  ut  per  sola  opera  praecepta 
possit  homo  satisfacere  pro  peccatis;  quia 
inde  non  fit  alia  opera  non  esse  utilissima, 
quamvis  simpliciter  necessaria  aut  praecepta 
non  sint. 

SECTIO  V. 

Utrurn  satisfactio  fiat  per  solos  actus  i?iternos,  vel 
externos. 

1.  Prima  sententia.  —  Rejicitur.  —  JSe- 
cunda  sententia.  —  Duae  sunt  extremse  sen- 
tentioe.  Prima  ponit  totum  valorem  ad  satis- 
faciendum  in  actu  exteriori ;  ita  ut  si  cluo 
aequalem  externum  dolorem  assumant,  quam- 
vis  inaequales  internos  actus  habeant  in  in- 
tensione,  vel  alia  perfectione,  aeque  satisfa- 
ciant.  Ita  senlit  Scot.,  d.  15,  q.  1,  §  De  se- 
cundo  principali;  dicit  enim  propriam  satis- 
factionem,  ut  a  contritioiie  distinguitur,  esse 
opus  externum.  Idem  Aimain.  ibi,  q.  d  ;  Ga- 
briel,  d.  16,  q.  2,  art.  l,notab.  1,  in  fin.  Sed 
haec  opinio  nullo  probabili  fundamento  niti- 
tur,  quod  ego  videam.  Secunda  omnino  con- 
traria  sententia  est,  totam  satisfactioiiem  po- 
sitam  esse  in  actu  interiori,  ita  ut  exterior  ex 
opere  operantis  nihil  ad  satisfactionem  addat, 
sicut  neque  ad  meritum.  lta  Henric,  Quodl. 
8,  q.  18;  Ledesm.,  2  p.,  q.  14,  art.  \,  dub. 
4.  Fundamentum  esse  potest,  tum  quia  actus 
extenor  nec  formalem  bonitatem,  nec  liber- 
tatem  habet,  nisi  per  denominationem  ab  in- 
teriori  ;  et  hac  ratione  non  auget  meritum  ; 
ergo  nec  satisfaclionem. 

2.  Prima  conclusio.  —  Dico  primo,  opus 
internum  vel  per  se  sumptum,  vel  conjunc- 
tum  cum  externo  multum  valere  posse  ad  sa- 
tisfaciendum  pro  pcena  temporali.  Conciusio 
non  solum  communis  est,  sed  etiam  certa. 
Et  ratio  ejus  est  clara,  quia  actus  interiores 
sunt  oplimi,  et  maxime  liberi,  et  valde  dif- 
ficiles,  et  homini  mortali  laboriosi  et  pcena- 
les;  quid  ergo  illis  deessepotest  quominusad 


DISPUTAT.  XXXVII.  SECT.  V. 


773 


satisfaciendum  valeant?  Deinde  sunt  exempla 
rnanifesta  in  contritione,  de  qua  supra,  q.  86, 
dictum  est,  et  de  oratione,  quae  ab  omuibus 
nominatur  inter  opera  maxinie  ad  salisfa- 
ciendum  accommodata,  non  quidem  propter 
solam  vocem,  sed  potissimum  propter  mentis 
attentionem,  in  qua  ejus  maxima  difficultas 
et  perfectio  consistit. 

3.  Secunda  conclusio.  —  Dico  secundo  : 
opus  etiam  externum,  quatenus  ab  interno 
aliquo  modo  procedit,  valet  ad  satisfacien- 
dum,  itaut  vitn  satisfaciendi  addat  interiori. 
Ita  Solus,  d.  19,  q.  2,  art.  1,  et  ex  sequenti- 
bus  constabit  esse  communem  Doctorum  sen- 
tentiam  ;  el  probatur,  quia  satisfactio  fit  per 
pcenam  voluntarie  assumptam ;  sed  in  ipso 
actu  externo  est  distincta  pcena  ab  interuo,  et 
voluntarie  assumpla;  ergo.  Confirmalur,  quia 
major  bonitas  moralis  et  formalis  actus  hu- 
mani  coufert,  cseteris  paribus,  ad  majus  me- 
rilum;  ergo  major  pcena  voluntaria  confert 
ad  satisfactionem  majorem,  cseteris  paribus ; 
quia,  cum  hsee  satisfactio  sit  per  modum  vin- 
dictae  et  ultionis  ipsius  delinquentis,  quoma- 
jor  fuerit  ultio  ct  punitio,  eo  major  erit  satis- 
factio,  cseteris  paribus;  sed  iu  aetu  externo 
conjuncto  iuterno  major  est  pcena  et  ultio, 
quam  in  solo  interno;  ergo  augetur  satisfac* 
tio  ratione  externi  actus,  non  solum  quasi 
per  accidens,  quia  actus  interior  fit  intensior, 
efficacior,  vel  diuturnicr,  sed  etiam  per  se, 
quia  ipsamet  pcenalitas  actus  externi  auget 
satisfactiouem. 

4.  Destruuntur  fundamenta  contrarice  sen- 
tentiic.  —  Objectio.  —  SolvHur.  —  Ad  funda- 
menta  contrarise  sententise  respondet  Soto, 
quamvis  exterioractus  non  addat  essentialem 
bonitatem  interiori,  addere  tamen  accidenta- 
lem ;  et  ideo  posse  augere  veluti  accidentalem 
effectum,  qualis  est  satisfactio  ;  quia  ubi  ma- 
jor  pcena  assumitur,  majori  tolerantia  opus 
est.  Quo  verbo  insinuare  videtur,  totum  hoc 
esse  positum  ininterni  actus  mutatioue,  quod 
non  dicitur  consequenter.  Negatur  ergo  sim- 
pliciter  consequentia,  quia,  licet  actus  exte- 
rior  non  addat  bonitatem,  addit  pcenam,  et 
hoc  satis  est  ad  satisfactionem,  ut  illam  augeat. 
Dices :  ergo  nostra  satisfaclio  in  hac  vita  est 
per  modum  satispassionis,  quandoquidem  in 
ipsamet  passione  sequalis  pcense  consistit. 
Respoudetur  negando  consequentiam,  et  pro- 
prie  utendo  vocibus;  nam  in  re  ipsa  verum 
est  nos  persolvere  purgatorii  pcenam  in  hac 
vita  per  pcenas,  quas  voluntarie  sustinemus ; 
tamen,  quia  hsec  pcena  non  est  ejusdem  ra- 


tionis  cum  pcena  purgatorii ,  nec  physice 
aequalis,  sed  rnoralilcr,  id  est,  secundum  mo- 
ralem  valorem  proporlionalem,ideo  hsec  non 
d:citur  satispassio,  sed  satisfactio,  quamvis 
revera  includat  passionem  pcenoe  sufficienlis 
et  proportionalae  ad  compensandam  purga- 
torii  pcenam.  Ex  fundamer.to  hujus  resolu- 
tionis  oriebatur  alia  quaestio,  scilicet,  quidad 
remissionem  pcense  valeant  opera  externa, 
vel  eleemosynse,  quse  in  legatis,  seu  testa- 
rnentis  fieri  prsecipiuntur,  aut  quse  per  mi- 
nistros  seu  famulos  fiunt;  ea  enim  ratione, 
qua  opera  externa  ad  satisfaeiendum  confe- 
runt,  videri  possunt  hsec  ad  remissionem  poe- 
nse  juvare  ;  de  hae  vero  re  infra  in  disptit.  de 
Suffragiis  dicendum  est.  Vide  Sot.,  d.  45,  q. 
2,  art.  2  et  3 ;  Palud.,  q.  1. 

SECTIO  VI. 

Utrum  opus.  per  quod  aatisfactio  fit>  debeat  esss 
pcenale. 

i .  Prima  senteniia.  —  Sufficere  quodois 
opus  bonum,  licet  non  pcenale. — Ratio  Soti  re- 
jicitur. — Ecasio.  —  Refutatur. —  Prima  sen- 
tenlia  est,  quodlibet  opus  bonum,  quod  est, 
el  quatennsest  meritorium  grati»;  et  gloriee, 
esseperse  et  intrinsece  satisfactorium,  etiam- 
si  nihil  omnino  pcense  afferre  intelligatur. 
Ita  Victoria,  in  Sum.,  n.  202  ;  Soto,  d.  19,  q. 
2,  art.  1,  qui  refert  Scot.  et  Gabr.  (quorum 
alia  est  sententia,  ut  dicam).  Idem  tenet  Le- 
des.,  q.  14,  art.  2,  dub.  2  ;  indicat  Medina, 
tract.  3,  q.  4,  licet  non  satis  seexplicet.  Ra- 
tio  Soti  est,  quia  majusest  mereri  gratiam  et 
gloriam,  quam  satisfacere  pro  pcena.  Sed 
hsec  ratio  parvi  momenli  est,  alias  probaret, 
per  quodlibet  opus  mereri  nos  bona  tempora- 
lia,  vel  quidquid  minus  est  gratia  et  gloria  ; 
non  ergo  bene  fit  illatio,  quia  in  his,  quse 
sunt  diversarum  rationum,  non  quidquid  po- 
test  id  quod  majus  est,  potest  etiam  quod 
minus  est.  Responderi  potest,  remissionem 
temporalis  pcense  ordinariad  prsemium  meri- 
torum  consequendum,  et  tollere  impedimen- 
tum  ejus,  ideoque  non  esse  omnino  diversse 
rationis,  sed  ad  illudreduci,  quatenus  ad  il- 
lud  ordinatur,  ac  propterea  omne  opus,  quod 
valet  ad  meritum  glorise,  valere  etiam  ad  sa- 
tisfactionem  pro  pcena  temporali.  Sed  haec 
etiam  illatio  infirmaest,  quia  aliud  estaugeri 
gloriam  intensive,  aliud  vero  accelerari  con- 
secutionem  ejus,  seu  tolli  temporale  impedi- 
mentum  illius  consequendse  ;  opera  ergo  me- 
ritoria  merentur  augmentum  gratise  et  glo- 


776  DISPUTAT.  XXXVII.  SECT.  V 

ria? ;  inde  autem  non  fit  ut  mereantur  tem- 
poris  aceelerationem,  vel  temporalis  impedi- 
raenti  ablationem  ;  nam  haec  diversarum  ra- 
tionum  sunt,  neque  unum  proprie  ordina- 
tur  ad  aliud  ;  alias,  quoties  gratia  augetur,  et 
jusad  gloriam,  etiam  reatus  pcense  tempora- 
lis  minuetur,  quod  falsum  est,  ut  alibi  latius 
dixi. 

2.  Secunda  senteniia. — Satisfactionem  fieri 
per  opus  poenale. — Secunda  sentenlia  est,  sa- 
tisfactionem  solum  fieri  per  opus  pcenale, 
quatenns  pienale  est.  Ita  D.  Thom.,  d.  15,  q. 
1,  art.  5,  qucestiunc.  1,  ubi  diserte  dicit  sa- 
tisfactionem  non  fieri  per  opus  bonum,  nisi 
pcenale  sit.  Idem  Bonav.,  2  p.,  d.  art.  i,  q. 
3,  ad  4  ;  Richard.,  art.  i,  q.  2  ;  Dnrand.,  q. 
5;  Palud.,  q.  3  ;  Mnjor,  q.  2,  dub.  2 ;  Alens., 
4  p.,  q.  84,  alias  21,  memb.  2,  art.  2  ; 
Adrian.,  q.  ult.  de  Satbfactione  ;  Sylvest., 
verb.  Satisfactio,  q.  8  ;  Viguer.,  c.  26,  §  4, 
vers.  21,  inclinat  Henricus,  quamvis  obscuris- 
sime,  Quodl.  8.,  q.  18.  Fundamentum  est, 
quia  sequalitas  juslitise  postulat,  ut  culpa  per 
pcenara  compensetur,  qnia,  qui  peccat,  quan- 
turn  in  se  est,  illicite  privat  Deum  bono  suo, 
et  ideo  satisfacere  debet  privando  se  aliquo 
commodo  delectabili,  aut  utili,  in  quo  pcena 
consistit. 

3.  Tertia  sententia. — Tertia  sententia  re- 
ferri  potest  Scoti,  d.  15,  q.  1,  §  De  tertio  dico; 
et  Gabr.,  d.  16,  q.  2,  art.  i,  notab.  1;  qui  di- 
cuntsatisfactioneraregulariter  solum  fieri  per 
opera  pcenalia,  verisimile  tamen  esse  Deura 
etiara  aliquid  pcenae  remittere  propter  ali- 
quod  perfeclum  opus  charitatis,  vel  aliud  si- 
mile,  quod  magis  illa  placet,  quam  ipsa  pu- 
nitio. 

4.  Advertendum  est,  aliud  esse  quaerere, 
an  omne  opus  bonum  satisfactorium  sit  quasi 
materialiter,  quia  semper  est  etiam  pcenale  ; 
aliud  vero  est  formaliter  investigare,  an  vim 
salisfaciendi  habeat  ex  ipsa  pcena  ;  ita  ut 
llla  ablata,  tollatur  valor  ad  satisfaciendum, 
etiamsi  adsint  ca>tera.  Considerandura  eliara 
est,  aliud  esse  quserere,  an  remissio  pcense  in 
hac  vita  comparaii  possit  soium  per  modum 
satisfactionis,  quee  proprie  esse  intelligitur, 
quando  una  pcena  per  alteram  compensatur, 
quod  nunc  proprie  agimus ;  aliud  vero  est 
quserere,  an  non  tantum  hoc  modo,  sed  etiam 
per  modum  meriti  possimus  hanc  remissio- 
nem  pcenaeobtinere.  De  quo  coramodius  di- 
cemus  sect.  9. 


Prima  assertio. 


5.  Opus  honestum  pcenale  proprie  satisfac- 
torium  esse. — Dico  ergo  primo  :  opus  huma- 
num  et  honestum  proprie  satisfactorium  est, 
quatenus  aliquo  modo  est  poenale.  Haec  est 
D.  Thomse  et  aliorum,  quos  citavi  in  secunda 
opinione,  et  probatur  primo  ex  communi 
inodo  loquendi  sacree  Scripturge  et  Sancto- 
rum  ;  ubicunque  enim  exhortantur  homines 
ad  satisfaciendum  pro  peccatis,  opera  pcena- 
lia  proponunt,  Joel.  2  :  Injejunio,  fletu,  etc; 
Matth.  11:  In  cilicio  et  cinere  pcenitentiam 
egissent,  et  alia,  quae  supra,  sect.  1  hujus 
disp.,  citata  sunt,  et  plura  superius  cum  de 
actu  externo  virtutis  pcenitentiee  ageremus. 
Secundo,  ratione  D.  Thomse,  quae  variis  mo- 
dis  explicatur.  Primo,  quia  satisfactio  est  ac- 
tus  justitise,  quo  pcenitens  vindicat  et  pnnit 
in  se  divinam  injuriam  ;  sed  vindicta  proprie 
fit  per  pcenam,  unde  in  purgatorio,  licet  ani- 
mae  optimos  actus  habeant,  purgantur  ta- 
men  et  puniuntur  pcena.  Secundo,  quia  illa 
pcena  purgatorii  compensatur  satisfactione 
hnjus  vitas  juxla  divinam  ordinationem  ;  sed 
optima  ratio  providentise  postulat,  ut  pcena 
per  poenam  compensetur.  Tertio,  quia  satis- 
factio  etiara  ordinata  est  ad  correctionem  ho- 
minis,  utillum  a  peccando  contineat;  sed  hoc 
optime  et  accommodatissime  fit  per  pcenam. 
Quarto,  quia  non  inde  habet  opus,  quod  sit 
satisfactorium,  unde  habet,  quod  sit  merito- 
rium  ;  meritum  enim  per  se  convenit  actui, 
quatenus  est  laudabilis  et  bonus,  quia  non 
respicit  alterum,  ut  offensus  est,  sed  prae- 
miantem,  qnem  facit  sibi  debitorem  is  qui 
meretur,  peropus  bonum,  ut  tale  est  ;  at  sa- 
tisfactio  respicit  personam  offensara,  et  fit 
per  modum  vindictse  ad  persolvendam  pce- 
nam  debitara,  et  ideo  fit  per  actum,  ut  pce- 
nalis  est ;  unde  fieri  potest  ut  idem  aclus  ma- 
gis  meritorius  sit,  minus  vero  satisfactorius. 

6.  Dubium. —  Quomodo  ilem  actus  finHus 
meritorius  sit  etsatisfacturius.  —  Hinc  etiam 
fit  ut  actus  exlerior  per  se  augeat  satisfactio- 
nem,  licet  per  se  non  augeat  meritum.  Et 
hinc  etiam  obiter  intelligitur  dubium,  quod 
Medina  supra  tractat,  quomodo  scilicet  idem 
actus,  cum  finiti  valoris  sit,  simul  possit  esse 
meritorius  et  satisfaclorius,  ita  ut  nec  meri- 
tum  satisfaclionem  minuat ,  nec  satisfactio 
meritum.  Et  ratio  dubii  est,  quiaactus  finitus 
ad  plures  effectus  ordinatus,  videtur  e-se  mi- 
nus  efficax  ad  singulos.  In  contrarium  vero 
est*  quia,  si  satisfactiominuereteffectum  gra- 


DISPUTAT.  XXXVII.  SECT.  VI 

tise  et  glorise,  non  esset  cominodum  pro  pcena 
temporali  satisfacere  ;  melius  enim  esset  ma- 
jorem  gratiam  et  seternam  gloriam  compara- 
re.  Deinde  ,  quia  ipsummet  satisfacere  est 
meritorium,  cum  sit  bonum  et  Deo  gratum. 
Respondetur  ergo  hsec  duo  non  se  impedire  , 
quominus  per  eumdem  actum  fiant,  quia  ex 
diversis  principiis,  seu  conditionibus  ipsius 
actus  procedunt ;  sicut  enim  idem  actus  potest 
esse  poenalis  et  bonus.  ita  etiam  potest  esse 
meritorius  et  satisfaclorius;habet  enim  actus 
quasi  moralem  valorem  distiuctum  ad  hos  di- 
versos  effectus. 


777 


Secunda  assertio. 

7.  Dico  secundo,  satisfactionem  ;  emper  re- 
quirere,  seu  habere  conjunctum  aliquod  me- 
ritum.  Ita  D.  Thom.,  in  4,  d.  17,  qusest.  2, 
art.  4,  qusestiunc.  3,  ad  3,  et  patet  ex  dictis, 
quia  satisfactio  requirit  actum  bonum,  libe- 
rum,  et  aliquo  modo  a  gratia  manantem  ;  sed 
talis  est  meritorius ;  ergo  saltem  concomitan- 
ter  habet  satisfactio  conjunctumaliquod  me- 
ritum.  Advertendum  vero  est  (quia  diximus 
actionem  externam  posse  interdum  augere 
satisfactionem)  accidere  posse,  ut  externa  ac- 
tio  fiat  ex  vi  prsecedentis  voluntatis,  licet  ac- 
tus  interior  non  duret,  et  tunc  potest  durare 
satisfactio,  iicet  non  duret  actuale  meritum  ; 
necessarium  tamen  est  ut  talis  satisfactio 
procedat  aliquo  modo  ex  voluntate  merito- 
ria,  et  sic  intelligenda  est  hsec  conclusio. 
Exemplum  facile  esse  potest  in  eleemosyna, 
quee  fit  per  famulum,  vel  per  iegatum. 

Assertio  tertia,  omne  opus  lonum  et  merito- 
riumsimul  esse  et  satisfaclorium. 

8.  Dico  tertio :  probabile  est  omne  opus  bo- 
num  et  meritorium  simul  esse  satisfacto- 
rium.  Ita  fere  explicat  sententiam  suam  Vic- 
toria  snpra,  etfortasse  Soto  hoc  prsecipue  in- 
tendit,  quod  bene  etiam  sensit  Cajetan.,  to- 
mo  1  Opusc,  tract.  6,  q.  1,  maxime  in  solut. 
ad  3;  Navarr.  in  Sum.,  c.  26.  Et  probatur  , 
quia  omne  opus  bonum,  qnatenus  homini  la- 
boriosum  est,  aliquo  modo  est  pcenale,  et  cor- 
pori  ac  sensui  repugnans.  Gonfirmatur,  quia 
omni  actui  vitii  respondet  aliqua  pcena  sen- 
sus,  quatenus  aliqno  modo  delectabilis  est  ; 
sed  omnis  actus  virtutis  est  contrarius  alicui 
actui  vitii,  et  reprimit  concupiscentiam ,  et 
privat  illius  delectatione  ;  ergo  respondet  illi 
aliqna  satisfactio.  Nec  refert  quod  in  homine 
bene  affecto  parvam,  vel  nullam  pcenam  in- 
terdum  ingerat,    quia  diminutio  pcense   ex 


promptitudine  voluntatis  satisfactionem  non 
minuit,  sed  ratio  et  natura  ipsius  actusperse 
consideranda  est,  ut  D.  Thomas  et  alii  Docto- 
res  notarunt. 

9.  (Jbjcctio.  —  Sohitur.  —  Sed  contra , 
nam  D.  Thom.,  4,  d.  15,  q.  1,  art.  4,  dicit, 
ad  meritum  considerari  difficultatem  actus, 
ad  satisfactionem  vero  pcenalitatem ;  er- 
go  non  habet  actus  virtutis  ex  difficultate, 
quod  satisfactorius  sit,  sed  meritorius.  Res- 
pondetur  difficullatem  objectivam,  de  qua  est 
ibi  sermo,  dupliciter  considerari  posse  :  uno 
modo  quatenus  confert  ad  bonitatem  actus, 
etsic  pertinet  ad  meritum  ;  alio  modo,  ut  in- 
fert  iaborem  et  pcenam  operanti,  et  sic  con- 
fert  ad  satisfactionem.  Unde  hsec  duo  quo- 
dammodo  mutuo  se  juvant  et  includunt,  bo- 
nitas  et  pcena,  quia  ipsa  voluntas  sustinendi 
pcenam  propter  Deum  meritoria  est,  et  e  con- 
trario  bona  voluntas  necessaria  etiam  est  ut 
actus  sit  satisfactorius.  Quamvis  enim  actus 
veluti  formaliter  habeat  rationem  satisfacien- 
di  ex  pcenalitate,  illatamen  pcenalitas  potest 
esse  objectum  meriti,  seu  voluntatis  merito- 
riae  ;  et  e  contra  quamvis  actus  bonus  forma- 
liter  sitmeritorius,  esttamen  quasiprincipium 
coustituens  ipsam  pcenam  in  esse  morali,  ut 
possil  habere  rationem  satisfactionis.  Et  hinc 
etiamfieri  potestut,  cseterisparibus,actusnie- 
lior  magis  possit  conferre  ad  salisfactionem, 
in  quantumpcena  voluntaria  pertalem  aclum 
est  moraliter  majoris  valoris  et  dignitatis;  sic 
etiam  pcena  magis  voluntaria  est  magis  sa- 
tisfactiva,  et  similiter,  quee  est  a  digniori 
persona,  vel  quae  habet  alias  circumstantias 
morales  meliores  ;  quanquam  enim  satisfac- 
tio  fiat  per  pcenam,  non  est  tameu  solum  illa 
physice  consideranda,  sed  moraliter.  Et  hinc 
etiam  intelligitur,  quomodo  actus  charitatis 
sit  satisfactorius,  non  solum  quia  melior,  sed 
etiam  quia  difficilior,  et  quasi  virtute  conti- 
nens  et  complectens  aliarum  vii  tutum  labo- 
rem.  Et  similiter  intelligitur,  quo  modo  con- 
tritio  sit  actus  satisfactoriu3,  quia  est  valde 
difficiiis  et  pomalis ;  et  quidem,  si  sermo  sit 
de  contritione,  quse  fit  ab  homine  justificato, 
non  est  difficultas;  quid  verodeprimacontri- 
tione  dicendum  sit  supra,  in  q.  86,  diximus. 
Quocirca  quamvis  satisfactio,  de  qua  nunc 
agimus  ,  a  contritione  distinguatur ,  tamen 
quoad  eftectnm,  ipsa  etiam  contritio  est  satis- 
factio  qusedam  ,  quamvis  lisec  duo  in  eodem 
actu  facile  possint  ratione  distingui. 


778 


DISPUTAT.  XXXVII.  SECT.  VI. 


Quomodo  omnis  satisfaclio  ad  jejunium  , 
eleemosynam  et  orationem  reducutur. 

10.  Sed  dices  :  si  omnis  actus  virlutis  satis- 
faclorius  esl,  cur  a  Theologis  supra  citatis 
tres  tanlum  actus  satisfactorii  numerantur, 
oratio,  eleemosyna,  jejunium  ?  Respondetur, 
certum  esse  non  ita  numerari  haec  tria  opera 
in  rigore  ac  proprie  sumpta,  quin  aiiis  etiam 
satisfarere  possimus,  unde  Conc.  Trident. , 
sess.  14,  c.  13  ,  jejuniis,  inquit,  orationibus , 
et  eleemosynis,  vel  aliis  pietatis  operibus  nos 
posse  satisfacere.  Duobus  ergo  modis  possunt 
h«c  tria  opera  explicari :  primo  proprie,  ut 
significant  tres  speciaies  actus  virtutum,  etsi 
hoc  modo  intelligantur,  non  ideo  illis  tribui- 
tur  satisfactio,  quia  illis  solis  exhiberi  possit, 
sed  quasi  per  anlonomasiam,  quia  sunt  opera 
aptissima  ad  satisfactionem  ;  sunt  enim  pce- 
halia,  etfacile  veniuntiii  usum  homiuum.  Se- 
cundo,  ut  virtute  contineant  caetera  opera  sa- 
tisfactoria,  primo  quidem,  quia  complectun- 
tur  bona  omnia,  quae  horno  potest  offerre  ifi 
satisfactionem,  scdicet,  bona  exterua  et  for- 
tunae  per  eleemosynam,  per  jejunium  vero 
bona  corporis,  bona  vero  spiritus  per  oratio- 
nem  et  elevatiouem  mentis  in  Deum.  Vel  ali- 
ter, quia  satisiactio  fit  perpoeuam,  quae  in  ali- 
cujus  boni  privatione  consistit;  per  eleemosy- 
nam  autem  privatur  quis  bono  utili  corpori, 
per  jejunium  bono  delectabili;  privari  autem 
bono  honesto,  cum  bonum  non  sit,  non  po- 
test  habere  rationem  pcenae  voluntarie  assum- 
ptae,  sed  potius  illud  acquirere  bonum  est,  et 
quatenus  est  pcenale  potest  esse  satisfacto- 
rium,  et  hoc  bonum  maxime  per  orationem 
acquirilur,  ideo  inter  actiones  satisfaciorias 
merito  numeratur.  Vel  denique,  sicut  homo 
peccando,  et  seipsum  laedit,  et  Deum  offendit, 
etproximum,  ita  rectesatisfaeitperjejunium, 
quo  se  castigat,  et  eleemosynam,  qua  subve- 
nit  proximo,  et  orationem,  qua  Deum  hono- 
rat.  Tandem  si  haec  opera  pcenitentiae  consi- 
derentur,  ut  medicinainfuturum  praeservans, 
per  haec  tria  moderatur  homo  tres  radices 
peccatorum,  per  eleemosynam  concupiscen- 
tiam  oculorum,  seu  rerum  externarum ;  per 
jejunium  concupiscentiam  earnis;  per  oratio- 
nem,  qua  se  Deo  submiltit,  superbiam  vitee. 
Alia  de  hac  divisione  dicta  suut  supra  dispu- 
tando  de  actu  exleriori  pceuitentiae. 

1 1.  Anper  quodlibet  opus  pcenale  possit  sa- 
tisfieri  pro  quultbet  psccalo. — Ultimo  ex  dictis 
intelligitur ,  an  per  quodiibet  opus  pcenale 
possit  pro  quolibet  peccato  satisfieri,  an  vero 


distincta  peccata  distinctam  satisfactionem 
exigant.  Dicendum  est  enim,  si  satisfactio 
cousideretur,  ut  medicina  praeservans,  et  cu- 
rans,  et  expellens  vitia,  hoc  modo  diversam 
satisfactionem  diversa  peccata  exigere,  quia 
contraria  vitia  contrariis  virtutibus  expelli  de- 
bent,  quamvis  qucedam  sint  remedia  omnibus 
coramunia,  ut  sunt  oratio,  amor,  vel  timor, 
et  in  universum  omnia  opera  quae  ad  impe- 
trandam  divinam  gratiam  ordinantur.  Atpro- 
prie  loquendo  de  satisfactione,  ut  est  poenae 
solutio,  quodlibet  opus  pcenale  aptum  est  ad 
salisfaciendum  pro  pcena  cuilibet  peccato  de- 
bita,  non  quod  in  quantitatesemper  sit  aequa- 
Je  ;  sappe  enim  peccatum  majorem  pcenam 
meretur,  quam  per  unum  vel  alium  actum 
virtutis  persolvatur  ;  sed  quod  quaelihet  spe- 
cies  poenae  suflieiat,  et  consequenter,  quod 
multiplicando  actus  possit  totapoenacujusque 
peccati  compensari.  Ratio  est,  quia  Deus  non 
distribuit,  nec  designavit  quosdam  actus  ad 
satisfaciendum  pro  quihusdam  peccatis,  et 
alios  pro  aliis,  sed  generatim  exigit  pro  pec- 
catis  ,  virtutis  ac  satisfaetionis  opera.  Rem 
quia  per  hanc  satisfactionem  potissimum  in- 
tenditur  divinus  honor,  et  bonum  animae  ip- 
sius  peccatoris;  utrumque  autem  comparatur 
per  quamlibet  honestam  pcenam.  Deniqne, 
quia,  sieut  eadem  contritione  possunt  omnes 
culpas  deleri,  ila  eadem  honesta  poena  potest 
pro  quolibet  peccato  satisfieri.  Nec  refert  quod 
in  purgatorio  diveisis  peccatis  diversae  pcenae 
fortasse  respondeant,  quia  ibi  fit  solutio  per 
raodum  satispassionis,etideoreddilur  omnino 
illa  poena,  quae  peccato  assignata  est  et  ac- 
commodata;  hic  autem,  per  modum  satisfac- 
tionis,  et  velut  redemptionis,  et  ideo  redimi 
potest  pretiis,  ut  ita  dicam,  seu  pcenis,  quae 
licet  io  se  diversarum  rationum  sint,  valorem 
tamen  habent  ad  persolvendam  seu  redimen- 
dam  iliam  pcenam. 

SECTIO  VII. 

Utrum  per  passiones,  seu  pcenas,  quas  quisnecessa- 
rio  patitur,  possit  Deo  satisfacere. 

1.  Concilium  Tridentinum,  sess.  14,  c.  9, 
sic  definit  :  Docet  prceterea  tantam  esse  divi- 
nce  munificentice  largitatem,  ut  non  solum  pce- 
nis  sponte  a  nobis  pro  vindicando  peccato  sus- 
cptis,  sed  etiam  spiritwdibus  flagellis  a  Deo 
infltctis,  et  a  nobis  pitienter  tolerats,  apud 
Deum  Patrem  per  Christum  satisfacere  va- 
leamus.  Unde  fit  simpliciter  de  fide  esse,  nos 


DISPUTAT.  XXXVII.  SECT.  VII. 
posse   satisfacere  per  heec  flagella  ;  inodus     ma  opinio  dicebat 
autem  sub  opinione  est. 

2.  Primaopinio. — Prima  opiniodicit,  posse 
nos  per  ea  satisfacere,  siout  mereri,  ea  pa- 
tienter  et  voluntarie  acceptando,  ita  tamen  , 
ut  tota  satisfactio  sit  in  voluntate  interiori, 
qua  hse.c  acceptanlur,  et  exterior  pcena  nihil 
satisfactionis  addat ;  unde  si  duo  ita  se  ha- 
beant,  ut  alter  id  patiatur  et  bona  voluntate 
illa  aeceptet,  alter  vero  sequali  omnino  vo- 
luntate  illa  amet  vel  desideret,  nihil  tamen 
patiatur,  juxta  sententiam  hanc,  nihil  magis 
unus,  quam  alter  satisfaciet.  Hoc  asseril  Hi- 
chard.,  d.  11,  art.  1,  q.  4  ;  Gabr.,  16,  q.  2, 
art.  3,  dub.  1.  Fundamentum  illnrum  est, 
quia  satisfactio  debet  fieri  per  aliquam  actio- 
nem  humanam  elicitam,  vel  imperatam  ;  haec 
autern  flagella,  quee  non  sunt  in  nostra  po- 
testate,  sunt  passiones,  non  vero  actiones 
noslrae  ;  unde  ista  flagella  solum  sunt  volun- 
taria,  ut  objecta  nostrse  voluntatis,  non  vero 
ut  actus. 

3.  Secundaopinio. — Secunda  sententia  est, 
in  his  flagellis  duo  posse  considerari,  scili- 
cet,  internam  patientiam  et  patientiam  exter- 
nam  ;  per  priorem  remitti  pcenas  tanquam 
per  satisfactionem  propriam.  per  posteriorem 
vero,  id  est,  per  ista  flagella  secundum  se,  re- 
mitti  seu  solvi  pcenam  purgatorii,  non  per 
modum  satisfactionis,  sed  per  modum  vin- 
dictae  et  punitionis  ab  ipso  uidice  Deo  illata, 
quse  hac  ratione  satispassiones  dici  possunt. 
Hanc  sententiam  tuetur  Mediu.,  tract.  3,  q. 
5,  in  fine  primi  dubii.  Unde,  ut  haee  pceua 
cadatin  solutum  (ita  enim  ipse  supra  loqui- 
tur),  non  videtur  requirere  hic  auctor  ali- 
quem  internum  voluntatis  aclum,  seu  libe- 
ram  cooperationem  aliquam  patientiae,  sed 
solum  ut  quis  exterius  etiam  invituspatiatur, 
quia  de  ratione  pcenae  vindicativsu  a  judice  in- 
flictae  non  est  actio,  sed  passio. 

4.  Tertia  opinio. — Tertia  opinio  distinc- 
tione  utitur;  duplex  enim  potest  esse  hujus- 
modi  pcena,  prima  proveniens  ex  causis  ge- 
neralibus,  naturalibus,  aut  liheris,  absque 
speciali  ultione  divina,  ut  aegritudines,  bella 
et  fames,  et  in  universum,  quidquid  ab  ho- 
minibus  patimur,  sive  juste,  ut  a  judice,  sive 
injuste,  ut  ab  inimico,  etc.  Secunda  specialis 
impositaa  Deo  in  poenam  peccati,  ut  mors  filii 
David,  etc.  Prior  non  habet  rationem  satisfac- 
tionis,  cum  non  sit  actio  liumana  patientis; 
nec  satispassionis,  cum  non  sit  a  judice  iu- 
flicta  per  modum  vindictae  ;  et  ita  non  remit- 
tit  pcenam,  nisi  ratione  actus  interni,  ut  pri- 


779 

posterior  antem,  licet 
proprie  satisfactio  non  sit,  remitlit  tamen 
pcenam  per  modum  justse  ultionis.  Ita  docet 
Soto,  d.  19,  q,  2,  art.  2,  qui  consequenter 
infert,  hanc  passionem  remiltere  pcenam, 
etiam  sine  actu  libero  patientis,  dummodo 
ille  in  gratia  sit.  Quinimo  addit,  licet  resistat, 
et  involuntarie  ac  impatienter  flagellum  sus- 
cipiat,  dummodo  in  eonon  peccel  morlaliter, 
etiamsi  peccet  venialiter,  nihilominus  aliquid 
remitti  per  illam  poenam  de  pcena  purgatorii, 
quod  tamen  simpliciter  affirmare  non  audet, 
affirmat  autem  Ledes.,  2p.,  q.  14,  art.  2,  et 
videtur  consequenter  loqui,  quia  haec  poena 
non  pendet  ex  voluntate  operantis,  sed  ex  ju- 
dicis  lege  et  intentione. 

5.  Prima  condusio. —  Dico  primo  :  qui  vo- 
luntarie  suscipit  pcenam  ab  extrinseco  illa- 
tam  propter  Deum,  satisfacit  pro  peccatis, 
non  solum  ratione  actus  interioris,  sed  etiam 
per  se  ac  formaliter  per  ipsam  exteriorem 
passionem  seu  pcenam.  Heec  est,  ut  existimo, 
sententia  D.  Thom.,  4,  dist.  15,  q.  1,  art.  4, 
q.  2;  Sylvest.,  verb.  Satisfaciio,  q.  9;  Yic- 
tor.,  in  Sum.  ,  n.  207 ;  Navarr.,  in  Sum  ,  c. 
3,  n.  4.  Et  primo  multum  illi  favet  Concilium 
Tridentinum,  quod  non  satis  de  solo  actu  in- 
terno  explicatur,  tum  quia  ita  dicit,  nos  sa- 
tisfacere  per  haee  flagella,  sicut  per  jejunia, 
et  alia  opera  voluntarie  sumpta;  tum  etiam 
quia  alias  non  proprie  dicercmur  satisfacere 
his  flagellis,  si  tantum  essent  objecta  illius 
actus  per  quem  satisfacimus  ;  alias  dicere 
etiam  potuisset,  nos  satisfacere  per  beneficia; 
gratias  enim  pro  illis  agendo,  satisfacimus, 
sicut  etiam  orando ,  vel  petendo  illa ,  unde 
tam  possemus  satisfacere  petendo,  utflagella 
tollantur,  quam  ea  patienter  sustinendo. 

6.  Secundo  id  sentiuut  Sancti  Patres,  dum 
docent,  per  haee  flagella  purgare  Deum  justos 
in  hac  vita,  sicut  per  ignem  purgatorii  pur- 
gat  in  alia,  et  ad  hoc  accommodant  verba 
illa  1  ad  Corint.  3  :  Salous  erit ,  sic  tamen 
quasi  per  ignem.  Sic  Augustin.  ,  de  Fide  et 
operibus,  c.  15  et  16,  et  in  Enchir.,  cap.  68; 
Greg.,  hom.  39  ;  Clirysost.,  hom.  5  ad  Hebr.  : 
Quia  bonus  (inquit)  71011  potest  in  ommbus  bo- 
nus  esse,  ideo  hic  punitur  ,  ut  purgatus  exeat. 
Hieron.,  Nahum  I,  circa  illa  verba  :  Non  in- 
surget  duplex  tribulatio ,  seu ,  Non  jud  cabit 
Deus  bis  in  idipsum ,  propter  hanc  causam 
dicit,  Deum  non  punire  in  futura  vita,  quern 
in  hac  puuit;  habelur  in  cap.  Qiud  ergo,  23, 
q.  5. 

7.  Conclusio  probatur  ratione.  —  Tertio  ra- 


780 


DISPUTAT.  XXXVII.  SECT.  VII. 


tione  probatur,  quia  licet  ab  extrinseco  pa- 
tiatur  homo  hanc  pcenam  ,  dum  tamen  eam 
voluntarie  suseipit,  et  offert  Deo,  moraliter 
facit  eam  suam ;  ergo  satis  est,  ut  per  illam 
satisfaciat ;  sicut,  qui  ab  alio  suscipit  pecu- 
niam,  et  illam  Deo  offert  in  cultum  religio- 
sum ,  per  illam  satisfacit.  Probatur  conse- 
quentia,  quia  valor  satisfactionis  non  consis- 
tit  in  hoc,  quod  ipse  dolor,  seu  poena  a  nobis 
veluti  actione  physica  fiat,  sed  multo  magis 
in  hoc,  quod  propter  Deum  sustineatur,  et 
voluntarie  illi  offeratur ;  ergo  idem  fiet  in  his 
flagellis,  ut  per  illa  satisfaciamus,  quia  mora- 
liter  non  minus  grave  est  sustinere  flagella 
extrinsecus  illata,  quam  a  se.  Et  haec  veritas 
confirmatur  exemplo  Christi  Domini,  et  pas- 
sionum  ejus;  ait  enim  Concilium  Tridenli- 
num  ,  quod  dum  satisfaciendo  patimur  pro 
peccatis,  Christo  Jesu,  qui  pro  peccatis  nostris 
satisfecit,  conformes  ef/icimur  ;  at  vero  Chri- 
slus  per  passiones  suas  extrinsecus  illatas  ita 
satisfecit,  ut  non  solum  interior  actus,  quo 
illas  aeceptabat,  et  offerebat  Patri,  sed  etiam 
ipsi  dolores  et  poenee  corporales  essent  satis- 
factoriae,  etiamsi  Christus  non  illas  in  se  effi- 
ceret,  sed  ab  aliis  illatas  sustineret;  ergo  si- 
mili  modo  nos  satisfacimus  per  flagella. 

8.  Unde  fit,  cseteris  paribus,  plus  satisfa- 
cere,  qui  majorem  pcenarn  patitur,  cum  ipsa 
etiam  ad  satisfaciendum  conducat.  Fit  etiam 
hinc  magis  satisfacere  ,  qui  patitur  ut  inno- 
cens,  quam  qui  ut  malefactor  ,  etiamsi  ipsa 
pcena  sit  sequalis,  tum  quia  habet  majorem 
improportionem,  et  ideo  majorem  rationem 
mali;  tum  quia  heri  polest,  ut  plus  satisfa- 
cial  quis  per  hanc  pcenam  toleratam,  quam 
per  sponte  assumptam,  quia  licet  pcena  ex  ea 
parte,  qua  est  magis  voluntaria,  magisque 
propria,  magis  satisfactiva  sit,  tamen  ex  parle 
diffieultatis,  quse  est  in  sustinendis  passioni- 
bus  extrinsecus  advenientibns,  multum  exce- 
dere  potest  hrec  pcena  tolerata;  praeserlira  si 
cum  illa  aliqua  injuria  conjuncta  sit. 

9.  Conclusio  secunda. —  Dico  secundo  :  hsec 
satisfactio  non  fitsolum  per  tlagella  ad  eum 
finem  a  Deo  immissa,  sedper  omnia,  quaecun- 
que  illa  sint,  et  ex  quibuscunque  causis  pro- 
veniant,  si  praedicta  voluntate  suscipiantur. 
Hsec  conclusio  est  eorumdem  Doctornm,  ut 
existimo,  quia  vel  generaliter  loquuntur,  et 
nihil  distinguunt,  ve.l  aperte  indicant,  ut  D. 
Thom.  supra,  Victor.  et  Navar.,  qui  exempla 
ponunt  iu  aegritudine  quacunque  ;  Concilium 
etiam  Tridenlinum  et  Patres  indefmite  lo- 
quuntur.  Et  ratio  est,quia  haec  omnia  flagella 


potest  homo  facere  moraliter  sua;  sed  non 
alia  ratione  per  hajc  satisfacit,  ut  explica- 
lum  est,  et  infra  evidentius  constabit;  osten- 
demus  enim,  hominem  non  satisfacere  per 
haec  flagella,  ut  ab  extrinseco  tantum  infe- 
runtur,  sed  ut  sunt  aliquo  modo  ab  intrin- 
seco,  moraliter  loquendo.  Et  confirmatur 
primo,  quia  omnia  haec  flagella  proveniunt 
ex  divina  providentia,  et  saltem  generali  in- 
tentione  per  ea  intendil,  ut  exerceamur  et 
purgemur  a  vitiis,  et  reatibus  peccatorum,  ut 
Sancti  supra  citati  docent ;  ergo  si  homo  illis 
recte  utatur,  per  ifla  etiarn  purgabitur.  Con- 
firmatur  secundo  ,  quia  vix  potest  homo  , 
nisi  ex  speciali  revelatione,discernere,ex  quo 
genere  divinae  providentiae  hae  pcense  prove- 
niant.  Item,  etiam  per  eas  pcenas,  quas  ho- 
mines  patiuntur  propter  sua  delicta  ab  aliis 
hominibus,  si  supra  dicto  modo  in  Deum  re- 
ferantur,  satisfaciunt ;  ergo  non  est  expectan- 
da  illa  specialis  Dei  intentio,  quae  saepe  rara 
est,  et  nobis  incognita.  Et  ex  probationibus 
harum  conclusionum  salisfactum  est  funda- 
mentis  aliarum  opinionum,quatenus  his  con- 
clusionibus  contraria  esse  possunt. 

10.  Conclusio  lertia.  —  Dico  tertio  :  nulla  fla- 
gella  hujus  vitae  ,  quacunque  ratione  a  Deo 
inferantur,  sunt  satisfactoria,  nisi  per  hones- 
tam  voluntatem  acceptentur,  et  aliquo  modo 
in  Deum  referantur.  Haec  videtur  aperta  sen- 
tentia  S.  Thom.,  Richard.,  et  Gabr.  Et  vide- 
tur  colligi  ex  Tridentino,  ubi  supra;  nam  im- 
primis  ,  ut  haec  flagella  sint  satisfactoria,  re- 
quirit  ut  patienter  tolerenlur ;  deinde  docet 
habere  hanc  vim  ex  Christi  merito  et  satisfac- 
tione.  Quod  non  potest  intelligi  ex  opere  ope- 
rato,  ut  per  se  constat,  quia  haec  flagella,  nec 
sunt  sacramenta,  nec  habent  speciale  privile- 
gium  extra  martyrium;  ergo  esse  debet  ex 
merito,  seu  satisfactione  operantis,  ad  ^uod 
necesse  est  ut  operetur  tanquam  Christi  mem- 
brum ;  ergo  necessaria  est  aliqua  actio  hu- 
mana  et  honesta  ipsius  operantis,  qua  acce- 
ptet  hujusmodi  flagella,  et  ea  moraliter  con- 
jungat  cum  Christi  satisfactione.  Unde  so- 
lutio  pcenae,  qua?  fit  in  purgatorio,  quia  fit 
per  meramsatispassionem,nonnititur  proprie 
meritis  Christi.  Praeterea,  Sancti  omnes,  qui 
de  his  pcenis  seu  flagellis  ioquuntur,  ita  hor- 
tantur  homines,  ut  patienteret  voluntarie  illa 
sustineant,  ut  plane  significent  omnem  amitti 
fructum,  si  hsec  voluntas  absit. 

\  I .  Ratione  probatur.  —  Ratione  denique 
argumentor.  Primo,  quia,  ut  supra  diceba- 
mus,  et  elegantertractat  Augustin.,2  de  Pec- 


DISPUTAT.  XXXVII.  SECT.  VII. 


781 


catorum  nieritis,  c.  16  et  34,  hsec  satisfaclio 
et  poena,  quam  Deus  exigit  pro  peccatis,  non 
tam  ordinatur  ad  aliorum  exemplum,  quam 
ad  emendationem  pcenitentis  et  divinum  ho- 
norem  ;  ergo  requirit  saltem  voluntariam  ac- 
ceptationem  ipsius  poenitentis,  et  ideo  etiam 
iupurgatorioheecrequiritur,  saltem  ul  condi- 
tio,  quianon  est(utita  dicam)quasicivilis  pu- 
nitio,  sed  veluti  filialiscastigatio,  animam  pu- 
rificansmoralimodo,  quimodus  sineconsensu 
voluntatis  vixintelligi  potest.  Secundo,quiasi 
tolarernissionis  poenacousisteretin  passione, 
etiamsi  homo  non  esset  in  gratia,  vel  etiamsi 
peccaret  pervoluntatem  resistendo,  nihilomi- 
nus  remissionem  pcena;  obtineret,  quod  ab- 
surdissimum  est ;  et,  si  hoc  semel  concedatur 
in  peecato  veniali,idem  fere  sequitur  in  mor- 
tali.  Tcrtio,  ratiopropria  est,  quia  passio  hu- 
jus  vitee  non  est  comparabilis,  nec  proportio- 
nem  hahet  cum  pcena  purgatorii;  ergo  non 
erit  sulliciens  ad  remiitendam  illam,  nisi  ex 
dignitate,  vel  voluntate  patientishaheat  valo- 
rem  moralem,  ut  hac  ratione  possitesse  veluti 
prelium  sufficiens  ad  redimendam  illam  pce- 
nam. 

12.  Objectio.  —  Solnitur.  —  Sed  conlra  ; 
nam  D.  Thoin.  supra  dicitflageila  impatienter 
suscepta,  non  habererationem  satisfactionis, 
sed  vindictae ;  at  vero  vindicta  videtur  esse 
satispassio.  Respondetur,  propriam  divinam 
vindictam  dici,  quando  quis  sine  fructu  pa- 
titur,  quomodo  Deus  sumit  vindictam  de  dam- 
natis,  vel  de  aliis  iniquis,  quos  punire  dici- 
tur  pcena  inimici.  Ita  fere  Antonin.,  3  part.  , 
tit.  14,  c.  20. 

13.  Dubium.  —  Sed  quteres:  si  necessaria 
est  voluntas,  ut  hasc  passio  exterior  sit  fruc- 
tuosa,  quandiu  durabit  hicfructus?an  solum 
quandiu  durat  actus  interior  voluntatis  ?  vi- 
detur  enim  hoc  sequi  ex  dictis,  quia  solum 
eo  tempore  illa  passio  est  voluntaria  et  libe- 
ra,  quia  cum  non  procedat  ab  actu  volunla- 
tis,  sedsolum  sit  veluti  objectum  ejus,  ces- 
sante  actu,  illa  passio  non  erit  voluntaria.  Et 
confirmatur,  quia  alias  etiam  dormiens  salis- 
faceret  per  injuriam  extrinsecus  illatam,  si 
habuit  prius  animum  et  volunlatem  snsti- 
nendi  totam  illam  injuriam;  hoc  autem  non 
videtur  verisimile.  In  contrarium  vero  est, 
quia  durum  est  afiirmare,  eum,  qui  graves 
pcenas  patitur,  non  satisfacere,  nisi  dum  actu 
acceptat  illas  pcenas.  Respondetur,  vix  posse 
hoc  a  nobisdijudicarijSeddivinse  providentiee, 
et  ordmalioniessecommittenduin,Videturla- 
men  verisimilc,  non  essenecessariutnut  inte- 


rior  actus  continenter  duret  physice,sed  satis 
esseutmoraliter  durarecenseatur;judicabitur 
vero  durare  moraliter,  quandoetactus  cecidit 
in  totamillarnpassionem,quam  homohumano 
modo  sentit,  et  patitur,  quamque  ex  vi  illius 
actus  patienter  sustinet,  nec  repugnat,  aut 
obmurmurat:  denique,  quando  prior  volun- 
tas  non  est  per  contrariura  actum  retractala, 
et  ejus  virtus  adhuc  moraliter  durat,  ut  ex 
dictis  effectibuscolligitur. 

14.  Aliud  dubium.  —  Deciditur.  —  Ultimo 
ex  dictis  expeditur  dubium,  in  quo  Soto, 
Victor.  et  Ledesma  inter  se  dissentiunt,  scili- 
cet,  quando  Deus  specialiter  punit  in  hac  vita 
aliquem  justum  pro  peccato,  an  hoc  ipso  om- 
nino  libereta  tota  poena,  quee  illi  peccato  in 
purgatoriodesignataest.  Victoria  enim  etLe- 
desmaaffirmant,Sotoverocontradicil,etmeri- 
to,  quia  potest  interdum  illa  pcena  non  esse 
eequalis,  utsisitbreviset  remissa.Undedehoc 
est  speciale  pri  vilegium  martyrii,quod  perfec- 
te  purget  et  omni  poena  hominem  liberet.  Nec 
oportet,  etiamsi  Deus  specialem  poenam,  vel 
permittat,  vel  infligat  ad  purgandum  justum, 
ut  statim  omnino  purgationem  perficiat ;  sa- 
tis  enim  est,  si  in  hac  vita  purgalio  inchoetur, 
in  purgatorio  perficienda  ;  sicut  e  contra  ac- 
cidit  interdum  in  reprobis,  qui  hic  puniri  in- 
cipiunt,  i>t  consummentur  in  inferno,  juxta 
illud  Deut.,  32  :  Ignis  succensus  est  in  fu- 
rore  meo,  et  ardebit  usque  ad  infemi  novis- 
sima. 

SECTIO  VIII. 

Utrum  ad  noslram  satisfactionem  requiratur 
clivina  promissio,  et  acceptatio. 

1.  Opinio  quorumdam  negatur.  —  Hactenus 
explicuimus  conditiones  necessari as  ad  satis- 
factionem  ex  parte  satisfacientis,  et  operum 
ipsius;  superest  dicendum  de  conditione  re- 
quisitaex  parte  Dei,  quse  non  potest  essealia, 
nisi  promissio,  aut  lex  divina.  Quidam  ergo 
auctores  negant,  hanc  promissionem,  vel  le- 
gem  esse  necessariam;  fundamentum  esse 
potest,  quia  qui,  quod  debet,  persolvit,  nulla 
lege  ,  vel  promissione  indiget,  ut  ejus  debi- 
tumremittatur;sed  nos  pernostrassatisfactio- 
nes  vere  persolvimus;  ergo  non  est  necessaria 
promissio,  ut  remittatur  nobis.  Imo,  si  pro- 
prie  loquamur,  non  est  remissio,  sed  soluiio; 
remissio  enim  gratuitum  aliquid,  solutio  au- 
tem  opus  justitioe  indicat,  et  hoc  ipsum  inclu- 
ditur  in  ratione  satisfaciionis;  est  enim  illa 
pars  justitiee,  sicut  poenitentia>.  Confirmatur, 
qnia   satisfactio,  ut  vera  sit,  debet  in  se  ha- 


782 


DISPUTAT.  XXXMI.  SECT.  VIII. 


bere  valorem  ad  recompensandura  debitum  ; 
sed  si  hunc  liabeat ,  ex  natura  sua  solvit  il- 
]ud,  et  non  indiget  promissione;  si  autemnon 
habeat,  non  erit  satisfactio,  licet  addaturpro- 
missio,  velacceptatio,quia  haecnon  dat  valo- 
rem  operi,  sed  supponit  illum. 

2.  Alia  opinio  affirnat.  —  Alia  opinio 
esse  potest,  totum  negolium  salisfactionis 
noslrse  positum  esse  in  divina  acceptalione 
et  benevolentia.  Quara  sententiam  tenere  vi- 
detur  Durand.j  d.  15,  q.  5,  ad  2  ;  Ledes.,  2 
p.,  q.  13.  Fundamentum  esse  potest,  qnia 
pcena  per  se  debita  peccato,  estpoena  alterius 
vitoe,  seu  purgatorii ;  sed  nulla  pcena  hujus 
vitse  est  cum  ea  comparabilis  ;  ergo  nec  po- 
lest  esse  sufficiens  ad  satisfaciendum  pro 
illa,  nisi  ex  sola  acceptatione  divina.  Unde 
Medin.,  tract.  5,  q.  3,  sub  conditione  et  dis- 
tinctione  inquit,  si  omnis  poena  purgatorii  sit 
alteriusrationis  a  pcena  hujus  vitse,  non  posse 
satisfactionem  fieri  nisi  ex  sola  divina  acce- 
ptatione;  si  vero  aliqua  sit  ejusdem  rationis, 
ad  sustinendain  vel  persolvendam  illam  in 
hac  vila,  nullam  essenecessariam  legem,  sed 
ex  natura  rei  fieri  per  solam  passionem  talis 
poenee. 

3.  Hsec  quasstio  ex  principiis  supra  indica- 
tis,  etlatinstractatisin  \  tora.  tertisep.,disput. 
4,  et  in  disputatione  speciali  de  justitia  Dei, 
atque  etiam  ex  principiis  de  merito  nostro 
apud  Deum,  definienda  est,  quia  licet  salis- 
factio  et  meritum  diversa  sint,  tamen  utrique 
commune  est,  ut  secundum  quamdam  sequa- 
litatem,  et  juxta  leges  justitisefiant;  ct  in  hoc 
etiam  conveniunt,  quod  sicut  merito  proprio 
infallibiliter  respondet  prsemium,  nec  potest 
denegari  sine  injustitia,  ita  satisfactioni  res- 
pondet  infallibiliter  condonatio  pcense  ,  unde 
posita  propria  salisfaclione  de  justitia,  im- 
possibile  est  hominem  pro  illo  peccato  juste 
puniri,  pro  quo  satisfecit.  Quare  in  nostra 
satisfactione  duo  considerari  possunt :  unum 
est,  quod  in  se  habeat  valorem  aliquem,  et 
proportionem  ad  satisfaciendum  ;  allerum 
est,  quod  infallibiliter,  et  ex  justitia  Deus 
condonet  purgatorii  pcenam,  propter  hanc 
satisfactionem. 

4.  Assertio  prima.  —  Dico  primo  :  opera, 
quibus  Deo  satisfacimus  pro  peccatis  ,  prout 
a  gratia  procedunt,  et  gratia  informanlur, 
proportionem  habent  et  condignitatem  ali- 
quam  ad  sutisfaciendum,  seclusa  extrinseca 
promissioneDei.  Hancconclusionem  probant 
rationes  factse  in  prima  sententia,  quia  alias 
revera  non  posset  salvari  vera  et  propria  ra- 


tio  satisfactionis;  uam ,  cum  promissio  ex- 
trinseca  sit,  non  dat  operi  proportionem;  si 
antem  non  est  proportio,  nulla  est  ratio  jus- 
titia1,  et  nulla  est  satisfactio  ;  sicut  si  non 
esset  proportio  inter  nostra  merita  et  preemia, 
non  essent  vera  merita,  et  si  non  esset  pro  • 
portio  inter  pretium  et  id  quod  emitur ,  non 
esset  vera  emptio.  Hsec  autem  proportio  (quod 
Medina  non  satis  animadvertit)  non  est  pen- 
sanda  ex  physica  sequalitate  pcenarum,  sicut 
neque  in  merito  cousideratur  ex  physica 
sequalitate  actuum.  Pensanda  ergo  est  tum 
ex  conditione  ipsius  actus,  tum  maxime  ex 
dignitate  et  statu  personse  operantis;  opera- 
tio  enim  ipsa  est  poenalis,  et  ex  hac  parte  ali- 
quara  proportionem  habet,  et,  quia  est  a  per- 
sona  Deo  grata,  habet  valorem  moralem,  nt 
possit  esse  proportionatum  pretium  ad  redi- 
mendam  aliam  pcenam  ;  el  quia  est  opus  via- 
toris,  qui  majori  quadam  voluntate  et  Jiber- 
tate  seipsum  punit,  seu  pcenam  in  satisfactio- 
nem  otfert,  priusquam  veluti  trudatur  in  car- 
cerem,  ut  ibi  puniatur,  ideo,  his  omnibus 
pensatis,  est  in  tali  opere  proportio  et  valor 
sufficiens,  ut  sit  aptum  pretium  ad  redimen- 
dam  talem  pcenam. 

5.  Assertio  secunda.  —  Necessariam  esse 
acceptationem  Dei. —  Dico  tamen  secundo:  ut 
haec  nostra  opera  infallibiliter  sint  satisfacto- 
ria,  et  remissiva  pcenarum  alterius  vitse,  ne- 
cessaria  est  lex,  et  promissio  Dei  de  condo- 
nanda  tali  pcena  sub  conditione  talis  operis. 
Quoad  hanc  conclusionem  habet  verum  se- 
cunda  opinio,  et  in  hoc  sensu  intelligo  dictum 
a  Conc.  Trid.  ,  sess.  44,  c.  8,  esse  necessa- 
riam  Dei  acceptationem  perChristum  ad  nos- 
tram  satisfactionem ;  nec  enim  dici  potest 
nnstram  satisfactionem  acceptari  per  Chri- 
stum,  solum  quia  per  illum  habemus  gratiam 
et  auxilium  ad  satisfaciendum  ;  hsec  enim  sa- 
tis  aperte  Concilium  distinguit,  dum  inquit  : 
In  quo  satisfacimus  facientes  fructus  dignos 
pcenitentia?,  qui  ex  illo  vim  lialent ;  quibus 
omnibus  verbis  satis  sufficienterque  videtur 
explicare  gratiam  et  auxilium  per  Christum 
datum  ad  hsec  opera  facienda,  et  tamen  snb- 
clit  Concilium,  nostras  satisfactiones  a  Chri- 
sto  offerri  Patri,  et  per  illum  acceptari.  Et  in 
c.  9  dicit  esse  maximum  amoris  divini  argu- 
mentum  ,  quod  nostras  satisfactiones  acce- 
ptat;  et  hoc  etiam  confirmant  supra  citala 
sacrse  Scriplurse  testimonia,  in  quibus  haec 
promissio  continetur.  Ratio  vero  est,  quia 
pcena  in  hac  vita  assumpta  est  alterius  ratio- 
nis  a  pcena  purgatorii;   ergo,   seclusa  lege 


DISPUTAT.  XXXVII.  SEGT.  IX. 


783 


Dei,  nulla  est  ratio  propter  quam  debitum  il- 
lius  pcense  per  nanc  necessario  tollatur.  Con- 
firmatur,  quia  si  aliqua  certa  poena,  staluta 
lege  alicui  peceato  sit  imposita,  non  tenetur 
judex  aliam  pcenam  loco  illius  aceeptare,  sed 
potest  illam  in  propria  specie  exequi ,  pree- 
sertim  si  alia ,  quse  loco  illius  offertur,  infe- 
rior  sit ;  sed  talis  purgatorii  poena  justa  lege 
debetnr  peccatis  nostris;  ergo,  seclusa  omni 
alia  lege  Dei,  nihil  est,  quod  obligetDeum  ad 
remittendam  illam  poenam  propter  opera 
nostra  in  hac  vita  facta.  Denique  in  hoc  nulla 
occurrit  dubitandi  ratio,  neque,  ut  censeo, 
ullus  est  antiqnorum  Theologorum,  qui  hoc 
contradicat;  licet  enim  in  satisfactione  Chri- 
sti  propter  ejus  dignitatem  aliqui  non  requi- 
rant  hanc  promissionem,  ut  non  possit  non 
acceptari  a  Patre,  tamen  de  nostra  salisfac- 
tione  nullus  dubitat ,  propter  rationem  fae- 
tam,  et  quia  nulla  potest  ratio  probabiiis  in 
contrarium  adduci.  Cfetera  videantur  in  prse- 
dicta  disputatione  de  Justitia. 

SECTIO  IX. 

Utrum  nostra  satisfactio .  concurrentibus  omnibus 
conditionibus  positis,  sit  de  condigno  etjustitia. 

1.  Heec  qupestio  fere  est  definita  ex  prtece- 
denti;  tamen  propter  opiniones  ibi  citatas,  et 
u t  exactius  res  inteliigatur,  advertendum  est, 
quamdam  pcenam  esse  iinpositam  et  defini- 
tam  singulis  peccatis  ex  certa  lege  divinte 
justiliae,  qnce  poena  sustinenda  est  in  futura 
vita,  si  in  hac  non  fuerit  plene  remissa,  et 
hcec  est  veluti  ordinaiia  poena  per  se  peccato 
respondens;  prceter  hanc  vero  interdum  Deus 
punit  peccatum  extraordinaria  pcena  hujus 
vilse,  quse  quasi  accidentalis  est,  seu  extraor- 
dinarie  posita  ex  speciali  ordinatione  Dei. 

2.  Nostra  opera  satisfacere  de  condigno  pro 
pcena  purgatorii.  —  Assertio  prima.  —  Dico 
primo,  nostra  opera  esse  satisfactoria  de  jus- 
titia,  et  de  condigno  pro  illa  pcena  purgatorii, 
quse  per  se  respondet  peccalo  non  plene  re- 
misso.  Est  communis  sententia  Theologorum, 
quos  citavi  in  sect.  1  et  2  hujus  disputationis, 
et  colligitur  ex  Conc.  Trid.  supra,  ubi  eodem 
modo  definit  nos  sutisfacere  apud  Deum,  sicut 
mereri;  ergo  sicut  meremur  de  condigno.etiam 
satisfaciemus.  Et  ralio  ex  dictis  est  evidens, 
quia  ad  meritum  de  condigno  nihil  aliud  re- 
quhl  potest,quam  dignitas  operantis,proportio 
operis,  et  promissio  Dei  sub  conditione  talis 
operis  ;  ex  hac  enim  promissione,  si  opus  ex- 
hibeatur,  oritur  debitum,  seu  obligatio  justi- 


tise,  ut  aliis  loeis  latius  ostensura  est.  Sed  heec 
orania  concnrrnnt  in  satisfaclione  nostrn;  con- 
currit  enim  dignitas  personae  per  gratiam  ,  et 
proportio  operis,  ut  explicuimus;  promissio 
enirn  Dei  non  deest,  ut  patet  ex  sect.  8  ;  ergo 
nihil  deest  huic  satisfaclioni  quoniinus  de 
condigno  sit.  Et  confirmatur,  nam  qui  subit 
pcenam  lege  statutam  eo  modo,  quo  ex  legis- 
latoris  volunlate  posita  est,  condigne  satisfa- 
cit  tali  legi ;  sed  nunc  ex  lege  divina  non  est 
absolute  imposita  peccatis  nostris  poena  pur- 
gatorii,  sed  quasi  sub  conditione,  vel  disjunc- 
tione,  id  est,  vel  illa  in  vita  futura,  vel  aliqua 
moralite.r  proportionalis  in  hac  vita  ;  ergo  qui 
alterum  istorum  facit,  satisfacil  legi  Dei ;  ergo 
de  justitia  et  de  condigno.  Confirmatur  secun- 
do,  quia,  posita  hac  lege,  nulla  ratione  posset 
Deus  de  potentia  absoluta  dare  poenam  pur- 
gatorii  ei ,  qui  in  hac  vita  satisfecit;  posset , 
quidem  ut  supremus  Dominus  ilium  torquere, 
seu  afficere  illo  malo ,  quod  est  purgatorii 
poena  ;  non  tamen  posset,  ut  judex,  inferre 
illud  malum  per  ruodum  poenfe  ,  id  est,  pro- 
pter  culpam,  quia  jam  revera  ille  non  est  di- 
gnus  tali  pcena,  magis  quara  si  illam  nun- 
quam  commisisset ,  quandoquidem  ipse  non 
debebat  pcenam,  nisi  lege  slatutam,  et  hane 
jam  sustinuit.  Sicut  justus,  qui  in  purgatorio 
passus  est  tctam  pcenam  alicui  peccato  venia- 
li  debitam,  non  potest  iterum  proprie  puniri, 
quamvis  illud  malum  de  poteutia  absoluta  pati 
possit. 

3.  Assertio  secunda.  —  Dico  secundo  : 
quando  poena  est  accidentalis  seu  extraordi- 
naria ,  justus  non  potest  pro  illa  de  condigno 
satisfacere,  imo  neque  aliqnid  facere,  quo  in- 
fallibiliter  talis  pcense  remissionem  consequa- 
tur.  Hanc  doctrinam  attigit  Medin.  ,  tract.  2 
de  Confessione,  q.  46,  ubi  sic  inquit  :  Pcenas 
hujus  seculi  Deus  nec  de  justitia  legis  infligit, 
nec  de  justHia  legis  eas  tollit ,  sed  pro  xolun- 
tate  sua,  pcenas  autem  alterius  seculi  dejusti- 
tia  legis  infert ,  et  similiter  dejustitia  legis 
eas  remittit,  ob  satisfaotionem  debitoris.  Haec 
aulem  pcena ,  quam  extraordinariam  voca- 
mus,  semper  est  poena  hujus  vitce  ,  de  qua  D. 
Gregor.,  9  Moral.,  c.  9,  exponens  illud  ver- 
bum  Job  9  :  Deus  cujus  irce  nemo  resistere 
potest,  inquit,  interdum  has  pcenas  (quamvis 
Deus  illas  comminetur)  non  esse  absoluta  vo- 
luntate  definitas,  et  ideo  posse  interdum  ora- 
tione  impediri,  et  per  opera  nostra  earum  re- 
missionem  impetrari,  quia  novil  Deus  mutare 
sentenliara,  si  homo  animum  mutaverit ,  ut 
idem  docuit  Gregor.,  lib.  i6,  cap.  4,  et  variis 


784 


DISPUTAT.  XXXVII.  SECT.  IX. 


sacrse  Scripturte  exemplis  constat,  quae  abipso 
afferuntur  ;et  denique  ex  verbis  illis  Hierem. 
18  :  Repente  loquar  adversus  gentem,  et  re- 
gnum,  etc,  et  supra  :  Si  poenitenliam  egerit 
gensilla,  agam  et  ego  pmiitentiam,  supra  ma- 
lum  ,  quod  cogitaveram ,  etc.  ;  interdum  vero 
comminatio  est  absoluta  ex  definita  sententia 
Dci,  et  hsec  non  mutatur,  quidquid  homo 
operetur  ,  quomodo  David  per  multas  lacry- 
mas  vitam  filii,  in  quo  punitus  est,  obtinere 
non  potuit,  2  Reg.  12,etideo  dicitibidem: 
Quis  scit  si  forte  donet  mihi  eum  Dominus? 
quce  particula,  forte,  incertitudinem  ostendit, 
quia  talis  pcense  remissio  infallibilis  non  est ; 
et  eamdem  vim  habere  possunt  verba  illa 
Joel.  2  :  Quis  scit  si  converiatur,  et  ignoscat  ? 
et  eadem  verba  habentur  Jonse  3.  Atque  ea- 
dem  doctrina ,  preesertim  quoad  hanc  poste- 
riorem  partem,  quee  ad  rem  prsesentem  maxi- 
me  spectat,  sumitur  ex  August.,  lib.  2  de  Pec- 
cat.  merit.  et  remissio.,  c.  34,  ubi  eodem 
exemplo  David  utilur,  et  mortis,  aliarnmque 
pcenalitatum  ,  quse  post  peccatum  remissum 
relinquuntur.  Idem,  lib.  2  cont.  Faust.,  c.67, 
et  tract.  124  in  Joan. 

4.  Ratio  assertionis. —  Etatio  vero  est,  quia 
de  remissione  hujus  pcenee  nulla  est  certa 
promissio,  nec  lex  statuta.  Quocirca  quando 
interdum  obtinetur  a  Deo  remissio,  vel  com- 
mutatiohujus  pcenee  (ut  sunt  varia  exempla 
in  Scriptura  sacra,  Exod.  32,  Num.  26,  2 
Reg.  24,  Jona;  3)  id  non  est  per  modum  satis- 
faclionisde  condigno,  sed  per  modum  impe- 
trationis,  et  meriti  de  congruo,  quia  scilicet 
Deus  exaudit  orationes  et  merita  amicorum 
suorttm;  sicut  enim  heec  pcena  np.n  est  ne- 
cessario  conjuncta  culpee,  sed  est  quasi  vo- 
luntaria,  ita  in  ea  dimittenda  non  servatur 
ratio  juslitise  ,  sed  gratise  et  liberalitatis  , 
quam  Deus  interdum  concedit  ,  interdnm 
vero  justo  judicio  negat.  Nec  circa  doc- 
trinam  hanc  nova  occurrit  difficullas,  quee  in 
superioribus  expedita  non  sit,  et  in  aliis  iocis 
citatis  ex  1  tomo  terrise  p.,  et  ex  lib.  6  Opus- 
culorum. 

SECTIO  X. 

Ulrum  hsec  satisfactio  necessaria  sit  ad  remissio- 
nempoense  purgatorii  consequendam. 

1.  Duplexnecessitaspotest  in  satisfactione, 
sicut  in  aliis  rebus,  dislingui,  scilicet,  prse- 
cepti,  et  medii.  De  prima  dixi  satis  supra, 
disput.  12,  agens  de  preeceptis,  quse  in  exter- 
num  actum  pcenitenliee  cadere  possunt.  Se- 
cundavero  intelligi  potest,  vel  de  necessitate 


simpliciter  ad  cousequendam  gratiam  ct  vi- 
tam  seternam  ;  et  de  hoc  sensu  nihil  etiam 
est,  quod  agamus,  quia  constat  ex  supra 
dictis,  posse  gratiam  obtineri,  eliamsi  tota 
pcena  non  remittatur.  Certa  etiam  fide  con- 
stat,  si  in  hac  vita  satisfactio  preetermittatur, 
superesse  in  alia  remedium  pnrgatorii.  De 
qua  re  infra  propriam  disputationem  insti- 
tuemus. 

2.  Alio  ergo  sensu  intelligi  potest  ha^c  ne- 
cessitas  medii,  inordine  tantum  ad  remissio- 
nem  pcenee  in  hac  vita  consequendam,  id  est, 
an  ad  hunc  effecium  uuica  via  sit  nostra  sa- 
tisfactio;  loquimur  autem  ex  opere  operan- 
tis,  ut  omittamus  applicationem  satisfactio- 
nis  Ghristi,  qune  fit  per  sacramenta,  aut  Mis- 
sse  sacrificium,  aut  per  martyrium,  aut  in- 
dulgentias,  et  ut  omittamus  etiam  remissio- 
nem,  quse  fit  in  satisfiictione  unius  pro  alio, 
de  qua  infra  etiam  latius  in  disputatione  de 
suffragiis.  Ratio  autem  dubii  esse  potest , 
quia  non  tantum  possumus  a  Deo  obtinere 
remissionem  pcenee,  solvendo  et  sustinendo 
proportionalem,  sedetiam  impetrando  et  me- 
rendo  remissionem  illius  ;  sed  isti  duo  tnodi 
sunt  diversi  a  salisfactione  ;  ergo  fatisfaclio 
uon  est  medium  necessarium  ad  tollendam 
pcenam.  Antecedens  explicatur  et  probatur, 
quoad  primam  partem,  quia  consuetudo  est 
Ecclesiseet  fidelium  petere  a  Deo  remissio- 
nem  peccalorum,  seu  pcenfp;  per  hanc  autem 
orationem  non  solum  petimus,  ut  tantum 
pcena  nobis  remittatur,  quantum  illi  orationi, 
ut  opus  quoddam  poenale  est,  respondet;  hoc 
enim  non  est  necesse  postulare,  quia  ille  ef- 
fectus  necessario  consequitnr  juxla  ordinem 
divinee  justitise,  ut  dictum  est  ;  sicut  nemo 
petit  a  Deo,  ut  conferat  gloriam  suis  meritis 
debitam ;  petimus  ergo,  ut  Deus  aliquam 
pcenam  gratisremittat,  preeter  nostram  cou- 
dignam  satisfactionem  ;  heec  aulem  oratio 
non  est  imprudens,  vel  temeraria  ;  ergo  cre- 
dendum  est,  aiiquando,  etssepe  habere  effec- 
tum. 

3.  Secunda  pars  antecedentis  simplieiter 
declaratur  et  probatur.  quia  per  omne  opus 
meritorium  gratise  et  glorise,  quatenus  talc 
est,  et  seclusa  omni  ratione  pcenalitalis ,  fit 
homo  aptior  ad  consequendam  gloriam;  ergo 
sicut  pertale  opusmerelur  homoaugmentum 
gratiee  et  gloria-,,  ita  per  illud  tollitur,  vel 
minuitur  impedimentum  gloriee,quod  est  rea- 
tus  pcense  temporalis;  ergo,  seclusa  propria 
ratione  satisfactionis,  ipsum  meritum  estsuf- 
ticiens  via  ad   consequendam    remissionena 


DISPU.TAT.  XX 

poptife.  Confirmatur,  quia  non  solum  conse- 
quiturhotno,  etiam  intor  homines,  remissio- 
nem  poeuae  per  aliam  pcenam,  seu  vindictam, 
quam  de  seipso  sumit,  sed  etiam  per  obse- 
quia  in  eum,  qnem  offendit,  facta,  ct  hujus- 
modi  sunt  merita  apud  Deum;  ergo  haec 
etiam  erit  de  se  sufiLuiens  via,  unde  non  eril 
necessaria  satisfactio. 

4.  De  hac  qucestioue  nihil  fere  invenio  a 
Theologis  expresse  dictum  ;  considerata  au- 
tem  doctrina  Concilii  Tridentini  et  modo  lo- 
quendi  Sanctorum  et  Theologorum  de  neccs- 
sitatc  satisfactionis,  videtur  probabilius,  uni- 
catn  viam  ad  consequerolam  in  hac  vita  re- 
missionem  peccati  per  propriam  actionem 
operantis,  essecondignam  satisfactionem,  et 
recompensationem  delicti,  sicut  uuica  via  ad 
consequendam  gloriam  est  meritum  de  con- 
digno  ipsius  operantis.  Quod  probatur  exclu- 
dendo  duos  modos  supra  positos,  prseter  quos 
nullus  alius  excogitari  potest.  Nam  primum, 
quod  sola  impetratio,  seclusa  satisfactione, 
non  sufficial,  colligitur  ex  August.,  serm.  50 
de  Tempore,  in  fin.,  super  illud  EcclesiasL 
21  :  Fili,  peccasti,  ne  adjicias  iterum,  et  de 
pristinis  deprecare,  ut  tibi  dimittantur.  Sed 
quid  {iwquxi  kx\gy\s,{\\\\\$>)  proderit  deprecari,  si 
te  non  dtgnum  feceris  exaudiri,  non  faciendo 
fructus  dignos  pceniteutite,  ut  tanquam  sUri- 
lis  arbor  excidaris,  et  in  ignem  mittaris  ?  Si 
ergo  exaudiri  tnltis,  cum  deprecamini  pro  pec- 
catis  vestris,  dimittile,  ut  dimitlantur  vobis. 
Ubi,  licet  etiam  loquatur  de  remissione  pec- 
cati  quoad  culpam,  non  tamen  de  ilia  solum, 
sed  de  omni  remissione.  Est  autem  eadem 
proporlionahs  ratio,  nam  etiam  a  Deo  peli- 
mus  remissionemcuipae,  non  tamen  petimus 
ut  remittatur  propter  solam  orationem  sine 
debita  dispositione,  ut  supra  agentes  de  ne- 
cessitate  contritiouis  diximus,  et  ideo  peten- 
do  hanc  remissionem,  ipsara  etiam  dispositio- 
nera  postulamus  ;  ergo  idem  proportionaliter 
dicendum  est  de  remissione  poenae,  et  peti- 
tione  ejus. 

5.  Et  confirmatur,  quia  lex  divina^  justitise 
et  providentiae  est,  ut  qui  peccat,  digne  pu  • 
niatur,  et  eadem  lege  est  statuta  via  ordina- 
ria,  qua  homo  debeat  puniri,  vel  peccatum 
quoad  poenani  compensari ;  ergo  non  esl  cur 
haec  pceaa  gratis  remitlatur,  et  iu  hac  lege 
dispenselur  ordinarie,  aut  per  communem 
impetrationem.  Confirmatur  secundo,  quia 
cum  homo  possit  cum  divina  gratia  solveie 
hocdehitum,  sine  causa  peteret,  ut  sibi  gra- 
tis  remitteretur,  nec  talis  oratio  iu  hoc  sensu 

XXII. 


XVII    SECT.  X.  785 

mereretur  exaudiri ;  alins  eliam  aniniae  pur- 
gatorii  possent  orare  et  impetrare  utsihi  gra- 
tis  remitteretur  pnena,  quod  nnllns,  credo, 
affirmare  anderet.  Non  est  ergo  hic  sensus  il- 
lius  orationis,  quando  a  Deo  remissionem  pec- 
catorum  postulamus  ;  sed  imprimisper  talem 
orationem  recognoscimns,  nostra  opera  de 
se  talia  non  esse,  nt  ex  rigore  justitise  suffi<-e- 
rent  ad  pcenam  peccntis  debitam  persolven- 
dam,  et  ideo  petimusa  Deo  henigne  acceptari; 
nam  licet  hoc  ab  ipso  statutum  sit,  nihilomi- 
nus  ipse  voluit,  et  ordinavit,  ut  a  nobis  postu- 
laretur.  Secundo,  petimus  auxiliuin,  et  devo- 
tionem  ad  ita  orandum.  ut  satisfacere  possi- 
mus,  atque  adeo  illamet  oratioue,  qua  nos 
debitores  recognoscimus,  satisfactionem  ali- 
quam  exhibere  intendimus. 

6.  Secundo  probatur  non  esse  in  operibus 
nostrisaliud  meritumremissionispcenee,  prse- 
ter  ipsam  satisfactionem,  quae  convenit  ope- 
ri,  ut  pcenali,  quia  nulla  vel  auctoritas,  vel 
ratio  fingi  potest,  ut  tribuamus  nostris  operi- 
hus  hanc  duplicem  vim  seu  efficaciam  remit- 
tendi  pceniim.  Deinde,  quiu  merilum  de  eoii- 
digno  per  se  est  de  augmeuto  gratiaj  et  glo- 
riae,  et  eorum,  quce  cum  his  per  se,  et  ne- 
cessario  conjuncta  sunt,  ut  constat  ex  mate- 
ria  de  gralia  ;  remissio  autem  pcenae  non  ha- 
bet  connexionem  necessariam  cum  augmen- 
to  gratiae  et  gloriae;  potest  enim  esse  aiiquis 
sanctior  alio,  licet  majorem  reatum  pcenae 
temporalis  habetit,  et  eadem  ratione  potest 
ipsemet  fieri  sanctior  roanente  eodem  reatu 
pauiae  temporalis,  imo  etiam  aucto  per  pec- 
cata  venialia  ;  ergo,  cum  ablatio,  seu  dimi- 
nutio  hujus  reatus,  seu  impedimenti  perti- 
neat  quabi  ad  aliura  ordinem  justilia?,  sciiicet, 
vindicativae,  non  est  cur  per  merilum  ut  sic 
obtineatur  necessario.  Praeterea,  quia  nun- 
quam  in  sacra  Scriptura  leginms  esse  pro- 
missam  remissionem  pcenae  nostris  operibus, 
nisi  quatenus  satisfactoria  sunt,  atqne  adeo, 
ut  p<enalia,  ut  supra  ostendimus  ;  ergo  ex 
praxisa  ratione  meriti  de  condigno,  seclusa 
ratione  satisfactionis,  non  respondet  nostris 
operibus  aliqua  remissio  tempotalis  pcenae. 
Contirmatur,  quia  hac  ratione  non  meretur 
hoino  de  condigno  bona  temporalia,  nisi  qua- 
tenus  necessaria  sunt,  et  aJiler  obtineri  non 
possuut.  Unde  si  homo  indiget  re  temporali, 
quam  emere,  verbi  gratia,  potest,  non  est  cnr 
persua  merita  velit  extraordinarieihama  Deo 
obtinere  ;  sic  ergo,  cum  possit  hoino  hauc 
pceuam  proprio  et  statuto  p:etio  redimere, 
non  esl  cur  ana  via  de  coiidigno  iilam  me- 

50 


reatur,  nec  censeri  debet 


DISPUTAT.  XXXVM.  SECT. 
facere  quod  in  se 


est  ad  hanc  remissionem  obtinendam,  doneo. 
proportionalem  pcenam  solvat.  Denique  con- 
firinatur,  quia  alias  per  secundam  contritio- 
nem,  vel  unum  actum  charitatis  posset  ho- 
mo,  licet  non  per  modum  satisfactionis,  sal- 
tem  permodum  meriti,  obtinere  remissionem 
totius  pcense  temporalis,  quia  si  merendo  aug- 
mentum  gloriaj  meretur  ablationem  impedi- 
menti,  solum  quia  videtur  quid  inferius,  ea- 
dem  ratione  meretur  ablationem  totius  im- 
pedimenti,  nam  totum  illud  est  etiam  infe- 
rioris  rationis. 

7.  Superest  ergo,  ut  dicamus,  ex  opere 
proprio  ipsius  operantis  non  esse  aliam  viam 
certam  et  ordinariam  ad  consequendam  re- 
missionem  poense,  praeter  condignam  satisfac- 
tionem.  Quod  satis  quidera  consonum  est  tum 
divinse  justitise  vindicativse,  ut  sicut  comniii- 
tativa  postulat  meritnm,  ita  vindicativa  satis- 
factionem  exigat,  nec  una  cum  altera  confun- 
datur;  tum  etiam  divinae  providentiee  ordi- 
nantis  satisfactionem  hanc  ad  animse  cura- 
tionem  ,  ut  saltem  timore  pcense  homines  a 
peccando  abstineant,  quod  remedium  valde 
ledderetur  inefficax,  si  aliis  remediis  possent 
homines  facile  sine  condigno  labore  et  dolo- 
re,  talis  pcenaa  remissionem  obtinere.  Et  per 
haec  rationibus  dubitandi  in  principio  positis 
satisfactum  est.  Accedit  ad  haec,  quod  ex 
opere  operato  multis  aliis  modis  fit  remissio 
hujus  poense  ,  pra?serlim  per  sacrificium  Mis- 
sse,  et  aliqua  sacramenta,  et  ideo  necesse 
non  est  alios  modos  remissionis  ex  opere 
operantis  multiplicare.  Supererat  bic  dicen- 
dum  de  satisfactione  unius  pro  alio  ,  sed  hoc 
dicetur  commodius  infra,  de  snffragiis  dispu- 
tando. 

DISPUTATIO  XXXVIII. 

DE  TERTIA   PARTE  MATERIALI  HUJUS  SACRAMEN- 
TI,   QU.E  EST   SACRAMENTALIS   SATISFACTIO. 

Expedivimus,pra3cedenti  disputatione,  quse 
ad  satisfactionem  pertinent,  ut  potest  esse  ac- 
tus,  vel  effectus  virtutis  poenitentiee  ;  nunc 
breviter  de  illa  dicendum  est,  ut  est  pars  sa- 
cramenti,  et  habet  sacramentalem  effectum. 
Quse  disputatio  in  duas  distingui  posset,  ut  al- 
tera  veluti  speculativam  doctrinam  ,  qua3  ad 
esse  ipsius  sacramenti  pertinet;  altera  mora- 
lem  ,  quee  pertinet  ad  prsecepta,  conlineret ; 
tamen,  quia  materia  brevis  est,  et  hsec  duo 
valde  sunt  inter  se  connexa  ,  illa  breviter  in 
hac  disputatione  complectemur. 


SECTIO  I. 


Utrum  satisfactio  sit  pars  necessana  hujus  sacra- 
menti. 

\ .  Posse  confessorem  imponere  poenitentiam 
in  satisfactionem.—Vnmum.  omnium  certum 
est,  posse  confessorem  imponere  pcenitenti 
poenitentiam  aliquam  in  satisfactionem  pro 
peccatis.  Hoc  constat  ex  perpetuo  usu  Eccle- 
sise,  qui  ex  Patribus  et  Conciliis  colligitur,  ut 
ex  Leone  Papa,  ep.  89,  c.  2  ;  August.,  de 
Vera  et  falsa  pcenit.,  c.  10  et  15  ;  Cyprian., 
lib.  1,  ep.  3  ;  et  ex  aliis,  quos  praecedenti  dis- 
putatione  retuli.  Et  ex  Conc.  Cabilon.  I,  c. 
8  ;  Cabilon.  II,  c.  45  ;  Moguntino  I,  c.  32;  et 
ex  c.  Deus,  et  c.  Definitione»,  de  Poeuit.,  d. 
I,  cum  aliis,  quse  ibi,  et  d.  50  ,  Gratian.  con- 
gerit  ;  et  ex  c.  Omnis  utriusque,  de  Pcenit.  et 
remiss.  Et  alia  refert  Burchard.,  lib.  sui  de- 
creti  et  sequenlibus,  et  Marianus  Victor,  pro- 
prio  opere  de  hac  re,  ubi  late  explicat  anti- 
quam  historiam  depublicisetsolemnibus  pce- 
nilentiis  ;  quanquam  enim  non  constet,  om- 
nes  illas  sacramentales  fuisse,  certum  autem 
est  ex  usu  hujus  sacramenti  manasse.  Deni- 
que  in  Conc.  Florent.  et  Trident.  hocexpres- 
sius,  quam  in  caeteris  definitur.  Ratio  vero 
duplex  ex  supra  dictis  coiligitur.  Prima  est, 
quia  hoc  sacramentum  fertur  per  modum  ju- 
dicii,  in  quo  non  semper  tota  pcena  gratis 
remittitur,  et  ideo  ad  judicem  illius  spectat, 
a?quitate  servata,  judicium  ferre,  delictum 
vindicare  et  poenam  imponere.  Et  in  hunc 
modum  exponit  Tridentinumverbum  Christi : 
Quodcunque  ligaveritis,  et  illud  :  Quw  reti- 
nueritis,  relenta  sunt,  ut  latius  in  sequenti  vi- 
debimus.  Secunda  ratio  est,  quia  hoc  sacra- 
mentura  est  medicina  ;  nam  in  eo  non  solum 
vindicta,  sed  praecipue  correctio  poenitentis 
intenditur,  et  ideo  imponi  debet  satisfactio, 
quae  sit  pcenitentia  medicinalis,  et  accora- 
modata  ad  praeservandum  a  similibus  delic- 
tis. 

2.  Satisfactionem  imposilam  esse  partem  sa- 
cramenti.  —  Ex  hoc  principio  colligitur,  hanc 
satisfactionem  a  sacerdote  impositam  et  ap- 
plicatam  virtute  clavium  esse  partem  hujus 
sacramenti.  Ita  definiunt  Conc.  Florent.  et 
Trideut.,  et  consentiunt  omnes  Theologi.Et 
ratio  est,  quia  pertinet  ad  perfectionem  et  in- 
tegritatem  hujus  judicii ;  sicut  in  omni  judi- 
cio,  ad  vindicativam  justitiam  pertinente,  pu- 
nitio  rei  est  pars  illius  judicii.  Et  eadem  ratio 
locum  habet,  si  sacramentum  hoc  cousidere- 


DISPUTAT.  XXXVlll.  SECT.  II. 
tur  ut  perfecta  mediciaa  peccati.  An  vero,  ut 
haec  satisfaclio  sit  pars  sacramenti,  necessa- 
rium  sit  sub  praecepfo  imponiasacerdote,  vel 
satis  sit  applicari  ab  illo,  quanquam  arbitrio 
pcenitentis  rehnquatur,  in  sequentibus  latius 
dicemus;  probabile  enim  est,  quodcunque 
horum  sufficere,  ut  D.  Thom.  docuit,Quodl.  ?, 
art.  28;  an  etiam  imponenda  sit  hsec  pceni- 
tentia  ante,  vel  post  absolutionern,  infra  di- 
cam. 

3.  An  hcec  pars  sit  essentialis,  vd  tantum 
infegralis. — Esse  integraUm  concluditur. — 
Ohjectioni  occurritur.~-Ratio  a  priori. — Dif- 
ficultas  vero  superest,  an  possit  hsec  pars  dici 
essentialis,  vel  tantum  integralis  ;  Paludanus 
enim,  d,  16,  q.  1,  in  fin.,  contendit  esse  es- 
sentialem,  et  qua^dam  argumenta  congerit 
parvi  momenti,  et  fortasse  de  nomine  dispu- 
tat.  Dicendum  ergo  est,  banc  partem  esse  in- 
tegralem,  non  proprie  essentialem.  Priorem 
partem  docuit  D.  Thom.  sup.,  q.  90,  art.  2 
et  3,  et  necessaiio  colligitur  ex  dictis,  piseser- 
tim  supposita  posteriori  parte  ;  est  enim  haec 
pars  materialis  ;  si  ergo  essentialis  non  est, 
oportet  saltem  esse  integralem.  Posterio- 
rem  vero  partem  docent  fere  reliqui  Theo- 
logi,  d.  16  ;  Capreol.,  q.  3,  art.  3,  in  fin.  ; 
Soto,  d.  17,  q.  1,  arl.  3  ;  Cano,  dict.  Relect., 
part.  5.  et  alii,  qui  de  hac  materia  scribunt. 
Et  probatur,  quia  hoc  sacrameutum  vere  con- 
ficitur,  et  confert  gratiam  ante  satisfactionem 
expletam  (ut  etiam  Paludanus  fatetur) ;  sed 
nulla  res  incipit  esse  absolute  sine  parte  es- 
sentiali,  ut  ex  philosophia  constat,  et  in  suc- 
cessivis  etiam  verum  est,  quidquid  Paluda- 
nus  dicat.  Quod  si  forte  dicatur,  tunc  saltem 
haberi  satisfactionem  in  proposito  ,  et  hoc 
modo  esse  essentialem.  Respondetur,  primum 
sub  quaestione  esse  an  hoc  propositum  neces- 
sarium  sit,  de  quo  infra  dicam,  et  saltem  est 
certum  non  semper  esse  necessarium,  quia 
interdum  potest  perfici  hoc  sacramentum 
nulla  satisfactione  imposita;  et  deinde  iliud 
propositum  magis  pertinet  ad  contritionem, 
quam  ad  satisfactionem,  nisi  de  nomine  sit 
qua?stio.  Denique  ratio  a  priori  est,  quia  hoee 
pars  non  ordinatur  ad  primarium  effectum 
hujus  sacramenti,  qui  est  culpse  remissio , 
sed  ad  secundanum ,  qui  est  remissio  pce- 
na3  temporalis.  Ex  quoplaneintelligitur,  hanc 
partem  non  esse  de  necessitale  simpliciterhu- 
jus  sacramenti ;  an  vero  sit  de  necessitate 
praecepii  tam  ex  parte  pcenitentis,  quam  con- 
fessoris  infra,  dieam. 


787 


SECTIO  II. 

■in  hxc  pars  habeat  dliquem  effectum  ex  opere 
operato. 


1.  Satisfactionem  habere  effectum  gratice 
ex  opere  operato.  —  Primum  omnium  statuen- 
dum  videtur,  habere  hanc  partem  aliquem 
gtatiee  effectum  ex  opereoperato;  quanquam 
enim  hoc  expresse  definitum  non  inveniam, 
tamen  ex  modoloquendiConciliorum  etTheo- 
logorum,  et  ex  principio  supra  posito  videlur 
satis  colligi,  quia  si  hsec  satisfactio  nullum  ef- 
fectum  haberet  virtute  clavium,  non  esset 
majoris  virtutis  et  efficaciae  satisfactio  sacra- 
mentaiis,  quam  non  sacramentalis,  quod  est 
absurdum,  neque  etiam  esset  ulla  ratio  cur 
pars  sacramenti  appellaretur.  Unde  contir- 
matur,  quia  hsec  actio  aliquo  modo  procedit 
a  potestate  solvendi  et  remittendi  peccata, 
sacerdoti  per  confessionem  subjecta,  et  ideo 
ex  Christi  institutione  applicantur  merita  ejus 
et  satisfactio  speciali  modo  per  hanc  partem 
sacramentalem.  Quod  indicat  Trid.,  sess.  14, 
c.  3,  dicens,  confessionem,  contritionem  et 
satisfactionem  esse  partes,  quatenus  ad  ple- 
nam  perfectamque  remissionem  peccatorum 
ex  divina  ordinatione  requiruntur.  Denique 
si  ha?c  est  pars  sacramenti,  necesse  est  ut 
significationem  aliquam  propriam  et  sacra- 
mentalem  habeat;  at  sacramentaliasigna  no- 
vae  legis  suntefficacia;  id  enim  cfficiunt,  quod 
significant;  ergo  necesse  est  ut  hsec  pars  ali- 
quem  proprium  effectum  habeat  ex  opere 
operato,  illum,  scilicet,  quem  sacramentahter 
significat. 

2.  Quis  sit  hic  effectus.  —  Aliquorum  opi- 
nio.  —  Re.prohatur.  —  Vera  sententia,  esse  re- 
missionem  poence  temporalis. — Oijectio. — Sol- 
vitur.  —  Difficultas  vero  est,  quis  sit  hic  ef- 
fectus.  Et  de  duobus  aut  tribus  potest  esse 
qutestio :  primo  de  remissione  pcense  tempora- 
lis  ;  nonnulli  enim  Theologi  sentire  videntur, 
hanc  satisfactionem  non  remittere  pcenam  ex 
opere  operato,  sed  tantum  ex  opere  operan- 
tis,  quanquam  in  hoc  genere  majoris  meriti 
et  satisfactionis  sit,  quia  fit  ex  praecepto  sa- 
cerdotis.  Ita  Soto,  d.  19,  q.  1,  art.  5 ;  Ledes- 
ma,  q.  13,  art.  3,  dub.  4:  indicat  Adrian.,  q. 
§  de  Satisfactione,  in  solutionibus  argumen- 
torum.  Ha?c  tamen  opinio  nullum  habet  fun- 
damentum,  quare  nec  probabilem  esse  cen- 
seo.  Dico  igitur,  proprium  et  maxime  indu- 
bitatum  effectum  ex  opere  operato  hujus  sa- 
tisfactionis,  esse  remissionem  alicujus  pcenEe 


788 


DISPUTAT.  XXXVIII.  SECT.  II. 


temporulis,  praeter  illam,  qase  respondere  pos-     omnia  sntisfactionis  opera,  et  esset  melius  dis 

set  ex  opere  seu  merito  operantis.  Htec  est 

communis  Theologorum  sententia,  d.  15  et 

16,  quosinfrareferara  latius.  ldem  D.  Thom., 

Quodl.  cit. ;  Cajet.,  tom.    1   Opusc,  tract.  6, 

q.  nlt. ;  Cano  sup.;  et  Sot.,  d.  20,  q.  2,  art.  3, 

videtur  idem  docere.  Et  ratio  est,  quia  heec 

pars  potissimum  instituta  est  ad  remissionem 

pcenee  temporalis,  ut  constat  ex  omuibus  dic- 

tis  in  disputalione  preecedenti  et  Gonciliis  ci- 

tatis;   ergo  per  se  primo  institui  debuit  ad 

remittendam  hanc  partem  ex  opere  operato. 

Et  eonfirmatur,  quia  totum  hoc  sacrameutum 

est  institulura  ad  remissionem  peccati;  sed 

ha?c  pars  non  ordinatur  ad  remissionem  cul- 

pa3 ;  ergo  ad  remissionem  pcenae;  ergo  aliquid 

poenae  remittet   ex  opere  operato.  Tandem 

conhrmatur,  quia  haec  pars  hunc  maxime  ef- 

fectum  significat ;  nam  est  qucedam  punitio 

peccati,  et  commutatio  pcenai  vitee  futurse  in 

talem  pcenitentiam ;   ergo  maxime  signihVat 

remissionem  illius  pcenae ;  ergo  illam  efficit 

ex  opere  operato,  juxta  illud  principium,  quod 

sacramenta  novae  legis  efficiunt  quod  signi- 

ficant.  Dices,  hunc  effectum  communem  esse 

omnibns  sacramentis.  Respondetur,  incertum 

hoc  esse  (quamvis  pie  credatur);  nulli  autem 

quasi  per   se  et  ex  directa  institutione  sua 

convenit;  sicut  pcenitentiee ,  maxime  ratione 

hujus  partis. 

3.  An  conferat  gratiam  gratum  /acientem. 
—  Vera  sententia.  —  Secnnda,  et  magis  dubia 
difficultas  est,  an  haic  pars  conferat  ex  opere 
operato  aliquam  gratiam  gratum  facientem  ; 
mullorum  enim  sententia  est,  non  conferre ; 

quam  indicat  D.  Tliom.  in  4,  d.  16,  q.  1,  art. 

4,  quaestiunc.  2,  ad  3;  tenet  ibi  Palacios,  q.  1. 

Et  polest  haec  opiniosuaderi  primo,  quia  ha3C 

pars  solum  instituta  est  ad  reraissiouem  poe- 

nee,  ad  quem  effectum  non  est  necessaria  in- 

fusio  gratiee,  sicut  per  sacrificium  Missae  re- 

mittitur  pcena,  licet  non  infundatur  gratia. 

Secundo,  quia  per  unum  sacramentum,  una 

gratia  sacramentalis  datur;  heec  autem  in  hoc 

sacramento  confertur,  quando  fit  absolutio. 

Tertio,quia  alias  sola  satisfactio  posset  tacere 

ex  attrito  contritum.  Nihilominus  contrariarn 

sententiam  tenetaperte  S.Thom.  sup.,  q.  U0, 

art.  2,  ad  2,  ubi  Cajetanus  id  notat,  et  sequi- 

tur  Soto,  d.  17,  q.  1,  arl.  2  ,  circa  finem.  Et 

potest  etiam  probari  primo,  quia  sacramenta 

novse  legis  causant  gratiam  ;  ergo,  cnrn  haec 

satisfactio  sitpars  sacramenti,  aliquid  grotice 

conferet.  Secundo,  potest  ita  cxplicari,  nam, 

si  homo  lempore,  qr.o  absolvitur,  exhibuisset 


positusadsacramentumconsummandum,ma- 
jorem  eflfectum  gratiae  ex  opere  operato  acci- 
peret,  ut  constat  ex  doctrina  de  sacramentis 
in  genere;  sed  satisfactio,  licet  tempore  pos- 
teriori  fiat,  tamen  moraliter  conjungitur  cum 
aliis  partibus,  ut  unnm  sacramentum  cum 
illis  conslituat;  ergo  totum  illud  sacramen- 
tum  conferet  majorem  gratiam,  atque  adeo 
aliquid  graliaa  per  satisfactionem  infundetur, 
quod  antea  datum  non  erat.  Tertio,  est  bona 
conjectura,  quia  haec  satisfactio  non  soium 
est  in  vindictam  et  remissionem  poenoe  ,  sed 
etiam  ac  pryecipue  in  curationem  et  medici- 
nam;  sed  ad  hunc  effectum  maxime  neces- 
saria  est  gratia ;  ergo.  Heec  res  mihi  dubia 
ef t ,  quia  pendet  ex  institutione,  quae  nulla 
sufficienti  auctoritate  habetur,  et  conjecturae 
pio  utraque  parte  probabiles  sunt,  et  facile 
etiam  solvi  possunt;  tamen  in  re  incerta  pla- 
cet  adheerere  parti  favorabili,  praesertim  cum 
D.  Thom.  auctoritas  intercedat.  Et  mihi  sal- 
tem  verum  videtur,  dari  ex  opere  operatoper 
hanc  salisfactionem  sacramentalem  aliquam 
gratiam,  idest,  auxilium  aliquod  preeservans, 
seu  adjuvans  ad  emendanda  peccata,  quia, 
cum  propter  hunc  finem  primario  sit  insti- 
tuta  haec  pars,  non  videtur  dubium  quin  iJli 
sit  data  virtus  adjuvans  hunc  finem.  Et  hinc 
etiam  fit  probabile,  dari  aliquam  gratiam 
gratum  facientem,  quia  iu  sacramentali  ef- 
feclu  semper  heec  duo  conjuncta  sunt ,  ut 
constat  ex  doctrina  de  sacramcntis  in  ge- 
nere. 

4.  Quando  ista  gratia  conftratur. — Alensis 
opinio.  —  Alia  opinio  Adria.ui.  -  -  Improba- 
ticr.  —  Tertio  circa  utrumquc  cff  ctum,  prae- 
sertim  circa  priorem,  dubitari  potest,  quando 
conferatur,  et  quam  necessaria  sit  ad  illum 
satisfactio.  In  quo  est  opinio  Alens.,  4  part., 
q.  8,  memb.  2,  art.  3,  asserentis,  statim  ac 
salisfactio  imponilur  a  confessore,  incipere 
habere  suum  effectum,  antequam  executioni 
mandetur,  quia  ipsamet  actio  sacerdotis  ha- 
bet  aliquam  efficaciam  circa  hunc  etfcctum. 
Sed  observandum  est,  ne  forte  sit  quaestio  de 
nomine,  supposita  disposilione  pcenitentis, 
et  acceptatione  et  proposito  implendi  satis- 
factionem  impositam  ,  probabile  esse  et  ve- 
rum,  ut  supra  dixi,  per  ipsammet  obsolutio- 
nem  sacerdotis  remitti  ex  opere  operato  non 
solum  culpam  et  aeternam  poenam,  sed  etiam 
aliquid  pcente  temporalis.  Et  hoc  modo  cer- 
tumest,  ralione  saeramenti  suscepli  remissius 
puniri  hominem  in^purgatorio,  cliamsi  mo- 


DISPUTAT.  XXX 
riatur  antequam  imposilam  pcenilenliam  exe- 
quatnr.  At  vero,  si  post  datam  absolutionem, 
rbanet  alicujus  poenae  reatus,  illa  sine  dnbio 
nec  tollilur,  nee  minuitur  ratione  satisfac- 
tionis  impositae,  donec  integre,  et  ex  parte 
exhibeatur.  Et  ratio  est  clara,  quia  sacra- 
mentum  non  habet  effeclum  suum  ex  opere 
operato,  donec  re  ipsa  suscipiatur,  neque 
pars  ejns,  proportione  servata.  Circa  hoc  ta- 
mcn  cavenda  est  alia  extrema  sentenlia 
Adrian.,  q.  deClavibus,  l,dub.  $,  circafinem, 
dicentis,  ita  esse  necessariam  sacramentalem 
satisfactionem  semel  impositam  ad  tollendum 
reatum  in  sacramenlo  reliclum,  ut  in  hac  vita 
per  alia  opera  satisfactoria  tolli  non  possit. 
Quae  sententia  nec  est  vera  ,  nec  probabilis, 
ut  recte  Petr.  Soto,  lect.  2  de  Satisfactione, 
quia  impositio  pcenitentise  sacerdotis  non  ab- 
stulit  vim  suam  aliis  operibus  satisfactoriis; 
et  licet  pcenitens  teneatur  satisfactionem  im- 
plere,  tamen,  si  vel  non  possit,  vel  antequam 
urgeat  tempus  obligationis ,  alia  opera  fa- 
ciat,  per  illa  purgari  poterit,  saltem  ex  opere 
operantis,  vel  ex  opere  operato,  si  alia  sacra- 
menta  recipiat. 

5.  Qtiid  si  pcenitentia  impleatur  ante  abso- 
lutionem.  —  Hic  vero  circa  hunc  punctum 
qua?rere  potest  ahquis,  si  quis  pcenitenliam 
impleat,  antequam  absolvatur,  ut  olim  fieri 
solebat,  et  nunc  interdum  fit,  an  statim  ha- 
beat  suum  effectum  ex  opere  operato,  sup- 
ponendo  subjectum  esse  dispositum  per  con- 
tritionem  et  gratiam ;  videtur  enitn  statim 
habere,  quia  illa  jam  est  pars  sacramenti,  et 
in  virtute  clavium  nititur.  Nihilominus  con- 
trarium  verum  existimo,  scilicet,  non  habere 
effectum  ante  datam  absolutionem  ,  quia  sa- 
cramentnm  non  incipil  habere  effectum,  do- 
nec  essentialiter  consummatum  sit  per  for- 
mam,  ut  inductione  in  omnibus  patet.  Dein- 
de,  quia  hicest  secundarius  effectus  conjunc- 
tus  alteri  principali,  qui  est  culpse  remissio  ; 
sicut  ergo  non  remittitur  pcena  ante  remis- 
sionem  culpae,  ita  neque  hsec  pars  potest  ha- 
bere  suum  efFectum  aute  absolutionem.  De- 
nique,  potior  pars  est  contritio,  et  licet  praa- 
cedat,  non  habet  effectum  ex  opere  operato. 
Illa  ergo  satisfactio  habebit  effectum  ex  ope- 
re  operantis;  postea  vero,consummato  sacra- 
mento,  dabitur  totus  effectus  ex  opere  ope- 
rato. 

6.  An  qucelibet  satisfactic  Jiabeat  hunc  ef- 
fectum.—Quorumdam  placitum. — Rejicitur. — 
Uitimo  dubitari  potest,  an  quoelibet  salisfac- 
tio  imposita  habeat  hunc  effectum,  et  in  qua 


VIII.  SECT.  II.  780 

proportione.  Quidam  enim  clixerunt,  etiamsi 
minima  pnjnitenlia  imponatur,  illam  remit- 
tere  totum  realum  pcen.v,  quantuscnnque 
sit,  quia  Deus  reliqnit  sacerdoti  poleslalem 
commutandi  pcenam  pnrgatorii  in  aliqnam 
satisfactionem  impositam;  et  ideo,  si  quis 
illam  impleat,  jam  nihil  debere,  quia  jam 
sustinuit  pcenam  a  judice  impositam.  Quam 
sentenliam  indicat  Glossa  in  c.  Mensuram, 
de  Pcenit.,  d.  1.  Addit  vero,  hoc  maximepro- 
cedere,  si  pcenitens  bona  fide  procedat,  vel 
si  confessor  sit  judex  ordinarius,  et  velit  in 
reliquo  dispensare.  Quai  omnia  sunt  volun- 
taria,  et  sine  fundamento  dicta.  Itaque  hic 
dicendi  modus  non  est  verisimilis,  quia  Deus 
quidem  dedit  potestatem  sacerdoti  judicandi, 
tamen  servata  justitise  proportione;  non 
cnim  fecit  illum  domiuum,  sed  judicem;  ra- 
tio  vero  judicii  a?quitalem  postulat ;  non  er- 
go  commisit  illi,  ut  suo  arbitrio  disponeret, 
scd  servato  ordine  divinae  justitiee;  atque 
hoc  magis  constabitexdicendis  infra,  sect.  5. 
7.  Opposita  opinio.  —  Vera  resolutio.  — 
Propler  quod  alii  e  contrario  opinati  sunt,  si 
salisfactio  sit  minima,  et  improportionata, 
nullum  omnino  effectura  habere,  quia  est  in- 
justa,  et  intolerabilem  errorem  continet.  Sed 
hoc  etiam  verum  non  est,  supposito  absolu- 
tionem  validam  esse,  quia,  si  fit  sacramen- 
tum,  illa  satisfactio,  qnamvis  minima,  est 
pars  illius,  et  ideo  ahquem  sacramentalem 
etfectum  habere  potest.  Item,  illa  satisfaetio 
imposita  ligat,  id  est,  obligat  ut  impleatur  ; 
ergo  impleta  solvit,  ut  sit  cequalitas.  Deni- 
que,  quiaille  error  accidentalis  est,  si  in  va- 
lore  sacramenti  non  commitlilur.Quocirca  di- 
cendum  est,  aliquam  esse  satisfactionem  ita 
proporlionatam  peccatis,  ut,  si  illa  imponatur, 
et  implealur,  tolum  reatum  deleat  ;  nam, 
cumhic  reatus  finitus  sit,  poterit  adsequari 
per  satisfactionem  finitam  ;  unde  fit,  nt  inter- 
dum  possit  satisfactio  excedere  reatum  ,  in- 
terdum  possit  esse  inaequalis,  ettunc  habebit 
solum  ex  parteeffectum,  juxtaproportionem, 
quam  cum  ipso  reatu  >>abueri.t.  Jam  vero  ex- 
plicandum  sequebatur,  quomodointelligenda 
sit  heec  condiguitas  et  propoitio  satisfactio- 
nis  ;  rursus  quod  genus  operationis,  et  quem 
statum  satisfacientis  requirat.  Sed  hajc  simul 
cum  praeceptis,  qua?  ad  hanc  satisfactionem 
pertinent,  commodius  explicabuntur, 


790 


DiSPUTAT.  XXXVIII.  SEGT.  III. 


SECTIO  III. 


An  teneatur  confessor  imponere  satisfactionem 
pcemtenti. 

\ .  Prima  conclusio.  —  Tencri  confessorem. 
— Dico  primo  :  per  se  loquendo,  tenetur  con- 
fessor  satisfactionern  iraponere.  Ita  colligitur 
ex  Conc.  Ti'id.,  sess.  14,  c.  8,  et  exc.  Omnis 
utriusque.  Et  ratio  est  primo,  quia  tenetur  in- 
tegrum  facere  sacramentum.  Secundo,  quia 
ut  medicus,  tenetur  curare  vulnera  pceniten- 
tiSj  et  ut  judex,  sequitatem  servare;  uude, 
cum  judicet  inter  Deum  et  hominem,  sicut 
debet  absolvere  hominem  dispositum,  ita  cu- 
rare  debet,  ut  homo  satisfaciat  Deo.  Unde 
colligitur,  hanc  obligationem  ex  genere  suo 
gravem  esse,  cum  ad  integritatem  sacramenti, 
et  religionem  Deo  debitam,  pertineat. 

2.  Secunda  conclusio.  —  Non  teneri  impo- 
nere  per modum prcecepti. — Dico  secundo  :  non 
tenetur  semper  confessor  ad  imponendam  poe- 
nitentiam  per  modnm  pra?cepti,  sed  putest 
interdum  applicare  pcenitentiam,  si  pcenitens 
velit  illara  assumere,  vel  solum  consiliura,  ut 
faciat.  Hsec  eonclusio  supponit  imnrimis,  con- 
fessorem  posse  satisfactionem  prfecipere,  quod 
mihi  certum  est,  quia  Concilium  Tridentinum 
ita  interpretatur  potestatem  ligandi,  ut  latius 
dicam  infra,  sect.  7.  Et  binc  fit  ssepe  posse 
teneri  ad  imponendam  hoc  modo  satisfactio- 
nem,  si  causa  et  pcenitentis  conditio  hoc  re- 
quirat;  imo  censeo  hoc  esse  regulariter  et 
frequentius  eervandum,  propter  rationes  fac- 
tas.Supponitdeindesatisfactionetnposseetiam 
imponi,  seu  applicari  sine  obligatione  sub  illa 
forma  quasi  conditionata :  Si  hoc  feceris,  tibi 
sermat  in  satisfactionem,  ut  supra  cum  S. 
Thoma  docuimus,  quia  hoc  satis  est,  ut  illa 
satisfactio  elevetur  per  virtutem  clavium  ;  si- 
cut  indulgenliae  concedi  etiam  solent  simili 
modo,  quarum  applicatio  ad  claves  suo  modo 
pertinet.  Et  iiinc  concluditur,  posseinterdnm 
hoc  modo  imponi  satisfactionem ,  vel  totam , 
vel  partem  ejus,  prout  confessor  judicaverit 
magis  expedire  pcenitenti ;  nam,  cum  hsec  sa- 
tisfaclio  medicinalis  sit,  accommodari  debet 
dispositioni  pcenitentis,  ut  saepe  etiam  infra 
dicemus.  Et  heec  sententia  colligitur  ex  D. 
Thom.,  Quodl.  3,  art.  28;  Palud.,  d.  20,  q.  2, 
art.  2;  Pet.  Soto,  lect.  2  de  Satisfactione  ; 
Victor.,  inSum.,  n.  210;  Ledes.,  q .  1 1 ,  art.  3, 
dub.  14.  Et  ita  potest  intelligi,  quod  idem 
Ledesm  ,1,  p.  4,  q.  3l,art.  2,  opinatur, spon- 
taneam  pcenitentiam,  pro  peccatis  contessis 


assumptam,  posse  esse  partem  sacramenti ; 
id  enim  solum  potest  esse  verum,  si  sit  aliquo 
modo  applicata  per  confessorem,  quia  alias 
nullo  modo  fundaretur  in  virtute  clavium,  ne- 
que  esset  pars  sacramenti. 

3.  Sed  contra  objici  potest  primo ,  quia 
quando  sacerdos  non  praecipit  satisfactionem, 
non  exercet  actum  jurisdictionis,  quia  non  li- 
gat ;  ergo  non  potest  illa  satisfactio  habere 
effectnmex  virtute  clavium,  nec  esse  parssa- 
cramenti;  ergo  confessor  non  satisfacit  suo 
muneri,  imponendo  illo  modo  pcenitenliam. 
Secundo,  quia  vel  pcenitenti  est  satisfactio 
necessaria,  vel  non ;  si  est  necessaria,  debet 
illam  preecipere;  si  non  est  necessaria,  non 
debet  illam  applicare  aut  imponere  ullo 
modo.  Tertio,  quia  alias,  per  ilia  verba,  qua3 
post  absolutionem  dicere  solent  confessores : 
Qnidquid  boni  egeris,  etc,  omnia  bona  opera 
pcenitentium  fierent  satisfactoria  ex  opere 
operato,  quod  videturabsurdum.  Sequela  au- 
tem  patet,  quia  omnia  illa  applicantur  dicto 
modo,  licet  non  prsecipiantur.  Respondetur 
ad  primum,  negando  majorem,  quia  non  so- 
lnm  est  actus  jurisdictionis  praeceptum  impo- 
nere,  sed  etiam  pcenitentiam  designare  appli- 
cando  illarn  ad  effectum  sacramenti;  nam 
indulgentiarum  concessio  actus  jurisdictionis 
est,  licet  prasceptum  non  inchidat.  Unde  im- 
ponendo  illo  modo  pcenitentiam  sacerdos  et- 
iam  ligat  et  solvit ;  ligat  qnideinquatenus  ne- 
cessitatemhujus  pcenitenti8eimponit,non  sim- 
pliciter,  sed  ad  hunc  finem  consequendi  ex 
opere  operato  remissionem  poense  per  hoc  sa- 
cramentum  ;  solvit  autem  quatenus  facienti 
taleui  pcenitentiam  commutat  pcenam  pur- 
gatorii  in  faciliorem  pcenam,  quam  per  se, 
et  sine  virtute  claviura  necessaria  esset.  Ad 
secundum  respondetur,  fieri  posse  ut  ta- 
lis  pcenitentia  in  ratione  medicinse  non  sit 
absolute  necessaria,  sit  vero  utilis;  expediat 
autem  magis  hic  et  nunc  illo  modo  eam  im- 
ponere,  quam  sub  praecepto,  ob  dispositionem 
pcenitentis;  et  tunc,  quamvis  in  ratione  puni- 
tionis  fortasse  sit  debita,  id  tamen  satis  non 
est,  ut  semper  sit  necessarium  suh  preecepto 
eam  imponere,  si  aliud  expediat  propter  ma- 
jus  bonum  pcenitentis  ,  aut  quia  illud  debitum 
non  est  adeo  rigorosum,  praesertim  quando 
est  ex  peccatis  venialibus  contractum.  Deni- 
que  fieri  facile  potest  ut  aliqua  pars  pceni- 
tentiEe  sub  praecepto,  alia  sine  illo  imponatur. 
An  vero  interdam  iiceat  omnino  retinquere 
sacramentum  hoc  sine  hac  parte,  infra  dice- 
tur.  Adtertium  fere  auctores  citati  concedunt 


DISPUTAT.  XXXVHI.  SECT.  IV. 


791 


illationem.  Etquodnttinetadpotestatem,  non 
dubito  quin  illam  babeant  confessores;  incer- 
tum  autem  est,  an  per  illa  generalia  verba 
hoc  intendant,  quia  solnm  videntur  essequse- 
dam  verba  deprecativa,  quse  non  indicant  ac- 
tum  judieialem,  sed  solam  orationem  ad  im- 
petrandum  auxilium,  quo  talia  opera  digne 
fiant,  ad  talem  effectum  obtinendum.  Sed  de 
hoc  dicam  in  fine  sect.  6. 

4.  Conclusio  tertia. —  Posse  dari  absolu- 
tionem  sine  satisfactione. —  Dico  tertio  :  inter- 
dura  potest  confessor  absolvere  nulla  impo- 
sitasatisfactione.  ItaCajet.,  tom.  1  Opusc.,q. 
2.,a.  2;  Navar.,c.  26,n.  20.  Duplexautem  est 
casus  :  primo  quandu  pcenitens  estimpotens, 
ut  si  sit  propinquus  morti.  et  prsesertim  si 
nihil  percipere  possit,  Et  ratio  est,  quia,  cum 
hsecparsnon  sit  essentialis,  non  est  omitten- 
dum  sacramentum  propter  incapacitatem  poe- 
nitentis.  Secundo,  quando  confessor  ex  ipsa 
confessione,  et  ex  materia,  et  signis  ejus  in- 
telligit,  pcenitentem  integre  satisfecisse  pro 
peccatis  suis.  Estque  clara  ratio,  quiasicut 
sequitas  judicii  postulat,  ut  puniatur  debitor, 
ita,  ut  absolvatur,  qui  jam  solvit ;  unde  non 
est  de  integritate  judicii,  ut  imponatur  poe- 
na,  sed  tunc  solum,  quando  adbuc  intelligi- 
tur  durare  reatus.  Denique  per  contritionem 
ipsam  et  per  confessionem  homo  satisfacit, 
unde  si  interdum  illa  satisfactio  sequalis  sit, 
non  est  alia  necessaria.  Quamvis  contrarium 
senserilRichard.,d.  18,  art.2,  q.  2,ad  1,  nam 
saltem  permodummedicinse  vult  etiaminhoc 
casu  impouendam  esse  satisfactionem ;  sed 
multo  facilius  potest  cessare  hsec.necessitas, 
quia  fieri  potest,  ut  peccata  sint  levia,  et  spe- 
ciali  non  indigeant  curatione.  Fateor  tamen 
raro  posse  constare  sacerdoti  de  sufficienti 
satisfactione  jamfacta,  et  ideo  consultius  esse 
aliquam,  vel  levem  satisfactionem  imponere, 
quod  etiam  in  primo  casu  fere  semper  servare 
potest,  si  poenitens  percipiat ;  nam  saltem  po- 
test  vel  semel  proferre  nomen  Jesus,  vel  ali- 
quem  bonum  motum  elicere. 

Quando  debeat  imponi  satisfactio,  ante,  vel  post 
absolutionem. 

5.  Sed  quseret  aliquis,  an  heee  satisfactio 
imponi  debeat  ante,  vel  post  absolutionem. 
Gloss.  enim,  verb.  Audire,  in  Clementina  Du- 
dum,  de  Sepulturis,  dicit  esse  imponendam 
ante  absolutionem,  solura  quia  in  illo  textu 
hoc  ordine  numerantur,  Confissiones  audiat, 
poenitentias  imponat,  et  absolvat.  Sed  hoc  fun- 
damentum  leve  est,  nam  in  c.  ult.  de  Censi- 


bus,  iii  6,  numerantnr  contrario  ordine,  pro- 
pter  quod  Glossa  ibi  tenet  contrarium.  Veri- 
tasautemest.hoc  essearbitrarium,  quiadum- 
modo  moraliter  conjungantur  hsec,  et  veluti 
in  eodem  judicio  fiant,  non  rcfert,  si  alterum 
antecedat,  vel  sequatur.  Ita  Anton.,  2  p.,  tit. 
17,  c.  20,  §  I  ;  Navar.,  de  Pcenit.,  d.  6,  c.  1, 
in  princ,  n.  35.  Consuetudo  vero  jam  fere  ob- 
tinuit,  ut  pcenitentia  prius  imponatur,  quod, 
licet  non  cadatsub  obligationem,  tamen  con- 
sultius  videtur,  ut  materia,  quoad  fieri  com- 
rnode  possit,  supponatur  formse,  et  ut  poeni- 
tens  saltem  voto  et  proposito  satisfaciat  prius- 
quam  absolvatur  ;  sic  enim  melius  ratio  justi- 
tiee  servatur.  Quod  eliam  docet  Sylvest.,  verb. 
Confessor,  4,§1,  et  Angel.,  xerh. Confessio,  5, 
n.  2.  An  vero  pcenitentia  injuncta,  ante  abso- 
lutionem  implenda  sit,  vel  ad  hoc  possit  obli- 
gare  eonfessor,  dicemus  inferius,  sect.  7. 

SECTIO  IV. 

An  teneatur  confessor  condignam  satisfactionem 
imponere,  vel  quam  mensuram  servare  debeat. 

\.  Prima  condusio.  —  Posse  confessorem 
imponere  pcenitentiam  ex  arbitrio.  —  Dico  pri- 
mo :  nulla  est  certa  satisfactionis  mensura 
lege  Ecclesiastica  taxata,  quam  confessor  im- 
pouere  teneatur,  sed  arbitrio  illi  utendum  est. 
Conclusio  est  certa ,  quse  colligi  potest  ex 
Concil.  Nicen.,  c.  12,  et  ex  c.  Mensuram,  de 
Poenit.,  d.  1,  et  ex  multis  aliis,  quse  referun- 
tur,  26,  q.  7,  et  ex  c.  Deus  qui,  de  Pcenit.  et 
remiss.,  et  ex  August.,  in  Ench.,  cap.  65, 
quibus  locis  dicitur  ,  hoc  pendere  ex  arbitrio 
sacerdotis.  Et  ratio  clara  est,  quia  hsec  pceni- 
tentia  maxime  ordinatur  in  bonum  et  cura- 
tionem  poenitentis  ;  dispositio  autem  pceni- 
tentis  potest  esse  varia ;  unde  nec  eadem 
quantitas,  nec  idem  modus  poenitentise  potest 
omnibus  expedire,  et  ideo  arbitrio  judicis  re- 
linqui  debuit. 

2.  Objectio.  —  Sohitur. — Sed  contra,  nam 
olim  erant  canones  poenitentiales ,  in  quibus 
singulis  peccatis  certum  poenitentise  tempus, 
et  modus  taxabatur,  et  (ut  quidam  dicunt), 
septennis  pcenitentia  pro  singulis  mortalibus 
prseeipiebatur ;  de  quibus  aliquid  attigit  Au- 
gust.,  in  Enchir.,  c.  67,  et  Conc.  Carlhag.  IV, 
c.  74,  dum  ait  :  Ut  sacerdos  poenitentiam  im- 
ploranti,  ahsque  personce  acceptione,  paniten- 
iiw  leges  injnngat ;  et  in  capitibus  sequentibus 
alia  similia  habentur,  et  multa  videri  possuut 
in  Burchardo,lib.l8et  19Decreti,etapudGra- 
tian.,  distinctionib.  de  Poenit.,  et  ssepe  alias. 


792  DISPUTAT.  XXXVIII.  SEGT.  IV. 

Respondetur  primo,  illud  quod  dicitur  de  se- 

pienni   pcenitentia  pro  singulis   mortalibus, 

fabulosum  esse  ;  nullibi  enim  extat  tale  de- 

cretum ;  imo  nec  illaj  poenitentise  erant  uni- 

ver^ales  pro  omnibus  delictis,  sed  pro  qui- 

busdam  gravioribus  ,  et  interdum  ernnt  bre- 

viores,,  interdum  diuturniores  ;  relinqueban- 

tur  etiam  interdum  arbitrio  Episcopi  ,  ut  vi- 

dere  licet  in  Couc.  Carthag.  III,  c.  31.  Deni- 

qne  in    eis  magis  tonsulebatur  sedificationi 

Ecclesiae,  quam   necessitati   pcenitenlis.   Se- 

cundo,  non  constat  illas  pertinuisse  ad  forum 

pcenitenti?e  ,  sed  fortasse  same  ad  externum 

fcrum  Eeclesiasticnm.    Et  patet,  quia  inter- 

dum  erat  poena  depositionis  vel  privationis 

Ecclesiasticee  dignitatis,  vel  quid  simile.  Ter- 

tio,  etiamsi  aliqufe  perlinerent  ad  forum  poe- 

nitenuEe  ,  semper  dabatur  locus  arbitrio  con- 

fessoris,  uti  constat  ex  decretis  citatis  ;  unde 

illa  solum  erat  quasi  regula  directiva  ,  ut  il- 

lam  confessores  sequerentur,  quautum  expe- 

dire  censerent.  Quarto  jam  tota  haec  consue- 

tudo  antiquata  est,  et  ad  arbitiium  sacerdotis 

totum  boc  negotium  est  revocatum.  De  hac 

re  legi  possunt  Anton.,3p.,  tit.  17,  c.  21,  §  1; 

Sylvest.,  verb.  Confessor ,  4,  in  princ,  et  q. 

2;  Pet.  Sot,,  lect.  2  de  Satisfact.;Soto,d.  19, 

q.  2,  art.  5;  Navar. ,  c.  20,  n.  17;  et  Marian. 

VicL,  dict.  opusc.  de  Antiquis  pcenitentiis. 


JSecunda  conclusio. 

3.  Dico  secundo  :  hoc  judicium  et  arbiirium 
confessoris,  non  est  ejus  voluntati  absolute 
relietum,  sed  considerata  gravitate  peccato- 
rnm  ,  et  dispositione  pcenitenlis  ,  servataque 
ratione  justitia? ,  debet  proportionatam  satis- 
factir  nem  imponere,  prnut  secundum  huma- 
nam  prudentiam  poluerit,  ut  supra  explica- 
tum  est ;  et  ita  colligilur  ex  Conc.  Trid.,  sess. 
14,  c.  8,  ubi  sunt  ilia  verba  notanda  :  Debent 
ergo  sacerdotes  Domini ,  quantum  spii  itus  et 
prudentia  sugg-sserit ,  pro  quahtate  crimi- 
num  et  pceaitentium  facutlate  salutares  satis- 
factioms  injungere,  ne  si  forte  peccatis  conni- 
veant,  et  iudulgn/tius  cum  panitentibus  agant, 
levissima  quudam  opera  pro  gravissimis  del<c- 
tis  injungendo,  alienorum  peccatorum  partici- 
pesfiaut.SnnWvA  habentur  in  Conc  Mogunt.  II 
c.  31.  Et  ratio  est  snpra  tacta,  quia  sacer- 
dos  est  judex  ;  ergo  debet  8e<|uitatem  servare. 
Et  confirmatur,  quia  est  veluti  medius  arbiter 
inter  Deum  et  peccatorem;  si  autem  gravissi- 
mam  pcenam  imponerel  pro  levissimo  crimi- 
ne,  injuriam  faceret  peccatori;  ergo  e  con- 
trario. 


Tertia  assertio. 

4.  Nihilominus  dico  tertio  :  ex  rationabili 
causa  propter  impotentiam  vel  fragilitatem 
pcenitentis  potest  confessordissimulare,  et  le- 
vioremsatisfactionem  imponere.ItaD.Thom., 
in  Addit.,  q.  18,  art.  4;  Soto,  d.  q.  2,  art.  3, 
et  alii  communiter.  Et  ratio  est,  quia  in  hoc 
sacramento  magis  intenditur  salus  pceniten- 
tis,  et  ejus  emendatio,  quam  satisfactio  pro 
poena  ;  si  autem  gravior  satisfnctio  impona- 
tnr,  quam  fragilitas,  vel  conditio  pcenitentis 
patiatur,  majori  periculoexponitur  salus  ejus, 
quam  si  aliquid  de  poena  remittatur.  Et  con- 
firmatur,  qnia  hoc  etiam  in  majorem  glo- 
riam  Dei  cetlit ,  qui  potissimum  vult  curatio- 
nem  peccatoris  ,  et  alias  causa  Dei  semper 
manet  integra  ,  quia  si  hic  peccator  plene 
non  satisfecerit,  in  purgatorio  solvet  usque 
ad  novissimum  quadrantem.  Propter  quod 
recte  Chrysostom.  ,  seu  auctor  Imperfecti  in 
Matth&eum,  hom.  23, et  hnbetur  in  cap.  Alli- 
gant,  26,  q.  7,  dicit,  confessores  semper  de- 
bere  in  mitiorem  partem  incl  nare  et  condes- 
cendere  pcenitenlibus;  quia  in  hoc  minus  pe- 
riculi  est ,  quam  si  gravioribus  poenitentiis 
homines  deterreant ,  vel  in  desperationem 
inducant ;  et  Nnzianzen.,  orat.  26,  circa  fi- 
nem  :  Hanc  (inquit)  rationem  tene,  ut  partim 
illum.  corrigas  ,  idque  leniter  et  Jiumane,  non 
iit  hostis ,  neque  ut  durus  et  rigidus  medicus  ; 
et  infra  :  Habes  medicinw  regulam,  Christi 
discipulus  es,  mitis  et  benignus,  qui  nostras 
infirmitates  portavit.  Quocirca  illud  praecipue 
debet  attendere  confessor,  ut  satisfactionera 
iinponat,  accommodatam  curationi  et  prseser- 
vationi  a  peccatis  ,  in  quo  oportet  ut  integri- 
tatem  et  severitatem  habeat  j  quod  si  in  hac 
patte  sufficienter  peccatori  provideat,  quam- 
vis  in  castigatione  remissius  agat,  nunquam 
graviter  errabit,  propter  rationes  factas  ;  et 
quia  in  lioc  diffieillimum  est  ahquitatem  attiu- 
gere.  Adverlit  autem  Navar.,  c.  26.  n.  19  et 
20,  quando  confessor  leviorem  multo  pceni- 
tentiam  imponit  propter  fragilitatem  pce- 
nitentis  ,  quam  peccata  ejns  mereantur,  de- 
bere  illum  admonere,  illam  non  esse  suffi- 
cientem  poennm,  sed  propter  ejus  indisposi- 
tionem  cura  illo  benignius  agi,  ne  forte  ex  le- 
vitnte  pcense  occasionem  sumat  peccandi  ,  et 
ut  fortasse  moveatur  nd  alias  voluntarias  sa- 
tisfactiones  assnmendas.  An  vero  debeat  con- 
fessor  semper  in  hoc  condescendere  arbitrio 
pcenitentis,  dicam  commodius  in  sect.  7. 


SELTIO  V. 

Utntm  condigna  hsec  satisfactio  consistnt  inindi- 
visibili,  vel  habeat  aliquam  latitudinem. 


DISPUTAT.  XXXVIII.  SECT.  V.  793 

satisfactionem  a?qualem  rpatui  in  re  ipsa  esse 
certnm,  et  in  indivisibili  consistentem,  ita  ut, 
si  ad  illam  non  attingat  pcenitenlia  imposita, 
licet  parum  deficiat ,  non  tollat  omnem  pce- 
nam  ;  si  autem  excedat,  licet  parum,  aliquid 
l.DupIiciterhoc  intelligi  polest  :  uno  modo  eliamsatisfaclionissupersit.Itatenet  Petr.Sot., 
in  ordine  ad  judicium  confessoris,  et  hoc  mo-  lecl.  1  de  Satisfactione,  et  dicit  esse  commu- 
do  vix  potest  in  qucestionem  venire  ,  quia  nem  sententiam  antiquorum  ;  sed  illi,  ut  ve- 
certum  estnon  posse  confessori  constare  hanc  rum  fatear,  non  multum  rem  explicant,  sed 
satisfactionem  esse  condignam  cum  tanta  ahsolute  dicunt  requiri  condignam  satisfactio- 
eequalitale,  ut  nulla  possit  major,  vel  minor  nem,  ut  videre  est  in  D.  Thora.,  d.  18,  q.  1, 
jnsteimponi;  hoc  enim  exeedit  scientiam  hu-  art.  ult.,  qucestiunc.  ult. ;  Alens.  .  4part.,  q. 
manam,  et  ideo  certum  est,  intra  aliquam  la-  80,  memb.  3,  art.  1,  ad  argum.;  Palud.,  d. 
titudinem  posse  confessorem  paulo  majorem  20,  q.  2;  Durand.,  q.  1.  Probatur  autem  dicta 
vei  minorem  satisfactionem  imponere,  ser-  sententia,  qnia  in  divino  judieio  omnia  sunt 
vata  seqnitate,  sicut  etiam  in  humana  justitia  definita  in  pondere  et  mensura,  neque  in  illo 
pretia  rerum  non  consistnnt  in  indivisibili,  est  latitudo  rigorosi ,  vel  medii  pretii ;  hoc 
sed  habent  latitudinem  rigorosi,  initissimi,  el  autem  judicium  divinum  est,  quamvis  per  ho- 
medii  pretii,  et  in  omnibus  servatur  justitise  minem  exerceatur;  nam  homo  tenetur  juxta 
sequalilas.  divinam  iegem  et  justitiam  judieare.  Nec  re- 

2.  AUquorum  opinio.  —  Secundo  ergo  mo-     fert  quod  non  possit  indivisibiliter  cognosce- 
do  intelligi  potest  quaeslio  in  ordine  ad  effec-     re,  quse  pcena,  vel  satisfaclio  a  Deo  taxata  sit, 


tum,  id  est,  an  illa  satisfactio,  quce  in  re  suf- 
ficiens  est  ad  tollendam  totam  pcenam ,  con- 
sistat  in  indivisibili ,  an  vero  in  ordine  ad  ef  • 


quia  satis  est,  ut  humano  niodo  judicet  :  res 
autera  ipsa  habebit  effectum,  proutin  re  fue- 
rit  conformis  legi  divince  ,  et  mensuree  a  Deo 


fectum   habeat   eamdem  latitudinem,  quam  positce.  Praeserlira,  quia  regulariter  loquendo, 

habet  io  judicio  confessoris;  ita  ut  omnis  pce-  nec  paulo  inagis  ,  vei  minus  attingit  homo  in 

na,  quora  confessor  juste,  et  prudenter  impo-  judiciO  iilam  mensuram,  qnia  pendet  ex  raul- 

nit,  sive  sit  major,  vel  minor,  sive  rigorosa,  tis,  qurc  homini  ignota  sunt,  scilieet  exgravi- 

sive  mitis,  totam  pcenam  remittat.  Multi  enim  tate  pcense,  qua;  ex  peccato  relinquitur,  ex 

Theologi  hoc  posteriusopinantur,  utScot.,d.  modo,  quo  ex  opere  operantis,  vel  operato 

18,  q.  1;  et  ibi  Gabr.,  art.  1,  notab.  5,  et  art.  applicatur  satisfactio,  ex  dispositione  pceni- 

2,  concl.5;  Major,  d.  20,  q.  1,  inprinc.;Soto,  tentis,  et  ex  aliis  siroilibus,  quce  vix  possunt 

q.  2,  art.  3  ;  Medin.,  traci.  2,  q.  -47,  de  effec-  in  unum  conjungi  et  ponderari ,  ita  ut  huma- 

tu  pcenitentise  injunctce.  Fundamentum  eo-  num  judicium  parura  discrepet  a  medio;  non 

rum  est ,  quia  hoc  judicium  pcenaj  commis-  est  ergo  hsec  commutatio  ita  posita  in  arbitrio 

sum  est  horaini ;   ergo  debet  judicarj  modo  coufessoris,  ut  si  a  justa  mensura,  vel  modi- 

humano,   et  juxta  humanam  aistimationem.  cum  aberret,  seque  valeat  satisfactio,  eo  quod 

Confirmatur  ex  differentia  inter  satisfactio-  bona  fkie  posita  sit.  Hcec  autem  mensura  ex 

nem  ex  opere  operantis,  et  ex  opere  operato ;  Chrisli  instiiutione  petenda  est;  supponit  enim 

in  illa  enim  homo  non  est  judex,  sed  reus  in  opere  proportionem  aliquam ,  addit  vero 

luens  pcenas ,  et  ideo  ibi  datur  certa  satisfac-  certam  aliquam  legem  ,  qua  decrevit ,  ut  per 

tio  i)i  indivisibili  consistens,  soli  Deo  cognita;  tale  opus  tanta  satisfactio  Clnisti  applicare- 

at  vero  in  posteriori  satisfactione  homo  est  tur,  idque  infallibiliter    et  matheraatice  (ut 

judex  arbiter,  et  taxat  pcenam  condignam,  et  sic  dicam)  servatur. 

ideo.licet  paulo  majorem,  vel  minorem  taxet,  4.    Et  confirraatur  primo,   nam  etiam  ab- 

erit  a^qualis  eo  modo,  quo  judicium  huma-  solutio  et  effectus  ejus  pendet  ex  dispositio- 

num  et  justitia   requirit  ;   alioqui  nnnquam  ne  pcenitentis,  et  humano  judicio   fertur,  et 

posset  confessor  justum  arbilrium   ferre  in  nihilominus  illa  dispositio  in   re  consistit  in 


hoc  judicio. 

Satisfactionem  hanc  consistere  iri  indivisibili. 
Vera  rcsolutio. 

3.  Hanc  mensuram  esse  ex  institutione  Chri- 


indivisibili,  saltein,  ut  talis  suflficiat,  et  non 
minor,  et  quantumcunque  coufessor  pruden- 
ter  existimet  esse  sutfieientem  dispositicnem 
si  in  renon  adsit,  quamvis  parum  distet,  nihil 
eihciet,in  quo  nuilus  dubitat;  ergo  similiter, 
sti. — Nihilominus  probabilius  censeo,  hanc     etc.  Confirmatur  secundo,  quia  in  omni  alio 


794 


DISPUTAT.  XXXVIII.  SEGT.  VI. 


cundum  generales 
gravioribus  delictis 
factiones  imponere. 


effectusacramentorum  semper  observatur,  ut 
sitmajor,  vel  minor,  juxta  dispositionem  sus- 
cipientis,  et  quoad  boc  in  indivisibili  con- 
sistit ;  ergo  idem  erit  iu  prsesenti  ;  sed  qui 
majorem  suscipit  satisfactionem,  hoc  ipso  me- 
lius  disponitur  ad  hunc  effectum  ex  opere 
operato,  cajteris  paribus  ;  ergo  pro  rata,  seu 
proportione,  majorem  fructum  consequetur. 
Nec  ratio  divinae  justitiae  pati  videtur,  ut  cae- 
teris  paribus,  non  plus  satisfaciat,  qui  plus 
operatur,  etiamsi  in  excessu  parva  sit  inae- 
qualitas;  eadem  enim  servanda  est  in  fructu, 
quia  jnstitia  divina  aequissima  est. 

5.  Destruitur  fundamentumcontrarue  senten- 
ti(e,  —  Ad  fundamentum  conlrariae  sententiai 
respondetur,  duo  debere  sacerdotera  obser- 
vare  in  satisfactione  imponenda  :  unum  est 
justa  vindicta,  e.t  commutatio  pcenae,  et  quoad 
hoc  fateor  non  posse  tam  exacte  aequalitatem 
rei  ad  rem  observare,  quia  non  habet  suffi- 
cientem  notitiam  extremorum ,  ut  possiUea 
inter  se  comparare   et  compensare,  sed  se- 

quasdam   rationes,    pro 
debet    graviores    satis- 

Aliud ,  quod  debet  at- 
tendere,  est  emendatio  et  praeservatio  in  fu- 
turum,  et  in  hoc  potest  majorem  servare 
proportionem  ;  quamvis  enim  difficile  sit 
quantitatem  medicingeita  praefinire,  ut  neque 
defieiat,  neque  excedat  tamen  in  hoc  aliqua 
major  notitia  extremorum  habetur,  et  ita  fa- 
cilius  potesl  et  cum  majori  proportione  ser- 
vari  proportio.  Aliquando  vero  necesse  est,  ut 
satisfactio  propter  aliorum  exemplum,  vel  ad 
tollendum  scandalum  fiat,  prout  oJim  fiebat 
frequentius  in  Ecclesia,  et  tunc  non  lam  gra- 
vitas  culpae  coram  Deo,  quam  genus,  et  mo- 
dus  peccati  respectu  aliorum  consideraudus 
est.  Et  propter  aliquem  ex  his  respectibus 
posterioribus  contingere  potest,  ut  juste  im- 
ponatur  major  poena,  quam  f-orte  ad  satisfa- 
ciendum  coram  Deo  esset  necessaria. 

SEGTIO  VI 

Qiin  opera  sint  in  satisfactionem  imponenda. 

1 .  Primum  dubium.  —  An  debeat  imponi 
opus  bonum. — In  hac  sectione  tractari  possunt 
fere  omnia,  quae  supra  de  satisfactione  ex 
opere  operantis  tractata  sunt ;  suppositis  ta- 
men  iis,  quae  ibi  diximus,  brevissimis  dubiis 
res  tota  expecliri  potest.  Primo  ergo  quaeri 
potest,  an  opas  injungendum  oporteat  esse 
moraliter  bonum.  Respondetur,  ex  suo  gene- 
re  debere  esse  bonum,  et  habere  caeteras  con- 


ditiones  ipsius  operis,  quae  ad  satisfactionem 
ex  opere  operantis  requiruntur,  quia  haec  S3- 
tisfactio  sacramentalishabetpro  materia  opas 
de  se  sati.sfactoriumexopere  operantis,  quocl 
per  virtutem  clavium  elevatur.  An  vero  opor- 
teat  ab  ipso  operante  bene  fieri,  ut  impleat 
obligationem  sibi  imposilam,  dicam  sect.  8. 

2.  Secundum  dubinm. — An  debeat  opus  esse 
externum,. — Secundo  quaeri  potest,  an  opor- 
teat  hoc  opus  esse  externum,  vel  sufficiat 
internum.  Alens.,  4  p.,  q.  84,  memb.  2, 
art.  1,  et  Almain.,  d.  15,  q  1,  omnino  re- 
quirunt  actum  externum,  vel  quia  futurus  est 
pars  sacramenti,  et  ideo  oportet,  ut  sit  sen- 
sibilis,  vel  quia  imponitur  per  modum  huma- 
ni  praecepti,  quod  non  solet  cadere  in  actum 
internum.  Dico  tamen,  actum  externum  esse 
magis  accommodatum  propter  rationes  fac- 
las,  et  quia  solet  esse  magis  pcenalis.  Nihil- 
ominus  vero  imponi  posse  internum  actum. 
Ut  si  pcenitensita  aegrotet,  ut  nihil  possit  ex- 
terne  facere,  injungi  ei  potest,  ut  actum  in- 
ternum  habeat.  Item,  si '  confessor  judicet 
valde  expedire  ad  bonum  pcenitentis,  ut  ali- 
quoties,  vel  aliquibus  diebus  proponat  pecca- 
tum  vitare,poterit  hocilli  injungere.  Item,  ut 
ille  actus  sit  pars  sacramenti,  satis  est,  ut  sit 
peraccidenssensibilis,sicutcontrilio;  fitautem 
per  accidens  sensibilis,  quando  exterius  im- 
ponitur,  et  acceptatur.  Deinde,  cum  hoc  sa- 
cramentum  ad  internum  bonum  animae  peiv 
tineat,  et  internam  salutem  ejus  intendat, 
non  mirum  est,  confessorem,  sicut  potest  ab- 
solvere  ab  internis  peccatis.  ita  posse  ligare 
ad  internum  actum,  si  anima?  ita  expediat. 
Denique  etiam  ipsa  contritio  elevatur  per  vir- 
tutem  clavium  ;  cur  ergo  non  poterunt  ele- 
vari  alii  actus  satisfactorii  ? 

3.  Tertium  dubium. — An  possit  imponi  pos- 
nitentia  publica. — Communis  opinio. —  Tertio 
quaeri  potest,  an  possit  imponi  pcenitentia  pu- 
blica  ;  vocatur  aulem  hoc  loco  publica  pceni- 
tentia,  non  omnis  illa,  quae  coram  aliis  fit, 
nam  si  ita  fiat,  ut  persona  maneat  occulta, 
vel  cansa,  quia  est  res,  quae  sponte  fieri  so- 
let,  vel  certe,  si  talis  est  pcenitentia,  ut  soleat 
pro  levibus  peccatis  imponi,  de  his  non  est 
dubium  quin  imponi  possint.  Dicitur  ergo 
publica  pcenitentia,  quae  ita  fit  coram  aliis, 
ut  ex  illa  colligi  possit,  confessorem  propter 
grave  crimen  illam  imposuisse.  Et  est  ratio 
dubii,  quia  videtur  esse  contra  sigillum,  pro- 
pter  quod  Navar.,  in  c.  Sacerdos,  de  Pcenit., 
d.  6,  n.  86,  et  in  Sum.,  c.  8,  n.  10,  negat  ta- 
les  pcenitentias  posse  imponij  et  jura,  quae  de 


DISPUTAT.  XXXVill.  SECT.  VI. 
illis  loqimntur,  intelligeiida  existimat  in  foro 
exteriori.  Sed  est  certe  difiicilis  interpreta- 
tio;  nara  c.  1  dePoenit.  et  remiss.,  et  clarius 
Conc.  Trid.,  sess.  24,  c.  8  de  Reform.,  aper- 
te  videntur  loqui  in  hoc  foro.  Unde  commu- 
nis  opinio  est,  propter  peccata  occulta  non 
debere  imponi  poenitentias  publicas,  quia 
sunt  improportionalae,  et  contra  bonam  fa- 
mam  pcenitentis;  pro  peccalis  vero  pnblicis 
imponendas  esse,  quia  ita  expedit  ad  Eecle- 
siaisatisfactionem  etexemplura.  ItaD.Thom., 
d.  14,  q.  1,  art.  5,  quaestiunc.  1,  ad  I,  et  d. 
47,  q.  3,  art.  4,  quaestiunc.  4,  ad  4;  Alens., 
4  part.,  q.  14,  memb.  6,  art.  1,  alias  q  64, 
memb.  1  ;  Palud.,  d.  14,  q.  6;  ArgenL,  art.  3; 
Durand.,  q.  4;  Soto,  d.  19,  q.  2,  art.  5  ;  An- 
ton.,3part.,  tit.  14,  c.17,  §6;  Medin.,  tract. 
2,  q.  44,  Ad  difficultatem  vero  de  sigillo  res- 
pondet  Durand.  ibi,  non  revelari  peccatum, 
quia  est  publicum.  Sed  contra,  quia  revela- 
tur  confessio  ejus,  quodnon  licet,  utsupra  di- 
xi.  Melius  D.  Thom.  negat  esse  revelationem, 
quia  fit  ex  consensu  ipsius  pcenilentis.  Ur- 
gebis,  quia  hic  consensus  est  veluti  coactus, 
et  involuntarius.  Propter  hoc  dico,  si  pceni- 
tens  habeat  rationabilem  causam  ad  non  ac- 
ceptandam  hujusmodi  pcenitentiam,  et  illa 
non  sit  necessaria  ad  tollendum  aliquod 
scandalum,  non  esse  obligandum,  sed  tunc 
tantum,  quando  ad  tollendum  scandalum, 
vel  ad  satisfaciendum  Ecclesiae  in  crimine 
pnblico,  el  notorio  judicatur  necessarium, 
vel  valde  expediens  al  sque  eiavi  incom- 
modo  pcenitentis,  qui  in  eo  casu  non  po- 
test  dici  cogi  ,  sed  rationaliter  induci  ad 
id,  quodfacere  debet;  reliqua  de  hoc  puncto 
dicta  sunt  in  superioribus. 

4.  Quartum  duHum. — An  debeat  esse  unum 
ex  illistribus  ,jejunio,  oratione,  et  eleemosy  ■ 
na. — Quarto  quaeri  potest,  an  opus  satisfac- 
torium  oporteat  esse  aliquod  ex  illis  tribus, 
jejunio,orationeet  eleemosyna.Respondetur  : 
non  oportet,  si  haec  in  rigore  sumantur,  esse 
aliquod  ex  illis,  quamvis  ad  illa  reduci  de- 
beant  aliquo  modo.  Videantur  dicta  disputa- 
tione  praecedenti,  et  accommodentur  hic. 

5.  Qicintum  dubium. — An  possit  esse  opus 
sicpererogationis. —  Quinto,  an  oporteat  hoc 
opus  esse  supererogationis,  vel  possit  esse 
ex  aliis  praeceptis,  videantur  supra  dicta  in 
simili.  Quibus  suppositis  respondetur,  re- 
gulariter  imponi  opera  supererogationis  , 
ut  major  sit  salisfactio,  et  ut  detur  poeniten- 
tibus  occasio  plura  bene  operandi.  Nihilomi- 
nus  non  est  dubium  quin  opera  etiam  pise- 


795 
cppta  possint  imponi,  quia,  cum  illa  sint  sa- 
tisfactoria,  possunt  per  claves  elevari,  et  in 
idem  opns  potest  cadere  duplex  obligatio,  et 
s.-vpe  Irac  facere  expedit,  saltem  ex  parte, 
propter  hominum  fragilitatem.  De  quo  bene 
Navarr.,  in  c.  1  de  Pcenitentia,  dub.  6,  cap. 
40  et  seqq.,ubi  etiam  signifioat,  idemque  alii 
auctores  sentiunf, ,  quando  confessor  nihil 
explicat,  semper  intelligendum  esse  impone- 
re  opus  alias  non  praeceptum,  quia  regulari- 
tej  h;ec  est  intentio  confessoris;  ab  hac  au- 
tem  regula  excipit  eleemosynam  Victor.,  in 
Sum.,  n.  205  ;  Soto  vero,  d.  19,  q.  2,  art.  1, 
in  fine,  dlstinguit,  quia,  si  obligatio  faciendi 
eleemosynam  supervenit  post  coufessionem, 
sufficiet  illa  eleemosyna  adimplendam  pceni- 
tentiam,  non  vero  si  antecessit.  Sed  haec  non 
sunt  necessaria  ratione  fundata  ;  quicl  enim 
plus  habet  eleemosyna,  quam  jejunium?  vel 
quid  refert,  quod  obligatio  antecedat,  vel  se- 
quatur?  Totum  ergo  pendet  ex  intentione 
coufessoris.  quse  tamen  ex  circumstantiis,  et 
ex  materia  interprelanda  est  ;  nam,  si  ratio- 
nabiliter  creditur  nolmsse  adeo  gravare  pce- 
nitentem,  merito  pofest  credi,  quod  haec 
fuerit  intentio  ejus,  quia  semper  credendum 
est  prudenter  et  rationabiliter  operari;  con- 
sultius  tamen  esset ,  qnando  materia  talis 
est,  ut  conjuncta  aliis  preeceptis  possit  grave 
onus  imponere,  explicite  interrogare  confes- 
sorem  inteniionem  ejus. 

6.  Addunt  etiam  Doctores,  si  quis  recitet 
rosarium  aut  horas  eo  tempore,  quo  ex  prae- 
cepto  audit  sacrum,  satisfacere.  Ita  Angel., 
verb.  Feritv,  §  46;  Adrian.,  q.  1  de  Satisf.; 
Medin.,  tract.  2,  q.  48.  El  ratio  est,  quia  re 
vera  facit  opus  impositum,  ad  quodalias  non 
tenebatur,  et  quod  incompossibile  non  est 
cum  auditione  Missae. 

7.  Sextum  dubium. —  An  debeat  esse  opus 
particulare. — Sexto  quaeri  potest,  an  oporteat 
hoc  opus  esse  aliquod  particulare,  vel  per 
clausulam  generalem,  quidquid  boni  feceris  , 
etmali  sustinueris,  eleventur  opera  ad  sa- 
tisfactionem  ex  opere  operato.  Quam  quaes- 
tionemponit  S.  Thom.,  Quodl.  3,  art.  28,  et 
iespondet,hocposteriusaffirmando,  quem  se- 
cutisunt  Palud.  supra,et  Petrus  Soto,  Ject.  2, 
de  Satisfact.,  et  Navarr.,  in  Sum.,  c.  26,  n. 
24,  et  de  Pcenit.,  d.  6,  c.  1,  in  princ.  n.  36, 
quibus  in  re  pia  et  favorabili  ego  non  contra- 
dicam  ;  et  quia,  si  peccatum  in  communi 
potest  esse  materia  hujus  sacramenti,  cur 
non  etiam  satisfactio  in  communi?  Ne  autem 
possint  inferre  aJiqua  absurda,   exislimo   in- 


790  DISPLTAT.  XXXVIU.  SECT 

telligendum  hoc  esse  quoad  satisfactionem 
pro  peccatis  in  iila  confessione  confessis, 
quia  de  ilJis  tantum  fertur  judicium,  et  ita 
postquam  illaplene  fuerint  remissa,ille  effec- 
tuscessabit. 

8.  Ultimo  quaeri  potest,  an  possit  etiam  im- 
poni  opus  per  aliud  iraplendum,  sed  de  hoc 
dicam  infra,  in  sect.  9. 


VII. 


SECTIO  VII. 

Vtrum  pcenitens  teneatur  satisfactionem  sibi  im- 
positam  acceptare,  et  acceptatam  implere. 

1.  Prima  sententm.  —  Non  teneri.  —  Se- 
canda  sententia.  —  Nunc  dicembim  superest 
de  his,  quse  poenitens  exhibere  tenetur.  In 
qua  re  prima  sententia  est  poenitentem  non 
teneri  ad  acceptandam  poenitentiam;  si  ta- 
men  illam  acceptet,  teneri  illam  implere. 
Ita  Soot.,  d.  18,  q.  I,  art.  1  ;  ibi  Gabr.,  q.  1, 
art.  3,  dub.  4,  et  d.  16,  art.  3,  dub.  5  ;  Me- 
din..  tract.  2,  q.  5 ;  Sylvest.,  verb.  Confessio, 
q.  25  (licet  q.  6  videatur  contrariumsentire); 
Armil.,  verb.  Confessio,  §  29  ;  Navarr.,c.  26, 
n.  20.  Idem  sentiunt  Hostiens.  et  Panorm., 
in  c.  Sig/iificavit,  de  Pcen.  et  remiss.  Fun- 
damentumest,  quia  peccator  in  hac  vita  non 
tenetur  satisfacere  pro  pcena  teroporali,  sed 
potestin  purgatorium  remittere  ;  ergo  quoad 
hoc  non  tenetur  se  subdere  clavibus.  Confir- 
maturprimo,  quia  alias  teneretur  acceptare 
condignam  pcenam,  etiamsi  essetgravissima. 
Confirmalur  secundo  ex  communi  omnium 
consuetudine;  nullus  enim  confessor  negat 
absolutionein  pcenitenti  eo  solum,  quod  no- 
lit  pcenitentiam  acceptare.  Secunda  sententia 
est  Cajet.,  tom.  1  Opusc,  tract.  6,  q.  2,  sd  2, 
ubi  r.on  solum  negatteneri  ad  acceptandura, 
sed  etiam,  si  acceptet,  teneri  ad  implendimi ; 
et  videtur  sane  magis  consequenter  loqiii, 
quia  illa  acceptatio  non  est  votum,  nec  p;o- 
missio,  sed  tantum  simplex  propositnm  ;  si 
ergo  prseceptum  coufessoris  perse  non  indu- 
cit  obligationem,  nec  acceptatio  illam  in- 
ducel. 

Conclusio  prima. 

2.  Posse  confessorem  obligare  pamitentem, 
ut  acceptet  et  impleat.  —  Dico  tamen  primo, 
confessorem  obligare  posse  pcenitentem,  ut 
satisfactionemimpositam  acceptetet  impleat. 
Ha'C  conclusio  videtur  mihi  hoc  tempore  tam 
certa,  ut  sine  temeritate  negari  non  possit  ; 
nam  vere  apertedefinivit  illam  Tridentinum, 
adeo  ut  Victoria  existimaverit  eam  esse  de 
fide.  Docnit  illam  Magister,  d.  16  et  18,  el  ibi 


D.  Thom.,  q.  I,  art.  3,  quasstiunc.  3  ;  Ri- 
char.,  art.  2,  q.  5;  Palud.,  d.  20,  q.  2,  in 
fin.;  et  ibi  Major,  q.  5,  et  d.  17,  q.  2;  et  ibi 
Durand.,  q.  2et3;  Alens.,4  p.,  q.  24,  memb. 
4,  art.  5,  alias  q.  64,  memb.  2,  art.  3,  et 
memb.  3,  art.  1  ;  Anton.,  3p.,  tit.  18,  c.  19, 
§  19;  Ruard.,  art.  3,  pag.  273;  Victor.,  in 
Sum.  n.  240;  Soto,  d.  20,  q.  2,  art.  2; 
Petr.  Sot.,  lect.  2  de  Satisfact.  ;  Cano  , 
Relect.  de  Pcenit.,  p.  5,  in  fine;  Ledes.,  2,  p. 
4,  q.  20,art.  3.  Et  colligilur  ex  Leone  P., 
ep.  89,  alias  91,  habeturin  c.  Multiplex,  de 
Pcenit.,  d.  1  ;  et  ex  Concil.  Salegustadiensi, 
c.  18,  in  3  tom.  Conciliorum  :  Multi,  inquit, 
tanta  faUuntur  stultitia,  ut  capitali  crimine 
culpati poenitentiam  a  suis  saccrdotibns  acce- 
ptare  nolint.  Favet  etiam  c.  Omnis  utriusgue, 
ubi  eodem  modo  praecipitur  fidelibus,  ut 
confiteantur,  et  pcenitentiam  impleant ;  item 
Concil.  Floreut.,  dum  inquit,  hanc  saiisfac- 
tionera  esse  imponendatn  secundum  arbi- 
trium  sacerdotis  ;  clarius  Trident.,  sess.  14, 
c.  8,  ubi  dicitur,  esse  in  sacerdotibus  potes- 
tatem  ligandi,non  tantum  ad  infirmitatis  me- 
dicamentum,  sed  etiam  ad  peccati  commissi 
vindiclam,  et  hoc  sensu  definit  canone  15, 
datam  esse  sacerdotibuspoteslatem,  non  so- 
lum  absolvendi,  sed  etiam  ligandi. 

3.  Probatur  ratione.  —  Et  ralione  proba- 
tur,  primoexsupra  dictis,  quia  confessor  te- 
netur  satisfactionem  imponere ;  ergo  alter 
tenetur  acceptare.  Patet  conseqnentia.  tum 
quia  cura  uterque  concurrat  ad  sacramen- 
tura,  uterque  tenetur  integritatem  ejus  ser- 
vare  ;  tum  etiam  quia  alias  valde  inefficax 
esset  poteslas  sacerdotis  vindicativa.  Confir- 
matur,  quia  unusquisque  tenetur  parere  ju- 
dici  recte  judicanti ;  sed  impositio  pceniten- 
tiae  est  pars  justitiee  ;  ergo.  Et  hsec  ratio  sol- 
vit  fundamenta  contrariae  sententise ;  nam 
licet  in  lege  naturEe  non  esset  praeceptum  sa- 
tisfaciendi,  tamen  in  lege  gratice,  quatenus 
hominibus  commissum  est  integrum  judicium 
de  peccatis,  per  eos  imponi  potest  hsec  satis- 
faciendi  obligatio  ;  sicut  etiam  imponi  potest 
pcenitentia  per  modum  medicinse.  Unde  obi- 
ter  colligitur,  hanc  conclusionera  non  tantum 
procedere  in  annua  confessione,  sed  etiam 
in  quacunqne  alia,  quse  voluntarie  fit,  prse- 
sertim  si  sit  de  materia  necessaria,  quia  ea- 
dem  est  ratio  de  integritate  judicii,  et  sacra- 
menti,  et  quia  per  iilam  confessionem  extin- 
guitur  obligatio  confitendi  amplius  illud  pec- 
catum,  et  ideo  eodem  modo  potest  pro  illo 
satisfactio  imponi. 


Conclusio  secunda. 

4.  Quce  sit  illa  obligatio.  —  Objectio.  — 
Solvitur.  —  Secnndo  :  dicendum  est  haec 
obligatio  ex  genere  suo  est  gravis,  et  sub 
reatu  peccati  mortalis  :  lamen  in  individuo 
ssepe  potest  esse  tantum  sub  veniali.  Proba- 
lur  prima  pars,  quia  materia  de  se  gravis 
est,  et  ad  religionem,  seu  juslitiam  divinam 
pertinens  ;  ergo.  Unde  colligitur,  si  confes- 
sio  sit  de  materia  morlali  et  necessaria,  et 
poenitentia  imposita  etiam  sitgravis,  tunc  es- 
se  peccatnm  mortale,  si  voluntarie,  et  sine 
carsa  rationabili  omittatur.  Dices  :  quid  si 
pcenitens  nolit  acceptare,  neque  absolutio- 
nem  recipere,  sed  alium  adire  confessorem. 
Ilcspondetur,  facile  posse  boc  a  gravi  culpa 
exeusari,  praesertim  si  poenitenti  liberum  sit 
hnic,  vel  alteri  sacerdoli  confiterir.  Nibilomi- 
nus,  si  revera  confessor  nullam  moralem 
vim  inferat,  sed  convenientem  satisfactio- 
nem  imponat,  non  est  absolute  liberum,  nec 
licitum  poenitenti  sacramentum  inchoalum 
relinquere,  et  effugere  sacerdotis  justum  ju- 
dicium,  cui  jam  semelse  subdidit;  confesso- 
reslamen  in  boc  non  debentesse  nimis  dilli- 
eiles,  sedaccommodari  oportetfragilitati  pce- 
nitentis,  et  leviores  illis  poenitentias  impone- 
re,  si  graviores  illi  acceplare  nolint ;  praeser- 
tim  quando  non  est  aperta  eorum  malitia,  et 
medieinae  necessitas  in  futurum  non  urget, 
et  ita  fiet,  ut  moralitervix  pos-sit  fieri  magna 
dissensio  inter  confessorera  et  poenitentem, 
si  uterque  licite  et  juste  suo  munere  fun- 
gatur. 

5.  Probalur  secunda  pars  conclusionis.  — 
Secunda  pars  conclusionis  communis  est;  te- 
net  Soto,  d.  20,  q.  %  art.  2:  Palud.,  d.  17, 
q.  7,  concl.  4;  Navar.,  in  Sum.,  c.  21,  n.  1, 
constatque  ex  generali  regula  peccatorum, 
quae  ex  levitate  materiae  venialia  fiunt.  Erit 
autem  levis  materia,  primo,  si  confessio  sit 
de  solis  venialibus.  Secundo,  sisit  de  morta- 
libus  jamcoufessis,  ut  boto  eliam  et  alii  no- 
tarunt,  quia,  licet  integritas  sacramenti  non 
servetur,  tamen  est  in  re  valde  ey.lrinseca  et 
secundaria.  Tertio,  si  omittat  partem  pceni- 
tenliae  in  confessione  mortalium,  quando 
pars  illa  non  est  gravis.  Quarto,  si  contingat 
in  confessione  morlalium  levem  pcenitentiam 
imponi,  etiamsi  tota  illa  omittatur,  non  erit 
peccatum  mortale,  qua,  licetcausa  sit  gravis, 
tamen  materia  prsecepti  nou  cst  sufiiciens  ad 
tantam  obligatiouem.  Et,  si  illa  esset  male- 
lia  partialis,  omissio  ejus  non  esset  morlalis  ; 


DISPUTAT.  XXXVHI.  SECT.  VII.  797 

ergo  uec  etiamsi  sit  totalis,  quia,  ut  diximus, 
sola  haec  mulilatio  sacramenti  non  sufficit  ad 
peccatum  mortale.  Quinto,  addit  Medina  su- 
pra,  omissionem  fore  venialem,  si  confessor 
noluit  sub  majori  obligalione  ligare,  etiamsi 
materia  seu  pcenitenlia  imposila  gravis  fue- 
rit ;  ad  quod  necessarium  erit,  ut  sacerdos 
suam  intentionem  poenitenti  declaret.  Aliis 
autem  videlur,  non  esse  hoc  id  potestate  sa- 
eerdotis,  qui  in  boc  se  babet  sicut  b'gislator, 
qui  potest  piseceptum  ferre,  aut  uon  ferre ;  si 
autem  ferat,  non  est  in  potestate  ejus  magis 
vel  minus  obligare,  sed  in  necessario  sequi- 
tur  ex  maleriaj  gravitate.  Verumtamen,  licet 
prrecipiens  non  possit  excedere  gravitatem 
inateriee  in  imponenda  obligatione,  quia  hoc 
supcrat  potestatem,  et  non  pendet  ex  sola 
voluntate,  tamen  satis  probabile  videtur, 
pos?e  obligationem  moderari  infra  materiae 
gravilatem,  quia  in  hoc  uon  se  habet  tan- 
quam  agens  naturale,  ut  necessario  agat  se- 
cundum  ullimum  actum  potentisa  suce.  Pro- 
babilis  ergo  videtur  hajc  opinio  Medinee , 
praeserlim  cum  dixerimus,  posse  sacerdotem 
pcenitenliam  imponere  sine  ulla  obligatione; 
cur  ergo  non  poteriteam  imponere  cum  mi- 
nori,  seu  levi  obligalione  ,  cum  hoc  pen- 
deat  ex  volunlate  ejus ,  infra  limites  suse 
potestatis  ? 

6.  Quando  obligetur  pcs/iitens. — Sed  queeres, 
quando  obligetur  pceuitens  ad  banc  satisfac- 
tionem.  Respondetur  :  si  confessor  designat 
tempus,  intraillud  implenda  est,  ut  constat; 
quod  si  forte  intra  illud  non  implealur,  non 
slalim  cessat  obligatio,  ut  contiugit  in  prae- 
ceptis  Ecclesiasticis,  quse  si  praecipiunt  jeju- 
nium,  vel  Missatn  tali  die,  illo  transacto,  ces- 
sat,  quia  inlentio  talis  legis  est  omnino  defi- 
nire  tale  tempus ;  at  vero  intentio  c°nfesso- 
ris  est  satisfaciio  pro  peccatis  ;  circumstantia 
vero  tempoiis  solum  est,  ne  nimia  sil  dilatio. 
Quocirca  non  est  intentio  sacerdotis,  ut  sta- 
tim  obligatio  cesset,  si  forte  aliqua  ex  causa 
differatur.  Unde  etiam  fit,  ut  bujusroodi  di- 
Jatio  facile  possit  a  mortali  culpa  excusari, 
quia  non  est  contra  substantiam  piaecepti  ; 
unde  si  rationabilis  causa  inteicedat,  inter- 
dum  etiam  poterit  honestari.  At  vero,  si  con- 
fessor  non  designet  tempus,  obligat,  per  se 
loquendo,  adiniplendam  pcenitentiam,  quaui 
primum  comraode  lieri  possit,  quia  et  inte- 
giitas  sacramenti,  et  ratio  medicimc,  et 
justee  sentcnliee,  quae  secum  affertadjunctam 
executionem,  ac  denique  rationabilis  intentio 
confessoris  boc   requirit;  sicut  ergo  votum, 


798 

quod  tempus  non  deterraina 

statim,    ita  etiam  heec    satisfactio.   Sed  hoec 

omnia  moraliter  inlelligenda  sunt;  non  enim 

statim  est  judicandum  peccatum  mortale  in 

quacunque    dilatione  ,  sed    quando    judicio 

prudentis  confessoris  esset  nimia.Quid  vero 

agendum  sit,  si  poenitens   oblitus  est  poeni- 

tentiee  impositee,  etan  ob  eam  causam  tenea- 

tur  confessionem   iterare,  dictum  est  supra 

inter  disputandum  de  integritate. 

Pcenitens  an  possit  obligari  antequam  aisolva- 
tur. 


7.  Tandem  potest  ex  his  definiri  dubium 
supra  huc  remissum  ,  an  possit  sacerdos 
obligare  poenitentem  ad  implendam  pceni- 
tentiam  priusquam  illumabsolvat.  Dicoenim, 
si  sermo  sit  de  salisfaetione  tantum  ut  est 
vindicta,  non  posse  sacerdotem  boc  faeere, 
per  se  loquendo,  quia  nullum  ad  hoc  habet 
jus;  nec  babet  per  se  causam  differendi  ab- 
solutionem,  si  pcenitens  acceptat  pceniten- 
tiam,  et  nulla  est  ratio  existimandi  non  im- 
pleturum  illam.  Etideodixi,  per  se  loquendo; 
namper  accidensob  tale  periculum,si  verum 
sit,  poterit  sacerdos  jnste  id  facere.  Sicut  et- 
iam  potest,  et  inlerdum  debet,  non  absolve- 
re,  donec  impleat  pcenitentiam  in  preece- 
denti  confessione  impositam,  et  inique,  ac 
ssepius  omissam,  quanquam  in  hoc  pruden- 
tia  confessoris  necessaria  est.  At  vero,  si 
propter  curationem  et  medicinam  judicet 
confessorid  expedire,  poterit  facere,  et  pceni- 
tens  tenebitur  obedire,  quia  tunc  potius  agi- 
tur  de  condigna  dispositione  ad  remissionem 
peccatorum,  quam  de  satisfactione  pro  tem- 
porali  poena.  Unde  illud  prseceptum  a  confes- 
sore  positum,  non  tam  est  nova  impositio, 
quam  declaratio  alicujus  obligationis,  quam 
pcenitensde  se  habet,  ut  possit  de  illius  dis- 
positione  et  proposito  vitandi  peccata  mora- 
liter  constare;  et  ad  summum  videtur  sacer- 
dostunc  modum  seu  medium  determinare; 
in  quo,  si  sint  plura  et  sufficientia,  polest  se 
voluntatipoenitentis  accommodare,  ut  medi- 
cinam  eligat,  quia  hoc  satis  est  ad  dlius  cu- 
rationem,  ad  quam  solam  sacerdos  jus  ha- 
bet  et  potestalom  in  eo  actu,  ut  declaratum 
est.  Ad  fundamenta  piimee  opinionis  jam 
fere  responsum  est.  Nam,  licet  stando  in  solo 
jure  naturee,  et  extra  hoc  sacramentum  pec- 
cator  possit  lemporalem  salisfactionem  in 
purgatorium  reservare,  lamen, suppositasub- 
jectione  ad  claves  in  boc  judicio,  tenetur  sa- 
tisfactionem  impositam  acceptare,  tum  pro- 


DISPUTAT.  XXXVill.  SliCT.  Vlll. 

de  se  obligat  pter  integritatem  sacramenti  et  judicii;  tum 
maxime,  quia  in  judicio  recto  et  bene  insti- 
tuto,  arbitrium  pcence,  ubi  illud  locum  habet, 
non  est  commissum  reo,  sed  judici,  apud 
quem  est  polestas  vindicaliva  et  coactiva, 
quee  coactio  in  prasenti  jndicio,  eo  quod  sit 
voluntarium,  proprie  non  habet  locum ;  fit 
aulem  prout  potest,  ligando  per  preecepti  ne- 
cessitatem.  Ad  primam  confirmationem,  tum 
respondetur,  confessorem  possequidem  obli- 
gare  ad  satisfaclionem  condignam  ,  ita  ta- 
men  ut  simul  sit  medicinalis,  atque  adeo  to- 
lerabilis,  et  accommodatahumaneefragilitati. 
Alia  difficultatem  non  habent. 


SECTIO  VIII. 

Utrum  necesse  sit  pcenitentiam  implere  in  statu 
gratise. 

d.  Prima  assertio,sufficere  in  statu  peccati 
mortalis.  —  Hoc  dubium  intelligi  potest  de 
necessitate  ad  integiitatem  sacramenti,velad 
effectum  ejus.  Dico  primo  :  satisfactio  exhi- 
bita  in  statu  peccati  mortalis  sufficit  ad  inte- 
gritatem  sacramenti ,  et  ad  implendam  obli- 
gationem  a  confessore  impositam.  Est  com- 
munis,  et  ratio  est,  quia  confessor  tantum 
praecipit  opus,  et  non  modum  ejus.  Confir- 
matur,  quia  in  aliis  praeceptis  vel  sacramentis 
satis  est  substantia  operis,  etiamsi  extra  cha- 
ritatem  fiant;  neque  est  hic  nova  fmgenda 
obligatio  sine  necessitate.  Neque  heec  conclu- 
sio  pendet  ex  queestione  de  effectu,  quia  ef- 
fectus  est  finis,  non  materia  hujus  preecepti. 
Ex  hac  conclusione  infertur ,  etiamsi  ipsum 
opus  satisfactorium  male  fiat,  ita  ut  ex  ali- 
qua  circumstantia  peccatum  sit,  posse  suffi- 
cere,  propter  eamdem  rationemjut  si  impo- 
natur  jejunium,  et  pcenitens  vel  in  quanlitate 
excedat,  vel  in  fine  deticiat,  si  tamen  formam 
jejunii  servet,  implebit  preeceptum  sibi  impo- 
situm,  propter  rationes  factas. 

2.  Circa  alteram  partem  de  effectu  ,  du- 
plex  est  queestio.  Prior  est,  an  pcenitentia 
facta  in  peccato  mortali  statim  habeat  ali- 
quem  effectum  ex  opere  operato.  Altera,  an 
saltem  habeat  iilum  recedente  fictione.  Circa 
priorem  aliqui  dicunt  habere  effectum  sta- 
tim.  Ita  MarsiL,  in  4,  q.  11,  art.  3 ;  Medin., 
Cod.  deConfess.,  q.  de  Pcenit.  injuncta  extra 
grat.  implet. ;  Scotus,  et  omnes,  qui  de  satis- 
factione  ex  opere  operantis  ita  opinantur,  a 
foitiori  hoc  dicent.  Fundamentum  est,  quia 
confessor  mulat  pcenam  purgatoiii  in  tale 
opus  pcenale,  et  non  praBcipit,  nt  fiat  in  gra- 


DISPUTAT.  XXXVHI.  SKCT.  VIII. 


?99 


tia  ;  ergo  per  ipsum  opus  exhibitum  satisfit. 
Confninatur,  quia  sacramentum  dat  effectum 
non  ponenti  obicem  ;  sed  huic  effectui  remis- 
sionis  pcenee  non  ponitur  obex  propter  solum 
statum  peccati  mortalis;  ergo. 

Satisfactionem  i?i  mortali  non  conferre  effec- 
tum  operanti.  Assertio  secunda. 

3.  Nibilominus  dico  secundo  :  satisfactio 
impleta  in  peccato  mortali  non  confert  efrec- 
tum  operanti,  durante  illo  statu.  Ita  dicunt 
cseteriTheologi,  quos  statim  referam ;  et  pro- 
bari  potest  ex  omnibus,  quibus  disputatione 
prsecedenti  ostendi,  pcenam  non  remitti  ho- 
mini  existenti  in  peccato  morlali.  Unde  fun- 
damentum  hujus  conclusionis  esse  debet, 
hujusmodi  statum  esse  obicem  huic  effectui 
contrarium.  Quod  patet  inductione,  tam  in 
aliis  operibus,  quam  in  aliis  sacramentis,  ba- 
ptismo,  Eucbaristia  et  similibus;  nam,silio- 
mo  in  peccato  morlali  illa  suscipiat ,  non 
consequetur  remissionem  alicujus  pcense 
temporalis,  etiamsi  reatum  aliquem  ex  pec- 
catis  prius  remissis  habeat.  Ratio  vero  reddi 
potest,  quia,  cum  remissio  pcense  temporalis 
sit  effectus  supernaturalis  aliquo  modo  prse- 
parans  hominem,  seu  removens  impedimen- 
tum  gloriee,  non  est  cur  conferatur,  nisi  ei, 
qui  est  proportionatus  ad  gloriam,  et  amicus 
Dei.  Confirmatur ,  quia  sacramentum  non 
confert  specialem  effccturn  sine  generali,  ne- 
que  secundarium  sine  primario,  ut  in  aliis 
videre  est ;  ergo  idem  dicendum  est  de  hac 
parte.  Prsesertim,  cum  supra  dixerimus,  hanc 
partem  etiam  conferre  augmentum  gratise. 
Ex  quibus  facile  solvitur  argumentum  con- 
trarise  sententiae,  quia  confessor  non  ita  com- 
mutat  poenam  purgatorii ,  ut  ex  vi  operis 
impositi  remittatur,  sed  ut  per  illud  applice- 
tur  virtus  passionis  Christi,  quae  tamen  nou 
applicatur  nisi  subjecto  disposito,  et  non  po- 
nentiobicem. 

4.  Qjiorumdam  opinio. — Circa  ultimum  vero 
punctum  quidam  negarunt  hanc  satisfactio- 
nem  habere  effectum,  recedente  fictione.  Ita 
Adrian.,  q.  2  de  Satisf.,  in  soiut.  argum.  ; 
Soto,  dist.  19,  q.  I,  art.  5  ;  Ledesma,  2  part., 
q.  13,  art.  3,  dub.  4.  Alii  vero  non  genera- 
liter  lioc  negant,  sed  de  illis  operibus,  quse 
nullum  relinquunteffectum  in  operante;  nam, 
si  relinquaut,  ratione  talis  effectusdicunt.  re- 
eedente  iictione,  posse  remittere  pceuam,  ut 
jejunia  propter  debilitatem  quam  relin- 
quuut.  Ita  Paludan.,  dist.  15,  q.  1,  art.  3  ; 
D,  Anton.,  3    part.,  tit.  14,  c.  20,  §  2  ;  Syl- 


vester,  verb.  Satisfactio,  q.  3.  Quse  tamen 
distinctio  est  impertinens,  et  sine  ullo  funda- 
mento.  Prior  vero  sententia  est  probabilis ; 
quia,  cum  satisfactio  pro  prena  temporali  ite- 
rari  possit,  cumque  aliis  modis  possit  illius 
pcense  remissio  obtineri,  nulla  videtur  esse 
sufficiens  ratio  ad  dicendum,  satisfactionem 
illam  aliquid  operari  ablato  ubice  peccati. 

Ilanc  satisfactionem  habere  effectum  recedente 
fictione.  Assertio  tertia. 

5.  Nihilominus  dico  tertio  :  licet  res  sit  in- 
certa,  probabilius  videtur  hanc  satisfactio- 
nero  liabere  effectum,  recedente  fictione.  Ita 
Cajetan.,  tom.  1  Opusc,  tract.  6,qufest.  ult.; 
Petrus  Soto,  leet.  ultim.  de  Satisfactione ; 
Victor.,  in  Summa,  n.  201  ;  Navarr.,  de  Pce- 
nitent.,  dist.  6,  c.  1,  in  princ,  n.  48.  Proba- 
tur,  quia  sacramentum  pcenitentiee,  si  cou- 
tingat  esse  informe,  habet  effectum,  rece- 
dente  fictione  ;  credibile  autem  est  partem 
imitari  naturam  totius.  Et  confirmatur,  quia 
sicut  non  tenetur  quis  iterare  confessionem 
informem  ,  ita  nee  satisfactionem  extra  sta- 
tum  gratise  exhibitam  ;  ergo,  etc  Fateor  ra- 
tiones  non  esse  adeo  efficaces,  quia  hsec  sa- 
tisfactio  sacramentalis  non  est  medium  ne- 
cessarium  ad  satisfactionem  pcenee,  sicutcon- 
fessio  est  necessaria  ad  remissionera  culpse  ; 
et  ideo  neque  est  tam  necessarium  ut  redeat 
hic  effectus.  Propter  quod  dixi,  rem  hanc  csse 
incertarn  ;  conjecturse  tamen  sunt  valde  pro- 
babiles  et  sufficientes.  Considerandum  est 
enim,  opus  iliud  satisfactorium,  licet,  ut  est 
opus  operautis,  sit  mortuum,  et  ideo  nun- 
quam  habeat  effectum,  tamen  ut  est  opus 
sacramentale,  et  applicaiio  meritorum  seu  sa- 
tisfactionis  Christi,  semper  esse  opus  ex  se 
vivum,  quodammodo  tamen  mortificatum  ra- 
tione  subjecti,  ut  non  possit  in  eo  habere  ef- 
fectum,  secundum  prsesentem  dispositionern. 
Sicut  autem  opera  mortificata  reviviscunt  et 
operantur,  recedente  fictione,  ita  opus  illud 
incipit  habere  suum  effectum,ablatafictione. 
Ad  hunc  autem  effectum  non  est  necessaria 
aliqua  actio  physica,  sedtantum  moraliscon- 
donatio,  quse  fit  a  Deo  intuitu  prioris  appli- 
cationis  sacramentalis  satisfactionis  ;  et  ideo 
impertinens  est  quod  illa  satisfactio  aliquem 
physicura  seu  naturalem  effectum  relinquat 
in  operante,  ut  habeat  etfectum,  recedente 
fictione. 

6.  Objectio.—Solvitur.—Dlces  :  ergo  non 
solura  satisfactio  impleta  in  statu  peccati,  sed 
etiam  impleta  per  opus  peccamiuosum  habe- 


800 


DISPUTAT.  XXXVIII.  SECT.  IX. 


bit  effeclura,  recedente  fictione.  Respondctur 
prirao  negando  sequelam  ;  quia  ut  illndopus 
sit  satisfacloriura,  etiam  ex  opere  opernto, 
oportet  ut  nou  sit  inalum,  qnia  alias  non  ha- 
bet  congruitatem,  ut  sit  quasi  instrumentum 
morale  ad  hunc  effoctum.  Secundo,  et  magis 
consequenter  respondetur,  concedendo  se- 
quelam,  quia  baptismus,  etiamsi  ex  parte 
suscipientis  fuerit  actus  peccaminosus,  post- 
ea,  recedente  fictione,  remittit  totam  pcenam 
simul  cum  culpa  ;  et  confessio  ipsa,  vel  sus- 
ceptio  alterius  sacramenti,  et  etiamsi  fiat  pec- 
cando  venialiter,  confert  gratiam.  Denique, 
illa  actio  quoad  substantiam  est  bona,  et  est 
punitio  delicti,  et,  ut  sic,  est  instrumentum 
quo  applicatur  Christi  satisfaclio. 

7 .  Quomodo  peccet  pcenitens  implens  pceni- 
tentiam  in  mortali. — Sed  quaeres,  an  peccet 
morlaliter  is,  qui  impletpcenam  injunciam  in 
peccato  mortali.  Quod  enim  peccet  venialiter, 
videtur  clarum  ex  dictis,  quia  recipit  partem 
sacramenti  indigne,  et  ponit  obicem  effectui 
sacramenti.  Unde  si  verum  cst,  quod  supra 
cum  S.  Thom.  dixi,  hanc  partem  dare  gra- 
tiae  augmentum  ex  opere  operato,  videtur 
plane  sequi  etiam  mortaliter  peccare,  sicut 
suscipiendo  matrimonium,  vel  aliud  simile 
sacramenlum,  quia  ponitobicein  gratieesanc- 
tificar.ti.  Et  revera  si  speculative  argumen- 
tum  consideretur,  est  ratio  facta  valde  eificax 
et  probabilis  ;  tamen  quia  hic  effeclus  est 
valde  incertus,  et  probabiliter  etiam  negari 
potest,  ideo  practice  et  moraliter  non  censeo 
esse  imponendum  tanlum  onus  sine  majori 
certitudine  ;  et  ita  exislimo,  practice  loquen- 
do,  hoc  noti  esse  peccatum  mortale. 

SEGTIO  IX. 

An  hcec  satisfactio  sit  omnino  personalis,  an  vero 
possitper  alium  impleri. 

1.  Posseper  alium  impleri  satisfactionem. 
— CommunissententiaTheologorumest  j  osse 
poenitentem  implere  per  alium  satisfaetionem 
sibi  impositam,  prsesertim  si  ille  sit  impotens, 
vel  alius  sit  sanctior  et  dignior.  Ita  D.  Thom., 
dist.  20,  q.  1,  art.  2,  qnaestiunc.  3  ;  Palud.,  q. 
3,  art.  1  ;  Sylv.,  verb.  Satisfactio,  quaest.  3; 
Alensis,  4  part.,  q.  85,  memb.  4.  Sed  notan- 
dum  est  duplicem  posse  esse  quaestionem  : 
prima  est,  an  sine  voluniate  confessoris  pos- 
sit  pcenitens  satisfactionem  per  alium  im- 
plere  ;  altera  est,  an  ex  illius  voluntate  hoc 
possit  tieri,  In  priori,  certum  est  non  posse 
pcenitentem  satisfactionem  per  alium  implere, 


quia  ha>c  obligatio  orilur  ex  pra^eepto  ;  ergo 
si  confessor  piaecipit  ut  ipse,  verbi  gratia,  je- 
junet,  non  implebit  praeceptum,  eliamsi  alius 
ipsius  nomine  jejunet.  Unde  infertur,  quan- 
docunque  confessor  nihil  explicat,  sed  abso- 
lute  injungit  pcenitenti,  ut  hoc  vel  illud  fa- 
ciat,  imponere  obligationem  personulem,  per 
ipsum,  et  non  per  alium  implendam,  quia 
boec  est  rationabilis  intentio  confessoris,  et 
hoc  sonant  verbaejus.  Haec  etiam  salisfactio, 
cum  simul  sit  medicina,  quoad  hanc  partem, 
non  potest  per  alium  exerceri.  Ac  denique, 
hoc  magis  est  consentaneum  naturee  sacra- 
menli.*Et  in  hac  conclusione  conveniunt  fere 
omnes  Theologi,  in  4,  dist.  20  ;  D.  Bona- 
vent.,  art.  I,  q.  i  et  2  ;  Durandus,  q.  2  ;  Ar- 
gentin.,  q.  1,  art.  2  ;  Rickardus,  art.  1,  q.  3; 
Gabriel,  dist.  16,  q.  %  art.  3,  dub.  ult.;  Alen- 
sis,  4  pari.,  q.  24,  memb.  4,  art.  4  ;  Medina, 
Cod.  de  Confess.,  q.  de  Fcenitentia  tempore 
quo  celebratur  impleta  ;  Cajetan.,  in  Sum., 
verb.  Satisfactio,  c.  2;  Antonin.,  3  part.,  tit. 
44,  c.  20,  §  I  ;  Altisiod.,  bb.  4  Sumnue-, 
tractat,  6,  q.  2,  c.  3  ;  Angelus,  verb.  Satis- 
factio,  n.  3;  Armilla,  §  6 ;  Soto,  dist.  19,  q. 
2,  art.  4  ;  Ledesma,  q.  14,  art.  4  ;  Corduba, 
lib.  5  de  Indulgentiis,  q.  5,  ad  8,  circa  finera 
qusestionis;  nec  puto  auctores  initio  citatos 
contrarium  in  hac  parte  sentire. 

2.  Circa  alteram  partem  quaestionis  dicen- 
dum  est,  si  confessor  judicaverit  expedire, 
posse  imponere  pcenitentiam  per  alium  im- 
plendam,  et  tunc  satisfieri  prsecepto  ejus,  si 
tah  modo  fiat;  loquor  autem  deactu  virtutis, 
qui  fit  per  alium,  ut  per  causam  principalem, 
utest  jejnnium,  oratio,  disciplina  ;  nam  de 
iilo,  qui  fit  per  alium  tauquam  per  minis- 
trum,  ut  est,  verbi  gratia,  eleemosyna,  nulia 
erat  qutestio.  Et  in  hoc  sensu  docent  hanc 
conclusionem  Doctores  citati  et  citandi.  Ratio 
vero  est,  quia  hoc  praeceplum  pendet  ex  vo- 
luntate  confessoris ;  et  ideo  illi  satisfit,  si 
juxta  eamdem  voluntatem  impleatur.  Non  de- 
bet  autem  confessor  sinejusta  et  necessaria 
causa  hunc  modum  satisfactionis  imponere, 
quia  nec  estadeo  in  Ecclesia  usitatus,  nec  ad 
finem  hnjus  sacramenti  adeo  expediens,  quia 
talis  satisfactio  nec  deservire  potest  per  mo- 
dum  medicinae,  neque  ipsa  ratio  satisfactio- 
nis  satis  certa  est,  ut  jam  dicam. 

Suf/iciatne  satisfactio  per  aHum  implela  ad 
saiisfaciendum  ex  opere  operat9  pro  illo,  pro 
quo  fii. 

3.  Quaeres,   an  hse-c   satisfactio  per   alium 


DISPUTAT.  XXXVIII.  SECT.  X. 


801 


fucta  sufficiat  non  taatum  ad implendum  prse- 
ceptum  confessoris,'sed  etiam  ad  satisfacien- 
dura  cx  opere  operato  pro  illo,  pro  quo  fit. 
Ledesma  supra  negat,  tum  quia  ille  actus 
non  est  pars  sacramenti  ;  nam  partes  sacra- 
menti  sunt  aclus  ipsiusmet  poenitentis  ;  tum 
etiam  quia  non  procedit  ex  virtute  clavium, 
neque  confessor  potest  obligare  aliquem  ad 
talem  actum.  Contrarium  vero  sentiunt  aper- 
te  D.  Thom.,  Bonaventura,  Durandus,  Soto 
supra ;  Gabriel,  dist.  16,  q.  2,  art.  3,  dub. 
ult. ;  Alensis,  4  part.,  q.  83,  membro  primo, 
articulo  quinto.  Et  consequenter  loquendo, 
hoc  videtur  probabilius.  Ratio  autem  reddi 
potest,  przmo,  quia  unus  potest  alteri  appli- 
care  satisfactionem  suam,  non  solum  quae 
respondet  actui  ex  opere  operantis  ,  sed 
etiam  ex  operato.  Sed  haec  ratio  non  placet, 
quia  fundamentum,  quod  assumit,  non  est 
semper  verum  ;  nam,  licet  in  sacrificio  Mis- 
sse,  quod  proprie  consistit  in  actione,  et  pro 
alio  offerri  potest,  id  verum  habeat ,  tamen 
in  satisfactione,  quae  est  proprius  effectus  ali- 
cujus  sacramenti,  ut  baptismi,  verbi  gratia, 
non  existimo  posse  alteri  communicari,  nisi 
solum  ei,  qui  sacramentum  suscipit ;  et  idem 
est  deremissionepoense,  quceexprivilegio  per 
modum  operis  operati  conceditur  alicui  operi, 
ut  est  martyrium,  quia  hujusmodifructus  con- 
ceditur  solura  suscipienti  tale  sacramentum, 
vel  patienti  talem  poenam  ;  et  ideo  non  est 
positum  in  ejus  voluntate,  ut  aliis  illum  com- 
municet.  Secundo  supponit  illa  ratio,  hanc 
pcenitentiam  per  alium  factam  habere  effec- 
tum  ex  opere  operato,  et  hoc  est  quod  in- 
quirimus. 

4.  Ratio  ergo  esse  potest,  quia,  quando 
poenitentia  imponitur  per  alium  implenda, 
semper  intelJigitur  facienda  ex  motione  et 
pelitione  ipsius  pcenitentis,  et  sic  esl  aliquo 
modo  illius;  ergo,  ut  sic  etiam  polest  esse 
aliquo  modo  pars  sacramenti  ab  illo  suscepti; 
ergo  etiam  potest  habere  effectum  ex  opere 
operato  circa  illum.  Nec  enim  necesse  est  ut 
poenitens  per  seipsum  exerceat  omnes  actus, 
qui  sunt  partes  hujus  sacramenti.  Et  eadem 
ratione  potest  confessor  elevare  per  virtutem 
clavium  actum  alterius,  ut  habeat  effectum 
ex  opere  operato,  non  ex  sola  intenlione  pro- 
ximi  operanlis,  sed  ex  applicatione  et  eleva- 
tione  ipsius  ministri,  ut  recte  docuit  Medin., 
tract.  2,  q.  84.  Et  ad  hoc  satis  cst  ut  applieatio 
seu  impositio  sacerdotis  fiat  in  ordine  ad  sa- 
cramenlum  perficiendum ,  et  vindicandum 
hoc  modo  delictum,  etiamsi  propriara  obliga- 

XXII. 


tionem  non  imponat  alteri,  ut  pro  altero  sa- 
tisfaciat;  quanquam  etiam  possit  ha;c  obli- 
gatio  imponi,  veluti  ex  pacto  ,  vel  consensu 
alterius  volentis  in  se  assumere  debitum,  seu 
onus  satisfaciendi  pro  alio. 

SECTIO  X. 

Quis  possit  satisfactionem  impositam  toliere,  vel 
mutare. 

1.  Distinguere  oportet  interpretationem , 
seu  declarationem  a  propria  mutatioqe,  sive 
ablalione  pcenae ;  interpretatio  enim  non  est 
actus  polestatis,  sed  prudentise,  vel  doctrinse. 
Et  duobus  modis  habet  locum  in  prresenti. 
Primo,  si  quis  rationabiliter  judicet  clavem  a 
principio  errasse,  et  satisfactionem  injnstam 
imposuisse,  et  ideo  declaret  pcenitentem  non 
teneri  ad  illam  implendam.  Secundo ,  si  a 
principio  fuit  juste  imposita,  postea  vero  pce- 
nitens  factus  est  impotens,  vel  suborta  est 
sufficiens  causa  ,  quee  illum  excuset ;  tunc 
enim  etiara  habet  locum  interpretatio ,  et 
quando  causa,  seu  impotentia  revera  est  suf- 
ficiens  ad  excusandum,  non  tenetur  pcenitens 
commutationem  postulare,  quia  nulla  est  ra- 
tio  talis  obligationis,  ut  in  aliis  prteceptis  et 
votis  patet ;  nam,  quia  obligatio  cadit  iu  ta- 
lem  actum,  velmateriam,  et  ille  actus  jam 
non  est  raoraliter  possibilis  vel  conveniens, 
cessal  obligatio. 

2.  Proprie  ergo  quaestio  versatur,  quando 
revera  durat  obligatio  satisfactionis  imposi- 
tse,  a  quo  possit  auferri  altero  e  tribus  modis, 
scilicet,  vel  omnino  tollendo,  vel  dispensan- 
do,  vel  commutando  in  sequalem  ;  et  de  qua- 
tuor  personis  potest  esse  qusestio,  primo  de 
eodem  confessore,  secundo  de  sequali,  tertio 
de  superiori,  quarto  de  inferiori. 

3.  De  eodem  confessore  tribus  modis  in- 
telligi  potest  mutare  pcenitentiaminjunctam. 
Primo  ex  vi  ejusdem  confessionis,  et  quasi 
eamdem  causam  agens  et  judicans.  Secundo, 
iterando  judicium,  et  confessionem  ejusdera 
peccati.  Tertio  omnino  extra  confessionem. 
Hic  tertius  modus  est  semper  illicitus  et  im- 
possibilis,  ut  ex  dicendis  a  fortiori  patebit. 
Secundus  est  verus,  ut  Soto  recte  docuit, 
quia  hoc  sacramentum  et  judicium  circa  idern 
peccatum  iterabile  est,  ut  ex  statim  dicendis 
constabit;  nam  quoad  hoc  eadem  est  ralio  de 
eodem  confessore  et  de  sequali.  Teitio  item 
modo  potest  idem  sacerdos  sine  iteratione 
confessionis  mitigare  poenitentiam,  vel  com- 
mutare,  si  poenitens  ad  ipsum  recurrat  intra 

31 


802 

tempus  adeo  breve  ut  moraliter  possit  idem 
judicium  existimari.  Ita  Soto,  dist.  20,  q.  2, 
art.  3,  cujus  sententia  propterea  mihi  proba- 
tur,  quia  hsec  res  moraliter  pensanda  esl,  et 
juxta  prudens  et  humanum  judicium,  et  quia 
saepe  ita  potest  expedire  ad  bonum  anima- 
rum,  ad  quod  hoc  judicium  ordinatur;  et 
prsesertim  locum  habet,  qnando  confessor 
causam  memoria  retinet,  etrationabilis  causa 
subest  mutandi  judicium. 

4.  An  cequalis  sacerdos  possit  mutare  pos- 
nitentiam  impositam. —  Vera  et  communis  opi- 
n{Qt  —  Secundo  de  sacerdote  sequali  Soto  ab- 
solute  docet  non  posse  unum  confessorem 
mutarepoenitentiam  ab  alio  impositam;  idem 
Victor.,  in  Summ.,  n.  323,  quia  par  in  parem 
non  habet  imperium,  nec  judex  ejusdem  po- 
testatis  potest  mutare  sententiam  ab  sequali 
datam;  et  in  hoc  sensu  interpretatur  cap. 
Placuit,  de  Pcenit.,  dist.  6,  quem  textum  late 
supra,  disputatione  de  Ministro ,  interpretati 
sumus.  Sed  heee  sententia  non  potest  genera- 
liter  et  indifferenter  ac  omnibus  modis  intel- 
ligi ;  quod  si  Soto  in  eo  sensu  loquitur,  re- 
Vera  non  loquitur  consequenter;  nam  eadem 
est  ratio  de  cequali  confessore,  et  de  eodem, 
quando  judicium,  seu  confessio  iteratur.  Un- 
de  contraria  opinio  communis  esl,  quam  tenet 
Sylv.,  verb.  Confessio,  primo,  q.  27;  Angel., 
verb.  Confessio,  6,  n.  4;  Navarr.,  c.  26,  n.  22; 
Rosel.,verb.  Confessio  sacramentalis,  n.  1 1 ;  et 
Victor.,  n.  211 ;  Ledesm.,  q.  20,  art.  4;  Medi- 
na,  t.  2,  q.  45.  Imo  addit  Navarr.,  cons.  26,  de 
Pcenitent.  et  remiss.,  cum  aliis,  etiam  extra 
coufessionem  posse  commulare  sacerdotem 
sequalem,  pcenitentiam  ab  alio  impositam  ; 
quod  tamen  falsum  esse  censeo,  ut  infra  os- 
tendam ;  nam,   si  hoc  non  licet  superiori, 
multo  minus  licebit  sequali.  Ex  tribus  ergo 
modis  supra  positis,  sciiicet,  in  eadem  con- 
fessione,  vel  omnino  extra  confessionem,  vel 
audiendo  aliamconfessionem  eorumdem  pec- 
catorum,  prius  hic  locum  non  habet,  quia,  ut 
supponimus,  non  agimus  de  sacerdote,  qui 
confessionem  audivit  et  pcenitentiam  impo- 
suit,  sed  de  alio.  Secundus  est  falsus  et  ii- 
licitus,  ut  dixi;  superest  ergo  tertius,  qui  est 
verus. 

5.  Posse  cequalem  confessorem  mutare  pce- 
nitentiam.-—  Dicendum  ergo  est,  posse  eequa- 
lem  sacerdotem,audita  confessione  eorumdem 
peccalorum,  pcenitentiam  ab  aliquo  alio  im- 
posilam  mutare.  Et  latio  est,  quia  licet  prior 
sacerdos  sententiam  tulerit,  nihilomiuus  poe- 
nitens  eamdem  causam  in  judicium  afferre, 


DISPUTAT.  XXXVIII.  SECT.  X. 

et  novam  sententiam  postulare  potest;  ergo 
etiam  confessor  poterit  suo  arbitratu  pceni- 
ientiam  imponere,  juxta  praesentem  statum 
pcenitentis,  ac  si  prius  non  esset  causa  judi- 
cata  ;  ergo  poterit  etiam  mutare  priorem  poe- 
nitentiam  in  posteriorem.  Probatur  hsec  ul- 
tima  eonsequentia,  quia  non  est  cogendus 
pcenitens  duplicem  satisfactionem  condignam 
pro  eodem  peccato  implere;  nam  sicut  non 
judicat  Deus  bis  in  idipsum,  ita  neque  vult 
duplicem  satisfactionem  imponere.  Confirma- 
tur,  quia  heec  potestas  et  jurisdictio  clavium 
non  est  data  propter  confessons,  sed  propter 
pcenitentes,  et  licet  sint  eequalis  potestatis, 
nihilominus  illis  conceditur,  ut  possit  unus 
ferre  sententiam  in  eadem  causa,  quae  ab  alio 
judicata  est;  ergo,  si  expediat  ad  bonum  poe- 
nitentis,  non  est  huic  potcstati  contrarium, 
sed  potius  valde  consentaneum,  ut  possit  unus 
commutare  pcenitentiam  ab  alio  impositam. 
Denique  quod  ministri  hujus  sacramenti  sint 
veluti  materialiter  diversi,  per  accidens  est, 
hsec  autem  potestas  semperest  eadem;  unde, 
sicut  ad  perfectam  polestatem  ejusdem  sacer- 
dotis,  et  ad  perfectum  hujus  sacramenti  usum, 
majusque  remedium  animarum,  pertinet,  ut 
unus  el  idem  sacerdos  possit  iterata  confes- 
sione  mutare  medicinam,  ita  in  diversis  sa- 
cerdotibus  seqnalem  potestatem  habentibus 
idem  existimandura  est. 

6.  Posse  confessorem  mutare-pcenitentiam  in 
mitiorem.  —  Unde  infero,  non  solum  posse 
confessorem  hujusmodi  mutare  unam  pceni- 
tentiam  in  aliam  eequalem,  sed  etiam  in  mi- 
tiorem,  si  ita  prudenter  judicaverit  ad  bonum 
anima?  pcenitentis  expedire.  Imo  etiam  inter- 
dumpoteritomnino  tollere,  etvel  levissimam, 
vel  nullam  imponerc,  ut  si  pcenitens  accedat 
multo  melius  dispositus,  magisque  contritus, 
et  aliis  viis  satisfecisse  intelligitur,  si  forte  in- 
dulgentiam  aliquam  lucratus  est.  et  propter 
curationem  non  intelligatur  indigere  taii  me- 
dicina.  Denique  quandocunque  omnibuspen- 
satis  servata  justitiae  cequitateprudenterjudi- 
caverit,  id  satis  esse  ad  digne  absolvendum 
pcenitentem,  id  poterit  facere,  et  pcenilens, 
tuto  se  illius  sententise  couformare. 

7.  Objectio.  —  Deciditur. —  Dices,  perhoc 
fieri  injuriam  priori  confessori,  quia  ille  juste 
tulit  sententiam,  et  prseceptum  justum;  ergo 
non  potest  juste  revocari  ab  alio  sequali.  Item, 
jam  causa  fuit  priori  commissa,  et  pcenitens 
ab  ilio  obtinuit  remissionem  culpaa;  ergo  ilii 
debet  omnino  parere  in  execulione  pcena?. 
Respondetur  nullam  hic  intervenire  injuriam 


DISPUTAT.  XXXVIll.  SEGT.  X. 


803 


sacerdotis,  tum  quia  judicium  hoc  ad  bonum 
rei  ordinatur,  non  in  aliquam  utilitatem  judi- 
cis;tum  maximequiahocjudicium  tule  est,  ut 
super  eamdem  causam  sil  iterabile  in  favorem 
pcenitentis,  idque  non  per  modum  appella- 
tionis,  sed  per  modum  novi  judicii  cequalis 
praecedenti;  et  ideo  nec  posterior  judexfacil 
injuriam  priori,  nec  e  converso,  imo  illa  tem- 
poris  antecessio  accidentaria  est,  neque  hic 
acquiritur  specialis  jurisdictio  quasi  per  anti- 
cipationem,  seupreeoccupationem  judicii,  quia 
reus  a  principio  habet  hunc  favorem,  ut  sos- 
pius  possit  judicari,  si  velit,  et  feqoaliter  a 
singulis,  si  sequales  habeant  jurisdictiones. 
Unde  posterior  non  revocat  proprie  senten- 
tiam  prioris,  sed  suam  profert,  et  poenitenti 
liberum  est,  quam  voluerit  poenam  eligere. 

8.  An  superior  possit  mutare  poenitentiam. 
— Tertio  ex  dictis  facile  est  colligere  quid  di- 
cendum  sitde  superiore.  Quidam  enim  etiam 
superiori  hanc  negant  potestatem,  quia  in 
hoc  foro  nullus  videtur  esse  superior,  sed 
omnes  esse  eequales,  quia  omnes  utuntur  po- 
testate  a  Christo  accepta  ,  et  ut  ministri  ejus 
absolvunt.  Et  ideo  absolute  a  quocunque  data 
est  definitiva  et  ultima,  et  a  nullo  potest  mu- 
tari.  Nihilominus  contraria  sententia  est  vera 
etcommunis;  sed,  ut  explicetur,  notandum 
est  in  superiore  duplicem  esse  posse  potesta- 
tem  :  una  estad  ministrandum  hoc  sacramen- 
tu-m;  altera  est  potestas  ad  remittendas  pce- 
nas  peccatorum  per  indulgentias,  quee  potes- 
tas  non  est  semper  conjuncta  cum  prima, 
sed  aliquando.  Quando  ergo  superior  non  ha- 
bet  potestatem  concedendi  indulgentias,  so- 
lum  potest  mutare  poenitentiam  ab  inferiori 
confessore  impositam,  audita  confessione,  et 
servata  eequalitate  hujus  judicii ,  ut  clocent 
Soto,  d.20,  q.  2,  a.3,in  fine;  Sylv.,  verb.Co^- 
fessio,  1,  q.  27;  Rosella,  q.2;  quamvis  Victo- 
ria,  Ledesma  et  Navarrus  supra  dicant,  etiam 
extra  confessionem  posse  superiorem  pceni- 
tenliam  injunctam  auferre,  vel  mutare,  quod 
mihi  non  probatur  ,  quia  eadem  est  potestas 
ligandi  ac  solvendi  in  hoc  foro ;  sicut  ergo  su- 
perior  non  potest  ligare,  seu  imponere  poe- 
nitentiam  sacramentaiem  extra  confessionem, 
ita  non  potest  ab  illa  solvere ,  seu  illam  mu- 
tare,  quia  uterque  est  actus  clavium ,  et  ad 
hujus  sacramenti  ministerium  pertinet.  Item 
uterque  est  actus  ordinis,  et  jurisdictionis,  et 
judicii,  qui  actus  non  potest  exerceri  causa 
inaudita.  Denique,  ut  fiat  commutatio,  necesse 
est  ut  pcenitentia  sacrarnentalis  auferatur  et 
alia  loco  illius  imponatur ;  sed  non  potest  sa- 


cramentalis  imponi  pcenitcntia  estra  hoc  sa- 
cramentum;  ergo  nec  cornmutatio  potest  ex- 
tra  illud  fieri;  ergo  mullo  minus  abrogatio, 
seu  totalis  pcenitentiee  ablatio. 

9.  Quod  autem  in  confessione,  audita  sci- 
licet  accusatione  eorumdem  peccatorum,  pos- 
sit  superior  hujusmodi  mutationem  facere,  a 
forliori  coiistat  ex  dictis  de  confessore  eequali. 
Neque  contra  hoc  procedit  ratio  contrarise 
sententiee,  quia  Iicet  dernus  superiorem  in  hoc 
actu  non  esse  superiorem  formaliter,  sed  eequa- 
lem,  nihilominus  dicimus  eum  habere  hanc 
potestatem,  et  majori  aliqua  ratione  conce- 
deudam  esse  superiori ,  quia  in  potestate  ju- 
risdictionis  potest  aliquo  modo  excedere ,  et 
ad  ejus  munus  maxime  pertinet  judicareoves 
in  hoc  sacramento,  et  salutares  pcenitentias 
imponere;  et  ideo  licet  ab  inferiori  hoc  etiam 
fiat,  non  tamen  potest  impedire  superiorem, 
quin  ipse  possit  providere  animahus  subdito- 
rum  in  eodem  foro,  prout  magis  ipse  expe- 
dire  censuerit.  Neque  est  eadem  ratio  de  ab- 
solutione  a  peccatis,  et  de  pcenitentia  injunc- 
ta ;  absolutio  enim  statim  habet  effectum ,  si 
clavis  non  errat;  si  autem  errat,  non  solum  a 
superiore,  sed  a  quocunque  habente  potesta- 
tem  corrigi  potest;  at  vero  executio  pceniten- 
tiee  impositee  pendet  in  futurum ;  et  ideo 
quamvis  clavis  non  erraverit,  sed  juste  fuerit 
imposita,  et  habuerit  effectum  obligandi,  ni- 
hilominus  quoad  executionem  est  locus  mu- 
tationi,  quia  potest  causa  jusla  subesse,  et 
intra  justitiee  latitudinem  potest  esse  arbi- 
trium. 

10.  Quomodo  per  poteslatem  concedendi  in- 
dulgentiam  possit  pcenitentiam  remittere.  —  At 
vero  si  superior  habeat  potestatem  conce- 
dendi  indulgentias,  per  illara  potest  reinittere 
pcenitentiam  impositam.  Quod  dupliciter  fit. 
Primo  concedendo  plenariam  indulgentiam  ; 
nam  per  illam  extinguitur  obligatio  aharum 
satisfactionum.  Secundo,  quando  expresse 
conceditur  remissio  hujus  ,  vel  illius  partis 
pcenitentiarum  injunctarum.  Ita  S.  Thom.,  in 
4,  q.  1,  art.  3  et4;  et  ibi  Albertus  Magnus, 
art.  17,  ad  5;  Bonaventura,  p.  2,  art.  1,  q.  2; 
Richard.,  art.  3,  q.  1 ;  Palud.,  q  4;  Durand., 
q.  4;  Argentin.,  a.  4;  Alensis,  4part.,  q.  83, 
memb.  I,  art.  1 ;  Adrian.j  q.  de  Indulgentiis; 
Navar.,  de  Indulgentiis,  not.  3,  n.  43  et  44  ; 
Soto,  4,  dist.  21,  queest.  1,  art.  1;  Gab.,  dist. 
45,  q.  3,  art.  2,  ccnclus.  2;  Ledes.,  2  part., 
queest.  27,  art.  2;  Sylvester,  verb.  Indtilgen- 
tia,  q.  9;  Angelus,  verb.  Indulgentia,  §  1  ; 
late  Cordub.,  lib.  5  de  Indulgent.,  q.  3,  9  et 


804 


DISPUTAT.  XXXVIII.  SECT.  X. 


10.  Intelligendum  est  autem,  per  has  indul- 
gentias  remitti  poenitentias  impositas,  ut  sa- 
tisfactivse  sunt,  non  ut  medicinales,  quia  in- 
dulgentia  non  datur  in  destructionem,  sed  in 
sedificationem  animse ;  tollere  autem  reme- 
dium,  seu  medicinam  curativam  peccati,  es- 
set  in  magnum  animarum  detrimentum;  non 
esl  ergo  hsec  intentio  concedentis  indulgen- 
tiam,  neque  ad  hoc  habet  potestatem,  sed 
solum  ad  remittendam  vindictam.  Cum  enim 
sit  veluti  dispensator  supremi  judicis ,  et  Do- 
mini,  potest  remittere  pcenam  debitam  pro 
aliqua  culpa,  et  consequenter  tollere  obliga- 
tionem  satisfaciendi  pro  illa.  De  qua  re  latius 
in  materia  de  Indulgentiis.  Ex  dicta  vero  li- 
mitatione  obiter  intelligitur,  his  temporibus, 
considerato  modo,  quo  pcenitentise  imponi  so- 
lent,  raro  vel  nunquam  licere  omittere  pceni- 
tentias  impositas  propter  indulgentias,  quia 
revera  imponuntur  levissimaa  pcenitentiae,  et 
quse  vix  sufficiunt  per  modum  medicinse. 

11.  DuMum  enodatur.  —  Unde  etiam  ex- 
pediri  potest  incidens  dubium,  si  interdum 
aliquis  bona  fide  existimet  se  salisfecisse  pro 
peccatis  commissis  sufficienter  per  alia  opera, 
vel  pcenas,  quas  pro  Ghristo  sustinuit,  an  hoc 
ipso  cesset  obligatio  implendi  alias  pceniten- 
tias  illi  impositas,  quas  cum  culpa,  vel  forle 
sine  illa  anlea  implere  non  potuit.  Respon- 
detur,  si  sola  ratio  satisfactionis  consideretur, 
et  revera  supponatur  omnino  aiias  satisfecis- 
se,  ethoc  sibi  satis  constat,  moraliter  loquen- 
do,  cessare  prsedictam  obligationem,  quia 
nemo  tenetur  idern  debitum  bis  solvere,  et 
quia  cessante  intrinseco  et  adaequato  fine 
legis,  cessat  ejus  obligalio.  At  vero  conside- 
rata  ratione  medicina^,  moraliter  loquendo, 
semper  manet  hsec  obligatio.  Prsesertim  quia 
vix  potest  constare  aliquem  adsequate  satis- 
fecisse  pro  suis  peccatis. 

42.  Aninferior  possit  pcenitentiam  in  mi- 
norem  mutare. — Ultimo  loco  dicendum  est  de 
inferiore  sacerdote,  quatenus  talis  est ,  an 
possit  pcenitentiam  a  supericre  confessore  in- 
junctam  commutare.  Dico  autem,  quatenus 
talis  est,  qnia  ut  in  superioribus  dixi,  in  con- 
fessionis  et  absolutionis  munere  omnes  sa- 
cerdotes  videntur  sequales,  quia  proferunt  ul- 
timam  et  definitivam  sententiam ,  ut  ipsius 
Christi  immediati  ministri,  quod  est  verissi- 
mum  respectu  eorum  peccatorum,  in  quse 
habent  propriam  jurisdictionem,  a  quibus  per 
se  absolvunt.  Solum  ergo  habet  locum  quse- 
stio  in  peccatis  reservatis,  in  quibus  inferio- 
res  sacerdotes  jurisdictionem  non  habent;  et 


ideo  eliam  in  ordine  ad  munus  confessionis 
inferiores  manent  in  ordine  ad  judicium  fe- 
rendum  de  talibus  peccatis.  De  illis  ergo  du- 
bilatur,  au  postquam  superior  directe  absol- 
vit  de  illis  peccatis,  et  pro  eis  satisfactionera 
imposuit,  possit  aliquis  sacerdos  inferior  illara 
pcenitentiam  commutare. 

13.  Ratio  duMtandi.  —  Ratio  autem  dubi- 
landi  esse  potest,  quia  illa  peccata  jam  non 
manent  reservata;  ergo  potest  talis  sacerdos 
de  illis  absolvere ;  ergo  et  pcenitentiam  pro 
illis  imponere;  ergo  et  alteram  pcenitentiam 
in  hanc  commutare.  Probatur  hsec  ultima 
consequentia  (csetera  enimclara  sunt),  quia 
nemo  tenetur  duplicem  satisfactionem  pro 
eisdem  peccatis  exhibere;  ergo  eo  ipso  quod 
alter  sacerdos  pcenitcntiam  aliam  pro  talibus 
peccatis  imponit,  liberat  hominem  ab  obliga- 
tione  alterius  pcenitentise  implendse,  quse  est 
virtualis  qusedam  commutatio.  Confirmatur 
primo,  quia  in  votis  reservatis,  postquam  su- 
perior  commutavit  votum  sibi  reservatum  in 
aliam  materiam,  potest  inferior ,  seu  quilibet 
habens  potestatem  commutandi  ordinaria 
vota,  etiam  illam  materiam  commutare;  ergo 
similiter  in  prsesenti.  Confirmatur  secundo  ex 
Glossa,  per  textum  ibi,in  cap.  Antecedens,  50 
dist.,  et  in  cap.  Tempora,  16,  q.  97,  dicente, 
pcenitentias  omnes  esse  arbitrarias,  ideoque 
posse  Episcopum  minuere  pcenam,  quam  in- 
duxit  Papa.  Idem  habet  in  c.  Latorem ,  33, 
q.  2,  illudque  extendit  ad  clericum  inferio- 
rem,  ut  possit  minuere  pcenitcntiam  ab  Epis- 
copo  impositam.  Quas  Gloss.  ita  intellexit,  et 
secutus  est  Nav.,  unum  tantum  referens  in 
consil.  25  de  Poenit.  et  remiss.,  et  consil.  3, 
alias  6,  de  Voto.  Et  in  eamdem  sententiam 
videntur  inclinare  Medina  et  Ledesma,  citatis 
locis. 

14.  Dubii  resolutio.  —  Nibilominus  contra- 
rium  sentiendum  est.  per  se,  et  jure  ordinario 
loquendo,  quod  tenuit  Cardin.,  in  Clement. 
ult.  de  Pcenitent.  etremissionibus;  etsequitur 
Angelus,  verb.  Confessio,  6,  n.  4 ;  Tabiena, 
v.  Confessio,  2,  n.21;  Sylvester  referens  Mo- 
nach.  et  Rayner.,  v.  Confessio,\,q.  27;  et  se- 
quiturArmil.,  n.30.  Idem  habetTurrecremata 
in  dict.  c.  Tempora,  n.  4.  Ratio  est,  quia  in- 
ferior  per  se  non  habet  jurisdictionem  in  illa 
peccata  prsecise  spectata.,  quatenus  talia  sunt, 
seu  quatenus  commissa  sunt ;  ergo  non  po- 
test  pcenitentiam  mutare,  quse  pro  illis  sic 
spectatis  imposita  fuerat.  Antecedens  con- 
stat,  quia  illa  peccata  sic  spectata  ,  sunt 
reservata,  ut  supponimus;  et  ideo  dixi  con- 


sideranda  esse  prsecise 
si  considerenlur  ut  jam  remissa  per  supe- 
rioris  absolutionem  ,  sic  quidem  jam  non 
sunt  reservata;  tamen  ut  sic  non  judicantur 
simpliciter ,  sed  secundum  quid,  scilicet, 
ex  suppositione  prioris  judicii.  Unde  pro- 
batur  consequentia,  tum  quia  non  potest  pce- 
nitentiam  pro  peccato  injungere,  nisi  qui  po- 
test  de  peccato  absolvere ;  agimus  enim  de 
poenitentia  sacramentali,  quse  ab  eadem  ju- 
risdictione  et  poteslate  ligandi  ac  solvendi 
manat,  et  conjuncta  estabsolutioni,  ut  acces- 
sorium  principali;  tum  etiam  quia  non  po- 
test  sacerdos  pcenitentiam  impositammulare, 
nisi  aliam  imponendo  pro  peccatis;  si  autem 
peccata  sunt  reservata,  non  potest  pro  illis 
pcenitentiam  imponere,  nisi  ex  suppositione 
prioris  judicii;  debet  ergo  illa  secundaimpo- 
sitio  fieri  absque  detrimento  et  injuria  prioris 
judicii ;  illud  ergo  firmum  et  stabile  manere 
debet;  non  ergo  babet  ibi  locum  talis  com- 
mutatio.  Confirmatur  primo,  quia  pcenitentia 
illa  a  superiore  imposita,  includit  quoddam 
prseceptum  a  superiore  impositum,  quatenus 
superior  est;  sed  inferior  non  potest  mutare 
prseceptum  superioris,  per  se  loquendo ,  ac 
jure  ordinario ;  ergo.  Confirmatur  secundo 
ex  dictis  cap.  Accedens,  Tempora  et  Latorem. 
Ubi  Pontifex  specialem  concessit  Episcopo 
facultatem  ad  minuendam  pcenitentiam  a  se 
impositam  sub  certis  limitationibus  et  condi- 
tionibus;  ergo  signum  est  (quod  etiam  nota- 
vit  Glossa  in  dict.  c.  Latorem)  boc  non  posse 
inferiorem  facere  jure  ordinario  ,  sed  so- 
lum  quatenus  a  superiore  intelligitur  conces- 
sum. 

15.  Resolutio  data  limitatur.  —  Addunt 
vero  auctores  citati  limitationem,  nisi  neces- 
sitas,  vel  pia  utilitas  aliud  postulet ;  nam  tunc 
pie  prsesumitur  banc  esse  intentionem  supe- 
rioris,  propter  quam  limitationem  nos  addi- 
mus  illas  duas  particulas,  per  se,  eljureordi- 
nario.  Unde  est  notanda  imprimis  differentia 
inter  peccata  reservata  et  non  reservata,  quod 
in  non  reservatis  potest  fieri  commutatio  per 
se,  et  ex  vi  proprise  jurisdictionis,  et  non  tan- 
tum  ex  virtuali  commissione  ,  aut  interpre- 
tativa  voluntate  prioris  confessoris.  Et  licet 
forte  requiratur  aliqua  rationabilis  causa,  ut 
id  fiat  ordinate,  et  ne  detur  occasiopceniten- 
tibus  facile  procurandi  bujusmodi  commuta- 
tiones,  non  oportet  autem,  ut  tauta  sit  causa, 
quae  moralem  necessitatem  inducat,  aut  quse 
obliget  ad  conjecturam  faciendam  de  alterius 
confessoris  voluntate.  In  casibus  autem  reser- 


DISPUTAT.  XXXVIII.  SECT.  X  805 

ut  coramissa  ,  quia    vatis  oportet  banc  nccessitatem  intervenire, 


et  conjecturam  moralem  facere  de  superioris 
voluutate  ;  nam  si  fit  commutatio,  perpotes- 
tatem  ab  illo  delegatam  fit,  et  aliter  fieri  non 
potest;  et  bocprobant  rationes  factce.  Et  ideo 
est  secundo  considerandum,  ad  banccommis- 
sionem  interpretandam  necessarium  impri- 
mis  esse,  ut  difficilis  sit  recursus  ad  superio- 
rem  seu  Prselatum,  quipcenitentiam  imposuit; 
nam  alias  nec  est  vera  necessilas,  nec  po- 
test  rationabiliter  prsesumi  voluntas  ejus. 
Item,  ut  bsec  pra^sumptio,  prseserlim  in  ma- 
teria  jurisdictionis  delegandse,  sufliciens  sit, 
oportetut  sit,  vel  in  jure,  vel  in  consuetudine 
fundata;  non  potest  alio  modo  ita  fundari ; 
ergo.  Explicatur,  quia  ob  hanc  causam  in 
dictis  juribus  hsec  facultas  specialiter  conce- 
ditur  Episcopis,  qnia  recursus  ad  Summum 
Pontificem  ordinarie  difficilis  est;  ergo  satis 
est,  quod  per  similitudinem  rationis,  exten- 
datur  ad  casus  necessarios,  in  quibus  non  pa- 
tet  aditus  ad  superiorem  ;  nec  alia  consuetudo 
alJegari  aut  preesumi  potest,  nec  esset  ratio- 
nabilis,quia  hsec  estveluti  qusedam  epicheia, 
quse  hanc  conditionem  imprimis  requirit. 
Quando  ergo  recursus  difficilis  est,  et  alias 
urget  moralis  necessitas,  tunc  locum  habere 
potest  dicta  limitatio.  Quanta  vero  esse  de- 
beat  hsec  necessitas,  arbitrio  prudentis  relin- 
quitur  :  existimo  autem  illam  sufficere,  quse 
satis  est,  ut  Episcopus,  vel  Prselatus  dispenset 
in  ordinariis  prseceptis  Ecclesiasticis. 

16.  Rationibus  dulitandi  fit  salis. — Ad  ra- 
tionem  ergo  in  contrariumexdictispatet  res- 
ponsio ;  dicimus  enim  inferiores  sacerdotes 
habere  jurisdictionem  in  talia  peccata  solum 
quasi  per  aecidens  ex  suppositione  prioris  ab- 
solutionis;  et  ideo  non  potest  de  illis  ita  libe- 
re  judicare  ac  si  antea  non  fuissent  judicata, 
sicut  potest  facere  in  peccatis  non  reservatis, 
et  ideo  non  potest,  per  se  loquendo,  immuta- 
re  prius  judicium  de  illis  peccatis  factum, 
sed  tunc  solum  quando  ad  hoc  intelligitur 
accipere  potestatem  ab  ipso  superiore.  Non 
intelligitur  autem  illam  accipere  ex  vi  so- 
lius  prioris  absolutionis  ,  alioqui  enervare- 
tur  fere  omnino  fructus  reservationis ;  quia 
statim  data  absolutione  posset  alius  sacer- 
dos  iterum  absolvere,  pcenitentiam  minuen- 
do  aut  imrautando.  Est  optimum  simile  , 
quod  totam  sententiam  confirmat,  de  pecca- 
tis  mortalibus  semel  confessis ;  nam,  licel  sira- 
plex  sacerdos  possit  de  illis  absolvere,  sicut 
de  venialibus,  nontaraen  potest  pcenitenLiam 
a  legitimo  confessore  pro  illis  injunctam  im- 


806 


DISPUTAT.  XXXVIII.  SECT.  X. 


mutare,  ut  omnes  fatentur  ;  ita  ergo  in  prse- 
senti.  Ad  confirmationem  Navarrus  supra  ne- 
gat  antecedens  ;  imo  facilius  pntat  possc  pce- 
nitentiam  pro  peccato  reservato  a  superiore 
impositam  commutari  ab  inferiori,  quam  ma- 
teriam  voti.  Sed  ego  valde  probabile  censeo 
illuJ  antecedens  ;  sed  quia  illud  est  alteiius 
considerationis,  quidquiddeillosit,negandam 
censeo  illationem,  et  consejuenter  asseren- 
dum  facilius  posse  materiam  voti,  quam  po3- 
nitentiam  injunctam  coramutari.  Ratio  diffe- 


imponit  superior  aliquodpraeceptum,  sedtan- 
tum  mutat  materiam,  et  obligatio  relinquitur 
ex  vi  voti ,  quod  juxta  materioe  quahlatem 
subjicitur  potestati  commutandi,  vel  dispen- 
sandi,  quam  liabet  sacerdos.  Quando  vero  su- 
perior  pcenitentiam  imponit,  sua  auctoritate 
et  jurisdictione  imponit  specialem  obligatio- 
nem  et  prseceptum,  quod  ab  inferiori  mutari 
non  potest.  Ad  secundam  confirmationem  , 
Glossae  illae  intelligendse  sunt  juxta  ultimam 
limitationem  positam,  alioqui  earum  senten- 


rentise  est,  quia  per  commutationem  voti  non    tia  non  esset  admittenda. 


FINI9  SEGUNDjE  PARTIS  AUJU3  MATERLE, 


TERTIA  HUJUS  OPERIS  PARS 


DE  EXTREMiE  UNCTIONIS  SACRAMENTO, 


Quamvis  sacramentum  hocdistinctum  sit  a 
sacramento  poenitentice,  nlpote  ad  diversum 
finem  institutum,  et  ex  diversa  forma  ac  ma- 
teria  constans,  habet  tamen  cum  illo  quam- 
dam  conjunctionem  et  affinitatem,  eo  quod 
poenitentia  ad  tollenda  peceata,  unctio  vero 
ad  reliquias  peccatorum,  qure  illis  sublatis 
permanere  solent  ,  auferendas  ordinatur  ; 
quamobrem  consummativum  pcenilentice,  vel 
totius  Christianae  vitse,  quae  perpetua  pceni- 
tenlia  esse  debet,  dictum  est  a  Patribus,  ut 
ConciliumTiidentinum  notavil  c.  1  dehocsa- 
cramento.  Et  ideo  ejusdem  Concilii  vestigia 
sequentes,  absoluto  poenitentise  sacramento, 
priusquam  de  aliis  rebus  illi  sacramento  an- 
nexisdicamus,  visum  est  de  hoc  saeramento 
disputare  ;  praasertim  quia  omnia  ,  quae  in 
hoc  libro  tractanda  supersunt,  ut  sunt  purga- 
torium^  suffragia  et  indulgentiae,  non  miuus 
post  hoc,  quam  post  pcenitentiae  sacramen- 
tum  sueeedunt,  suumque  locum  ac  fructum 
habent.  Optime  ergo  sacramentum  hoc  in 
hunclocum  cadit. 

DISPUTATIO   XXXIX. 

m  INSTITUTIONE  HUJUS  SAGRAMENTI. 

Licet  sacramentum  hoc  breviu.s  expediri 
possit,  quam  praecedentia,  eumdem  nihilomi- 
nus  ordinem  in  eo  explicando  servabimus. 
Ut  ergo  a  quaestione  an  sit,  initiumsumamus, 
in  disputatione  praisenti  illius  instilutionem, 
in  sequentibus  vero  essentiam,  effectus  et 
causas  ejus,  ac  tandem  coeremonias  et  prae- 
cepta,  si  quoa  sunt,  quae  ad  illud  pertinere 
videantur,  explicabimus. 

SECTIO  I. 

Utrum  deturin  Ecclesia  verum  sacramentum  quod 
extrema  unctio  appelletur. 

1.  Error  hcer&ticorum. —  Nomine  extremae 
unctionis  Ecclesia  Gatholica  intelligit  quod- 


dam  speciale  sacramentum  sic  dictum,  quia 
et  per  quamdam  unctionem  confertur,  et  ve- 
luti  extremum  est  omnium  sacramentorum  , 
et  in  extremo  vitaepericulo  confertur;  inqui- 
rirmis  ergo  an  verum  sit  esse  in  Ecclesia  tale 
sacramentum.  Multi  enim  haeretici  illud  esse 
sacramenturn  negarunt,  nt  Waldenses  apnd 
iEneamSylvinm.lib.  de  Origine  Bohemorum, 
c.  33.  et  Albigenses  apud  Sander.,  lib.  7  de 
Visib.  Monar.,  haeres.  151.  Item  Albanenses 
apud  Anton.,  A  p.  Tlieolog.,  tit.  1 1,  cap.  7,  § 
ult.,  et  Rutheni  apud  Prateolum,  verb.  Ru- 
theni.  Pi-aeterea  in  eodem  fuit  errore  Wicleph, 
ut  refert  Waldens.,tom.  2  de  Sacrameutis,  c. 
163;  Lutherus  item,  Calvinus,  et  alii  secta- 
rii,  ut  Prateolus,  et  recentiores  controversia- 
rum  scriptores  Iate  referunt.  Fundamentum 
eorum  est,  quia  in  Scripturanullum  esthujus 
sacramentiindicium,  nec  praeceptum,  nec  pro- 
niissio,  quod  statim  examinabimus  tractando 
locum  Jacobi. 

2.  Assertio  prima.  —  Dicendum  vero  est, 
extremam  unctionem  esse  verum  sacramen- 
tum,  unumque  ex  septem  legis  novee.  Asser- 
tio  est  de  fide,  ad  quam  confirmandam  suf- 
ficeret  Ecclesiastica  traditio,  et  perpetua  con- 
sensio,  etiamsi  in  Scriptura  non  continere- 
tur.  Solet  nihilominus  ex  duobus  locis  Scri- 
pturae  colligi. 

Zocus  Marci  ewpenditur. 

3.  Prior  expositio  suadetur.  —  Prior  est 
Marci6,  ubi  diciturChristus  misisse  Apostolos 
ad  praedicandum,  et  de  eis  subditur  :  Et  un- 
gelant  oleo  mnltos  cegrotos,  et  sanabant.  Hoc 
testimonio  utuntur  ad  hoc  dograa  compro- 
bandum  Wald.  supra,  et  Castro  contra  Hse- 
reses,  verb.  Extrema  unctio,  et  Petrus  Solo, 
lect.  1  de  hoc  sacramentoj  putant  enim  illara 
unctionem  fuisse  verum  sacramentum.  Et  vi- 
delur  haec  sentenlia  fidei  consentanea  et  ac- 
commodata  contra  lwreticos  hujus  temporis, 
propterhcecargumenta.  Prirnum  quia,  sinnc- 
tio  in  hoc  locosacramentum  nonest,nec  alibi 


808 


DISPUTAT.  XXXIX.  SECT.  I. 


cst ;  nulla  est  enim  ratio  cnr  hic  negetur  es- 
se  sacramentum,  alibi  vero  affirmetur.  Et 
confirmare  hoc  possumus,  quia  veleres  ex- 
positores  hac  ratione  moti,  de  eadem  unc- 
tione  locum  hunc,  et  aliura  Jacobi  statim 
tractandum  interpretantur,  ut  palet  in  Beda, 
Theophyl.  et  aiiis.  Secundum  argumentum 
est,  quia  sacramentum  nihil  aliud  est,  quam 
eseremonia  a  Christoinstituta  tanquam  ordi- 
narium  remediura  salutis  anirnse,  quse  tota 
definitio  convenit  illi  Apostolicss  unctioni. 
Tertium,  quia  si  solum  ad  curanda  corpora 
illa  unctione  uterentur  Apostoli,  sine  causa 
oleum  exhiberent,  cujus  usus  occultare  po- 
thiSj  ac  diminuere  miraculum,  quam  augere, 
vel  manifestare  posset,  quod  fuisset  contra 
finem  illorum  miraculorum.  Itaque  melius 
solo  verbo  ostenderent  sanitatem  illam  in 
Christi  virtute  et  supernaluraliterdari,  quam 
oJeo  adhibito  ;  ergo  non  tantum  ad  morbos 
curandos,  sed  ut  verum  sacramentum  illud 
ministrabant.  Quartum,  quia  nec  Apostoli  in 
aliisefficiendismiraculis,  nec  alii  fideles,  qui 
gratiam  habuerunt  curationis,  oleo  uteban- 
tur  adcorpora  tantum  curanda;  ergo  signura 
est  Apostolos  non  ob  hunc  solum  finem,  sed 
propter  animse  curationemunctione  illa,  tan- 
quam  vero  sacramento,  usosfuisse. 

4.  INihilominus  verius  censeo  unctionem 
illam,  qua  ad  curanda  corpora  eegrotantium 
Apostoli  utebantur,  Marc.  6,  non  fuisse  ve- 
rum  sacramentnm  exlremse  unctionis,  licet 
fuerit  veluti  quoddam  prasvium  signum,  seu 
adumbratio  ejus.  Quam  sententiam  videntur 
supponereHugo,Magist.,Bonavent.  et  Alens. 
superius  citati ;  nam  si  credidissent,  Aposto- 
los  vivente  Christo  ministrasse  hoc  sacra- 
raentum,  nunquain  negassent  iilud  fuisse  ab 
ipso  Christo  immediate  inslitutum.  D.  Tho- 
raas  autem  in  4,  d.  23,  q.  1,  art.  4,  q.  3,  ad  1, 
prius  rationemreddir,  cur  Evangelistaj  hujus 
sacramenti  mentionem  non  fecerint,  suppo- 
nens  in  hoc  loco  non  esse  sermonem  de  hoc 
sacramento;  postea  vero  subjungit  :  Tamen 
etiam  de  olei  unctione  mentio  fit  Marc.  6,  in- 
sinuans,  licet  ibi  non  sit  sermo  de  sacramen- 
to,  tamen  mentionem  illius  unctionis  non 
fieri  sine  myslerio,  nec  sine  ordine  ad  hoc 
sacramentum  adumbrandum.  Expressius  te- 
neteam  opinionem  Soto  ibi,  q.  1,  art.  1  ; 
Jansenius  in  Concord.,  cap.  55,  in  fine;  Bel- 
larm.,  libro  de  hoc  sacramento,  c.  2. 

5.  Probitur  primo.  —  Conjectura?.  sunt, 
prima,  quia  in  textu  illo  Evangelico  nullum 
est  indiciura   sacraraentalis    unctionis,  sed 


tantum  medicinalis  seu  curativse ;  solum 
enim  dicit  Marcus  :  Ungebant  wgros,  et  sana- 
bant ;  Mallh.  autem,  c.  10,  refert  dixisse 
Christum  Apostolis:  Infirmos  cwnztfe ;  Marcus 
vero  insinuavit  etiam  modum  docuisse,  seu 
designasse,  scilicet,  oleo  ungendo;  quia  non 
estiverisimileeosusuros  fuisse  oleo,  nisi  Chri- 
stusidsignificasset.Quamvisenimnonconstet, 
Christum  prsecepisse  ut  oleo  uterentur,  et  non 
re  alia  (potuit  enim  generatim  dicere,ut  cura- 
rent  infirmos,  applicando  quidquid  ad  ma- 
nurn  frequentius  occurreret,  vel  utendo  si- 
gno  aliquo  pro  sua  voluntate),  nihilominus 
verisimilius  est,  in  particulari  etiam  prsescri- 
psisse  unclionem  olei,  non  tamen  ad  curan- 
das  animasper  ipsam  unctionem  per  se  ac 
immediate,  nulla  enim  de  hoc  mentio  ibi  fit, 
sed  ad  curationem  illam  exercendarn,  de 
qua  dictum  est :  Infirmos  curate.  Dico  autem, 
per  ipsam  unctionem,  etc,  quia  illa  etiam 
corporum  sanatio  ordinabatur  ad  stabilien- 
dam  el  persuadendam  fidem,  et  consequen- 
ter  ad  animae  salutem  ;  id  autem  non  satis 
est  ad  rationem  sacramenti,  praesertim  novae 
legis,  nisi  ipsummet  externum  signum  ad 
spiritualem  effectum  immediate  ordinelur; 
quod  de  illa  unctione  cum  aliquo  funda- 
mento  in  Evangelio  dici  non  potest.      .    . 

6.  Secundo.  —  Etasio  refutatur.  —  Se- 
cunda  et  vehemens  conjectura  est,  quia  tunc 
Apostoli  non  erant  ordinati  sacerdotes,  ut 
possent  hoc  sacramentum  ministrare.  Ante- 
cedens  sumiturex  Conc.  Trid.,  sess.  22,  c.  1, 
ubi  volens  explicare  institutionem  sacrificii 
Missae  ait,  Christum  in  ccena  novissima,  qua 
nocte  tradebatur,  corpus  suum  et  sangui- 
nem  sub  speciebus  panis  et  vini  DeoPatriob- 
tulisse  ;  et  subdit  statira  :  Ac  sub  earumdera 
rerum  symbolis  Apostolis,  quos  tunc  novi  tes- 
tamenti  sacerdotes  constituebat,  ut  sumerent, 
tradidit,  etc.  Si  ergo  tunc  constituebat,  cer- 
tum  est  non  prius  fuisse  sacerdotes.  Item  si 
tunc  dedit  eis  potestatem  offerendi  sacrifi- 
cium,  per  ilia  verba  :  Hoc  facite,  etc,  antea 
ergo  non  habebant;  non  erant  ergo  sacerdo- 
tes.  Quod  si  quis  dicat,  Concilium  loqui  de 
sacerdotio  quoad  polestatem  conficiendi  cor- 
pus  Domini,  et  quoad  hanc  esse  certum  fuisse 
ordinatos  in  ccena,  tamen  quoad  alias  potes- 
tates  potuisse  prius  ordinari.  Contra  hoc  est, 
quia  prima  potestas,  quae  datur  sacerdoti, 
est  ad  conficiendum  verum  Christi  corpus; 
ergo  si  quoad  hanc  non  erant  ordinati,  sim- 
pliciter  et  omnino  ordinati  non  erant.  Prse- 
sertim,  quia  prseter  hanc  potestatem  solum 


DiSPUTAT.  XXXIX.  SECT.  I. 
flatur  alia  in  corpus  mysticum  ad  remittenda 
peccala,  et  heec  data  fuit  Joan.  20,  ut  idem 
Concilium  definit,  sess.  U,  c.  I.  Fingere  au- 
tera  aliam  potestatem,  seu  quasi  partem  or- 
dinationis  sacerdotis,  et  dicere  quoad  illam 
partem  fuisse  prius  ordinatos  sacerdotes,  et 
vanum  est,  et  prseter  Ecclesia?  sensum.  Res- 
ponderi  potest  ,  Christo  legislatori  non  esse 
legem  imponendam;  potuit  enim  ipse  conce- 
dere,  ut  etiam  a  non  sacerdotibus  hoc  sacra- 
mentum  ministraretur,  sicut  de  baptismo  le- 
gimus.  Sed  non  est  simile,  quia  in  baptismo 
sacerdos  non  est  necessarius  minister,  sicut 
est  in  hoc  sacramento;  et  licet  potuerit  Cliri- 
stus  dispensarc ,  tamen  sine  necessitate  et 
sine  testimonio  id  asserere,  minus  probabile 
videtur. 

7.  Reprobatur  tertia. —  Tertia  conjectura 
est,  quia  Apostoli  non  solum  ungebant  bapti- 
zatos,  sed  quoslibef,  cum  tamen  hoc  sacra- 
mentum  solis  baptizatis  valide  dari  possit. 
Quarla  est  simihs  huic,  quia  non  ungebant 
tantum  infirmos  decumbentes,  et  in  periculo 
vitee  constitutos,  sed  quoslibet.  A3  heec  vero 
eodem  modo  responderi  potest,  primo  Chri- 
stum  etiam  in  hoc  dispensasse,  quod  eodem 
modo  refellitur  ;  quia  qua  facilitate  asseritur 
sine  fundamento,  eademconternnitur.  Secun- 
do  negari  potest  quod  assumitur,  nam  res 
est  inoerta.  Et  fateor  quidem  non  esse  cer- 
tam,  dico  tamen  esse  valde  verisimilem  ; 
quia  Mattha?us  absolute  et  indefinite  refert 
Christum  dixisse  :  Curate  infirmos ,  non  bap- 
tizatos  solum,  sedfortasse  potiusnon  baptiza- 
tos,  propter  quorum  conversionem  gratia  illa 
concedebatur ;  jam  vero  declaravimus,  veri- 
simile  esse,  quandoChristus  hoc  Apostolis  di- 
xit,  etiam  designasse  modum  unclionis  olei  ; 
ergo  eam  tunc  non  limitavit  ad  baptizatos, 
sed  generatim  concessit  ad  omnes  infirmos  , 
quos  curare  prsecipiebat.  Accedit,  quod  tunc 
pauci  erant  baptizati,  Marcus  vero  ait,  mul- 
tos  segros  unctos,  et  sanatos  fuisse.  Denique 
est  maxime  credibile  Apostolos  ad  illam  unc- 
tionem  non  expectasse  internam  animse  dis- 
positionem,  prsesertim  peccatorum  dolorem, 
sed  ad  summum  fidem,  in  cujus  confirmatio- 
nem  illa  opera  faciebant ;  at  si  illa  esset  sa- 
cramentum,  cum  majori  delectu  dispensan- 
dum  fnisset.  Propter  hsec  ergo,  et  propter 
alia,  quse  statim  iri  secunda  assertione  expli- 
cabo,  sententiam  hanc  verisimiliorem  cen- 
seo ;  prius  vero  quam  aliorum  fundamentis 
respondeam,alia  sunta  nobis  tractanda. 


809 


Locus  JacoU  expenditur. 

8.  Hareticorum  responsio  rejicitur. — Alter 
Jocus  Scripturse,  in  quo  hsec  vcrilas  Catholica 
polissimum  fundalur,  est  Jac.  5,  ubi  sicdiei- 
tur  :  Infirmatur  quis  invobis,  inducat  presby- 
teros  Ecclesia:,  et  orent  super  eum,  ungentes 
eum  oleo  in  nomine  Domini,  et  oratio  fidei  sal- 
vabit  infirmum,  et  alleviubit  eum  Dominus,  et 
siin  peccatis  sit,  dimittenturei.  Quod  testimo- 
niuin  primo  eludunt  hseretici,  negando  hanc 
Jacobi  Epistolam  esse  canonicam  ;  sed  nos  id 
supponimus  defide  eertum  ex  Ecclesise  tradi- 
tione  et  consensu,  et  definitione  Concilii  Tri- 
dent.,  sess.  4,  de  qua  re  alio  loco  ex  professo 
agendum  est.  Secundo  respondent,  ad  varios 
et  falsos  sensus  verba  detorquendo,  ut  late 
refert,  et  impugnat  Bellarm.  supra,  cap.  3. 
Nobis  autem  ad  veritatem  confirmandam  suf- 
ficit  imprimis  verborum  proprietas,  denique 
antiqua  Patrum  expositio.  Nam  in  illis  verbis 
continentur  omnia,  quae  sunt  de  ratione  sa- 
cramenti  novse  legis  ;  primo  ritus  externus 
sensibilis,  materia,  et  forma  constans,  scili- 
cet,  unctione  olei,  et  verbo,  seu  oratione  sa- 
cerdotis.  Secundo  designatur  minister,  scili- 
cet  presbyter.  Tertio  subjectum,  scilicet  fide- 
lis  infirmus.  Quarto  effectus  cum  promissione 
gratise  ad  remissionempeccatorum,  et  alleva- 
tionem  segroti  ordinatarn.  Quse  omnia  in  dis- 
cursu  materise  explicabnntur  cum  singulis 
verbis  hujus  testimonii.  Quod  vero  ita  Patres 
intellexerint,  ex  sequente  probatione  consta- 
bit. 

Probatur  assertio  ex  Conciliis  et  Patribus. 

9.  Secundo  ergo  probatur  assertio  ex  tra- 
ditione,  et  definitione  Ecclesise.  Et  imprimis 
est  celebre  testimonium  illud  Innocentii  I, 
epistol.  ad  Decent.,cap.  8,ubidehac  unctio- 
ne  exponit  locum  Jacobi,  cujus  verba  in  se- 
quentibus  qusestionibus,  prout  ad  illas  perti- 
nuerint,  expendemus.  Ad  hunc  vero  locum 
maxime  spectat,  quod  unctionem  hancvocat 
genus  quoddam  sacramenti  ;  et  ideo  ait  pce- 
nitentibus  non  esse  concedeudum  :  Nam  qui- 
bus,  inquit,  ccetera  sacramenta  negantur,  quo- 
modo  unum  genus  putatur  posse  concedi  ?  Ubi 
constat^  genus  pro  specie  accepisse.  Loqui- 
tur  autem  de  his,  qui  in  publica  erant  pce- 
nitentia,  quibus  ante  reconciliationem  nulla 
dabantur  sacramenta.  Eamdem  veritatem  do- 
cuit  Innoeentius  III  in  c.  unico  de  Sacra  Unc- 
tione,  ubi  unctionem  visibiJem,  de  qua  Jaco- 
bus  locutus  est,  dicit  esse  signum  invisibilis 


810 


unctionisinterioris,  atqueadeo  sacramentura. 
Pontifices  imilata  sunt  Concilia,  nam  Vorma- 
tiense,  c.  72,  verba  Innocentii  I  transcripsit. 
Cabilonens.  sub  Carolo,  cap.  48,  eodem  mo- 
do  exposuitlocum  Jacobi,  et  subdit :  Nonita- 
que  contemnenda  est  hujusmodi  medicina,  quce 
animcB  corporisque  medetur  languoribus.  In  Con- 
cilio  vero  Aquisgran.  II,  subLudovico,  cap.  8, 
praecipitur  Episoopis,  ut  in  die  Ccenee  oleum 
sanctumconficiant,  quia  in  eo  salvatio  infirmo- 
rum  esse  creditur.  Concilium  Moguntin.,  sub 
Gregorio  IV,  prsesidente  Rabano,  c.  26,  agens 
de  infirmis  :  Sacra,  inquit,  cum  unctione  Dei 
animati  secundum  statuta  sanctorum  Patrum, 
communione  viatici  reficiantur,  de  infirmis  lo- 
quitur.  Similia  refert  Burchard.,  lib.  4  De- 
creti,  cap.  75,  ex  Concilio  Melden.,  quamvis 
in  his  decretis,  quae  in  tertio  tomo  Concilio- 
rum  ex  illa  synodo  referuntur,  non  habean- 
tur.  Expressiustraditur  hsecveritas  inConcilio 
Senon.,  c.  de  Extrema  unctione,  et  in  alio 
Concilio  Mogunt.,  c.  34  ;   Florentin.,  in  De- 
creto  Eugenii  ;  Trident.,  sess.  14,  in  doctrina 
et  canonibus  de  hoc  sacramento,  ubi  in  c.  2, 
locum  Jacobi  eleganter  expendit,  dicitque  , 
eum  sensum  ex  Apostolicatraditione  per  ma- 
nus  accepta,  Ecclesiam  didicisse.  Attingens 
vero  ibidera  locum  Marci,  solum  ait,  apud 
Marcum  fuisse  sacramentum  hoc  insinuatum, 
ut  intelligamus,  etiam  ex  mente  Concilii  non 
esse  parem  vim  horum  testimoniorum ,  imme- 
ritoque  citatos  auctoresilla  sequiparare.  Quod 
ex    ipsis   etiam  locis  perspicere  licet ;  nam 
apud  Marcum  tantum  curationis  corporalis 
«gritudinis  mentio  fit  ;,  Jacobus  vero  expres- 
se  addidit  spiritualem  fructum,  ejusque  pro- 
missionem,  quee  propria  sunt  sacramenti  ,  si 
ex  vi  ipsius  operis  effectus  fiat,  ut  Jacobus  sa- 
tis  indicat. 

10.  Tertio  confirmatur  ex  Patribus  tara  in- 
terpretatio  Jacobi,  quam  veritas  ipsa.  Primo 
enira  Dionys.,  c.  7  deEccles.  hierarch.,  licet 
prius  in  part.  2  sermonem  habeat  de  qua- 
dam  unctione,  qua  solebant  corpora  fidelium 
defunctorum  ad  sepulturam  preeparari,  quee 
sine  dubio  sacramentum  non  erat,  sed  pia 
aliqua  ceeremonia,  statim  vero  in  parte  ter- 
tia,  in  fine,  videtur  de  hoc  sacramento  loqui 
dicens  :  Idcirco  Sanctorum  sacra  functio  di- 
vinas  participationes  largitur  utrique,  ani-nns 
quidem  in  vera  eorum,  qui  generantur,  scien- 
tia,  corpori  vero  per  sacratissimum  unguen- 
tum,  et  per  divince  communionis  augustissima 
signa,  totum  sanctificans  liominem,  integram- 
que  ipsius  safaiem  operans,  et  resurrectionem 


DISPUTAT.  XXXIX.  SEGT.  I. 

denuncians.  In  quibus  verbis  loquitur  de  spe- 
ciali  unctione  infirmorum  adhuc  viventium  ; 
nam  plane  significat  dari  homini  ad  sanctifi- 
cationem  totius,  et  ad  animee  profectum,  li- 
cet  in  corpore  fiat.  Unde  illi  satis  clare  tri- 
buit  sacramentalera  efficaciam,  illamque  cum 
communione  conjungens,  declarat,  illamesse 
unctionem    vivorum,  et  esse  verum  sacra- 
mentum.  Dionysium  imitatus  est   August., 
lib.  de  Rectitudine  Catholicee  conversationis, 
aliquantulum  a  principio,  dicens :  Quoties  ali- 
qua  infirmitas  occurrerit  alicui,  etc,  et  infra': 
Eucharistiam  cum  fide  et  devotione  accipiat, 
oleumque  beneclictum  fideliler  ab  Ecclesia  pe- 
tat,  unde  corpus  suum  ungatur,  et  secundum 
Apostolum,  orotio  fidei  salvabit  infirmum,   et 
allevabit  eum  Dominus,   nec  sohim  corporis, 
sed  etiam  animce   sanitatem  accipiet.  Et  lib.  2 
de  Visitatione  infirm.,  c.  4,  idem  sacramen- 
tum,    typicalem  unctionem  vocat,  et  de  illo 
Jacobi   iocum  interpretatur.  Scio  heec    duo 
opera  non  reputari  Augustini,  sed  satis  nobis 
est  quod  sint  alicujus  auctoris  antiqui  et  gra- 
vis,  nam  eo  saltem  nomine  recepta  sunt.  Ac- 
cedit,  quod  priora  verba  sumpta  videntur  ex 
serm.  215  de  Tempore,  quod  dubium  non 
est  esse  Augustini.  Et  similia  refert  ex   Cy- 
riUo,  in   libro  de  Adoralione  in  spirit.,  Anas- 
tasius  Nyssenus,   libro  Q.  in  sacram  Scriptu- 
ram,  q.  23.  Solel  etiam   referri  idem  Cyril- 
lus,  lib.  2  de  Levit.,  sed  ibi  potius  de  sacra- 
mento  confessionis  loqui  videtur.  Preeterea 
Chrysost.,  lib.  3  de  Sacerd.,  ex   dictis  verbis 
Jacobi  colligit,  habere  sacerdotes  potestatera 
remittendi  peccata  intirmis  decumbentibus  ; 
neque  id  dicere  videtur  propter  potestatem 
remittendi  peccata  per  sacramentum  confes- 
sionis,  ut  interpretari    videtur  Waldensis  , 
tom.   2,  c.   147.  Non  enim   affert  Chrysost. 
verba  illa  Jacobi :  Confilemini  alterutrum  pec- 
cata  vestra,  sed  illa  :  Infirmatur  quis  in  vo- 
bis,  usque  ad  illa  :  Et  si  in  peccatis  est,  di- 
mittentur  ei,  nimirum  per  ipsam  unctionera 
sacram,  et  quia  heec  a  solis  presbyteris  dari 
potest,  ideo  sacerdoles,  quatenus  habent  po- 
testatem   ad  hoc    sacramentum  ministran- 
dum,  dicuntur  speciali  modo  habere  potesta- 
tem  ad  remittenda  peccata.  Multa  etiam  in 
hujus  veritatis  confirmationem  sumi  possunt 
ex  Cyrill.  Hierosolym.,  Cateches.   5  mysta- 
gog.,  etBeda,  lib.  2  in  Marcum,  c.  24,  et  Ja- 
cob.  3  ;  Bernard.,  in  vita  Malachiee  Episcopi, 
circa  fin.,  ubi  refert,  illum  in  fine   vitee  hoc 
sacramentum  poslulasse.  Quam  curam   om- 
nibus  viris  sanctis  fuisse,   constat  ex   Surio, 


prsesertim  tom.  2.  Item  ex  Alcuino,  lib.  de 
Offic.  Eccles.,  c.  de  Ccena  Domini,  et  Ama- 
lar.,  lib.  1  de  Divinis  offic,  et  aliis,  constat, 
usum  hujus  sacramenti  fuisse  in  Ecclesia 
Romana  perpetuum.  Eumdemque  fuissc  in 
Ecclesia  Greeca,  non  obscure  colJigitur  ex  Je- 
remia,  Patriarclia  Hierosol.,  in  Respons.  ad 
Gonfessionem  August.,  ubi  boc  sacramentum 
inter  reliqua  confitetur.  Hinc  ergo  constat 
vanam  esse  heereticorum  calumniam,  qui  no- 
bis  objiciunt,  apud  veteres  nullam  esse  bu- 
jus  sacramenti  mentionem;  falsum  enim  id 
est.  Quod  autem  non  sit  adeo  frequens,  sicut 
de  poenitentia,  Eucharistia,  vel  similibus,  mi- 
randum  non  est,  tum  quia  res  ipsa  non  est 
ita  necessaria  et  frequens,  ideoque  non  tam 
frequenter  incidit  de  illa  moraiis  sermo  ;  tum 
etiam  quia  non  fuit  res  controversa,  ut  de  illa 
daretur  disputandi  occasio. 

11 .  Probatur  assertio ratione.—XMimo  pos- 
sumus  argumentari  ratione,  qnee  primaria 
bic  est  voluntas  Cbristi,  et  institutio.  Possu- 
mus  vero  multa  conjectare,  quee  illum  move- 
rint  ad  boc  beneficium  nobis  preestandum, 
quee  ex  dicendis  de  effectu  hujus  sacramenti 
constabunt.  Nunc  illud  suffieiat,  mortis  arti- 
culum  multis  de  causis  esse  hominibus  formi- 
dabilem,  propter  conscientiam  malee  vitee, 
propter  timorem  divini  judicii  et  incertitu- 
dinem  futuri  status,  propter  tentationes  dae- 
monis,  qui  eo  tempore  vehemenlius  urget  ; 
opportunissime  ergo  Cbristus  Dominus  nobis 
providit,  instituendo  hoc  divinum  sacramen- 
tum,  quo  recrearentur,  et  in  majorem  spem 
erigerentur  fideles  in  eo  discrimine  constitu- 
ti;  et  si  opus  esset,  etiam  ab  eegritudine 
corporali  liberarentur. 

SECTIO  II. 

An  hoc  sacramentum  fuerit  immediate  a  Christo 
institutum. 

1.  Aliquorum  Catholicorum  opinio. —  Inter 
Catholicos  nonnulli  negarunt  Christum  Domi- 
num  instituisse  hoc  sacramentum,  ex  quo 
plane  consequebatur  non  esse  verum  sacra- 
mentum ;  ipsi  vero  consequens  non  admit- 
tunt,  quia  putant  posse  esse  sacramentum  ab 
Apostolis  institutum.  Ita  vero  sensit  Hugo 
deS.  Vict,  lib.  2  de  Sacram.,  pag.  15,  cap. 
2,  quem  secutus  est  Magister,  in  4,  d.  23, 
et  Ronav.,  ibi,  art.  2,  q.  2;  Alens.,  4  p., 
q.  8,  memb.2,  art.  1  ;  Altisiod.,  lib.  4  Sum., 
tractat.  7,  c.    l.Qui-solum  in   eo  fundatnr. 


DISPUTAT.  XXXIX.  SEGT.  II.  811 

quod  sacramentum  hoc  non  ex  Evangelio, 
sed  epistola  Jacobi  coHigitur. 

2.  Assertio  de  fide,  a  Christo  /uisse  institu- 
tum  hoc  sacramentum.  —  Dicendum  vero  est, 
sacramentum  hoc  fuisse  a  Christo  Domino 
immediate  institutum.  Heec  fuit  sempercom- 
muniorScholasticorum  sententia,  in  4,  d.23; 
D.  Tbom.,  Palud.,  Gabr.,  et  aliorum.  Etnunc 
est  de  fide  definita  in  Tridentino,  in  particu- 
lari,  sess,  14,  can.  1  de  hoc  sacramento,  et 
in  genere,  sess.  7,  can.  1,  eamque  in  genere 
late  confirmavi  superiori  tomo,  disp.  12, 
sect.  1.  Ex  quo  principio  et  preecedenti  as- 
sertione,  evidenti  consecutione  heec  conclu- 
ditur;  namomnia  sacramenta  novee  legissunt 
immediate  a  Christo  instituta ;  sed  unum  ex 
his  sacramentis  est  extrema  unctio  ;  ergo. 
Confirmatur,  quia,  si  ab  alio,  quam  a  Chri- 
sto  Domino,  fuisset  institutum ,  maxime  ab 
Apostolo  Jacobo.  Sed  hoc  non  est  cur  dicatur, 
quia,  licet  ipse  solus  illius  fecerit  mentionem, 
potuittamenloqui,  nonut  auctor  sacramenti, 
sed  ut  preedicator  et  doctor.  Nec  oportet  ut 
dixerit,  se  tradere,  vel  docere,  quee  a  Christo 
acoeperat,  preesertim  cum  ex  ipsa  materia  id 
satis  constaret ;  nec  enim  posset  vere  pro- 
mittere  remissionem  peccatorum  sub  tali  cee- 
remonia,  nisi  de  hoc  haberet  Christi  verbum 
et  promissionem ;  quod  si  hanc  habebat, 
etiam  credendum  est  ceeremonias  habuisse. 
Et  deinde,  si  potestas  designandi,  vel  insti- 
tuendi  talem  ceereinoniam  alicui  committen- 
da  esset,  certe  potius  data  esset  Petro,  ut  ca- 
piti,  vel  certe  toti  Collegio  Apostolico,  Cur 
enim  Jacobus  instituisset  et  pra^cepisset  quee 
Petrus  esset  servaturus;  non  fuisset  quidem 
id  consentaneum  potestati  supremee,  quam 
Christus  Petro  tribuerat.  Quod  si  dicatur,  non 
solum  Jacobum,  sed  simul  cum  Petro,  vel 
aliis  Apostolis  hoc  sacramentum  instituisse, 
queero,  unde  hochabealur  ?  et  cur  non  potius 
Christo  institutio  tribuatur  ?  cum  ex  illo  loco 
Jacobi  non  possit  unum  magis,  quam  aliud 
colligi. 

3.  Quatido  fuerit  hoc  sacramentum  a  Chri- 
sto  institutum.  — -  Difficultas  vero  superest, 
quando  fuerit  hoc  sacramentum  a  Christo 
institutum  ;  hoc  enim  est,  quod  Ronaventu- 
ram  maxime  movit  loco  supra  citato  ;  quia 
cum.  Evangelistee  nullam  mentionem  hujus 
institutionis  faciant,  verisimile  est  Christum 
Dominum  illam  non  feeisse.  Cur  enim  Evan- 
gelistee  omisissent  rem  adeo  gravem,  et  ad 
Ecclesiee  fundamentum  maxime  pertinentem? 
Addit  etiam  conjecluram,  quia  cum   hoc  sa- 


812 


DISPUTAT.  XXXIX.  SECT.  II. 


cramentum  proxime  nos  preeparet  ad  introi- 
tum  glorife,  non  fnit  conveniens  ante  con- 
summatam  Christi  glorificationem  et  ascen- 
sionem  institui.  Alii  verisimile  putant  Chri- 
stum  hoc  sacramentum  instituisse,  quando 
misit  Apostolos  ad  prfedicandum  ;  nam,  ut 
supra  dicebara,  tunc  instruxit  illos,  ut  per 
olei  unctionem  miracnlose  et  supernatura- 
liter  infirmos  curarent ;  non  enim  ausi  fuis- 
sent  Apostoli  illo  medio  uti  ad  sanilatem  con- 
ferendam,  nisi  a  Christo  edocti  fuissent,  et 
in  virtute  ac  fide  verbi  illius  id  facerent.  Nec 
enim  putandum  est  Apostolos  curasse  et  sa- 
nasse  infirmos  virtute  naturali  olei,  aut  id  so- 
lum  intendisse  ;  quid  namque  opus  illud  ad 
doctrinam  confirmandam  contulisset  ?  aut 
quomodo  posset  medium  illud  omnibus  aegris 
indifferenter  prodesse,  et  non  multis  nocere? 
Ergo  sicut  tunc  instituit  Christus  illam  unc- 
tionem  ad  sananda  corpora,  ita  credendum 
est  instituisse  in  ratione  sacramenti,  cum  non 
habeamus  in  Evangelio  indicium  aliud  bujus 
institutionis. 

A.  Non  constare  de  certo  tempore  quo  fuerit 
instikitum. — Dicendum  vero  est,  de  tempore 
bujus  institutionisnihil  certo  nobis  constare. 
Et  verisimilius  esse  non  fuisse  institutum  sal- 
tem  ante  noctem  coinae;  cur  enim  ante  Eu- 
cbaristiam  et  pcenitentiaminstitueretur?  Item 
jam  diximus  unctionem  illam  Apostolorum, 
Marc.  6,  non  fuisse  boc  sacramentum.  Unde, 
licet  admittamus  tunc  Christum  praecepisse 
Apostolis,  ut  corpora  infirmorumungerent  ad 
sanitatem  prcestandam,  non  tamen  inde  in- 
fertur  instituisse  sacramentum  hoe,  quia  nec 
illos  tunc  docuit  de  sanctificatione  seu  bene- 
dictione  olei  praemittenda  per  Episcopum;  nec 
de  forma  verborum  ullum  est  vestigium,  nec 
de  spirituali  effectu  vel  ejus  promissione.  Ac 
denique  Christus  tunc  non  tradidit  potesta- 
tem  perpetuo  duraturam  in  ministris  Eccle- 
sia3 ;  sed  contulit  tunc  Apostolis  gratiam  sa- 
nitatum,  quae  non  est  communis  omnibus, 
nec  certa  lege  aut  modo  alicui  datur,  sed 
prout  Spiritus  Sanctus  vult,  et  prout  expedit 
ad  confirmationem  fidei,  ut  dicitur  1  Cor.  12. 
Quamvis  autem  heec  gratia  sanitatum  non 
soleat  limitari  ad  unctionem  olei,  vel  aliam 
similem,  fortasse  Christus,  ut  adumbraret  hoc 
sacramentum,  et  ad  illud  homines  dispone- 
ret,  illum  modum  curandi  segros  prsescripsit, 
ut  sicut  baptismus  Joannis  praeambulum  fuit 
ad  Cbristi  baptisraum,  ita  illa  unctio  Aposto- 
lica  praaambula  esset  ad  banc  sacramen- 
talem  unctionem.  Quod  significavil  Tridenti- 


num  dicens,  hocsacrameutum  fuisse  ibi  insi- 
nuatum,  non  institutum.  Ex  illo  tamen  Apos- 
tolico  exemplo  forlasse  ortum  est,  ut  olira 
Christiani  soepe  uterentur  unctione  olei,  Deo 
miraculose  cooperante,  non  per  modum  ope- 
rissacramenti,  sed  per  modum  effectus  graliee 
gratis  datse,  ul  ex  Tertulliano  sumimus  in 
lib.  ad  Scapulam,  cap.4,  ubi  refert,  Proclum 
Christianum  oleo  curasse  Anioninum  Impera- 
torem,  qui  Christianus  non  erat,  nec  capax 
sacramenti,  ubi  Pamelius  similja  notat  ex 
Hieronymo,  in  vita  Hilarionis  ;  Rufino,  lib.  2 
Histur.,  cap.  4  de  Discipulis  S.  Antonii,  et 
aliis. 

5.  Fuisse  institutum  ante  ascensionem.  — 
Non  fuit  igitur  hoc  sacramentum  ibi  institu- 
tum,  neque  aliquo  alio  tempore  ante  ccenam, 
non  solum  quia  nullum  est  in  Evangelistis 
vestigium  (haec  enim  ratio  per  se  non  suffice- 
ret,  quia  non  est  necesse  ut  Evangelista1  om- 
nia  narraverint),  sed  etiam  quia  nulla  est  ne- 
cessitas,  vel  aliqua  alia  conjectura  talis  in- 
stitutionis,  cum  in  usu  hoc  sit  postremum 
omnium  sacramentorum.  De  nocte  autem 
ccenae  verisimile  est,  in  ea  docuisse  Chri- 
stum  Apostolos,  inter  alia  mysteria,  ritum 
observandum  in  hoc  sacramento.  Quia  vero 
in  illa  nocte  non  fecit  Apostolos  sacerdotes 
quoad  potestatem  in  corpus  Christi  mysti- 
cum,  sed  hanc  dedit  post  resurrectionem, 
Joan.  20,  ideo  prcbabiliter  exislimo,  etiam 
non  dedisse  illis  potestatem  ministrandi  hoc 
sacramentum  in  ea  nocte,  sed  Joan.  20,  quia, 
sicut  hoc  sacramentum  est  quasi  annexum 
sacramenlo  pcenitentiae  ,  ita  poteslas  illud 
ministrandi  supponit,  et  quodamraodo  in- 
cludit  poteslatem  remittendi  peccata  ,  ut 
Chrysoslomus  etiam,  citato  loco,  indicavit ; 
ideoque  plena  hujus  sacramenti  institutio 
cousummata  non  fuit  a  Christo  Domino  ante 
resurrectionem  suam.  Sine  ullo  vero  duhio 
credendum  est,  fuisse  consummatura  anle 
ascensionera,  quia  plene  ac  perfecte  funda- 
vit  Ecclesiara,  priusquam  ex  boc  mundo  dis- 
cederet,  ideoque  omnia  etiam  sacramenta 
prius  perfecte  instituit,  ut  in  tomo  superiori, 
disp.  32,  sect.  2,  latius  dixi;  ex  quo  loco 
confirmari  possunt  omnia,  quse  in  praesenti 
diximus.  Nec  posterior  conjectura  Bonaven- 
turse  contra  hoc  urget  (prior  enim  jam  re- 
jecta  est),  tum  quia  satis  fuit  consummata 
gloria  Christi  postresurrectionem,etiam  ante 
ascensionem  ;  tum  etiam  quia  oportuit  ut 
priusquam  Christus  ad  gloriam  conscende- 
ret,  et  nos  instrueret,   et  media  institueret, 


DIS1'UTAT.  X 
per  quse  nos  ad  ascendendum  cum  illo  di- 
sponeremur. 

DISPUTATIO   XL. 

DE    ESSENTIA  SACRAMENTI    EXTREM^   UNCTIONIS. 

Ex  dictis  in  superiori  disputatione  sumere 
possumus,  huic  sacramento  essentialia  esse 
illa  omnia,  quse  communia  sunt  sacramentis 
novse  legis ;  atque  illud,  praecipue  constare 
hoc  sacramentum  materia  et  forma  sensibili, 
ex  quibus  constituitur  unum  inlegrum  si- 
gnum  gratise.  In  hac  ergo  disputatione  expli- 
cabimus  materiam  et  formam  hujus  sacra- 
menti ;  in  sequenti  vero  declarando  effectum 
ejus,  consequenter  exponemus  quam  gra- 
tiam  significet,  et  ita  erit  explicata  tota  essen- 
tia  hujus  sacramenti,  tam  quoad  rem  seu 
ceeremoniam  impositam  ad  significandum, 
quam  quoad  relationem  seu  significationem 
ipsam,  quae  sine  re  significata  plene  intel- 
ligi  non  potest. 

SECTIO  I. 

Utrum  materia  remota  hujus  sacramenti  sit  oleum 
olivarum  ab  Episcopo  consecratum  seu  benedic- 
tum. 

1.  Oleum  olivarum  esse  materiam  remotam 
hujus  sacramenti. — Principio  certum  est  apud 
Catholicos,  materiam  remotam  hujus  sacra- 
menti  esse  oleum,  nam  expresso  nomine  il- 
lam  designat  Jacobus  dicens  :  Ungentes  eum 
oleo.  Hinc  secundo  etiam  est  de  fide,  oleum 
hoc  debere  esse  olivarum,  ut  declaravit 
Conc.  Florent.  in  decretoEugenii,  dicens  ma- 
teriam  esse  oleum  olivce,  quod  etiam  ex  vi 
verborum  Jacobi  desumptum  est.  Nam  oleum 
simpliciter  dictum,  liquorem  illum  significat, 
qui  ex  olearum  baccis  exprimitur,  quam  si- 
gnificalionem  habet  non  solum  ex  Latinorum 
usu,  sed  etiam  in  Scriptura  sacra,  et  in  com- 
muni  mo.!o  loquendi  ;  quapropter  ,  sicut 
aqua  baptismi  intelligitur  esse  aqua  natura- 
lis,  et  materia  Eucharistise  panis  triticeus,  ex 
vi  et  proprietate  verborum,  aqua,  et  panis, 
simpliciter  sumptorum,  ita  in  praesenti,  ex  vi 
vocis  oleum,  intelligimus  hoc  debere  esse 
oleum  olivee  ,  et  hanc  fuisse  Christi  institu- 
tionem,  queeest  prima  radix  hujus  necessita- 
tis.  Ita  ut  nulla  sit  in  Ecclesia  potestas  dis- 
pensandi,  ut  ex  alia  materia  fiat  lioc  sacra- 
mentum,  propter  necessitatem  ullam,  quia 
illa,  quee  ex  Christi  institutione  sunt  essentia- 


L.  SECT.  I.  H13 

Jia,  immutabilia  sunt.  Congruentia  vero  hu- 
jus  institutionis  prsecipue  sumitur  ex  ordine 
ad  significandos  effectus  hujus  sacramenti. 
Namoleum  ad  lcniendos  corporis  dolores  pro- 
ficere  solet,  sanitatem  interdum  restituit,  hi- 
laritatem  affert,  et  luminis  veluti  pabulum 
esse  solet.  Hinc  etiam  oleum  pinguedinem 
gratiae  etspiritus  significare  solet,  ut  notavit 
Gregor.,  lib.  4,  in  1  Reg.,  c.  4.  Et  oliva  ipsa 
solet  esse  pacis  signaculum,  ut  attigit  Tertul., 
lib.  de  Corona  militis,  et  notari  solet  ab  in- 
terpretibus  circa  illud  Genes.  8  :  Venit  ad 
eum  ad  vesperam,  portans  ramum  olitce  vi- 
rentibus  fuliis.  Ob  has  ergo  et  similes  causas 
oleum  aptissimum  fnit  ad  declarandum  quid 
virtute  hujus  sacramenti  Deus  operetur,  tam 
in  animo,  quam  in  corporesegroti  illud  susci- 
pientis  ;  fuit  ergo  ex  hoc  capite  materia  heec 
aptissima.  Aliunde  vero  est  satis  communis 
materia,  quoe  facile  ubique  reperitur,  et  ideo 
etiam  tanquam  uecessaria  et  essentiahsposita 
est,  ut  res  esset  slabilis  et  firma,  nec  propter 
raros  eventus  oportuit  dispensationem  ad- 
mittere. 

2.  Oleum  debere  esse  ab  Episcopo  benedic- 
tum. — Opinio  quorumdam. — Tertio  est  etiam 
constans  apud  fideles,  oleum  hoc  debere  esse 
ab  Episcopo  benedictum.  Et  quidem  quod 
hoc  sit  saltem  de  necessitate  preecepti,  indu- 
bitatum  est.  propter  ea  quae  stalim  subji- 
ciam.  An  vero  sitetiam  de  necessitate  sacra- 
menti,  a  nonnullis  dubitntum  est ;  sunt  enim 
aliqui  Catholici  qui  affirmant  simplex  oleum 
sufficere  ex  Christi  institutione,  aliumque  ri- 
tum  benedicendi  oleum  esse  accidentarium 
ex  Ecclesise  institutione  ;  ideoque,  si  prseter- 
mittatur,  etiamsi  peccaminose,  validum  ni- 
hilominus  confici  sacramentura  ;  aliquando 
vero  ex  causa  justa,  scilicet,  necessitate  ur- 
gente,  sine  culpa  posse  ita  confici.  Quam  opi- 
nionem  tenuisse  videtur  Victoria,  ut  patet  ex 
ejus  Summa  de  sacramentis,  n.  216.  Funda- 
mentum  sumi  potest  ex  Jacob.  5,  ubi  solum 
dicit,  ungenles  eum  oleo  ;  non  enim  dixit,  be~ 
nedicto,  sed  simpliciter,  oleo ;  ergo  tantum 
oleum  simplex  et  naturale  est  essentialis  ma- 
teria.  Simili  enim  argumento  colligimus,  es- 
senlialem  materiambaptismi  esse  simplicem 
aquam  naturalem,  non  sanctificatam  aut  be- 
nedictam,  qnia  Scriptura  simpliciter  aquam 
requirit,  juxta  illud  Actor.8:  Ecce  aqua,  quis 
prohibet  me  baptizari  ?  etc;  ergo  similiter,  elc. 
Nec  refert  quocl  Jacobus  subjiciat :  Ungeates 
eum  oleo  in  nomine  Domini;  non  enim  dixit 
oieo    benedicto,  aut  sanctificato   in  nomine 


814  DJSPLTAT. 

Domini,  sed,  ungentes  oleo  in  nomine  Doini- 
ni,  id  est,  unctionem  ipsam  debere  fieri  in 
nomine  Domini  ;  quod  dici  potuit,  vel  pro- 
pter  formam,  quse  adhiberi  solet  supra  talem 
unctionem,  vel  propter  fidem  et  intentionem, 
cum  qua  debet  fieri  talis  unctio,  tanquam 
res  a  Christo  instituta,  in  cujus  virtute  ope- 
ralura  est.  Confirmari  hocpotest  primo,  quia, 
licet  atiqua  Concilia  vel  decreta  antiqua  di- 
cant,  oleum  debere  esse  consecratum,  tamen 
non  dicunt  expresse  eonsecrationem  illam 
esse  de  necessitale  sacramenti,  sed  expli- 
cant  consuetudinem  Ecclesiaa  Romanre,  quse 
ex  prsecepto  servanda  est.  Confirmatur  se- 
cundo,  quia  quae  sunt  de  substantia  sacra- 
menti,  sunt  a  Christo  Domino  definita  in  par- 
ticulari  ;  sed  nunquam  Christus  preescripsit 
aliquam  olei  benedictionem,  nec  a  quo,  vel 
quomodo  facienda  esset ;  ergo  non  est  sub- 
slantialis  materia  hujus  sacramenti. 

3.  Contraria  sententia prolatnr.  — Contra- 
ria  sententia  est  communis  Theologorum,  in 
4,  d.  23,  ubi  D.  Thom.,  q.  1,  art.  2,  q.  2,  con- 
jungendo  3  argumentum  cum  corporearticuli 
et  responsione;  nam  in  corpore  solum  ait, 
oleum  sanctiticatum  esse  materiam  ;  in  pri- 
mo  vero  argumento  cum  solutione  constituit 
discrimen  inler  hoe  sacramentum  et  baptis- 
mum  ,  quod  in  baptismo  non  est  de  necessi- 
tate  sacramenti  sanctificatio  materiae,  sicut 
in  hoc  ;  et  rationem  differentiaa  sumit  ex  his, 
quse  in  corpore  articuli  dixerat,  scilicet,  quia 
Christus  suo  usu  et  tactu  sanctificavit  aquam, 
qua3  est  materia  baptismi,  et  ideo  non  indiget 
alia  prsesanctificatione  ;  Christus  vero  non  ita 
sanctifieavit  suo  contactu  materiam  hujus  sa- 
cramenti  ,  et  ideo  de  necessitate  ejus  est  ut 
benedicatur.  Eamdem  doctrinam  habet  Bo- 
nav.,  art.  1,  q.  3  ;  Paluclan.,  q.  1,  art.  1  ;  Du- 
rand.,  q.  2.  Qui  omnes,  dist.  7,  idem  dixerant 
de  materia  confirmationis,  de  qua  quoad  hoc 
eadem  est  ratio.  In  quo  etiam  Victoria  non 
loquitur  consequenter,  nam  de  materia  con- 
firmationis  recte  senserat,  n.  -42  ;  eamdem 
sententiam  tenet  Durandus,  lib.  1  de  Ritib. 
Eccl.,  cap.  20,  n.  20,  ubi  eam  bene  deciarat. 
Denique  Soto,  dist.  33,  q.  2,  art.  3,  dicit,  in- 
dubie  hoc  tenendum  esse;  nullam  vero  aliam 
probitionem  affert,  nisi  quia  Ecclesia  Roma- 
na  ita  sensit  de  hoc  sacramento,  quod  non 
reputaret  esse  sacramentum,  si  ex  oleo  non 
benedicto  fieret.  Sed  hoc  esl  quod  inquiri- 
mus,  unde  constet  ita  sentire  Ecclesiam. 

4.  Primo  ergo   et  prajcipue  hoc  suadent 
Concilium    Florentinum     et    Tridentinum. 


XL.  SECT.  I. 

Utrumque  enim  dixit,  materiam  esse  oleum 
per  Episcopum  seu  ab  Episcopo  benedictum. 
Quando  autem  hsec  Concilia  assignant  mate- 
riam  simpliciter  sic  dictam,  tantum  ea  po- 
nunt,  quaj  sunt  essentialia,  vel  substantialia, 
ut  patet,  tum  ex  absoluta  appellatione,  tum  ex 
dcctrinaquamdeahissacramentistradunt.  In- 
nocentius  etiam  primus,  qui  expressius  quam 
cceteri  Patres  hujus  sacramenti  mentionem 
fecisse  videtur  in  dict.  epist.  1  ad  Decent., 
cap.  8,  dicit,  oagros  inurfgendos  esse  oleo 
sancto ,  ab  Episcopo  con/ecto.  Qua?  verba 
usurpavit  Concilium  Vormatiens.,  cap.  72  ;  et 
Concilium  Aquisgran.,  tit.  2,  cap.  8,  dicit, 
oleum  sanctum  conficiendum  esse  ab  Episco- 
po  ,  quia  in  eo  salvatio  infirmorum  credilur, 
scilicet,  posita;  quo  verbo,  maxime  significa- 
tur  necessitas  hujus  benedictionis  seu  sanc- 
tificationis  olei.  Hinc  etiam  Beda,  in  Com- 
mentar.  ad  cap.  6  Marci,  ait,  ab  ipsis  Aposto- 
lis  hunc  Sanctae  Ecclesise  morem  esse  tradi- 
tum,  ut  cegroti  ungantur  oleo  Pontificali  bsne- 
dictione  consecrato.  Nec  vero  dicit  hanc  fuisse 
Apostolorum  institutionem,  sed  dicit  ex  ipso- 
rum  Apostolorum  traditione  durasse  hunc 
morem  in  Ecclesia  ,  tanquam  res  omnino  ne- 
cessaria ,  et  a  Christo  instituta.  Et  super 
epistolam  Jacobi,  videtur  ad  hanc  significa- 
tionem  trahere  verbum  illud  :  In  nomine  Do- 
rmini,  ut,  scilicet,  adjectum  sit  a  Jacobo  ad 
indicandum  oleum  debere  esse  in  nomine 
Domini  confectum,  seu  benedictum  ;  seu  non 
quolibet  oleo,  sed  illo ,  quod  in  Ecclesia  des- 
tinatum  est  ad  talem  usum  sacrnm  ,  esse  in- 
firmum  ungendum. 

5.  Probatur  Juec  sententia  ratione.  —  Hsec 
ergo  veritas  sufficienter  nobis  constat  cx  tra- 
ditione,  eliam  si  non  sit  in  Scriptura  eviden- 
ter  expressa.  De  ratione  autem  seu  con- 
gruentia  talis  institutionis  multa  disputant 
Durand.,  Paludan.  et  alii,  d.  23;  nam  Du- 
randus  impugnat  congruentiam  a  D.  Thoma 
tradilam,  et  aliam  ipse  atfert  non  sane  proba- 
biliorem.  Verumtamen  de  hac  re  sufiicienter 
dixi,  superiori  tomo,  disp.  33,  sect.  2,  ubi  si- 
milem  qusestionem  de  materia  contirmationis 
disputavi,  et  fere  omnia  ibi  adducta  a  simili 
confirmant  prsesentem  sententiam,  et  eam- 
dem  congruentiam  in  hac  institutione  esse 
ostendunt.  Ac  denique  ratio  illa  generalis 
optima  est,  quia  cum  materia  sacramenti  eie- 
vanda  sit  ad  munus  adeo  sacrum  et  superna- 
turale,  per  se  maxime  decet  ut  consecrari 
seu  benedici  prius  debeat,  et  ideo  talis  bene- 
dictio  a  Christo  postulata  est,  ubi  aliqua  ratio 


DISPUTAT 

specialis  non  obstat ;  ut  in  baptismo  non  est 
requisita,nt  essentialis,  benedietio  aquce.pro- 
pler  illius  sacramenti  necessiUtem  ;  iu  Eu- 
charistia  vcro  non  preerequiritur  talis  pree- 
consecratio.  quia  ipsa  sacramenti  confectio  in 
materiee  consecratione  consistit;  in  confes- 
sione  et  matrimonio,  quia  materia  est  omnino 
transiens,  et  consecrabilis  non  est ;  in  Ordine 
vero  suo  modo  hoc  servatur  ,  quia  res  ipsee, 
quee  traduntur,  sacrce  sunt,  ut  suo  loco  dice- 
mus.  Clarius  vero  et  expressius  rn  hoc  sacra- 
mento  et  confirmatione,  quia  illorum  materia 
accommodatissima  est,  et  ipsa  sacramenta  non 
sunt  tantee  necessilatis,  ut  oportuerit  mate- 
riam  omnino  communem  ad  illa  perficienda 
admittere;  babent  etiam  specialem  quamdam 
rationem  singularis  sanctificationis,  quatenus 
confirmatio  abundantiam  spirilus  significat, 
unctio  vero  extrema,  puritatem,  et  quasi  ul- 
timam  dispositionem  ad  introitum  gloriee;  et 
ideo  merito  sanctificata  materia  postulatur. 

6.  Respondetur  ad  prcecipuum  fundamen- 
iuni  prioris  sententiie.  —  Atque  ex  bis  facile 
responsum  est  ad  prrecipuum  fundamentum 
prioris  sententiee.  Fateor  enim  ex  nuda  Scri- 
pturee  littera  non  colligi  evidenter  hanc  ne- 
cessilatem :  nobis  vero  sufficit  Ecclesiastica 
traditio,  quee  in  hac  re  est  adeo  clara,  ut 
mibi  videatur  ad  minimum  temerarium  illi 
rcpugnare ;  eaque  supposita,  expositio  illa 
verborum  Jacobi  probabihs  est.  Quamvis  au- 
tem  Jacobus  simpliciter  locutus  de  oleo  fuis- 
set,  Ecclesia  a  Christo  per  Apostolos  edocta, 
potuisset  verum  iilius  Scripturee  sensura,  et 
de  quo  oleo  sermo  esset,  nobis  aperire.  Ideo- 
que  non  est  simile  de  baptismo ,  tum  quia 
Ecclesia  aliler  intellexit  testimonia,  quee  lo- 
quuntur  de  aqua  baptismi ;  tum  etiam  quia 
in  aliquibus,  et  preesertim  in  illo  citato  ex 
Actibus,  circumstantia  loci  evidenter  ostendit 
sermonem  esse  de  aqua  naturali  tantum; 
tum  deniqne  quia  diversitas  ipsa  talis  sacra- 
menti,  et  finis  ejus  hanc  differentiam  ex  par- 
te  materiee  requhit.  Simili  etiam  modo  res- 
ponsum  est  ad  priorem  confirmationem,  nam 
ex  multitudine  testimoniorum,  et  ex  modo 
quo  Concilia  loquuntur,  salis  colligitur  ea  lo- 
qui  de  hac  benedictione ,  ut  de  re  pertinente 
ad  substantiam  sacramenti.  Cujus  rei  ma- 
gnum  signum  est  communis  intelligentia  sa- 
pientum,  et  perpetua,  atque  inviolabilis  Ec- 
clesiee  consuetudo,  cujus  initium  ignoratur. 

7.  Qualis  benedictio  requiratur.-—  Paludani 
sententia  reprobatur.  —  In  altera  vero  con- 
firmatione  petitur,  qualis  benedictio  requira- 


XL.  SEGT.  I.  815 

tur,  et  qnid  iu  hocCbristus  prceseripscrit,  quid 
vero  addiderit  Ecclesia.  In  quo  primo  caven- 
dam  censeo  opinionem,  quam  ut  probabilcm 
affertPalud.,  in  4,  d.  7,  q.  4,  n.  34,  Christum 
non  definivisse   positive  (  ul  sic   dicam)  ut 
beec  materia  esset  oleum  benedictum,  sed  ut 
esset  tale  oleum ,  quale  Ecclesia  determina- 
ret,  ipsamque   determinasse  ut  esset  olcum 
benedictum,  ideoque  nunc  esse  de  substan- 
tia  ;  potuisse  tamen  Ecclesiam  determinare  ut 
oleum  commune  sufficeret,  ettunc  non  fuisse 
futurnm  de  substantia  sacramenti.  Hanc  enim 
opinionem   improbavi ,  dict.   disp.  33   supe- 
rioris  tomi ,  in   materia  Confirmationis,  et 
ob  easdem  rationes  in  preesenti  omnino  dis- 
plicet,  tum  quia  boc  est  plane  dicere  non  esse 
simpliciter  de  essentia  sacramenti,  ut  oleum 
sit  benedictum,  quia  sine   fundamento  dici- 
mus,  etiam  ex  suppositione  preecepti  Eccle- 
siee,  eum  ritum   esse  subslantialem,  qui  ex 
sola  Ecclesiee  determinatione  manavit ;  alias 
etiam  posset  quis  dicere  panem  azymum  esse 
de  substantia,  vel  vinum  aqua  mistum,  et  si- 
milia;  nam  in  omnibus  sacramentis  diccre 
possemus  materiam  esse  hanc,  vel  illam  rem 
secundum  hanc  vel  illam  qualitatem,  vel  ri- 
tum ,  si  Ecclesia  illum  determinaverit.  Tum 
etiam  quia  juxta  illum  dicendi  modum  vide- 
mur  non  tribuere  Christo  immediate  totum 
ritum  substantialem  hujus  sacramenti,  quia 
beneclictio  est  substantialis,  et  hcec  absoJute 
et  definite   non   est  ex  institutione  Cbristi. 
Dico  ergo,  Chrislum  sua  inslitutione  deter- 
minasse  ut  materia  esset  oleum  benedictum, 
nec  potuisse  Apostolos  vel  Ecclesiam  hunc  ri- 
tum  immutare.Et  certe  si  a  principio  potuis- 
sentApostoli  illum   ritum  non  preescribere, 
seu  benedictionem  non  requirere,  etiam  nunc 
posset  Ecclesia  illum  immutare;  at  hoc  plane 
est  contra  communem  ejus  sensum.  Quin  po- 
tius  censeo,  non  solam  abrogationem,  verum 
nec  dispensationem  posse  in  hanc  materiam 
cadere  per  Summi  etiam  Pontificis  potesta- 
tem ;  quia  in  his,  quee  sunt  de  substantia  sa- 
cramentorum,  non  potest  Ecclesia  dispensa- 
re,  neque  in  boc  admittenda  est  exceptio, 
nisi  in  his,  quee  ab  ipsamet  Ecclesia  declarata 
sunt,  ut  eodem  loco  dixi,  et  statim  in  simili 
subjiciam. 

8.  Christum  prcecepisse  oleum  al  Episcopo 
henedici. —  Nihilominus  tamen  addo,  hanc 
benedictionem  olei  non  omnino  fuisse  a  Chri- 
sto  Domino  in  particulari  preescriptam.  Duo 
tamenin  ea  distinguere  oportet,  scilicet,  eum 
a  quo  danda  est ,  et  modum  quo  danda  est. 


816  DISPUTaT. 

Quoad  illud  prius  existimo  esse  a  Christo  Do- 
mino  in  particulari  prsescriptum ,  quidquid 
Paludanus,  Durandus  et  alii  sentiant,  qui 
certenon  consequenter  loquuntur.  Nam  Con- 
cilia  eodem  modo  dicunt,  oleum  ab  Episcopo 
benedictum  esse  materiam  ;  ergo  totum  hoc 
est  de  substanlia  talis  materiee  et  sacramenti; 
ergo  tolum  est  ex  Christi  institutione.  Utra- 
que  enim  consequentia  ex  dictis  probata  re- 
linquitur;  et  antecedens  in  terminis  est  Con- 
cilii  Fiorentini  et  Tridentini,  et  sumitur  ex 
aliis  decretis  citatis.  Et  in  dict.  disput.  33, 
idem  dixi  de  materia  confirmationis  ex  eo- 
dem  fundamento,  quod  ibi  latius  declaravi. 
Et  ulterius  inde  intuli  per  dispensatiouem 
Papse  non  posse  inferiori  sacerdoti  committi, 
ut  chrisma  conficiat,  eademque  consecutione 
nunc  infero ,  non  posse  committi  eidem ,  ut 
oleum  illud  benedicat,  quod  futurum  est  ma- 
teria  hujus  sacramenti,  quia  m  substantiali 
materia  uon  cadit  dispensatio,  et  Christus  ex 
vi  institutionis  determinate  postulavit  oleum 
ab  Episcopo  benedictum.  Nec  est  quod  nos 
moveat  vulgare  exemplum  de  miuistro  con- 
firmationis,  tum  quia  in  illo  habemus  Eccle- 
sise  declarationem,  non  vero  in  hac  materia; 
tum  quia,  propter  illam  declarationem,  non 
dicunt  Concilia  absolute  ministrum  confir- 
mationis  esse  Episcopum ,  sed  cum  addito  : 
Ordinarium  ministrum  ;  hic  autem  non  di- 
cunt,  ordinariam  materiam,  sed  absolute  ma- 
teriam.  Estque  heec  doctrina  conformior  cae- 
teris  Theologis  supra  citatis,  prsesertim  D. 
Thomae,  dict.  qusestiunc.  2  et  3,  ubi  con- 
gruentiam  hujus  institutionis  reddit,  nimi- 
rum,  ut  ostenderetur,  virtutem  Christi,  qnee 
in  sacramentis  operatur,  ad  inferiores  minis- 
tros,  quales  sunt  sacerdotes,per  intermedios, 
ut  sunt  Episcopi,  descendere.  Quod  morali 
modo,  et  secundum  quamdam  analogiam 
intelligendum  est,  ut  per  se  satis  constat.  fta- 
tio  vero  magis  moralis  esse  potuit,  ut  mate- 
ria  sacramenti  minr.s  esset  vulgaris,  in  ma- 
jorique  reverentia  haberetur.  Itaque,  ut  hsec 
benedictio  Episcopalis  esset,  a  Chrislo  prse- 
scriptum  fuit. 

9.  Modum  benedictionis  non  fuisse  a  Christo 
prmscriptum.  -—  An  modus  prcescriptus  ab 
Ecclesia  sit  essentialis.  —  Modus  autem  ejus 
non  fuit  definitus,  ut  omnes  docent,  et  in  si- 
mili  de  materia  confirmationis  satis  declara- 
tum  reliquimus.  Ubistatim  oritur  dubium,  ibi 
etiam  tractatum,  an  modus  benedictionis,  ab 
Ecclesia  prsescriptus,  sit  essentialis,  necne, 
quod  eodem  modo  definiendum  est.  Dico  igi- 


XL.  SECT.  I. 

tur,  omne  oleum,  de  quo  vere  dici  possit  esse 
ab  Episcopo  benedictnm,  esse  sufficientem 
materiam  ;  quia  hanc  solam  Christus  instituit, 
ut  patet  exConciliisFJorentino  et  Tridentino, 
et  fieri  nullo  modo  potest  quin  materia  a 
Christo  instituta  sufficiat.  Unde,  licet  Episco- 
pus  mutaret  modum  benedictionis  ab  Ecclesia 
designatum,  si  tamen  ea  mutatione  non  ob- 
stante,  vere  et  in  re  ipsa  illud  oleum  bene- 
dictum  maneret ,  esset  materia  sufficiens. 
Fortasse  tamen  fieri  potest  ab  Ecclesia,  ut 
talis  benedictio  irrita  sit,  nec  apud  Deum  ha- 
beat  rationem  consecrationis,  sed  execratio- 
nis  potius;  et  hoc  modo  fieri  etiam  poterit  ut 
benedictio  ab  Ecclesia  instituta  necessaria  sit, 
quia  ex  ea  pendet,  ut  Christi  institutio  im- 
pleatur,  ut  citato  loco  latius  declaravi. 

10.  An  sit  necessarium  ut  sit  oleum  sim- 
plex.  —  Ultimo  circa  hanc  materiam  decla- 
randum  occurrit,  an  sit  de  illius  necessitate  ut 
sit  oleum  simplex,  id  est,  non  mistum  alio 
liquore.  Aliqui  enim  Theologi  ita  sentiunt, 
pr8esertimPaludan.,dist.  23,  q.l,a.l,ubi  ait, 
debere  esse  oleum  simplex,  ila  ut,  si  miscea- 
tur  balsamum,  sit  transgressio  praecepti.  Idem 
sentitSoto,  dict.  art.  3,  addens,  si  tanta  fieret 
mistio  alterius  liquoris,  ut  formam,  id  est, 
externam  speciem  olei  tollat,  non  esse  mate- 
riam.  Ego  vero  imprimis  censeo,  chrisma, 
licet  mistionem  habeat  balsami,  esse  suffi- 
cientem  materiam,  et  per  se  non  est  conlra 
Christi  institutionem  illa  uti  in  hoc  sacra- 
mento.  Irao  aliquando  videtur  Ecclesia  usa 
hac  materia,  etiam  ad  ungendum  intirmos, 
idque  sumitur  ex  dict.  epist.  4  Innocentii  I, 
ubi  post  allatum  Jacobi  testimonium,  subdit : 
Quod  non  cst  dubium  de  fidelibus  cegrotanti- 
bus  accipi,  vel  intelligi  debere,  gui  sanclo  oleo 
chrismatis  perungi  possunt,  quo  ab  Episcopo 
confeclo  Christiani  uti  possunt  in  sua  aut  suo- 
rum  necessitAe  inunge.ndo.  Concilium  etiam 
Vormatiense  eodem  roodo  ait,  sancto  oleo 
chrismatis.  Et  quod  loquatur  de  proprio 
chrismate,  colligi  potest  ex  illo  verbo  ,  ab 
Episcopo  confecto ;  illud  enim  participium, 
confeckim,  mistionem  aliquam  et  plusquam 
simplicem  benedictionem  significat.  Favet 
etiam  Concilium  Aquisgran.,  juncta  epistol. 
Fabiani  2;  nam  dictum  Concilium  ait,  juxta 
Apostolicam  traditionem  debere  Episcopos  fe- 
ria  5in  Coena  Domini  sanctum  oleum  confi- 
cere,  in  quo  salvatio  infirmorum  creditur.  Ubi 
aperte  loquilur  de  sanclo  oleo,  quo  dabatur 
boc  sacramentum;  Fabianus  autem,  ad  quem 
alludit  Concilium,   dum   refert  Apostolicam 


DISPUTAT. 

traditionem,  docet  ex  Apostolorum  traditio- 
ne,  chrisma  ex  oleo  et  balsamo  debere  ab 
Episcopo  per  singulos  annos  in  Coena  Domini 
consecrari.  Et  ex  eisdem  Patribus  et  Conci- 
liis  constat,  cbrisma  simpliciter  appellari, 
vereque  dici  posse  oleum  sanctum  ab  Epis- 
copo  benedictum.  Quod  etiam  colligere  licet 
ex  epist.  70  Cypriani,  ubi  prius  ait  necesse 
esse  baptizatum,  chrismate  inungi,  et  postea 
subdit,  Eucharistiam,  et  unde  baptizati  un- 
guntur,  oleum,  in  altari  sanctificari.  Ipsum 
igitur  chrisma  oleum  sanctificatum  est.  Et 
eodem  modo  appellatur  a  Dionysio ,  cap.  3 
de  Eccl.  bier. ,  sacrum  unctionis  oleum.  Cum 
ergo  habeamus  ex  Conciliis,  oleum  ab  Epis- 
copo  benedictum  esse  materiam  hujus  sacra- 
menti,  et  chrisma  sit  oleum  sanctificatum  ab 
Episcopo,  non  est  dubitandum  esse  sufficien- 
tem  materiam. 

11 .  Objectioni  occurritur.  —  Sufftcere  sim- 
plex  oleum.  —  Verum  est,  interdum  omne 
oleum  sanctificatum  solere  chrisma  appella- 
ri  ,  et  in  Pontificali  Romano  oleum  infirmo- 
rum  in  sua  benedictione  ita  vocatur,  quomo- 
do  possunt  aliqua  ex  testimoniis  adductis  ex- 
poni ;  nihilominus  tamen  existimo,  seclusa 
Ecclesiae  prohibitione,  nullum  peccatum  esse 
nti  chrismate  proprio  ad  boc  sacramentum 
perficiendum,  et  praesertim  si  aliud  oleum 
simplex,  et  sanctificatum  deesset.  Per  se  ta- 
men  verum  est,  ad  hoc  sacramentum  confi- 
ciendum  sufficere  simplex  oleum  benedictum, 
et  in  hoc  differre  a  confirmatione,  in  qua  ne- 
cessarium  est  chrisma  confectum  ex  balsamo, 
et  oleo ,  ut  suo  loco  diximus.  Et  hoc  probat 
testimonium  Jacobi,  adjunctis  Conciliis ;  sim- 
pliciter  enim  de  oleo  loquuntur  ;  non  est  ergo 
necessaria  mistio  balsami.  Et  rationem  diffe- 
rentiae  tradit  Altisiodor.,  lib.  4  Summae,  tract. 
7  ,  quia  balsamum  significat  bonum  famae 
odorem,  quem  viventes  tenentur  per  bona 
opera  et  exempla  dare,  de  quo  admonentur 
fideles  quando  confirmantur;  his  vero,  qui 
jam  morti  appropinquant ,  solura  curandum 
est  de  bona  conscientia,  quam  oleum  signifi- 
cat ,  ac  propterea  ex  institutione  simplex 
oleum  traditum  est. 

12.  Propter  quae  addendum  est,  propria 
auctoritate  non  licere  illi  aliquid  miscere,  ab- 
solute ,  et  sine  causa ,  ut  constat  ex  doctrina 
communi  de  sacramentis.  Verum  item  est,  si 
tanta  esset  mistio  ,  ut  corrumperetur  olei  na- 
tura,  imo  etiam,  si  communem  usum,  et  ap- 
pellationein  olei  amitteret,  ita  ut  licet  non 
esset  oleum  substantialiter  transmutatum,  ta- 

XXII. 


XL.  SECT.  1F.  817 

men  ita  esset  jam  commistum  et  condensa- 
tum,  ul  non  oleum,  sed  mistum  aliquod  arli- 
ficiale  seu  unguentum  censeretur,  illud  non 
fore  materiam  sufficientem ,  quia  haec  est 
oleum  simpliciter  et  usuale.  At  vero,  si  oleum 
maneat  in  vera  natura,  specie  et  usu  olei, 
non  repugnaret  institutioni,  quodex  ordina- 
tione  Ecclesia3  sanctificaretur  cum  parva  ali- 
qua  mistione  alicujus  liquoris,  sicut  vino  con- 
secrando  miscetur  aqua,  et  aquae  baptismi  pa- 
rum  salis  ;  et  hac  ratione  dicebamus,  chrisma 
posse  sufficere,  et  aliquando  fortasse  fuisse  in 
usu.  Nunc  autem  quando  EecJesia  has  mate- 
rias  earumque  benedictiones  distinxit,  non 
esset  licitum  eas  commutare,  nec  alio  oleo  in 
hoc  sacramento  uti,  praeterquam  illo,quod  ad 
hoc  munus  ex  Ecclesiae  institutione  conse- 
cratur. 

SEGTIO  II. 

An  unctio  ex  oleo  ab  Episcopo  benedicto  sit  proxi-° 
ma  materia  hujus  sacramenti. 

1.  Antiqua  sententia,  oleum  benedictum  esse 
sacr.imentum  rejicitur.  —  Referunt  D.  Thom., 
Bonavent.,  et  alii,  in  4,  dist.  23,  fnisse  anti- 
quam  sententiam  asserentem ,  sacramentura 
hoc  esse  ipsum  oleum  ab  Episcopo  benedic- 
tum,  unclionem  autem  ejus  tantum  esse  usum 
sacramenti  jam  confecti.  Hanc  vero  senten- 
tiam  merito  ut  improbabilem  rejiciunt ;  quia 
nullum  sacramentum  consistit  in  facto  esse, 
aut  habet  esse  permanens  ,  nisi  Eucharistia, 
ut  ex  doctrina  de  sacramentis  in  genere  con- 
stat,  Cujus  ratio  est,  quia  per  consecrationem 
Eucharistiae  ipse  auctor  graliae  snb  speciebus 
efficitur  et  significatur,  per  benedictionem 
autem  olei  nulla  gratia  signidcatur,  neque 
datur;  unde  illa  sacramentale  quoddam  est, 
non  sacramentum.  Alias,  forma  essenlialis 
hujus  sacramenti  non  esset  quam  Concilia 
praescribunt,  id  est,  quae  proferturin  ipso  usu 
et  unctione,  sed  esset  oratio  illa,  quam  Epis- 
copus  dicit  cum  oleum  benedicit;  et  conse- 
quenter  minister  proprius  hujus  sacramenti 
non  esset  presbyter,  sed  Episcopus,  quia  ad 
illum  solum  pertiuet  olei  benedictio.  Ac  de- 
nique  si  sacramentum  ipsum  jam  esset  con- 
fectum,  non  esset  de  essentia  applicationis 
ejus,  quod  fieret  a  sacerdote,  ut  iu  Eucharis- 
tia  videre  licet;  haec  autem  omnia  sunt  ab- 
surda  et  contra  veram  doctrinam  de  hoc  sa- 
cramento  ,  ut  ex  dicendis  constabit.  Sit  ergo 
certum  ,  sacramentum  hoc  consistere  in  ipso 
usu,  et  olei  benedictionem  solum  esse  quam- 

52 


818  DISPUTAT 

dani  materise  prseparationem,  seu  confeclio- 
nem. 

2.  Materiam  proximam  esse  unctionem.  — 
Ex  quo  concluditur,  maleriam  proximam  hu- 
jus  sacramenti  esse  unctionem  ex  oleo  fac- 
tam  ;  quod  oplime  probat  verbum  Jacobi : 
Ungentes  eum  oleo,  et  verba  Tridentini,  sess. 
14,  c.  1,  de  hoc  sacramento  dicentis  :  Intel- 
lexit  enim  Ecclesia,  materiam  esse  oleum  db 
Episcopo  benedictum  ;  nam  unctio  aptissime 
Spiritus  Sancti  gratiam ,  qua  invisihiliter 
cegrotantis  anima  inungitur,  reprcesentat.  Ex 
illa  enim  causali  nota,  nam,  intelligo  Conei- 
lium  ostendere  oleum  esse  materiam,  quia 
unctio  est  ipsum  sacramentura,  utique  quoad 
materiam  proximam  illius  ;  statim  enim  for- 
mam  subjungit,  de  qua  postea.  Quod  vero 
unctio  sit  ipsum  sacramentum,  probat  opti- 
me  Concilium  ex  significatione  ;  illud  euim 
est  sacramentum,  quod  est  efficax  signum 
gratiee;  bujusmodiautem  est  illa  unctio.  Prae- 
terea  boc  sequitur  necessario  ex  refutatione 
opinionis  prcedietse ;  nam  hoc  sacramentum 
non  consistiiin  ipsa  materia  permanente,  sed 
in  usu ;  ergo  materia  permanens  est  tan- 
tum  remota ;  proxima  ergo  est  usus  illius 
materiae,  qui  nou  est  nisi  unctio.  Tandem 
idem  probari  potest  a  simili  de  baptismo;  quod 
enim  ibi  est  ablutio,  hic  est  unctio  ;  idemque 
est  de  sacramento  confirmationis  ;  videri  er- 
go  possunt  dicta  de  illis  sacramentis,  et  hic 
applicari. 

Qualis  et  quanta  esse  deleat  hcec  unctio. 

3.  An  oporleat  fleri  in,  ftgura  crucis. —  Ex- 
plicandum  vero  superest,  qualiset  quanta  es- 
se  debeat  hsee  unctio.  Nam  quoad  qualitatem 
interrogari  potest,  an  oporteat  fieri  unctio- 
nem  in  figura  crucis  ;  id  enim  signincavit 
Gloss.,  in  c.  Numquid,  de  Consecrat.,  d.  5,  et 
usus  eliam  idem  confirmat.  Dicendum  vero 
est,  hoc  non  esse  de  necessitate  hujus  sacra- 
menti,  quod  est  certissimum.  Nec  illa  Glossa 
dixit  contrarium,  sed  potius  hoc  etiamsensit, 
siintegre  legatur.  Et  eodem  modo  intelligen- 
dus  est  Sylvester,  verbo  Unctio  extrema,  q.  2. 
Quia  oppositum,  neque  in  loco  Jacobi,  neque 
in  Conciliis,  aut  traditione  fundamentum  ha- 
het ;  non  est  autem  aliquid  addendum  sub- 
stantiae  sacramenti  sine  aliquo  bujusmodi 
fundamento.  Primum  patet,  quia  Jacobussim- 
pliciter  dixit :  Ungentes  eum  oieo;  modum  au- 
tem,  velsignum  unclionis  non  definivit.  Con- 
cilia  etiam  de  hoc  nihil  dicunt.  Quin  potius 
Concilium  Florentinum  solum  indicat  unctio- 


XL.  SECT.  11. 
nem  per  modum  crucis  esse  necessariam  in 
confirmatione,  quia  in  forma  illius  saeramen- 
ti  exprimitur,  dum  dicilur  :  S>gno  te  signo 
crucis ;  at  hic  nihil  hujusmodi  intervenit, 
nam  in  forma  simpliciter  dicitur  :  Per  islam 
sanctam  unctionem.  Potestque  reddi  congrua 
differentia  interutrumque  sacramentum,  quia 
in  conOrmatione  ungitur  quis,  ut  Christi  mi- 
les  ad  portandam  et  confitendam  ejus  cru- 
cem  coram  regibus  et  tyrannis  ;  per  hanc  ve- 
ro  unctionem  soium  ungitur  per  modum  me- 
dicinse  ad  recuperandam  salutem.  Unde  ulte- 
rius  addo,  non  videri  hoc  signum  esse  de  ne- 
cessitate  pracepti,  saltem  sub  culpa  gravi , 
secluso  contemptu,  aut  scandalo ;  quia  nul- 
lum  est  expresse  latum  praeceptum  dehac  re; 
et  de  consuetudine  non  constat  sub  hac  exis- 
limatione  esse  introductam;  et  praiterea  ma- 
teria  ex  se  non  est  gravis.  Quare  si  ex  justa 
causa  omittatur,  ut  brevius,  vel  securiusaga- 
tur,  nullum  erit  peccatum;  regulariter  vero 
id  magis  pium  est,  ideoque  debet  servari  ac 
fieri.  Vide  Ledesra.,  2  part.,  4,  q.  21,  art.  8. 

4.  Quot  debeant  fieri  unctiones . — Circa  unc- 
tionis  vero  quantitatem  imprimis  Concilium 
Fiorentinum  numerat  septem  uncliones,  qui- 
bus  perficiendum  est  hoc  sacramentum,  seili- 
cet,  in  oculis  propter  visum,  in  auribus  pro- 
pter  auditum,  in  naribus  propter  odoratum, 
in  ore  propter  gustum  et  locutionem,  in  ma- 
nibus  proptertactum,  inpedibus  proptergres- 
sum,in  renibuspropter  delectationem  ibidem 
vigentem.  Hic  ergo  numerus  unctionum  dici 
potest  veluli  discreta  quantitas  hujus  mate- 
riee.  De  singulis  vero  unctionibus  inquiri  po- 
test  quantum  esse  oporteat  unamquamque, 
seu  cnjus  magnitudinis  ;  in  hoc  vero  immo- 
rari  non  est  necesse ;  quaelibet  enim  sufficit, 
etiam  si  minima  sit,  dummodo  veram  ratio- 
nem  unctionis  attingat,  juxta  communem  lo- 
quendi  morem.  Non  enim  erit  satis  unicam 
guttamoleistillare,  quiaidvelnon  est  ungere, 
vel  certe  est  res  aliquo  modo  dubia,  sed  opor- 
tet  partem  corporis  oleo  linere,  aliquid  peril- 
lam  diffundendo  ;  hoc  enim  est  proprie  et  in 
rigore  ungere. 

5.  Corollarium,—  Svfficere  simplicem  unc- 
tionem.  —  Hinc  vero  obiter  colligo  non  esse 
absolute  de  essentia  hujus  sacramenti  in  unc- 
tionibussingulorum  sensuum  duplicem  facere 
uncliouem,  verbi  gratia,  duorum  oculorum, 
aut  duarum  aurium,  etc.  Quanquam  enim 
communiter  fiat  et  regulariter,  ac  seclusa  ne- 
cessitate,  ita  faciendum  sit  propter  consuetu- 
dinem  Ecclesiee,  tamen  non  est  de  essentia, 


DISPUTAT.  XL.  SEGT.  II. 


119 


quia  in  una  parte  sufficienter  significatur  unc- 
tio  talis  sensus,  licet  virtus  ejus  in  pluribus 
partibus  vigeat;  et  icleo  si  ob  uecessilatemin 
unoquoque  sensu  una  tanlum  fiat  unctio,  et 
veru.m  fiet  sacramentum,  et  nihil  peccabitur. 

6.  An  dictus  numerus  sit  de  necessitale  sa- 
crameriti  vel  pra-cepti.  —  At  vero  de  numero 
unclionum  posito  a  Concilio  Florentino  dubi- 
lari  potest,  sitne  de  necessitate  prsecepti,  vel 
saeramenti.  Nam  quod  non  omnes  sint  neces- 
sarise  etiam  ex  prsecepto,  nedum  essentiales, 
ex  eo  evidenter  evineitur,  quod  plerumque 
duce  earum  omittuntur ,  scilicet,  pedum  et 
renum,  praesertim  in  feminis  propter  honesla- 
tem.  Imo,  licet  sint  in  communi  usu  Romanee 
Ecclesiee,  ut  est  particularis  Ecclesia,  non  vero 
sunt  in  usu  omnium  Ecclesiarum,atqueadeo 
nec  universalis  Ecclesiee,  ut  omnes  auctores 
referunt,  quos  statim  insinuabo.  Qui  couse- 
quenter  de  his  duabus  unctionibus  fatentur 
non  esse  necessarias;  imo  de  unctionerenum 
aliqui  censent  conveuientius  esse  illam  omit- 
tere,  ut  Supplem.  Gabr.,  d.  23,  q.  1,  art.  2  ; 
Soto,  queest.  2,  art.  3;  Victoria,  in  Summa, 
n.  223. 

7.  Hinc  vero  colligi  videtur  de  nulla  alia- 
rum  unctionum  posse  certo  constare  esse 
simpliciter  necessariam,  multoque  minus  de 
toto  numero  earum,  quia  Conciiium  Floreu- 
tinum  omnes  eeque  numerat;  ergo,  si  aliquas 
excipimus,  quantum  est  ex  auctoritate  Con- 
cilii,  non  possumus  de  aliqua  aliarum  affir- 
mare  esse  necessariam  simpliciter.  Hucacce- 
dit,  quod  Jacobus  solum  dixit  :  Infirmatur 
quis  in  vobis,  vocet  presbyteros Ecdesue,  et  un- 
gant  euni  oleo,  in  quibus  verbis  sufficienter 
explicatur  materiahujus  sacramenti,  utCon- 
cilium  Trideutinum  significavit;  sed  ad  veri- 
tatem  et  complementum  borum  verborum 
non  est  necessaria  multiplex  unctio,  sed  una 
sufficit ;  sicut  ex  vi  verborum  Christi,  Bapti- 
-zantes  eos,  etc,  una  aspersio  vel  ablutio  suffi- 
cit.  Quocl  si  quis  dicat,  traditioue  declaratum 
esse,  illam  unctionem  debere  esse  multipli- 
cem,  et  in  talibus  parlibus  corporis,  contra 
hoc  est,  tum  quia  diximus,  tradilionem  hanc 
non  esse  unifoimem  et  eamdem  in  omnibus, 
ideoque  non  indicare  essentialem  materiam, 
sed  ad  summum  ceeremoniam  aliquam  Eccle- 
siasticam;  tum  quiaaliqua  etiamfuittraditio, 
vel  multarum  Ecclesiarum  consuetudo,  hap- 
tizandi  per  trinam  mersionem,  ex  qua  solum 
potuit  inferri,  alicubi,  vel  aliquando  id  fuisse 
preeceptum,  non  tamen  esse  de  necessitate 
materia? ;  idem  ergo  in  prsesenti  dici  poterit. 


8.  Aliquorum  opinio,  sufficere  wiicam  unctio- 
nem.  —  Propter  Inec  unus   vcl  alius  moder- 
nusdicere  ausi  sunt  non  esse  de  necessitate  hu- 
jus  sacramenti,  ut  per  plures  unctiones  fiat, 
neque  in  determinata  parte  corporis,  sed  uni- 
cam  unctionem  sufiieere,  quantum  spectal  ad 
valorem   sacramenti.  Antiqui   vero  Scholas- 
tici,  in  4,  dist.  24,  sentiunt  plures  nnctiones 
esse  de  essentia  et  valore  hujus  sacramenti, 
saltern  quinque  illas,  quibus  quinque  sensus 
inunguntur,  D.  Thom.,q.  2,  art.  3,  q.  2;  Du- 
rand.,  q.  4;  Bonav.,  Rich.,   Palud.,   Major, 
Supplem.  Gabr.,  Soto,   et  Summistee,  quam- 
vis   non   omnes   distincte  loquantur  de   ne- 
cessitate    sacramenti ,   sed    absolute.   Juxta 
quam    doctrinam  omnino    certum    existimo 
has    quinque    unctiones   quinque    sensuum 
esse  de  necessitate  preecepti ;    hoc  enim  ut 
minimum  convincit  universalis  Ecclesioe  con- 
sueludo  ,  a  qua    discordare  giave    crimeu 
est,  prsesertirn  in  re,  quee  facile  redunda- 
re  potest  in  dubium  de  valore  sacramenti. 
Ratio,    seu  congruentia ,  quam  D.  Thomas 
supra   adducit ,  est   optima ;    quia    hoc    sa- 
cramentum  adhibetur,  ut  medicina  ad  sordes 
seu  reliquias   peccatorum  tollendas,  et  ibi 
adhibetur  ubi  est  radix  peccatorum;  hsec  au- 
tem  radix   est  in  quinque  sensibus;  merito 
ergo  in  illis  partibus  applicatur  medicina.  An 
vero  ha?c  necessitas  sit  tanta,  ut  sit  etiam 
substantialis,  vel  essentialis,  non  caret  aliqua 
difficultate,  pendet  tamen  ex  his,  quee  de  for- 
ma  et  effectu,  ac  subjecto  hujus  sacramenti 
dicturi  sumiis ;  et  ideo  illam  paulatim  in  se- 
quentibus  disputationibus  expediemus. 

9.  Ordinem  talium  imctionum  non  esse  de 
essentia  sacramenli,  —  Ulud  vero  nunc  pro 
certo  habeatur,ordnem  talium  unctionum  non 
esse  de  essentia  sacramenti,  scilicet,  ut  prius 
ungantur  oculi,  postea  aures,  etc;  licet  enim 
hic  ordo  servandus  sit ,  quia  et  est  rebus  ipsis 
consentaneus,  et  maxime  quia  ita  habet  Ec- 
clesiee  consuetudo,  quae  sine  aliquo  peccato 
non  potest  omitti,  non  est  tamen  absolutede 
essentia,  nec  illa  immutatio  esset  contra  va- 
lorem  sacramenti,  ut  omn.es  Doctores  suppo- 
nere  videntur ;  quia  materia  essentialis  non 
est  relatio,  aut  ordo,  sed  unctio;  quamvisau- 
tem  mutetur  ordo,  servatur  tota  unctio  essen- 
tialis;  ergo. 


820  DISPUTAT. 

SECTIO  III. 

Qucs  sit  legithna  hujus  sacramenti  forma. 

1.  Aliquam  verborum  formam  esse  de  es- 
sentia  hujus  sacramenii.  —  Principio  staluen- 
duni  est,  aliquam  verborum  formam  esse  de 
essentia  hujus  sacramenli.  In  hoc  nulla  est 
controversia  inter  Catholicos,  sed  cum  solis 
haereticis,  contra  quos  sufficiunt  nobis  defini- 
tiones  ConciliorumFlorentinietTridentini,  et 
quse  in  superiori  tomo,  de  sacramentis  in  ge- 
nere  diximus.  Ex  quibus  etiara  est  certum, 
aliquam  verborum  formam  esse  determinatam 
jure  divinn,  atque  ita  essentialem  huic  sacra- 
mento,  ut  sine  illa  confici  nullo  modo  possit ; 
hoc  enim  generale  est  omnibus  sacramentis 
novae  legis,  et  in  particulari  significant  dicta 
Concilia  de  hoc  sacramento,  et  ex  dictis  de 
illius  institutione  colligitur ;  si  enim  Christus 
Dominus  non  praescripsisset  certam  verborura 
formam,  non  plene,  nec  defiuite  instituisset 
essentialem  ritum  hujus  sacramenti,  sicut  in 
simili  de  materia  dicebamus.  Qaocirca  cum 
aliqui  Catholici  dicunt  posse  Ecclesiam  mu- 
tare  formam  hujus  sacramenti,  utVictoria,  in 
Summ.  sacram.,  num.  201,  et  Navar. ,  in 
Sum.,  c.  22,  num.  13,  sano  modointclligendi 
sunt,  videlicet  posse  Ecclesiam  mutare,  aut 
materialia  verba,  servato  eodem  legitimo 
sensu,  aut  aliqua  verba,  qua3  non  sunt  de 
substantia,  sed  ad  ritum  accidentalem  per- 
tinent,  ut  videbimus. 

2.  Objectio.  —  Forma  qua  utitur  Ecclesia 
Romana. —  Objici  vero  potest,  quia  forma 
hujus  sacramenti  solum  colligitur  exillis  ver- 
bis  Jacobi,  c.  5  :  Et  orent  super  eum,  ut  si- 
gnificarunt  prcedicta  Concilia  dicentia,  Jaco- 
bum  in  illis  verbis,  Ungant  eum,  et  orent, 
etc,  materiam  et  formam  indicasse  hujus  sa- 
cramenti.  Quod  etiam  declaravit  idera  Jaco- 
bus  subdens :  Et  oratio  fidei  alleviabit  infir- 
mum,  ubi  praedictae  orationi  tribuit,  seu  pro- 
mittit  effectum  sacramenti ;  constat  autem 
effectum  maxime  procedere  a  forma ;  ergo 
juxta  promulgationem  Jacobi ,  sola  oratio 
presbyteri  sufficit  ex  Christi  institutione  ad 
effectum  hujus  sacramenti;  at  vero  oratio 
non  dicit  aliquam  determinatam  formam  ver- 
borum,  imo  in  rigore  nec  verba  requirit; 
ergo.  Et  cqnfirmatur  ex  varietate  formarum, 
quse  in  Ecclesia  fuit  iu  usuhujus  sacramenti. 
Nam  tempore  D.  Ambros.,  in  Ecclesia  Me- 
diolanensi  haec  forma  erat  in  usu  :  Ungo  te 
oleo  sanctificato  in  nomine  Patris,  et  Filii,  et 


XL.  SECT.  III. 
Spiritus  Sancti.  ut  more  militis  uncti  pra- 
paratus  ad  certamen,  oereas  possis  superare 
potestates.  Ita  refert  Bonav.,  d.  23,  p.  i,  art. 
i,q.  4,  et  alii  ibi.  Similemque  formam  refert 
ibi  Palac,  ex  lib.  sacramentali  Venetorum, 
approbalo,  ut  ibi  dicitur,  a  Leone  X  :  Ungo 
te  oleo  sancto,  ut  hac  unctione  protectus,  for- 
titer  stare  valeas  adversus  eereas  catervas,  in 
nomine  Patris,  et  Filii,  et  Spiritus  Sancti. 
Ecclesia  autem  Romana  utitur  illa  forma: 
Per  hanc  sacram  unctionem,  et  suam  piissi- 
mam  misericordiam  indulgeat  tibi  Deus  quid- 
quid  peccatis  per  visum,  etc,  ut  patet  exdic- 
tis  Conciliis,  et  ex  usu ;  ergo  signum  est,  hanc 
formam  non  habere  determinationem  ex  di- 
vino  jure. 

3.  Solvitur.  —  Sed  quod  attinet  ad  Jaco- 
bum,  dicendum  est  ipsum  imprimis  loqui  de 
oratione  sensibili,  per  vocem  expressa  ;  ita 
enim  intellexit  Ecclesia  ;  et  sumitur  ex  cir- 
cumstantia  litterae ,  nam  Jacobus  loquitur  de 
oratione  facienda  super  unctione  infirmi,  et 
ad  consolationem  et  levamenejus;  ergo  loqui- 
tur  de  oratione  sensibili,  quse  fit  per  verba 
sensibilia.  Rursus,  quamvis  Jacobus  non  de- 
claret  modumorationis,  tamen  etiam  exsub- 
jecta  materia  et  eadera  Ecclesiae  traditione 
constat,  eum  loqui  de  oratione  sacramentali, 
atque  adeo  quae  certo  ritu,  et  ad  sacramen- 
talem  significationem  accommodata  sit;  non 
est  enim  necesse  ut  omnia  in  Scriptura  dis- 
tincte  explicentur,  sed  sufficit  ut  insinuentur, 
et  ab  Ecclesia  declarentur,  sicut  inaliissacra- 
mentis  perspicuum  est.  De  illis  autem  variis 
formis  dicendum  est,  eam,  quam  Ecclesia  re- 
tinet,  continere  substantialem  formam  hujus 
sacramenli,  ut  aperte  definiunt  dicta  Conci- 
lia,  et  sumitur  ex  c.  Ad  abolendam,  de  Hoeret., 
cum  similibus.  Quia  Ecclesia  Romana  in  riti- 
bus  sacramentorum  errare  non  potest.  Unde 
omues  aliaj  formae  vel  reducendae  sunt  ad 
formam  Ecclesise  Romanse  quoad  substantia- 
lem  sensum,  vel  aliquid  eis  addendum  est, 
seu  additum  semper  fuisse  credendum  est, 
quo  pra?.d;ctus  substantialis  sensus  perficere- 
tur,  ut  magis  in  sequentibus  explicabitur. 

Explicantur  singula  particulce  formce  ,  qua 
utitur  Ecclesia  Romana. 

A.  An  forma  debeat  proferripermodumde' 
precativum,an  indicativum. — Superestut  per 
singulas  particulas  dictse  Romanse  formse  dis- 
currendo,  videamus,  in  quibus  prsecise  consis- 
tat  hujus  formse  essentia,  et  imprimis  an  sit  de 
essentia  hujus  formae,  utper  modura  depreca- 


DISPUTAT. 
tivum  proferatur,  vel  sufficiat  modus  indica- 
tivus.  Hoc  eni  n  posterius  suadent  primo  for- 
mae  illse,  Ambrosianaet  Venelica,  quae  dantur 
per  illud  verbum,  Ungo  te,  quod  indicativi 
modi  esl,  nec  additur  aliud  deprecativum, 
neque  est  verisimile  aliquid  substantiale  in 
illis  formis  fuisse  omissum.  Secundo  idem 
suadetur  a  simili ;  nara  ex  illis  verbis ,  Bap- 
tizantes  eos,  colligit  Ecclesia  illam  formam, 
Ego  te  baptizo,  et  ex  illis,  Quorum  remiseri- 
tis  peccata,  etc,  illam,  Ego  te  absolvo  ;  ergo 
ex  illis,  Ungentes  eum,  optime  etiam  hanc  for- 
mam  utsivfficientem,  Ego  te  ungo,  etc.  Ter- 
tio,  in  confirmatione  modus  indicativus  est 
sufficiens,  Chrismo  te,  etc.  Cur  ergo  non  etiam 
in  extrema  unctione  ?  Quarto  sacramentalis 
forma,  etiamsi  per  modum  indicativiprofera- 
tur,  solet  a  sanctis  Patribus  oratio  vocari  , 
sicutin  superioribus  visum  est  de  absolutione 
sacramentali,  quam  Leo  Papa,  et  alii,  oratio- 
nem  sacerdotis,  appellant ;  ergo  pari  ratione 
in  praesenti ,  quamvis  forma  proferatur  per 
modum  indicativi.erit  sufficiens  ad  verifican- 
dum  verbum  Jacobi,  Et  orent  super  eum. 

5.  Opinio  quorumdam  Theologorum.—Vro- 
pter  haec  multis  Theologis  visum  est  non  esse 
de  essentia  hujus  /ormte,  ut  per  modum  de- 
precationis  proferatur.  lta  sentit  Albert.,in  4, 
dist.  23,  art.  4  ;  Richard.,  art.  1,  q.  4,  ad  2  ; 
Palud.,  q.  1,  art.  2.  Imo  Dur.,  q.  3,  num.  7, 
videtur  revocare  in  dubium  an  forma  depre- 
cativa  sit  sufficiens ;  quia  forma  indicativa  et 
depreoativa  non  sunt  sequivalentes  quoad 
sensum,  ut  constat  ex  propria  significatione 
verborum,  et  ex  aliis  formis,  baptismi,  con- 
firmationis  et  pcenitentiae,  in  quibus  depreca- 
tiva  non  sufficit,  quia  indicativa  est  necessa- 
ria  ,  cui  non  aequivalet  deprecativa ;  ergo 
etiam  in  praesenti  non  possunt  illae  duae  for- 
mae  esse  sufficientes,  sed  alterutra  tantum. 
Non  possumus  autem  negare,  ut  Durandus  si- 
gnificat,  quin  forma  indicativa  sufficiat,  cum 
Ambrosius,  qui  fuit  unus  ex  primariis  Docto- 
ribus,  illa  usus  fuerit,  suaeque  Ecelesiae  red- 
diderit ;  ergo  illa  sola  est  legilima  forma. 

6.  De  fide  esse  formam  deprecativam  suffi- 
cere.  —  Nihilominus  certissimum  est,  ac  de 
fide,formam  deprecativam  esse  sufficientem; 
ita  enim  plane  definiunt  Concilium  Fiorenti- 
num  et  Tridentinum,  fuitque  semper  com- 
munis  Scholasticorum  sententia,  fundaturque 
sufficienter  in  tradilione  Ecclesiee  Romange  , 
quam  impossibile  est  decipi,  in  his  praesertim 
quae  pertinent  ad  substantiam  sacramento- 
rum,  ut  dicitur  in  c.  Ad  abolendam,  de  Haeret.; 


XL.  SECT.  III.  §21 

constat  autem  universalem  Ecclesiam  uti  for- 
ma  lantum  deprecativa  ;  ergo  ut  minimum 
certum  est  illam  esse  sufficientem,  cujus  con- 
suetudinis  nullum  initium  cognoscitur,  sed 
ab  initio  Ecclesiae  tradita  est,  quae  traditio  ita 
etiam  declarat  verba  Jacobi,  Et  orent  super 
eum  ,  quae  in  omni  proprietale  deprecatio- 
nem  significant. 

7.  Solum  indicativum  verbum  sine  forma 
deprecativa  non  sufficere. — Ex  quo  ulterius 
probabilius  videtur,  ita  esse  necessariam  hanc 
formam,  ut  solum  indicativum  verbum  sine 
formali  deprecatione  non  sufficiat.  Ita  sentit 
D.  Thom.,  in  4,  d.  23,  q.  1,  art.  4 ,  q.  2  ;  et 
Bonav.,  art.  I,  q.  4  ;  Capreol.,  Soto,  et  alii  ; 
et  favent  multum  Concilium  Florentinum  et 
Tridentinum.  Et  patet  retorquendo  rationem 
factam  in  proximo  puncto;  nam  duee  formae 
non  possunt  esse  per  se,  et  sigillatim  suffi- 
cienles  ad  constitutionem  hnjus  sacramenti, 
nisi  sint  eequivalentes  in  sensu;  si  ergo  for- 
ma  deprecativa  snfficiens  est,  indicativa  sola 
non  sufficit ,  quia  non  habet  eequivalentem 
sensum,  ut  recte  osteusum  est,  et  patebit  ara- 
plius  ex  solutionibus  argumentorum. 

8.  Solvitur  primum. —  Curollarium.—hA 
primurn  ergo  respondetur  imprimis,  majo- 
rem  esse  auctoritatem  Ecclesise  Romanse  et 
universalis,  quam  cujuscunque  particu^aris  ; 
et  ideo  veritas,  seu  necessitas  substantialis 
formse  potius  ex  usu  Ecclesiae  Romanee,  quam 
cujuscunque  alterius  sumenda  est;  neque 
Ecclesia  Romana  est  cseteris  accommodanda, 
sed  e  converso.  Unde  dicitur  secundo  ex  D. 
Thom.  supra,  ad  3,  verba  illa  indicativi  mo 
di,  quce  sunt  in  usu  aliquarum  Ecclesiarum, 
non  esse  formam  hujus  sacramenti,  sed  esse 
cwremoniam  quamdam,  seu  dispositionem  ai 
formatn.  Unde  significat  D.  Thomas  nullam 
Ecclesiamuti  solis  illis  verbis  indicativi  modi, 
sed  praemittere  illa  ad  explicandam  actionem 
et  intentionem  ministri,  postea  vero  subjun- 
gere  deprecationem.  Quod  etiam  significavit 
Albertus  ;  et  Durandus  etiam  hoc  modo  in- 
terprelari  conatur  usum  Ecclesiarum,  quam- 
vis  rem  sub  dubio  relinquat.  Hinc  vero  obi- 
ter  colligo,  si  quis  utatur  hac  forraa  :  Ungo 
te  oleo  sancto,  ut  Deus  tibi  remittat  quidquid 
peccasti,  etc,  formam  esse  sufficientem  ; 
quia  verbo  indicativi  modi  adjungitur  suffi- 
ciens  deprecatio,  quamvis  non  careret  culpa 
gravi  illam  mutationem  efficere  absque  usu 
Ecclesiae  Romanoe. 

9.  Solvitur  secundum. — Ad  secundum  res- 
pondetur,  ex  uno  vel  alio  yerbo   Scriptnrae 


822  DISPUTAT. 

non  snrai  sufficiens  argumentum  ad  colligen- 
da  verba  substantialia  formae  substantialis  ; 
sed  vel  conferenda  inter  se  sunt  diversa  Scri- 
pturse  testimonia,  vel  adjungendaest  traditio 
et  consuetudo  universalis  Ecclesiae,  quse  est 
optima  legum  interpres,  praesertim  in  expli- 
candis  ritibus  sacramentorum.  In  aliis  ergo 
sacramentis  sufficiunt  verba  per  modum  in- 
dicativi  ,  quia  et  per  illa  sufficienter  decla- 
rantur  actio  et  effectus  sacramentalis,  et 
alioqui  neque  ex  Scriptura,  neque  ex  ritu 
Ecclesiae  aliud  postulatur  ;  at  vero  in  hoc  sa- 
cramento  verbum  Jacobi,  Et  orent  super  eum, 
in  omni  rigore  et  proprietate  deprecationem 
postulat,  el  ritus  Ecclesiaa  id  declaravit. 

10.  Cur  hoc  modo  instituta  sit  forma  in 
hoc  sacramento,  et  non  in  aliis. — Instantia. — 
Gur  autem  potius  in  hoc  sacramento,  quarn 
in  aliis  sit  forma  instituta  iu  himc  modum, 
muitiplex  ratio  a  Theologis  redditur.  Prima 
est,  quia  hoc  sacramentum  nullum  habet  ef- 
fectum  infallibilem,  qui  non  possit  impediri, 
vel  propter  obicem  recipientis  quoad  effec- 
tus  spirituales  gratia1, ;  vel  quia  est  effectus  in- 
differens,  qui  aliquando  non  expedit,  ut  in 
corporis  sanitate;  quod  secus  est  in  baptismo 
et  eonfirmatione  ;  nam,  ut  minimum  habent 
effectum  characteris,  si  substantialiter  perfi- 
ciantur  ;  et  ideo  merito  dantur  per  verbum 
indieativi,  quod  magis  declarat  actualem  ef- 
ficaciam,  quam  verbum  deprecativum.  Hac 
ratione  utitur  D.  Thomas,  per  quam  non  si- 
gnificat  formam  hujus  sacramenti  non  con- 
ferre  effectum  exopere  operato  non  ponenti 
obicem  ;  constat  enim  de  hoc  sacramento 
eamdem  esse  rationem  circa  hoc,  quae  de 
aliis;  sedsolum  intendithujusmodi  efficaciam 
non  signiticari  per  hanc  formam  ut  actualiter 
exercitam,  sicut  per  alias,  propter  rationem 
dictam.  Videtur  tamen  illa  ratio  deficere  in 
sacramento  pcenitentiae,  cujus  formaper  ver- 
bum  indicativi  profertur,  et  tamen  nullum 
habet  effectum  ita  infallibilem  quin  impediri 
possit  per  obicem  suscipienlis. 

11.  Sohitur. — Haec  vero  instantia  facile 
excluditur  juxta  sententiam,  quee  negat  dari 
sacramentum  poenitentice  validum  et  informe, 
juxta  quam  D.  Thomas,  citato  loco,  proces- 
sisse  videtur.  Tamen,  quia  verius  credimus 
aliquando  dari  absolutionem  validam  absque 
effectu  gratiae,  ideo  aliter  respondendum  est. 
Equidem  Paludanus  et  Capreolus  dicerent, 
tunc  saltem  dari  ornatum.  Verumtamen  heec 
opinio  de  ornatu  nobis  improbabiiis  visa  est. 
Et  prseterea  eadem  ratione  ponendus  esset  in 


XL.  SECT,  III. 
extrema  unctione.  Dico  igitur  in  sacramenlo 
pcenitentiEe  esse  peculiarem  rationem,  ob 
quam  necessarius  est  ille  modus  formee,  quia 
profertur  per  modum  sententiae.  Unde  pree- 
dicta  ratio  seu  congruenlia  intelligenda  erit 
velrespectu  aliarum  formarum,  vel  ita  ut  lo- 
cum  habeat,  nisi  aliqua  alia  peculiaris  ratio 
obsistat.  Addi  etiam  potest  illam  absolutio- 
nem,  quse  informis  est,  et  valida,  licet  non 
auferat  peccata  in  re  ipsa,  et  apud  Deum, 
sallem  habere  hunc  effectum  absolvendi  ho- 
minem  in  tali  foro,  ita  ut  non  teneatur  am- 
plius  confiteri  illa  peccata.  Alia  ratioseu  con- 
gruentia  est,  quia  hoc  sacramentum  datur 
homini  quasi  extremeindigenti  etpropriis  vi- 
ribus  destituto,  qui  jam  incipit  exire  a  foro 
Ecclesiae,  et  in  solius  Dei  manibus  constitui, 
etideo  convenienter  orationibus  sacerdotum 
juvari,  Deoque  commendari.  Terlia  ratio  est, 
et  fere  in  idem  redit  ,  quia  hoc  sacramen- 
tum  ordinatur  ad  obtinendum  per  modum 
induigenliae  id,  quod  in  judicio  poenilentise 
obtineri  non  potuit  per  modum  justitise,  pro- 
pter  imperfectam  hominis  satisfaclionem  vel 
dispositionem.  Unde,  quia  homo  infirmus 
jam  est  quasi  viribus  destitutus  ad  satisfacien- 
dum,  ideo  exoratur  Deus,  ut  remittat,  siquid 
post  sacramentum  poenitentise  residnum  est. 
Et  per  hoec  responsum  etiam  est  ad  tertium 
argumentum. 

12.  Solvilur  quartum  argumentum.  —  Ad 
quartum  vero  dicitur  propositionem  indica- 
tivi  modi  formaliter  ac  proprie  non  esse  ora- 
tionem,  ut  per  se  notum  est  ex  ipsa  verborum 
proprietate.  Quod  autem  aliquando  ita  vuce- 
tur  a  Patribus,  ideo  est,  quia  dum  profertur 
in  fide  promissionis  Christi ,  virtute  videtur 
rationem  et  vim  oralionis  includere  ;  hoc  au- 
tem  non  obstat,  quominus  aliquando  possit 
esse  necessaria  propria  et  essentialis  depre- 
catio,  ubi  de  tali  institutione  satis  constatj 
sicut  de  hoc  sacramento  ostensum  est. 

13.  An  debeat  in  hac  forma  explicari  ma- 
teriaremota. — Anpariiculce,  istam,  et  sacram, 
sint  cssentiales. — Adhuc  vero  supersunt  non- 
nuila  minutioradubia  circa  eamdem  formam. 
Secundum  ergo  dubium  est,  an  oporteat  in 
hac  forma  explicare  materiam  remotam,  ex 
qua  fittalis  unctio,  sicut  in  confirmatione  di- 
citur  :  Confirmo  te  chrismate.  Respondeo  hoc 
nou  esse  de  necessitate  hujus  formae,  nec  de 
substantia  sacramenti  ,  nec  de  pra^cepto. 
Nam,  licet  aliquae  Ecclesia?.  in  hac  forma  de- 
clarent  hanc  unclionern  fieii  ex  oleo  sancto, 
utsupra  relalum  est^  tamen  Ecclesia  Romana 


DiSPUTAT. 
solum  dicit :  Per  istam  sacram  unctionem , 
nulla  facta  mentioue  olei  ;  ergo  certutn  cst 
hocnon  esse  cle  substantia,  neque  de  prsece- 
pto.  Item  in  baptismo  non  est  necesse  expli- 
care  materiam  remotatn,  scilicet  aquam,  in 
forma,  nisi  qualenus  continetur  in  verbo  ab- 
luendi  ;  ergo  nequebic  necesse  est  explicare 
materiam  olei,  nisi  quatenus  in  voce  unctio- 
nis  involvilur,  prsesertim  cum  sit  sermo  in 
particulari  de  ista  sacra  unctione.  In  sacra- 
mento  autem  confirmationis  occurrit  specia- 
lis  occasio  deelarandi  materiam  chrismatis  ; 
quia  sine  illa  verbum,  confirmo,  aut  signo, 
non  satisexplicaret  maleriam  proximam,  seu 
actionem  miuistri,  quae  fit  per  modum  unc- 
tionis  propriae  illius  sacramenti.  Quod  secus 
est  in  praesenti  ;  nam  verba  illa,  per  hanc  sa- 
cramunctionem,  sufficienter  declarant  mate- 
riam  proximam,  et  actionem  ministri.  Hinc 
tamen  colligimus  hsec  verba  substantialia 
esse  ,  quia  formse  sacramentorum  scmper 
debent  exprimere  actionem  seu  effieaciam 
ministri,  Incertum  est  autem ,  an  singulee 
illse  particulae,  scilicet,  istam,  et  sacram,  sint 
essentiales,  vel  sufficiat  dicere :  Per  istam 
unctionem,  vel,  ungendo  te,  parcat  tibi  Deus. 
Et  fortasse  verius  est  bas  mutaliones  non 
esse  substanliales;  nihilominus  omnino  ca- 
vendse  sunt,  quia  non  fierent  sine  gravi  cul- 
pa,  tum  propter  dnbium  et  periculum,  tum 
propter  Ecclesise  consuetudinem. 

14.  An  particula ,  Et  suam  piissimam 
misericordiam,  sit  essentialis.  —  Non  esse 
essentialem.  —  Idemque  dicendum  censeo 
de  illa  particula,.  Et  suam  piissimam  mi- 
sericordiam,  per  quam  declaratur  virtus  di- 
vina,  quae  principaliter  in  hoc  sacramento 
operatur,  et  in  qua  nititur  deprecatio,  quae 
per  hanc  formarn  fit  ,  ut  D.  Thomas  su- 
pra,  quaestiunc.  3,  declaravit.  Indicatque 
illam  particulam  esse  de  substantia  formoe, 
et  in  solut.  ad  2  reddit  congruentiam,  quia 
misericordia  respicit  miseriam;  unde,  quia 
hoc  sacramentum  datur  homini  quasi  in  ul- 
tima  miseriae  necessitate  constituto,  ideo  in 
illo  veluti  confugimus  ad  divinam  misericor- 
diam,  quae  proinde  in  forma  expresse  decla- 
ratur.  Praeterea,  sicut  diximus  modum  de- 
precativum  esse  de  substantia  hujus  formae, 
ita  est  verisimile,  esse  de  substantia,  explicare 
divinam  misericordiam,  ad  quam  homo  segro- 
tus  confugit,  tanquam  destitutus  viribus  ad 
satisfaciendum.  Denique,  cum  Ecclesia  inter- 
ponat  haec  verba  inter  alia  substantialia,  vi- 
dntur  certe  verisimile  etiam  ipsa  substantia- 


XL.  SECT.  111.  823 

lia  csse.  Quee  rationes  ut  minimum  persua- 
dent  esse  necessarium  (sub  gravi  culpa)  illam 
particulam  non  omittere,  ne  a  communi  Ec- 
clesiae  consuetudine  recedatur,  et  ut  omne 
periculum  et  dubinrn  vitetur.  An  vero  in  re 
ipsa  particula  illa  substantialis  sit,  incertum 
milii  est,  quia  explicari  in  forma  principalem 
causam  effectus  sacramentalis  non  solet  esse 
de  substantia  sacramenti,  nisi  ubi  invocatio 
Trinitalis  ob  specialem  aliquam  rationem  est 
necessaria.  Ilem  quia  ipsamet  forma  depre- 
cativa  ex  se  includit  ordinem  ad  divinam  mi- 
sericordiam  seu  invocationem  ejus.  Preeterea 
de  illa  particula,  piissimam,  clarius  videtur 
non  es.se  essentialem,  et  si  quis  loco  miseri- 
eordise  poneret,  bonitatem,  vel  aliquidsimile, 
certe  videtur  valida  forma,  ut  si  dicatur,  per 
suam  bonitatem,  etc.  Denique  boc  ipso  quod 
dicitur,  Jndulgeat  tibi  Deus,  aclus  misericor- 
diae  satis  expresse  postulatur;  ergo  in  actu 
exercito  per  misericordiam  petitur,  quamvis 
in  actu  signato  non  proferatur;  non  est  igitur 
certum  particulam  illam  esse  essenlialem, 
quamvis  sit  certum  non  esse  omittendam. 

15.  Cur  potius  petatur  remissio  peccatorum 
quam  aliquid  aliud.  —  Majus  dubium  est,  an 
reliquse  particulae,  quibus  significatur  effectus 
hujus  sacramenti,  sint  de  substantia  hujus 
formae.  Et  imprimis  est  dubium,  cur  potius 
petatur  remissio  peccatorurn,  quam  aliquid 
aliud.  Sed  boc  pendet  ex  dicendis  in  dispu- 
tatione  sequenti  de  effectu  bujus  sacrameuti. 
Nunc  breviter  dicitur,  illud  exprimi,  quia  vel 
inter  effectus  bujus  sacramenti  ille  est  prae- 
cipuus,  vel  ne  finis  praecipue  intentus  in  hoc 
sacramento  propter  peccata  impediatur. 

16.  Cur  addatur  illa  determinatio,  per  vi- 
surn,  etc. — Sed  tunc  occurrit  secundo  inqui- 
rendum,  cur  addatur  illa  determinatio,  pervi- 
sum,  vel per  auditum,  etc.  Et  ratio  difficulta- 
tis  est,  quia  impium  est  a  Deo  poslulare  di- 
midiatam  peccatorum  veniam.  Quod  si  quis 
respondeat,  licet  per  singulas  partiales  for- 
mas  videatur  postulari  remissio  partis  pecca- 
torum,  tamen  ex  omnibus  perfici  integram  pe- 
titionem  omuium.  Contra  hoc  est,  quia  homo 
non  solum  peccat  per  quinque  sensus,  sed 
etiam  per  actus  rnere  internos  intellectus  aut 
volunlatis.  Aliqua  etiam  sunt  peccala  exter- 
na,  quae  non  pertinent  proprie  ad  voluptatem 
alicujus  sensus,  ut  "sunt  vindicta  de  inimico, 
et  similia.  Praeterea  hinc  saltem  videtur  pro- 
baii  non  esse  necessarias  illas  doterminatio- 
nes,  per  visum,  auditum,  etc.>  quia  vei  essent 
necessariae   propter   etfectum    explicandum, 


824  DISPUTAT. 

vel  propter  indicandam  determinatam  par- 
tem  snbjecli,  in  qua  facienda  est  unctio;  non 
primum,  tum  quia  etfectus  sufficienter,  imo 
etmelius  explicarelur  per  illa  verba  :  Per 
kanc  sacram  wictionem,  remittat  tibi  DeuS 
quidquid  peccasti;  tum  quia  saepe  homo  ca- 
ruit  perpetuo  tali  sensu,  unde  per  illura  pec- 
care  non  potuit,  et  ita  redditur  forma  quoad 
illam  partem.velfalsa,  velvana;  neque  etiam 
secundum,  quia  non  videtur  de  essentia  hu- 
jus  sacramenti,  ut  in  illis  partibus  unctio  fiat; 
Jacobus  enim  solum  dicit  :  Ungentes  eum; 
quod  verbum  sufficienter  compleretur  un- 
gendo  infirmum  in  corpore,  vel  capite,  etc. 
Item  saepe  homo  caret  organo  alicujus  sen- 
sus,  ut  manibus,  etc  Et  quamvis  demus  unc- 
tionem  talis  partis  esse  essentialem,  non  pro- 
pterea  esset  necessarium  illam  exprimere  in 
forma.  Nam  de  essentia  confirmationis  est 
ut  unctio  fiat  in  fronte,  et  tamen  id  non  de- 
claralurin  forma. 

17.  Hinc  rursus  dubium  est,  an  sit  de 
essentia  hujus  sacramenti  quinquies  repe- 
tere  illa  verba  formae  cum  quinque  sen- 
suum  determinatione,  vel  sufficiat  unica  sim- 
plex  forma,  concludendo  tantum  :  Remittat 
tibi  Deus  quidquid  peccasti ;  vel  ad  summum 
addendo  siraul  quinque  sensus,scilicet,  quid- 
guid  peccasti,  per  visum,  auditum,  odoratum, 
tactum,  vel  gustum.  Nam  rationes  factae  sua- 
dere  videntur  hoc  posterius  sufficere.  Et 
prseterea,  quiahaec  verba  semel  prolata  sequi- 
valent  in  sensu  seu  petitione  omnibus  iilis 
ssepe  repetitis.  Verumtamen  harum  difficul- 
tatum  integra  decisio  pendet  ex  his,  quae  di- 
cemus  de  effectu  hujus  sacramenti ;  et  ideo 
nunc  solum  dicemus  necessarium  esse  hanc 
formam  proferre  eo  modo,  quo  est  in  usu  et 
traditione  Ecelesise  Romanae  ;  hoc  enim  ut 
minimum  docet  Concilium  FJorentinum  in 
decreto  Eugenii  dicens,  formam  esse  :  Per 
istam  unctionem.  etc,  usque  ad  illud,  per  vi- 
sum,  etc,  et  subdit,  et  similiter  in  aliis  mem- 
Iris.  Item  hoc  etiam  probat  universalis  con- 
suetudo  Ecclesiae.  Item,  quia  est  probabile 
hunc  ritum  esse  essentialem,  et  ut  minimum 
est  res  dubia,  an  sacramentum  aliter  colla- 
tum  valeat  ;  ergo  saltem  est  de  necessitate 
praecepti  servare  hunc  ritum.  Quid  vero  di- 
cendum  sit  de  necessitate  sacrainenti,  dicam 
sequenti  disputatione. 

18.  Prceter  verba  prcedicta  niMl  aliud  esse  de 
necessitate.  —  Tandem  addendum  est,  praeler 
verba  praedicta  nihil  aliud  esse  de  necessitate 
hiijusformse.  Hoc  estcertumetcommune,  quia 


XL.  SEGT   IV. 

neque  exverbis  Jacobi,velConciliorum,neque 
ex  usu  Ecclesiae  aliquid  aliud  habetur:  neque 
ex  ratione,  aut  conjectura  aliqua  colligi,  cum 
per  verba  praedicta  sufficienter  indicentur 
omnia,  quae  ad  aclionem  ministri  et  effectum 
hujus  sacramenti  pertinent.  Solum  dubitari 
potest  de  invocatione  Trinitatis,  quam  aliqui 
addere  solent  in  fine  omnium  verborum.  Et 
Paludanus  et  Angelus  saltem  esse  necessa- 
riam  ex  praecepto  asserunt.  Sed  nulla  est  talis 
necessitas,  quia  neque  hoc  sacramentura  est 
professio  fidei,  sicut  baptismus;  neque  in  hoc 
sacramento  occurrit  aliqua  specialis  ratio  in- 
vocandi  Trinitatem  in  forma.  Irao  si  bene  at- 
tendatur  modus  deprecativae  formae,  non  bene 
illi  accomraodatur.  Denique  neque  in  Conci- 
liis  hoc  declaratur,  neque  in  Caeremoniali 
Rornano ;  neque  etiam  communis  consuetudo 
id  habet ;  nullnm  ergo  fundamentum  est  ad 
asserendam  talem  praecepti  obligationem. 

SECTIO  IV. 

De  definitione  et  unitate  sacramenti  exlremx  uuc- 
tionis,  ejusque  iteratione. 

1.  Definitio  physica  extremce  unctionis. — 
Definitio  metaphysica. —  Alia  definitio. —  Ex 
dictis  in  praecedentibus  licet  colligere  inte- 
gram  definitionem  Lujus  sacraraenti ;  quae 
duobus  modis  confici  potest,  sicut  de  aliis  sa- 
cramentis  diximus,  scilicet,  physico  modo, 
seu  ex  partibus  physicis  ;  et  sic  dicetur  sacra- 
mentum  hoc  esse,  unctionem  oleo  benedicto 
factam  in  eisparlibus  corporis,  ubi  prcecipue 
quinque  organa  sensuum  vigent,  sub  prcescri- 
pta  forma  verlorum.  Quae  tota  definitio  suf- 
ficienter  patet  ex  dictis.  In  qua  solum  est  ad- 
vertendum,  quod,  licet  in  ea  pars  materiaiis 
ponatur  loco  generis,  quia  in  rebus  artificia- 
libus  solet  materia  de  toto  artificiato  praedi- 
cari  ,  ipsum  tamen  sacramentum  non  est 
proprie  unclio,  nec  pro  illa  sola  supponit, 
sed  pro  toto  composito  ex  unctione  etverbis. 
Unde  proprius  compositum  ipsum  ponetur 
loco  generis,  diceturque  hoc  sacramentum 
esse  quoddam  artificiale  ex  tali  materia  et 
tali  forma.  Aliter  potest  dari  haec  definilio 
metaphysico  modo  ex  genere  el  differentia, 
nimirum,  esse  sacramentum  novcv  legis,ad  con- 
fortandum,  seu  alleviandum  in  animo  et  cor- 
pore  fidelem  graviter  cegrotantem,  institutum. 
Cujus  definitionis  genus  satis  constat  ex  dic- 
tis,  ubi  ostendimus  hoc  esse  unum  ex  sacra- 
mentis  novse  legis.  Differentia  vero  surapta 
est  ex   verbis  Jacobi  5  :  Et  oratio  fidei  alle- 


DISPUTAT.  XL.  SECT.  IV. 


8-2; 


viabit  in/irmum,  et  si  in  jyeccaiis  sit,  dimit- 
tentur  ei.  Posila  autcm  a  nobis  est  illa  pnrti- 
cula  ita  in  generali,  ut  abslrahamus  ab  opi- 
nionibus,  quia  defmitiones  esse  debent  quasi 
communes  conceptiones ;  exacta  vero  illius 
particulae  intelligentia  pendet  ex  his,  quae  de 
effeetu  hujus  sacramenti  in  sequenti  disputa- 
tione  dicemus.  Alii  vero  utramque  definitio- 
ncm  miscent,  dicentes ,  extremam  unctio- 
nem,  esse  sacramenium  ex  sacra  unciione  olei 
et  prece  sacerdutis  confeclum,  et  ad  saluiem 
mentis  et  corporis  cegroiantis  hominis  divina 
institutione  ordinatum.  Quae  tota  definitio  ex 
aliis  sufficienter  constat  ;  complectilur  vero 
fere  omnes  effectus  et  causas  hujus  sacra- 
menti,  de  quibus  paulatim  in  discursu  mate- 
riae  dicluri  sumus. 

2.  Hoc  sacramentum  esse  unum  specie  et 
numero. — De  unitate  specifica. — De  unitate 
num erica. —Secundo  colligitur  ex  dictis,  sa- 
cramentum  hoc  esse  unum  et  specie  et  nu- 
mero.  Primum  constat,  quoniam  hoc  sacra- 
mentum  ex  eadem  materia  et  forma  semper 
fit  ,  et  ad  eumdem  frnem  seu  effectum  sem- 
per  ordinatur  ;  semper  ergo  est  ejusdem 
speciei.  Undeet  eamdemdefinitionem  essen- 
tialem  semper  habet,  ut  visum  est.  Praeterea 
supra  ostendimus,  quando  Concilia  definiunt 
tantum  esse  septem  sacramenta  novae  legis, 
intelligendum  id  esse  de  speciebus  ultimis 
sacramentorum.  Est  autem  hoc  unum  ex 
septem  sacramentis  novae  legis  ;  est  ergo 
unura  in  essentia  seu  specie  ultima  ;  et  ita 
haec  pars  certa  est,  neque  habet  ullam  ratio- 
nem  dubitandi.  Circa  unitatem  vero  nume- 
ricam  advertendum  cst,  non  ita  esse  unum, 
ut  saltem  in  diversis  personis  non  possit  se- 
cundum  numerum  multiplicari ;  nam  per  se 
constat  esse  diversa  individua  sacramenta, 
quae  diversis  personis  tribuuntur;  unde  haec 
multiplicatio  numerica  omnibus  sacramentis 
communis  est.  Duobus  ergo  aliis  modis  po- 
test  dici  hoc  sacramentum  esse  unum  tantum 
numero  in  eodem  subjecto,  scilicet,  composi- 
tione,  et  quia  iterabile  non  est. 

3.  An  koc  sacramentum,  guando  semel  con- 
fertur,  sit  unum  tanium. — Esse  unum  nu- 
mero. — Circa  priorem  modum  diilicultas  est, 
an  hoc  sacramentum,  quando  semel  confer- 
tur,  sic  unum  tantum,  vel  multiplex.  Et  ratio 
dubitandi  est,  quia  in  hoc  sacramento  con- 
ficiendo  intervenit  multiplex  unctio  et  multi- 
plex  etiam  forma  ;  ergo  ex  singulis  unctio- 
nibus  et  singulis  formis,  quae  in  illas  cadunt, 
conficiuntur  singula  sacramenta  integra,  ut- 


pote  ex  propria  forma  et  materia  constantia, 
et  fortasse  proprios  effectus  habentia,  ut  in- 
fra  disputabimus  ;  ergo  interveniunt  ibi  plu- 
ra  sacramenta  numero  dislincta.  Nihilomi- 
nus  tamen  dicendum  est,  ex  illis  omnibus 
consurgere  unum  numero  sacramentum, 
quod  vocamus  unum  compositione,  quia  ex 
omnibus  illis  uuctionibus  et  formis,  sive  es- 
sentiales  omnes  sint,  sive  non,  unumtantum 
integrum  sacramenlum  componilur,  quia  om- 
nes  illae  unctiones  ad  integram  totius  homi- 
nis  unctionem,  quam  institutio  exigit,  ordi- 
nantur.  Et  omnes  illae  formae  deprecativse 
tendunt  ad  completum  effectum  obtinendum. 
Unde,  licet  daremus  (quod  incertum'est)  per 
unctionem  unius  sensus  sub  propria  forma 
statim  dari  aliquem  gratiae  effectum,  nihi- 
lominus  sacramentum  esset  unum  ex  omni- 
bus  actionibus  compositum,  quia  ille  effectus 
non  est  inleger,  nec  sufficiens  ad  conforlan- 
dum  vel  alleviandum  infirraum  quantum  in- 
diget  vel  indigere  potest.  Et  confirmatur, 
nam  multitudo  materiarum  et  formarum  non 
sufficit  ad  multiplicandum  uumerosacramen- 
tum,  si  omnes  illae  materiae  et  formae  ad  ar- 
tificiosam  compositionem  unius  adsequati  si- 
gui  referuntur,  utin  Eucharistia  videre  licet; 
imo  neque  etiam  multiplicatio  effectuum  sa- 
tis  est,  si  etiam  tales  effectus  adeumdem  pro- 
ximum  finera,  atque  adeo  ad  unum  totalem 
et  integrum  effectum  referunlur,  ut  suo  modo 
videre  etiam  licet  in  Eucharistia  ;  nam  sin- 
gulae  formse  efficiunt  singulas  consecrationes. 
In  sacramento  eliam  poenitentiae  satisfactio 
postea  completa  novum  confert  effectum, 
praeter  eum  quem  contulit  absolutio,  et  ta- 
men  unum  et  idem  cum  illa  constituit  sacra- 
mentum.  Clarius  vero  id  cernitur  in  sacra- 
mento  Ordinisraamin  singulisOrdinibus  pro- 
prii  effectus  characteris  et  gratiae  conferun- 
tur,  et  nihilominus  unum  ex  omnibus  co- 
alescit  sacramentum  integrum,  juxta  verio- 
rem  doctrinam,  ut  suo  loco  videbimus.  Atque 
hsec  sententia  communis  est  Scholasiicorum, 
in  4,  dist.  23,  ubi  praesertim  D.  Thom.,  q. 
1,  art.  1,  q.  2  ;  Palud.,  q.  1,  art.  3  ;  Soto, 
et  reliqui,  et  Summistae  etiam  omnes.  Favet 
etiam  communis  modusloquendi  et  sentiendi 
Conciliorum  et  totius  Ecclesiae. ;  semper  enim 
de  hoc  sacramento  tanquam  de  uno  loquun- 
tur  ;  non  est  ergo  quod  de  hoc  dubitemus,  et 
ratio  in  contrarium  facta,  soluta  jam  est.  Ad- 
dit  vero  Ledes.,  2  p.  4,  q.  31,  art.  2,  nihi- 
lominus  facta  una  unctione  sub  sua  forma, 
jam  posse  dici  esse  sacramentum,    quia  res 


826 


DISPUTAT.  XL.  SECT.  W. 


successiva  dicitnr  esse  statim  ac  una  pars 
ejns  exisiit.  Sed  hoc  ad  modum  tantum  lo- 
quendi  spectat,  nam  statim  addit,  per  illam 
unctionem  non  dari  gratiam  usque  ad  ulli- 
mam.  Imo  etiam  subjungit,  si  aliae  unctiones 
non  sequanlur  quocunque  casu,  illam  prio- 
rem  non  essesimpliciter  sacrameutum.  Quare 
melius  dicemus  simpliciter  ac  semper  sacra- 
mentum  nondum  esse,  donec  omnes  unctio- 
nes  essentiales  factae  sint,  quia  (ut  alibi  dixi) 
sacramentum  non  dicit  utcunque  rem  suc- 
cessivarn,  sed  consummatam  et  perfectam. 

Possitne  sacramentum  iterari. 

4.  Per  Jioc  sacramentum  non  imprimi  clia- 
racterem.  —  Objeciio.  —  Diluitur.  —  Circa 
aliud  punctum  dubitari  potest,  an  hoc  sacra- 
mentum  sit  ita  uaum  !n  eadem  persona,  ut 
etiam  successive,  seu  per  iteratam  collatio- 
nem,  multiplicari  non  possit,  sicut  baptismus 
dicitur  esse  unus,  vel  confirmatio  una.  In  quo 
imprimis  supponendum  est,  per  hoc  sacra- 
mentum  non  iuiprimi  characterem.  Quae  est 
certa  et  communis  sententia  Theologorum, 
dicta  dist.  23,  satisque  insinuatur  in  Goncilio 
Trident.,  sess.  %  can.  9,  docente  per  tria  sa- 
cramenta,  baptismi,  confirmationis  et  Ordinis 
imprimi  characterem  ;  nam,  licet  expresse 
non  addat  exclusivam,  tamen  ex  modo  tra- 
dendi  complelam  doctrinam  sufficienter  colli -• 
gitur.  Expressius  vero  Concilium  Florentinum 
in  decreto  Eugenii  addidit  quatuor  alia  sacra- 
menta  characterem  non  imprimere  ;  unde 
constat  partem  hanc  esse  de  fide  certam.  Ra- 
tio  vero  congruentiae  reddi  potest,  quia  per 
hoc  sacramentum  non  deputatur  homo  ad 
specialem  statum  hujus  vita?,necconsecratur 
ad  speciale  munus,  sed  solum  curatur,  seu  ad- 
juvatur  in  speciali  necessitate,  ex  infirmitate 
corporis  proveniente,  et  ideo  nulla  est  ne- 
cessitas  characteris  impressi  per  hoc  sacra- 
mentum.  Dices  :  etiam  per  confirmationem 
non  videtur  homo  specialiter  consecrari ,  aut 
deputari  ad  aliquod  munus,  sed  juvari  tantum 
ad  fortiter  confitendam  fidem ,  quando  ne- 
cesse  sit.Respondetur,  per  sacramentum  con- 
firmationis  Christianum  militem  veluti  arma- 
ri  et  consignari  ad  pugnandum  pro  fide,  et 
occurrentes  difficultates  superandum  ,  et  ita 
quoad  hoc  constituitur  in  quodam  statu,  qui 
pro  toto  tempore  vitae  durat;  nam  haee Clirislia- 
na  militiasemperdurat,ejusquedifficultateset 
occasiones  variae  sunt,  semperque  occurrere 
possunt ,  ideoque  semel  tantum  praeparatur 
homo  illo  sacramento,  et  ratione  illius  ei  sem- 


per  confertur  auxilium,  quoties  occasio  oc- 
currit ,  tanquam  perfecto  militi  ad  hoc  opus 
consignato.  Hoc  vero  sacramentum  exlremae 
unctionis  solum  confertur  per  modum  medi- 
cinoe  ,  quse  tempore  aegritudinis  applicari 
solet. 

5.  Sacramentum  lioc  esse  iterabile.  —  Tri- 
dentinum.  —  Hinc  ergo  fit  ut  sacramentum 
hoc  simpliciter  et  absolute  sit  iterabile,  quod 
de  quatuor  sacramentis  expresse  docuitCon- 
cilium  Florentinum,  et  specialiter  Tridenti- 
num,  sess.  14,  c.  3,  de  hoc  sacramento.Sicut 
enim  corporalis  aegritudo  in  eodem  homine 
iterari  potest,  ita  etiam  et  hoc  sacramentum 
saepius  dari,  quia  in  nova  aegritudine  novo 
indiget  auxilio  ;  quod  non  datur  ex  vi  prioris 
unctionis  in  a!io  morbo  susceptae,  quia  illa 
tantum  data  fuit  ad  illius  morbi  curationem 
et  levamen ;  debet  ergo  hoc  sacramentum 
iterari  quolies  homo  in  simile  periculum  ite- 
rum  atque  iterum  incidit. 

6.  Durante  ejusdem  morbi  necessitate,  non 
posse  iterari.  —  Hinc  vero  intelligi  potest,  se- 
cundum  quid,  seu  durante  ejusdem  morbi 
necessitate,  sacramentum  hoc  non  posse  ite- 
rari,  non  quia  etiam  pro  tunc  characterem 
imprimat,  sed  quia  de  se  est  sufficiens  medi- 
cina  pro  tali  necessitate ,  ratione  cujus  et  au- 
xilium  spirituale  pro  illa  sufficiens,  et  sani- 
tas  etiam  corporis,  si  oportuerit,  conferetur. 
Dico  autem,  durante  eadem  morbi  necessitate, 
et  non  absolute,  durante  eodem  morbo,  quia 
in  eodem  morbo,  si  necessitas  et  periculum 
iteretur,  poterit  etiam  sacramentum  iterari; 
ut  si  morbus  esset  diuturnus,  et  prius  homi- 
nem  constitueret  in  gravi  periculo  mortis, 
postea  vero  remitteret  morbi  vis,  ita  ut  ho- 
mo  censeretur  esse  extra  mortis  periculum, 
non  tamen  omnino  a  morbo  liber,  et  in  eo 
statu  aliquandiu  duraret,  postea  vero  in  si- 
mile  periculum  iterum  incideret,  posset  ite- 
rum  inungi.  Hoc  docuit  Albertus  Magnus,  in 
4,  d.  23,  art.  21,  quamvis  cum  magna  formi- 
dine  et  limitatione;  solum  enim  loquitur  de 
morbis,  quos  chronicos  appellat,  quia  nun- 
quam  recedunt,  ut  sunt  ethica,  paralysis,  et 
similia  ;  et  in  his  addit  conditionem  :  Si  ul- 
tra  annum  durat  morbus  post  acceptam  unctio- 
nem.  Paludanus  vero,  q.  4,  n.  3,  generaliter 
id  afllrmat  de  quacunque  infirmitate  diutur- 
na,  etquotiescunque  ex  tali  infirmitate  homo 
deducitur  ad  periculum  mortis.  Et  hanc  sen- 
tentiam  sequuntur  frequentius  Summistae  , 
Sylv.,  verb.  Unctio  extrema,  §  8 ;  Tabiena , 
Armilla  et  alii ;  et  Victoria,  in  Sum.,  n.  224. 


DISPUTAT. 
Ac  denique  est  aperta  pententia  D.  Thora., 
clist.  23,  q.  2,  art.  4,  q.  2,  qui  optimam  ra- 
tionem  insinuat,  quia  hoc  sacramentum  non 
respicit  infirmitatem  ut  sic,  sed  intirmitatis 
statum  ;  et  ideo  non  datur  cuilibet  infirmo, 
sed  in  periculo  mortis  constituto,  ut  infra  di- 
cemus;  quoties  ergo  status  infirmilatis  itera- 
tur,  est  suiliciens  causa  iterandi  hoc  sacra- 
mentum,  etiamsi  infirmitas  non  omnino  ces- 
saverit,  seu  interrupt-a  fuerit. 

7.  Oportere  infirmitatem  interrumpi.—  Al- 
berti  et  Paludani  placita  reprobantur.  —  Ex 
hac  autem  ratione  constat,  necessarium  esse 
status  illos  segritudinis  per  aliquam  diutur- 
nam  moram  interrumpi,  ita  ut  secundum 
communem  existimationem  diversi  censean- 
tur.  Fiivolum  autem  est  unius  anni  interrup- 
tionem  postulare,  quia  intra  illud  tempus,  cce- 
lestium  corporum,  praesertim  solis,  revolutio 
perficitur,  ut  Albertus  philosophari  videtur; 
quid  enim  hoc  refert  ad  sacramenti  nocessi- 
tatem ,  vel  dignam  administrationem  ?  Alii 
unius  mensis  tempus  assignant,  voluntario 
magis  arbitrio  ,  quam  certa  ratione.  Paluda- 
nus  pro  regula  assignat,  quoties  probabile  est 
in  nova  peccata  venialia  incidisse  ;  juxta 
quam  regulam  nihil  aliud  expectandum  vi- 
detur,  nisi  quod  homo  simpliciter  dici  possit 
evasisse  prius  periculum,  ita  ut  medicorum 
et  prudentum  judicio  censeatur  esse  liber  ab 
illo  cegritudinis  statu  ;  nam  si  postea  iterum 
recidat,  etiamsiin  illo  medio  statu  brevi  tem- 
poie  duraverit,  poterit  iterum  inungi;  nam 
in  quolibet  brevi  tempcre  timeri  possunt  no- 
va  peccata,  pra?serlim  venialia.  Quia  vero 
prsecipua  ratio  suscipiendi  hoc  sacramentum 
non  est  pcccatorum  venialium  remissio,  ut 
infta  dicemus,  ideo  etiam  hsec  regulanon  est 
admodum  certa,  ideoque  prudenti  arbitrio 
hoc  relinquendum  est,  ut  nimirum  conside- 
rata  diulurnitate  segritudinis,  et  statuum  ejus, 
et  interruptionis  eorum  inter  se ,  practica  et 
communi  existimatione  illa  censeantur  diver- 
sa  pericula  et  status  ita  diversi,  ut  perinde 
se  habeant  ac  si  essent  morbi  omnino  dis- 
tincli. 

DISPTJTATIO  XLI. 

DE  EFFECTU   ET    FlNE    HUJUS  SACRAMENTI. 

Hoc  sacramentum  conferre  gratiam  sancti- 
ficantem.  —  Explicata  essentia  hujus  sacra- 
menti,  superest  dicendum  de  causis  et  effec- 
tibus  ejus.  Incipimus  autem  a  finali  causa, 
quoniam  prima  omnium  est ,  et  qnia  cum 


XLl.  SFxT.  i.  827 

cffectu  etre  significata  per  hoc*  sacramentum 
coincidit,  ex  quibus  exactior  ejus  intelligen- 
tia  pendet.  Supponimus  ergo  imprimis  ha- 
bere  hoc  sacramenlum  effectum  illum,  qui 
communis  est  omnibus  sacramentis  ncvse  le- 
gis,  scilicet,  gratia  sanctificans;  cum  enim 
ostensum  sit  hoc  esse  verum  sacrameutum, 
novae  legis,  omnia  quee  his  sacramentis  com- 
munia  sunt,  in  illud  convenire  necesse  est ; 
et  ideo  de  his  r.ihil  hoc  l«co  amplius  dice- 
mns,  sed  applicanda  hic  erunt  quae  de  sacra- 
mentis  in  genere  sunt  dicta.  Sed  investigan- 
dus  a  nobis  erit  proprius  et  sacramentalis 
effectus  hujus  sacramenti;  et  quia  unum- 
quodque  sacramentum ,  quatenus  tale  est, 
propter  hujusmodi  effeclum  esl  principaliter 
institutum,  ideo  simul  proprium  finem  insti- 
tutionis  hujus  sacramenti  declarabimus.  Est 
autem  peculiare  huic  sacramento,  quod  pree- 
ter  spiritualem  effectum  animse,  habet  etiam 
effectum  salutis  in  corpore;  et  ideo  prius  de 
spirituali  tanquam  de  principaliori ,  postea 
vero  de  corporali  dicemus. 

SECTIO  I. 

Quis  sit  proprius  effectus  nacramentdlis  gratice  sa- 
cramenti  extremaz  unctionis. 

1 .  Prima  sententia,  hunc  effectum  esse  re- 
missionem  venialium.  —  Prima  sententia  af- 
firmat  hunc  etfectum  esse  remissionem  ve- 
nialium  peccatorum.  Est  valde  communis  in 
A,  d.  23,  ubi  etiam  tenet  Bonavent.,  art.  I, 
q.  1 ;  Richard.,  a.  I,  q.  5  et6;  Durand.,  q.  \, 
n.  7;  Supplementum  Gabr.,  q.2,  c.  2;  Major, 
q.  1 ;  et  idem  sentiunt  Carthus.,  q.  2;  Scot. 
et  Almain.,  q.  unica  ;  Alens.,  4  part.,  quaest. 
5,  membr.  7,  art.  2;  Altisiod. ,  1.  4  Sum.,  c. 
de  Extrema  unctione,  q.  1 ;  Astensis,  lib.  5 
Sum.,  tit.  41,  art.  5  ;  Abulens.,  super  8  cap. 
Matt.,  q.  8;  Albertus  Pigius,  conlr.  40;  Aya- 
la,  de  Tradit.,  3  p.,  consider.  8.  Denique  Na- 
varr.,  c.  22,  n.  13,  dicit,  hoc  sacramentum 
principaliter  esse  institutum  in  remissionem 
peccatorum  venialium ,  juxta  communem 
sententiam,  in  cap.  Romanorum,  d.  19,  et  in 
c.  Solitce,  de  Majorit.  et  obed.  Potestque  htec 
sententiafundari,  qnia  iioc  sacramentum  pri- 
mario  institutum  est  ad  remissionem  pecca- 
torum;et  non  mortalium;  ergo  venialium. 
Major  constat  ex  verbis  forma? ;  nihil  enim  ma- 
gis  explicat  proprium  etfectum  uniuscujusque 
sacramenti,  quam  ejus  forma;  quia  sacra- 
mentum  efficit  quod  significat,  et  significatio 
per  formam  maxime  determinatur  et  expri- 


8-28  DISPUTAT. 

mitur.  At  vero  per  formam  hujus  sacramenti 
directe  solum  postulatur  remissio  peccato- 
rum;  ergo  hic  est  effeelus  primarius,  propter 
quem  institulum  est  hoc  sacramentum.  Unde 
D.  Bernard.,  in  vita  Malachise,  referens  Sanc- 
tum  ilJum  cuidam  feminaa  a^grotanti  hoc  sa- 
cramentum  ministrasse,  addit  haec  verba  : 
Sciens  in  hoc  sacramento  remitti  peccata,  et 
guod  oratio  fidei  saltet  infirmum.  Et  Conc. 
Trid.,  sess.  14,  c*.  2,  inter  effectus  hnjus  sa- 
cramenti  hunc  primo  loeo  ponit.  Minor  au- 
tem  propositio  subsumpta  probatur  primo, 
quia  propter  mortalia  tollenda  institutum  est 
sacramentum  poenilentise,  et  duo  sacramenta 
non  instituuntur  propter  eumdem  finem;  ma- 
xime  cum  sacramentum  pcenitentise  positum 
sit  tanquam  necessarium  medium  ad  remis- 
sionem  mortalium  peccatorum.  Unde  confir- 
matur,  quia  tria  sunt  peccatorum  genera, 
originale,  mortale  et  veniale;  ad  delendum 
originale  per  se  primo  institutus  est  baptis- 
mus  ;  ad  tollendum  mortale  instituta  est  con- 
fessio ;  ad  tollendum  ergo  veniale,  aliquod 
sacramenlum  per  se  institui  debuit ;  sed  non 
aliud  ex  cseteris,  ut  per  se  facile  constat;  ergo 
hujusmodi  est  extrema  unctio. 

2.  Diversitas  in  modo  explicandi  priedictam 
sententiam. — In  modo  autem  explicandi  hanc 
sententiam  est  diversitas  inter  prsedictos  auc- 
tores.  Nam  quidam  eorum  asserunt  hoc  sa- 
eramentum  non  delere  peccata  venialia,  nisi 
excitando  actum  displicentiae,  vel  amoris,  qui 
sit  sufficiens  forma,  vel  dispositio  ad  expel- 
lenda  taliapeccata,quiacum  sint  actualia,  et 
per  conversionem  voluntatis  commissa,  non 
possunt  nisi  contrario  motu  deleri.  Eatenus 
ergo  sacramentum  hoc  institutum  dicitur  ad 
remittenda  hsec  peccata ,  quatenus  virtute  il- 
lius.  et  ex  opere  operato  datur  homini  suffi- 
ciens  auxilium,quo  possit  elicere  motum  ex- 
pellentem  venialia  peccata.  Ita  fere  Dur.,  Bo- 
nav.,  et  insinuat  Viguer.,  in  Summ. ,  c.  16, 
§  5,  vers.  4.  Alii  simpliciter  asserunt  sacra- 
mentnm  hoc  remittere  haec  peccata  per  se  et 
immediate,  dummodo  homo  non  habeat  obi- 
cem,  id  est,  complacentiam  actualem,  vel  vir- 
tualem  in  tali  peccato,  etiamsi  non  habeat 
dispositionem  per  se  sufficientem  ad  expel- 
lendum  tale  peccatum,  nec  sacramentum  il- 
lam  excitet,  quia  satis  est  quod  gratiam  con- 
ferat,  ex  divina  institutione  ordinatam  ad 
hunc  effectum  remittendi  tale  peccatum.  Et 
qui  ita  sentiunt,  magis  consequenter  loquun- 
tur,  ut  recte  significavit  Palud.,  dist.  23,  q.  4, 
n.  7,  et  ibi  Capr.,  qua?st.  1,  art.  3,  ad  2,  4  et 


XLI.  SECT.  1. 

5,  contra  2  conclusionem.  Et  facile  intelligi 
potest  ex  his  qua1.  supra  diximus  de  remis- 
sione  venialium  peocatorum,  et  in  sequenti- 
bus  etiam  exponemus. 

3*  Hoc  sacramentum  non  esse  primario  ad 
venialia  delenda  instilutum. — Circa  hanc  ergo 
opinionem  totam  advertendum  est,  aliud  esse 
inquirere,  an  hoc  sacraraentum  deleat  venia- 
lia  peccata,  et  quando;  aliud  vero  an  sit  pri- 
mario  ad  hunc  finem  institutum.  Illud  ergo 
prius  a  nemine  negari  potest,  probaturque 
optime  argumentis  recitatoe  sententiee,  et  in 
sequentibus  confirmabitur.  Posterius  vero  est 
de  quo  nunc  agimus.  Et  quoad  hoc  merito  re- 
prehendit  hanc  sententiam  D.  Thom.,  4,  dist. 
q.i,  art.  2,  q.  1,  quem  sequitur  ibidem  Pa- 
ludan.,  q.  4  ;  Capreol.,  q.  23,  art.  1 ;  Soto,  q. 
1,  art.  2;  Ledesm.,  2  part.  4,  q.  32,  art.  1  ; 
Viguer.  supra ;  Ferrar.,  4  contra  gent.,  cap. 
73;  Victoria,  in  Sumrn.,  n.  197.  Rationes 
sunt.  Prima,  quia  sacramentum  pcenitentise 
est  per  se  institutum  ad  remissionem  venia- 
lium  peccatorum  ;  quanquam  enim  non  sit  ita 
necessarium  medium  ad  tollenda  venialia  si- 
cut  mortalia,  tamen  ita  delet  illa  per  se  et  ex 
vi  suae  institutionis,  sicut  mortalia.  Sunt  enim 
hsec  duo  valde  distincta,  ut  per  se  patet,  et 
auctores  dictse  sententiae  fateri  tenentur;  nam 
licet  dicant,  extremam  unctionem  esse  perse 
primo  institutam  ad  remissionem  venialium 
peccatorum  ,  non  tamen  dicunt  nec  dicere 
possunt  esse  medium  necessarium  ad  illa  tol- 
lenda.Nam,  ut  sit  medium  necessarium,  opor- 
tet  ut  sit  causa  unica  talis  effectus ;  ut,vero  sit 
per  se  institutum,  satis  est  quod  sit  causa  per 
se  et  ex  propria  institutione  habens  virtutem 
ad  hunc  effectum;  potest  autem  esse  causa 
per  se,  licet  non  sit  unica,  nec  necessaria,  ut 
per  se  notum  est.  Sacramentum  ergo  pceni- 
tentioe  per  se  institutum  est  ad  remissionem 
venialium,  quia  illa  sunt  suffieiens  materia 
confessionis ,  et  per  se  ac  directe  tolluntur 
per  sacramentalem  absolutionem  ;  ergo  non 
oportuit  aliud  sacramentum  per  se  primo 
institui  propter  hunc  effectum,  maxime  cum 
non  esset  futurum  medium  necessarium  ad 
illum,  et  essent  multa  alia  remedia,  quibus 
tolli  possunt  peccata  venialia,  vel  ex  disposi- 
tione  operantis  ,  vel  ex  opere  operato  secun- 
dario,  et  quasi  per  accidens,  ut  infra  explica- 
bimus.  Quin  potius  addit  D.  Thom.,  3  p.,  q. 
65,  art.  I,  non  oportuisse  institui  sacramen- 
tum  aliquod  propter  venialia  peccata  tollen- 
da,  quia  sacramentum  novee  legis  non  insti- 
tuitur  nisi  propter   effectum  ,   qui  requirat 


DISPUTAT.  XLI.  SECT.  I. 


829 


gratise  infusionem  ;  heec  autem  necessaria 
non  est  ad  tollenda  venialia  peccata.  Hoc  au- 
tera  intelligendum  puto  de  ada>quato  seu  om- 
nino  primario  efFectu  ;  non  tamen  repugnat 
quin  hic  sit  effectus  sacramenti  alicujus  per 
se  intentus  in  illius  institutione  ,  licet  non  sit 
adeequatus  ,  vel  omnino  primarius  ;  satisque 
est  quod  per  gratise  infusionera,  specialiori 
modo  venialia  tolli  possint ;  et  hoc  modo  est 
effectus  per  se  poenitentiae,  neque  oportuit  ea 
de  causa  aliud  sacramentum  institui. 

4.  Probatur  secundo.  —  Responsio.  — 
Rejicitur.  —  Secunda  ratio  est ,  quia  si 
hoc  sacramentum  per  se  primo  esset  in- 
stitutum  ad  hunc  finem ,  non  oporteret 
expectare  tempus  infirmitatis  ad  illud  re- 
cipiendum,  sed  quoties  esset  multitudo  pec- 
catorum  venialium  suscipi  deberet  ;  sieut 
absolutio  procuranda  est  statim  ac  mortale 
peccatum  commissum  est ,  et  non  est  pericu- 
lum  mortis  expectandum.  Respondent,  hoc 
sacramentum  institutum  esse  ad  perfectam 
curationem  venialium  peccatorum  ;  quamdiu 
autem  vita  durat,  non  potest  fieri  heec  per- 
fecta  curatio  ,  quia  semper  homo  patitur  in 
hac  vita  necessitatem  quamdam  committendi 
heec  levia  peccata;  in  fine  autem  vitee  possunt 
omnino  auferri ;  et  ideo  institutum  est  hoc 
sacramentum  ut  remediura  applicandum  tan- 
tum  in  fine  vitse.  At  vero  si  hsec  ratio  va- 
lida  esset,  non  esset  sacramentum  hoc  mi- 
nistrandum  nisi  post  hanc  vilam ,  vel  sal- 
tem  in  extremo  vitse  articulo ,  ita  ut  simul 
cura  illo  vita  finiretur  ,  quia  si  vel  solus 
dies  supersit,  homo  in  illo  venialiter  peccabit; 
contrarium  autem  est  certum ;  debet  enim 
hoc  sacramentum  applicari  cum  adhuc  vjgent 
sensus  ,  et  vita  naturaliter  sperari  potest ,  et 
per  aliquod  notabile  tempus  durare.  Et  prse- 
terea ,  quando  aliquod  remedium  instituitur 
ad  remissionera  peccatorum,  non  respicitper 
se  tempus  futurum,  sed  preeteritum,  ideoque 
ad  illud  applicandum  non  oportet  ut  talia 
peccata  iterum  committi  non  possint ;  sed 
satis  est  quod  sint  commissa  et  possint  de- 
leri. 

5.  Alia  responsio . — Refutatio. — Alii  ergo 
his  rationibus  convicti  fatentur  non  esse  ab- 
solute  institutum  propter  remissionem  venia- 
lium  peccatorura  secundum  se,  sed  solum 
quatenus  impedimento  esse  possunt,  ne  sta- 
tim  homo  evolet  in  ccelum,  sub  qua  ratione 
solum  consideranlur  proxime,  quando  jam 
homo  est  in  periculo  mortis  constitutus  ;  et 
ideo  pro  illo,  et  propter  hunc  finem  est  prin- 


cipaliter  institulum  hoc  sacramentum.  Sed 
contra  hoc  est,  tum  quod  non  solum  veniales 
culpee,  sed  etiam  reatus  pcenae  temporalis 
impedimentnm  est,  ne  homo  stitim  evolet  ; 
ergo  eadem  ratione  dicendum  erit  fuisse  hoc 
sacramentum  perse  primo  instilutum  ad  re- 
mittendas  temporales  pcenas.  Tum  etiam  , 
quod  inde  fieret,  in  omni  mortis  periculo 
sumendum  esse  hoc  sacramenlum ,  etiam- 
si  non  ex  segritudine,  sed  aliunde  ex  vio- 
lenla  vel  naturali  causa  extrinseca  prove- 
niat,  quod  lamen  falsum  est,  ut  infra  vide- 
bimus.  Et  sequela  patet,  quia  tunc  est  ea- 
dem  occasio  ,  in  qua  finis  et  ratio  sacra- 
menti  hujus  eeque  intercedit.  Tum  maxime 
quia  etiam  in  articulo  mortis  sacramentum 
pceuitentiee  applicari  potest,  et  per  se  tollere 
illud  impedimentum  evolandi  in  ccelum  ;  ergo 
etiam  propter  hoc  non  oportebat  aliud  sacra- 
mentum  per  se  primo  institui. 

6.  Probatio  tertia. — Tertio  principaliter 
contra  dictam  opinionem  objici  solet,  quod 
juxta  illam  nullus  esset  capax  hnjus  sacra- 
menti,  nisi  qui  venialiter  peccasset ;  conse- 
quens  est  falsum  ;  ergo.  Sequela  patet  a  si- 
mili ;  quia  enim  sacramentum  pcenitentice  per 
se  primo  institulura  est  propter  actualia  pec- 
cata  tollenda,  ideo  nullus  est  capax  illius  sa- 
cramenti,  qui  nunquam  peccavit.  Patet  etiara 
ratione,  quia  ille  qui  est  iucapax  primarii  ef- 
fectus  sacramenti,  et  propterquem  estprimo 
institutum,  est  etiam  incapax  sacramenti,  ut 
femina  est  incapax  sacramenti  Ordiuis,  quia 
est  incapax  caracteris  et  proprii  effectus  talis 
sacramenti.  Responderi  potest  negando  se- 
quelam,  quia  licetdemusprimarium  effectum 
hujus  sacramenti  esse  remittere  peccata  ve- 
nialia,  tamen  ipsa  peccata  non  sunt  materia 
talis  sacramenti,sicut  sunt  materiasacramenti 
pcenitentiee,  satisque  erit  ad  effectum  ejus , 
quod  conferat  gratiam  de  se  remissivam  ta- 
lium  peccatorum  si  adsint,  ut  Jacobus  insi- 
nuavit,  dicens  :  Et,  si  in  peccatis  sit,  dimit- 
tentur  ei.  Sic  enim  Beata  Virgo  fuit  capax  bap- 
tismi,  licet  non  habuerit  originale  peccatum, 
cumtamen  originalis  peccati  remissio  sit  pro- 
prius  effectus  baptisrai,  adquem  per  se  primo 
et  maxime  directe  ordinatur  baptismus,  quia 
est  regeneratio,  et  confert  gratiam  baplisma- 
lem,  qu3e  de  se  apta  est  ad  tollendum  pecca- 
tum  originale  si  adsit,  non  tamen  ex  neces- 
sitate  illud  preesupponit,  licet  requirat  perso- 
nam  ex  sua  origine  obnoxiam  tali  peccato ; 
sic  ergo  dici  poterit  de  hoc  sacramento. 

7.  Nihilominus  famen  ratio  facta  noncaret 


830  '  DISPUTAT. 

probabilitate;  est  enim  magna  differontia  in- 
ter  peccatum  originale  et  actuale,  quod  nri- 
ginale  quasi  per  se  et  per  modum  naturaein- 
est,  ideoque  sacramentum,  quod  ad  illud  tol- 
lendum  institulum  est,  pro  omnibus  homini- 
bus   simpliciter  institutum   est;  nam    quod 
aliquis  illo  careat,  vel  ex  speciali  priviJegio  , 
ut  B.  Virgo,  vel  quiaper  priora  remedia  sub- 
latum   est,  ut  in  liis  qui   ante  institutionem 
baptismi  justificati  fuerunt,  hoc  (inquam)  est 
per  accidens,  et  non  impedit  generalem  insti- 
tutionem.  At  vero  peccatum  actuale,  tam  ve- 
niale  quam  mortaJe,  propria  uniuscujusque 
voluntate  committitur,  et  ita  nec  per  se  iuest 
omnibus,necper  modumnaturaeconsequitur; 
ideoque  remedium  per  se  primo  institutum  ad 
illud  tollendum  non  debuit  pro  omnibus  ge- 
neratim  institui,  sed  pro  his  tantum  qui  ac- 
tualiier  peccaverunt ,  et  consequenter    qui 
nunquam  peccavit,  non  esset  capax  hujus 
sacramenti.  Hoc  autem  falsum  esse  infra  la- 
tius  dicetur;  nunc  satisprobatur  exihis  verbis 
Jacobi :  JSi  in  peccatis  sil,  dimittentur  ei.  Ex 
quibus  etiam  Paludanus  non   male  colJigit, 
non  esse  hunc  primarium  effectum  hujus  sa- 
eramenli,  quia  primarius  effectus  non  tribui- 
tur  sacramento  sub  conditione  hujusmodi  , 
sed  simpliciter  et  absolute  ;  illaergo  conditio 
indicat  effectum  huuc  consequenter  et  quasi 
secundario  fieri,   si  neeesse  sit,  non  tamen 
esse  primarium  finem  sacramenti.  Et  confir- 
matur,  nam  sacramenlum  perse  primo  insti- 
tutum  ad  remissionem  actuahs  peccati,  per 
se  etiam  requirit  motum  aliquem  contra  pec- 
catum  ad  dignam  receptionem  talis  sacra- 
menli,  quia  peccatum  actuale  per  se  postulat 
hunc  motum,  ut  remittalur  ;  sed  hoc  sacra- 
mentum  per  se  non  requirit  motum  aliquem 
poenitentiee,  ut  digne  etconvenientersuscipia- 
tur  ;  ergo  nou  ordinatur  per  se  primo  ad  re- 
missionem  alicujus  peccati  actualis.  Dicetur 
fortasse,  ipsum  sacramentum  per  se  et  ex 
opere  operato  conferre  talem  molum,  ut  per 
illum  expellal  veniale  peccatum.  Sed  hoc  et 
voluntarie   est  dictum,  et  ex  illo    sequitur  , 
eum  qui  dormit,  vel  privatus  est  sensu  et  ac- 
tuali  usu  ralionis,  non  esse  capacem  proprii 
effectus  hujus  sacramenti ;  quod  esse  falsum 
infra  ostendemus. 

Secunda  sententia,  hunc  effecium  esse  tollere 
reliquias  peccatorum. 

8.  Quid  nomine  reliquiarum  intelligatur, 
opinio. —  Secunda  ergo  sententia  est,  prima- 
rinm  finem  et  effectum  hujus  sacramenti  esse 


XLI.  SECT.  I 

tollere  reliquias  peccatorum  ,  tam  originalis 

quam   actualium,   mortalium   et  venialium. 

Htec  est  sententia  D.  Tliom.,  4,  dist  24,  q.  2, 

art.  2,  q.  \  ;  Albert.,  art.  1  et  2;  Capreol.,  q. 

1,  art.  1  ;  Antonin.,  3  p.,  tit.  14,  c.  8;  Soto, 

Ledesma,  Viguer.  et  Victor.,  locis  supra  cita- 

tis;  Sylvest.,  Armil.  et  communiter  Summis- 

tarum;  Cartlms.,  in   Summa  fidei,   c.  246. 

Fnndamentum  esse  potest,  quia  hoc   sacra- 

mentum  institutum  est  ad  tollenda  peccata, 

ut  verba  formae  declaiant ;  et  non  ordinatur 

per  se  primo  ad  tolJenda  ipsa  peccata  secun- 

dum  se;  nam  ad  hoc  alia  sunt  remedia,  ut 

ostensum  est;  ergo  est  ad  tollendas  peccato- 

rum  reliquias.  Quid  autem  nomine  reliquia- 

rum  intelligatur  varie  exponitur.  Quidam  in- 

telligunt  peccata  aliqua,  quae  interdum  acci- 

dit  relinqui  in  anima,  etiam  quoad  culpam, 

post  alia  sacramenta  suscepta,  sive  quia  per 

inadvertentiam  omissa  sunt,  sive  quia  postea 

sunt  commissa,  qnod  frequentius  accidit  in 

venialibus  peccatis  quam  in  mortaJibus ,  et 

ideo  magis  solent  venialia  compreliendi  sub 

his  reliquiis  quam  mortalia  peccata.  Hic  la- 

men  dicendi  modus  esset  quidem  verus,  si 

sermo  essel  de  secundario  effectu  et  conco- 

milante,  ut  infra  dicam;  nunc  autem  agimus 

de  primario  effectn;  et  ideo  non  recte  accom- 

modatur  illa  expositio,  neque  est  juxta  men- 

tem  D.  Thomse,  et  aliorum,  qui  de  his  reli- 

quiis  peccatorum  loquuntur,  nam  revera  il- 

las  distinguunt  ab  omnibus  peccatis  commis- 

sis.  Peccata  ergo,  vel  per  praecedentem  abso- 

lutionem  non  dimissa,  vel  post  illam  com- 

missa,  licet  dici  possint  relicta,  seu  durantia 

post  prsecedentem  remissionem,  vel  suscep- 

tionem  sacramenli,  non  tamen  proprie  dici 

possuntpeccatorumreliquiae.  Adde.remedium 

per  se  institutum  ad  tollenda  haec  residua  pec- 

cata,  si  mortalia  sint,  esse  ipsummet  sacra- 

mentum  pcenitentise  ;  si  vero   sint  venialia^ 

vel  nullum  sacramentum  specialiter  ac  per  se 

primo,  vel  non  aliud  quam  ipsum  sacramen- 

tum  pcenitentioa  institutum  esse  propter  illa, 

ut  supra  vidimus.  Quod  autem  ex  inconside- 

ratione,  vel  oljlivione  tale  sacramentum  non 

applicetur,  est  per  accidens.  Neque  ob  eam 

solam  rem  est  primario  institutum  sacramen- 

tum  unctionis;  aJioqui  applicandum  non  esset, 

qnoties  applicari  posset  poenitentia. 

9.  De  reliquiis  peccatorum  alia  opinio.  — 
AJii  ergo  per  reliquias  peccatorum  reatum 
poenee  temporalis  inteJligunt.  Sed  hoc  mino- 
rem  habet  probabilitatem,  quia  ad  pcenam 
temporalem  lollendam  nullum  est  sacramen- 


DISPUTAT. 

tnm  per  se  institutum,  nec  fuit  necessarium, 
tum  quia  talis  effectus  per  se  non  reqnirit  in- 
fusiouem  gratise  ;  tum  quia  ille  est  proprius 
effeclus  sacrificii  ex  opere  operato.  suntque 
alia  sufficientia  media,  quibus  haec  poena  tolli 
potest.  Denique  C8etera,quse  de  peccatis  venia- 
libus  diximus,  liic  a  fortiori  locum  liabenl. 
Alii  per  reliquias  intelligunt  pravos  habitus 
cx  peccatis  relictos,  sed  improbabilius,  quia 
illi  non  lollunlur  per  gralia1,  infusionem,  quan- 
tumvis  perfectam;  et  ideo  nec  tollunlur  per 
hoc  sacramentum,  magis  quam  peralia.Uude 
experientia  constat,  eum,  qui  in  segritudine 
hoc  suscepit  sacramentum,  si  postea  conva- 
lescat,  eosdem  habitussentire.  Item  verba  Ja- 
cobi,  Si  in  peccatis  sit,  dimittentur  ei,  et  ver- 
ha  etiam  forma?,  non  recte  de  his  habitihus 
intelliguntur.  Denique  propter  hunc  etfectum 
esset  sumendum  hoc  sacramentum,  etiam  in 
quolibet  tempore  vitee. 

dO.  Alia  de  eisdem  reliquiis  opinio. — Alii 
cum  D.  Thoma  et  Alberto  dicunt  reliquias 
peccatorum  esse  pronitatem  ad  malum,  et 
torpotem  ac  difficultatem  operandi  bonum, 
quce  ex  peccato  originali  et  actuali  relinqui- 
tur.  Haec  sententia  videlur  pati  easdem  diffi- 
cultates,  quas  pra?cedentes.Nam  iiuprimis  non 
apparent,  qure  sinthai  reliquiai  sic  explicatas, 
prseter  fomitem,  et  pbantasmata,  vel  habitus 
pravos.  Ex  peccato  enim  originali,  seclusa 
pcena  et  culpa,  nihil  aliud  relinquitur  nisi 
fomes;  ex  actualibus  vero  nihil  nisi  phantas- 
mata,  vel  habitus,  et  ab  his  provenit,  velpro- 
nilasad  malum,  vel  torpor  ad  bonum,  et  si 
quid  aliud  fingitur,  voluntarium  est,  nec  fa- 
cile  explicari  poterit  quid  illud  sit.  At  fomes 
non  toliitur  per  sacramentum,  ut  per  se  no- 
tum  est,  nec  etiam  habitus,  utestdeclaratum  ; 
ergo.  Quod  si  dicatur,  ut  vere  dicendum  est, 
sacramentum  hoc  non  toilere  hsec  radicitus, 
sed  juvare  et  confortare  animum  ad  hoec  vin- 
cenda,  etc,  contra  hoc  est,tum  quod  hic  non 
videtur  particularis  effectus  alicujus  sacra- 
menti;  omnia  enim  dando  graliam,  ejusque 
specialiaauxiliajuvantad  vincendas  et  supe- 
randas  has  reliquias  peccatorum;  tum  etiam 
quia  si  hic  esset  prsecipuus  finis  hujus  sacra- 
menti,  etiam  tempore  sanitalis  esset  susci- 
piendus,  quia  ille  finis  semper  est  necessa- 
rius.  Nec  refert  quod  in  articulo  morlis  sit 
specialis  necessitas;  inde  enim  solum  sequitur 
potissime  esse  suscipiendum  in  illo  articulo, 
non  vero  in  illo  sulo.  Sicut  Eucharistia  etiara 
est  magis  necessaria  ut  viaticum  in  articulo 
mortis,  et  nibilominus  semper  sumenda  est 


XLl.  SECT.  1.  831 

ut  spiritualis  cibus;  ita  crgo  erit  hoc  sacra- 
menlum  semper  suscipiendum,  ut  speciale 
adjutorium  contra  fomitcm,  licet  in  articulo 
mortis  ut  medicina  maxime  necessaria  su- 
mendum  sit. 

IIoc  sacramentum  esse  institutum  primum  ad 
juvandum  et  confortandum  animum  cegroti. 
Assertio  prima. 

11.  Ratio  a  posteriori.\ —  Ratio  a  priori. — 
Nihilominus  bsec  sententia  recte  explicata 
vera  esl,  imo  et  fere  omnes  aliai  aliquid  ve- 
rum  babent,  et  ex  omnibus  potest  una  vera 
sententia  et  explicatio  hujus  effectus  confici. 
Dico  ergo  primo  :  sacramentum  hoc  est  per  se 
primo  institutum  propter  juvandum  et  con- 
fortandum  animum  segrotantis  hominis  con- 
tra  difficultates  illi  occurrentes  in  articulo 
mortis.  H«c  assertio  fundatur  pritno  in  verbo 
illo  Jacobi  :  Et  alleviabit  eum  Dominus ; 
Grrece,  excitabit ,  seu  confortabit  eum  Domi- 
nus.  Deinde  snmpta  est  ex  Concilii  Triden- 
tini  doctrina,  sess.  14,  ubi  in  procemio  de 
hoc  sacramento  sic  inquit  :  Clementissimus 
Redemptor  noster,  qui  servis  suis  quovis  tem- 
pore  voluit  de  salutaribus  remediis  adcersus 
omnia  omnium  hostium  tela  esse  prospectum, 
quemadmodum  auxiliamaximain  sacramentis 
aliis  prcrparavit,  quibus  Christiani  conservare 
se  integros,  dum  viverent,  ab  omni  graviore 
spiritus  inconimodo  possint,  ita  extremce  unc- 
tionis  sacramento  finem  nitce  tanquam  firmis- 
simo  quodam prcesidio  munivit;  nam,  etsi  ad- 
versarius  noster  occasiones  per  omnem  vitam 
quceraU  et  ciptet,  ut  devorare  animas  nostras 
quoquo  modo  possit,  nullum  tamen  tempus  est, 
quo  vehementius  ille  omnes  suce  versutice  ner- 
vos  intendat  ad  perdendos  nos  penitus,  et  a  fi- 
ducia  etiam,  si  possit,  divina?  misericordicB 
deturbandos,  quam  cum  impendere  nobs  exi- 
tum  vitm  perspicit.  Idem  significavit  Conci- 
lium  Coloniense,  part.  4,  capit.  40,  dicens  : 
Restat  extrema  unctio,  quce,  quoniam  in  mor- 
te  extrema  lucta  est,  adhibetur,  ut  vel  con- 
valescat  azgrotus,  si  Deo  ita  visum,  vel  fide, 
oonaque  spe  obdormiat  in  Domino.  Ratio  vero 
a  posteriori  optime  sumitur  ex  argumentis 
factis;  non  enim  sine  causa  institutum  est  hoc 
sacramentum  pro  solis  asgrotisusque  ad  mor- 
tis  periculum;  hoc  est  euim  manifestum  in- 
dicium,  finem  institutionis  ejus  sumptum  esse 
ex  speciali  necessitateillius  articuli,  quee  non 
potest  esse  alianisi  quse  in  conclusione  signi- 
fkatur,  et  a  Concilio  tradita  est.  A  priori  vero 
est  ratio,  quia  per  reliqua  sacramenta  suffi- 


832  biSPUTAT. 

cienter  subventura  est  horainibus  integras 
habentibus  vires  corporis  pro  necessitatibus 
omnibus  in  decursu  hujus  vitae  occurrenti- 
bus,  ut  supra  in  suis  locis,  et  praesertim  de 
sacramentis  in  genere  ostensum  est;  solura 
supererat  necessitas  arliculi  raortis ,  quae 
maxima  est,  praesertim  ubi  vires  corporis  de- 
ficiunl;  optime  ergo  intelligitur  sacramentum 
hoc  ad  praedictum  finem  institutum  ccnfor- 
tandi  hominem  et  juvandi  illura  in  mortis  ar- 
ticulo.  Tandem  hoc  etiam  indicat  ipsa  exte- 
rior  unctio,  in  qua  hoc  sacramentum  confer- 
tur,  tura  quia  unctio  sanat  et  corroborat ; 
tum  etiam  quia  per  eam  disponi  solent  lucta- 
tores  et  pugiles  ad  pugnam. 

12.  Corollarium  primum. — Atque  hinc  se- 
quitur  primo  specialera  gratiam  sacramenta- 
lem  hujus  sacramenti  non  consistere  in  sola 
remissione  seu  expulsione  alicujus  mali,  sed 
praecipue  in  collatione  aliquorum  auxiliorum 
gratiae,  quae  fini  hujus  sacramenti  accommo- 
data  sunt.  Hoc  constat  supposita  doctrina  de 
sacramentis  in  genere,  qua  diximus,  gratiam 
quidem  communem  omnibus  sacramentis  es- 
se  gratiam  habitualem  cum  virtutibus  et  do- 
nis,  seu  cjus  augmentura  ;  unde  ha?c  etiam 
est,  quae  primo  infunditur  per  hoc  sacramen- 
tum,  quia  est  fundamentura  et  principiura 
totius  roboris  et  fortitudinis  spiritualis ;  gratia 
autem  sacraraentalis  non  consistit  in  speciali 
habitu,  sed  in  speciali  auxilio  proportionato 
effectui  sacramenti ;  hoc  autern  auxilium  ma- 
xime  necessarium  est  eo  tempore,  iu  quo 
homo  gravi  aegritudine  laborat,  et  vix  potest 
seipsura  raovere  et  excitare  ;  ergo  sacra- 
mentalis  gratiahujus  sacramenti  includit  hu- 
jusmodi  anxilia. 

•13.  Quae  ad  tres  praeeipuos  effectus  dari  vi- 
dentur,  primo  adroborandamspem,  quse  raa- 
xime  in  articulo  mortis  necessaria  est ;  nam 
ut  Concil.  Trid.  dixit ,  tunc  dcemon  omnes  suce 
versulice  nervos  intendit  ad  hominem  a  fiducia 
divince  misericordice  delurlandum.  Et  ideo  ca- 
pil.  2  addit  de  hoc  sacramenlo  :  JEgroti  ani- 
mam  alleviat  ct  confirmat,  magnam  in  eo  mi- 
sericordice  fiduciam  excitando.  Et  ideo  alibi 
dixi,  sicut  baptismus  dicitur  sacramentum 
fidei,  Eucharistia  amoris,  coufessio  pceniten- 
tiae,  ita  hoc  posse  dici  sacramentum  spei,  quia 
temporeopportunissimo  illam  maxime  corro- 
borat.Secundo  prsabethocsacramentumauxi- 
lium  ad  hilaritatemanirai  concipiendam,qua 
infirmus  morbi  incommoda  et  labores  levius 
fert,  ut  idera  Concilium  dixit.  Tertio  hinc 
etiam  promptior  et  fortior  redditur  ad  tenta- 


XLI.  SECT.  I. 
tiones  dsemonis,  quee  tunc  graviores  sunt,  su- 
perandas.  Atque  ad  hunc  modum  explicau- 
dum  est,  quod  Concilium  Florentinum  dixit, 
effectum  hujus  sacramenti  esse  mentis  sani- 
tatem,  seu  sanationem,  alludens  ad  verbum 
Jacobi :  Et  oratio  fidei  sanabit  infirmum,  non 
solum  corpore,  ut  quidam  exponunt  ,  sed 
etiam  animo;  heec  autemauimi  sanitas,  qua- 
tenus  per  hoc  sacramentum  per  se  primo  da- 
tur,  non  est  primae  gratiae  infusio,  seu  resti- 
tutio,quae  interdum  etiam  sanitas  animae  dici 
solet  juxta  illud  :  Sana  animam  meam,  quia 
peccavi  tibi,  Psalm.  118 ;  illa  enira  posterior 
est  excitatio  animae  ab  spirituali  morte  ,  quae 
per  se  est  effectus  pcenitentise  ;  sed  sanitas 
appeilatur  robur  illud,  quod  homini  aegro- 
tanti  tribuitur,  ut  vigor  mentis  ad  mortem 
transigendam,  ut  magis  in  sequentibus  con- 
stabit. 

(  Vide  Prosper.,  lib.  2  de  Praed.  Dei,  c.  29; 
Dion.,  c.  2  et  7  de  Eccles.  hierar.,  in  3  part. 
ulriusque.) 

Esse  institutum  secundavio  ad  disponendam 
animam  ad  introitum  glorice.  Assertio  se- 
cunda. 

14.  Hoc  sacramentum  juvare  ad  perseve- 
rantiam  in  bono  usque  ad  mortem. — Dico  se- 
cundo,  ad  finem  seu  effectum  per  se  institu- 
tum  per  hoc  sacramentum  pertinere  ultimo 
prteparare  animam,  et  quantum  in  ipso  est, 
eam  proxime  disponere  ad  introitum  gloriai. 
Hoc  colligitur  ex  auctoribus  statim  citandis, 
et  ex  Concilio  Tridentino  supra,  et  qnatenus 
ait  sacramentum  hoc  esse  totius  humanae  vi- 
tae  consummativum,  et  ut  ait,  ad  sacramen- 
tum  hoc  spectare  debere  peccata  si  sint,  et 
peccatorum  reliquias.  Duo  etenim  sunt,  qui- 
bus  homo  potest  proximead  gloriae  introitum 
praeparari  :  unum  est  perfectae  animae  sanc- 
tificalio,  quas,  praeter  gratiam  sanctificantem, 
consistit  in  ablatione  omnis  raali  ex  peccato 
provenientis  ;  aliud  est  perseverantia  in  illo 
bono  usque  ad  mortem.  Ad  hoc  posterius  ju- 
vat  hoc  sacramentum  auxiliis  explicatis  in 
priori  assertione  ;  illnd  vero  prius  confert 
quantum  est  in  se,  quia  si  non  inveniat  obi- 
cem,  tollit  omne  malum,  quod  posset  introi- 
tum  glorioe  impedireaut  retardare ;  ergo  recte 
dicitur  praeparare  hominem  ad  gloriam.  Et 
sane,  cum  homo  in  eo  articulo  maxime  indi- 
geat  hac  praeparatione,  et  sacramentum  hoc 
pro  illo  articulo  specialiter  institutum  sit,  per 
sese  apparet  vere  hunc  ob  finem  esse  insti- 
tutum.  Maxime  cum  in  hoc  fine  omnes  effec- 


DISPUTAT. 
tus  hujus  sacrarnonti  comprehendantur,  sit- 
que  dignissimus,  ut  propter  illum,  sacramen- 
tum  aliquod  institueretur  ,  nullumque  sit 
aliud,  quod  propter  illum  institntum  sit. 

15.  Qaomodo  sit  ordinatum  ad  tollenda  pec- 
cata.  Corollarmm  1.  —  Atque  hinc  optime 
iatelligitur ,  quomodo  sacramentum  hoc  sit 
ordinatum  ad  tollenda  peccata  etiam  quoad 
culpam ;  non  enim  possumus  negare,  quin 
aliquo  modo  ad  hunc  etiam  finem  ordinatum 
sit,  tum  propter  verba  formee,  quidquid  pec- 
casti;  tum  propter  verba  Jacobi  :  Si  in  pec- 
catis  sit,  etc.  ;  tum  propter  verba  Concilii  : 
Delicta,  si  quce  sunt  adhuc  expianda  ;  quee 
omnia  non  satis  intelligerentur  de  solis  pce- 
nis  peccatorum,  ut  ex  proprietate  et  modo 
loculionis  constat.  Neque  etiam  possunt  co- 
arctari  ad  sola  venialia  peccata,  tum  quia 
verba  generalia  sunt,  et  cum  distributione, 
quidquid  peccasti  ;  tum  etiam  quia  propter 
sola  venialia  non  oportuisset  ponere  condi- 
tionem,  quia  vix  reperitur  homo  aliquando 
sine  culpa  veniali.  Quae  ratio  a  fortiori  probat 
de  reatu  pcenae.  Tum  denique  quia  delicta  in 
rigore  magis  significant  mortalia  quam  ve- 
nialia,  magisque  necessaria  est  in  illo  articu- 
lo  eorum  remissio  quam  istorum. 

46.  Esse  ordinatum  ad  omnia  peccata  de- 
lenda.  —  Itaque  ad  omnia  peccata  delenda 
est  aliquo  modo  ordinatum  hoc  sacramen- 
tum,  non  tamen  per  se  primo ,  ut  probant 
omnia  superius  adducta  contra  primam  sen- 
tentiam;  nec  etiam  omnino  per  accidens, 
quomodo  probabile  est  omnia  sacramenta 
habere  hunc  effectum  remittendi  peccata  non 
ponenti  obicem  ,  quatenus  ex  se  habent  con- 
ferre  gratiam;  sed  medio  quodam  modo,  sci- 
licet,  ex  secundaria  intentione  propriae  insti- 
tutionis.  Cum  enim  hoc  sacramentum  per  se 
primo  ordinetur  ad  preeparandum  proxime 
hominem  ad  introitum  glorise,  et  ad  hanc 
praeparationem  maxime  necessaria  sit  pecca- 
torum  remissio,  quamvis  hoc  sacramenlum 
per  se  primo  non  sit  propter  illam,  illa  tamen 
non  est  omnino  exclusa  ab  intentione  insti- 
tuentis,  sed  speciali  etiam  intentione  hoc  re- 
medium  procuravit,  ut  si  fortasse  casu  aliquo 
accidcret,  peccatum  aliquod  non  esse  dimis- 
sum,  per  hoc  sacramentum  deleretur.  Et  hoc 
significatur  in  illis  conditionalibus  Jacobi :  Si 
in  peccatis  sit ,  dimittentur  ei,  et  Concilii  : 
Delicta.  si  quce  sunt  adhuc  expianda,  ahsler- 
git.  Apponendo  enim  cooditionalem,  indicant 
hunc  non  esse  effectum  per  se  primo  inten- 
tum  ;  talis  enim  effectus  non  requirit  aliam 

XXII. 


XLt.  SECT   1.  833 

conrlitionom  praeter  ablationem  obicis;  expri- 
mendo  autem  lalem  effectum  sub  conditione, 
plane  siguificant  csse  aliquo  modo  peculia- 
rem  liujus  sacramenti,  ct  in  ejus  institutione 
aliquo  modo  inlentum.  Commendalque  hoc 
maxime  Christi  Domini  prudentiam  circa  sa- 
lutem  eelernam  hominum,  illiusque  deside- 
rium  ;  nam  quia  ab  illo  momento  eeternilas 
pendet,  et  damnum,  quod  tnnc  incurritur 
circa  eeternam  salutem,  irreparabile  est,  po- 
testque  multis  de  causis  conlingere,  ut  vel 
alia  remedia  applicari  non  possint ,  vel  certe 
ut  sine  effectu  applicata  sint,  ideo  huic  extre- 
mo  remedio ,  propriam  virtutem  tribuit  ad 
supplendum  hunc  dcfectum,  subvcniendum- 
que  homini  in  tanto  periculo  constituto.  Quo 
fit  ut  heec  virtus  maxime  necessaria  fuerit 
propter  perieulum  mortalium  peccatorum  ; 
hinc  vero  consequenter ,  et  quasi  a  fortiori 
data  est  ad  tollenda  etiam  venialia,  et  fre- 
quentius  circa  haec  exorcetur,  quia  facilius 
contingit  superesse  venialia  peccata  nondum 
remissa,  quam  mortalia. 

17.  Per  lioc  sacramentum  rcmitti  etiam  rea- 
tum  'pcenco  temporalis.  Corol.  2.  —  Sequitur 
secundo  ex  dictis,  remitti  per  hoc  sacramen- 
tum  etiam  reatum  pcenoe  temporalis,  ex  pec- 
catis  prius  quoad  culpam  remissis,  relictum. 
Hoc  etiam  colligo  primo  ex  fine  praedicto, 
quia  non  solnm  culpa,  sed  etiam  reatus  pcenae 
non  remissus  impedit  introitum  glorice  ;  sed 
hoc  sacramentum  institutum  est  ad  tollenda 
omnia  hsec  impedimenta,  quantum  in  ipso 
est ,  et  proxime  preeparandum  hominem 
ad  gloriam  ;  ergo.  Secundo  idem  colligo  ex 
verbis  forma? ,  quidquid  peccasti ;  absoluta 
enim  et  universalis  remissio  peccatorum 
de  se  etiam  pcenas  complectitur.  Juvat  pree- 
terea  Concilium  Tridentinum  separatim  di- 
cens  :  Delicta  et  ptccati  reliquias  abstergit  ; 
optime  enim  inler  reliquias  peccatorum  nu- 
mcrari  potest  reatus  pcenee  post  remissionem 
culpse  relictus,  esto  alioe  etiam  peccalorum 
reliquiae ;  locutio  autem  Concilii  ,  cum  sit 
indetinila  et  docbinalis,  universaliter  est  in- 
telligenda.  Imo,  licet  aliee  sint  peccatorum 
reliquiae  ,  in  nullas  alias  tam  proprie  cadit 
verbum  abstergit,  sicut  in  reatum  pcenee ; 
ille  enim  proprie  tollitur,  aliae  vero  reliquiaa 
non  ita  proprie,  ut  ex  dictis  constare  potest, 
et  amplius  statim  explicabitur.  Hic  autem  ef- 
fectus  ita  explicandus  est  sicut  remissio  cul- 
pae ;  non  enim  est  per  se  primo  intentus,  sed 
secundario,  et  sub  conditione,  si  sit,  propter 
easdem  rationes.  Quantum  vero  pcenae  per 

§3 


834  MSPtiTAT. 

hoc  sacramenturn  tollatur  ,  Deus  novit.  Non 
existimo  tamen  asserendum  statim  auferri 
omnem  reatum  pcenae,  sicut  per  baptismum; 
nullum  enim  fundamentum  habemus  ad  boc 
asserendum,  multumque  repugnat  veritati  et 
necessitati  purgatorij,  quo  etiam  fideles  post 
susceptionem  hujus  sacramenti  diu  purgan- 
tur  ,  quod  tamen  ila  non  esset,  si  boc  sacra- 
mentum  statim  ornnem  reatum  poense  remit- 
teret;  consequenter  enim  dimittendo  culpam, 
semper  dimitteretur  tota  poena ;  nihil  ergo 
purgandum  relinqueret.  Dico  igilur  remittere 
quidem  reatum  poenae  ex  opere  operato  juxta 
dispositionem  et  devotionem  recipientis  , 
ideoque  non  semper  totum  auferre. 

t8.  Quomodo  instiiutum  sit  conira  reliquias 
peccaiorum.  Corollarium  3.— Tertio  sequitur 
ex  dictis,  quomodo  verum  sit,  hoc  sacramen- 
tum  esse  institutum  contra  alias  reliquias 
peccatorum;  ita  enim  D.  Thom.  loquiiur,  et 
non  dicit  boc  sacramentum  tollere  has  reli- 
quias  peccatorum,  quia,  ut  supra  argumenta- 
bamur,  nec  tollit  fomitem,  nec  pravos  babi- 
tus,  nec  phantasmata,  nec  corporis  habitudi- 
nem  aut  dispositioiiem  immutat;  sed  dat  ro- 
bur  et  vigorem  contra  heec  omniaper  auxilia 
supra  explicata,  et  hoc  modo  est  institutum 
contra  debilitatem  ex  peccato  relictam  ;  non 
quidem  illam  in  se  tollendo,  sicut  tollit  cul- 
pam,  vel  reatum  pcense,  sed  vires  contra  il- 
lam  superaddendo.  Dici  etiam  potest  remit- 
tere  has  reliquias,  quatenus  ex  vi  peccati  de- 
bitum  erat  homini,  ut,  suee  fragililati  et  debi- 
litati  relictus,  auxiliis  gratiee ,  preeserlim  ex- 
traordinariis  et  superabundantibus,  privare- 
tur;  per  boc  autem  sacramentum  ita  dimitti- 
tur  boc  peccati  debitum,  ut  potius  ratione  il- 
lius  debita  jam  sint  talia  auxilia,  quibus  homo 
in  tali  statu  eegritudinis  constitutus  contra 
hujusmodi  reliquias  conforlatur.  Unde  etiam 
intelligitur ,  hunc  effectum  non  esse  secun- 
darium,  sed  snb  primario  comprehendi;  nam 
heee  confortatio  per  se  necessaria  est  ad  pri- 
mariurn  finem  hujus  sacramenti,  ul  ex  asser- 
tionibus  constat;  sed  hse  reliquiee  non  aliter 
auferuntur,  nisi  accipiendo  robur  contra  il- 
las;  ergo  ablatio  earum,  eo  modo,  quo  datur, 
ex  vi  primarii  finis  et  etfectus  confertur.  Et 
ob  eamdem  causam  iicet  heec  confortatio  es- 
set  homini  valde  utilis  tempore  sanitatis,  non 
tamen  datur,  nec  sacramentum  aliquod  est 
ad  hoc  ordinatum,  quia  non  est  consideranda 
queelibet  utilitas,  sed  specialis  necessilas,  et 
fragilitas  segrotantis  hominis.  Atque  ita  ex- 
plicanmt  hunc  effectum  Catecbismus  Pii  V ; 


XLI.  SEGT.  i. 
Anton.,  3  p.,  tit.  14,  cap.  15  ;  Sylvest.  bene, 
verb.  Unctio  extrema,  n.  3,  ubi  ait,  principa- 
lem  effectum  hujus  sacramenti  esse  sanatio- 
nem  et  roborationem  spiritus  contra  debili- 
tatem  ex  peccato  reliclam,  quam  statim  dicit 
esse  idem  cum  remissione  reliquiarum.  Eo- 
dem  modo  loquitur  ibi  Tabien.,  n.  5,  et  ibi- 
dem  Angel.;  Osius,  in  Confess.,  c.  49;  Vict., 
in  Summa,  n.  247  ;  significat  Walden.,  tom. 
2  de  Sacrament.,  c.  16;  Petrus  Soto,  lect.  1 
de  hoc  sacramento,  et  alii. 

19.  CorollariumA.  Quando  hoc  sacramenium 
possit  facere  de  attrito  contritum.  — Refuta- 
tur  qua-d-im  sentemia.  — Quario  sequitur  hoc 
sacramentum  posse  ahquando  facere  homi- 
ncm  de  attrito  contritum,  et  infundere  gra- 
tiam  primam.  Probatur,  quia  potest  aliquan- 
do  delere  peccatum  mortale,  ut  oslen.=um 
est.  Unde,  licet  hoc  sit  probabile  de  omnibus 
sacramentis,  in  boc  autem  longe  certius  est 
quam  in  casteris,  excepto  baptismate  et  pce- 
nitentia  ;  nam  in  ca?teris  non  est  ex  speciali 
institutione,  sed  tantum  ex  generali  quadam 
ratione;  in  hoc  vero  est  aliquo  modo  ex  pro- 
pria  institulione,  ut  declaratum  est.  Preeter- 
ea  in  ceeteris  id  solum  habetur  ex  pia  et  pro- 
babili  conjectura,  in  hoc  vero  ex  verbis  Ja- 
cobi  et  Concilii  Tridentini  efficacissime  colli- 
gitur,  ut  satis  deductum  est.  Circa  modum 
quo  hoc  fiat,  cavenda  sunt  extrema.  Piimum 
enim  non  opinor  facere  hoc  sacramentnm  ex 
attrito  contiitum  eum,  qui  sciens  et  videns 
accedit  ad  hoc  sacramentum  cum  sola  attri- 
tione  ,  et  absque  sacramento  pcenitentise  , 
etiamsi  per  eum  non  stet  confessio  ,  sed  con- 
fiteri  non  possit;  quia  saltem  per  cum  stat  quo- 
minus  contritus  accedat ;  semper  enim  con- 
teri  potest,  et  ad  boc  tenetur,  per  se  loquen- 
do,  nec  excusatur  ratione  ignorantiee,.ut  sup- 
ponimus,  nec  ratione  hujus  sacramenti,  quia 
ipsum,  per  se  loquendo,  est  sacramentum  vi- 
vorum,  licet  debilium,  et  ideo  per  se  suppo 
nit  gratiam,  nec  ex  directa  intentione  institu- 
tum  est  ad  illam  primo  conferendam ;  est 
ergo  contra  institutionem  bnjus  sacramenti  , 
quod  quis  sciens  et  videns  se  esse  mortuum, 
id  est  in  statu  peccati  mortalis,  ad  iliud  ac- 
cedat,  quantumvis  sit  attritus.  Ilem  ,  seciuso 
sacrarnento  poenitentiee,  autbaptismi,  obligat 
naiurale  pra^ceptum  contritiouis,  quia  illud 
erat  per  se  medium  necessarium  ad  remissio- 
nem  peccati,  cujus  necessitas  non  cessat,  nisi 
interveniente  alio  medio  ad  eumdem  finem 
per  se  primo  institulum,  quod  de  hoc  sacra- 
mento,  sicut  de  aliis  dici  non  potest,  alias 


DISPUTAT.  XLI.  SECT.  I. 


835 


tara  esset  per  se  institutum  sacramentum  in 
remedium    peccati ,  sicut  poenitentia,  qnod 
plane  falsum  est.  Tandem  hoc  significatum 
est  in  illa  conditionali  locutione  Jacobi  et 
Tridentini  :  Si  in  peccatis  sit,  etc,  quoe  ma- 
xime  propter  mortalia  posita  est,  ut  declara- 
vimns;  indicatur  ergo  solum  propter  occulta 
peccata  et  pericnla  hoc  sacramentum  ita  esse 
institutura  ,  non  quia   per  se  liceat  in  statu 
peccati  ad  illud  accedere.  Atque  hinc  fit,  ut, 
per  se  loquendo,  necessaria  dispositio  sit  sta- 
tus  gratice  ,  et  consequenter  ut  is ,  qui  con- 
scientiara  habuit  peccati  mortalis,  prius  vel 
digne  confiteatur,  vel  si  non  datur  copia  con- 
fessoris,  saltem  conteratur;  per  accidens  au- 
tem  poterit  sufficere  sola  attritio,  dummodo 
intercedat  excusatio  novi  peccati  commissi 
propter  omissam   contritionem.    Erit   aulem 
illa  excnsatio,   si   vel   invincibiliter  putetur 
contritio,  quse  tantum  gradum  attritionis  at- 
tigit,  vel  invincibiliter  quis  putet  iilam  esse 
sufficientem  dispositionem,  vel  certe  si  abs- 
que  actuali  usu  rationis  sacramentum  ei  de- 
tur;  nam  tunc  non  potest  in  ipsa  susceptione 
actualiter   peccare  ;  unde,    si  erat   attritus 
quando  usum  rationis  perdidit,   sine   dubio 
justifjcatur.  De  illo  enim  statu,  juxta  proxime 
praecedentom  dispositionem  judicandtim  est, 
quia  in  illa  censetur  moraliter  permanere. 
Unde,  si  nullus  omnino  dolor  praecessisset, 
non  esset  ille  dispositus  ad  effectum  sacra- 
menti,  quia  voluntas  censetur  adhuc  manere 
moraliter  affecla  peccalo ;  secus  vero  est ,  si 
pra?cessit  attritio,  ut  dictura  est. 

20.  Hominem  fieri  ex  attrito  contritum  per 
solam  gratue  infasionem.  —  Addeudura  vero 
deinde  est,  non  fieri  hominem  ex  attrito  con- 
tritum  per  hoc  sacramentum  per  mutationem 
ipsius  aclus  attritionis  in  contritionem,  sed 
per  solam  gratiae  infusionem,  sicut  de  ba- 
ptismo  et  poenitentia  dixiraus;  est  enim  ea- 
dem  ratio  in  hoc,  imo  et  in  cseteris  sacrarnen- 
tis,  ut  probat  exemplum  de  illo,  qui  sine  ac- 
tuali  usu  rationis  inungitur ,  vel  qui  tunc 
distrahitur  in  actuali  suscepiione  sacramenti ; 
neque  est  ullum  fundamentum  ad  fingendam 
illam  mutationem  actus  contra  experientiam, 
imo  et  praster  efficaciam  sacramenti,  ut  in 
dictis  locis  latius  dictum  est. 

21.  Peccata  venialia  quomodo  remittantur 
per  hoc  sacramenium.  —  Unde  obiter  colligo 
quinto,  quando  per  hoc  sacramentum  pecca- 
ta  venialia  remittuntur,  id  non  fieri  per  so- 
lam  excitationem  devotionis,  sed  immediate 
per  efficaciam    ipsius    sacramenti.    Alioqui 


oporteretihiiutervenirc  aliquam  mutationem 
interioris  aclus  imperfecli,  ct  per  se  insuffi- 
cientis  ad  rcmissionem  peccali  venialis,  in 
alium  perfecliorem,  qui  per  se  suiliciat;  heec 
aulem  mutatio  est  seque  conficta,  et  easdem 
difficultates  habet,  de  quibus  sufficienler  dic- 
tum  est  supra  in  generali  disputatione  de 
remissione  venialium  peccatorum  ex  opere 
operato;  ubi  etiam  exposuimus,  quce  disposi- 
tio  necessaria  sit  ad  hanc  remissionem,  et 
an  omnia,  vel  aliqua  tantum  venialia  peecata 
per  sacramenta  lollantur,  quse  omnia  ad  hoc 
sacramentum  applicari  possunt. 

22.  Qnce  dispositio  requiratur  ad  effectum 
spirituaiem  hujus  sacramenti. — Tandem  con- 
stat   ex  diclis,  quse  dispositio  necessaria  sit 
ad   effectum    spirituaiem    hnjus   sacramenli 
consequendum.  Per  se  eniro  necessarius  est 
stalus  graliro,  vel  contritio  ;  ex  accidenli  vero 
sufficere  potest  attritio,  ut  declaratura  est. 
Addit  vero  Palud.,  d.  23,  q.  1,  art.  13,  licet 
ad  eflectum  gratiaa  in  hoc  sacramento  sit  ne- 
cessaria   contritio,  vel  attritio,   ad   effectum 
autem  ornatus  neutram  necessariam  esse ;  in 
quo  constituit  differentiam  inter  hoc  sacra- 
mentum,  et  pcenitentiee,  quod  ad  aliquem  ef- 
fectum,   scilicet   ornatum ,  minor   clispositio 
necessaria  est  in  hoc  sacramenlo  quam  in 
illo  ;  nam  in  hoc  sine  ulla  attritione  imprimi- 
tur,  in  illo  vero  minime.  Et  ratio  difierentia?. 
est,  quia  in  illo  attritio  est  de  essentia  sacra- 
menli,  non  vero  in  hoc.  Hsec  vero  doctrina 
supponit  aliam  improbabilem  de  oinatu,  qui 
nihil  est,  neque  in  hoc  sacramento,  nec  in 
pcenitentia,  neque  in  quolibet  alio,  ut  in  ma- 
teria  de  sacramentis   in  genere  cfixi.  Unde 
vera   differentia  inter   hoc   sacramentum  et 
pcenitentiam,  solum  est,  quod  aliquis  attritio- 
nis  actus  est  de  essentia  sacramenti  confes- 
sionis,  in  hoc  vero  non  est  de  essentia,  sed 
solum   necessaria  dispositio  ad  effectum  in 
eo,  qui  habet  conscientiam  peccati  mortalis. 
Ex  qua  differentia  sequUur  alia,  videlicet,  ut 
contessio  sine   vera  altrilione  facta  non  so- 
lum  non  habeat  effectum,  verum  neque  sa- 
crameutum   sit  :  unclio  vero   extrema  cum 
debita  forma  et  intentione  facta ,  verum  sit 
sacramentum,  etiamsi  ob  defectum  at.tritionis 
nulium    omnino   habeat   effectum.    Ex    qua 
multi    inferunt   aliam   differentiam  ,    quam 
etiara  D.  Thora.,  d.  23,  insinuat,  scilicet,  sa- 
cramentura  hoc  esse  validum  et  informe,  non 
vero  sacramentnm  pcenitentia?.  Sed  quid  de 
hac  posteriori  parte  sentiendum  sit,  supra  in 
proprio  loco  dixi. 


836  DISVUTAT 

23.  Discrimen  inter  confessionem  et  exlre- 
mam  unctionem.  —  Probabilius  est  aliud  dis- 
crimen,  quod  inde  naseitur,  nimirura,  con- 
fessionem  f.ictam  sine  attritione,  non  modo 
tunc  non  babere  effectum  ,  verum  etiam  nec 
postea  quantumvis  homo  conteratur;  quia  sa- 
cramentum  semel  nullum ,  semper  est  nul- 
lum,  et  ideo  semper  caret  effectu.  De  unctione 
autem  extrema  informi  verisimile  satis  est 
habere  suum  effectum,  recedente  fictione  per 
contritionem  ,  vel  altritionem,  juxta  dicta  in 
simili,  supra,  de  baptismo.Quamvis  enim  hoc 
sacramentum  non  imprimut  eharacterem,  nec 
sit  omnino  initerabile,  hsec  tamen  necessaria 
non  sunt  ad  habendum  effectum  recedenle  fic- 
tione  ,  ut  de  pcenitentia  diximus  ,  et  est  pro- 
babile  de  matrimonio  ;  sufficit  enimut  sacra- 
meiitum  hoc  in  eodem  morbo  et  in  eodem 
statu  ejus  iterari  non  possit,  ut  expediat  ha- 
bere  suum  effectum  recedente  fictione.  Maxi- 
me  si  contingat  sacramentum  hoc  sine  attri- 
tione  recipi,  et  postea  durante  eadem  morbi 
vi  contritionem  haberi;  non  enim  debet  tunc 
homo  privari  ope  hujus  sacramenti ,  alioqui 
deberet  iterum  illud  recipere;  cur  enim  pri- 
varetur  et  sacramento  et  fructu  sacramenti, 
cum  alioqui  nullum  videatur  esse  essentiale 
impedimentum  ad  tale  sacramentum  iteran- 
dum  ? 

24.  Corollarium.  —  Atque  hinc  probabili- 
ter  colligo  ,  etiamsi  quis  a  fictione  non  rece- 
dat  usque  ad  sanilatem  recuperandam,  nihilo- 
minus  tunc  etiam  recipere  effectum,  saltem 
quoad  gratiam  habitualem,  quia  hic  effectus 
de  se  perpetuus  est,  et  sicut  semper  restitui- 
tur  per  pcenitentiam,  etiamsi  per  peccatum 
ssepius  amittatur,  ita  semper  datur  ratione 
sacramenti  suscepti,  et  propter  merila  Christi 
jam  semel  applicata,  quoties  recedit  fictio, 
quse  initio  intercessit.  Secus  vero  est  de  illo 
speciali  effectu  sacramentali,  qui  consislit  in 
auxiliis  supra  explicatis ;  hic  enim  dabitur 
quidem  in  eodem  morbo,  si  illo  durante  rece- 
dat  fi.ctio,  quia  totum  tempus  est  ad  talem  ef- 
fectum  conferendum  prsestitum.  Et  hoc  etiam 
probat  ratio  facla  de  initerabilitate  hujus  sacra- 
menti  in  eodem  morbo  ;  nam  hoc  est  apertum 
signum  ,  sacramentum  hoc  semel  susceptum 
esse  sufficiens  ad  juvandum  et  alleviandum 
infirmum  pro  toto  iJlo  stalu  morbi,  tempori- 
bus  opportunis :  ideoque  licet  in  principio 
non  fuerit  infirmus  dispositus  ad  recipiendum 
effectum  hujus  sacramenti,  si  postea  dispona- 
tur,  incipiet  illum  suscipere,  alias  deberet  sa- 
cramentum  in  illo  iterari ,  ne  careret  fructu 


XLI.  SECT.  I. 
sacramenti,  sicut  in  distincto  morbo  iteratur, 
quia  sacramentum  susceptum  prius  in  aiio 
morbo  non  habet  effectum  extra  illud.  Qua 
etiam  ratione  in  omnibus  sacramentis  non 
iterabilibus  reviviscit  efiectus  recedente  fic- 
tione. 

2o.  Confirmatur  hcec  doctrina  ex  sacramen- 
to  conftrmationis.  —  Objectioni  occurritur.  — 
Cajetanus.  —  Aliud  corollarium.  —  Simile  ex 
mitrimonio.  —  Et  specialiter  hoc  confirmatur 
ex  sacramento  confirmationis ;  nam,  quia  ra- 
tione  iliius  datur  auxilium  ad  confitendam 
fidem  pro  toto  vitae  tempore  in  quacunque 
necessaria  occasione  ,  ideo  licet  in  aliquo 
tempore  sit  quis  indispositus  ad  recipiendum 
effectum,  si  postea  tollat  obicem,  dabitur  in- 
fallibiliter  effectus.  Ita  autem  se  habet  extre- 
ma  unctio  pro  illo  morbo  in  quo  snscipitur, 
sicut  confirmatio  pro  toto  tempore  vitse.  Quod 
autem  confirmatio  imprimat  characterem,  et 
non  unctio  ,  est  impertinens  ad  prsesentem 
quaestionem,  ut  recte  notavit  Cajet.,  t.  1 
Opus.,  tract.  5,  q.  5,  quia  effectus  non  datur 
per  se  primo  ratione  characteris,  sed  ratione 
sacramenti  suscepti ,  quamvis  iu  uno  impri- 
matur  character  ,  et  non  in  alio ,  propter  ra- 
tionem  supra  datam.  Atque  hinc  contraria 
ratione  colligitur,  si  quis  non  tollatfictionem, 
donec  ab  eo  morbo  liberatus  est,  in  quo  hoc 
sacramentum  ficte  suscepit,  jam  non  redire 
sacramentalem  gratiam  prioris  sacramenti, 
quia  jam  fiuita  fuit  necessitas,  vel  opportuni- 
tas,  pro  qua  sola  habuit  sacramentum  suam 
vim  ;  ideoque  est  capax  ille  homo  novse  unc- 
tionis,  si  fortasse  in  morbum  iterum  incidat. 
Est  optimum  simile  in  matriruonio;  si  quis 
enim  in  peccato  mortali  mahimonium  contra- 
hat,  pro  tunc  non  recipiet  sacramentalem 
gratiam ;  si  tamen  postea  se  disponat,  et  tol- 
lat  obicem  durante  illo  matrimonio,  revivis- 
cet  effectus,  qui  temporibus  opporlunis  dabi- 
lur  quoad  nova  auxilia,  et  motiones  gratise, 
dummodo  homo  non  resistat;  si  tamen  ma- 
trimonium  illud  finiatur  per  mortem  aiterius 
conjugis,  jam  cessat  proprius  etfectus  iliius 
sacramenti,  ita  ut  licet  homo  postea  se  dispo- 
nat,  vel  iterum  conlrahat  matrimonium,  non 
recipiat  sacramentalem  gratiam  ratione  prio- 
ris  matrimonii  ,  sed  tantum  ratione  posterio- 
ris.  Sic  ergo  in  praesenti  cum  proportione 
sentiendum  est. 

26.  Quanta  attrilio  sit  necessaria. — Solvi- 
iur  qucestio,— -Inquirere  vero  hic  potest  ali- 
quis  quanta  attritio  necessaria  sit  ad  effec- 
tum  hujus  sacramenti.  Quidam  enim  putant 


DISPUTAT. 
majorem  hic  requiri,   quam  in  pcenitentia, 
quia  hoc  sacramentum  pcr  se  non  esl  ita  cffi- 
cax  ad  effectum  hnnc,  sicut  poenitentia.  Ita 
Palud.,  in  4,  d.  23,   q.   I,  art.  3,  concl.   3. 
Alii  e  contrario  miuorem  hic  sufficere  putant, 
quia  attrilio  non  est  ita  inlrinseca  sacramen- 
to  liuic,  sicut  pcenitentise.  Uico  tamen  eam- 
dem  onmino  requiri,  loquendo  per  se,  de 
collalione  talis  effectus,  sicut    supra  dixi   in 
simili  comparatioue  inter  baptismum  et  con- 
fessionem.  Quia  necessaria  est  allrilio  super- 
naturalis,  absoluta,  efficax  et  universalis  de 
omnibus  peccatis  mortalibus  commissis,  et  si 
has  conditiones  habeat,  sufficit,  quantumvis 
remissa  sit  ;  ergo  in  hac  disposilione  non  po- 
test  ineequalitas  cum  ratione  aliqua  exigi  aut 
cogitari.  At  vero  quoad   toilendam  fictionem 
eadem  distinctione  hic  utendum  est,  qua  in 
baptismo;  nam,  si  in  ipsa  susceptione  sacra- 
menti  hujus  absque  contritione,    peccatum 
mortale  novum  commissum  non  est,  propter 
ignorautiam  vel  inadvertentiam,   eadein  at- 
tritio  sufficit  ad  tollendum  obicem,   propter 
eamdem  rationem  ;  si  vero  novum  peccatum 
mortale  fuit  comraissum,  necessaria  erit  con- 
trilio  vel  confessio,  quia  jarn  tale  peccatum 
non  potest  tolli  virtute  ipsius  unctionis,  cum 
revera  sit  illa  posterius.  Videantur  dicta  de 
baptismo,  et  auctores  ibi  citati. 

SECTIO  II. 

Quando  sacramentum  hoc  conferat  suum  gratise 
effectum. 

1.  Anhic  effectus  deturfiniia  una  unctione, 
anfinitisomnibus. — Qusestio  estde  effectugra- 
tife  habitualis,  et  rernissionis  peccati,  quee  in 
unoinstantidatur,  etperseloquendo,  dari  so- 
letineoinstanti,in  quosumitursacramentum ; 
nam  de  proprio  effectu  sacramentali  jam  sa- 
tis  dictum  est ;  ille  enim  effectus  non  datur 
serrper  in  uno  certo  instanti,  sed  temporibus 
opportunis  durante  morbo  eodem.  Neque 
etiam  hic  agiraus  de  tempore  quasi  acciden- 
tario,  quale  est,  qnando  in  ipsa  susceplione 
intercessit  fictio,  de  quo  etiam  dictum  jam 
est.  Oritur  autem  hic  specialis  difficullas  ex 
eo  quod  sacramentura  hoc  pluribus  unctio- 
nibus  et  formis  perfcitur,  et  in  unaquaque 
videtur  completa  gratire  significatio  ;  et  ideo 
dubium  est,  an  hic  effectus  detur  finita  una 
unctione  cum  una  forma,  vel  finilispluribus, 
aut  omnibus.  Quatuor  enim  possunt  excogi- 
tari  opiniones. 


XLI.  SECT.  II.  837 

2.  Prima  opinio,  dari  per  primam  unctio- 
nem. — Priraa  opinio  est,  utperprimam  unc- 
lionera  et  formam  detur  per  se   totus  gratiee 
effectus,    per    subsequentes    vero  unctiones 
compleatur  sacramentum,  nihil  vero  gratise 
addatur,  nisi  veluti  ex  accidente  propter  me- 
liorem  suscipientis  dispositionem.   Huic  opi- 
nioni  videtur  favere  D.  Thomas,  qui  aliquan- 
do  comparat  hoc  sacramentum   cum  sacra- 
mento  Eucharistife,  in  quo  singul.e  species 
gratiam    conferunt,   ita   ut  piior  det  totam 
gratiam,  quam  dare  potest  illud  sacramen- 
tumhomini  sic  disposito,  quae  augebitur  qui- 
dem  per  alleram  speciem,  ancta  dispositione, 
non  vero  alias  ;  idem  ergo  dicendum  est  in 
hoc  sacramento  ;  videtur  enim  eadem  pro- 
portionalis  ratio  ;  nam   sicut  in   illo   sacra- 
mento  iutervenit  materia  et  forma  in    sin- 
gulis  speciebus,   ita  hic  in  singulis  unctio- 
nibns  ;   et  sicut   ibi   est  sufficiens   significa- 
tio  in  susceptione  unius  speciei,  ita  hic   in 
una  unctione  cum  sua  forma.  Denique  Jaco- 
bus  solum  dixit :  Ungant  eum,  et  orent  supsr 
eum,  et  huic  actioni  adjungit  promissionem  : 
Et  oratlo  fidei  allevialit  vifirmum,  etc.  ;  sed 
facta  unctione,  et  prolata  una  forma,  comple- 
tur  illud  prius  ;  ergo  et  subsequens  promis- 
sio  compleri    debet.    Tandem  confirmalur, 
quia  hocmodo  potuit  instilui  hoc  sacramen- 
tum,  estque  utilior  hic  modus,  magisque  ac- 
commodatushuman»  infirmitati,  etpericulis 
quee  occurere  solent  ;  contingere  enim  saspe 
potest,  ut  infirmus  facta  prima  unctione,mo- 
riatur  ;  et  nulla  ratione  vel  auctoritate  con- 
stat  hanc  institutionem  esse  alienam  a  Christi 
Domini  praecepto,  vel  a  promulgatione  Ja- 
cobi,  vel  ab  usu  Ecclesise  ;  neque  habet  ali- 
quod  speciale  inconveniens  :  cur   ergo  non 
ita  sentiendum  est  ?  Ultima  pars  minoris,  re- 
liquBe  enim  omnes  claree  videntur,  probatur  : 
nam,  si   quod  esset   inconveniens,   maxime 
quod  tota  essentia  hujus  sacramenti  consiste- 
ret  in  prima  unctione  cum  sua  forma,  seu 
quod  illud  esset  unum  integrum   sacramen- 
tum;  hoc  autem  nori  sequitur,  quia  non  ne- 
gamus   per  alias  unctiones  et  significari  et 
dari  posse  graliam,  si  subjectum  sit  disposi- 
tum  ;  magis,  quam  erat  in  prima  unctione, 
quod  salis  est  ad  rationem   partialis   sacra- 
menti,  ut  ex  dicto  exemplo  Eucharistise  con- 
stat  ;   et  ad  summum   sequitur,    posleriores 
unction«s  non  esse   partes  essentiales  hujus 
sacramenti,  scd  inlegrales  tantum,  quod  non 
videtur  esse  inconveniens. 

3.  Reprobatur  hcec  prima  opinio,  —  Diffc- 


838 


DISPUTAT.  XLl.  SEGT.  II. 


rentia  inter  hoc  sacramentum  et  Eucharistiam. 

—  Heec  vero  sententia,  licet  apparenter  con- 

firmatavideatur,  imprimis  millum  habet  auc- 

torem,  qnem  ego  sciam,  quod  satis  est,  ut  in 

re  singulari,  gravi  et  theologica  a  nobis  doce- 

ri   non  deheat.   Deinde   non  habet  solidum 

fundamentum,  siadvertamus  differentiam  in- 

ter  hoc  sacramentum  et  Eucharisliara  ;  pri- 

muin  enim  sacramentum  Eucharistiee  consis- 

tit  in  facto  esse,  seu  permanens  est;  hoc  vero 

consistit  in  ipso  nsu,  et  fieri ;  unde  fit  ut  in 

Eucharistia  prius  tiat  sacramentum,  postea 

applicetnr  suscipienti,  et  tunc  conferat  effec- 

tum  ;  hic  vero  ipsa  effectio  sacramenti   est 

ejus  applicatio,  et  ideo  simul  fit  et  dat  effec- 

tum  cum  primum  perficitur.  Rursus  in  Eu- 

charistia  unaqueeque  forma  parlialis  est  indi- 

cativi  modi,  et  suam  propriam  requirit  veri- 

tatem,  ideoque  statim  eflicit  sacramentum  in 

ea  specie  materiee,  super  quam  profertur,  et 

ideo  in  singulis  partibus  est  essentialiter  sa- 

cramentum  verum  ;  quod  licet  non  sit  inte- 

grum  quoad  species  significantes,  quoadrem 

vero  sub  illis  contenlam  est  perfectissimum  ; 

hic  vero  forma  est  per  modum  deprecationis, 

quee  non  eritfalsa  etiamsi  partialis  forma  non 

statim  habeat  effectum,  undeper  se  noncom- 

plet  essentialiter  sacramentum ,  sed  tantum 

inchoat,  neque  etiam  perfectam   significatio- 

nem,  quandoquidem  per  eam  non  postulatur 

simpliciter  remissio  peccatorum,  sed  eorum 

tantum,  quee  per  unum  vel  alterum  sensum 

commissa  sunt.  Hinc  ergo  tandem  fit  ut  in  Eu- 

charistia  per  sumplionem  unius  speciei  detur 

perfectus  gratiee  effectus  juxta  dispositionem 

suscipienlis,  tum  quia   sumitur  verum  sacra- 

mentum  jam  essentialiter  confectum  iu  esse 

sacramenti  ,  et  perfectum,    quoad  rem  sub 

speciebus  contentam,  in  qua  est  specialis  vir- 

tus  ad  talem  effectum  gratiee  conferendum  ; 

tum  etiam  quia  est  verus  cibus  animee,cujus 

sumptio  sensibilis  sufficienter  significat  spiri- 

tualem  animaercfectionem.  At  veroin  hoc  sa- 

cramentoper  unam  solam  unctionem  unam- 

que  partialemformam  nonpolestdariinteger 

gratiae  effectus,  quia  sacramentumnec  quoad 

signutn,  nec  quoad  rem  aliam  sub  signo  con- 

tentam  est  integre  confectum :  imo  nec  es- 

sentialiter  perfectum  est,  ut  ex  superioribus 

patet.  Significatio  etiam  ejus  non  est  perfec- 

ta,  ut  ex  ipsa  forma  constat,  et  consequenter 

ex  materia,  quia  non  est   absoluta  hominis 

uuctio,  sed  inchoala.  Ac   proinde  falsum  est 

ritum  essentialem  a  Jacobo  significatum  esse 

perfecium,  ac  deniquecessant  ceetera  omnia, 


quae  in  illius  sententiee  confirmationem  dice- 
bantur,  ut  magis  ex  sequent.  patebit. 

4.  Secunda  opinio,  dari  totalem  effectumper 
omnes  uncliones.  —  Interrogationi  satisfit.  — 
Secunda  sententia  est ,  dari  quidem  aliquem 
effectum  gratiee  sanctificantis  in  prima ,  et 
singulisunctionibus,  non  tamen  esse  totalem, 
sed  partialem  gratiam  respectu  adsequati  ef- . 
fectus  hujus  sacramenti.  Itaque  sicnt  totum 
hocsacramentumquinqueunctionibusetquin- 
queformulis  constat,ita  etiam  totus  effectus 
gratiee  hujussacramenti  conslat,  verbi  gralia, 
quinquegradibus  vel  proportionibus,  qnse  di- 
visim  et  sigillatim  dantur  in  singulis  unctio- 
nibus,  ita  ut  si  homo  moriatur  suscepta  una 
unctione,  reportabit  unara  partem  gratiee  , 
quee  est  quinta  pars  adeequati  effectus,  et  sic 
de  aliis.  Quod  si  interroges  de  effectu  priva- 
tivo  remissionis  peccatoruro,  fortasse  diceret 
ha3c  opinio,  quoad  venialia  peccata,  vel  pce- 
nas  peccatorum,  per  singulas  unctiones  re- 
milti  illa  peccata,  queeperillum  sensum  com- 
missa  sunt,  seu  pcenas  debitas  pro  peccatis 
etiam  mortalibusoccasione  talis  sensus  com- 
missis,  quia  in  his  potest  dividi  effectus,  et 
remitti  queedam  peccata  sine  aliis.  De  morta- 
libus  autem,  quia  per  minimam  gratiam  om- 
nia  tolluntur,  necessario  dicendum  est ,  si 
quae  sunt,  omnia  tolli  per  unam  unctionem. 
Addi  vero  potest  queedatn  tolli  quasi  per  se  et 
ex  viformee,  illa,  scilicet,  quee  per  talem 
sensum  commissa  sunt ;  alia  vero  quasi  per 
accidens,  et  concomitanter,  ratione  gratiee, 
sicut  remittnntur  per  omnia  sacramenta.  De- 
nique  de  effectu  positivo  auxiliorum  specia- 
lium,  quae  dantur  contra  reliquias  peccato- 
rum,  vel  idem  cum  proportione  dici  potest, 
vel  certe  dicendnm  est,  utsupra  supposui.  in 
illo  non  haberelocum  queestionem  hanc,  quia 
non  statim  datur,  sed  postea  tempore  oppor- 
tuno,etquia  si  contingat  hominem  mori  post 
solam  primam  unctionem  finitam,  jam  non 
indiget  lali  auxilio. 

5.  Fandatur  Iwc  secunda  opinio. — Hsec  au- 
tem  opinio  sic  explicata  fundari  potest  om- 
nibus  congruentiis  in  superiori  insmuatis  , 
quse  hic  magis  videnter  urgere,  quia  partia- 
lis  gratiee  effectus  magis  videtur  esse  accom- 
modatus  partiali  sacramento,  quod  dici  po- 
test  quoad  illam  partem  esse  essentialiter 
perfectum,  cum  suam  habeat  materiam,  for- 
mam  et  suflicientem  significationem,  cui  res- 
pondet  proportionaUis  effectus,  quia  sacra- 
menta  novee  legis  et  tolalia  ei  parlialia  effi- 
ciunt  quce  significant.  Et  hoc  modo  melius 


D1SPUTA.T.  XLI.  SECT.  II. 


839 


confirmatur  hsec  sententia  exemplo  Euclia- 
rislice,  quara  proecedens  ;  magis  vero  exemplo 
sacramenti  Ordinis  ;  nam  quiain  singulis  Or- 
dinibus  est  partialis  forma  et  matcria,  essen- 
tialiter  perficiuntur,  et  ita  proprioshabent  ef- 
fectus,  qui  sunt  parliales  respectu  totius,  si- 
cut  ipsiOrdines  parlialia  tantum  sacramenta 
sunt.  Hoc  etiam  satis  esse  videtur  ad  subve- 
niendum  periculis  exsurgentibus,  quia  quili- 
bet  gradus  gratise  sufficit  ad  salutem,  licet 
non  sit  cum  tanta  perfectione  ;  videtur  autem 
conveniens,  ut  in  hujus  sacramenti  institutio- 
ne,  occurrentibus  periculis  sit  ila  provisum  , 
ut  saltem  ea,  qua?  necessaria  sunt,  per  unam 
unctionem  conferri  possint. 

6.  Auctores  hujus  opinionis. —  Neque  sen- 
tentia  haec  est  auctoribus  destituta ,  sicut 
prior.  Potest  enim  apparenter  attribui  Adria- 
no,  in  4,  materia  de  sacramenlo  confessio- 
nis,  q.  4,  §  Sed  dubium,  et  Medin.,  Cod.  de 
Confess.,  q.  de  integritate  absolutionis,  qua- 
tenus  asserunt,  primam  unctionem  sub  forma 
sua  esse  sacramentum ;  quanquam  idem  as- 
serit  Ledes.,  2  p.  4,  q.  31,art.  2,  et  tamen 
explicat  non  dare  gratiam,  et  solum  usurpat 
modum  loquendi ;  fortasse  ergo  dicti  aucto- 
res  in  eodem  sensu  suntlocuti.  Citatur  etiam 
Palud.,  d.  23,  q.  3,  sed  ibi  nib.il  dicit ;  in  q. 
autem  -4  refert,  visum  esse  aliquando,  qnem- 
dam  infirmum  successive  sanari  prout  suc- 
cessive  inuugebatur,  et  finaliter  completa 
unctione,  omnino  fuisse  alleviatum  et  sana- 
tum  ;  unde  significat  hoc  sacramentum  sta- 
tiai  in  prima  unctioneincipere  operari  secun- 
darium  effectum  ;  ergo  idem  videtur  sentire 
de  primario,  tura  quia  uterque  effectus  sup- 
ponit  aliquo  modo  susceptum  sacramentum  ; 
tura  etiam  quia  effectus  secuudarius  suppouit 
primarium,  et  illum  comilatur.  Sed  nihilomi- 
nus  ille  contrarium  alibi  docet,  ut  infra  refe- 
ram.  Eamdem  opinionem  indicat  ihi  Scot., 
q.  unica,  ad  2,  diceus,  hoc  sacramentum  esse 
imum  unitate  integritatis,  non  unitate  indi- 
visibilitatis,  sicut  effectus  ejus  (inquit)  non  est 
unus  indivisibililer,  quia  non  est  remissio 
unius  venialis,  sed  umtate  plenarias  remis- 
sionis  omnium  venialium,  ubi  significat  ve- 
nialia  peccata  tolli  successive,  et  per  partes. 

7.  Contrariaopvnio.—Sacramenta  conferre 
unicam  graliam  in  pimcto,  quo  complentur.  — 
Diversa  ratio  in  lioc  sacraoiento  et  Eucharis- 
tia.  —  RsiC  sententia  probabiiis  est;  contra- 
riam  vero  tenet  D.  Tbom.,  in  4,  d.  23,  q.  I, 
art.  2,  q.  1,  ad  3,  quem  sequuntur  Soto,  q.  1, 
art.  1  ;  Ledes.,  q.  34,  art.  2;  et  expresse  Pa- 


lud.,  4,  d.  17,  q.  5,  art.  1,  n.  11,  el  alii,  et 
videtur  magis  probanda.  Quia  nihil  asseren- 
dum  est  in  his  gravissimis  rebns,  quee  ex 
instilulionependent,praetercommunemlegem 
sacramentorum,  nisi    ubi  snffieienti   funda- 
mento  ex  Ecclesise  traditione,  aut  principiis 
ab  ea    traditis  constiterit.   Communis  autem 
lex  sacramentorum,  qua3  consistunt  in  usu, 
est,  ut  uuicam  graliam  conferant,  ineo  punc- 
to  et  momento  quo  sacrameutum  completur; 
ergo   hoc  idem  sentiendum  est  de  extrema 
unctione,  cum  nulla  ratio  satis  aliud  persua- 
deat,  nec  aucloritate  fundari  possit.  Nam  est 
valde    singulare  et  extraordinarium  ,  quod 
extrema  unctio,  priusquam  essentialiter  con- 
summata  sit,  gratiam  tribuat,  et  quod  confe- 
rat  quinquies  gratiam  sanctificantem,et  prius 
tollat  unum  peccatum,  quam  aliud,  vel  confe- 
rat  auxilium  ad  vincendas  reliquiaspeccato- 
rura  quorumdara,  et  non  oranium  ;  non  sunt 
ergo  hajc  lam  facile  credenda  et  asserenda. 
Nam  de  sacramento  Eucharistiee  estlonge  di- 
versa  ratio,  ut  jam  dixi,  quia  non  consistit  in 
usu,  et  forma  ejus  non  facit  effectum  sacra- 
menti,  sed  sacramentum  ;  facit  autem  illud 
per  partes,   ut   sic  dicara,  quia  unaquaeque 
partialis  forma  habet  per  se  perfectam  signi- 
ficationem,et  statimrequirit  veritatem  suam; 
et  inter  consecrationes  partium  non  est  con- 
nexio  necessaria,  quia  si  consideretur  totum 
id  quod  fit  virtute  verborum  et  per  concomi- 
tantiam,  sub  unaquaque  specie  esttotus  Chri- 
stus,  et  ut  exislens  sub  una,  non  pendet  ex 
existentia  subalia;  si  vero  solum  considere- 
mus  id  quod  fit  virtute  verborum,  sic   eliam 
non  pendst  corpus  a  sanguine,  vel  e  conver- 
so,  quia,  quantum  est  ex  se,  possnnt  esse  se- 
parata,  sicut  aliquando  fuerunt,  et  ideo  una- 
qua?que  forma  potest  statim  habere  effcctum; 
imo  ita  fiiit  conveuientissimum  ad  institutio- 
ncm  illius  mysterii,  qualenus  sacrificiurn  est, 
ut  in  confessione   iilius  mysterii  expressius 
Christi  mors  significaretur.  Ha?c  autem  om- 
nia  cessant  in  hoc  sacramento,  ut  per  se  cla- 
rum  est,  ideoque  per  solam  partialem  unctio- 
nem   et  formam  proprie  non  completur  es- 
sentialiter  aliquod  sacramentum,  etiam  par- 
tiale,  quod  nimirum  per  se  sit  sufficiens  et 
efficax  signum  alicujus  gratia?,  seu  superna- 
turalis  effectus,  ut  magis  ex  dicendis  consta- 
bit.  Quod  vero  attinetad  effeclum  gratioe,  qui 
per  EuCharistiamdatur,  ille,per  se  loquendo, 
unus  est,  et  semel  datur;  tamen,  quia  sacra- 
mentum  illud  habet  extensionem,  seu  muiti- 
tudinem  partium,  et  virtus  ejus  est  tota  in 


810  DISpfcTAT.  XLI.  SEuT.  II. 

*oto,  et  tota  in  qnalibet  parte,  ideo  potest  ali-    catur,  et  per  partiales  formas  postulatur,  ita 


quando  dari  fotus  effectus  una  parte  specie- 
rum  tantum  suscepta  ;  in  hoc  autem  sacra- 
menio  virtus  nuila  esse  potest,  donec  sacra- 
mentum  sit  essentialiter  perfectum,  et  ideo 
nulium  gratiae  effeclum  antea  conferre  po- 
test. 

8.  Diversa  ratio  in  hoc  sacramento  et  sacra- 
mento  Ordinis.—Eoc  autem  evidentius  fiet 
attingendo  aliud  exemplum  de  sacramento 
Ordinis,  in  quo  videtur  esse  major  similitu- 
do,  quia  consistit  in  usu,  sicut  extrema  unc- 
tio,  el  tamen  sicut  liabet   seplem    partiales 


estinter  se  connexum,  etordinatum  ad  unum 
integrum  effectum  ex  se  indivisibilem,  ut  non 
possit  convenienter  per  partes  inchoari  et 
successive  perfici.  Declaratur  assumptum,' 
quia  licet  grat.ia  babitualis  per  sese  conside- 
rata  possit  successive  perfici  quoad  intensio- 
nem,  hic  autem  non  ita  consideranda,  sed  ut 
conjuncta  gratiae  sacramentaJi,  per  quam 
quodamraodo  detcrminalur,  cuique  accom- 
modatur  sacramenti  cfficacitas.  Hoc  autcm 
modo  plane  babent  connexionem  et  unionem 
inter  se  effectus  omnium  unctionum  ;  nam 


materias  et  formas,  ita  seplies  con  fert  gratiae    vei  me  consideralur  in  rcmissione  peccato 


sanctilicantis  etfectum  et  characterem.  Est 
autem  in  iilo  longe  diversa  ratio.  Primo  qui- 
dem,  quiaforma3  partiales  ibi  significant  mo- 
do  imperativo  :  Accipite  potestatem,  etc,  vel 
alio  simiii,  quam  locutionem  op  ortet  esse  ef- 
ficacem,  ut  vere  ac  non  inanitcr  proferatur. 


rum,  vel  in  auxilio  speciali  contra  reliquias 
peccatorum.  Priori  modo  est  connexio  inter 
peccata  mortalia,  si  plura  inesse  contingit,  et 
per  varios  sensus  commissa.  Dicereautem, 
tunc  tolli  qusedam  per  se,  alia  per  aecidens, 
gratis  dicitur,  tum  quia  in  rigore  omnia  ex- 


Secundo,  proximus  finis,  ad  quem  ordinantur     cluduntur  per  accidens  virtute  hujus  sacra- 
singuli  Ordines,  seu  singulee  formse,  et  mate-    menti,  et  ita  vix  ulla  est  differentia  ;  tum 


riae  partiales  illius  sacramenti,  comparari  po- 
test  per  se  solus  et  independenter  ab  aliis  ; 
nam  est  quoddam  speciale  munus,  quod  si- 
ue  aliis  exerceri  potest.  Imo  consentaneum 
institutioni  est,  ut  ea  munera  in  aliquibus 
ministris  separala  sint,  et  quod  prius  singuJi 
habeant  et  exerceant  inferiorem  Ordinem, 
quam  ad  superiorem  promoveantur  ;  et  ideo 
necessaiium  fuit  ut  singuli  Ordines  per  mo- 
dum  unius  sacramenti  consuramarentur,  et 
unusquisque  constitueret  propiium  ministe- 
rium  in  laii  gradu  ;  unde,  quia  hoc  non  fit 
nisi  per  consignationem  characteris,  oportuit 
ut  statim  singuli  characterem  imprimerent, 
sive  illi  sint  plures,  sive  idem  magis  ac  ma- 
gis  auctus  ;  et  consequenter  fuit  necessaria 
gratia  unicuique  muneri  accommodata.  Ter- 
tio  hinc  fit,  ut  in  sacramento  Ordinis  confera- 
tur  unus  Ordo  per  se,  separatimque  ab  aliis, 
ac  si  esset  sacramentum  integrum,  ac  deni- 
que  etiam  in  modo  loquendi  septem  Ordines 
vocantur,  ac  si  essent  totidem  sacramenta. 

9.  Ha>e  aulem  omnia  in  hoc  sacramento 
longe  diversa  sunt.  Primo  enim  forma;  tan- 
tum  snnt  deprecativae,  unde  non  significant 
singulae  actualem  efficaciam,  neque  est  de 
ratione  aut  veritate  orationis  deprecativoe,  ut 
statim  acfinitur  una  pars  crationis  aut  peti- 
tionis,  consequatur  effectum,  sed  satis  est 
quod  pro  illo  tempore,  pro  quo  postulatur, 
vel  completur  oratio,  habcat  cffectum.  Se- 
cundo  (quod  csse  debet  primum  fundamen- 
tum)  id  quod  per  singulas  unctiones  signifi- 


quia  admisso  illo  cffectu  in  hoc  sacramento, 
statim  applicanda  est  forma  et  materia  per 
se  ordinata  ad  ilJum  ;  non  est  ergo  cur  antea 
detur,  nondum  finito  sacramento.  AJioqui,  si 
unicuique  materiae  et  formse  partiali  data  es- 
set  efficacilas  adinfundendam  gratiam  expei- 
lentem  omnia  peccata,  certe  ex  se  ac  per  se 
posset  omnia  expellere  ,  et  non  oporteret 
iustitui  cum  determinatione  hujus  vel  illius 
sensus,  sed  absolute  dicendo  :sRemittat  tibi 
Deus  quidquidpeccasti  ;  sicut  absolutio,  quoe 
potest  interdum  per  accidens  toJlere  quee- 
dam  peccata,  quantum  est  ex  se  posset  etiam 
illa  per  se  tollere,  et  ex  aiiquo  impedimento 
accidit,  ut  non  faciat,  et  ideo  ex  se  absoiu- 
tam  et  totalem  remissionem  significat. 

10.  Item  in  peccalisveniaJibus,licetnonsit 
tanta  connexio,  sed  unumpossit  sine  alio  di- 
milti,  tameninterdum  contingit  idem  pecca- 
tum  veniale  committi  per  plures  sensus;  non 
potest  antem  prius  dimitti,  ut  commissum  per 
unum,  quam  per  alium,  ut  per  se  constat, 
nec  debet  dimilti  donec  per  formam  integre 
explicetur,  quia  ex  modo  institutionis  liujus 
sacramenti  et  partium  ejus  conslat  debere  ex- 
primi  dislincte  peccata  per  singulos  sensus 
commissa,  ut  remittantur  ;  item  quia  oratio 
non  obtinet  effectum  donec  compJeatur;  non 
est  autem  completa  petitio  remissionis  talis 
peccati  donec  exprimantur  omnes  sensus  per 
quos  commissum  est.  At  veio,  si  Joquamur 
de  auxilio  speciali  conlra  reliquias  peccato- 
rum,   fingi  non  polest  aliud  auxilium   dari 


DISPUTAT.  XLI.  SECT.  II. 


1 


contrareliquias  peccatorum  visus,  aliud  con- 
tra  reliquias  anditus,  et  sic  de  aliis;  nam  una 
hilaritas  mentis,  una  fiducia  in  Deum,  et  sic 
de  ceeteris,  contra  omnia  valent;  gratia  crgo 
sacramentalis  ct  propria  hujus  sacramenti 
per  modum  unius  indivisibilis  gralia)  confer- 
tur  ;  ergo  et  gratia  habitualis.  Tertio  tandem 
hoc  confirmatur  ex  modo  couferendi  hoc  sa- 
cramentum;  nunquam  enim  daturuna  unctio 
separaia  ab  aliis,  sed  omnes  per  modum 
unius  sacramenti  ordinali  ad  efFectutn  uni- 
cum  respeclu  omnium  unctionum,  qui-i,  ut 
supra  dicebam,  ex  omnibus  consurgit  una 
unctio  integra  ipsius  hominis,  quee  necessa- 
ria  est  ad  hunc  effectum. 

11.  Tertia  ophiio,  non  dari  efectumusque 
ad  ultimam  unctionem. — Reprooatur  /icpc  opi- 
nio. — Objcclio. — Solvitur. —  Tertia  sententia 
est  in  contrario  exlremo  ;  ait  enim  lmnc  effec- 
tum  non  dari  usque  ad  ultimam  unctionem, 
hanc  vero  esse  illam,  quee  in  re  est  ultima  ex 
intentione  ministri  ungentis.  Itaque  si  vult 
ministrarehoc  sacramentum  per  septem  unc- 
liones,  effectus  non  dabitur  usque  ad  finem 
ultimee  unctionis;  si  vero  solis  quinque  unc- 
tionibus  illud  confieere  intendat,  dabitur  in 
fine  quintse.  Ratio  est ,  quia  effectus  non 
confertur  ,  donec  sacramentum  integrum 
perfectum  sit;  quando  autem  sacramentum 
fit  septem  unclionibus,  quamvis  non  omnes 
sint  de  essentia,  omnes  tamen  sunt  de  sub- 
slantia  et  integritate  sacramenti  ex  Ecclesiee 
institutione;  ergo  effectus  non  fit  donec  om- 
nes  absolvantur,  et  heec  esse  debet  ministri 
intentio.  Ita  sentit  Soto,  d.  23,  q.  2,  art.  ult. 
Citari  etiam  solent  D.  Thomas  et  alii  aucto- 
res,  sed  nullus  eorum  id  dicit.  Nec  mihi  vi- 
detur  verisimile,  quia  censeo  effectum  sacra- 
menti  necessario  consequi  in  suscipiente  re- 
moto  obice  statim  ac  sacramentum  perficitur 
essentialiter,  neque  in  hoc  pendere  sacra- 
mentum  ab  intentione  ministri,  quae  duo  late 
probavi  iu  materia  de  sacramentis  in  gene- 
re.  Censeo  etiam  nihil  esse  de  substantia  sa- 
cramenti  et  integritate  ejus,  nisi  quod  Ghri- 
stus  instituit ,  neque  intentionem  ministri 
posse  aliquid  facere  substantiale,  quod  non 
est  ex  institutione  divina,  quod  ibidem  pro- 
bavi,  etestper  se  notum,  quia  tota  subslan- 
tia  sacramentorum  pendet  ex  institutione, 
Jam  ergo  inquiro,  an  sexia  et  septima  unctio 
sint  de  institutione  Chrisli,  necne ;  si  sunt, 
piofecto  sunt  de  essenlia  ;  gralis  enim  dice- 
tur,  cum  orones  uncliones  sint  ex  institulione 
Christi,  quasdara  esse   de  essentia,   et  non 


alias,  nt  in  siniili  dixi  in  materia  de  Eucha- 
ristia,  agens  de  verbis  consecrationis  san- 
guiuis;  nec  in  cceterissaeramentis  invenietur 
exemplum  simile,  nisi  fortasse  in  pcenitcntia 
qnoad  satisfaclionem;  sed  inillaest  speciulis 
ratio,  et  ideo  non  est  alferenda  in  exeinplum, 
ubi  nulla  similis,  vel  proportionalis  ratio  in- 
tercedit.  Dices,  a  posteriori  sumi  argumen- 
tum,  duas  postremas  unctiones  nonesse  de 
essentia,  quia  interdum  omittuntur.  Respon- 
deo,  hoc  aignmeniuin  ceque  convincere,  non 
esse  de  substanlia  ,  neque  de  institutione 
Chrisli,  quia  quod  hujusmodi  est,  non  potest 
licite  in  sacrameniis  conficiendis  omitli,  prce- 
sertim  sine  speciali  necessitate  cogente,  aut 
alia  via  cessante  ratione  institntionis,  sicut 
in  sacramento  pcenilentiee  omittitur  satisfac- 
tio,  vel  quia  secundum  prudentiam  et  justi- 
tiam  judicatur  pomitenlem  non  indigere  illa, 
quia  integram  remissionem  conseculus  est, 
vel  quia  est  impotens  omnino,  aut  incapax 
ejus,  utqnia  non  audit,  etc.  At  in  preesenti 
absque  ulla  ex  his  causis,  propter  generales 
rationes  honestatis,  vel  similes,  qui  in  ipsa 
institutione  adverti  potuerunt ,  omittuntur 
iilee  unctiones  sine  ulla  culpa  ;  ergo  signum 
est,  non  esse  de  Chrisli  inslitutione.  Quod  si 
hoc  ita  est,  certe  nec  de  substantia  sunt,  sed 
mere  cseremoniales ,  additse  ex  aliquarum 
Ecclesiarum  consuetudine  ;  ergo  nec  potest 
minister  sua  intentione  suspendere  effeclum 
usque  ad  finem  earum  ;  neque  etiam  potest 
efficere  ut  ilhe  concurrant  ad  effectum,  quia 
sicut  nemo,  preeter  Christum,  potest  insti- 
tuere  signum  efficax  gratice,  ita  nec  facere 
quod  aliquid  ad  gratiam  concurrat,  preeter  id 
quod  ex  Christi  inslitutione  virtutem  rece- 
pit. 

12.  Quarta  et  vera  opinio,  dari  efectum  in 
instanti  quo  consummatur  sacramentum.  — 
Quarta  ergo  et  vera  sententia  esf,  effectum 
hujus  sacramenti  dari  in  eo  instanti,  in  quo 
consummatur  essentialiter  hoc  sacramentum, 
consummari  autem  cum  primum  quinque 
unctiones  cum  quinque  formulis  perficiuntur. 
Qua;  sententia  est  communis  D.  Thomee  et 
aliorum  quosretuli  ;  et  sufficienter  probatur, 
tum  exgenerali  doctrina  sacramentorum  hic 
applicanda,  tum  a  sufficienti  partium  enu- 
meratione.  Unde  fit,  quoniam  ordo  unctio- 
num  non  est  de  essentia,  ut  supra  estdictum, 
si  contingat  mutari  ordinem,  illam  unclio- 
nem,  qme  postrerna  sit,  habere  hanc  effica- 
cilatem  invirlute  omnium  praecedenlium,  et 
verborum  formee.  Sequitur  deinde   intentio- 


842  DISPUTAT. 

nera  ministri  nunquam  esse  limitandam  ad 
ultimam  unctionem,  quam  ipse  facere  cogi- 
tat,  si  illa  futura  sit  aiia  prajter  essentiales, 
sed  vel  esse  determinandam  ad  ullimam  ne- 
cessariam,  vel  esse  generaliter  concipiendam, 
juxta  idquod  institutum  est,  seu  Ecciesia  in- 
tendit,  vel(melius)  non  esse  necessariam  in 
ministro  intentionem  effectus,  seu  effieiendi 
hoc  vel  illo  tempore,  aut  per  hanc  vel  illam 
unctionem,  sed  solum  debere  habere  inten- 
tionem  faciendi  sacramentum,  quia  ex  illo 
quasi  necessitate  naturse  sequitur  efficientia 
tempore  et  modo  consentaneo  institutioni. 
Tandem  ex  dictis  habetur,  idem  cum  pro- 
portione  dicendum  esse  de  formis,  quod  de 
unctionibus ;  namper  omnessimulfit  effectus, 
quia  omnes  componunt  essentialiter  sacra- 
menlum;  tamen,  quia  non  simul  existunt, 
sed  successive  fiuut,  ideo  in  ultima  censetur 
es?e  virtus  omnium,  et  per  illam  fieri  etfec- 
tum  eo  modo,  quo  in  ultimo  instanti,  in  quo 
sensus  ejus  perficitur,  existit.  Quod  si  tuuc 
simul  finiantur  ultima  forma  et  ultima  unc- 
tio,  simul  concurrunt ;  sin  minus,  illa,  quse 
fuerit  ultima,  agitin  virtute  omnium  partium 
pruecedentium,  ut  de  sacramentis  in  genere, 
et  de  baptismo,  etaliis  dictum  est. 

13.  Quomodo  quinque  unctiones  sufficiant 
ad  effectum.  —  Dubium.  —  Solvitur.  —  Hic 
vero  occurrit  dubium  supratactum,etin  hunc 
locum  remissum  ,  scilicet,  quomodo  illae 
quinque  unctiones  vel  forma3  sufficiant  ad 
effectum ;  nam  ratio,  quam  in  singulis  feci- 
mus,  videtur  in  omnibus  simul  militare,  ni- 
mirum,  quod  per  omnes  etiam  simul  non  si- 
gnificatur  integre  effectus  hujussacramenti ; 
patet,  quia  per  omnes  has  formas  et  unctio- 
nessimul  sumptas  solum  siguificatur  curatio, 
sanatio,  et  expulsio  omnium  defectuum,  qui 
contracti  sunt  per  peccata  quinque  sensibus 
commissa  ;  at  sacramentum  hoc  non  dat  gra- 
tiam  sanantem  ab  bis  tantum  peecatis,  sed 
etiam  a  multisaliis,  qua1.  sine  ministerio  sen- 
suum  committuntur,  ut  sunt  spiiituaha  pec- 
cata  superbiae,  et  similia ;  ergo.  Accedit , 
quod  aliquando  homo  a  nativitate  caret  aii- 
quo  sensu,  ut  visu,  per  quem  proinde  pec- 
care  nunquam  poluit ;  superfiuum  ergo  est 
pro  illo  postulare  remissionem  eorum,  quse 
per  talem  sensum  commisit.  Dicendum  vero 
est  per  illas  quinque  f  rmas  et  uncliones 
sufficienter  significari  curationem  de  omni- 
bus  peccatis  absoiute,  quia  prima  radix  om- 
nium  peccatorum  est  cogitatio;  omnis  autem 
cogitatio  a  quinque  sensibus  originem  ducit, 


XLl.  SECT.  III. 

juxta  illud,  nihil  est  in  iniellectu,  quocl  non 
prius  fuerit  in  sensu  ;  et  ideo  sub  peccatis 
per  quinque  sensus  commissis  omnia  peccata 
simpliciter  comprehendunlur.  Quia,  licet  non 
omnia  peccata  executioni  mandentur  per  ali- 
quem  sensum,  neque  omnia  pro  objecto  ha- 
beant  aiiquid  perse  cognoscibile  aliquo  sen- 
su  ,  nullum  tamen  est  in  homine  peccatum, 
quod  non  ducat  originem  ab  aliqua  specie, 
per  sensum  aliquem  accepta.  Denique  nullura 
est  peccatum  in  homine,  quod  sit  soliusani- 
nue,  et  non  totius  homiuis,  quantumvis  pec- 
catum  spirituale  sit;  etideo  nullura  est  pecca- 
tum,  cnjus  curatio  per  corporis  curationem 
significari  non  possit ;  optime  ergo  significa- 
tur  perradicem  ejus,  quse  est  in  sensibus.  Ad 
casum  vero  illum  de  eo,  qui  perpetuo  caret 
aiiquo  sensu,  respondeo  icl  esse  accidenta- 
rium,  et  sensum  formaj  conditionalem  esse, 
Si  quid  peccasti  per  visum  ;  nam  fieri  potest 
ut  etiam  alii,  qui  sensibus  sunt  pra?diti,  per 
aliquemeorum  nihil  peccaverint.  Addi  etiam 
potest,  eum,  qui  caret  sensu  aliquo,  posse 
peccare  per  illum  affectu,  licet  non  possit 
exequi  effectum,  idque  satis  esse. 

SECTIO  III. 

An  interdum  detur  effectus  hujus  sacramenti,  sine 
omnibus  unctionibus. 

1 .  Distinclio.  —  Quid  si  tngrotus  morte  op- 
pressus  unam  tantum  suscipiat  unctionem.  — 
Prima  sententia.  —  Superest  vero  diihcultas 
supra  tacta  de  casu  iiio,  quando  accidit  in- 
firmum  non  posse  recipere  quinque  unctio- 
nes,  sed  unam,  vel  duas,  an  omnino  privetur 
effeclu  hujus  sacramenti.  Circa  quem  casum 
distinguendi  sunt  varii  modi,  quibus  ille  oc- 
currere  potest  ,  videlicet,  aut  ex  parte  infir- 
mi,  quia  est  tam  proximus  morti,  ut  non  sit 
tempus  perficiendi  omnes  unctiones  et  profe- 
rendi  omnes  formas,  vel  ex  parte  ministri  , 
idque  dupliciter,  scilicet,  quia  inchoatis  unc- 
tionibus  moritur  antequam  quinqneperficiat, 
vel  quia  timet  gravis  morbi  contagium,  si  tot 
unctionibus  segrotum  ungat,  vel  denique  ex 
parte  aliorum,  quia  sunt  plures  segrotantes, 
et  unus  tantum  minister,  timetque  fore,  ne 
dum  unum  integre  ungat,  alii  sine  unctione 
moriantur.  Rursus,  primus  modus  necessita- 
tis  ex  parte  ipsius  infirmi  duobus  modis  acci- 
dere  potest,  primo,  ut  peiiculum  non  sit 
prasvisum,  nec  minister  intendat  aliler  quara 
communi  modo  conferre  hoc  sacramentum  , 
et  fmita  una  vel  duabus  unctionibus  infirmus 


DISPUTAT.  XLl.  SEOT.  111. 


moriatur;  secundo,  ut  preeviso  periculo  id 
minister  intendat.  In  priori  casu  dicunt  ali- 
qui,  tali  infirmo  dari  graliam  sacramentalem 
totnmqne  effectum  hujus  sacramenti,  Summa 
confessorum,  1.  3,  tit.  24,  q.  140,et  alii  novio' 
res  ;  comparantque  quoad  hoc  extremam 
unclionem  cum  confessione,  quee  valida  est, 
etiamsi  propter  instantem  mortem  non  pos- 
sit  inlegre  fieri. 

2.  Opposita  sententia  probatur.  —  Opposi- 
tam  sententiam  tenet  expresse  Soto  supra, 
estque  communiterrecepta.  Sequiturqueaper- 
te  ex  dictis  ;  nam  illud  non  est  sacramentum, 
quia  nou  constat  omnibus  parlibus  esssenlia- 
libus ;  neque  etiam  minister  in  eo  casu  ,  de 
quo  aginius,  intendit  perficere  sacramentum, 
aut  dare  effectum  per  illas  solas  uuctiones, 
quia,  ut  supponimus,  modo  ordinario  confi- 
cere  intendebat,  et  casu  preevenit  mors.  Pree- 
terea  exemplum  de  confessione,  aut  non  est 
simile,  aut  potius  probat  oppositum  ;  nam  si 
dum  poenitens  confitetur,  moriatur,  nondum 
recepta  integra  absolutione,  non  recipit  sa- 
cramentum,  nec  gratiam  sacramenti ;  si  vero 
priusquam  moriatur ,  integre  absolvatur  , 
tunc  sacramentura  recipit,  et  effectum  ejus. 
Hic  ergo  posterior  casus  non  est  similis,  quia 
ibi  essentialiter  perficitur  sacramentum  pce- 
nitentiae;  nara  licet  confessio  non  sit  mate- 
rialiter  integra,  est  formaliter,  et  illa  informa- 
tur  tota  essentiali  forma  ;  iu  preesenti  autem 
nec  forma,  nec  materia  essentialis  applican- 
tur,  unde  nec  sacramentum  essentialiter  per- 
ficitur.  Prior  vero  casus  est  aliqno  modo  si- 
milis,  quantum  ad  boc  saltem,  quod  essentia- 
lis  forma  non  applicatur;  ex  illo  vero  potius 
sumitur  argumentum  in  contrarium  ,  quia 
tunc  ncn  datur  gratia  sacramenti,  etiamsi  sa- 
cramentum  fuerit  per  confessionem  inchoa- 
tum  ;  ergo  neque  in  praesenti  dabitur,  etiamsi 
sacramentum  fuerit  per  partialem  matcriam 
et  formam  inchoatum. 

3.  Q>t,id  siintendat  minister  perficere  sacra- 
mentum  inunaunctione  propter  periculum  in- 
trmi. — Prhna  sententia. —  Majus  dubium 
est  de  secundo  casu,  quando  sacerdos  preevi- 
dens  periculum  infirmi,  a  principio  intendit 
perficere  sacramentum  in  una  velduabus  unc- 
tionibus,  proutpotuerit;videturenim  tunc  illa 
intentio  efficax  et  prudens,  atque  adeo  ratio- 
neilliu?,et  perfici  sacramentum  et  dari  effec- 
tum.  Elquoadhoc  potest  applicari  exemplum 
confessionis,  quia,  licet  per  se  loquendo,  ma- 
teria  essentialis  illius  sacramenti  sit  omnium 
peccatorum  confessio ,  in    necessitate    vero 


sufficit  confessio  unius  peccati  ,  et  heec  con- 
fessio  dicitur  tunc  formaliter  integra;  ergo  iu 
hoc  etiam  sacramento  dici  potest,  per  se  lo- 
qucndo,  integram  et  essentialem  materiam 
esse  quinque  unctiones,  tamen  in  necessitate 
unam  vel  duas  esse  materiam  formaliter  in- 
tegram  et  sufficientem  ;  ergo  si  alioqui  mi- 
nister  intendat  iti  illis  efficere  sacramentum, 
revera  perficit,  et  confert  etfectum.  Atque 
heec  sententia  (ut  audio)  aliquibus  non  displi- 
cet,  quia  est  pia  et  favorabilis,  et  non  vide- 
tur  habere  aliquod  incomraodum.  Juxtaillam 
vero  etiam  in  preecedenti  casu  dicendum  es- 
set,  semper  in  liujusmodi  eventu  perfici  sa- 
cramentum  et  dari  effectum,  moraliter  io- 
quendo  ;  quia  omnis  minister  intendit  perfi- 
cere  sacramentum  meliori  modo  quo  potest; 
seu  prout  Cliristus  instituit ,  seu  intendit ; 
juxta  hanc  vero  sententiara  Cbristi  institutio 
fuit  quasi  disjunctim,  scilicet,  ut  sacramen- 
tum  hoc  quinque  unctionibus  fiat,  si  potest, 
sin  vero,  fiat  proutpotuerit;  hoc  igitur  ipsum 
intendit  quilibet  rainister;  ergo  quoties  non 
potuerint  fieri  quinque  unctiones,  implebilur 
conditio,  et  perficietur  sacramentunr,  dabi- 
turque  effectus. 

4.  Refellitur.  —  Unde  rursus  interrogabo, 
quando  detur  hic  effectus  :  non  quidem  in 
ipso  instanti  mortis,  quod  est  primum  non 
esse  hominis,  utalibi  probavi,  quia  nec  homo 
post  hanc  vitam  est  capax  novee  gratiee  sacra- 
mentalis,  neque  sacramentum  potest  operari 
in  anima  a  corpore  separata  ;  nec  etiam  in 
tempore  immediato  ante  illud  inslans,  quia 
nuilus  effectus  potest  illo  modo  incipere,  ut 
late  in  materia  de  sacramentis  in  genere  dic- 
tum  est.  Si  autem  dicatur  dari  in  aliquo  pri- 
ori  instanli,  in  quo  perfecta  fuit  prima  vel 
secunda  unctio,  vivente  adhuc  homine,  con- 
tra  hoc  est,  quia  necesse  est  talem  hominem 
aliquo  tempore  vivere  post  iilud  instans,  quia 
non  desinit  per  uitimum  sui  esse,  ut  suppo- 
no;  ergo  posset  lllud  tempus  tantum  esse, 
utiti  eo  fieri  posset  alia  nnclio;  ergo  non  po- 
tuit  sacramentum  perfrci  in  illo  instanti,  quia 
ubi  possunt  perfici  plures  unctiones,  non  per- 
ficitur  sacramentura  paucioribus ;  pendebit 
ergo  lieec  res  ex  futuro  contingenti,  et  ex  di- 
vina  scientia  prsevidente  iilud,  ut,  si  viderit 
tam  breve  futurum  tempus,  ut  non  possit 
subsequi  alia  unctio,  tunc  det  etfectum,  non 
vero  alias:  iioc  autem  videtur  absurdum  in 
materia  sacramentorura ,  quae  certa  lege 
hominibus  accommodata  debet  esse  statu- 
ta. 


844 


DISPUTAT.  XLI.  SECT.  III. 


o.  Majus  autem  argumentura  esse  videtur 
contra  illara  sententiam,  quod  sine  auctori- 
tatis,  vel  consuetudinis  Ecclesise  fundamento 
asserit  quippiara  valde  novum,  solum  ob 
exemplum  quoddam  insufficiens  etpietatem 
quamdam  non  satis  fundatam.  JNam  impri- 
mis  exemplum  in  hoc  deficit,  quod  licet  ex 
parte  materige  videatur  deesse  in  confessione 
materialis  integrilas ,  tamen  forma  integra 
proferri  debet,  et  in  ea  est  principalis  signi- 
ficalio  etvirtus  sacramenti ;  hic  autem  sicut 
deficit  pars  materise,  ita  et  pars  formse  ;  in 
nullo  autem  sacramento  dabitur  exemplum, 
in  quo  forma  inchoalain  necessitate  sufficiat, 
quae  per  se  sufficiens  non  esset.  Deinde  est 
longe  diversa  ralio,  quia  ibi  materia  est  actus 
pcenitentis,  cujus  integritas  et  perfectio  ma- 
xime  pendet  ex  ejus  potestate  et  voluntate  ; 
ideoque  merito  illa  existimata  est  confessio 
integra,  in  qua  pcenitens  facit  quodpotest; 
hic  autem  materia  est  actus  ministri,  qui  ex 
sola  Christi  institutione  solet  habere  deter- 
minationein,  independenter  a  potestale  vel 
capacitate  alterius,  ut  in  cseleris  sacramentis 
habentibus  simiiem  materiam  constat.  Tertio 
(quod  caput  est)  ibi  habemus  Ecclesiasticam 
traditionem,  ct  declaralionem,  hic  vero  nihil 
horum  habemus.  Tandem  illud  sacramentum 
est  maxime  necessarium,  et  ideo  oportuit 
necessilatibus  hominum  illo  modo  subveni- 
re  ;  hoc  autem  utilitatis  est  potius,  quamne- 
cessitatis;  el  ideo  eliam  ratio  pietatis  hic  ces- 
sat,  quia  non  interveniente  necessitate  ex 
parte  hominis ,  magis  expedit  essentialem 
materiam  sacramenli  esse  omnino  definitam 
in  reipsa,  et  non  variari  propter  raros  even- 
tus  et  pericula  humanse  vitse  ;  alioqui  multa 
alia  absurda  sequi  facile  possent,  ut  ex  di- 
cendis  amplius  patebit. 

6.  Vera  resolntio  qucestionis. — Atque  hinc 
constat,  quid  diccndum  sit  in  modo  necessi- 
talis  supra  posito,  scilicet,  ex  parte  ministri 
etaliorum;  nam  si  opinio  proxime  tractata 
vera  esset,  certe  consequenter  dicendum  es- 
set,  etiam  in  illis  casibus  licere  uti  una,  vel 
duabus  unctionibus  pro  ratione  periculi , 
quando  praevidetur.  Quod  patebit  prosequen- 
do  exemplum  de  confessione,  in  qua  potest 
omitti  integritas  materialis,  et  servari  forma- 
lis,  non  tantum  ob  necessitatem  poenitentis, 
sed  etiam  propter  aliorum  periculum  et  ne- 
cessitatem,  vel  ipsius  ministri  ;  si  ergo  similis 
est  integritas  unctionum,  pari  modo  philoso- 
phandum  esset.  Hoc  autem  non  video  esse 
in  Ecclesise   usu,  nec   auctoritate   fundari  , 


ideoque  illud  affiimare  non  audeo.  Nam  inde 
etiam  fieret  ut  materia  hujus  sacramenti  ma- 
gna  ex  parle  essetposita  in  arbitrio  ministri, 
quod  censeo  magnum  incommodum,  quod 
in  confessione  nullum  est,  quia  revera  pen- 
det  ex  conscientia  et  bona  intentione  confi- 
tentis. 

7.  Dubium. — Solum  occurrit  dubitandum, 
an  in  hujusmodi  casu  necessitatis  et  periculi, 
ex  quocunque  illornm  trium  capitum  oriatur, 
liceat  ministro  hnjus  sacramenti  unico  bre- 
vissimo  motu  attingerc  quinque  organa  sen- 
suura,  liniendo  unum  oculum,  et  unam  au- 
rem,  unamque  manum  (hoc  enim  jam  dixi- 
mus  posse  fieri),  nares,  et  os  ungeudo,  non 
expectato  signo  crucis,  quod  etiam  diximus 
non  esse  necessarium,  et  super  hanc  totam 
unctionem,  unicam  brevissimam  formam  pro- 
ferendo,  quse  omnes  quinque  quoad  sensum 
comprehendat,  videlicet  :  Per  hanc  sacram 
unctionem,  vel.  per  has  sacras  unctiones  re- 
mittat  libi  Deus  quidquid  per  visum  ,  audi- 
tum,  odoratum,  gustum,  vel  tactum  peccasti. 
Nam  hoc  modo  minislrando  sacramentum, 
videtur  tam  brevi  tempore  perfici  posse,  ut 
cuilibet  necessitati  moraliter  occurrenti  suffi-" 
cienter  subveniatur.  Aliundeque  videnlur  ser- 
vari  omnia  essenlialia,  quia  revera  illce  sunt 
uncliones  quinque  sensuum,  quia  (  ut  dixi ) 
non  habent  definitam  quantitatem,  sed  bre- 
vissimo  tactu  olei  perfici  possunt,  quod  ibi 
servatur ;  forma  vero  illa  est  aequivalens  in 
sensu,  et  in  expressa  significatione,  aliisquin- 
que  partialibus,  quia  dum  expresse  nomi- 
nantur  quinque  sensus,  reliqua  omnia  verba 
super  singulos  satis  aperte  cadunt ;  quod  au- 
tem  csetera  verba  quinquies  quasi  materiali- 
ter  repefantur,  videtur  parum,  vel  nihil  re- 
ferre  ad  substanliam  sacramenti;  erit  ergo 
hic  ritus  essentialiter  sufficiens.  Nec  contra 
illum  procedunt,  quse  contra  alios  dicendi 
modos  objecla  sunt,  quia  hic  dicendi  modus 
non  fundatur  in  sola  pietate ,  sed  in  ratione 
efficaci,  et  principiis  certis,  vel  hujus  sacra- 
menti,  vel  omnium  ,  nimirum,  formam  in 
sensu  sequivalentem  sufficere,  et  magis  esse 
sensum  attendendum,  quam  multitudinem 
materialium  verborum,  materiam  autem  non 
postulare  certam  figuram,  vel  quantitatem  in 
singulis  unctionibus. 

8.  Objectio.  —  Solvit^r.  —  Quod  si  modus 
ille  sufficiens  est  ad  substantiam  sacramenti, 
videri  etiam  potest  esse  licitus  in  casu  neces- 
sitatis,  quia  necessitas  caret  lege;  unde  ob 
necessitatem  licet  omnem  ritum  accidentalera 


DISPUTAT. 
omittere;  totum  autem  id,  quod  substanliale 
non  est,  ad  accidentalem  ritum  pertinere  vi- 
detur.  Quod  ergo  hic  modus  ministrandi  hoc 
sacramentum  non  sit  in  ritu  Ecclesia?,  solum 
prohat  non  Jicere  uti  illo  sine  necessilate  ur- 
gente,  quia  consuetudo  solum  habet  vim  cu- 
jusdam  legis,  et  ideo  propter  necessitatera 
licere  potestab  illa  discedere.  ))ices:  etiam  in 
necessitate  non  solet  hoc  fieri.  Respondeo 
primum  id  oriri  ex  vario  judicio  ministrorum, 
qui  frequentius  non  sunt  homines  docti,  ne- 
que  in  boc  sunt  per  Ecclesiam  specialiter  in- 
structi,  quia  Jeges  morales  non  sunt  pro  ca- 
sibus  valde  extraordinariis  posilse.    Deinde 
addo,  non  omnino  carere   sententiam  hanc 
auctoritate  et  consuetudine.  Nam  in  lib.  Pas- 
torali   seu  Mauuali  Mechliniensi,   can.  9  de 
Extrema  unctione,   ex  consilio  et  sententia 
Facultatis  Theologicae  Lovaniensis  ita  decre- 
tum  est  :  Inmorbis  contagiosis,  ct  peste  gras- 
sante,   ut  periculum  vitetur,  sufficit  inungi 
sensus  organum  magis  ad  unctionem  exposi- 
tum,  aut  detectum  ,  dicendo  :  Per  istam  sanc- 
tam  unctionem,  et  suam  piissimam  misericor- 
diam  indulgeat  libi  Dominus  quidquid  deli- 
quisti  per  visum,  auditum,  odoratum,guslum, 
tactum  et  gressum.  Et  tunc  preces,  quce  prce- 
mittendce  et  subjungenda?  forent,  poterunt  in 
Ecclesia  coram  venerabili  sacramento  devote 
legi.  Et  huic  sentenlise  subscribunt  Archiepis- 
copus  Mechliniensis,  Decanus  Universitatis, 
et  professores  Theologi  Lovanienses,   anno 
1588,  mense  Septembri,  et  ferunt  in  more 
esse  introductum  in  regione  BeJgica.   Esset 
autem  ba?c  sententia  verisimilior,  si  quemad- 
modum  in  forma  expresse  nnmerantur  om- 
nes  sensus,  ita  per  unctionem  omnes  in  pro- 
priis  organis  attingerentur ,  quod  in  solo  ca- 
pite  brevissime  fieri  potest  modo  a  nobis  de- 
clarato;  nam  quod  de  gressu  additur  in  for- 
ma,  necessarium  non  est,  licet  non  impediat; 
reliqua  vero  in  forma  videntur  substantialia, 
et  ideo  necessarium  videtur,  ut  in  materia 
proxima  aliquid  cum  proportione  respondeat, 
tum  quia  materia  debet  esse  proportionata 
formse  ;  tum  etiam  quia  ex  usu  EcclesiaB  non 
minus  habemus  esse  necessariam  unctionem 
quinque  sensuum,  quam  expressionem  eo- 
rum  in  forma.  Hanc  ergo  sententiam  hoc  mo- 
do  explicatam  ,  improbare  non  possum  ;  sed 
nec  simpliciter   approbo,    sed   aliis  judicium 
committo.  Neque  etiam  simpliciter   consulo 
usum  ejus  absolute  loquendo,  quia  securius 
est  consuetum   modum  servare.    Si  tamen 
omittendum  est  hoc  sacramentum,  quia,  sci- 


XLl.  SECT.  IV.  845 

licet,  nullus  vult  illud  ministrare  modo  or- 
diuario  propter  periculum  contagii,  vel  quia 
morale  periculum  est,  ut  infirmus  anlea  mo- 
riatur,  consulerem  omnino  ita  inungere  snb 
concepta  conditione,  potius  quam  omiltere, 
quia  tunc  nec  fit  irreverentia  sacramenlo,  et 
proximo  valde  utile  esse  potest ;  nam  fortasse 
ita  salvabitur,  et  alias  condemnabitur,  si  for- 
tasse  est  tantum  attritus,  et  conliteri  non  po- 
tuit,  vel  per  ignorantiam  non  rite  confessus 
est;  cum  ergo  sic  confessio  possit  prodesse, 
et  non  obesse,  quia  supponimus  non  posse 
aliter  dari,  omittendum  omnino  non  est,  si- 
cnt  in  similibus  casibus  sa?pe  alias  diximus. 

SECTIO  IV. 

Utrum  sacramentum  hoc  etiamsanitatem  corporis 
aliquando  tribuat. 

1 .  Hoc  sacramentum  tribuere  corporis  sa- 
nitatem. — Hunc%efectum  non  esse  infallibi- 
lem.  —  Communis   consensus  Theologorum 
est,  etiam  corporis  sanitatem  ad  effectus  hu- 
jus  sacramentipertinere,  alqneadeo  aliquan- 
do  virtute  illius  conferri,  quod  etiam  de  fide 
certum  est  ac  definitum  in  Conc.   Fiorentino 
et  Tridentino,  ssepe  citatis,  sumiturque  ex  lo- 
co  Jacobi  5,  vel  illis  verbis  :  Et  oratio  fidei 
salvabit  infirmum,  vel  illis  :  Et  alleviabit  eum 
Dominus ;  utraque  enim  possunt  tam  ad  ani- 
mum  quam  ad  corpus  accommodari;  priora 
vero  communiter  intelliguntur  de  salute  cor- 
poris,  quse  opponitur  infirmitati  corporis,  de 
qua  ibi  ad  litteram  sermo   erat.  Et  ita  intel- 
lexerunf  D.  Thom.,  Bonav.  et  alii,  cum  Ma- 
gistro,  in  4,   d.  23 ;  Hugo,  lib.  2  de  Sacra- 
ment.,  p.  15,  c.  2.  Quia  vero  sanitas  corporis 
non  est  bonum  per  se  necessarium  homini, 
sed  est  inforioris  ordinis,  atque  ex  his,  quee 
interdum  ad  bonum  animae  expediunt,  inter- 
dum  vero  miuime,  ideopromissio  illa  non  in- 
teJligitur  esse  absoJuta,  sed  sub  ea  conditio- 
ne,  quam  Concilium,  c.  2,  expressit,  ubi  sa- 
luti  animce  expedierit.  Quamvis  enim  Jacobus 
hanc  conditionem   diserte   non  posuerit,  ex 
natura  tamen  talis  effectus  subintelligebatur 
comprebensa.  Unde  D.  August.,  ep.  121,  c. 
12,etlib.  2  de  Serm.  Dominiin  monte,  c.  12, 
et  24,  sub  simili  conditione,  vel  expressa  vel 
subintellecta,  dixit,  lioec  bona  esse  a  Deo  im- 
petranda.  Quo  fit  ut  effectus  hic,  absolute 
sumptus,  nonsit  infalJibilis  in  hoc  sacramen- 
to,  quia  fieri  potest  ut  illa  conditio  non  sub- 
sistat ;  illa  vero  posita,  erit  infaJJibilis,    quia 
jam  promissiotransitin  absolutam.Posteriora 


846 


DISPUTAT.  XLI.  SLCT.  IV. 


autem  verba  etiamvidenluraConcilio  Triden- 
tino  referri  adcorporislevamen,  dum  inquit : 
JEgroti  animam  alleviat  et  confirmat,  ma- 
gnam  in  eo  ditinm  misericordue  fiduciam  exci- 
tando,  qua  infirmus  subletatus,  et  morbi  in- 
commoda  et  labores  letius  fert,  etc.  Hic  ergo 
effectus  distinctus  est  a  corporis  sanitate; 
nam  illa  etiam  non  recuperata,  saope  conlin- 
git  ut  morbus  ipse  levior  appareal,  facilius- 
que  toleretur,  etin  hoc  effectu  Concilium  non 
ponit  conditionem,  quam  in  prsecedenle  po- 
suerat,  unde  significat  magis  absolutam  esse 
ejus  promissionem. 

2.  Difficultas.  —  In  uiroque  vero  nonnulla 
superest  difficultas:  in  priori  quidem,  quia 
experimur  saepe  restitui  sanitatem  his,  qui 
postea  in  detrimentum  animarum  suarum  illa 
usuri  sunt ;  e  converso  vero  sa?pe  negari  his, 
qui  non  solum  recte  et  honeste  victuri  sunt, 
sed  etiam  magnos  fructus  spirituales  produc- 
turi ,  quantum  moraliter  conjectare  licet. 
Deinde,  vix  potest  intelligi  illa  conditio  :  aut 
enim  intelligendaest  secundum  sufiicientiam, 
aut  secunclum  efficaciam ,  ut  sic  Joquar. 
Priori  modo  vita  expedietad  salutem  animse, 
quia  de  se  confert,  et  sufficiens  est  ad  profi- 
ciendum  in  spirilualibus  bonis,  et  ita  condi- 
tio  semper  implebitur,  eritquesemper  explen- 
da  promissio,  et  sanitas  restituenda.  Poste- 
riori  autem  modo  solum  dicetur  id  expedire, 
quandoDeus  prsevidet,  talem  hominem,  si  sa- 
nitatem  recuperet  corporis,  majorem  etiam 
animi  perfectionem  esse  consecuturum ;  vi- 
detur  autem  hoc  inconveniens ,  tum  quia  ef- 
fectus  sacramenti  non  debet  esse  pendens  ex 
hujusmodi  prsescientia  Dei,  quae  est  valdeex- 
trinseca  ad  merita  et  dispositiones  hominnm; 
tumetiamquia  alias  quoties  praevideret  Deus 
homini  profuturam  salutemad  bonum  anima?, 
illam  necessario  conservaret  ex  vi  sacra- 
menti,  et  consequenter,  si  de  aliquo  semper 
id  praesciret,  utfieripotest,  talis  homo  semper 
viveret.  Circa  secundum  vero  punctum  est 
difficullas,  quia  quaecunque  remissio  rnorbi 
est  ex  bonis  inferioris  ordinis,  quae  possunt 
expedire  animse ;  ergo  illius  promissio  non 
potest  esse  absoluta.  Unde  etiam  constat  ex- 
perientia,  hoc  corporis  ac  morbi  levamen  non 
semper  conferri  aut  sentiri  post  hoc  sacra- 
meiitum  susceptum  ;  non  est  ergo  certus  et 
infallibilis  effectus. 

3.  Sotiplacltum.  —  Propter  priorem  diffi- 
cultatem  Soto,  d.  23,  q.  1,  art.  2,  post2  con- 
clus.,pra3dictamrejicitconditionem,  pulatque 
non  semper  restitui  sanitatem  corporalem, 


etiam  tunc,  quando  bono  animi  expedit,  tum 
propter  objectiones  factas;  tum  etiam  quia 
hoec  sanitas  non  est  meclium  necessarium  ad 
iilum  animi  profectum;  tum  denique  quia 
alias  samius  esset  opus  miraculo  ;  tanta  enim 
solet  esse  morbi  iniquitas,  ut  sine  miraculo 
vinci  non  possit;  effectus  autem  sacramenli 
non  est  per  miraculum  expectandus.  Addit 
deinde,  hunc  effectum,  quantum  per  hoc  sa- 
cramentum  confertur,  esse  absolutum  et  in- 
fallibilem,  quia  ejus  effectus  immediatus  non 
est  sanitas  ipsa  in  se,  sed  est  auxilium  aliquod 
ad  sanitatem  recuperandam,  quod  auxilium 
in  certa  quantitate  etproportione  datur,  et  sic 
est  infaliibile,  nou  tamen  semper  sufficit  ad 
sanitatem  prsestandam  ;  sicut  ars  medici  et- 
iamjuvat,  non  tamen  semper  sufficit,  pro- 
pier  magnam  morbi  vim  ;  fieri  autem  potest 
finquit)  ut  ars  et  solertia  periiissimi  medici 
plus  juvet,  quam  virtus  sacramenti,  et  ideo 
licet  infallibiliter  juvet,  non  tamen  infallibi- 
liter  restituit  sanitatem.  Sicut  etiam  effectus 
confirmaiionis  dicitur  esse  fortis  fidei  confes- 
sio,  etin  hoc  sacramento  victoriatentationum 
potest  dici  effectus  ejus;  neuter  autem  estin- 
fallibilis,  quia  non  immediate  et  in  se  datur, 
sed  in  auxilio,  quod  interdum  non  est  efficax 
propter  magnitudinem  passionis,  vei  tenta- 
tionis,  etc.  Reprehendit  ergo  Soto  inhocpun- 
cto  communem  doctrinam,  quam  preeeipue 
Hugoni  attribuit,  et  consequenter  tacite  re- 
prehendit  Concilinm  Florentinum,  cnjusmen- 
tionem  facit,  dicitque  Concilium  non  dixisse 
hoc  tanquam  articulum  fidei,  sed  alludendo 
ad  doctrinam  Hugonis.  De  Concilio  vero  Tri- 
dentino  nihil  dicit,  nec  mentionem  ejus  facit; 
in  illo  tamen  adverti  potest,  quod  licet  in  doc-. 
trina  capilulorum  idem  dixeril  de  sanitate 
corporis,  in  defmitionibus  vero  canonum  so- 
lum  definit,  sacramentum  hoc  dare  gratiam, 
remittere  peccata,  et  alleviare  infirmum. 

4.  Refutatur.  —  Nihilominus  temere  !ocu- 
tus  est  Soto,  ne  quid  gravius  dicam;  levi 
enim  fundamentoareceptaTheologorum  sen- 
tentia  recedit;  et,  quod  gravius  est,  contra 
expressam  doctrinam  Conciliorum  loquitur. 
Et  preeterea id  totum,  quod  affirmat,  gratis'et 
sine  ullo  testimonio  affirmat,  quod  valde  te- 
merarium  est  in  re  supernaturali,  quae  pen- 
det  ex  divina  promissione.  Unde  enim  illi 
conslitit,  hoc  sacramentum  dare  semper  hoc 
genus  auxilii  ad  corporis  curationem,  cnm 
etiam  tale  auxihum  pertineat  ad  bona  infe- 
rioris  ordinis,  quae  non  semper  animse  pro- 
sunt  ?  Sacramenla  vero  nihii  conferre  debent 


DJSPlJTAT.  XLI.  SECT.  IV. 


847 


infallibiliter,  nisi  qualenus  ad  bonum  animee 
prodesse  possunt,  cum  proptcr  hunc  finem 
primario  inslituta  sint.  Deinde  indigne  vide- 
tur  sentire  de  sacramenlo,  nou  plus  illi  tri- 
buens,  quam  medieinse,  seu  aiti  medici.  Tan- 
dem  exempla,  quse  affert,  non  sunt  similia; 
nam  fortis  fidei  confessio,  vel  conslans  resi- 
stentia  tentationisest  opushumanum  pendens 
ex  hominis  libertate,  quam  gratia  non  tollit ; 
el  ideo  fieri  potest,  ut  talis  effectus  non  se- 
quatur  virtute  sacramenti,  etiamsi  magnum 
auxilium  ad  illum  preebeat.  At  vero  sanitas 
corporis  naturali  raodo  fil,  id  esf,  non  libero, 
et  ideo,  quod  effeetus  non  sequatur,  tribui 
non  potest  nisi  imperfectioni  virtulis,  qnse 
morbi  acerbitatem  superare  nonpotest;  boc 
autem  indignum  est  ut  de  sacramento  dica- 
tur;  alioqui  cum  virtus,  quam  confert,  limi- 
tata  sit  ad  cerlum  gradum,  nunquam  vincere 
poterit  graviorem  morbum,  etiamsi  maxime 
expediat ;  quod  absurdum  est. 

5.  Vera  doctrina  et  solutio  objectionis  Soti. 
—  Persistendum  estergo  in  communi  et  sana 
doctrina  proposita.  Et  acl  objectionem  Soti 
facillime  respondetur,  licet  salus  corporis 
non  sit  simpliciter  necessaria  ad  animse  pro- 
fectum,  interdum  vero  esse  utilem,  et  hoc  sa- 
tis  esse  ut  per  sacramentum  conferatur  ;  eo 
vel  maxime,  quod  vita  est  simpliciter  neces- 
saria  ad  meritum;  et  ideo  nihil  mirum,  quod 
virtute  sacramenti  conservetur  contra  vim 
moibi  acerbissimi.  Quod  vero  hoc  sit  aliquo 
modo  miraculosum,  id  est,  supernaturale,  et 
praeter  omnem  spem  in  cansis  naturalibus  ni- 
sam,  nullum  est  inconveniens,  sed  omnino 
verum,  imo  hic  est  unus  ex  finibus  hujus  sa- 
cramenti;  quia  vero  hoc  opus  jam  non  est 
omnino  praeter  leges  aDeo  stalutas,  sedjuxta 
eas,  quse  in  talis  sacramenti  institutione  in- 
cluduntur  intrinsece,  ideo  talis  effectus  jam 
non  censetur  miraculosus,  sicut  nec  trans- 
subslantialio  panis,  et  similes,  sieut  ipse  Soto 
paulo  ante  responderat.  Neque  etiam  obstat, 
quod  aliqui  post  receptum  hoc  sacramentum 
sanitalem  recuperent,  qui  male  postea  illa 
utuntur,  tum  quia  non  constat  illos  recupe- 
rassesanitatem  virtute  hujussacramenti;  ne- 
que  enim  omnes,  qui  unguntur,  habent  des- 
peratam  salutem  virtute  naturali,  neque  e 
converso  omnes,  qui  sanantur  post  unctio- 
nem,  per  sacramentum  sanantur;  tum  etiam 
quia  fieri  potesl  ut  sanitas  illa  pro  tiinc  spiri- 
tualem  fructum  secum  attulerit,  quem  postea 
supervenientibus  aliis  occasionibus  homo 
amittat ;  neque  enimnecesse  est  ut  salus  ani- 


mse,  ad  quam  Goncilium  Tridentinum  dixit 
sacramer.ium  lioc  esse  profulurum,  fulura  sit 
permanens  ac  in  re  ipsa  perpetuo  duratura  ; 
sed  satis  est,  quod  ex  illo  effectu  sacramenti 
quoad  salutem  corporis,  juvandus  sit  homo 
ad  salutem  et  bonum  animee,  licet  forte  in  eo 
non  sit  perseveraturus.  Simili  modo  respon- 
detur  ad  aliud  membrum  de  justis,  qui  rao- 
riuntur  non  obslante  unctione,  quando  am- 
plius  fortasse  essent  profecturi ;  nam  impri- 
mis  dicimus  hoc  esse  incertum,  et  sine  fun- 
damenlo  affirmari.  Deinde  addimus,  fortasse 
aliis  rationilmsid  non  expedire  illis,  quia  po- 
stea  mularentur,  et  melius  illis  est  statim 
evolare.  Unde  ad  dilemma  factum  a  nobis, 
unico  verbo  respondendum  est,  hanc  ratio- 
nem  convenientise  seu  utilitatis  corporalissa- 
nitatis  ad  bonum  animse  sumendam  esse  juxta 
ordinem  divinse  sapientiae  et  provideoliee. 
Necessarium  quippe  est  illamconditionem  in- 
telligi  secundum  efficaciam,  ut  ratio  probat, 
id  est,  ut  cum  effectu  futura  sit  expediens 
sanitas  corporis  ad  sanitatem  anima>;  hoc 
autem  solus  Deus  ex  se  preescire  potest,  et 
ideo  necesse  est  ut  hoc  pendeat  ex  prcescien- 
tia,  quse  licet  sit  extrinseca,  non  tamen  im- 
pertinens  ad  hos  effectus,  cum  sit  eorum 
causa.  Unde  Concilium  Coloniense  anni  1536, 
p.  7,  c.  49,  solum  hanc  conditionem  posuit, 
si  Deo  ita  visum  fuerit,  quse  juxta  dicta  a 
nobis  explicanda  est.  Quantusergo,  etqualis 
esse  debeat  ille  fructus  qui  speratur,  Deus 
ipse  novit,  mensuram  enim  aliquamhabet,  ea 
vero  est  secundum  ordinem  a  Deo  ipso  statu- 
tum  ac  pra.'finitum,  nullo  enim  alio  modo 
pra^scribi  potest. 

6.  Ad  alleram  difficultatis  partem  dicen- 
dum  est,  aliud  esse  morbum  corporis  remitti 
in  se,  aliud  vero  ipsum  a?grotum  confortari 
et  juvari,  ut  labores  morbi  levius  ferat;  illud 
prius  non  pertinet  ad  iafallibilem  effectum 
hujus  sacramenti,  ut  ratio  facta  probat,  sed 
snb  corporis  sanilate  continetur,  quia  eo  mo- 
do,  quo  sacramentum  hoc  restituit  sanitatem 
integram,  quando  expedit,  ita  etiam  restituit 
tantum  ex  parte,  si  illud  et  non  amplius  ex- 
pediens  fuerit.  Neque  Concilium  in  iilis  prio- 
ribus  verbis  de.  hac  remissione  morbi  locu- 
tum  est,  sed  de  ferendis  faciiius  morbi  labo- 
ribus,  qucd  secundo  loco  proposuimus;  fit- 
que  non  remittendo  morbum,  sed  confor- 
tando  infirmum  per  mentis  hilaritatem  ac 
fiduciam,  ut  Tridentinum  aperte  dixit.  Unde 
quoad  hunc  effectum  recte  dicitur,  esse  ab- 
solutum  et  infallibilem  quoad  auxilium,  in 


848  DISPUTAT. 

quo  seu  per  qnod  datur,  quia  revera  est  spi- 
ritualis  effectus ;  quoad  tolerantiam  vcro  seu 
levaraen  labornm,  non  csse  infallibilem,  ut  in 
ultima  confirmatione  probatur,  quia  pendet 
ex  libera  cooperatione  infirmi  ;  ratione  au- 
tem  liberi  usus  semper  potest  impediri  effec- 
tus  sacramenti,  qui  ab  illo  pendet,  quantum- 
vis  spiritualis  sit. 

7.  Sacramentum  et  res  sacramenti  ,  et 
utrumque  simul  declarantur.  —  Tandem  ex 
bis  constat,  quomodo  in  hoc  sacramento  dis- 
tingui  possint  illa  tria,  quae  in  cseleiis  sacra- 
mentisdistinguisolent,  scilicet,  sacramentum 
lantum,  de  quo  jam  satis  constat,  quid  in 
prsesenti  sit;  et  res  tantum ,  quoe  est  gratia 
sanctificans,  et  remissio  peccatorum ;  et  res 
ac  sacramentum  sitnul,  quod  difficile  vidctur 
inveniri  in  hoc  sacramento;  et  ideo  multi  in 
illo  explicando  solliciti  non  sunt,  nec  putant 
inconveniens,  si  non  inveniatur,  quia  illa 
partitio  nec  in  generali  ralione  sacramenti 
intrinsece  fundata  esl,  nec  alia  necessaria  ra- 
tione,  aut  auctoritate  constat.  Ut  autem  ser- 
vetur  proportio  ad  alia  sacramenta  (  omissa 
opinione  de  ornatu,  qurc  improbabilis  semper 
mihi  visa  est)aliqui  censent  ipsani  corporis 
sanitatem  esse  rem  sacramenti,  quatenus  ab 
illo  fit,  et  sacramentum  aliquo  modo,  quia 
sanitatem  animse  significat.  Nec  putant  in- 
conveniens  non  esse  infallibilem  effectum, 
quia  satis  est,  quod  sacramentum  ex  se  pos- 
sit  illum  conferre,  si  expediat.  Alii,  ipsam 
mentis  hilaritatem  et  conforlationera  ,  majo- 
reinque  sustinentiam  laborum,  dicunt  rem 
sacramenli,  quatenus  ab  illo  manat,  esseque 
signum  interioris  animse  sanitatis,  et  ut  sic 
essealiquo  modosacramentum.  El  beec  estD. 
Thomse  sententia,  et  communior. 

DISPUTATIO  XLII. 

DE  SUBJEGTO  CUI  DANDUM  EST  HOC   SACRAME3- 
TUM. 

Post  effectus  hujus  sacramenti  sequitur  di- 
cendum  de  causis  ejus  ;  et  quoniam  de  finali 
simul  cum  effectibus  actum  est  ,  formalis 
autem  hic  nulla  est  alia  proeter  formam  sa- 
cramenti,  quam  supra  declaratam  reliquimus, 
solum  superest,  ut  de  materiali  et  efiiciente 
dicamus.  Materialem  autem  hic  vocamus, 
non  materiam  ex  qua  sacramentum  confici- 
tur,  hsec  enim  jam  est  expedita  ;  sed  subjec- 
tum  in  quo  sacramentum  recipiendum  est ; 
illud  enim  per  modum  materise  in  qua,  seu 


XLIl.  SECT.  I 

circa  quam,ad  totumsacramentum  compara- 
tur,  et  ab  illo  sacramentum  in  suo  esse  pen- 
det,  ideoque  merito  inter  ejus  causas  compu- 
tatur.  De  hac  ergo  causa  considerabimus  in 
prsesenti  disputatione,  videbimusque  prius  de 
subjecto  quasi  totali  et  integro,  et  aliquo  mo- 
do  remolo,  quod  est  ipsa  persona;  deinde  de 
subjecto  propinquiori ,  quod  est  pars  talis 
suppositi. 

SEGTIO  I. 

Vtrum  solus  homo  baptizntus  ratione  utens  possit 
hoc  recipcre  sacramentitm. 

1 .  Solum  hominem  viatorem  esse  capacem 
hvjus  sacramenti.  —  Corollarium.  —  Aliud 
corollarmm.  —  Ut  a  clarioribus  incipiamus  , 
certum  est  solum  hominem  viatorem  ,  atque 
adeo  inhac  mortali  vita  degentem,  esse  capa- 
cem  hujus  sacramenti.  Hoc  constat  ex  princi- 
pio  generali  de  sacramentis  ingenere;  sacra- 
menta  enim  pro  viatoribus  instituta  sunt,  qui 
sunt  cap.ices  medicinse,  vei  augmenti  gratioe, 
non  pro  aliis,  qui  jam  snnt  in  termino.  Hinc 
docent  Theologi  omnes,  si  infirmus  jam  sit 
mortuus,  ungendum  non  esse  cadaver  ejus; 
jam  enim  non  fiet  sacramentum ,  nec  illa 
unctio  quidquam  animae  proderit.  Unde  unc- 
tio  illa,  de  qua  Dionysius  Arejpagita  mentio- 
nem  facit  in  fiue  lib.  de  Sccles.  hierarch., 
quse  circa  corpora  fidelium  defunctorum  fieri 
solebat,  ut  ad  sepulturam  prsepararentur,  sine 
dubio  non  erat  hoc  sacramentum  ,  neque 
aliud,  sed  cseremonia  aliqua  pia,  quse  a  fide- 
libus  tnnc  relinebatur,  fortasse  ad  iraitatio- 
nem  eorum,  quse  in  lege  veteri  fieri  solebant, 
et  qua?  circa  corpus  Cliristi  Domini  iii  Evan- 
gelio  facta  esse  legimus.  Unde  ulterius  infer- 
tur ,  quando  dubium  est,  an  fidelis  vere  sit 
mortuus,  nec  potest  veritas  omnino  explorari, 
ac  merito  timetur,  ne,  dum  exploratur  veri- 
tas,  moriatur,  dari  posse  et  debere  hoc  sacra- 
menlura  sub  conditione,  aut  verbis  expressa, 
aut  mente  concepta,  si  non  est  morticus.  Ge- 
nerale  enim  omnibns  sacramentis  est,  ut  in 
casibus  dubiis  possint  hoc  modo  ministrari ; 
nam  per  adjunctam  conditionem  tollitur  om- 
ne  periculum  irrogandi  injuriam  sacramento; 
et  ministrando  sacramentum  illo  modo  vita- 
tur  periculum  privandi  proximum  magno 
subsidio,  et  remedio  suse  salutis,  cujus  fortasse 
adhuc  capax  est;  idenque  in  hac  doctrina 
omnes  Summistse  et  Theologi  conveniunt. 

2.  Hoc  sacramentum  tantum  dari  posse  ba- 
ptizato  adtdio.  —  Secundum  esfc  certum,  hoc 
sacramentum  tantum  dari  posse  homini  ba- 


DISPUTAT.  XLII    SECT.  1. 


849 


ptizato  adultaeque  adatis,  ita  utrationis  usum 
habeat,  vel  aliquando  habuerit.  Haec  etiam 
assertio  communis  est.  Et  prima  pars  clara 
est  ex  generali  priticipio  de  baptismo,  et  sa- 
cramentis,  ubi  ostendimus  baptisrnum  esse 
januam  sacramentorum,  ejusque  characte- 
rem  comparari,  ut  potentiam  passivam,  ad  re- 
ceptionem  sacramentorum  omnium  ;  quare 
indubitatum  est  lioc  esse  de  substantia  sacra- 
menti  ,  ideoque  unctionem  sub  forma  verbo- 
rum  factam  a  sacerdote,  circa  hominem  non 
baptizatum  in  re  ipsa,  etiamsi  sit  baptizatus 
in  voto  ,  et  catechumenns  ,  fidelis  ac  justus , 
inanem  ,  nullumque  sacramentum  esse ,  aut 
effectum  ejus  habere.  Unde  Goncil.  Trident., 
sess.  14,  in  principio  de  hoc  sacramento,  ait, 
esse  consummativum  poenitenlife,  et  totius 
Ghristiange  vitee  ;  supponit  ergo  necessario 
Christianam  vitam  inchoatam ;  at  hoec  in- 
choabatur  in  baptismo,  ut  constat  ;  ergo. 

3.  Infantes  non  esse  capaces  hujus  sacra- 
vnenti. — Atque  ex  ejusdem  Concilii  verbis  po- 
test  altera  conclusionis  pars  confirmari,  in 
qua  Theologi  eliam,  d.  23,  conveniunt,  di- 
centes,  infanles  non  esse  capaces  hujus  sa- 
cramenti.  Uno  excepto  Majore,  qui  q.  2  op- 
positum  sine  fundamento  asserit,  contra  Ec- 
clesise  consuetudinem  et  contra  rationem, 
quia  sicut  isti  infantes  non  sunt  capaces  poe- 
nitentise,  ita  neque  hujus  sacramenti,  quod 
est  consummativumpoeniteutiee,  utdixitCon- 
cilium.  Item,  quia  in  illis  nondum  est  Chri- 
stiana  vitainchoata,  quia  hsec  vita,  juxta  Con- 
cilii  mentem,  in  rationali  aclione  consistit  ; 
subdit  enim,  qua?,  scilicet  vita,  perpetua  pami- 
tentia  esse  debet.  Tandem  id  patet  ex  fine  hu  - 
jus  sacramenti  supra  posito,  et  ab  ipso  Con- 
cilio  declarato  ;  institutum  enim  est  propter 
luctam  et  gravissimas  tentatioues  articuli 
mortis,  ad  confirmandum  infirmum  homi- 
nem,  et  exhilarandum  illum  ac  recreandum 
ejus  animum  molesliis  segritudinis  oppres- 
sum,  atque  adeo  ad  superandam  debilitatem 
ex  peccato  relietam,  vel  conferendam  etiam 
remissionem  aetualium  peccatorum,  si  ne- 
cessaria  sit  ;  quorum  omnium  non  est  capax 
infans,  quia  nec  tentari  potest,  nec  resistere, 
etc.  ;  non  est  ergo  subjectum  capax  hujus  sa- 
cramenti.  Denique  hoc  snmi  potest  ex  verbis 
Jacobi  ;  dum  enim  ait  :  Si  in  peccatis  sit,  di- 
mittentur  ei,  aperte  loquitur  de  actualibus 
peccatis  ;  supponit  ergo  hominem  ungen- 
dum  debere  esse  capacem  actualis  peccati. 
Item  dumait  :  Infirmatur  quis  in  vobis,  indu- 
cat  presbyteros  Ecchsiie,  significat  ipsummet 

XXII 


infirmum  debcre  petere  hoc  sacramentum, 
vel  ejus  susceptioni  consentire,  quod  facere 
non  potest,  nisi  qui  ratione  utitur.  Quoe  om- 
nia  seque  procedunt  in  illis,  qui  nunquam 
rationisusum  habuerunt,  ut  perpetuo  amen- 
tes,  qui  intantibus  comparantur  quoad  om- 
nia,  ex  sententia  omnium,  ssepius  in  superio- 
ribus  pertractata. 

A.Objectio. — Sohitur. — Dicetvero  aliquis  : 
in  infantibus  vel  amentibus  sunt  reliquiee  pee- 
cati  originatis,  contra  quas  etiam  hoc  sacra- 
mentum  datur.  Item  est  mortis  periculum, 
unde  potest  hoc  sacramentum  eis  esse  utile 
ad  sanitatem  corpoiis  recuperandam,  ac  de- 
nique  ad  augmentum  gratiee  obtinendum. 
Respondetur,  hoc  sacramentum  non  tollere 
reliquias  peccati  originalis  in  se  seu  radicah- 
ter,  sed  per  auxilia  spirilualia  confortando 
animum  ad  superandara  debilitatem  ex  pec- 
cato  illo  contractam  ;  infantes  vero  non  sunl 
capaces  hujus  remedii,  ut  per  se  constat.  Sa- 
nitas  autem  corporis  non  est  eftectus  prima- 
rius,  sed  secundarius  hujus  sacramenli,  qui 
cessat  cessante  primario  ;  unde  propter  illum 
solum  non  est  dandum  hoc  sacramentum, 
maxime  cum  infallibilis  non  sit.  Augmentum 
vero,  vel  infusio  gratise  est  gencralis  effectus 
sacramentorum,  qui  per  singula  sacramenta 
non  datur,  nisi  ut  conjunctus  propriis  effecti- 
bus  sacramentorum  ipsorum,  et  ideo  ubi  non 
est  capacitas  primarii  ac  proprii  effectus, 
necest  capacitas  sacramenti,  nec  effectus  com- 
munis  sacramentorum,  quatenus  per  tale  sa- 
cramentum  conferendus  est. 

5.  An  debeat  Jiomo  habere  usum  rationis, 
quando  suscipit  hoc  sacramentum. — Solvitur 
qucBStio  cum  distinctione. — Difficultas  vero  su- 
perest,  an  necesse  sit  hominem  habere  usum 
rationis,  quando  suscepturus  est  hoc  sacra- 
mentum  ;  aliqui  enim  Theologi  hoc  signiti- 
cant,  interquos  videtur  esse  D.  Thom.,  in  4, 
d.  23,  q.  2,  art.  2,  q.  3 ;  ait  enim  sacramen- 
tum  hoc  non  esse  dandum  furiosis,  aut 
amentibus,  etiamsi  in  periculo  mortis  sint, 
neque  distinctionem  facit  de  amentibus  per- 
petuis,  et  de  aliis.  Imo  loquens  de  illis  qui 
habent  lucida  intervalla,  inquit,  eisdari  posse 
in  eo  statu,  in  quo  ratione  utuntur.  Ratio 
etiam  ejus  hunc  sensum  indicare  videtur,  vi- 
delicet,  quia  hoc  sacramentum  confert  suum 
effectum  mediante  motu  et  devotione  susci- 
pientis,  et  idco  non  potest  dari  illi,  qui  non 
est  capax  talis  motus  secundum  pra^^entem 
statum,  in  quo  tale  sacramentum  recipit. 
Confinnare  hoc  possumus.    quia  lioc  sacra- 

54 


830  DISPUTAT. 

mentum  debet  peti  ab  ipso  suscipiente,  vel 
saltem  requirit  consensum  et  intentionem 
ejus  ;  hanc  vero  habere  non  potest,  qui  caret 
usu  rationis  ;  ergo.  Distinguere  vero  oportet 
id,  quod  sufficit  ad  substantiam  sacramenti, 
vel  quod  necessarium  est,  ut  honeste  etrecte 
ministretur.  Ut  ergo  sacramentum  hoc  valicle 
ministretur,  non  est  necesse  ut  qui  illud  reci- 
pit,  tunc  sit  sui  compos,  aut  habeat  usum  ra- 
tionis;  satis  enim  est  quod  aliquando  habue- 
rit,  et  peccare  actualiter  potuerit,  quantum 
est  ex  parte  usus  rationis,  quodque  suscep- 
tioni  hujus  sacramenti  sufficientem  consen- 
sum  prsestiterit.  Atque  hsec  pars  communis 
Theologorum  est,  -4,  d.  23,  ubi  Palud.,  q.  3, 
n.  14  ;  Soto,  q.  2,  art.  2  ;  Sylvest.,  verb. 
Unctio  extrema,  q.  5;  Navarr.,  c.  22,  n.  43. 
Ratio  est,  quia  ad  substantiam  sacramenti, 
et  ut  persona  absolute  sit  capax  illius,  suffi- 
cit,  quod  fuerit  capax  peccati  actualis,  devo- 
tionis,  tentationis,  et  resistentiae,  et  fiducioe 
in  Deum  ;  quod  vero  hic  et  nunc  sit  impedi- 
tus,  ne  hos  actus  exercere  valeat,  per  acci- 
dens  est,i  deoque  non  cst  contra  snbstantiam 
sacramenti. 

6.  Objectio. — Diluitur. — Dices  :  boc  argu- 
mentum  idem  probaret  de  perpetuo  amente, 
quia  etiam  illi  estper  accidens  non  posse  re- 
cipere  proprios  effectus  hujus  sacramenti,  aut 
non  indigere  ejus  auxifiis.  Respondetur  ne- 
gando  similitudinem  rationis ;  nam  hic  de 
facto  nunquam  fuit  capax  actualis  peccati, 
et  ideo  omnino  non  indiget,  neque  indi- 
gere  potest  sacramento  hoc,  quoad  prima- 
rium  effectum  ejus,  qui  est  ultimo  prseparare 
hominem  ad  gloriam  ;  alius  vero  fuit  capax 
peccati  actualis,  et  potest  extreme  indigere 
hoc  sacramento  ad  salutem  suam,  quia  est 
incapax  hic  et  nunc  sacramenli  pcenitentiee  ; 
et  inter  fines  prsecipuos  hujus  sacramenti  est 
supplere  vices  sacramenti  pcenitentiae,  quan- 
do  vel  illud  applicari  non  potest,  vel  de  facto 
non  satis  utiliter  applicatum  est.  Et  ideo  in 
hujusmodi  homine  accidentarium  censetur, 
quodnonsit  capax  actualis  devotionis,  etmo- 
tionis,  etiamsi  heec  ad  primarium  effectum 
hujus  sacramenti  pertineant.  Atque  hoc  ma- 
xime  confirmat  Ecclesiae  usus ;  nihii  enim  fre- 
quentius  fit,  quam  juvare  hoc  sacramento 
homines  aliis  sacramentis  destilutos,  et  ornni 
sensu  ac  r"atione  carentes.  Ut  autem  suscep- 
tioni  taiis  sacramena  consentire  censeantur, 
salis  est  quod  signa  aliqua  contritionis  edi- 
derint,  vel  quod  quacunque  rationeprobabili 
praesumantur  esse  dispositi  ad  sacramentum 


XLII.  sect.  I. 
recipiendurn,  quod  semper  prsesumendum 
est,  quoties  contrarium  non  constat,  quia  qui 
malusnon  probatur,  bonus  esse  prsesumitur. 
Qui  autem  praesumitur  contritus,  vel  bene 
dispositus  ad  justificationem,  etiam  creditur 
habere,  et  revera  habet  virtute  voluntatem 
suscipiendi  illa  rnedia,  quae  hic  et  nunc  ad 
suam  salutem  vel  necessaria  sunt,  vel  valde 
utilia,  et  hsec  vohintas  sufficit  ad  valorem  hu- 
jus  sacramenti,  iit  superiori  tomo,  disput.  6 
de  sacramentis  in  genere,  dixi,  et  Navarr. 
supra  declaravit,  dicens,  sufficere,  ut  ante- 
quam  aliquis  amittat  usum  rationis,  hoc  sa- 
cramentum  petierit,  aut  si  meminisset,  peti- 
turus  fuisset.  Etinhoc  sensu  dicunt  fere  Doc- 
tores  omnes,  quod  licet  ad  recipiendum  hoc 
sacramentum  necessaria  sit  intentio  seu  pe- 
tiiio  recipientis,  juxta  illud  Jacobi  5:  Indu- 
cat  presbyteros  Ecclesia?,  non  tamen  semper 
sit  formahs  necessaria,  sed  virtualis,  seu  in- 
terpretativa  sufficiat,  ut  patet  ex  Palud.,  So- 
to,  Ledesm.,  aliis,  d.  23  ;  Anton.,  3  par., 
tit.  11,  c.  8,  §  3  ;  Petro  Soto,  lect.  2  de  hoc 
sacram.,  et  Summistis. 

7.  Quamvis  autem  haec  ad  substantiam  sa- 
cramenti  sufficiant,  ministri  tamen  hujus  sa- 
cramenti  curare  debent,  ut  detur  fidelibus 
eo  tempore,  quo  sui  compotes  sunt,  et  co- 
gnoscere  possint  quid  circa  eos  agatur,  et  ad 
devotionem  et  fiduciam  per  ipsum  sacra- 
mentum  valeant  excitari.  Atque  hoc  esfc, 
quod  praecipue  voluit  docere  D.  Tliomas  loco 
citato  ;  estque  valde  consentaneum  reveren- 
tiee  debitee  huic  sacramento,  et  modo  ope- 
randi  ejus,  ut  ratio  etiam  D.  Thom.  ostendit, 
quae  non  amplius  probat.  An  vero  hoc  ita  sit 
necessarium,  ut  cadat  sub  praeceptum,  aucto- 
res  nihil  dicunt,  neque  egofacile  hancobliga- 
tionem  imponam,  saitem  sub  culpa  gravi.  Ila- 
que  quoties  casuaccidit  infirmum  prius  amit- 
tere  rationis  usura,  quam  ungatur,  tunc  sine 
ulla  culpa  ungi  potest. 

8.  Duo  tamen  observanda  sunl  :  unum, 
ut  non  constet  illum  amisisse  rationis  usum, 
in  malo  statu,  et  indispositum  ad  effectum 
sacramenti  ;  nam  tunc  constat  fore  pecca- 
tum  grave  dare  sacramentum  homini  ha- 
benti  obieein,  et  nullo  rnodo,  id  est,  nec  ex- 
presse,  nec  implicite  seu  interpretative  pe- 
tenti  sacramentum,  et  salutis  suae  remedium, 
saltem  per  signa  attritionis,  aut  bonae  vita.\ 
Et  huc  etiam  spectat,  quod  dixit  Innocent.  I 
in  Epist.  1  ad  Decentiuin,  c.  8,  pcenitentibus 
non  posse  dari  hanc  unctionem,  quia  genus 
est  sacramenti ;   nam  quibus  ccotera  (inquit) 


DISPUTAT.  XLll 

sacramenta  neganiur,  quomodo  unum  genus 
pulatur  posse  concedi  ?  Ex  quibus  verbis  con- 
stat,  per  pcenitentes  intelligere,  vel  excom- 
rnunicatos,  vel  ornnes,  qui  quacunque  ratio- 
ne  perEcclesiam  sunt  ab  usu  sacramentorum 
separati,  quibus  dandum  non  est  hoc  sacra- 
mentura,  nisi  prius  a  censura  absolvantur, 
vel  (ut  antiquo  more  loquamur)  donec  per 
manus  impositionem  pacem  accipiaut,  Eccle- 
siseque  reconcilientur. 

9.  Alterum  observandum  est,  ut  etiam  quo- 
ad  exteriora  et  corporalia  ,  possit  sacra- 
mentum  ministrari  sine  ulla  indecentia  ,  vel 
immunditia,  aut  quid  simile,  quod  etiam  D. 
Thomas  animadvertit  in  furiosis  et  amenti- 
bus,  in  quibus  maxime  potest  hoc  periculum 
intercedere ;  semper  enira  reverentia  sacra- 
menti  preeferenda  est  privatai  utilitati  alicu- 
jus  persona? ;  ad  prudentiam  vero  ministri 
spectat  ponderare  quanta  illa  sit,  quantum- 
que  cavenda.  Unde,  quando  ad  conferendum 
hoc  sacramentum  consulto  expectatur  talis 
status  homiuis,  in  quo  jam  nihil  sentiat,  nec 
intelligat,  id  certe  non  fit  sine  antecedente 
culpa.  Dico  autem  antecedente,  quia  postquam 
infirmus  jam  est  in  illo  statu  ,  non  est  ei  de- 
negandum  sacramentura  ,  si  alias  creditur 
esse  dispositus ,  neque  erit  nova  culpa  illud 
prsestare,  licet  supponatur  negligentia,  quai, 
secluso  eontemptu,  non  videtur  excedere  cul- 
pam  venialem. 

10.  Resohitur.  —  Sed,  quoniam  diximus 
necessarium  esse  ut,  quando  dandum  est  sa- 
crarnentum  ei ,  qui  tunc  ratione  non  utitur, 
credatur  esse  dispositus  ad  effectum  sacra- 
menti,  interrogari  potest,  quid  faciet  mini- 
ster ,  si  credat  illum  non  esse  in  gratia,  quia 
nec  confessus  est,  nec  aliud  sacramentum 
suseepit,  nec  signa  contritionis  sufficienter 
exhibuit,  sed  cujusdam  attritionis  et  timoris  ; 
itaque  ponamus  sacerdoti  constare  infirmum 
fuisse  attritum,  poteritne  darehoc  sacramen- 
tum  licite  ?  alter  enim  non  potest  licite  acci- 
pere  cum  sola  attritione  cognita  ;  ergo  nec 
minister  potest  licite  dare.  Respondeo,  posse, 
quia  si  conferat  sacramentum  ,  non  carebit 
effectu  suo.  Diximus  enim  supra,  sacramen- 
tum  hoc  facere  de  attrito  contritum,  quoties 
suscipiens  de  novo  non  peccat  in  illius  susce- 
ptione  ;  sed  ille  recipiens  non  peccat  de  novo; 
nam  ratione  talis  status  est  incapax  novi  pec- 
cati,  et  alias  supponitur  attritus ;  ergo  fiet 
contritus  virtute  sacramenti  ;  eigo  digne 
illi  tribuitur. 


SECT.  II. 


851 


SECTIO  II. 


Utrum  solus  in/irmus  corpore,  et  animo,  sit  capax 
hujus  sacramenli. 


1.  Quamvis  solus  homo  baptizatus,  viator, 
et  ratione  utens,  sit  hujus  sacramenti  capax, 
non  tamen  omnis  ;  necesse  est  enim  ,  ut  ali- 
qua  speciali  ratione  hoc  sacramento  indigeat ; 
sicut  enim  pcenitentia  non  est  per  se  instituta, 
u t  omnibus  detur,  sed  indigentibus,  ita  hoc 
sacramentum  ,  quod  est  pcenitentise  consum- 
mativum,  non  est,  ut  per  se  detur  omnibus, 
sed  in  aliqua  necessitate  constitutis.  Ehiec  au- 
tem  necessitas  esse  potest,  vel  corporis,  vel 
animi,  de  quibus  hic  dicendum  est. 

2.  Solum  infirmum  corpore  esse  capacem. — 
Assertio  prima. —  Girca  primum  punctum  as- 
sertio  certa  est,  eum  tantum  hominem,  qui 
corpore  infirmus  est ,  et  in  eo  statu  ,  ut  vita 
ejus  periclitetur ,  esse  capacem  hujus  sacra- 
menti.  Conclusio  est  omnium  Theologorum, 
dist.  23,  sumpta  ex  verbis  Jacobi,  In/irmatur 
quis  in  vobis?  etc. ;  igitur  donec  quis  infirme- 
tur,  non  est  m  statu  capaci  hujus  sacramenti. 
Unde  Concilium  FJorentinum  dixit  :  Hoc  sa- 
cramentum  nisi  mfirmis  dari  noa  debet.  At- 
que  ita  etiam  declaravit  Concil.  Trident.  , 
sess.  14,  c.  3,  de  hoc  sacramento  dicens  : 
Declaratur  etiam  esse  hanc  unctionem  infirmis 
adJhibzndam.  Ubi  non  expresse  declarant  hsec 
Concilia  hanc  conditionem  esse  de  necessitate 
sacrarnenti ;  namFiorentinum  non  dixit.  dari 
non  potest,sed,non  debet,  quod  verbum  etiam 
de  liis,  quae  solum  ex  prsecepto  sunt  necessa- 
ria,  dici  potest ;  nec  plus  exprimunt  verba 
Tridentini.  Nihilominus  tamen  certum  est, 
ita  esse  hanc  necessitatem  inteliigendam  ,  ut 
omnes  Theologi  intellexerunt,  etex  communi 
sensu  et  usu  totius  Ecdesise  constat.  Unde  ct 
oleum ,  quo  sacramentum  hoc  conficitur , 
oleum  infirmorum  appellari  consuevit,  ut  con- 
stat  ex  Pontificali  Romano,  et  ex  c.  unico  de 
Sacra  unctione.  Item  Concilia  id  satis  signifi- 
cant,  tum  quatenus  id  colligunt  ex  loco  Ja- 
cobi ,  in  quo  aperte  ponitur  heec  conditio ,  ut 
necessaria  ;  tum  quia  ita  dicunt  infirmum  esse 
susceptivum  hujus  sacramenti,  sicut  presby- 
terum  esse  ministrum  ;  at  hoc  posterius  po- 
nunt,  ut  necessarium  ad  substantiam  sacra- 
menli ;  ergo  et  prius.  Preeterea  ex  fine  hujus 
sacramenti  idem  constat;  primarius  enim  fi- 
nis  est  alleviatio  et  confortatio  infirmi,  secun- 
darius  vero  restitulio  sanitatis;  uterque  au- 
tem  supponit  hominem  infirmare.  Denique 


852 


DISPUTAT.  XLU.  SEGT.  II 


ad  boc  significandum  (ut  ex  D.  Thoma  supra 
retulimus)  forma  hujus  sacramenti  per  mo- 
dum  deprecationis  instituta  est,  materia  vero 
per  modum  unctionis  seu  curationis.  Est  ergo 
heec  conditio  ex  parte  subjecti  de  necessitate 
sacramenti  ;  neque  in  hoc  est  ulla  diffi- 
cultas. 

3.  Quis  gradus  iufirmilaiis  reguiraiur. — 
Majusdubium  est  de  gradu  segritudinis,  nam 
Tridentinum  post  dicta  verba  :  Declarat  lianc 
unctionem  esse  infirmis  exhibendam ,  subdit 
hsec  :  Illis  priesertim,  gui  tam  periculose  de- 
cumbunt,  ut  in  exitu  vitoe  constiiuti  videantur. 
unde  et  sacramentum  exeuntium  appellatur. 
Addeudo  enim  ilJam  particulam,  prcesertim, 
significare  videtur,  hoc  non  esse  absolute  ne- 
cessarium,  vel  saltem  non  geque  necessarium 
ac  prius.  Conciiium  autem  Florentinum  ab- 
solute  et  eodem  verborum  tenore  dixit  :  Hoc 
sacramentum  nisi  infirmo,  de  cujus  morte  ti- 
metur,  dari  non  debet ;  utrumque  ergo  seque 
necessarium  est.  Verba  etiam  Jacobi  rem  du- 
biam  relinquunt,  nam  si  verba  vulgatse  edi- 
tionis  spectemus,  solum  habent  :  Infirmatur 
quis  in  voMs  ;  sufficit  ergo  infirmari,  qualis- 
cunque  infirmitas  sit.  Si  vero  ad  Greecum 
textum  recurramus,  verbum  xd^vovxa  defi- 
cientem,  et  pene  morientem  significat.  Vide- 
tur  ergo  hunc  statum  requirere.  Quod  etiam 
indicantilla  verba :  Et  oratio  fidei  salvabit  in- 
firmum;  baec  enim  promissio  supponere  vide- 
tur  salutem  infirmi  periclitari.  Item  quod 
subdit :  Et  alleviabit  eum  Dominus,  etiam 
supponit  infirmitatem  esse  gravem  et  moles- 
tam. 

4.  Vera  resolutio. — Unde  in  hac  re  facilius 
dicitur  quid  in  usu  servandum  est,  quam  quid 
sit  simpliciter  necessarium,  tam  ex  praecepto, 
quam  de  necessitate  sacramenti.  Itaque  im- 
primis  oportet  ut  infirmitas  ex  sua  specie,  vel 
in  hoc  individuo,  judicio  prudentum  sit  gra- 
vis,  et  quee  infirmum  in  periculo  vitae  consti- 
tuere  valeat.  Hoc  constat  ex  usu  Ecclesise. 
Unde  non  dubito  quin  hoc  saltem  sit  ex  prae- 
cepto,  ut  convincit  Concilium  Florentinum. 
Etprobabilius  existimo  esse  etiam  hocdene- 
cessitate  sacramenti,  propter  idem  Conci- 
lium,  et  propter  verba  Jacobi.  Item  propter 
rationem,  quse  ex  fine  et  inslitutione  hujus 
sacramenti  colligitur.  Est  enim  hoc  sacra- 
mentum  inslitutum  tanquam  extremum  re- 
raedium  hominum  irtfirmorum  et  morien- 
tium,  quo  et  in  gravissimo  morlis  periculo 
juventur,  et  ad  glorioe  introitum,  quoad  fieri 
possit,  disponantur;  ergo,  ut  minimum  requi- 


rit  hominem  itadecumbentem,  ut  ex  tali  in- 
firmitate  mors  possit  moraliter  timeri  saltem 
remote,  ct  quantum  est  ex  natura  talis  eegri- 
tudinis  in  tali  subjecto.  Item  cum  sanitas 
etiam  corporisper  hocsacramentum  procure- 
tur,  certe  supponidebet  infirmitasex  se  gra- 
vis;  nam  verisimile  non  est  tale  sacramen- 
tum  esse  institutum  propter  quamlibet  levem 
a^gritudinem  curandam.  Et  sane,  si  sacra- 
mentum  hoc  valide  dari  posset  cuilibet  aegro- 
tanti  communi  et  ordinario  morbo,  ex  quo 
nullum  periculum  timeretur,  non  esset  cur 
omnibus  hujusmodi  infirmis  tale  sacramen- 
tum  denegaretur,  ita  ut  licite  illis  dari  non 
posset.  Curenim  privarentur  hoc  sacramento, 
cum  alias  nulla  tali  sacramento  irreverentia 
fieret  ?  requiritur  ergo  gravis  seu  lethalis 
morbus  etiam  ad  valorem  sacramenti. 

5.   Oportere  ut  morbus  sit  periculosus,  et  in 
periculo  constituat  infirmum. — Interrogationi 
satisfit. — Unde  ulterius  addo,  in  usu  servan- 
dum  esse,  ut  non  solum  morbus  ex  se  gravis 
sit,  sed  etiam  ut  status  talis  sit,  qui  infirmum 
in  gravi  periculo  mortis  constituat.  Ita  docent 
omnes  Doctores  ,   et    satis    confirmatur   ex 
communi  usu  Ecclesiae.  Et  teslimonia  adduc- 
ta,    pra^sertim    Concilium    Tridentinum,  hoc 
etiam  probant,  ac  denique  idem  persuadet 
ratio  ex  fine  sacramenti  desumpta.  Quia  vero 
hic  status  non  potest  habere  tantam  certitu- 
dinem,  multumque  ex  arbitrio  pendet,  ideo 
non  videtnr  heec  conditio  ita  substantialis,  ut 
si  forte  aliquantulum  praemature  ungatur  in- 
firmus,   sacramentum    propterea  sit  nullum 
existimandum ;  quin  polius  quoties  morbus 
ex  se  fuerit  periculosus  et  gravis,  exislimo 
sacramentum  esse  validum,  etiamsi  ad  sta- 
tum  morbi  vel  non  satis,  vel  etiam  nihil  at- 
tendatur.   Dices  :  cur  ergo  melius  censetur 
expectare  morbi  gravitatem ,    augmentum, 
et  periculum  ?    Respondetur,   tum    propter 
majorem  certitudinem;  tum  etiam  quia  effec- 
tus  et  auxilium  hujus  sacramenti  ad  illum  ar- 
ticulum  sunt  maxime  accommodata.   Addo 
vero,  non  esse  expectandum,  ut  infirmus  jam 
sensu  etcognitione  careat;  nam  id  potiusest 
contra  reverentiam  et  utilitatem  sacramenti, 
ut  supra  tactum  est.  Nec  etiam  est  expectan- 
dum  tempus,  in  quo  jam   constet  infirmum 
non  posse  naturaliter  vivere;  nam  hoc  etiam 
derogat  secundaiio    fini   hujus   sacramenti. 
Quamvis  enim  hoc  sacramentum  supernatu- 
raliterjuvet  ad  sanitatemrecuperandam,  non 
tameu  est  consentaneum  institulioni,  necra- 
tioni,  expectare  tempus,  in  quo  fere   mani- 


DISPUTAT.  XLII.  SECT.  II. 


853 


fesle  sit  necessarium  miraculum  ;  nam  hoc 
est  quodammodo  tentare  Deum,  et  virtulem 
sacramcnti  velle  experiri. 

6.  Dubium.  —  An  in  quovis  mortis  periculo 
dandum  sit  hoc  sacramentum.  —  Dubio  satis- 
fit.  —  Sed  quseres,  an  in  quovis  articulo,  seu 
periculo  mortis  dandum  sit  hoc  sacramen- 
tura ;  spectato  enim  fine  hujus  sacramenti  ita 
videtur  affirmandum  ,  quia  semper  in  illo 
eventu  indiget  homo  specialibus  auxiliis  con- 
tra  lentationes,  semperque  daemon  vehemen- 
tius  tunc  insistit  adversus  hominem ,  unde- 
cunque  talis  articulus  oriatur.  Denique  sem- 
per  est  tunc  necessaria  melior  dispositio,  et 
puritas  animse.  pro  ingressu  gloriae.  Respon- 
detur,  non  in  omni  occasione  mortis,  sed  so- 
lum  in  illa,  quse  ex  corporis  infirmitate  pio- 
venit,  esse  hoc  sacramentum  applicandum. 
Ratio  est,  quia  solus  infirraus  est  hujus  sa- 
cramenti  capax;  ssepe  autem  homo  sanus  exis- 
tens,  est  moraliter  morti  vicinus,  ut  si  mors 
sitviolenta,  sive  per  coactionem  homini,  ut 
cumhomo  est  damnatus  ad  mortem,  sive  per 
aliam  causam  naturalem,  ut  si  homo  incipiat 
longam  navigationem,  ubi  est  periculum  nau- 
fragii.  Ita  docent  omnes  Doctores,  Sylvest., 
verb.  Unctio  extrema,  q.  5;  Sot.,  c.  23,  et  ibi 
alii  Theologi;  Navar. ,  cap.  22,  n.  13.  Unde 
colligere  licet,  sacramentum  hoc  esse  spe- 
cialiter  institutum  ad  roborandum  hominem 
corpore  deficientem  ob  aegritudinem ;  quando 
autem  sanus  est,  licet  sit  morti  vicinus ,  ha- 
bet  integras  naturales  vires,  et  non  ab  intrin- 
seco,  sed  per  accidens  et  ab  extrinseco  defi- 
cit,  et  ideo  non  est  pro  illo  institutum  sacra- 
mentum  hoc.  Advertendum  est  tamen  ,  aliud 
esse  hominem  sanum  violenter  interfici, 
aliud  vero,  quod  homo  per  violentiam  in 
morbum  inciderit,  in  quo  jam  est  morti  vici- 
nus ;  nam  quae  diximus  procedunt  in  priori 
casu,  ut  exempla  adducta  declarant.  At  vero 
in  posteriori  casu  est  longe  diversa  ratio , 
quia  homo  est  vere  infirmus,  et  consequen- 
ter  capax  hujus  sacramenti,  undecunque  in- 
firmitas  originem  duxerit.  Exemplum  est , 
cum  aliquis  lethale  vulnus  accipit,  estque  in 
periculo  mortis;  sine  ulla  enim  dubitatione 
ungendus  est,  quia  jam  vere  aegrotat ,  licet 
causa  aegritudinis  fuerit  extrinseca  et  violen- 
ta,  quod  accidentarium  est ;  et  ita  etiam  in 
hoc  omnes  conveniunt. 

An  solus  ille,  qui  actualiter  peccavit ,  sit  ca- 
pax  hujus  sacramenti. 

7.  Circa  aliud  punctum  tractari  solet  quses- 


tio,  an  sit  de  necessitate  hujus  sacramenti , 
ut  suscipiens  aliquando  actualiter  pecoaverit. 
Et  ratio  dubitandi  sumitur  ex  verbis  formae  : 
Rimittat  tibi  Deus  quidquid  peccasti  per  vi- 
sum,  etc,  quse  maniteste  supponit  actuale 
peccatum.  Unde  propter  hanc  prsecipue  cau- 
sam  pueri  et  perpetuo  amentes  non  sunt  ca- 
paces  hujus  sacramenti,  quia  cura  non  sint 
capaces  peccati  actualis,  non  potest  super  il- 
los  forma  vere  proferri.  Quod  videtur  signifi- 
casse  D.  Thom.,  dist.  23,  q.  2,  art.  2,  q.  4, 
ad  1,  dicens,  hoc  sacramentum  non  esse  con- 
tra  reliquias  peccati  originalis,  nisi  quatenus 
sunt  per  actualia  peccata  confortatee,  et  ideo 
non  esse  dandum  pueris.  Beatissima  etiara 
Virgo  non  fuit  capax  hujus  sacramenti,  quia 
non  fuit  capax  actualis  peccati ;  signum  ergo 
est  neminem  esse  capacem  hujus  sacramenti, 
nisi  qui  actualiter  peccavit.  Tandem  hoc  sa- 
cramentum  inslitutum  est  permodum  medici- 
nae,  tam  animee  quam  corporis ;  ergo  sicut 
supponit  infirmitatem  corporis ,  ita  eliam 
animee. 

8.  Posse  dari  hoc  sacramentum  illi,  qui 
nunquam  actualiter  peccavit.  —  Secunda  con- 
clusio.  —  Nihiiominus  dicendum  est  hoc  sa- 
cramentum  dari  posse  etiam  illi ,  qui  nun- 
quam  aclualiter  peccavit.  Ita  docuit  Carthus., 
in  Summ.  fidei,  iib.  5,  c.  149,  in  fine;  Vi- 
guer.,  in  Instit.,  c.  16,  §  4,  vers.  6 ;  Aslens., 
in  Sum.,  lib.  5,  tit.  41,  art.  5,  q.  1,  et  art.  7, 
q.  3  et  4;  Bonav.,  d.  23,  part.  2,  art.  1,  q.  2; 
Richar.,  art.  2,  q.  4,  el  sumitur  ex  q.  5,  ad  3 ; 
Guillelm.  de  Rub.,  ibi,  q.  \,  dub.  3;  Mairo., 
q.  1,  ad  2;  Palac,  disp.  1,  circa  finem;  idem- 
que  supponunt  Albert.,  Anton.  et  alii,  qui 
dicunt  B.  Virginem  suscepisse  hoc  sacramen- 
tum,  quos  retuli  1  tomo,  clisput.  8,  sect.  3. 
Ratio  est,  quia  neque  ex  verbis  Jacobi,  neque 
ex  aliquo  Concilio,  nec  ex  forma  vel  materia 
hujus  sacramenti,  neque  ex  fine  ejus  colligi 
potest  necessitas  hujus  conditionis ;  et  alioqui 
effectus  primarius  hujus  sacramenti  optime 
locum  habet  in  eo,  qui  nunquam  actualiter 
peccavit;  ergo  et  ipsum  sacramentum.  Major 
probatur  quoad  singulas  partes,  nam  Jacobus 
solum  dixit  :  Si  in  peccatis  sit ,  dimiltentur 
ei,  quee  verba  non  supponunt  necessario  pec- 
catum,  quia  conditionalis  nihil  ponit  in  esse, 
sed  ad  summum  supponunt  possibilitatem 
peccandi.  Concilium  item  Florentinum  et 
Tridentinum  in  hoc  nihil  addunt  his  ,  quae 
Jacobus  explicavit.  Forma  item  juxta  verba 
Jacobi  intelligenda  est,  scilicet,  conditionali- 
ter,  seu  potentialiter  ;  Ignoscat  tili  Deus 


DISPUTAT.  XLH.  SECT.  II. 
si  quid  peccasti,  vel    tos  annos 


85-i 

quidquid  peccasti,  id  est 
quidquid  solet  per  visum  peccari,  etc.,  sicut 
supra  dicebamus  de  illo  .  qui  semper  caruit 
aJiquo  sensu,  per  quem  peccare  non  potuit. 
Ex  materia  vero  clarum  est  nihil  posse  colligi, 
quia,  licet  unctio  significet  curationem  spiri- 
tuaJern,  et  hsec  videatur  anirnse  cegritudinem 
supponere,  non  tamen  aliam  necessario  , 
prseter  eam  quam  homo  lapsus  ex  se  habet 
ad  resistendum  tentationibus  dsemonum,  prse- 
cipue  in  mortis  articulo,  et  adjuncta  debili- 
tate  corporis  ex  morbo  proveniente.  Unde 
neque  ex  fine  aliquid  colligitur,  quia  unus  ex 
principalibus  finibus  hujus  sacramenti  est  ro- 
borare  infirmum  in  eo  articulo  contra  dsemo- 
nis  insidias,  et  ungere  athletam  ad  pugnam ; 
hoc  autem  subsidio  indiget  etiam  ille  homo, 
qui  nunquam  peccavit.  Atque  hac  ratione  lo- 
cum  habet  in  hujusmodi  homine  auxilium 
hujus  sacramenti  contra  reliquias  peccati  ; 
nam  satis  ad  hoc  sunt  reliquise  peccati  origi- 
nalis,  quales  sunt  ipsa  etiam  corporis  eegritu- 
do,  vel  debililas,  vel  etiam  quilibet  dolor  aut 
trislitia,  quse  possit  hominem  retardare  a  fer- 
vore  devotionis  et  hilaritate  mentis,  in  eo  ar- 
ticulo  maxime  necessariis.  Minorautem  prin- 
cipalis  argumenli  ex  dictis  probata  relinqui- 
tur,  quia  ille  etiam,  qui  nunquam  peccavit 
actualiter,  de  se  est  debilis  et  infirmus  ratione 
originalis  peecati,  vel  reliquiarum  ejus,  et 
segritudinis,  ad  superandas  dsemonisinsidias; 
ergo  non  solum  cst  capax  proprii  auxilii  hu- 
jus  sacramenti,  scd  etiam  illo  maxime  indi- 
get;  prgeterquam  quod  gratise  sanctificantis 
augnientum  recipiet,  et  ad  ingressum  glorioe 
perfectius  prseparabitur. 

9.  Confirmatur  conclusio. — Et  confirmatur 
primo  conclusio,  quia  ex  communi  sententia 
omnium  ,  si  quis  in  gravi  morbo  ,  et  in  fine 
vitse  constitutus  baptizetur,  et  viaticum  susci- 
piat,  potest  et  debet  hoc  sacramentum  illi 
ministrari,  etiamsi  nullius  peccati  conscien- 
tiam  post  susceptum  baplismum  habeat;  er- 
go  peccasse  actualiter  non  est  de  necessitate 
hujus  sacramenti.  Probatur  consequentia , 
quia  ille  non  habet  peccata  actuaJia  post  ba- 
ptismum  eommissa,  ut  supponimus;  si  quce 
vero  habuit  ante  baptismum,  illa  sunt  in  ba- 
plismo  prorsus  extincta.  Quod  si  dicas  ma- 
nere  reliquias,  certe  fieri  ssepe  potest,  ut  non 
plures  maneant,  quam  ex  solo  originali  pec- 
cato;  ponamus  enim  semel  tantum,  aut  ite- 
rum  venialiter  peccasse.  Unde  confirmatur 
secundo,  nam  licet  quis  post  hujusmodi  pec- 
cata  actualia  sanctissime  vixerit,  et  per  mnl- 


ex  privilegio)  omni  peccato  ca- 
ruerit,  nihilominus  capax  est  hujus  sacra- 
menti,  et  tamen  jam  non  sunt  reliquiee  actua- 
lium  peccatorum  ,  et  forma  non  potest  in  eo 
vera  esse  nisi  in  sensu  supra  explicato ;  ergo 
idem  erit,  etiamsi  nullum  actuale  peccatum 
commisisset;  nam  si  de  prsesenti  peccatum, 
vel  reliquise  ejus  necessaria  non  sunt,  quod 
peccatum  prsecesserit  actu,  impertinens  est. 
In  sacramento  enim  pcenitentiee  debet  pecca- 
tum  saltem  praecessisse ,  quia  per  confessio- 
nem  debet  subdi  clavibus,  et  ita  fit  quodam- 
modo  praesens,  quod  non  habet  locum  in  hoc 
sacramento ,  nec  alia  necessitas  fingi  potest. 
Tandem  confirmatur  tertio,  quia  peccatum 
actuale  non  est  materia  proxima  vel  remota 
hujus  sacramenti,  sicut  pcenitentise  ;  ergo  , 
quamvis  non  prsecesserit,  possunt  applicari 
omnia  essentialia  ad  hoc  sacramentum  confi- 
ciendum ;  ergo. 

10.  Objectioni  satisfit.  —  Dices  :  licet  pec- 
catum  actuale  non  sit  materia  necessaria  ra- 
tione  sui ,  tamen  est  ratione  reliquiarum. 
Respondetur  primo  sufficere  reliquias  origi- 
nalis  peccati;  secundo,  impropriam  esse  lo- 
cutionem  illum;  non  enim  minus  ordinatur 
baptismus  contra  ipsum  originale  peccatum, 
qnain  extrema  unctio  contra  reliquias  ejus, 
imo  illud  certius  est;  et  tamen  nemo  dicit 
peccatum  originale  esse  materiam  baptismi, 
sed  esse  terminum  a  quo  effectus  baptismi, 
vel  esse  malum  contra  quod  institutus  est 
baptismus;  idem  ergo  erit  in  prsesenti.  Unde, 
sicut  est  capax  hujus  baptismi,  qui  non  ha- 
bet  originale  peccatum  ,  ut  patet  maxime  in 
his,  qui  sine  voto  illius  justificati  fuerunt  ante 
illius  institutionem ,  imo  etiam  est  capax  il- 
lius,  qui  nunquam  illud  in  re  habuit,  de  se 
tamen  et  ex  vi  suae  originis  erat  illo  obno- 
xius,  ut  Beata  Virgo,  quia  hoc  satis  est  ut  sit 
capax  gralise  expulsivse  peccati  originalis,  ita 
esset  capax  hujus  sacramenti,  etiamsi  quis 
non  haberet  ullas  reliquias  originalis  peccati, 
nec  habuisset  unquam,ex  privilegio,  quia  ni- 
hiJominus  essct  capax  gratise  et  auxilii  con- 
fortantis  contra  illas  reliquias,  et  ex  vi  suse 
originis  indigeret  illa  gratia,  quod  satis  est. 
Et  ita  etiam  applicari  potest  efficaciter  for- 
ma,  Indulgeat  tibi  Deus,  etc,  id  est,  conferat 
tibigratiam  exseremittentemomnemculpam, 
si  adsit,  et  confortantem  contra  reliquias  ejus, 
si  necesse  sit. 

11.  Sazisfit  rationi  dttbitandi  i%  princi- 
piopodlce. — Atque  cx  his  satisfactum  videtur 
rationibns  dubitandi  in  principio  positis.  Ad 


DISPUTAT.  XLII.  SECT.  III. 
illud  vero,  quod  de  Beatissima  Virgine  atlin-     vis  de  baptismo  dicatur 


18 


gebatur,  ex  dictis  bic  et  in  citalo  loco  tom. 
2,  colligere  hcet,  probabilius  esse  illam  rece- 
pisse  hocsacramentum,  quia  nibil  est  quod 
obstiterit ;  et  alias  decuit,  tum  propter  fruc- 
tum,  tum  propter  exempbim,  tum  propter 
ipsum  sacramentum,  ne  despici  videretur  ; 
neque  boc  est  magis  indeceus,  quam  quod 
B.  Virgo  fuerit  baptizata,  quandoquidem  et- 
iam  baptismus  datur  in  remissiouem  peccati, 
et  ipsa  ablutio  non  quamcunque  santificatio- 
nem,  sed  illam,  quee  a  sorde  peccati  lavat, 
significat;  tamen  quia  non  significat  illum  ut 
necessario  actualiter  faciendum,  sed  solum 
quoad  collationem  gratise  de  se  sufficientis 
et  ordinatse  ad  illud  malum  expellendum, 
ideo  in  Virgine  etiam  locum  habere  potuit ; 
idem  ergo  dicendum  est  de  forma  et  effectu 
seu  gratia  hujus  sacramenti.  Magis  dubitari 
poterat  ex  eo  quod  B.  Virgo  non  videturcor- 
poraliter  eegrotasse,  nec  ex  propriainfirmita- 
tecorporalimortua  fuisse.Verumtamendicen- 
dum  est,  licet  non  fuerit  passa  infirmitatem 
provenientem  ex  inordinatione  humorum,ta- 
men  habuisse  quamdam  corporis  debililatem 
ab  intrinseco  provenientem  ,  quse  ad  eum 
statum  pervenit,  in  quo  jam  naturaliter  non 
poterat  anima  in  corpore  conservari  ;  atque 
heec  dispositio  est  sufficiens  infirmitas  cor- 
poris  ad  hoc  sacramentum  suscipiendum. 
Sicut  si  quis  confectus  senili  eetate,  morere- 
tur  ex  ipsius  naturee  defectu  absque  alia 
eegritudine,  nihilominusungendus  esset,  quia 
illa  est  sufficiens  infirmitas  constituens  homi- 
nem  in  necessitate  hujus  sacramenti;  ita  ergo 
de  B.  Virgine  sentiendum  est. 

SELTIO  III. 

Qacepartes  corporis  sint  proximnni  subjectum  hu- 
jus  sacramenti. 

\ .  Noii  esse  necessarium  totum  corpus  inun- 
gere.  —  Certum  est  ad  conticiendum  hoc  sa- 
cramentum  necessarium  non  esse  totum  cor- 
pus  hominis  inungere.  Quod  docent  omnes 
Theologi,  et  ex  usu  Ecclesiae,  et  dictis  supra 
de  materia  proxima  hujus  sacramenli  satis 
coiistat.  Item,  quamvis  Jacobus  dicat  :  Un- 
gentes  eum,  non  dicit,  ungentes  totum  eum ; 
nec  ad  veritatem  iliius  locutionis  necessarium 
est  totum  corpus  iuungere.  Sicut  quando  de 
Apostolis  dicitur  :  Ungebant  in/irinos,  non  est 
sensus,  unxisse  integre  tota  corpora  illornm, 
sed  iu  aliquu  parte  ad  curationem  accommo- 
data;  sic  ergo  est  in  prsesenti.  Denique  quam- 


Baptizantes  eos, 
non  est  necesse  integrc  totum  corpus  lavare ; 
ergo  similiter,  etc.  Scio  D.  Thom.,  in  4-,  d.  23, 
q.  2,  art.  3,  q.  1,  ad  3,  differentiam  in  hoc 
constituere  inter  baptismum  et  sacram  unc- 
tionem,  quod  in    baptismo  abluitur  totum 
corpus,  non  vero  uugitur  totum  in   hoc  sa- 
cramento.    Et  rationem  differentiaj   reddit, 
quia  baptismus  datur  per  modum  ablutionis 
acl  tollendas  sordes;  per  ablutionem  autem 
tantum  mundatur  ea  pars,  quse  lavatur;  et 
ideo,  ut  significetur  totum  bominem  munda- 
ri,  totum  corpus  abluitur.  Unctio  vero  datur 
per  modum  curationis;  sa?pe  autem  curatur 
pars,  licet  non  ipsa,  sed  alia,  ubi  est  radix 
mali,  inungatur;  et  ideo,  ut  significetur  in- 
tegra  curatio,  non  est  necesse  totum  corpus 
ungi,   sed  partes  illas   in   quibus  est  radix 
morbi.  Qua?  doctrina  optime  declarat  et  con- 
firinat  veritatem  positam  ,  continetque  con- 
gruentiam  non  solum  illius  ritus,  qui  pertinet 
ad  substantiam  baptismi,  sed  etiam  illius, 
qui  ad  cajremoniam  seu  frequentiorem  usum 
spectat.  Certum  est  enim  non  esse  de  sub- 
stantia  baptismi,  ut  totum  corpus   lavetur, 
aut  quod  per  immersionem  fiat;  quia  vero 
nunc  frequentius  ita  fit ,  praesertim  in  infan- 
tibus ,  in  unctione  vero   nunquam  fit,  ideo 
voluit  D.  Thomas  illius  rei  rationem  reddere. 
2.  Quinque  partes  determinatas  esse  ungen- 
das.  — Differentia  inter  tactum ,  et  alios  sen- 
sus.  —  Deinde  docent  Theologi,  quamvis  non 
totum  corpus  sit  ungendum,  non  tamen  esse 
liberum  ministro  ,  quas  voluerit  partes  cor- 
poris  ungere  ,  sed  juxta  numerum  quinque 
unctionum,  quas  supra  declaravimus,  quin- 
que    partes    determinatas   esse   ungendas  , 
nempe  quinque  organa  sensuum.  Cujus  ratio 
est  institutio,  per  usum  et  traditionem  Eccle- 
siee  nobis  sufficienter  manifestata.  Congruen- 
tia  veio  jam  tacta  fuit  a  D.  Thoma,  quia  in 
quinque  sensibus  viget  origo  omnis  peccati. 
Non  possunt  autem  sensus  ipsi  in  se  inungi, 
sed  solum  ratione  organi  corporei ;  ibi  ergo 
fdciendaa  sunt  quinque  unctiones;  unde,  si- 
cut  illee  essentiales  sunt,  ita  ex  parte  subjecti 
ad  substantiam  sacramenti  pertinet,  quod  in 
tabbus    subjectis    proximis    seu    partialibus 
fiant.  Est  autem  advertenda  differentia  inter 
sensum  tactus  et  alios,  quod  alii  habent  de- 
terminatas  partes  corporis  ,  in  quibus  eorum 
organa  insunt;  unde  etiam  manifestum  est 
illas  solum   pertinere  ad  subslantiam  hujus 
sacramenti.  Quod  si  contingat  sensum  deesse, 
aut  organum  esse  prorsus  destructum,  neces- 


856 


DISPUTAT.  XLII.  SECT.  III. 


sarium  semper  est  ut  si  horao  vivit,  raaneat 
in  facie  situs  ille  corporis  ,  in  quo  sensus, 
ejusque  organum  residere  debet,  et  ideo  nun- 
quam  deesse  potest  essentiale  subjectum  ( ut 
sic  dicam)  talium  unctionum.  At  vero  tactus 
est  dispersus  per  totum  corpus,  et  ideo  videri 
potest  illa  unctio ,  quantum  ad  substantiam 
spectat,  sufficienter  fieri  in  quacunque  corpo- 
ris  parte,  quia  ibi  viget  tactus. 

3.  Unctio  tactus  debet  fieri  in  vnanibns .  — 
Nibilominus  communis  Ecclesise  usus  habet, 
ut  talis  unctio  fiat  in  manibus,  quia  ibi  dici- 
tur  esse  organum  hujus  sensus  in  majori  per- 
fectione  ac  vigore ;  et  coramuniter  indicant 
Theologi  illam  determinatam  partem  perti- 
nere  ad  substantiam  sacramenti.  Solumunum 
invenio,  qui  dicat,  potius  unctionem  pedum 
essentialem  esse  quam  manuum  ;  oppositum 
autem  docet  D.  Thomas  expresse  in  4,  d.  23, 
q.  2,  art.  3,  q.  2,  alias  in  Additionib.,  q.  23, 
art.  6  ;  Palud.,  d.  23,  q.  2,  art.  3  ;  Richard., 
art.  3,  q.  1 ;  Durand.,  q.  4,  n.  8;  Soto,  q.  2  , 
art.  3  ;  Ledes.,  q.  34,  art.  6;  Sylvest.,  Na- 
varr.  et  omnes  Summistse.  Ex  ipsis  forrais 
optime  colligitur,  nam  cum  manus  unguntur, 
dicitur  :  Remittat  tibi  Deus  quidquid  peccasti 
per  tactum  ;  cum  vero  unguntur  pedes,  dici- 
tur,  quidquid  per  incessum  ;  signum  ergo  est 
manus  adhibere,  ut  continentes  principaJiter 
organum  tactus,  atque  adeo  illam  partera  es- 
se  per  se  magis  necessariam,  quia  vis  motiva 
seu  ineedendi,  propter  quam  unguntur  pedes, 
et  vis  appetitiva  seu  concupiscentia?,  propter 
quam  unguntur  renes,  sunt  secundaria  prin- 
cipia  peccatorum,  ideoque  non  sunt  ita  ne- 
cessaria. 

4.  Quid  si  ungendus  careatmanibus.—Res- 
jponsio.  —  Impugnatur.  —  Girca  hanc  vero 
partem  occurrit  communis  difficultas,  quia 
fieri  potest  ut  is,  qui  ungendus  est,  careat 
manibus  ;  ergo  carel  proximo  subjecto  ( ut 
sic  dicam)  quod  est  de  necessitate  sacramen- 
ti  ;  erit  ergo  ille  incapax  hujus  sacramenti  ; 
urget  autem  difficultas,  quando  homo  caret 
utraque  manu  ;  nam  si  altera  tantum  careat, 
altera  erit  sufficiens,  quia,  ut  supra  dictura 
est,  in  singulorum  sensuum  organis  una  suf- 
ficit  unclio,  licet  ad  majoremintegritatem  vel 
ornatum  soleant  duae  fieriin  his  sensibus,  qui 
veluti  bipartita  habent  organa  in  duabuspar- 
tibus  principalibus.  Unde,  deficiente  una  ma- 
nu,  altera  est  inungenda  propter  essentiam  ; 
propterusum  autem,  seu  perfectionem  unge- 
tur  in  alio  brachio  pars  extremse  manui  pro- 
pinqua,  vel  si  brachium  desit,  in  eo  situ  fiet 


unclio,  qui  est  quasi  fundamentura  manus. 
At  vero  quando  utraque  manus  deest,  majus 
videtur  esse  dubium.  Primo  asimiii  de  sacra- 
mento  Ordinis  ;  supponendo  enim  unctionem 
manuum  esse  de  essentia  diaconatus ,  vel 
presbyterii,  qui  caret  manibus,  incapax  pror- 
sus  est  illius  sacramenti,  nec  poterit  in  pro- 
pinquis  partibus  inungi,  non  solum  licite,  ve- 
rum  etiam  neque  valide;  ergo  similiter,  etc. 
Secundo,  quia  partes  ungendee  ex  vi  institu- 
tionis  sunt  determinatEe  ;  si  ergo  inter  alias 
partes  manus  fuerunt  designatse,  nou  possunt 
loco  illarum  alise  a  nobis  substitui.  Tertio  si 
conjectura  utendum  est,  non  essetlocalis  pro~ 
pinquitas  attendenda,  quse  est  veluti  materia- 
lis,  sed  potius  illapars  essel  ungenda,  in  qua 
post  manus  tactus  vehementior  est,  magis- 
que  viget,  quia  hsec  est  formalior  propinqui- 
tas  ac  similitudo. 

5.  Vera  resolutio.  —  'Impugnatio  suprapc- 
sita  refellitur. — Nihilominus  certissimum  est 
hujusmodi  hominem  non  esse  incapacem 
hujus  sacramenti,  et  unctionem  tunc  facien- 
dam  esse  in  parte  propinqua,  ut  omnes  Doc- 
tores  docent,  et  usus  Ecclesise  satis  ostendit. 
Et  ratio  est  facilis,  quia  talis  bomo  non  minus 
indiget  fine  et  fructu  hujus  sacramenti  ;  de- 
buit  ergo  ita  institui,  ut  ab  ejus  participatio- 
ne  non  excluderetur.  In  quo  cernitur  clara 
differentia  inler  hoc  sacramentumetOrdinem; 
nam  qui  caret  raanibus,  prorsus  est  ineptus 
ad  finem  et  officium  illius  sacramenti,  et  ideo 
merito  est  iiicapax  illius,  ibique  manus  desi- 
gnatas  sunt,  ut  omnino  essentiales,  non  vero 
in  praesenti.  Unde  etiam  facile  respondetur 
ad  secundam  rationem,  in  hoc  sacramento 
manus  non  esse  designatas,  ut  adsequatum 
subjectum  illius  unctionis,  quoe  ratione  tactus 
fit,  sed  illud  esse  organum  tactus,  manus  ve- 
ro  designatas  esse,  ut,  per  se  loquendo,  ibi 
debeatfieritalisunctio  quoadfieri  possit;  quia 
cum  non  sit  ungendum  totum  corpus,  pars 
aliqua  designari  debuit,  non  tamen  ita  pree- 
cise,  ut  illa  deficiente  esset  impossibilis  talis 
unctio,  cum  adhuc  maneat  organum  tactus, 
sedita  ut  ille  sil  quasi  primarium  subjectum, 
quo  deficiente  ,  ejus  locum  habeat  pars  illi 
propinqr.ior.  In  hoc  autem  retinenda  etiam 
est  sententia  communis,  ut  pars  situ  corporis 
propinquiorungenda  sit,quamvis  non  videam 
omnimodam  certitudinem,  cur  hoc  pertineat 
ad  essentiam  sacramenti,  quia  nec  ex  con- 
suetudine  Ecclesiae  hoc  satis  constare  potest, 
cum  casus  sit  rarissimus,  nec  ex  alio  certo 
principio,  quia  conjectura  tertio   loco  posita 


DISPUTAT.  XLIII.  SECT.  I. 


857 


contemnenda  non  esl.  Prseferenda  vcro  est 
coinmunis  sententia,  qnse  sinedubio  etiam  in 
praxi  servatur,  quando  similis  casus  occur- 
rit.  Et  ratio  reddi  potest,  quia  nulla  certior 
regula,  et  notior  omnibus  dari  poterat  ;  nam 
ubi  post  manus  tactus  magis  vigeat  incertura 
est,  vixque  philosoplii,  aut  medici  id  norunt; 
qua;  autem  pars  sit  manui  propinquior,  notis- 
simum  est;  et  ideo  cum  manus  fuerint  veluti 
primo  loco  designatee,  consequenter  suo  or- 
dine  designatee  ad  id  muneris  erunt  partes 
propinquiores,  ut  illis  deficientibus,  earum 
loco  substituerentur. 

DISPUTATIO  XLIII. 

DE   MINISTRO    SACRAMENTI    EXTREMjE    UNCTIONIS. 

Haec  est  ultima  causa  hujus  sacramenti,  de 
qua  duo  breviter  dicenda  sunt,  scilicet,  quis 
sit  minister  omnino  necessarius  hujus  sacra- 
menti,  quisque  sufficiat. 

SECTIO  I. 

Vtrum  sacerdos  sit  minister  proprius  hujus  sacra- 
menti. 

1.  Htereticorum  error.  —  Hseretici  sicut 
negant  unctionis  sacramentum.  ila  negant 
uuclionem  illam,  de  qua  locutusest  Jacobus, 
esse  necessario  a  sacerdotibus  ministrandam; 
quia  Jacobus  solum  dicit,  inducat  preslyteros 
Ecclesice,  id  est,  seniores  et  graviores  fide- 
lium ;  id  enim  (aiunt)  et  non  aliud  in  rigo- 
re  significat  vox  Greeca  upscrguTspoi  Atque  hi 
consequenter  loquuntur,  quia  putant  illarn 
«nctionem  tantum  fuisse  ad  curationem 
corporum  per  gratiam  sanitatum,  qua  unc- 
tione  uti  possunt  omnes  iideles,  qui  talem  gra- 
tiam  a  Deo  habuerint,  ut  de  discipulis  Anto- 
nii  refert  Ruffin.,  lib.  2  Hist.,  c.  4,  et  de  S. 
Martino  Severus  Sulpic,  in  vita  ejus,  c.  21, 
et  de  aliis  Pallad,,  c.  1  et  20.  Accedit,  quod 
Innocent.  I,  ep.  11  adDecen.,  c.  8,  loquendo 
de  oleo  sancto,  inquit :  Quo  non  solum  sacer- 
dotiljus,  sed  omnibus  uti  Chrislianis  licet  in 
sua  aut  suorum  necessitate  inungendo.  Qua3 
verba  usurpavit  etiam  Concilium  Vormatien- 
se,  c.  72,  et  fere  Beda  in  Jacobum.  Aliqui 
vero  ex  Catholicis  dixerunt,  saltem  in  extre- 
ma  necessitate,  quando  sacerdotis  copia  ha- 
beri  non  potest,  posse  hoc  sacramentum  mi- 
nistrari  ab  inferiori  clerico,  vel  etiam  a  lai- 
co,  si  alius  non  fuerit,  sicut  potest  baptismus; 
ita  Valdens.,  tom.  2  de  Sacramenlis,  c.  163. 


2.  Solum  sacerdotem  esse  ministrum  hujus 
sacramenti.  —  Assertio  prima.  — Dico  tamen 
primo  :  solus  sacerdos  est  minister  hujus  sa- 
cramenti,  neque  ab  alio  valide  confici  po- 
test.  Cum  aulem  exclusivam  addimus,  cla- 
rum  est  inferiores  excludi,  non  tamen  supe- 
riores,  qui,  licet  sint  Episcopi,  sunt  etiam  sa- 
cerdotes;  nam,  ut  dixit  supra  lnnocentius: 
Superfluum  est,  tit  de  Episcopo  ambigatur, 
quod  presbyteris  licere  non  dubium  est.  Nam 
idcirco  de  presbyteris  dictum  est,  quia  Episco- 
pi  aliis  occupationibus  impediti,  ad  omnes  lan- 
guidos  ire  non  possunt.  Cieterum  si  Episcopus, 
aut  potest,  aut  dignum  ducit  aliquem  asevisi- 
tandum,  et  benedicere,  et  tangere  chrismate, 
sine  cunctatione  potest,  cujus  est  ipsum  chri- 
sma  conficere.  Quibus  verbis,  ut  supra  dixi, 
oleum  sanctum  comprehendit,  cujus  benedic- 
tionem  manifeste  sentit  esse  propriam  Epis- 
copi,  quod  supra  attigimus,  et  in  hac  dispu- 
tatione  exactius'declarareproposuimus.  Usum 
vero  olei  benedicii  in  conficiendo  hoc  sacra- 
mento  dicit  ita  licere  presbytero,  ut  a  fortiori 
Episcopo  liceat.  Conclusio  ergo  sic  exposita 
de  tide  est,  fundaturque  prsecipue  in  verbis 
Jacobi,  Inducat  presbyteros  Ecclesice.  Quam- 
vis  enim  nomen  presbyteri,  in  communi  usu 
Graeeae  linguse  possit  etiam  seniorem  signifi- 
care ,  tamen  in  usu  Ecclesise,  et  pra?sertim 
Apostolorum,  communiter  sumitur  pro  Ec- 
clesiae  sacerdotibus,  quod  ostendit  tum  locus 
ille  Pauli  1  ad  Timoth.  4  :  Cum  impositione 
manuum  presbyterii,tum  communis  usus  reten- 
tus  in  Ecclesia  Latina,  quee  veluti  traditio 
quaeclam  Aposlolica  reputari  potest;  atque 
ita  intellexerunt  locum  hunc  Concilia  Fioren- 
tinum  et  Tridentinum,  sess.  4,  cap.  3,  et  ca- 
non.  4de  hoc  sacramento,  et  indicaruntBeda, 
et  alii  in  eum  locum  ;  et  Cyrill.,  lib.  2  in 
Levit. ;  Chrysostom.,  lib.  2  et  3deSacerdotio; 
Gratian.,  postcap.  Presbyteros,  95  dislinct. 

3.  Ratio  apriori. — Objectioni  occurritur. — 
Ratio  a  priori  est  Cbristi  institutio,  quam  no- 
bis  Jacobus  et  Ecclesia  sufficienter  proposue- 
runt.  Congruentia  optima  est,  quiahoc  sacra- 
mentnm  ordinatur  suo  modo  ad  sanctifican- 
dos  fideles;  potestas  autem  sanctificandifide- 
les  est  propria  sacerdotum,  per  se  loquendo, 
pertinetque  ad  potestalem  in  corpus  Christi 
mysticum,  et  ideo  etiam  administratio  hujus 
sacramenti  eorum  est  propria.  Estque  hoc 
etiam  consentaneum  sanctitati  sacramento- 
rum  ;  per  se  enim  requirunt  sacros  ministros 
ad  id  munerisspecialiter  consecratos,  excepto 
baptismo  propter  speeialem  necessitatem,  et 


858 


DISPUTAT.  XLIU.  SECT.  I. 


matrimouio  propter  specialem  ejusnaturam; 
in  boc  autem  sacrameuto  nulla  est  peculiaris 
ratio,   quse  talem  exceptionem  postulet.  Di- 
ces  :  etiam  diaconus  est  minister  consecra- 
tus.  Respondetur,  non  tamen  sufficienter  ad 
hoc  sacramentum  ministrandum,  quia  nec 
habet  poteslalem  in  corpus  Christi  verum, 
nec  adremittenda  peccata,  et  ideo  necperse 
habet  potestatem  in  corpus  mysticum,  ad  san- 
ctificandum  illud,  et  remittendapeccataetiam 
mortalia,  quod  interdum  per  hoc  sacramen- 
lum  fit.  Unde  etiam  obiter  verisimile  fit,  po- 
testatem  hanc  ministrandi  hoc  sacramentum, 
tunc  maxime  datam  fuisse  Apostolis,  quando 
ordinati  sunt  quoad   potestatem  remittendi 
peccata,  Joan.  20.  Non  expediebat  autem  hoc 
ministerium  reservari  Episcopis,  tum  quia, 
ut  ex  Innocentio  retulimus,  aliis  gravioribus 
occupationibus  impediendi  erant,  nec  tam  fa- 
cile  poterant  in  omnibus  oppidis  inveniri;  tum 
etiam  quia,  si  judicium  depeccatis  per  poeni- 
tentiam  sacerdotibus  commissum  est,  merito 
etiam  sacramentumhoc,  quod  veluti  consum- 
mativum  estpcenitentiee,  eisdem  committitur. 
4.  An  quilibet  simplex  sacerdos  sit  suffi- 
ciens  minister. — Objectio. — Diluitur. — Potest 
vero  quis  interrogare,  an  quilibet  simplex  sa- 
cerdossitsufficiensministerhujus  sacramenti, 
vel  indigeataliquaalia  potestate.  Respondeo, 
ut  sacramentum  validum  efficiat,  quemlibet  sa- 
cerdotem  simplicem  esse  sufficientem  minis- 
trum,  quia    sacramentum    hoc    non   pendet 
quoad  substantiam  nisi  ex  potestate  ordinis 
sacerdotalis;  hanc  autem  integram  habet  qui- 
libet  sacerdos  simplex,  ut  de  fide  certum  est. 
Prior  propositio  certissima  est,  quia  hoc  sa- 
cramentum  non  confertur  per  modum  judi- 
cii ,  sed  per  modum  cuj  usdam  sanctificationis  et 
medicinae ;  ergo   per  se  et  essentialiter  non 
requiritpotestatem  jurisdictionis;  ergo  solarn 
postulat  potestatem  ordinis ;  nam  prseter  has 
duas  non  potest  fingi  alia  potestas,  seu  con- 
ditio  simpliciter  necessaria.  Dices,  sacramen- 
tum  hoc  dari  per  modum  curationis;  quam- 
vis  autem  corporalis  curatio  non  indigeat  ju- 
risdictione,   spiritualis   autem  videtur  illam 
requirere  ,  quia  est  actus  pastoralis.  Respon- 
detur,  hoc  argumento  ad   summum  probari, 
ad  rectam  et  licitam  hujus  sacramenti  admi- 
nistrationem,   necessarium   esse    ut  sacerJos 
habeat  jurisdictionem  vel  licentiam  proprii 
sacerdotis,  ut  dicemus  commodius  sequenti 
sectione,  id  enim  ad  preecepta  hujus  sacra- 
menti  pertinet.  Non  tamen  probat  ratio  facta 
necessitatem  simpliciter  ad  validitatem  sacra- 


menti,  quia  nec  est  actus  ligandi,  aut  solven- 
di,  nec  proprie  actus  superioris;  et  quamvis 
hoc  sacramentum  interdumremitlat  peccata, 
id  tamen  nec  est  per  se  primo,  nec  per  mo- 
dum  absolutionis,  seu  sententiee. 

5.  Nec  laicum  nec  diaconum  esse  ministros 
hujus  sacramenti. — Assertio  secunda  D.  Tho- 
mw.  —  Ultimo  dicenclum  est,  sacerdotem  esse 
ministrum    simpliciter  necessarium  ,   ita  ut 
propter  nulJam  causam  vel  defectum  sacerdo- 
tis  possit  laicus,  imo  nec  diaconus  sacramen- 
tum  hoc  valide  conficere.  Assertionem  hanc 
fere  eeque  certam  quam  primam  esse  existi- 
mo.  Et  in  ea  conveniunt  Theologi,  in  4,  d.  23; 
D.  Thom.,  q.  2,  art.  1.  Ubi  assignans  gene- 
ralem  regulam  sacramentorum  ait,  in  solo 
baptismo  divina  dispensatione  factum  esse, 
ut  iu  necessitate  possit  a  non  sacerdote  mi- 
nistrari;  intelligit  autem  desacramentis,  quse 
consistunt  in  usu,  ut  dispensationem  Eucha- 
ristiae  excludamus;    et  quorum  proprius  ac 
per  se  ministerest  sacerdos,  ut  matrimonium 
etiam  excipiamus.   In  eadem  sententia  sunt 
Bonavent.,  Palud.,Duran.,etreliquiSummis- 
tee.  Preeterea  boc  voluit  Concil.  Trid.,  c.  3de 
hoc  sacramento,  cum  docuit,  vel  Episcopum, 
vel  sacerdotem  rite  ordinatum  esse  proprium 
ministrum  hujus  sacramenti,  quod  sub  ana- 
themate  definit  can.  4.  Concilium  autem  Flo- 
rentinum  simpliciter  dixit  :   MinisUr  autem 
hujus  sacramenti  est  sacerdos,  nulla  adhibita 
excepiione,  quam  agens  de  sacramento  ba- 
ptismi  statim  adjunxit,  ideoque  non  dixit  ab- 
solute  sacerdotem  esse  ministrum  baptismi, 
sed  ordinarium  ministrum.  Unde  concluditur 
ratio;  nam  in  his  rebus   supernaturalibus, 
quae  ex  institutione  pendent,  nobis  non  licet 
addere  exceplionem,  preeter  generalem  regu- 
lam,  sine  auctoritate,  vel  evidenti  ratione ;  hic 
autem  regula  generalis  Jacobi  est,  ut  ad  un- 
gendum   infirmum   inducatur  presbyter,    et 
Concilia   declarant  illum    esse  sacerdotem , 
quem  simpliciter  definiunt   esse  ministrum, 
seu  proprium   ministrum  :   nulla  est  autem 
auctoritas  ad  excipiendum  ab  hac  regula  ali- 
quem  casum;  nec  etiam  probabilis  ratio,  quia 
sacramentum  hoc  non  est  necessitatis,  sicut 
baptismus;  ergo.   Et  confirmatur,  nam,  per 
se  loquendo,   magis  necessarium  est  sacra- 
mentum  pcenitentiee,  et  nihilominus  propter 
nullam  necessitatem  potest  ab  alio  quam  a 
sacerdote  ministrari,  quia  nunquam  ita  ne- 
cessarium  est  quin  possit  homo  per  contritio- 
nem  salvari ;  ergo  a  fortiori  idem  dicendum 
est  de  koc  sacramento. 


DISPUTAT 

6.  Destrititur  ftmdamentutn  7icereticorum. — 
Ad  fundamentum  ergo  hcereticorum  jam  res- 
ponsum  est,  mentem  Jacohi  fuisse  de  sacer- 
dotibusloqui;  alioquiquid  necesseerat  senio- 
res  vocare,utinfirmum  ungerent?  Certe  potius 
sanctiores  vocandi  fuissent,  perquos  Dcus  fa- 
cilius  conferret  sanitatem,  si  talis  unctio  adil- 
lam  supernaturaliter  conferendam  preecipue 
01  dinabatur.  Igiturilludfundamentum  heereti- 
cum  est,  utin  superioribus  est  ostensum.  Circa 
exempla  vero  Sanctoruin,  quee  ibi  afferun- 
tur,  advertendum  est,  non  constare  ex  histo- 
riis  illos  usos  f uisse  ad  sanandos  miraculose  in- 
firmos  oleo  ab  Episcopo  consecrato  ad  ungen- 
dos  infirmos,  sed  oleo  alio,  quod  ipsi  fortasse 
per  signum  crucis,  vel  aliam  deprecationem 
benedicebant.  Quod  si  forte  oleo  infirmorum 
utebantur,  non  licet  inde  argumentum  sume- 
re  ad  sacramentalem  unctionem ,  quae  est 
valde  diversa;  nec  vero  illi  damnandi  alicujus 
criminis  sunt,  eo  quod  materia  remota  sacra- 
menti,  ad  alium  usum  quam  ad  sacramentum 
conficiendum,  uterentur,  tum  quia  creden- 
dum  est  divina  inspiratione  motosid  fecisse; 
tum  quia  id  non  est  intrinsece  malum,  nec 
constat  esse  prohibitum,  quando  alius  usus 
sanctus  est,  et  cum  debita  reverentia,  aliis- 
que  honestis  circumslantiis  fit.  Atque  inhunc 
modum  voluerunt  aliqui  explicare  locum  In- 
nocentii,  scilicet,  licere  omnibus  Christianis 
uti  oleo  ad  ungendum  suos  infirmos  in  neces- 
sitate,  non  quidem  sacramentaliter,  sed  alio 
modo  ex  devotione,  si  necesse  sit.  Non  est 
autem  expositio  consentanea  menti  Inno- 
ceutii,  qui  plane  loquitur  de  unctione  sacra- 
mentali,  nam  infra  concludit  hoc  esse  genus 
sacramenti.  Dicendum  ergo  est  loqui  de  usu 
passivo,  scilicet,  licere  omnibus  fidelibus  uti 
passive  hoc  oleo  vocando  presbyteros,  qui  se 
vel  suos  in  necessitate  ungant.  Ita  exposuit 
Ruard.j  art.  2;  Jansen.,  in  c.  6  Marci  ;  et 
ibidem,  Maldonatus;  Bellarm.,  lib.  1  de  hoc 
sacrara.,  c.  9;  Ceesar  Bar  ,  tom.  I,  anno 
Christi  63,  n.  14. 

SEGTIO  II. 

Utrum  possit  hoc  sacramentum  a  mullis  sacerdoti- 
bus  confici. 

1.  Suf/tcere  unum  sacerdotem.  ■ — Sohitur. 
—  Duo  sunt  in  hac  queestione  certa  :  primum 
est,  unum  sacerdotem,  per  se  loquendo^  esse 
sufficientem  ministrum  hujussacramenti.  Hoc 
est  de  fide  certum,  constatque  ex  universali 
usu  Eeclesiee  et  ex  geneiali  regula  sacramen- 


XLIII.  SECT.  li.  859 

torum,  et  quia  in  uno  sacerdote  est  potestas 
sufficiens  ad  applicanclam  totam  materiam  et 
formam  ad  hoc  sacramentum  necessariam. 
Unde  in  c.  Qucesivit,  de  Vei  b.  signif.,  defini- 
vit  Pontifex,  sacerdotem,  vel;alio  preesente,  vel 
etiam  solum  posse  infirmum  ungere.  Dices  : 
cur  ergo  Jacobus  dixit:  Inducat  presbyteros 
Ecclesice?  Respondeo,  perinde  fuisse  ac  si  di- 
ceret,  vocet  unum  ex  presbyteris  Ecclesiee, 
ita  ut  plurale  pro  singulari  acceptum  sit ;  vel 
certe  propter  reverentiam,  vel  solemnitatem 
sacramenti  positum  estplurale  illud,  ut  signi- 
ficaretur  sacramentum  hoc  cum  debita  pom- 
pa,et  solemnitate  esse  deferendum.  Atque 
hinc  colligitur  aliud,  quod  certum  esse  dixi- 
mus,  hoc  sacramentum,  regulariter  acper  se 
loquendo,  ab  uno  et  eodem  ministro  esse 
perficiendum,  a  quo  inchoatur,  ita  ut  si  aliter 
sine  necessitate  fiat,  sine  gravi  peccato  non 
fiat.  Ita  indicant  Doctores  communiterdehoc 
sacramento  scribentes,  licet  in  particulari  non 
ita  expresse  declarent.  Videtur  autem  certum 
ex  eisdem  fere  principiis,  quibus  positam  ve- 
ritatem  ostendimus.  Nam  imprimis  ita  ha- 
bet  usus  Ecclesiee,  a  quo  in  re  gravi  non  sine 
gravi  crimine  discrepatur  :  deinde  ita  obser- 
vatur  in  omnibus  aliis  sacramentis  ;  ergo  et 
in  hoc  servandum  est.  Tertio,  quia  voluntarie 
relinquere  sacramentum  inchoatum,  et  im- 
perfectum,  de  se  grave  crimen  est :  namquod 
ab  alio  postea  perficiatur ,  extrinsecum,  et 
quasi  accidentarium  est. 

2.  TJtrum  sit  de  necessitate  sacramenti , 
quod  sit  unus  sacerdos.  —  Dupliciter  explica- 
tur  qucestio.  —  De  priori  modo.  —  Difficultas 
vero  superest,  an  possit  sacramentum  hoc 
interdum  a  pluribus  ministris  valide  fieri. 
Duobus  autem  modis  possunt  duo  sacerdotes 
ad  hoc  ministerium  concurrere  :  primo,  ut 
unus  faciat  unctionem,  alius  vero  proferat 
formam,  sive  in  omnibus  unctionibus,  sive  in 
singulis,  seu  aliqua  ex  essentialibus  ;  secun- 
do,  ut  unus  faciat  unam  vel  plures  unctiones 
cum  formis  illis  proportionatis,  non  tamen 
omnes  essentiales ;  alius  vero  compleat  quee 
defuerint.  De  priori  modo  nihil  invenio  dic- 
tum  a  Theologis  in  particulari  de  hoc  sacra- 
mento.  De  baptismo  quidem  docent  non  esse 
validum  ,  si  unus  abluat ,  alter  vero  formam 
proferat.  Videtur  tamen  hic  diversa  ratio  , 
nam  ibi  forma  profertur  per  modum  indica- 
tivi  :  Ego  te  baptizo ;  unde  non  potest  esse 
vera ,  nisi  idem  lavet  qui  profert  formam ; 
hic  vero  forma  est  deprecativa,  quee  non  desi- 
gnat  actionem  propriam  cleprecantis,  sed  so- 


860  DISPUTAT.  XI 

luiia  praesentem  unctionem ,  quse  potest  ab 
alio  fieri,  ut  patet  cum  dicitur  :  Per  hanc  sa- 
cram  unctionem,  etc.  ;  ergo  nec  formae,  nec 
materise  hujus  sacramenti  repugnat ,  quod 
minister  integer  hujus  sacramenti  ex  duabus 
personis  conficiatur,  quarum  altera  ungat,  al- 
tera  formam  proferat ;  potestque  id  esse  ne- 
cessarium,  si  alter  sit  mutus,  alter  vero  ma- 
nibus  careat :  cur  ergo  dicemus  tale  sacra- 
mentum  esse  invalidum?  Maxime  cum  iu  ge- 
nere  loquendo  non  repugnet  rationi  sacra- 
menti,  ut  sic,  materiam  ministrari  ab  una  per- 
sona,  formam  vero  proferri  ab  alia,  ut  in  sa- 
cramento  pcenitentise  constat,  et  suo  modo  in 
matrimonio  ;  in  speciali  autem  ralione  hujus 
sacramenti  nihil  sit  quod  repugnet. 

3.  Non  posse  hoc  sacramentum  a  pluribus 
valide  fieri.  —  Assertio.  —  Nihilominus  di- 
cendum,  non  posse  hoc  modo  sacramentum 
valide  fieri  a  pluribus  personis,  seu  ministris 
partialibus.  Hoc  videntur  de  sacramento  hoc 
supponere ,  qui  de  baptismo  idem  sentiunt, 
quos  retuli  superiori  tomo  ,  disputatione  23, 
sect.  3;  videtur  enim  esse  eadem  vel  major 
ratio.  Nam,  si  in  illo  sacramento,  quod  est 
maximae  necessitatis,  idChristus  non  permisit 
ex  vi  suae  institutionis,  cur  in  hoc  sacramento, 
quod  necessarium  non  est,  id  admittere  de- 
buisset  ?  Item  est  ratio  generalis  in  omnibus 
sacramentis,  quorum  materia  proxima  est  ac- 
tio  ministri ;  nam  determinanda  est  per  for- 
mam,  ut  cum  ea  unum  sacramentum  consti- 
tuat ;  ergo  convenientissime  omne  hujusmodi 
sacramentum  ita  institutum  est,  ut  ab  eadem 
persona  proferenda  sit  forma,  a  qua  fit  actio, 
et  e  converso  .  Praeterea  usus  Ecclesiae  pluri- 
mum  favet;  nunquam  enim  visum  est  sacra- 
mentum  hoc  aliter  confici ;  ex  quo  usu  expli- 
cari  videntur  verba  Jacobi,  et  verba  forinae, 
ut  hunc  sensum  referant.  Nam  Jacobus  ait  : 
Inducat  preshjteros  Ecclesice ,  et  orent  svper 
eum  ungentes  eum.  Expendenda  enim,  et  con- 
jungenda  sunt  illa  verba  :  *Orent  ungentes ; 
eumdem  ergo  vult  essequiorat,  et  qui  ungit; 
vult  enim,  ut  ungendo  oret,  et  ungat  orando. 
Simili  modo  cum  in  forma  dicitur ,  per  Jianc 
sacram  unctionem,  minister  non  alienam,  sed 
propriam  actionem  designat;  nam  etiam  juxta 
usitatum  loquendi  morem  hic  est  communior 
sensus  illius  locutionis.  Haec  ergo  sententia 
tenenda  videtur ,  nam  conjecturse  in  contra- 
rium  nullius  sunt  momenti,  et  ex  dictis  so- 
lutae  manent. 

4.  De  secundo  modo.  —  Superest  breviter 
dicendum  de  alio  sensu  ,  in  quo  etiam  videri 


.III.  SECT.  II. 

potest  ,  nunquam  posse  sacramentum  hoc  a 
pluribus  sacerdotibus  partialiter  fieri.  Prirno, 
quia  Concilium  Florentinum  dixit,  ministrum 
hujus  sacramenti  esse  sacerdotem,  non  sacer- 
dotes.  Secundo,  quia  generalis  ratio  D.  Tho- 
mae,  hac  3  p.,  q.  67,  art.  6,  est,  sicut  princi- 
palis  auctor  sacramenti  ,  qui  est  Christus  , 
una  persona  est,  ita  ministrum,  qui  ipsum  re- 
praesentat,  debere  esse  unam  tantum  perso- 
nam.  Tertio  ,  quia  nulla  est  necessitas  aliud 
dicendi ;  maxime  enim  esset  illa,  quae  ex  illo 
ordinario  casu  sumitur ,  si  contingat  unum 
sacerdotem  mori  facta  una  vel  duabus  unctio- 
nibus  ;  nam  tunc  censetur  necessarium  ut 
alius  perficiat  sacramentum  ;  at  hoc  necessa- 
rium  non  est,  nam  potest  alius  inchoare  sa- 
cramentum,  et  integrum  conferre;  nam  quod 
alter  facere  incepit,  nullum  fuit,  hoc  ipso 
quod  essentialiter  perfici  non  potuit.  Ergo  a 
posteriore  sacerdote  potest  et  debet  omitti,  ac 
si  factum  non  fuisset ,  et  lotum  sacramentum 
integre  fieri.  Quod  potest  exemplo  Eucharistiae 
confirmari,  partim  per  similitudinem,  partim 
per  differentiam  horum  sacramentorum.  In 
Eucharistia  enim  ita  sunt  formae  et  materise 
partiales,  ut  tamen  priora  verba  formae  sta- 
tim  conficiant  verum  sacramentum  factum 
permanens,  et  ideo  probabilius  est,  si  sacer- 
dos  moriatur,  consecrato  pane,  ante  conse- 
crationem  calicis,  alium  debere  perficere  sa- 
cramentum  ,  incipiendo  tantum  a  consecra- 
tione  calicis ;  in  praesenti  vero  est  longe  di- 
versa  ratio  ,  quia  per  priorem  unctionem  ni- 
liil  confectum  aut  sanctificatum  manet.  Adde, 
non  obstante  illa  efficacitate  priorum  verbo- 
rum  Eucharistiae  ,  aliquos  sensisse  in  dicto 
casu  secundum  sacerdotem  debere  integrum 
sacramenlum  perficere  ,  incipiendo  a  conse- 
cratione  novae  hostiae  ,  quam  sententiam  pro- 
babilem  saltem  reputat  D.  Thomas.  Soto 
vero  ,  licet  non  censeat  necessarium  id  fieri, 
affirmat  tamen  posse  licite  fieri,  ut  tractavi 
superiori  tomo,  disp.  85,  sect.  1.  Ergo  multo 
magis  hoc  licebit  in  hoc  sacramento  ;  ergo 
erit  etiam  necessarium  ,  cum  prior  sacerdos 
nihil  in  re  effectum  reliquerit.  Quod  inde  ma-. 
gis  declaratur  ,  quia  si  in  Eucharistia  post 
consecratum  panem  ccepisset  sacerdos  dicere 
sequentia  verba  :  Simili  modo  posteaquam 
coenatwn  est ,  etc.  ,  si  non  perfecit  formam 
sanguinis  ,  alius  sacerdos  non  debet  tantum 
addere  verba,  quae  defuerant,  sed  totam  con- 
secrationem  sanguinis  inchoare  ab  eisdem 
verbis :  Simili  modo,  etc,  quia  quoad  hoc 
prior  sacerdos   nihil  in  re  factum  reliquit, 


DISPUTAT.  XLIll.  SliCT.  II. 


SGL 


etiamsi  verba  incboaverit ;  ergo  simili  modo 
in  prsesenti  pbilosophandumest.  Tandem  con- 
firmatur  ,  quia  alias  si  extra  illum  casum  ne- 
cessitatis  duo  sacerdotes  ita  ungerent  divi- 
dendo  inter  se  ministerium,  sacramentum  es- 
set  validum,  quidquid  sit  de  eorum  culpa  ; 
consequens  autem  videtur  absurdum,  et  con- 
tra  communem  usum  Ecclesiee. 

5.  Vera  resolutio  qucestionis. — Nihilominus 
satis  recepta  sententia  est,  posse  sacramen- 
tum  boc  dicto  modo  confici  a  pluribus  sacer- 
dotibus.  DocetD.Thom.,in  4,  d.23,  q.  1,  art. 
1,  q.  2,  ad  3  ;  Rich.,  art.  1,  q.  1,  ad  &  ;  Du- 
rand.,  q.  l,infin.  ;  Sot.,  q.  1,  art.  1 ;  Ledes., 
q.  31,  art.  2  ;  Sylv.,  verb.  Unctio  extrema, 
q.  4;  Tabiena,  n.  5;  qui  dicunt  esse  hoc  sin- 
gulare  in  hoc  sacramento,  quia  ex  pluribus 
formis  et  materiis  partialibus  constat,  quam- 
vis  priores  partes  nihil  factum  relinquant 
quantum  adeffectum  sacramenti,  seu  formse, 
vel  materise.  ln  hoc  enim  posita  est  singula- 
ritas,  si  quse  est  in  hoc  sacramento.  In  aliis 
enim  contingit  sacramentum  inchoatum  ab 
uno,  perfici  ab  alio  ;  tamen  ibi  hoc  est  pro- 
pter  efficaciam  priorum  verborum,  utin  Eu- 
ehaiistia  declaratum  est.  Et  suo  modo  con- 
tingere  posse  in  Ordine  ;  nam,  si  Episcopus 
ordinans  sacerdotem,  postquam  dedit  illi  po- 
testatem  consecrandi  corpns  Christi  verum, 
dicens  :  Accipite  potestatem  offerendi  sacri- 
ficium,  etc,  statim  moreretur,  ordinatio  es- 
set  ab  alio  Episcopo  perficienda,  non  repe- 
tendo  quod  factum  est,  quia  fuit  validum, 
fuitque  verus  character  impressus.  Atvero  in 
preesenti  per  priorem  unctionem  et  formam 
partialem  nihil  tit,  et  nihilominus  Doctores 
citati  asserunt  nuilo  modo  repetenda  esse, 
sed  quod  deeratsupplendum  esse  ab  alio  sa- 
cerdote.  Et  hoc  videtur  esse  fundamentum 
hujus  communis  sententiee,  quia  necesse  est 
ut  tale  sacramentum  perfici  possit;  non  enim 
debet  privari  hoc  sacramento  et  effectu  ejus 
talis  infirmus,  eo  quod  alius  minister  sacra- 
mentum  ia  eo  inchoaverit,  et  perficere  non 
potuerit ;  sed  non  potest  perfici  ab  aho  sa- 
eerdote  iterando  omnes  unctiones,  quia  hoc 
perinde  esset,  ac  consecrare  iterum  eamdem 
hostiam  jam  consecratam  ;  ergo  necesse  est 
ut  perficiatur  illud  sacramentum  a  duabus 
personis.  Juxta  quod  fundameutum  non  so- 
lum  dicendum  est  in  hac  sententia,  sacra- 
mentum  hoc  in  eo  casu  perfici  posse  a  duo- 
bus  ministris  partiabbus,  verum  etiam  non 
posse  aliter  fieri  saltem  licile,  quia  non  po 
test  licite   secundus  sacerdos   iterare  quod 


alter  incboaverat.  Quod  profecto  difficile  est; 
nibil  euim  tunc  videtur  ilerari,  cum  nihil  fac- 
tum  sit,  ut  priora  argumeuta  ostendere  v\- 
dentur;  ut  si  in  consecrationc  Eucharistire  po- 
neremus  unam  speciem  nou  confici  per  prio- 
ra  verba,  donec  prolatis  posterioribus  ver- 
bis  utraque  simul  consecretur,  consequen- 
ter  dicendum  esset,  si  moriatur  sacerdos  pro- 
latis  verbis  consecrationis  super  hosliam, 
alium  sacerdotem  debere  utramque  speciem 
conficere  etiam  super  eamdem  hostiam  ver- 
ba  iterando,  quia  priora  non  habuerunteffec- 
tum  :  cur  ergo  in  prsesenti  non  idem  licebit, 
cum  per  priorem  unctionem  nihil  efiectum 
sit  ?  Quod  si  licet,  certe  id  videtur  securius, 
ut  certior  sit  effeetio  sacramenti,  neque  in 
hoc  sacramento  aliquid  singulare  sine  neces- 
sitate  asseratur. 

6.  Defenditur  communis  sententia. — Defen- 
dendo  autem  communem  sententiam,  a  qua 
sine  majori  fundamento  nobis  recedere  non 
licet.  dicendum  est,  priores  partiales  unctio- 
nes,  a  priore  sacerdote  factas  sub  propriis  for- 
mis  partialibus,  revera  fuisse  validas,  id  est, 
ex  se  sufficientes,  ad  verum  sacramentum 
conficiendum,  et  in  suo  gradu  et  ordine  ha- 
buisse  suara  significationem,  et  perfectionem 
partialem.  Cujus  signum  estquia  si  prior  sa- 
cerdos  reliquas  parles  consummassel,  per- 
fectum  ex  omnibus  fieret  sacramentum  ;  ergo 
prioresexse  valida:  erant.  Unde  in  hoc  con- 
venit  hsec  partialis  confectio  sacramenti  cum 
consecratione  hostise  in  Eucharistia,  quod 
utraque  est  vera  confectio  sacramenti  par- 
tialis,  quanquam  differantin  modo,  quia  di- 
versum  esse  sacramenli  habent ;  Eucharistia 
enim  habet  esse  permanens,  et  perficitur  per 
transmutationem  materiae,  et  ideo  fit  illa 
species  sacramenti  per  propriam  et  physi- 
cam  actionem  formae  circa  materiara  ;  hoc 
autem  sacramentum  tantum  consistit  in  usu, 
ejusque  effectio  non  consistit  in  actione  for- 
mse  circa  materiam,  sed  in  sola  prolatione 
cum  tali  veluti  informatione,  seu  artificiali 
conjunctione  et  significatione,  et  ideo  sine 
ulla  activitate  formee  verum  efficitur  hoc  par- 
tiale  sacramentum  ;  in  hoc  ergo  est  formalis 
convenientia.  Et  in  ea  fundatur  ratio  prioris 
sententiae,  nam  in  sacramentis  conficiendis 
quod  semel  valide  factum  est,  non  est  iteran- 
dum,  sedaddendum,  quod  deest ;  hoecautem 
pars  sacramenti  valide  facta  est;  ergo  non 
est  iteranda.  Nam  quod  unum  sacramentum 
fiat  per  actionem,  aliud  vero  minime,  diver- 
sitas  malerialis  est ;  formaJiter  enim  etiam 


862 


DlSl>liTAT.  XLIII.  SECT.  II. 


unctio  partialis  manet  suo  modo  consecrata 
per  formam  suam,  id  est  determinata  ad  signi- 
ficationem  sacramentalem  et  consequenter 
etiam  acl  efficientiam,  si  alise  parles  adjungan- 
tur.  Unde  etiam  non  refert  quod  illse  priores 
unctiones  nullum  habuerint  effectum  gratiae  in 
suscipiente  ;  nam  etiam  per  consecrationem 
hostiae  nondum  gratia  alicui  eonferlur  ;  satis 
ergo  estquod  sacramentum  quoad  partem  il- 
lam  vere  maneat  confectum,  et  subjectum  li- 
cet  non  maneat  sanetificatum  quantnm  ad 
sanclitatem  gratise,  manet  tamen,  ut  sic  di- 
cam,  ex  ea  parte  sacratum,  et  dispositum 
ad  effectum  gratise,  si  reliquae  partes  adjun- 
gantur  ;  et  ideo  illud  quod  factum  fuit  non 
est  iterandum,  sed  quod  defuit  addendura  ; 
ex  quo  fuit  necessario  consequens  ut  tale  sa- 
cramentum  a  pluribus  personis  conficiatur. 

7.  Diluuntur argumenta posita  contrasenten- 
tiam  communem.  — Neque  contra  hoc  obstant 
incontrariumobjecta.Ad  Concilium  enimFlo- 
rentinum  respondetur,Concilium  Tridentinum 
in  plurali  fuisse  locutnm  de  sacerdotibus 
juxta  modum  etiam  loquendi  Jacobi;  et  ideo 
ex  neutro  loquendi  modo  posse  argumentum 
sumi,  nam  et  plurale  pro  singulari,  et  singu- 
lare  propluribus  personis  concurrentibus  per 
modum  unius,  accipi  potest.  Ad  secundum 
respondetur,  illam  congruentiam  salvari  suf- 
ficienter,  in  hoc,  quod  simul  uniis  sacerdos 
tantum  operatur;  quod  vero  plures  succes- 
sive  operentur,  est  per  accidens,  et  materiale 
quid,  sicut  quod  artifex  nunc  per  unum  ca- 
lamum,  nunc  per  alium  scribat,  per  accidens 
et  materiale  quid  est,  semper  enim  utitur 
uno  tantum  calamo,  et  omnibus  aliis  in  ra- 
tione  unius,  ut  D.  Thom.,in  4,  d.23,  dixit.  Ad 
tertium  vero  jam  responsum  est.  Quod  vero 
in  fine  ejus  addebatur  de  verbis  consecra- 
tlonis  sanguinis  inchoatis,  non  est  simile  ; 
nam  illa  verba  inchoata  non  habent  comple- 
tam  significalionem,  etiam  partialem,  unde 
etiam  in  fieri  nondum  conficiunt  partiale  sa- 
cramenlum ,  nec  aliquid  confectum  relin- 
quunt;  in  praesenti  autempartialisunctiocum 
sua  forma  jam  habent  suam  integritatem 
suumque  complementum  in  esse  sacramenti 
partialis,  quia  jum  habent  suam  significatio- 
nem  completam,  et  ideo  quoad  illam  partem 
vere  relinquunt  sacramentum  confectum  ; 
similitudo  autem  procederet,  si  sacerdos  in- 
choasset,  vel  fecisset  aliquam  unctionem,  non 
tamen  perfecisset  formam  ad  illam  pertmen- 
tem;  tunc  enim  talis  unclio  et  forma  ejusom- 
nino  iteranda  esset,  quia  perfecta  non  fuit. 


Ad  ultimamdeniqueconfirmationein  concedo 
in  illo  casu  validum  fore  sacramentum,  quia 
nihil  substantiale  i  111  deest ;  graviter  tamen 
peccaturos  sacerdotes,  quisine  necessitate  sa- 
cramentum  illo  modo  conficerent,  tum  pro- 
pter  usum  et  ritum  Ecclesiee;  tum  quia  per 
se  unitas  ministri,  eliam  quoad  personam, 
aptior  est  et  certior  in  conficiendo  sacramen- 
to;  denique  argumentum  fieri  posset  in  Eu- 
charistia. 

8.  Atque  hinc  colligit  Ruard.,  a.  12,  posse 
hoc  sacramentum  a  pluribus  sacerdotibus  si- 
mul  confici  ;  si  unus  ungit  aures,  dum  alius 
ungit  oculos  ,  et  sic  de  aliis  ,  quod  in  rigore 
verum  videtur  ,  quantum  attinet  ad  substan- 
tiara  sacramenti.  quia  non  est  de  essentia  hu- 
jus  sacramenti,  quod  illae  unctiones  succes- 
sive  fiant,  nulla  enim  ratione  probabili  id  os- 
tendi  potest.  Sicut  enim  supra  dicebamus  or- 
dinem  unctionum  non  esse  de  essentia,  ita 
videtur  manifestum  successionem  non  esse 
essentiaiem  ,  nam  par  est  ratio;  sed  uniias 
personse  non  est  etiam  essentialis;  ergo,  si 
illo  modo  ministretur  sacramentum,  nih.il  es- 
sentiale  deest;  erit  ergo  validum.  Imo,  si  ne- 
cessitas  urgeat  et  mors  infirmi  timeatur,  non 
videtur  illicitum  sic  ungere,  quia  propter  ne- 
cessitatem  omnia  haec  accidentalia  pra^ter- 
mitti  possunt.  ltem,  quia  si  ob  necessitatem 
ex  parte  ministri  licitum  est  hoc  sacramentum 
ininistrari  a  pluribus  personis  ,  cur  non  ob 
necessitatem  suscipientis,  et  timorem,  ne  sub- 
jectum  et  tempus  deficiant  ?  Denique  hoc  non 
est  alienum  a  verbis  Jacobi :  Inducat  preshy- 
teros  Fcclesice  ,  etc.  At  vero  sine  necossitate 
hoc  facere,  illicitum  esset  propter  rationes 
supra  tactas.  Sed  quid  si  duo  sacerdotes  si- 
mul  ungant  omnes  sensus  ,  unus  unum  ocu- 
lum  ,  et  alius  alium  ,  et  sic  de  caeteris  ?  Res- 
pondeo  hoc  semper  esse  illicitum,  quia  nun- 
quam  potest  e?se  necessarium,  vel  ad  valo- 
rem  sacramenti,  quia  sufficienter  conficitur 
per  singulas  unctiones  sensuum ,  ut  diximus, 
vel  ad  subveniendum  necessitatiinfirmi,  quia 
sacramentum  non  citius  conficitur  illo  modo, 
quam  si  ab  uno  tantum  per  unam  unctionem 
uniuscujusque  sensus  fieret.  Non  est  tamen 
dubium  quin  esset  validum  sacramentum,  ut 
a  fortiori  ex  dictis  constat  ;  an  vero  esset 
unum,  vel  plura,  controverti  potest,  et  Ruar- 
dus  significat  esse  unum,  quia  ex  omnibus 
illis  unctionibus  integrari  potest  tota  raateria 
unius  sacramenti;  estque  probabile.  Ego  vero 
censeo  esse  distincta,  ut  sint  valida,  quia  ue- 
cesse  est  ut  unusquisque  intendat  perficere 


DISPUTAT.  XLIV.  SECT.  [. 


863 


sacramentnm  independenter  ab  alio  quoacl 
singulas  nnctiones  singulorum  sensuum,  quia 
alias  nihil  efficerent;  nam  illo  modo  non  po- 
test  minister  sacramenti  esse  partialis  ,  ut  in 
simili  de  baptismo  probavi,  loco  supra  citato, 
estque  eadem  ratio  in  prsesenti. 

DISPUTATIO  XLIV. 

DE   PR&CEPTIS  ET  RITU   SACRAMENTI  EXTREMffi 
UNGTIONIS. 

Duee  tantum  personee  per  se  interveniunt  in 
hoc  sacramento  ,  suseipiens  et  ministrans ; 
unde  ad  illas  possunt  pertinere  obligationes 
seu  preecepta,  si  quai  sunt  in  lioc  sacramento 
conjuncta.  Hsec  ergo  explicanda  supersunt  in 
hac  materia,  simulque  dicimus  de  ritu,  quo- 
niam  brevis  res  est^nullamque  ditficultatem  , 
aut  erudilionem  requirit. 

SECTIO  I. 

Utrum  fideles  obligentur  aliquo  prceceptfo  acl  susce- 
ptionem  hujas  sacramenti. 

1 .  Duo  genera  prwceptorum.  —  Duo  genera 
preeceptorurn  soleo  in  hac  materia  distin- 
guere  :  unum  voco  quoad  exercitium  ,  vel 
usum,  estque  illud  quod  obligat  ad  susci- 
piendum  sacramentum  ;  aliud  appello  quoad 
specificationem,  quod  obligat  ad  modum  ser- 
vandum  in  tali  usu,  si  fiat,  quod  per  negatio- 
nem  solet  etiam  explicari,  scilicet,  non  acci- 
piendi  sacramentum  sine  hac  vel  illa  condi- 
tione ;  de  utroque  igitur  preeceptorum  genere 
breviter  dicemus. 

2.  De  priino  gencte,  non  esse  afftrmatimim 
prwceptum  ad  susdpienclum  hoc  sacramentum. 
—  Circa  primum  est  communis  opinio,  nul- 
lum  esse  affirmativum  proeceptum  de  susci- 
piendo  hoc  sacramento,  etiam  in  extremo 
vitse  discrimine.  Ita  D.  Thom.,  in  4,  d.  23, 
art.  1,  q.  3,  ad  1,  ubi  in  hoc  sensu  negat  hoc 
sacramentum  esse  de  necessitate  salutis  ;  non 
enim  agit  de  sola  necessitate  medii,  sed  etiam 
preecepti,  ut  patet,  quia  in  hoc  constituit  dif- 
ferentiam  inter  hoc  sacramentum  et  Eucha- 
ristiam.  Idem  sentit  Palud.,  ibi,  q.  3;  Soto, 
q.  i,  art.  1 ;  Supplement.  Gabriel,  q.  1,  Rub. 
ult.;  Sylvest.,  q.  9;  Navarr.,  c.  22,  n.  16; 
Cajet.,  verb.  Unctio  extrema;  Armilla,  n.  1  ; 
Victor.,  in  Sum.,  n.  219;  Ruard.,  art.  12; 
Covarr.,  c.  Alma,  2  p.,  §  2,  n.  6.  Qui  fundan- 
tur,  quia  tale  prseceptum  neque  ex  natura  rei 
sequitur  ex  institutione  hujus  sacramenti;  nec 


invenitur  a  Christo,  vel  ab  Ecclesia  traditum  ; 
ergo  asserendum  non  est.  Major  probatur, 
quia  sacramentum  hoc  non  est  medium  ne- 
cessarium  ad  salutem,  sed  tantum  utiJe,  et 
ad  melius  esse  ;  ergo  ex  vi  siue  institutionis 
non  affert  secum  prteceptum.  Minor  vero  pa- 
tet,  quia  nec  tale  praeceptum  invenitur  scri- 
ptum ;  Jacobus  enim  promulgans  hoc  sacra- 
mentum,  nullum  verbum  apposuil  vim  pree- 
cipiendi  habens,  sed  simpliciter  dixit  :  Inftr- 
matur  quis  in  voMs,  inducat  preshjleros,  etc. 
Neque  etiam  in  Coneiliis  reperitur,  ut  stalim 
dicemus.  Nec  etiam  tale  prseceptum  sufficienti 
aliqua  traditione  aut  consuetudine  introduc- 
tum  est,  cujus  argumentum  est,  quod  Thcologi 
tale  preeceptum  non  agnoscunt.  NecConcilium 
Tridentinum  aliquid  hujusmodi  insinuavit; 
nam,  sess.  7,  de  sacramentisin  genere,  solum 
dixit,  non  omnia  esse  singulis  ad  salutem  ne- 
cessaria ;  in  sess.  vero  14,  agens  de  hoc  sacra- 
mento,  tantum  dixit,  non  posse  a  Christianis 
sinepeccato  contemni.  Praeterea  Ecclesiacum 
tempore  interdicti  permittat  ministrari  ficle- 
libus  ea  sacramenta,  quee  sunt  necessaria,  hoc 
minime  permittit,  ut  patet  ex  c.  Quod  in  te, 
de  Pcenit.  et  remiss.,  et  sequenti  libro,  suo 
loco  latius  dicemus;  ergo  signum  est  usum 
hujus  sacramenti  absolute  non  esse  necessa- 
rium,  atque  adeo  non  esse  in  preecepto  di- 
vino  ;  de  Ecclesiastico  autem  certum  est  nul- 
lum  extare;  ergo. 

3.  Petri  Soti  sententia  contra  communem. 
—  Ab  hac  tamen  comnumi  sententia  videtur 
dissentire  Pet.  Soto,  lect.  2  de  hoc  sacramen- 
to ;  sentit  enim  sacraraentum  hoc  sine  pec- 
cato  non  omitti,  etiamsi  per  negligentiam 
omittatur,  quod  verum  non  esset,  nisi  esset 
sub  praecepto.  Favetquehuic  opinioni  Magist., 
in  4,  d.  23,  ubi  sub  distinctione  ait,  esse  pec- 
catum  omittere  hoc  sacramentum,  vel  excon- 
temptu,  vel  ex  negligentia,  ubi  in  secunda 
particula  indicat  praeceptum;  ubi  Bonavent.* 
ibi,  in  expositione  textus,  illam  particulam 
vel,  pro  copulativa  et,  exponit  esse  positam, 
quia  nimirum  singula  meinbra  sufficiuut  ad 
tale  peccatum.  Unde  subdit,  ita  esse  judi- 
candum  de  hoc  sacramento,  sicut  judicatur 
de  saeramento  altaris;  ergo  vel  negat  esse 
prceceptum  de  sacramento  altaris  ,  quod 
credendum  non  est,  vel  affirmat  esse  de  hoc 
sacramento.  Videtur  itemque  favere  huic  sen- 
tentise  Concilium  Coloniense  anni  1536,  p.  7, 
c.  50,  dicens  :  Est  autem  unctio  impendenda 
cum  expositione  unctionis,  et  mandati  Aposto- 
lici,  quod  sic  liabet :  Infirmatur  quis  m  vobis, 


864  DISPUTAT.  X 

ete.  EtConcilium  Senonense,  inDecretisfidei, 
decreto  10,  dicens  :  N&hicnosier  ungendi  in- 
firmos  ritus,  Christi  prceceptum,  non  tamen 
sacramentum  esse  videretur,  dixit  Jacobus : 
Infirmatur  quis  in  vobis,  etc. 

4.  Reprobatur  Petri  Soti  sententia.  —  Ve- 
rumtamenhsec  sententia,  simplieiterloquendo 
de  prsecepto,  sufficienter  fundari  non  potest, 
et  ideo  a  communi  sententia  recedendum  non 
est.  Nam  quod  hoc  sacramentum  sil  per  se 
utilissimum,  et  interdum  ex  accidenti  possit 
esse  necessarium,  non  satis  ostendit  preece- 
ptum  per  se  annexum  huic  sacramento  ex  vi 
religionis ,  aut  charitalis  Dei ;  hae  namque 
virtutes  non  obligant  sub  praeccpto  ad  id 
quod  melius  est,  neque  etiam  charitas  pro- 
pria,  ut  per  se  constat.  Et  quamvis  videatur 
qusedam  prodigalitas  spiritnalis,  sine  cogente 
causa  perdere  tantum  spiritualem  fructum, 
tamen  intrinsece  ac  per  se  non  est  peccatum 
mortale,  quia  sine  illo  fructu  potest  diligi 
Deus  super  omnia,  et  salus  seterna  obtineri. 
Neque  etiam  ex  parte  periculi,  cui  homu  se 
exponit,  in  articuio  mortis  omittendo  tale  re- 
medium  contra  insidias  inimici,  est  per  se 
peccatum  mortale,  quia  potest  aliis  modis 
subvenire  sibi  per  orationem  et  sacrilicia, 
quia  licet  hoc  sacramentum  multum  ad  hoc 
conferat,  non  est  tamen  necessarium  medium, 
nec  ob  illius  carentiam  exponit  se  homo  mo  - 
rali  ac  proximo  periculo  peccandi  mortaliter 
in  alio  genere,  seu  consentiendi  alicui  ten- 
tationi  daemonis.  Denique  neque  ex  consue- 
tudine  Ecclesiee  potest  coiligitaleprseceptum, 
quia  licet  regulariter  omnes  qui  possunt,  hoc 
sacramentum  recipiant  in  illo  articulo,  non 
est  sub  ratione  obligationis  necessaria,  sed 
quia  in  illo  momento,  a  quo  eeternitas  pendet, 
omnescupiuntsecurissimam  adire  salutisviam 
quoad  possint,  preesertim  in  re  quee  sine  dif- 
ficultate  aliqua  fieri  potest.  Denique  Conci- 
lium  Coloniense  loquitur  late  de  mandato, 
ut  includit  quamcunque  admonitionem  vo- 
luntatis  superioris  manifestantem  volunta- 
tem,  vel  certe  loquitur  de  mandato  expli- 
cante  ritum  et  modum  sacrainenti,  non  vero 
praecipiente  simpliciter  usum  ejus.  Concilium 
autem  Senonense  non  agit  de  preeceplo  hujus 
sacramenti,  sed  de  illo  speciali  rnandato,  quo 
preecepitChristus  Apostolis,  ut  infirmos  cura- 
rent,  Marc.  6. 

5.  Quando  in  omissione  hujus  sacramenti 
detur  peccatum.  —  Primus  casus  ex  scandalo. 
—  Sed  licet  baec,  per  se  loquendo  ,  vera  sint, 
omnes  Doctores  advertunt  in  duobus  casibus 


LIV.  SECT.  I. 

posse  in  hac  omissione  intervenire  peccatum 
mortale.  Primus  est  ratione  scandali  ,  qua3 
ratio  generalis  et  accidentalis  est,  ut  per  se 
constat.  Oportet  tamen  advertere,  scandalum 
proprie  esse,  quando  ex  unius  facto  alii  ad 
peccandum  excitantur,  quod  scandalum  tunc 
maxime  est  peccatum  mortale,  quando  alii 
inducuntur  ad  peccandum  mortaliter  ,  effica- 
citer ,  vel  cum  periculo  rnorali ,  quantum  est 
ex  parte  operantis.  In  preesenti  ergo  raro  in_ 
tervenit  hujusmodi  scandalum  in  hoc  rigore 
et  proprietate ,  tum  quia  ex  eo  quod  aliquis 
sit  negligens  in  sumenda  unctione  extrema, 
rari  sunt  qui  iuducantur  ad  similem  omissio- 
nem,  cujus  occasio  tunc  non  occurrit ;  tum 
etiam  quia  ,  licet  ad  hoc  inducerentur  exem- 
plo  alterius,  non  inducerentur  ad  peccandum 
mortaliter,  per  seloquendo,  ut  ex  dictis  con- 
stat;  et  ideo  ex  eo  snlo  capite  non  esset  pro- 
prium  et  rigorosum  scandalum.  Posset  tamen 
eam  rationem  habere,  si  eo  exemplo  induce- 
rentur  fideles ,  vel  ad  parvipendendnm  hoc 
sacramentum  ,  vel  ad  negligenda  gencraliter 
rernedia  suae  salutis  ,  vel  ad  judicandum  te- 
mere  et  cum  publica  detractione  de  salute 
spirituali  talis  personee,  vel  alia  similia,  quse 
respectu  communitatis  non  sunt  sine  gravi 
periculo  multorum  peccatorum  mortalium, 
vel  certe  non  sine  gravi  detrimento  spirituali 
ejusdem  communitatis,  quod  interdum  po- 
test  sufficere ,  ut  scandalum  sit  grave  pecca- 
tum,  ut  suo  loco  dicendum  est  latius. 

6.  Secundus  casus  ex  contemptu.  —  Alter 
casus  est,  quando  ex  contemptu  hoc  sacra- 
mentum  omiltitur  ,  quem  ponunt  expresse 
omnes  Theologi  et  Summistee,  et  illum  ap- 
probat  Concilium  Tridentinum  ,  quamvis 
non  definiat  tunc  esse  peccatum  mortale, 
sed  simpliciter  doceat,  non  posse  sacramen- 
tum  hoc  siue  peccato  contemni.  Et  merito  ita 
loquitur,  quia  in  contemptu  possunt  esse  gra- 
dus,  et  aliquis  potest  esse  levis,  saltem  ex  im- 
peifecta  deliberatione  ;  regulariter  vero  ta- 
lis  contemptus  peccatum  mortale  est;mul- 
turn  enim  derogat  religioni,  et  reverentiaj 
debitse  sacramento.  Unde  in  Conc.  Colon., 
sub  Adolpho,  cap.  ult.,  sic  habetur  :  Rela- 
tum  nobis  in  Concilio  est ,  impios  quosdam 
homines  infirmitatis  suce  tempore  unctio- 
nem  sacram  respuisse  ac  contempsisse ;  quam- 
obrem  statuimus,  ut  si  quis  sacramentum  il- 
lud,  nobis  ab  Apostolo  Jacobo  tantopere  com- 
mendatum,  contempserit,  Ecclesiastica  careat 
sepultura.  De  hoc  vero  contemptu,  quid  et 
quando  sit,  in  materia  de  Legibus  ex  professo 


DISPLJTAT.  X 
declaratur,  et  videri  potest  Navarr.,  eap.  23, 
n.  42.  Quidam  vero  pntant  hic  sufficere  ad 
contemptura,  quod  quis,  sciens  et  videns,  di- 
recte  nolit  recipere  sacraraentum  hoc,  licet 
adid  solum  moveatur  ex  notabili  neglig,entia 
seu  aceidia,  aut  ex  niraio  aliquo  timore  hu- 
mano;  ita  sentit  Major  ,  4,  d.  23,  ubi  videri 
debet  Richard.  et  Micbael  Gpiscopus  Vesper- 
gensis,inCateehis.coneione,  75  et  76.Ruardus 
supra  asserit,  vix  posse  aliquem  excusari  a 
peccato  mortali,  qui  ex  gravi  negligentia  sa- 
cramentum  hoc  preeterrnittit.  Sed  in  rigore 
hoc  satis  non  est  ad  contemptura  ,  licet  mo- 
raliter  praesumatur;  si  tamen  quis  solum  rao- 
veretur  ex  eo,  quod  non  est  sibi  preeceplum, 
et  aliunde  repugnantiara  vel  difficultatera 
sentit,  non  esset  contemptus ,  nec  mortale 
peccatum  ,  per  se  loquendo ,  et  seclusis  aliis 
periculis  vel  scandalis.  Oportet  ergo  ut  quis 
parvipendat  sacramentum  et  fructus  ejus,  qui 
modus  contemptus  vix  potest  in  aliquo  repe- 
riri,  nisi  laboret  aliquo  errore  vel  hseresi  cir- 
ca  tale  sacramentum.  Et  jnxta  haec  intelli- 
gendum  puto,  quod  Navarrus  supra  dicit, 
peccare  graviter  eum  ,  qui  hoc  sacramentum 
non  petit  filio,  aut  servo,  famulo,  pupillo,  aut 
alii  suse  curoe  commisso.  Nam  videtur  hoc 
intelligendum,  quando  id  petere  omittit  ex 
contemptu.  Qilem  sensum  indicat  ipse  Na- 
varrus;  nam  dixerat  peccare  eum,  qui  sibi 
non  petit ,  quando  id  omittit  ex  contemptu; 
et  subdit :  Idem  si  non  petitfilio ;  ergo  eodem 
modo  intelligendum  hoc  est,  vel  in  univer- 
sum,  quando  filius,  vel  subditus  omittendo 
peccat  mortaliter;  alioqui  non  apparet  cur 
debeat  hoc  esse  peccatum  grave  in  superiori, 
si  in  ipsomet,  qui  sumpturus  est,  non  est 
gruve  peccalum;  nam  ille  non  tenetur  cura 
tanto  rigore  procurare  alteri  spiritualia  com- 
moda,  quae  prsecepta  non  sunt,  ut  ex  eodem 
Navar.  sumi  potest,  c.  21,  n.  57.  Secus  vero 
esset  in  superiore  religionis,  vel  etiam  in  pa- 
rocho ,  qui  speciali  obligatione  officii  sui  ad 
hoc  tenentur. 

7.  Tertlus  casus  ,  quando  infirmus  non  po- 
test  aliud  sacramentum  suscipere.  —  Tertius 
casus  potest  hic  addi,  qui  jam  ssepe  tactus  est, 
quando  infirmus  non  possit  aliud  sacramen- 
tum  suscipere  nam  tunc  videtur  esse  me- 
dium  maxime  necessarium  ad  salutem,  ut 
sentit  Palud.,  d.  23,  q.  i,  art.  3,  conc.  4.  Sed 
hic  casus  imprimis  rarissimus  est,  quia  hoc 
sacramentum  non  potest  nisi  a  sacerclote  mi- 
nistrari;  vel  igitur  pcenitens  rationeutitur,  et 
sentit,  etsic  confiteri  poterit;  cessabitque  iila 
xxn. 


LlV.  SECT.  i.  885 

necessitas;  vel  omnino  non  sentit,  et  tunc 
non  est  capax  talis  obligationis  ,  nec  potest 
sacrumentum  postulare,  sed  alii  ex  officio  te- 
nebuntur  ministrare.  Rarissime  ergo  potest 
fingi  talis  casus,  nisi  tunc  fortasse,  quundo 
sacerdos  non  vult  confessionem  audirc,  vel 
est  tam  ignorans,  ut  nesciat  absolutionem 
proferre  ,  sciat  autem  unctionem  ministrare, 
vel  denique  si  omnino  non  potest  confcssio- 
nem  audire,  aut  infirmus  non  audet  confiteri 
illi  siue  gravissimo  periculo,  vel  scandali,  vel 
allerius  detrimenti,  quod  ex  unctione  non  ti- 
met,  quaj  omniu  excogituri  potius,  quum  mo- 
raliter  accidere  possunt.  Admisso  vero  illo 
casu,  adhuc  videtur  valde  incerta  illu  obliga- 
tio  ,  quia  vel  infirmus  conlritus  est,  et  mora- 
liter  ita  judicat,  et  tunc  videtur  cessare  obli- 
gatio,  quia  jam  non  est  illi  sacramentum  hoc 
necessarium,  et  aliunde  non  est  per  se  pra?ce- 
ptum;  vel  cognoscit  infirmus  se  esse  tantum  at- 
tritum,  et  tunc  non  potest  licite  suscipere  hoc 
sacramentum  cum  ea  sola  dispositione;  ergo 
non  sumendo  non  peccabit  immediate  contra 
hoc  sacramentum,  seu  illud  omittendo,  sed 
non  habendo  contritionem  ;  quam  si  habeat, 
jam  cessat  alteru  obligatio,  ul  argumentaba- 
mur.  Responderi  vero  potest,  hanc  obligatio- 
nem  tunc  vigere ,  etiamsi  homo  reputet  se 
coutritum,  eo  quod  facile  decipi  potest,  et  in 
re  ipsa  non  habere  contritionem  ,  et  ob  eara 
causam  damnari,  ideoque  gravi  periculo  sua? 
damnationis  videtur  se  exponere  omittendo 
hoc  sacramentum.  Qua3  ratio  est  satis  appa- 
rens  quantum  ad  obligationem  ex  charitate 
propria,  propter  damnum  irreparabile,  quod 
imminet,  et  propter  difficultalem,  et  incerti- 
tudinem  veree  contritionis.  Et  mihi  certe  valde 
probabilis  res  est,  quamvis  non  udeo  certa, 
quin  aliis  sit  iocus  opinandi  oppositum  ,  di- 
cendo,  eum,  qui  moraliter  est  certus  de  con- 
tritione,  non  se  exponere  periculo,  etiamsi 
alia  media  ,  quae  prsecopta  per  st;  non  sunt, 
omittat ;  maxime  cum  non  sit  certum  sacra- 
mentum  hoc  facere  ex  attrilo  contritum.  Sed 
ego  majorem  diligentiam  censeo  pro  salule 
eeterna  adhibendam  esse,  ex  lege  saltem  cha- 
ritatis. 

8.  Desecundo  genere praceptorum. — Utrum 
teneatur  infirmus  prius  suscipere  viaticum 
quam  Jioc  sacramentum. — De  secundo  genere 
obiigationis  seu  prrecepti  pertinentis  ad  spe- 
cificationem  seu  modum  actus,  pauca  dicendu 
supersunt.  Nam  in  superioribus  diximus  te- 
neri  infirmum  suscipere  hoc  sacramentum 
sine  conscieutia  peccati  mortalis,  atque  adeo 

bo 


866  DISPUTAT 

existimans  se  esse  contritum,  sen  in  gratia, 
quia  hoc  est  sacramentum  vivorum,  ut  satis 
eo  loco  dictum  est.  Quaeri   vero  potest  ulte- 
rius,  an  teneaturinfirmus  prius  suscipere  via- 
ticum,  quam  sacramentum  hoc  ;  et  fere  idem 
de  paroclio   queeri  potest,  an  teneatur  prius 
illud   sacramentum,    quam   hoc  ministrare. 
Consuetudo  enim  Ecclesiee  hunc  ordinem  ob- 
servat,  unde  videtur  cadere  sub  preeceptum. 
Respondetur  :  certum  est  viaticum  non  esse 
dispositionem,  per  se  loquendo,  requisitam 
ad  hoc  sacramenlum  ,   quia   utrumque   sa- 
cramentum  per  se  supponit  justitiam,  et  illa 
est  dispositio   ex  natura  rei  sufficiens  ad  di- 
gnam  susceptionem  cujuscunque  sacramen- 
ti;  unum  vero   non  est  dispositio  aliud  ex 
natura  sua  ,    nec  ex  speciali    ordinatione  , 
cum    de    hoc    non   inveniatur    preeceptum. 
Unde  propter  rationabilem  causam   certum 
est  posse  dari  unctionom  sine  viatico,  quan- 
do,  vel   illud  habei  i   non  potest ,   vel  non 
sine  vomitu,  aut  alia  irreverentia  sumi,   ut 
recte  docuit  Alcuin.,  lib.  de  Divin.  offic,  c. 
40.  Ubi  etiam  significat,  si  fieri  possit,  poeni- 
tentiam  etcommunionem  esse  preernittendam; 
eadem  vero  ratione  poterit  mutari  ordo,  quan- 
do  servari  non  possit  sine  mora,  in  qua  pe- 
riclitaretur  vita  infirmi.  Seclusa  vero  aliqua 
hujusmodi  causa,   servandus   est  ille  ordo, 
propter  consuetudinem,  et  quia  ille  ordo  vi- 
detur  satis  consentaneus  rationi  et  institu- 
tioni  utriusque  sacramenti;  illud  enim  ut  ci- 
bus  ad  confortandum  in  via  preebetur,  et  ideo 
ut  detur  non  est  expectandum  ultimum  vitee 
periculum ;  hoc  vero   sacramentum   exeun- 
tium  est,  quasi  in  ultimum  subsidium  insti- 
tutum.  Non  opinor  autem  hunc  ordinem  adeo 
esse  rem  gravem ,  ut  si   absque  contemptu 
preeterrnittatur,  ad  peccandum  mortaliter  suf- 
ficiat,  quia  non  exstat  adeo  clarumpreeceptum 
de  hac  re.  Nam  decreta,  quee  ad  hoc  adduci 
solent  ex  Innocentio,  ep.  \ ,  et  Concilio  Vor- 
matiensi,  cap.  72,  falso  citantur.  Consuetu- 
dinem  vero  non  conslat  esse  sub  hac  appre- 
hensione  obligationis  et  preecepti  de  ipso  or- 
dine,  sed  quia  ipsa  reruin  dispositio  hoc  pos- 
tulat ;  et  Doctores,  qui  de  hoc  loquuntur,  non 
id  docent  ut  necessarium.  Addo  antiquum 
morem  fuisse,  et  nunc  etiam  ferunt  alicubi 
essecoiiKuetudinem  servandi  viaticum  in  pos- 
tremum  locum,  quia  estfmissacramentorum, 
et  omnia  ad  illud  quodainmodo  referuntur, 
ut  loquitur  D.  Thom.,  3  part.,  q.  63,  art.  3. 
Ita  refert  Supplem.  Gabr.,  d.  23,  q.  1,  art.  3, 
dub.  3,  et  ex  cap.  Ab  infirmis,  26,  q.  7,  po- 


XLIV.  SECT.  I. 

test  sumi  nonnullum  argumentum  ab  ordine 

litteras;  dicitur  enim  :  Infirmos  post  confes- 

sionem  sacra  unctione  inunctos,  communione 

viatici  esse  reficiendos.  Idem  colligitur  ex  Ber- 

nardo  in  vita   S.  Malachiee  :   Ungitur  (ait) 

Episcopus,  et  sumpto  viatico,  ad  lectum  rever- 

titur;  et  ex  Petro  Venerabili,  lib.  3,  epist. 

4,  ibi  :  A  Domino    Viseliasensi    Abbate  eum 

inungi  ac  sacri  corporis  viatico  refici  fecimus. 

Surius  etiamdie45  Augusti,  in  vita  S.  Ar- 

nulphi  Suesson.  Episcopi,  cap.  50,  refert  prius 

ipsum  fuisse  inunctum  die  Sabbathi,  postea 

vero  ad  vesperam  viaticum  sumpsisse ;  et  B. 

Gertrudis,  lib.   5  Divinarum  insinuationum, 

c.  29,  refert,  eegrotis  imprimis  ministrari  so- 

litum  sacramentum  pcenitentiee,  deinde   ex- 

tremas  unctionis,  ultimo  Eucharistiee  in  viati- 

cum.  Nec  defuit  congruentia  huic  consuetu- 

dini,  vel  quee  supra  insinuata  est,  quod  Eu- 

charistia  est  finis  omnium  sacrarnentorum,  et 

ideo  esse  debet  executione  ultimum ;  vel  quia 

decet,  ut  post  perfectissimam  animse  purga- 

tionem,  tam  quoad  culpas,   quam  quoad  re- 

liquias  earum,  suscipiatur ;  vel  quod  perinde 

est,  quia  cum  extrema  unctio  sit  consumma- 

tiva  poenitentiee,  illi  debet  proxime  conjungi^ 

ut  perfecte  hominem  disponat  ad  Eucharis- 

tiam.  Vel  denique  quia  viaticum,  ut  tale  est, 

majus  periculum,  seu  propinquilatem  mortis 

requirit,  quam  unctio,  quia  viaticum  per  se 

solum  dandum  est  his,  qui  discessuri  sunt, 

nec  datur  eis  ut  retineantur  (ut  sic  dicam), 

sed  ut  proficiscantur.  Unctio  vero  datur,  ut  in 

vita  retineantur  si  expediat;  etideo  magis  da- 

tur,  ut  curentur,  quam  ut  vadant,  et  ideo  per 

se  videtur  priusdanda.  Quocirca,  cum  dicitur 

in  Catechismo   Pii  V,  part.  2,  c.  6,    n.  12: 

Quoniam  omni  studio  curare  oportet,  ne  quid 

sacramenti  gratiam   impediat ,   ei  vero  nihil 

magis  adversatur ,  guam  alicujus  peccati  mor- 

tiferi  conscientia,  servanda  est  Ecclesice  Ca- 

tliolicce  perpetua  consuetudo,  ut  ante  extremam 

■unctionem,  pceniUntice ,  et  Eucharistiw  sacra- 

mentum  administretur.  Hoc  (inquam)    quod 

de  perpetua  consuetudine  dicitur,  vel  referen- 

dum  est  ad  solum  sacramentum  poenitentiee, 

quia  ratio  in  principio  verborum  posita  non 

aliud  probat.  Nara  conscientia  peccati  moita- 

lis  non  tollitur  per  Eucharistiam,  sed  per  pce- 

nitentiam;  alias  potest  retorqueri  ratio,  sci- 

licet,   quia   curandum  est,  ne  gratia  sacra- 

menti  Eucharistiee  impediatur,  poenitentiam 

et  unctionem   preemittendam  esse ,  etc.  Vel 

certe  intelligi  potest  de  Eucharistia,  ut  abso- 

lute  cibus  animeQ  est,  non  ut  viaticum.  Vel 


DISPUTAT.  XLIV    SECT.  I. 


867 


denique  loquitur  de  communi  cousuetudine 
Ecclesioe  Romaiiee,,  ant  Catholicae  majori  ex 
parte,  non  vero  de  omnibus  ejus  proviuciis, 
vel  rehgionibus.  Et  hoc  satis  est,  ut  bic  ordo 
convenientior  a  nobis  judicetur.  Qui  etiam 
fundari  potuitin  hoc,  quod  Eucbaristia  multo 
citius  etfacilius  datur  infirmis,  quam  extrema 
unctio,  quia  non  babet  solum  rationem  via- 
tici,  sed  etiam  cibi,  qui  semper  necessarius 
est ;  postquam  autem  semel  accipitur,  regu- 
lariterssepiusnon  datureideminfirmo,  etiamsi 
ad  extremum  deveniat,  propter  difficullateni, 
vel  propter  reverentiam,  aut  propter  parocbo- 
rum  morem,  qui  suo  muneri  satisfecisse  vi- 
dentur  unctionem  extremam  addendo.  At  si 
post  acceplam  unctionem  infirmus  petat  Eu- 
charistiam,  licet  illam  antea  receperit,  illi  ne- 
ganda  non  est,  si  aliud  non  obstat.  Et  hoc 
fortasse  modo  accidit  in  exemplis  in  contra- 
rium  allalis ;  nam  ex  eis  solum  habetur,  Eu- 
charistiam  datam  fuisse  post  unctionem,  non 
vero  quod  antea  etiam  suscepta  non  esset. 

9.  An  necessario  ante  lioc  sacramenlum  sit 
prwmiUenda  confessio.  —  Tandem  vero  quaa- 
ret  aliquis,  an  is  qui  habuit  conscientiam  pec- 
cati  mortalis  debeat  necessario  prsemiltere 
confessionem  ante  boc  sacramentum.  si  ratio- 
ne  utatur  et  confiteri  possit.  Respondeo,  ex 
vi  ordinis  sacramentorum  id  non  esse  per  se 
necessarium,  licet  concomitanter  possit  aliun- 
de  ssepe  intervenire  talis  necessitas.  Prior 
pars  declaratur,  quia  ad  digne  suscipiendum 
huc  sacramentum,  sufficit  esse  contritum,  ne- 
que  ex  sola  rei  natura,  aut  generali  ratione 
sacramentorum  aliud  ostendi  potest,  neque 
etiam  invenimus  de  hoc  sacramento  latum 
esse  speciale  preeceptum,  ut  confessio  ante  il- 
lud  prsemittatur,  sicut  in  Eucharistia  factum 
est.  Altera  vero  pars  probatur,  quia  cum  hoc 
sacramentum  sit  exeuntium  de  hac  vita,  sup- 
ponit  hominem  jam  in  extremo  mortis  arti- 
culo,  in  quo  necesse  est  omnia  peccata  mor- 
talia  confiteri,  et  ideo  per  se  antecedit  con- 
fessio ,  quia  semper  id  prsernittitur  ,  quod 
maxime  necessarium  est,  et  quia  necessaria 
est  gratiee  dispositio,  quss  certius  per  confes- 
sionem  comparatur.  Unde,  si  aiiquando  tan- 
tum  esset  periculum,  ut  timeretur  non  esse 
futurum  tempus  ad  utrumque  sacramentum 
suscipiendum,  confessio  esset  omnino  prse- 
mittenda.  Imo  etiam  addo,  etiamsi  timeatur 
non  esse  futurum  tempus  unctioni,  si  confes- 
sio  integre  fiat,  non  ideo  esse  dimidiandain, 
sed  perfecte  absolvendam,  et  viaticum  susci- 
piendum,  et  postea  si  tempus  fuerit,  unctio 


recipiatur;  quia  tam  confessio,  quam  integri- 
tas  ejus  est  per  se  necessaria ;  prius  autem 
suntnecessaria  adimplenda,  poslea  vero  qua> 
utilia  tantum  sunt. 

10.  Nihilominus  tamen,  si  contingat,  ali- 
quem  post  confessionem  et  susceptum  viati- 
cum,  peccatum  aliquod  morlale  commiltere, 
necpossit  commode  sine  aliqua  nota  confes- 
sionem  prsemittere,  non  peccabit  suscipien- 
do  unctionem  cum  sola  contritione,  cum  pro- 
posito  postea  confitendi  peccatum  illud,  quia 
(ut  suppono)  moraliter  loquendo  non  est  pe- 
riculum  moriendi  sine  confessione  illius  pec- 
cati ;  et  alioqui  ex  vi  hujus  sacramenti  non 
est  necessaria  prsecedens  confessio.  Regula- 
riter  vero  loquendo,  consultius  est  in  tali 
eventu  praemittere  confessionem,  quia  est  se- 
curius  ;  et  moraliter  nulla  infamia  vel  nota 
generatur  in  eo  articulo  ex  qualibet  repetita 
confessione  ;  imo  hoc  solet  maxime  circum- 
stantes  sedificare  ;  quia,  si  culpa  fuit  publica, 
est  optimum  exemplum,  et  eo  tempore  fere 
necessarium,  quod  statim  fiat  confessio  ;  si 
vero  peccatum  fuit  occultum,nemo  illud  pru- 
denter  suspicabitur  propter  confessionem  ite- 
ratam,  nam  in  eo  arliculo  sunt  aliae  quam- 
plurimae  occasiones  iterandi  confessionem. 

11.  Sunt  autem  qui  censent,  quando  sa- 
cerdoti  constat  infirmum  de  novo  peccasse 
mortaliter,  non  posse  licite  illi  dare  hoc  sacra- 
mentum,  nisi  confessionem  praemittat,  argu- 
mento  sumpto  ex  Innocentio  I,  epist.  1,  c.  3, 
ubi  ait,  poenitenti  non  esse  dandum  boc  sa- 
cramentum.  Verumtamen  Innocentius  non  de 
hac  re  loquitur,  sed  de  publicis  pcenitenti- 
bus.  Quare  non  censeo  id  esse  per  se  praece- 
ptum  ipsi  sacerdoti ;  si  enim  poenitens  ad  id 
non  tenetur,  unde  obligabitur  sacerdos,  si  vi- 
deat  signa  contritionis,  et  propositum  confes- 
sionis,  absqne  morali  periculo  moriendi  sine 
illa,  et  pra3sertim  si  aliqua  rationabilis  causa 
occurrat  differendi  confessionem,ne  videlicet 
detur  hic  et  nunc  aliqua  occasio  manifestandi 
peccatum,  vel  quid  simile  ?  Prudentise  igitur 
sacerdotis  hoc  relinquendum  est^  ut  et  con- 
fessionem  preemitti  procuret,  si  commode  po- 
test,  et  non  nimium  molestus  sit,  sed  credat in- 
firmo  suam  contritionem  ostendenti.  Denique 
haec  omnia  desola  culpaintelliguntur;  nam,  si 
antecedat  etiam  censura  excommunicationis, 
bujus  absolutio  omnino  preemittenda  est,  et  a 
quolibet  sacerdote  dari  potest  in  eo  articulo, 
si  necessarium  sit,et  pcenitentise  signa  osten- 
sa  sint,  ut  latius  in  propria  materia  dicetur» 


868 


DISPUTAT. 


SECTIO  II. 


Quce  pnecepta  seu  obligaliones  ad  ministrum  hujus 
sacramenti  pertineant. 


1.  Solos  parochos  teneri  ad  hoc  sacramen- 
tum  ministrandum. — Assertio  prima. — Objec- 
tio. —  Solvitur. —  Supposita  distinctione  su- 
perius  data  de  preeceptis,  quae  ad  minislran- 
dum  ipsum  sacramentum ,  vel  ad  modum 
ejuspertinent,  dieendum  est  primo,  solospa- 
rochos  teneri,  per  se  loquendo,  ad  hoc  sa- 
cramentum  ministrandum.  Quod  enim  illi 
teneantur,  constat,  quia  ex  officio,  atque  adeo 
ex  justitia  tenentur  suas  oves  pascere  ;  ergo 
ordinaria  remedia  salutis  prsebere ,  qualia 
sunt  sacramenta.  Dicet  fortasse  aliquis,  pa- 
rochum  non  teneri  ad  ministrandum  ovibus 
omnia,  quse  utilia  eis  sunt  ad  salutem,  sed 
tantum  necessaria  ;  alioqui  esset  intolerabile 
onus  parochorum  ;  hoc  autem  sacramenlum 
non  est  ad  salutem  necessarium,  sed  tantum 
ulile,  ut  dictum  est.  Respondetur,  falsum  esse 
antecedens  ita  universe  sumptum;  esto  enim 
non  teneatur  parochus  ex  pracepto  et  obli- 
gatione  rigorosa  omnia  media  utilia  ad  sub- 
ditorum  arbitrium  ministrare,  quod  merito 
censeri  posset  intolerabile  onus ,  quodque 
nulla  sufficienti  ratione  ostendi  potest ,  ta- 
nien  falsum  est  solum  teneri  ad  necessaria 
ministranda,  ut  supra,  tractando  de  pceni- 
tentia,  diximus,  quia  id  etiam  esset  magnum 
detrimentum  fidelium  ,  et  contra  debitum 
pastoris  munus.  Tenentur  ergo  eis  ministrare 
ordinaria  remedia,  quse  Christus  pro  omnibus 
fidelibus  reliquit,  et  quae  sunt  in  ordinario 
usu  Ecclesiee,  quando  opportuno  tempore  et 
secundum  rectam  rationem  petuntur ;  tmum 
autem  ex  his  est  hoc  sacramenlum  in  gravi 
infirmitate  applicatum,  ut  per  se  constat. 
Quare  non  est  dubium  quin  parochi  ad  hoc 
teneantur  ex  officio  ;  et  consequenter  graviter 
peccent,  si  illud  negent,  aut  notabiliter  dif- 
ferant  cum  morali  periculo  infirmi.  Atque  hsec 
est  communis  sententia  Doctorum  et  Sum- 
mistarum,  tam  in  materia  de  sacramentis  in 
genere,  quam  de  singulis  disputantes,  qua- 
tenus  suscipientibus  necessaria  non  sunt ;  ut 
constat  ex  supra  dictis  de  confirmatione  et 
confessione,  et  de  hoc  in  4,  dist.  28,  et  Sum- 
inistis  inhoc  verbo;  Victoria  inSum.,  n.  145; 
etNavar.,  c.  24,  n.  131. 

2.  Superest  probauda  alia  pars  exclusiva, 
qua  diximus,  solos  parochos  ad  hoc  teneri. 
Per  quam  imprimis  non  omnino  excluduntur 


XLIV.  SElf.  11. 

Episcopi,  quia  pastores  etiam  sunt  anima- 
rum,  et  ex  justitia  etiam  obligantur  earum 
curam  habere  ;  et  ideo,  licet  proxime  perti- 
neat  heec  obligatio  ad  parochos,  qui  sunt 
Episcoporum  coadjutores,  tamen,  illis  defi- 
cientibus,  redit  obligatio  ad  Episcopos,  qui 
proinde  tenentur,  vel  providere  ovibus  per 
alios,  vel  certe  per  seipsos  id  preestare,  nisi 
fortasse  aliis  juslisde  causis  excusentur,quod 
est  per  accidens  ;  obligatio  enim  per  se  illis 
inest.  Deinde  solum  excludimus  obligatio- 
nem  per  se,  et  ex  offieio,  et  ita  res  est  clara ; 
quia  alii ,  qui  tale  munus  non  habent,  non 
est,  unde  dicto  modo  obligentur.  Quanquara 
ex  accidenti  et  ex  charitate  non  repugnet  in- 
terdum  obligari,  si  proximus  in  extrema  ne- 
cessitate  sit,  et  non  adsit  parochus  qui  tale 
ministerium  exercere  possit.  Eritque  clarior 
heec  obligatio,  si  proximus  non  sitcapax  al- 
terius  sacramenti  propter  repentinam  mor- 
tem,  et  impotentiam  confilendi,  etc,  quia 
tunc  revera  est  vere  extrema  necessitas.  Ve- 
rumtamen,  eliamsi  alia  sacramenta  recepe- 
rit,  existimo  charitatem  obligare  ad  hoe  sa- 
cramentum  ministrandum ;  quia  necessitas 
iilius  existimari  potest  gravis;  ergo  si  absque 
magna  difficultate  vel  incommodo  potest  sa- 
cerdos  subvenire  proximi  necessitati.,  profec- 
to  tenetur. 

3.  Simplicem  sacerdotem  non  posse  sine  li- 
centia  parochi  hoc  sacramentum  minislrare.— 
Addendum  vero  hic  est  et  advertendum,  sa- 
cerdotem  simplicem  seu  non  parochum,  non 
solum  non  teneri,  verum  etiam  neque  posse 
licite  hoc  sacramentum  ministrare  sine  licen- 
tia  parochi;  quia  (ut  supra  dioebam)  hoc  est 
officium  pastoris,  quod  usurpare  propria  auc- 
toritate  et  in  materia  adeo  gravi,  grave  pec- 
catum  est,  atque  ita  docent  Doctores  omnes. 
Quia  tamen  in  hoc  ministerio  jurisdictio  non 
est  de  substantia  sacramenti,nec  per  se  prin- 
cipium  illius,  sed  conditio  necessaria  ut  recte 
fiat,  ideo  dicunt  aliquinecessarium  non  esse, 
ut  hsec  sit  semper  expressa,  sed  interdum 
posse  sufficere  interpretativam,  aut  prsesum- 
ptam.Itatenet  Soto,  d.  23,  q.  2,  art.  1;  Sylv., 
verb.  Unctio  extrema,  q.  4.  Sed  hi  auctores 
revera  solum  censent  hanc  ratihabitionem  lo- 
cum  habere  in  prsedicto  casu,  quando  infir- 
mus  in  necessitate  exislit,  et  parochus  abest, 
nec  potest  facile  aut  sine  periculo,  vei  voca- 
ri,  vel  moneri ;  atque  ita  multi  loquuntur. 
Ego  vero  in  eo  casu  non  lam  censeo  illam 
esse  interpretativam  Hcentiam,  quam  excusa- 
tionem  ab  obliiratione,  vel  a  necessitate  talis 


DISPTTAT.  XLtV.  SEf.T.  II. 


8G9 


licentia?.  Quia,  licet  constaret  parochum  esse 
invitr.m,  vel  licet  expresse  nollet  talc  sacra- 
mentum  ministrare,  dummodo  certum  esset 
inique  id  facere,  et  proximum  esse  dignum 
sacramento  tali,  et  in  vera  necessitate  illius, 
liceret  sine  licentia  parochi  illud  ministrare, 
si  fieri  posset  sine  violentia  vel  scandalo;  quia 
tunc  non  est  usurpatio  jurisdictionis,  sed  de- 
fensio  innocentiee  ;  et,  licet  ille  sit  invitus, 
prsesumi  potest,  vel  Episcopi,  vel  certe  su- 
premi  pastoris  Christi  licentiam  non  deesse. 
Quia  non  est  verisimile  velle  Ecclesiam  in  eo 
casu  privareinfirmum  tam  utili  remedio,  nec 
favere  iniquitati  et  injurise  proprii  pastoris, 
aut  tam  rigorosum  jus  ei  tribuere  contra  spi- 
ritualem  salutem  fidelium.  Extra  hunc  vero 
casum,  raro  vel  nunquam  admittenda  erit 
licentia  tantum  praesumpta,  quse  alias  dici 
solet  ratihabitio  de  futuro.  Secus  vero  si  sit 
interpretativa  facullas  iam  concessa ,  licet 
subobscure  et  implicile  ;  nam  illa  facilius  ad- 
mitti  potest,  ut  ex  dictis  supra  de  ministro 
confessionis  a  fortiori  constat. 

4.  An  sit  in  jnre  posna  imposita  transgres- 
soribus.  —  Queeri  hic  potest,  an  sit  aliqua 
poena  jure  imposita  transgressoribus  horum 
prseceptorum.  Respondetur,  parochum  pec- 
cantem  graviter,  omittendo  munus  suum  per 
negligentiam,  humanum  timorem,  vel  aliam 
quamcunque  causam,  nullam  incurrere  pce- 
namipsojure,  quia  nulla  imposita  est,  sed 
ab  Episcopo  prudenti  arbitrio  puniri  potest. 
At  vero  de  sacerdote  simplici  ministrante  boc 
sacramentum  sine  licentia  parochi,  dicunt 
aliqui  incurrere  excommunicationem  majo- 
rem  ipso  facto  per  Clement.  1  de  Privilegiis. 
Quod  videtur  sentire  Soto  supra,  nisi  beni- 
gne  excusetur;  indicat  enim  illam  Clementi- 
nam  loqui  universe  de  omnibus  sacerdotibus 
non  parochis ;  Clementinam  autem  Dudum, 
deSepultur.,  loqui  specialiter  de  religiosis. 
Sed  licet  heec  posterior  Clementina  de  solis 
religiosis  loquatur,  non  tamen  de  hoc  sacra- 
mento,  nisi  forte  negative,  quia  illius  usum 
non  concedit  specialiter  religiosis ;  tamen 
non  positive  prohibet,  nec  propter  hoc  ali- 
quam  pcenam  statuit.  In  alia  vero  Clementi- 
na  sine  ullo  dubio  non  in  universum  de  sim- 
plicibus  sacerdotibus,  sed  tantum  de  religio- 
sis  est  sermo;  nec  liceta  similitudine  rationis 
in  inateria  poenali  argumentum  sumere;  imo 
etiamsi  major  ratio  aliqua  ex  parte  in  aliis 
sacerdotibus  militare  videatur,  non  refert, 
sed  standum  est  verbis  legis  ;  nam  aliqua 
causa  est  in  religiosis,  quee  potuit  Pontificem 


movere  ad  ferendam  legem  illam  pro  eis,  et 
non  pro  aliis,  ut  latius  explicaturi  sumus  in- 
fra  in  materia  de  excommuuicatione,  textum 
illum  in  particulari  declarando.  Ubi  etiam 
declarabimus  contra  Sylvestrem  et  alios,  hoc 
esse  iutelligendum  de  religiosis  respectu  se- 
cularium,  non  verorespecturegularium  inter 
se,  nam  textus  limitate  loquitur,  et  Doctores 
annotarunt.  Solet  antem  hic  specialiter  du- 
bitari,  an  religiosus  ministrans  hoc  sacramen- 
tum  in  illo  casuextremeeuecessitatis,  quando 
parochus  vel  abest,  vel  omnino  non  vult  hoc 
sacramentum  ministrare ,  incurrat  dictam 
censuram.  Nam  Sylvester  cum  Arcbidiacono 
dixit  illam  incurrere.  Verior  tamen  est  con- 
traria  sententia,  quam  tenent  Soto  supra,  et 
Cajet.,  verb.  Excommunicatio,  c.  64,  quia 
Pontifex  ibi  nonintendit  prohibere  aliquid  de 
novo  religiosis,  sed  solum  censuram  adjun- 
gere  priori  obligationi ;  et  ideo  non  vetat  in 
eo  casu  dare  extremam  unctionem,  in  quo 
jure  communi  et  quasi  naturali  poterant. 
Nec  vult  etiam  sacramentorum  administra- 
tiouem  concedere  parochis  in  detrimentum 
infirmorum,  sed  solum  jus  eorum  et  debitam 
subordinationem  defendere. 

5.  Teneri  ministrum  Jmjus  sacramenti  esse 
instatu  gratice. — Ilem  non  esse  excommunica- 
tum. — Anparoclms  excommunicatus possit  vi- 
ces  suas  alteri  committere. — Circa  aliud  pree- 
cepti  genus  dicendum  est,  teneri  imprimis 
ministrantem  hoc  sacramenlum  esse  bene 
dispositum,  id  est,  in  statu  gratise,  ita  ut  si 
peccati  mortalis  conscientiam  prius  habebat, 
saltem  per  contritionem  se  disponat;  nam  hoc 
in  omnibus  sacramentis  est  necessarium.  Nec 
excusabitur  in  preesenti  prnpter  instantem 
necessitatem  infirmi,  quia  brevissime  potest 
conteri,  et  semper  confert  hoc  sacramentum 
ut  minister  ex  officio  ad  idconsecratus;  sicut 
diximus  de  sacramento  pcenitentiee.  Deinde 
necessarium  est  ut  parochus  non  sit  excom- 
municatus,  vel  suspensus,  ita  ut  sit  publice 
et  nominatim  declaratus,  vel  sit  manifestus 
percussor  clerici  ;  quia,  si  excommunicatus 
sit,  privatus  est  omnibus  actibus  jurisdictio- 
nis  et  ordinis  ;  si  vere  sit  suspensus,  saltem 
caret  usu  jurisdictionis,  et  ideo  etiam  non 
potest  hoc  ministerium  tanquam  paslor  mi- 
nistrare  ;  secus  vero  erit  si  non  sit  denuncia- 
lus  nominatim,  nam  tunc  infirmus  petit  jus 
suum,  quod  ipse  sine  peccatoreddit,  quando 
aliter  subvenire  infirmo  non  potest,  propter 
Extiavag.  Ad  evitanda,  de  qua  sequenti  libro 
fuse  dicemns.    Hic  vero  quseri  possunt  duo  ; 


870  DISPUTAT.  XI 

unum  est,  esto  non  possit  parochus  sic  liga- 
tus  per  se  ministrare  hoc  sacramentum,  an 
saltem  possit  vices  suas  alteri  committere. 
Nam  Summistse  communiter  asserunt  posse, 
cumPalud.,  d.  22;  Sylvest.,  dict.  q.  4,  et  fere 
alii  eodem  verb.  Existimo  tamen  non  posse, 
per  se  loquendo,  quia  dare  illam  licentiam 
revera  est  actus  jurisdictionis,  ut  in  sircili 
dixi  de  sacramento  poenitentioe,  contra  eos- 
dem  auctores,  ubi  alios  pro  nostra  sententia 
retuli.  Dixi  a.\xtem,  fper  se  loquendo,  nam  ex 
accidenti  propter  necessitatem  infirmi ,  ne 
sine  hoc  sacramento  moriatur,  probabile  est 
posse  id  facere,  ut  jam  dicam. 

6.  An  excommunicatus  in  necessitate  possit 
dare  hoc  sacramentum.  —  Dubitari  enim  se- 
cundo  potest,  an  excommumcatus  possit  dare 
hoc  sacramentum  propter  necessitatem  in- 
firini,  quia  alias  sine  illo  morietur.  Aliqui 
putant  posse,  quia  non  est  verisimile  Eccle- 
siam  voluisse  hoc  prohibere  cum  tanto  dis- 
crimine  infirmi.  Verumtamen  cum  videamus 
Ecclesiam  non  permittere  dare  vel  accipere 
hoc  sacramentum  tempore  interdicti,  verisi- 
milius  videtur  hoc  eliam  non  permiltere  ex- 
communicato ;  nam  de  suspenso  non  est 
eadem  ratio,  quia  hsec  censura  non  privat 
actu  ordinis,  et  hic  actus  non  est  tam  per  se 
actus  jurisdictionis,  quin  sine  illa  dari  possit 
ob  necessitatem,  ut  dictum  est.  Et  eadem  ra- 
tione  censeo  non  licere  infirmo  accipere  hoc 
sacramentum  ab  excomrnunicato  denuncia- 
to  ,  a  suspenso  vero  posse.  In  eo  vero  casu 
posset  parochus  alteri  licentiam  dare,  quia 
idpotius  esset  permittere,  ut  alter  ministret, 
quando  id  necessitas  cogit,  cum  non  sit  alius 
habens  potestatem  sine  legitimo  impedimen- 
to.  Sed  hsec  tractanda  sunt  latius  in  materia 
de  censuris. 

7.  Dandum  esse  hoc  sacramentum  conve- 
nienter  disposito.  —  Prseterea  dicendum  est, 
teneri  ministrum  bujus  sacramenti  non  dare 
illud  nisi  homini  convenienler  disposito,  ut 
in  superioribus  satis  explicatum  est.  Deuique 
dicendum  est,  teneriad  servandum  ritum  de- 
bitum  huic  sacramento.  De  substantiali  id 
per  se  notum  est,  et  satis  explieatum  ex  dic- 
tis.  De  accidentali  vero  generalis  regula  sa- 
cramentorum  servanda  est.  Nam  regulariter 
ac  per  se  loquendo ,  servandus  est  ritus  ab 
Ecclesia  prsescriptus ,  vel  consuetudine  re- 
tentus.  Ad  quem  spectant  multa,  quse  in  su- 
perioribus  attigimus,  verbi  gratia,  quod  fiant 
«eptem  unctiones,  si  id  habeat  talis  Ecclesise 
jisus;  quod  tali  ordine  et  modo  fiant,  et  pro- 


IV.  SECT.  II. 

ferantur  verba  formse,  et  similia.  Rursus  huc 
pertinent  psalmi  et  orationes,  quse  prsemitti 
solent  ante  unctiones,  vel  post  illas  adjungi. 
Denique  quod  fiat  cum  vestibus  sacris  usita- 
tis  ab  Ecclesia,  verbi  gratia,  superpelliceo  ac 
stola.  Dixi  autem,  per  se  loquendo,  hsec  esse 
necessaria,  quia  instante  morte  cum  periculo, 
sine  peccato  possunt,  vel  interdum  etiam  de- 
bent  omitti  psalmi,  et  minislrari  sacramen- 
tum,  et  postea  si  tempus  sit,  accidentalia  sup- 
pleri.  Nunquam  tamen  credo  licere  sine  or- 
natu  sacerdotali  debito  et  usitato  ministrari 
sacramenlum  hoc,  quia  non  est  necessitatis, 
et  reverentia  sacramenti  prseferenda  est  sem- 
per.  Dubitat  autem  hic  Supplem.  Gabr.,d.  23, 
q.  \ ,  art.  3,  dub.  2,  an  hoc  sacramentum  pos- 
sit  extra  lectum  ministrari  in  Ecclesia ,  si  in- 
firmus  ibi  illud  petat,  ut  si  sit  peste  affectus. 
Sed  hoc  nullam  habet  difficultatem ;  sine  du- 
bio  enim  licet,  si  alias  vera  est  infirmitas,  quia 
nec  est  prohibitum,  nec  indecens.  Denique 
quando  aliqua  omissio  in  aliquo  ritu  sit  mor- 
tale  peccatum  ,  quando  autem  veniale,  ex 
materia  facile  intelhgi  poterit. 

SECTIO  III. 

Utrum  parochus   teneatur  ministrare  hoc  sacra- 
mentum  cum periculo  vitae. 

1.  Quse  dicta  sunt  de  his  prseceptis  vide- 
bantur  sufiicere ;  tamen  propter  prsesentis 
temporis  necessitalem  libet  in  fine  hujus  ma- 
terise  dubium  addere,  quod  frequenter  inter- 
rogatur  et  commune  est  sacramentis  confes- 
sionis  et  Eucharistise,  ibi  tamen  prsetermis- 
sum  est,  quia  ad  materiam  de  charitate,  vel 
de  beneficiis  Ecclesiasticis  potius  pertinebat. 
Est  enim  dubium,  an  teneatur  parochus  in 
necessitate  ministrare  hsec  sacramenta  sub- 
dito  suo,  etiam  cum  periculo  proprise  vitse 
corporalis,  ut  quando  pestis  grassatur,  et  non 
potest  tale  periculum  evitari.  Nam  si  pos- 
sit,  clarum  est,  tentanda  esse  omnia  reme- 
dia  ad  vilandum  periculum ,  videlicet,  ut 
infirmus  non  in  lecto,  nec  cubiculo  clausus, 
sed  in  libero  aere  sit,  ubi  minus  est  pericu- 
li ;  item  ut  ipsemet  sacerdos  secum  ferat 
res  prseservativas,  etc.  Difficultas  vero  est,  si 
omnibus  his  mediis  suppositis  adhuc  sit  mo- 
rale  periculum,  vel  si  ea  non  possint  adhiberi, 
et  evidens  sit  periculum,et  non  sit  alius,  qui 
hoc  munus  velit  exercere,  an  teneatur  paro- 
chus  sacramenta  hsec  ministrare. 

2.  Prima  sententia.  —  Non  enim  desunl 
auctores,  qui  absolule  id  negent,  per  se  lo- 


DISPIJTAT.  XLIV.  SECT.  III. 


871 


quendo;  sed  solum  in  casu,  nimirum,  quando 
moraliter  timetur  eeterna  damnatio  proximi, 
si  absque  hoc  sacramento  moriatur.  Hanc 
opinionem  tenuit  quiclam  modernus  auctor 
in  Speculo  Episcoporum,  lib.  1,  disp.  1,  q.  d, 
c.  5,  qui  pro  hac  sententia  refert  Armill., 
verb.  Episcopus,  num.  6,  cujus  verba  sunt  : 
Prcclatus  pro  administratione  sacramentorum, 
qwe  non  sunt  de  necessitate  salutis,  sicut  ba- 
ptismus,  secl  sufficit  prceparatio  animi,  non 
tenetur  se  morti  exponere.  Tabiena,  eodem 
verbo,  n.  5,  eadem  fere  verba  babet,  et  ponit 
exemplum  de  confessione  et  viatico.  Insinuat 
etiamMaiol.,  lib.  2  de  Irregularit.,  cap.  20, 
quia  solum  illos  casus  ponit,  quos  Tabiena. 
Pro  hac  sententia  afferri  potest  Abulens. , 
q.  306,  in  22  c.  Matth.,  ad  3,  quatenus  so- 
lum  ait,  pastores  Ecclesiee  teneri  ad  expo- 
nendam  vitam  corporalem  pro  spirituali 
ovium,  si  aliter  illa  servari  non  potest ;  nam 
in  preesenti  aliter  servari  potest.  Super  cap. 
autem  22  Matt.,  q.  110,  indifferenter  ait,  te- 
neri  pastores  non  fugere  tempore  pestis,  ut 
sacramenta  suis  subditis  ministrent.  Favet 
item  D.  Thom.,  opus.  de  Perfect.  vit.  spir., 
c.  14,  ubi  ait,  solum  in  casu  necessitatis  ex- 
tremee  teneri  homines  se  exponere  periculo 
mortis  pro  salute  spirituali  proximi;  et  ponit 
exemplum,  si  proximus  seducatur  ab  heere- 
tico. 

3.  Ratio  hujus  sententicv. —  Ratio  est,  quia 
parochus  non  tenetur  vitam  corporalem  evi- 
denti  periculo  exponere  pro  subdito,  nisi  ille 
exlreme  indigeat  ad  spiritualem  vitam  eeter- 
nam,  vel  saltem  nisi  in  gravi  ejus  periculo 
versetur  ;  sed  ratione  confessionis,  vel  viatici 
non  est  in  hoc  extremo  periculo,  quia  per 
contritionem  potest  sufficienter  salvari,  etilla 
non  est  ita  difficilis,  ut  propter  solam  illius 
necessitatem  censendus  quis  sit  existere  iri 
gravi  periculo  damnationis;  ergo.  Confirma- 
tur  apparentissimo  argumento.  Nam  ipsemet 
segrotus  non  tenetur  sacramentum  suscipere 
cum  morali  periculo  mortis,  etiamsi  tale  sa- 
cramentum  alias  sit  medium  necessarium  ad 
salutem;  non  est  medium  in  re  tantum,  sed 
vel  in  re,  vel  in  voto,  et  preedicta  necessitas 
sufficit  excusare  necessitatem  rei,  et  facere  ut 
sufficiat  votum;  ergo  a  fortiori  pastor  excu- 
satur.  Antecedens  tractatum  est  a  nobis  iate 
2  tom.,  disput.  31,  sect.  3;  videri  etiam  potest 
de  illo  Soto,  lib.  1  de  Justitia,  q.  6,  art.  4,  dub. 
ult.  Consequentia  vero  probatur,  quia  major 
est  obligatio,  qua  unusquisque  sibi  obligatur, 
quam  alteri ;  ergo,  si  idem  non  tenetur  sibi 


subvenire  cum  tanto  periculo ,  multo  minus 
tenebitur  alleri.  Fac  enim  sacerdotem  peste 
infectum  esse ,  et  nullum  alium  esse  confes- 
sorem  :  numquid  tenebuntur  subditi  illi  confi- 
teri?  minime;  quia  heec  positiva  preecepta 
non  obligant  cnm  tanto  rigore ;  ergo  nec  e 
contrario.  Hce  autem  rationes  evidentius  de 
unctione  procedunt. 

4.  Secunda  sententia.  —  Secunda  sententia 
est,  propter  sacramentum  confessionis  mi- 
nistrandum  teneri  parochum  accedere  ad. 
subditum,  etiam  cum  periculo  vit*e  ,  seu  in- 
fectionis  pestis,  quando  aliter  non  potest,  non 
vero  propter  alia  sacramenta  minus  neces- 
saria,  etiam  Eucharistiam.  Priorem  partem 
docet  expresse  Major,  d.  17,  q.  ult. ,  prceter 
alios  infra  citandos.  Et  probat,  quia  parochus 
tenetur  confessionem  subditi  audire  quoties 
ille  tenetur  confiteri ;  sed  in  eo  casu  subditus 
tenetur  confiteii ;  ergo.  Sed  dicitur,  illucl 
prius  esse  verum  per  se ,  per  accidens  vero 
excusari  ob  necessitatem.  Sed  contra,  quia 
parochus  non  solum  ex  charitate,  sed  ex  jus- 
titia  etiam  tenetur,  subdito  sacramenta  mi- 
nistrare;  ergo  maxime  tenetur  quando  sub- 
ditus  maxime  indiget.  Neque  tunc  est  legiti- 
ma  excusatio,  nam  propter  illum  maxime 
articulum  munus  accepit,  et  alitur,  etc.  Ac- 
cedit,  quod  hoc  sacramentum  non  est  tantum 
preeceptum,  sed  etiam  medium  necessarium 
ad  salutem,  ex  cujus  carentia  sequitur  morale 
periculum,  ut  late  idem  Major  prosequitur, 
d.  23  ,  q.  1.  Ubi  posteriorem  parlem  negan- 
tem  expresse  ponit  quoad  sacramentum  ex- 
tremce  unctionis.  De  Eucharistia  vero  ex- 
presse  non  loquitur:  ex  rationibus  autem,  et 
discursu  ejus  videtur  idem  seniire;  quia  heec 
sacramenta  non  sunt  necessitatis.  Nam.,  iicet 
viaticum  necessarium  sit,  non  tamen  neces- 
sitate  medii,  sed  prcecepti,  a  qua  potest  ex- 
cusari  infirmus,  quia  non  habet  copiam  mi- 
nistri. 

5.  Tertia  sententia. — Tertia  sententia  esse 
potest,  in  eo  casu  teneri  parochum  ad  minis- 
trandum  sacramentum  confessionis  et  Eu- 
charistiee,  non  vero  unctionem  extremam. 
Sentit  Navar.,  cap.  24,  num.  10,  et  c.  25,  n„ 
133,  nam  de  duobus  aftirmat  expresse,  de 
tertio  vero  tacet,  in  quo  satis  insinuat  non 
esse  in  eo  tantam  obligationem.  Fundamen- 
tum  quoad  duas  partes  de  confessione,  et  ex- 
trema  unctione,  idem  est;  quia  illa  est  ma- 
ximce  necessitatis,  hcec  nullius,  cum  non  sit 
in  preecepto  ;  et  licet  sit  utilissima,  tamen 
non  tenetur  parochus  cum  tanto  discrimine 


872 


DISPUTA.T.  XLIV.  SECT.  III. 


ea,  qnre  tantum  utilitatis  sunt,  conferre.  Al- 
tera  vero  pars  de  viatico,  probatur,  quia  suo 
modo  est  sacramentum  necessitatis,  quia  est 
in  prsecepto  juris  divini  :  parochus  autem  te- 
netur  ex  officio  cooperari  suo  subdito,  ut  jus 
divinum  impleat,  quantum  in  ipso  est.  Acce- 
dit,  quod  infirmus  sine  hoc  viatico  relictus, 
magno  periculo  exponitur.  Parochus  autem 
ratione  sui  officii  tenetur  succurrere  subdito 
exislenti  in  gravi  periculo  et  necessitate, 
etiam  cum  vitee  discrimine. 

6.  Quarta  sententia. — Quartasententia  esse 
potest,  teneri  parochum  ad  ministranda  haec 
omnia  sacramenta,  etiam  extremam  unctio- 
nern,  subdito  laboranti  morbo  contagioso, 
etiam  cum  periculo  contagii  ct  mortis.  Ci- 
tantur  Gabr.,  in  Serm.  Domin.  &  post  Pente- 
eost.,  in  q.  de  Fuga  pestis,  concl.  4,  corol.  1 
et  2;  et  Joannes  Echius,  in  hom.  ult.  Domin. 
2  post  Pascha;  Claudius  Espencseus  in  1  Epi- 
stola  ad  Timoth.,  lib.  3  digrcssionum,  c.  19. 
Fuudamentum  esse  potest  ,  quia  parochus 
non  solum  ex  charitate,  sed  etiam  exjustitia 
tenetur  omnia  ha?c  sacramenta  subditis  mi- 
nistrarc  ;  ergo  hsec  obligatio  urget  etiom 
tempore  pestis,  et  cum  periculo  contagionis. 
Probatur  consequentia,  primo,  quia  ad  ali- 
quid  ampiius  tenetur  parochus  in  eo  casu, 
quam  alius  qui  non  est  parochus.  Secundo, 
quia  propterea  per  totum  annum  alitnr,  et 
stipendium  accipit,  ut  lemporibus  maxime 
necessariis,  et  quando  ab  aliis  oves  deserun- 
tur,  ipse  subveniat,  et  se  exponatalicui  peri- 
culo  propter  illas.  Haec  enim  justa  conditio 
tacite  videtur  inclusa  in  pacto  inter  paro- 
chum  et  subditos.  Tertio,  quia  alias  tempore 
pestis  totus  populus  esset  destitutus  ministris, 
qui  ex  obligatione  teneantur  hoc  sacramen- 
tum  ministrare,  quod  absurdum  videtur,  et 
contra  commune  bonum.  Quarto,  quia  dux, 
vel  miles  in  temporali  milttia  saepe  obligatur 
exponere  vitam  suam  corporalem  majoribus 
periculis  propter  necessitatem,  etiamsi  non 
sit  extrema,  sed  ordinaria  pertinens  ad  mu- 
nus  suum,  ut  est  vigilare,  aut  servare  insi- 
dias  debito  loco  et  tempore  :  cur  ergo  non  te- 
nebitur  etiam  parochus,  ut  suum  munus 
exerceal  circasubditum,  eo  tempore  quo  spi- 
ritualis  pugna  maxime  erga  illum  exercetur, 
tunc  se  exponere  periculo  vitoe  corporalis,  mi- 
nistrando  ei  sacramentum  unctionis,  quod  op- 
portunissimum  est  ad  vincendas  illiustempo- 
ris  tentationes,  et  ad  disponendum  animam 
perfecte  ad  beatitudinis  consecutionem?  Etin 
bfine  ultimam  sententiam  ego  fui  aliquando 


valde  propensus,  nunc  autem  illam  esse  mo- 
derandam  censeo. 

7.  Majorem  esse  quoad  hoc  parochi  olliga- 
tionem,  quam  alterius  sacerdotis. — Assertio 
prima. — Objectio. — Diluitur. — Alia  olijectio. 
— Enodatur. — Et  imprimis  statuo,  majorem 
esse  obligationem  pastoris  Ecclesise  quoad 
sacramentorum  administrationem  in  prsedic- 
to  eventu,  quam  sit  alterius  sacerdotis,  qui 
hoc  mnnus  non  habeat :  non  solum  quia  ille 
tenetur  ex  justitia,  alii  tantum  ex  charitate, 
sed  etiam  quia  ad  plura  et  in  pluribus  casibus 
tenetur  paslor,  quam  teneantur  alii.  Hoc  est 
certissimum  apud  omnes.  Nam  quod  in  ex- 
trema  necessitate  spirituali  quilibet  teneatur 
alteri  subvenire,  etiam  cum  periculo  vitee 
corporalis,  concors  est  Theologorum  senten- 
tia,  ut  patet  ex  citatis,  tractarique  late  soiet 
in  2.  2,  q.  26,  art.  5,  ubi  D.  Thom.,  et  fre- 
quenter  aliis  locis.  Et  Alens.,  3  p.,  q.  189, 
memb.  3,  etomnes.  Quod  vero  heec  obligatio 
generaliter  sit  tantum  ex  charitate,  vel  mise- 
ricordia,  certum  cst  etiam  apud  eosdem,  quia 
nec  justitiaobligat  omnes,  nec  est  alia  virtus, 
unde  possit  oriri  talis  obligatio.  Denique 
quod  parochi  teneantur  ex  juslitia,  etiam  in 
eo  casu,  iidem  auctores  docent  :  quia  paro- 
chus  tenetur  ex  vi  sui  muneris  et  officii  mi- 
nistrare  sacramenta  subditis  :  heec  autem  est 
obligatio  justitice.  Dices,  ex  vi  officii  non  te- 
neri  in  illo  casu,  seu  cum  tanto  discrimine  ; 
quia  non  teneturdebitor  ex  vi  justitiaa  solvere 
debitum  cum  tanto  detrimento  suo.  Respon- 
detur,  officium  hoc  obligare  ad  ministranda 
sacramenta  subdito  quoties  ille  indiget,  et 
juxta  mensuram  seu  exigentiam  necessitatis 
illius;  etideo,  si  necessitas  silextrema,  etiam 
ipsum  munus  obligat  juxta  modum  talis  ne- 
cessitatis;  sicut  miles  tenetur  pugnare  in 
bello  ex  justitia  etiam  cum  vitee  discrimine  ; 
non  est  ergo  dubium  quin  heec  sit  obligatio 
justitiee.  Dices,  hoc  ad  summum  procedere 
in  his  pastorihus  qui  stipendium  recipiunt, 
et  ad  hoc  aluntur  ab  ipsis  subditis  ;  non  vero 
in  aliis,  qui  sine  stipendio,  ex  charitate,  vel 
obedientia  munus  suscipiunt,  ut  sunt  Proelati 
religionum.  De  quibus  propterea  nonnulli 
aiunt  non  teneri  ex  justitia  ,  sed  ex  specia- 
liori  debito  charitatis.  Mihi  tamen  videtur 
etiam  eos  ex  justitia  teneri  ;  quia  non  solum 
ipsi  utcunque  lenentur,  sed  etiam  subditiha- 
bent  proprium  jus  exigendi  et  petendi  ab  il- 
lis.  Nec  enim  illi  esse  debent  pejoris  condi- 
tionis,  quam  reliqui  fideies,  ut  non  habeant 
tale  jus  respectu  alicujus  pastoris  proximi. 


DISPUTAT.  XI 
Unde  hi  Prselati  dura  mnnus  suscipiunt,  et 
loco  parochorum,  vel  Episcoporum  consti- 
tuuutur,  totam  illam  obligationem  m  se  reci- 
piunt,  quae  in  aliis  futura  fuisset.  Item,  licet 
a  subditis  non  recipiant  materiale  stipen- 
dinm,  recipiunt  tamen  reverentiam  et  obe- 
dientiam,  et  inter  eos  quoddam  tacitum  pac- 
tum  intercedit,  ratione  cujus  ex  justitia  te- 
nentur  sacramenta  illis  ministrare.  Denique 
ad  hoc  munus  ahmtur  ab  ipsa  religione,  vel 
a  Summo  Pontifice,  qui  curam  suam  illis 
committit.  Omnes  ergo  pastores  tenentur  ex 
justitia,  et  in  hoc  superant  reliquos  simplices 
sacerdotes. 

8.  Paroclium  teneri  non  deserere  gregem 
in  necessltate. — Atque  hinc  fit,  ut  ad  plura  te- 
neantur  etiam  in  illo  necessitatis  articulo. 
Nam  imprimis  tenentur  non  fugere,  nec  de- 
serere  gregem  eo  tempore,  ad  quod  alii,  per 
se  loquendo,  non  tenentur.  Dico  autem,  per 
se  loguendo  ;  quia  si  contingat  deesse  paro- 
chum,  et  omnem  alium  sacerdotem,  teneri 
poterunt  alii  ex  charitate  ad  subveniendum 
communi  bono,  ibique  permanendum.  Atque 
ita  prior  pars  illationis  communis  est  apud 
auctores  citatos,  et  omnes  qui  de  residentia 
parochorum,  velEpiscoporum  scripserunt;  et 
prsesertim  videri  potest  Rebuffus  in  sua  Prac- 
tic.  henef. ,  cap.  de  Dispensat.  non  resid.  ; 
etlmola,  in  c.  ult.  de  Cleric.  non  resid.  ;  D. 
Thom.,  2.  2,  q.  185,  art.  5,  et  Quodl.  12,  q. 
48,  art.  3.  Estque  de  hac  re  egregia  epist. 
August.  180.  Ratio  autem  est  manifesta  ex 
diclis,  quia  pastor  tenetur  in  praedicta  ne- 
cessitate  ministrare  sacramenta  suis  ovibus; 
ergo  tenetur  eas  non  deserere.  ltem  pastor 
ex  officio  tenetur  residere  ;  ergo  maxime 
obligatur  ad  hoc  in  tempore  tantae  necessita- 
tis,  eliamsi  periculum  propriae  vitae  immi- 
neat ;  quia  hoc  est  bonum  inferioris  ordinis 
comparatione  spiritualis  vitse  gregis.  Propter 
quod  dixit  Christus,  [Joan.  20  :  Bonus  pastor 
animam  suam  datpro  ovibus  suis.  Quo  testi- 
monio  omnes  utuntur  ad  hanc  veritatem  con- 
firmandam,  cum  August.,  Reda,  D.  Tbom. 
etaliisibi.  Et  August.,  serm.  50  de  Verbis 
Dom.,  qui  etiam  videri  potest  serm.  149  de 
Tempore. 

9.  Objectio.  —  Sohitur  objectio.  —  Dices  : 
non  est  major  ratio  de  periculo  mortis  pro- 
veniente  ex  causis  naturalibus,  quam  de  illo, 
quod  provenit  ex  tyrannorum  persecutione  ; 
sedimminente  periculo  persecutionis  licitum 
est  pastori  fugere,  juxta  illud  Matt.  10  :  Si 
vos  persecuti  fuerint  in  una  eivitate,  fugite  in 


,IV.  SECT.  III.  873 

aliam.  Et  late  prosequitur  Athanas.,  Apolog. 
pro  fuga  sua  ;  Tertul.,  lib.  de  Fuga  in  perse- 
cut.  ;  August.  brevius,  lib.  1  contra  Ep.  Gau- 
dentii,  c.  16  ;  ergo.  Respondetur,  conceden- 
do  eamdem  esse  in  utroque  casu  rationem  ; 
ideoque  in  persecutione  licere  pastori  fugere 
sine  periculo  gregis,  quomodo  fugiebat 
Athanasius  ;  imo  pro  majoriejus  fructu,  ut  se 
ad  Ecclesia?  defensionem  reservaret.  At  cum 
periculo  gregis  non  licel  illum  deserere,  ut 
recte  Augustinus  distinxit.  Et  sumitur  etiam 
ex  Nicolao  Papa  in  c.  Sciscitaris,  7,q.  1,  ubi 
inter  alia  inquit :  Non  dicimus  quod  persecu- 
torem  non  fugiamus,  etc,  sed  quod  prcecipue 
nos,  qui  tanquam  arieies  prwcipue  ducatum 
gregibus  prabemus,  imo  qui  et  eorum  pastores 
sumus,  Deo  auctore,  cum  eis  in  periculis  pro 
viribus  persistere  pro  certo  conveniat.  Ubi 
etiam  habet  illam  celebrem  sententiam  :  Si 
pemiciosum  est,  nautam  in  tranquillitate  na- 
vem  deserere,  quanto  magis  in  fluctibus  ?  Et 
ineadem  sententia  est  Tertull.,  hb.  de  Fuga 
in  persecutione,  prsesertim  c.  7.  Itaque  in 
utroque  casu  ingruentis  necessitatis  servata 
proportione,  eadem  est  ratio,  ut  sentit  etiam 
Cajet.,2.  2,  q.  185,  art.  5.  Nam  sipopulusin- 
diget  prsesentia  sui  pastoris,  non  potest  ipse 
fugere,  eteum  deserere,  sivenecessitasimmi- 
neat  hominum  persecutione,  sive  ex  aeris, 
autinfirmitatiscontagio.  Si  vero  populns  non 
indiget,  vel  quia  persecutio  non  ad  ipsum, 
sed  ad  solum  Episcopum  tendit,  ut  conti- 
git  in  causa  Athanasii,  vel  quia  eo  fugiente 
manent  alii  ministri  Ecclesiastici,  qui  popu- 
lum  doceant,  et  in  veritate  confirment,  ut  in 
eadem  causa  accidebat,  vel  certe  quia  popu- 
lus  simul  cum  ipso  pastore  dissipatur  et  fu- 
git,  in  his  et  similibus  eventibus  constat  lici- 
lum  esse  fugere.  Tempore  autem  pestis  re- 
gulariter  non  potest  totus  populus  fugere, 
aut  periculum  mortis  vitare  ;  et  ideo  tenetur 
pastor  adesse,  ut  debitum  ministerium  suis 
ovibus  exhibeat. 

10.  Posse  parochum  adesse  per  vicarium. 
—  Hinc  vero  colligitur  limitatio  ab  omnibus 
recepta,  nimirum  teneri  pastorem  per  se  ad- 
esse,  aut  per  vicarium  sufficientem  suis  ovi- 
hus  providere.  Cum  enim  hsec  praesentia  so- 
lum  requiratur  propter  sacramentorum  admi- 
nislrationem  ,  cum  necessaria  doctrina,  vel 
exhortatione,  si  Iiebc  fiant  sufficienter  per  vi- 
carium,  satisfactum  videtur  obligationi,  quia 
necessitati  ovium  satis  subventum  est.  Sed 
oportet  hoc  convenienter  explicare,  ne  in  re 
morali  niraiam  licentiam  pastores  accipianl. 


874  DISPUTAT.  XLIV 

Distinguamus  ergo  inter  Episcopos  et  paro- 
clios ;  non  est  enim  sequalis  inter  eos  ratio. 
Episcopi  ergo ,  regulariter  loquendo,  recte 
faciunt,  si  a  civitate  et.Ecclesia  sua  non  dis- 
cedant  tempore  pestis ;  quia,  moraliter  lo- 
quendo,  possunt  sine  magna  difficultate  pro- 
pria  pericula  preecavere ,  et  sua  prasentia 
plurimum  ad  populi  salutem,  tam  corpora- 
lem  quam  spiritualem,  et  ad  exemplum  alio- 
rum  proficient :  de  qua  re  multa  egregie  tra- 
duntur  in  Concilio  Mediolanensi  V,  sub  Ca- 
rolo  Borromeo.  Nihilominus,  per  se  loquendo, 
non  male  faciet  Episcopus ,  si  a  civitate ,  ubi 
pestis  serpit,  corporaliter  discedat,  dummo- 
do  debitam  sui  gregis  providentiam  non  re- 
linquat,  ut  a  simili  sumitur  ex  his,  quae  tradit 
August.,  dict.  lib.  1  contra  Epist.  Gaudent., 
c.  16,  et  ex  Athan.,  Tertulliano,  Nicolao  Papa, 
citatis  locis.  Ratio  est,  quia  imprimis  non  te- 
netur  Episcopus  per  seipsum  sacramenta 
ministrare,  etiam  cum  prsesens  est,  nisi  ubi 
nullus  alius  sacerdos  adesset ,  de  quo  casu 
non  agimus,  tum  quia  his  temporibus  fere 
morale  non  est ;  tum  etiam  quia  in  illo  non 
posset  Episcopus  discedendo  sufficienter  pro- 
videre  ovibus  ;  moraliter  ergo  loquendo,  non 
tenetur  per  se  ministrare  sacramenta,  quia 
hoc  est  proprium  munus  parochorum,  qui 
sunt  proximi  ministri  horum  munerum  ; 
Episcopus  autem  est  veluti  universalis  causa, 
quse  per  se  immediate  non  operatur  pai  ticu- 
lares  effectus,  nisi  in  casu  raro  et  necessario, 
ut  dicturn  est,  et  sumitur  ex  D.  Thom.,  Quod- 
lib.  1,  art.  14,  et  Quodlib.  3,  art.  17.  Deinde 
non  tenetur  per  sese  docere ,  aut  exhortari 
tunc  populum,  tum  quia  etiam  hsec  ministe- 
ria  possunt  per  aiios  sufficienter  fieri  ;  tum 
etiam  quia  eo  tempore  non  expedit  puolicas, 
et  pro  toto  populo  conciones  habere,  ad  pri- 
vatas  autem  exhortationes  sufficiunt  parochi. 
Loquimur  de  tempore  pestis,  nam  de  tem- 
pore  persecutionis  tyrannorum,  si  illa  sit  con- 
tra  Catholicam  fidem,  alia  est  ratio,  ut  per  se 
constat.  Ergo  tempore  pestis  non  est,  cur 
Episcopus  cogatur  adesse  in  loco  pestilenti 
preesentia  corporali. 

11.  Oljectio  exTridentino  sohitur. — Dices  : 
jure  divino  tenetur  residere,  Trid.,  sess.  23, 
cap.  1  de  Reform.;  hsec  autem  obligatio  tunc^ 


maxime  urget.  Respondeo  imprimis  non  te- 
neri  ad  residendum  in  uno  et  eodem  loco, 
sed  in  sua  dicecesi;  potest  ergo  a  loco  pesti- 
lente  discedere ,  et  in  alio  suse  dicecesis  ma- 
nere.  Deinde,  si  contingat  pestem  per  totam 
dicecesem  serpere,  aut  non  posse  in  tota  illa 


SECT.  III. 
tute  manere  ,  non  erit  contra  prseceptum  de 
residendo,  pro  tunchabitare  in  aliquo  tuto  lo- 
co  vicino  dicecesi,  quoad  fieri  possit,  et  inde 
attendere  ad  bonum  regimen  dicecesis,  pro- 
videndo  ovibus  in  necessariis  quantum  po- 
tuerit.  Quia  pra^ceptum  illud  non  plus  obligat 
quam  ratio  justitiae  et  charitatis  ex  natura 
sua  obligat;  hse  autem  virtutes  in  eo  casu 
non  amplius  obligant,  quia  solum  obligant 
ad  residendum  propter  spirituale  regimen 
ovium ;  ad  hunc  autem  finem  expedit  tunc  ufc 
pastor  superior  et  architectonicus  sit  in  loco 
tuto,  tum  ut  possit  ovibus  melius  providere  ; 
tum  etiam  ut  se  ad  omnium  salutem  et  com- 
modum  melius  conservare  possit.  Non  potest 
autem  licite  Episcopus  relicto  vicario  disce- 
dere  in  locum  distantem,  el  ovium  curam 
omnino  relinquere,  quantumcunque  vicarius 
videatur  sufficiens  ;  quia  semper  ipse  tenetur 
onere  personali,  et  prseceptum  de  residendo 
saltem  ad  hoc  obligat :  et  quia,  moraliter  lo- 
quendo,  deserendo  oves,  magno  periculo  il- 
las  exponit. 

12.  Parochos  majori  obligaiione  teneri. — 
At  vero  parochi  majore  obligatione  tenentur 
(per  se  loquendo)  ad  non  discedendum  a  loco 
pestilente.  Primo  quidem,  quia  ipsi  suntpas- 
tores  proximi,  ad  quos  immediate  pertinet 
sacramentorum  administratio.  Secundo,  quia 
sunt  immediate  subditi  Episcopis,  sine  quo- 
rum  licentia  non  possuntdiscedere,  suumque 
munus  alteri  mercenario  committere.  Nihilo- 
minus  tamen  etiam  parochus,  si  habeat  vi- 
carium  sufficientem,  non  teneturper  seipsum 
ministrare  sacramenta;  quia  satis  est  tunc 
sufficienter  succurrere  necessitati  ovium.  Unde 
etiam  cogendus  non  est  in  conscientia,  at  per- 
sonaliter  adsit  intra  locum  peste  infectum,  si 
revera  habetibi  sufficientemvicarium;  quam- 
vis  absolute  non  possit  curam  suse  parochise 
deserere,  sed  debeat  proxime  adesse  et  animo 
ac  sollicitudine  nunquam  deesse  ovibus.  Quod 
si  Episcopus  judicaverit  expedire  bono  com- 
muni,  ut  ad  proprium  locum  revertatur,  vel 
ne  ab  illodiscedat,  pareretenebitur;  quia  prse- 
ceptum  per  se  est  justum,  et  ad  Episcopum 
spectat  curam  habere  communis  boni,  ejus- 
que  judicio  et  voluntati  magis  standum  est. 

13.  Teneri  parochum  ministrare  etiam  cum 


periculo  vitce.  —  Assertio  secunda.  —  Secundo 
principaliter  assero,  teneriparochum,  per  se 
loquendo ,  ad  ministrandum  sacramentum 
confessionis  suis  subditis*in  eo  eventu,  etiam 
cum  periculo  vitse,  licet  in  aliquo  casu  excu- 
sari  possit.  Suppono  enim  imprimis  posse  et 


DISPUTAT 

debere  convenieniia  media  adhibere  ad  vi- 

tandum  propriae  vitse  pericnlum  in  adminis- 

trando  suo  munere  ,  quia  propria  charitas  ad 

hoc  obligat.  Deinde  suppono  teneri  Episco- 

pum,  rempublicam,  seu  communitatem  pro- 

videre  parochis  de  antidotis  et  remediis  ne- 

cessariis  ad  prseservationem  eorum,  quando 

illa  extraordinaria  sunt,  et  valde  onerosa  ip- 

sis  parochis ;  nam  si  sint  faciliora,  ipsi  tene- 

buntur  ex  officio  ad  illas  expensas.  Tandem 

suppono  teneri  aegrotum,  quoad   commode 

possit,  accedere  ad  sacramentum  cum  mini- 

mo  periculo  ministri,  et  de  longinquo  stare, 

vel  in  tali  habitu,  aut  loco,  etc,  quse  omnia 

perse  notasuni.  Casus  vero  urgetur,  quando 

sacramentum  hoc  non  potest  ministrari  sine 

periculo ;  et  tunc  dico  regulam  generalem 

statuendam  esse  in  favorem  animarum,  ex- 

ceptionem  vero  esse  posse  in  favorem  paro- 

ehorum.  Probatur  primo ,  quia  in  his  rebus 

moralibus  id  simpliciter  statuendum  est  pro 

regula,  quod  moraliter  loquendo,  etutpluri- 

mum  est  necessarium ;  sed  hoc  modo  est  ne- 

cessarium  ad  salutem  seternam  animaruin,  ut 

sine  sacramento  confessionis  nemo  decedat, 

quae  salus  seterna  prseferenda  estpropriee  cor- 

porali  vitse ;  ergo  generalis  regula  est  hoc  ca- 

dere  sub  obligationem.  Major  est  evidens  ex 

terminis;  quia  res  morales  vix  habent  majo- 

rem  necessitatem.  Item  quia  si  oppositum 

pro  regula  statuatur,  homines  facile  sument 

occasionem  nunquam  subveniendi  proximis 

in  tali  necessitate.  Minor  etiam  est  clara,  quia 

sacramentum  hoc  est  medium  necessarium 

ad  salutem. 

14.  Objectio  diluitur. —  Respondent  non 
esse  necessarium  in  re,  sed  in  voto  sufficere 
per  contritionera.  Contra  hoc  vero  est,  quia 
contritio  difficilis  admodum  est,  et  magno 
periculo  exponitur  proximus,  si  cumhoc  solo 
remedio  relinquatur.  Negant  tamen  esse  dif- 
ficilem  cum  divina  gratia,  quse  prsesto  adest 
homini,  si  per  ipsum  non  stet ;  quod  si  per 
ipsum  steterit,  jam  non  est  periculum  neces- 
sitatis,  sed  vohmtatis,  ideoque  obligationem 
non  inducere.  Sed  profecto  nemo  negare  po- 
test  difficiiem  esse  contritionem,  quantum  est 
ex  parte  bominis,  cum  includere  debeatpu- 
ram  Dei  dilectionem  super  omnia  :  et  augetur 
in  eo  statu  difficultas,  tum  propter  corporis 
debilitatem,  tum  propter  sollicitudinem  salu- 
tis  corporalis,  quae  multum  distrahit  animam 
a  spiritualibus,  tumpropternimiumtimorem, 
ex  quo  potius  tunc  homo  movetur,  quam  ex 
amore ;  tum  denique,  quia  si  tunc  homo  a 


XLIV.  SECT.  III.  875 

postore  suo  destituatur,  exponitur  multis  pe- 
ricuiis  tentationum,  vel  desperationis,  vel  ni- 
miee  tristitiee,  qua  facile  potest  absorberi. 
Maxime  vero  haec  urgent  (quod  valde  atten- 
dendumest)sinon  in  una  privata  persona,  sed 
in  aliqua  communitate  considerentur ;  nam 
licet  in  uno  vel  altero  singulari  homine  heec 
non  videatur  extrema  necessitas ,  in  tota 
communitate  est  extremum  periculum,  nec 
fieri  moraliter  potest,  quin  multi  damnentur, 
si  tota  communitas  hoc  sacramento  destitua- 
tur,  cum  tamen  aeterna  salus  unius  personse 
majoris  eestimationis  sit  quam  propria  vita 
corporalis.  Quod  si  tota  communitas  privanda 
non  sit  hocsacramento,  et  periculum  preedic- 
tum  non  sit  determinate  in  hoc  vel  illo  indivi- 
duo  tantum  (ut  suppono),  sed  absolute  in  hac 
plebe,  necesse  est  ut  obligatio  cadat  in  sin- 
gulos,  quia  non  potest  aliter  illi  communi 
necessitati  subveniri,  nisi  ministrando  singu- 
lis  hoc  sacramentum.  Denique  falsum  est, 
necessitatem  provenientem  ex  defectu  volun- 
tario  non  obligare  ad  subveniendum  proximo 
in  spiritualibus  cum  periculo  vitee,  alias  nun- 
quam  ad  hoc  obligaret  charitas,  nisi  fortasse 
respectu  parvulorum  baptismo  indigentium  : 
hoc  autem  falsum  est,  ut  constat  ex  his,  quae 
de  correctione  fraterna  et  scandalo  tradunt 
Theologicum  D.  Thom.,  2.  2,  q.  33  et  35. 
Quando  ergo  defectusnon  est  exsolamalitia, 
sed  vel  ex  ignorantia,  vel  fragilitate,  et  homo 
ea  ratione  est  in  periculo  morali  eeternee  dam- 
nationis,  ilia  est  extrema  necessitas,  vel  ita 
gravis,  ut  ad  obligandum  sufficiat,  ut  recte 
docuit  Adrianus,  dub.  8  de  Confessione  ;  Na- 
varrus,  in  Sum.,  c.  24,  n.  23;  et  communiter 
Doctores.  Quod  si  in  eo  casu  obligaret  chari- 
tas,  multo  fortior  erit  obhgatio,  adjuncto  de- 
bito  justitiae,  quod  ex  officio  provenit. 

Creneralis  regula  proponitur. 

15.  Haec  ergo  omnino  constituenda  est  pro 
generali  regula  ;  quia  vero  haec  obligatio  ad 
praeceptum  affirmativura  spectat,  possunt  in 
aliquo  casu  tales  circumstantiae  occurrere, 
cum  quibus  non  obliget  tale  prseceptum  ;  nam 
heec  est  natura  affirmativi  praecepti.  Casus 
autem  hujusmodi  erit ,  si  parochus  moraliter 
preesumeret,  ac  pro  certo  haberet,  infirmum 
non  habere  conscientiam  peccati  mortalis, 
vel  esse  bene  dispositum  ad  mortem,  et  alio- 
qui  periculum  vitee  corporalis  esset  magnum 
et  moraliler  uvidens  ;  tunc  enim  posset  pa- 
rochus  probabiliter  excusari.  Maxime  si  esset 
solus,  et  eo  deficiente  seu  mortuo,  non  spe- 


876 


DISPUTAT.  XLIV.  SECT.  III. 


raretur  facile  posse  provideri  populo  de  pas- 
tore,  seu  successore ;  tunc  enim  comraune 
bonum  multum  preeponderaret.  Ubi  aclverto 
non  satis  e?se  quod  parochus  negative  se  ha- 
beat,  ignorans  statum  infirmi,  ut  (ex  generali 
regula)  preesumat  illum  esse  in  bono  statu  , 
quem  non  scit  essein  malo;  hujusmodi  enim 
praesumptio  postulatur  ad  ea,  quae  sunt  favo- 
rabilia  alteri ;  non  vero  licet  illa  uti  ad  ne- 
gandum  illi  debitum  ministerium,  et  expo- 
nendum  eum  periculo  saltem  dubio  eeternae 
damnationis,  et  ideo  in  eo  casu  optime  locum 
babet  illa  regula  juris,  in  dubiis  tutiorem 
parlem  esse  eligendam.  Unde  merito  dixit 
Adrianus,  dicto  dub.  8,  ad  ultim.,  quoties 
dubitaturverisimiliter  desaluteeeterna  proxi- 
mi,  intervenire  preedictam  obligationem,  quia 
tenemur  temporalia  contemnere  pro  salute 
spirituali  proximi  ,  non  solum  quando  ndn 
potest  aliter  salvari,  sed  etiam  quando  veri- 
similiter  aliter  non  salvabitur,  aut  probabile 
dubium  est ,  an  sine  illo  remedio  salvabitur. 
Requiritur  ergo,  ut  positive  constet  moraliter 
de  bono  statu ,  bonaque  disposilione  pceni- 
tentis,  ut  quia  paulo  ante  segritudinem  con- 
fessus  est,  et  alias  studiosus  et  prudens  exis- 
timatur.  Et  tunc  est  ratio  elara,  quia  proxi- 
mus  non  est  in  vera  necessitate  gravi,  nedum 
extrema.  Imo  in  eo  casu  non  creditur  obliga- 
tus  ad  confessionem  ;  ergo  multo  minus  erit 
obligatus  parochus  ad  audiendam  tunc  confes- 
sionem  voluntariam,  seu  supererogationis. 
Nam  licet  dixerimus  teneri  parochum  ad 
confessionem  audiendam,  quando  pcenitens 
non  tenetur  eam  facere  ,  id  tamen  est  intel- 
ligendum  per  se,  et  sine  tanto  nocumento, 
seu  periculo. 

10.  Hoc  etiam  confirmat  ratio  queedam 
supra  facta  pro  prima  sententia ,  quia  pceni- 
tens  non  tenetur  confiteri,  vel  baptizari  cum 
evidenti  periculo  vitee  corporalis ;  ergo  multo 
minus  obligandus  est  parochus  cum  eodem 
periculo  ad  ministrandum  illi  aliquod  ex  his 
sacramentis.  Antecedens  enim  non  est  ve- 
rum,  quanclo  homo  est  in  articulo  mortis,  et 
non  habet  vehementem  probabilitatem  suee 
contritionis;  tunc  enim  potius  debet  accipere 
sacramcntum  cum  periculo  corporalis  vitee, 
quam  se  exponere  periculo  eeternee  mortis, 
quia  ordo  charitatis  hoc  postulat  ;  et  cum 
eisdem  circumstantiis  tenetur  parochus  mi- 
nistrare  hoc  sacramentum  subdito  indigenti; 
quando  vero  aliquis  vel  nou  est  in  mortis  ar- 
ticulo,  vel  sufhcienter  est  paratus  ad  mortem 
sine  reali  susceptione  sacramenti ,  quia  non 


habet  conscientiam  peccati  mortalis,  vel  quia 
satis  probabiliter  putat  secontritum,  tunc  ex- 
cusari  poterit;  iu  quo  eventu  etiam  excusa- 
tur  parochus.  Est  tamen  differentia,  tum  quia 
facilius  quisque  potest  propriam  quam  alie- 
nam  preeparationem  cognoscere  ;  tum  etiam 
quod  propria  necessitas  est  privata  et  parti- 
cularis,  quam  unusquisque  facile  discernere 
potest ;  parochus  vero  debet  curare  publicam 
et  communem  necessitatem  ,  quee  insurgeret 
gravissima ,  si  curo  preedictis  circumstantiis 
non  ministraretur  hominibus  hoc  sacramen- 
tum  in  tempore  talis  necessitatis.  Unde  Rutil. 
supra  tandem  concedit  ,  quoties  curato  pro- 
babile  est  subditum  esse  in  statu  peccati  mor- 
talis  ,  etiamsi  non  appareant  signa  impceni- 
tentiee,  vel  desperationis,  teneri  ad  confessio- 
nem  ejus  audiendam  in  illo  articulo,  quia  illa 
est  gravis  necessitas  spiritualis. 

17.  Teneri  paroclium  ,  tempore  pestis  viati- 
cum  minhtrare  cum  periculo.  —  Assertio  ter- 
tia.  — Dico  tertio,  absolute  teneri  parochum 
viaticum  ministrare  infirmis  tempore  pestis  , 
cum  ordinario  periculo  contagii ,  quod  in  tali 
occasione  esse  solet,  etiamsi  in  particularibus 
casibus  excusari  possit ,  si  periculum  multum 
augeatur ,  et  proximi  necessitas  nimium  di- 
minuatur.  Haec  conclusio  est  magis  pia,  et  ju- 
dicio  meo  valde  necessaria  ad  bonum  regi- 
men  animarum  ,  ne  facile  tanto  bono  in  illa 
necessitate  priventur.  Eamque  confirmat  usus 
Ecclesiee  ;  nam  omnes  parochi  timorati  hoc 
observant,  etiamsi  intelligant  eegros  esse  dis- 
positos  per  sacramentum  confessionis.  Epi- 
scopi  etiam  illos  compellunt  ad  Eucharistiam 
ministrandam,  quod  non  esset  justum,  si  ipsi 
ex  vi  officii  non  tenerentur.  Populo  item  ma- 
gnum  esset  scandalum,  si  parochus  subditos 
suos  sine  viatico  mori  sineret  ;  signum  ergo 
est  ejusdem  obligationis.  Duplex  autem  ne- 
cessitas  hic  intervenit,  ex  qua  potest  oriri 
heec  obligatio.  Prima  est  necessitas  divini 
preecepti ,  quo  tenelur  eegrotus  in  periculo 
mortis  viaticum  recipere  ;  sed  heec  necessitas 
per  se  soSa  non  videtur  sufficiens,  quia,  licet 
parochus  non  ministret  Eucharistiam,  alius 
non  transgreditur  divinum  preeceptum,  sed 
excusatur,  quia  non  habet  ministrantem.  Ni- 
bilominus  tamen  hoec  necessitas  multum  ju- 
vare  potest  ad  hanc  obligationem,  si  aliunde 
non  interveniat  magna  cccasio  excusationis, 
quia  parochus,  per  se  loquendo,  tenetur  mi- 
nisterium  necessarium  exhibere  ,  ut  subditus 
servet  divina  pra^cepta.  Secunda  necessitas 
est  medii  ad  salutem,  et  heec  multo  minor  est 


DISPUTAT.  XLIV.  SECT.  III. 


877 


in  hoc  sacrainento  quam  in  eonfessione,  et  ex 
liac  parte  est  minor  sine  dubio,  magisque  dV 
bia  licec  obligatio. 

18.  Nccessitas  sacramenti  Encliaristicr,. — 
Nihilominus  est  in  hoc  sacramento  quaedam 
necessitas  moralis ,  vel  quia  auxiliura  ,  quod 
per  tale  sacramentum  datur,  moraliter  neces- 
sarium  censetur  ad  perseverandum  in  justi- 
tia  per  poenitentiam  recuperata,  et  vincendas 
tentationes  illo  tempore  occurrenles ,  vel 
etiam  quia  potest  aliquando  conferre  gratiam 
priraam  ,  quam  imperfecta  pcenitentia  prius 
non  contulit.  Unde  multo  major  erit  hsec  ne- 
cessitas,  si  fortasse  sacramentum  pcenitenliae 
administrari  non  potuit,  ut  quia  infirmus  non 
sentit  aliquid,  vel  quia  non  adest  sacerdos, 
sed  tantum  diaconus.  Quibus  etiam  accedit 
fructus  essenliahs  ipsius  viatici,  qui  magni 
momenti  est,  et  preeferendus  multis  incom- 
modistemporalibus,  Ex  quibus  omnibus  simul 
sumptis  et  prudenter  consideratis  insurgit 
qusedam  necessitas,  quse  licet  non  sit  extre- 
ma,  videtur  tamen  esse  valde  gravis,  atque 
adeo  sufficiens  ad  obligandum  parocbum  , 
qui  non  tantum  ex  charitate,  sed  etiam  ex 
justitia  obligatur,  et  ideo  non  tantum  in  ex- 
trcma,  sed  etiam  in  gravi  necessitate  subditi 
obligatur,  cum  aliquo  periculo  communi  et 
ordinario  talis  segritudinis.  Nam  in  extrema 
necessitate  etiam  illi  obligautur,  qui  pastores 
non  sunt  :  plus  ergo  debet  obligari  pastor. 
Unde  D.  Thom.,  2.  2,  queest.  184,  art.  7,  et 
queest.  185,  art  5,  agens  de  obligatione  pas- 
torum,  non  requirit  ad  illam,  extremam  ne- 
cessitatein,  sed  opportunitatem,  et  absolu- 
tam  necessitatem. 

49.  Huc  accedit  consideratio  supra  tacta, 
quia  heec  qua;  respectu  singulorum  est  ne- 
cessitas  aliquo  modo  gravis,  respectu  com- 
munitalis  est  gravissima  :  nam  esset  ingens 
damnum,  quod  totus  populus  in  ea  occasione 
desthueretur  et  privaretur  viatico ,  et  mora. 
liter  loquendo,  cederet  in  extremum  pericu- 
lum  multorum ;  ergo  tenetur  pastor  ex  officio 
subvenire  communitati  in  ea  necessitate  per 
boc  ministerium.  Neque  esset  convenienter 
provisuiu  Christiana?  reipublicae,  si  in  tam 
gravi  necessitate  non  haberet  boc  ministe- 
rium  ex  officio  necessarium,  sedvoluntarium 
ex  perfectione  charitatis.  Ergo  bac  lcge  con- 
stituuntur  et  aluntur  pastores  animarum  ab 
Ecclesia,  ut  teneanlur  tam  necessarium  mi- 
nisterium  in  tam  gravi  periculo  populo  exhi- 
bere.  Exceptio  autem  in  conclusione  posita 
per  se  clara  est;  poteslque  facile  ex  dictis  circa 


preecedenlem  intelligi,  el  ad  particularia  ap- 
plicari.  Nam,  quia  viaticum  minus  necessa- 
rium  est  quam  confessio,  facilius  potest  in 
particulari  occurrere  excusatio  :  praecipua  ta- 
men  erit,  si  ad  audiendas  aliorum  confessio- 
nes  necessarium  sit  alios  sine  viatico  dimit- 
tere.  Vel  si  parochus  sit  solus,  et  nimium  pe- 
riclitetur  ejus  vita,  si  utrumquesacramentum 
omnibus  velit  ministrare,  et  maxime  si  in  il- 
lius  defectum  non  possit  facile  alius  sacerdos 
substilui.  Et  similes  circumstantiee  in  parlicu- 
lari  expendendse  sunt;  obligatio  autem  gene- 
ralis  negari  nullo  modo  debet. 

20.  Teneri  parocJios  ministrare  extremam 
unctionem,  quando  non  sit  periculum. — Assert. 
ult.  —  Ultimo  assero,  parochos  seu  pastores 
proprios  animarum  teneri  ministrare  sacra- 
mentum  extremae  unctionis  intemporepestis, 
si  id  facere  possint  sine  morali  periculo  vitse, 
et  ad  hoc  periculum  vitandum  tenentur  ad- 
hibere  convenientia  remediaprudentium  me- 
clicorum  arbitrio,  ut  sine  illopossint  huic  operi 
vacare  :  absolute  tamen  non  tenentur  minis- 
trare  boc  sacramentum  cum  morali  periculo 
vita?  corporalis.  Hsec  assertio  quoad  priorem 
partem  optime  probatur  rationibus  quartse 
sententise.  Quoad  ultimam  vero  partem  pro- 
baiur  rationibus  aliarum  opinionum,  et  ex 
dictis  circa  proecedentes  assertiones.  Hic  enim 
generalem  reguiam  negativam  statuimus  , 
quando  vitari  non  potest  morale  periculum 
vitae  corporalis,  quia  hoc  sacramentum  neque 
est  medium  necessarium  ad  salutem,  neque 
ex  divino  pra^ceplo  :  et  praeterea  supponit 
jam,  per  se  loquendo,  duo  alia  sacramenta, 
quibus  sufficienter  subvenitur  necessitati  sub- 
diti,  et  ideo  si  periculum  revera  ita  immineat, 
ut  hic  et  nunc  vitari  nonpossit,  non  sunt  obli- 
gandi  pastores  boc  sacramentum  ministrare. 
Nihilominus  tamen,  quia  hoc  etiam  sacramen- 
tum  est  magnse  utilitatis,  et  per  se  spectat  ad 
ministerium  et  obligationem  parochorum,  te- 
nentur  pra;venire  periculum,  si  commode 
possunt,  et  tentare  remedia  convenientia,  ut 
illud  sine  periculo  probabili  administrent. 
Partim  anticipando  collationem  liujus  sacra- 
menti  slatim  in  principio  talis  -eegritudinis  , 
priusquam  multum  inficere  possit,  quia,  cum 
basc  ajgritudo  sit  per  se  lethalis,  et  alias  sit 
adeo  noxia  et  contagiosa,  non  oportet  aliquem 
terminum  ejus  expectare  ut  ho3  sacramen- 
tiuu  detur,  sed  statim  a  principio  dari  po- 
test.  Partim  procurando,  ut  loco  puro  etli- 
bero  aeger  constituatur,  sine  vestihus  quoad 
fieri  possit,  ut  minus  sit  conlagii  periculum. 


878 


DISPUTAT.  XLIV.  SECT.  III. 


Partim  utendo  virgula  aliqua  argentea  oblon- 
giori  ad  ungendum  a  distantiori  loco.  Partim 
adhibendo  ea  quee  pure  essentiaha  sunt,  et 
brevissima  rnora,quoad  fieri  possit.  Denique 
sumendo  alia  antidota  ac  prseservativa,  quse 
ad  hoc  conferre  possunt.  Nam  si  his  omnibus 
adhibitis  remediis,  judicio  peritorum  medi- 
corum  non  sit  morale  periculum  contagii, 
non  sunt  excusandi  parochi  ab  hoc  munere, 


etiamsi  fortasse  sit  aliquod  dubium,  quod 
saape  nascitur  potius  ex  nimio  timore  quam 
ex  re  ipsa.  Atque  hoc  observatum  est  in  usu 
inter  viros  prudentes  ac  timoratos ;  et  hoc 
suadent  etiam  omnia  quse  hactenus  dicta 
sunt.  Ex  quibus  est  satisfactum  fundamentis 
aliarum  opinionum,  ut  in  eorum  solutionibus 
immorari  non  sit  necesse. 


FINIS  HUJUS   SECUNDjE  PARTIS  DE  PCENITENTLE  SACRAMENTO. 


QUARTA  HUIUS  OPERIS  PARS 


DISPUTATIO  XLV 


DE  PURGATORIO  IN  GENERE,  AN  ET  UBI  SIT. 


Inchoamus  hoc  loco  quartam  partem  prin- 
eipalem  hujus  operis,  in  qua  de  quibusdam 
remediis  annexis  superioribus  sacramentis 
dicendum  est.  Cum  enim  pcenitentiae  sacra- 
mentum  ad  actualia  peccata  post  baptismum 
commissa  tollenda  institutum  sit,  interdum 
vero  ob  suscipientis  impedimentum  hujus- 
modi  effectum  integre  non  conferat,  quoad 
venialia  saltem  peccata,  reatusque  poenarum 
temporalium  et  alias  peccatorum  reliquias, 
ei  adjunctum  est  sacramentum  extremee  unc- 
tionis,  quod,  si  necesse  sit,  hunc  effectum 
perficiat,  praesertim  in  mortis  articulo,  in 
quo  major  animi  puritas,  majusque  sacra- 
mentalis  gratiae  auxilium  necessaria  sunt. 
Contingit  tamen  saepissime  ut  post  utrumque 
sacramentum  rite,  et  cum  principali  fructu 
susceptum,  nondum  reatus  pcenas  tempora- 
lis  omnino  remissus  sit  ;  et  ideo  necessaria 
sunt  alia  remedia,  quibus  possit  anima  hujus- 
modi  debito  liberari,  quoe  remedia  merito 
dicemus  esse  annexa  praedictis  sacramentis, 
eorumque  cognitionem  ad  hujus  libri  perfec- 
tionem  pertiuere.  Possunt  autem  haec  reme- 
dia  prodesse  aut  in  preesenti  vita  tantum, 
aut  tantum  post  hanc  vitam,  aut  in  utro- 
que  statu  simul.  In  primo  ordine  solum 
potest  constitui  propria  satisfactio,  quee  ab 
unoquoque  homine  pro  seipso  fit  ex  opere 
operantis,  de  qua  diximus,  simul  agentes  de 
satisfactione  sacramentali,  quae  est  tertia 
pars  materialis  sacramenti  pcenilentiae ;  et 
ideo  de  illo  membro  nihil  hic  dicendum  su- 
perest.  In  secundo  igitur  ordine  constituun- 
tur  pcenae  purgatoriee,  quae  a  Deo  post  hanc 
vitam  infliguntur.  In  tertio  autem  sunt  sufira- 
gia  et  indulgentiae,  quae  (ut  dicemus)  tam  vi- 
vis  quam  defunctis  prodesse  possunt  ;  illa  ex 
opere  operantis,  haec  vero  ad  modum  operis 
operati.  De  his  ergo  tribus  modis  liberandi 
animas  a  reatibus  peccatorum  dicendum  su- 


perest.  Primo  ergo  dicendum  est  de  loco 
purgatorii,  an  et  ubi  sit ;  deinde  de  anima- 
bus  seu  personis  ibi  degentibus,  quaenam 
sint,  quemve  statum  habeant  ;  ac  denique  de 
pcenis  illius  ioci  quales  sint,  quamque  graves 
ac  diuturnse.  De  qua  re  frequentius  dispu- 
tant  Theologi  cum  Magistro,  in  4,  d.  21  ; 
Soto  vero,  dist.  19;  aliqui,  d.  18  et  20;  latius 
vero  moderni  scriptores  contra  Lutheranos, 
quos  in  sequentibus  referemus. 

SEGTIO  I. 

Sitne  locus  aliquis,  in  quo  animce  in  hac  vita  non 
plene  purgatse  post  hanc  vitam  purgentur. 

1 .  Qui  Jueretici  purgatorium  negaverint. — ■ 
Aerius. —  Multi  heeretici  purgatorium  nega- 
runt,  quorum  primus  dicitur  fuisse  Aerius  : 
sed  ille  negavit  quidem  suffragia  vivorum 
prodesse  detunctis,  diserte  tamen  non  legi- 
mus  purgatorium  negasse  ;  et  quamvis  unus 
error  alteri  affinis  sit,  non  tamen  ex  illo  ne- 
cessaria  illatione  consequitur  ;  possent  enim 
animae  per  rigorem  justitiae  vindicativae  post 
hanc  vitam  purgari,  etiamsi  a  viventibus  ju- 
vari  non  possent.Imo  ita  sensisse  Aerium  col- 
ligi  videtur  ex  verbis,  quae  Epiphanius  re- 
fert,  haer.  75,  sic  enim  aiebat 5 :  Orat  vivens, 
aut  dispensationem  facit,  quid  profuerit  mor- 
tuo  ?  Igitur  nemo  sit  pius,  neque  ioni  quid- 
quam  faciat ;  sed  acquirat  amicos,  qui  orent 
pro  ipso  ut  ne  quid  ille  patiatur.  Ille  itaque 
error  ad  materiam  de  suffragiis  spectat.  Error 
vero  negantium  purgatorium  ortus  videtur 
Hieronymi  temporibus,  vel  prope  a  morte_ 
ejus,  ut  legitur  in  Epist.  ad  Augustinum, 
quae  nomine  Cyrilli  Hierosolymit.  est  206  in- 
ter  Epist.  August.  In  eodem  errore  fuerunt 
postea  Albanenses  ante  800  annos.  Hi  vero, 

2  Vide  Sum.,  tract.  de  Infer.,  cap.  10. 


880 


DiSPlTAT.  XLV.  SECT.  I. 


ut  prateolus  refert,  non  solum  depurgatorio, 
sed  eliain  de  inferuo  dixerunt  nihil  esse, 
nullasque  post  haue  vitam  manere  poenas. 
Quod  etiam  Albigenses  postea  senserunt ; 
quanquam  enim  Anton.,  4  p.,  tit.  17,  c.  11, 
§  5,  inter  hos  heereticos  distinguere  non  vi- 
deatur,  sunt  tamen  diversi  ;  nam  hi  plus- 
quam  quadringentis  annis  sunt  posteriores  ; 
exorti  enim  sunt  tempore  Innocentii  III,  ut 
Prateolus  notat,  et  ex  eodem  Anton.  intelli- 
gitur.  Rursus  excitarunt  hunc  errorem  hse- 
retici  dicti  Apostolici,  non  1111 ,  quorum  men- 
tionem  fecit  August.,lib.  de  Hseresib.,  in  4 
loco,  sed  illi  qui  tempore  Bernardi  exorti 
sunt,  quos  etiam  secuti  sunt  Petrobrusiani,  a 
Petro  de  Brusis,  eorum  duce,  sic  nominati, 
ut  colligitur  ex  Bernard.,  serm.  65  et  60  in 
Cant.,  et  Petro  Cluniacens.,  in  Ep.  ad  omnes 
Episcopos.  Prseterea  in  eodem  errore  repu- 
tati  sunt  Pauperes  de  Lugduno,  qui  et  Wal- 
denses  ;  Armeni  etiam,  et  Rutheni,  ut  apud 
Prateolum  videre  licet,  et  in  Armachano,libr. 
13  de  Errorib.  Armenorum  ;  quamvis  Nice- 
phor.,  Armenorum  errores  referens,  lib.  18 
Historia\  c.  53,  hunepraelermiserit.  Idemque 
tribuitur  Grsecis,  ideoque  inter  errores  eorum 
computatur  a  D.  Thom.  in  Opusc.  contra  il- 
los  ;  et  idem  sumitur  ex  Conc.  Florent.,  sess. 
ult.,  quanquam  ex  sess.  1  acta  Ferrariee  hoc 
limitari  possit,  ut  infra  videbimus.  Tandem 
Lutherus  hunc  excitavit  errorem  ;  nam  licet 
in  principio,  ut  Prateolus,  in  Luthero,  n.  44, 
et  alii  referunt,  purgatorium  non  absolute 
negaverit,  sed  solum  colligi  ex  Scriptura  ,  ex 
aliis  vero  auctoribus  constat  illud  tandem 
simpliciler  negasse,  sive  quia  paulatim  in 
suo  errore  processit,  sive  quia  apud  ipsum 
quidquid  in  Sciiptura  non  continetur,  cre- 
dendum  non  est.  Atque  ita  tandem  eumdem 
errorem  omnes  sectarii  et  posteriores  hsere- 
tici,  Calvin.,  Brentius,  Petrus  Martyr,  et  alii 
similes  sectati  sunt. 

2.  Hcereticorum  fundamentum .  —  Funda- 
mentum  potest  esse  multiplex.  Antiqui  baere- 
tici  multum  fundantur  in  hoc  quod  anima 
simul  cum  corpore  extinguitur,  qui  proinde 
non  purgatorium  solum,  sed  etiam  infernum 
et  gloriam  negabant.  Sed  hos  omittamus  ; 
nam  error  eorum  et  valde  generalis  est,  et 
contra  ipsam  rationem  naturalem.  Proprium 
ergo  fundamentum  sumendum  videtur  ex 
duobus  principiis.  Prius  est,  peccatum  ve- 
niale  non  distingui  a  mortali,  sed  esse  oeter- 
na  pcena  seque  dignum.  Aliud  est,  peccatum 
mortale  non  remitti,  quin  tota  poena,  omnis- 


que  reatus  ejus  remittatur.  Ex  his  enim  plane 
sequitur  omnem  animam  post  hanc  vitam 
aut  esse  dignam  eeterna  poena,  aut  nulla,  ac 
proinde  nullum  esse  locum  poenarum  tempo- 
ralium,  quod  purgatorinm  appellatur.  Atque 
huc  adjunguntur  aliqua  Scripturse  loca ,  in 
quibus  significatur,  duo  esse  tantum  extrema 
loca  animarum,  in  quibus  perpetuo  vivunt, 
aut  miserse,  aut  beatae,  juxta  illud  Eccl.  11  : 
Si  ceciderit  ligmm ,  sive  ad  austrum,  sive  ad 
aquilonem,  ubicunque  ceciderit,  ibi  erit ;  et 
Matth.  25  :  Venite,  benedlcti;  et :  Ite,  malediC' 
ti,  etc. 

Purgatorium  esse  ex  veteri  Testamento  osten- 
dilur. 

3.  Nihilominus  certa  veritas  fidei  est  dari 
post  hanc  vitam  purgatorii  locum.  Potest  au- 
tem  haec  veritas  imprimis  ex  sacra  Scriptura 
ostendi  directe  et  in  se.  Nam,  licet  fortasse 
hoc  purgatorii  nomen  in  Scriptura  sacra  non 
inveniatur,  id  parum  refert,  si  ostenderimns 
rem  illo  nomine  intentam  inveniri ;  ssepe 
enim  Ecclesia,  vel  propter  baereses  insurgen- 
tes,  vel  ut  doctrina  iidei  clarius  et  brevius 
declaretur,  nova  et  simplicia  nomina  imponit, 
quibus  fidei  mysteria  breviter  complectatur, 
ut  constat  ex  materia  de  Trinitate,  Incarna- 
tione,  Eucharistia  et  aliis.  Res  ergo  hoc  loco 
intenta  est,  saepe  contingere  ut  justorum  ani- 
rase,  quando  a  corporibus  separantur,  non 
plene  ac  perfecte  pro  suis  peccatis  satisfece- 
rint,  ideoquepost  separationem  a  corporibus 
interdum  aliquas  poenas  luant,  donec  plene 
satisfaciant ,  satisve  patiantur,  ita  ut  et  ab 
omni  culpa,  et  ab  omni  reatu  poense  immunes 
fiaut.  Hanc  ergo  animarum  castigationem 
temporariam,  purgationem  vocamus,  et  quia 
necesse  est  illam  in  aliquo  loco  fieri,  locum 
illum  appellamus  purgatorium.  Sic  ergo  in- 
tellectum  purgatorii  nomen,  et  res  quee  illi 
subest,  probari  potest,  primo  ex  veteri  Testa- 
mento,  in  quo  celebre  testimonium  est,  illud 
2  Machab.  12  :  Sancla  et  salubris  cogitatio 
est  pro  defanctis  exorare,  ut  a  peccatis  sohan- 
tur.  Nam  ex  his  verbis  aperte  colligitur  ali- 
quos  defunctos  posse  a  peccatis  solvi ;  quod 
verum  esse  non  potest  de  his  qui  in  peccato 
mortali  decedunt;  ergo  necesse  est,  dejustis 
intelligi  ;  quod  satis  aperte  ibi  explicatur 
cum  dicitur  ,  eos  qui  cum  pielate  dormitio- 
nem  acceperant ,  optimam  habere  repositam 
gratiam,  et  de  eisdem  subditur,  optimum  ac 
religiosum  consilium  esse  pro  eis  exorare,  ut 
a  peccatis  solvantur.  Supponuntur  ergo  bu- 


D1S1'UTAT.  XI 
jusmodi  defuncli  adhuc  ligali  realibus  pecca- 
torum ;  nisi  eniin  ligati  essent,  solvi  non  pos- 
sent.  Rursus  necesse  est  vinculum  seu  reatum 
illum  temporalem  esse;  nam  si  esset  aeter- 
nus,  non  possent  aniinae  ab  illo  solvi.  Datur 
ergo  post  lianc  vitam  in  animabus  sanctis 
leatus  pcenae  tcmporalis  ;  ergo  puniuntur  do- 
nec  integre  solvant.  Neque  enim  putandum 
est  semper  solvi  per  sufiVagia  ,  vel  orationes 
vivcntium;  nam  hoc  subsidium  est  quasi  ex- 
trinsecum  et  accidentarium  respectu  proprii 
delicti,  quod,  per  se  loquendo,  et  juxta  leges 
vindicativae  justitiee,  solvendum  est  per  pro- 
priam  pcenam  ejus  qui  deliquit.  Sic  ergo  ex 
verbis  citatis  manifeste  colligitur  purgato- 
rium,  et  status  quidam  medius  animarum, 
quae  nondum  beatee  sunt,  quia  non  sunt  ple- 
ne  a  peccalis  solutae,  et  nibil  coinquinatum 
intrare  potest  civitatem  sanctam  Jerusalem ; 
neque  damnatee ,  quia  adhuc  possunt  a  pec- 
eatis  solvi. 

4.  Objectio. — Enodatur. — ■  Dices,  ex  illo 
loco  ad  summum  haberi,  Judam  et  Macha- 
ba^os  ita  de  mortuis  cogitasse ;  non  ergo  iode 
satis  colligitur  in  re  ita  esse  ;  potuerunt  enim 
illi  homines  pia  ignorantiadecipi.  Praesertim, 
quia  illi  defuncti  pro  quibus  orabant,  viden- 
tur  mortui  in  peccilo  mortali,  quale  videtur 
fuisse  donaria  idolorum  contra  legem  acci- 
pere,  pro  quo  scelere  justo  Dei  judicio  mortui 
fuerant.  Responcletur,  non  videri  dubium 
quin  peccatum  illud  in  genere  suo  grave  fue- 
rit ;  nam  erat  contra  preeceptum  gravissimis 
verbis  latum,  Deut.  7.  Nihilominus  tamen 
pium  etiam  fuit  pro  illis  defunctis  exorare, 
et  sacrificium  offerre ;  non  quia  per  tales  ora- 
tiones  vel  sacrificia  possent  a  mortali  culpa 
solvi,  si  in  ea  fortasse  mortui  fuerant;  sed 
quia  incertum  erat  au  in  tali  peccato  mortui 
essent;  verisimile  namque  erat  eos  saitem  in 
mortis  articulo  de  tali  peccato  doluisse,  ve- 
niamque  consecutos  fuisse;  prcesertim  cum 
pro  fide  et  religione  pugnarent,  vitasque  suas 
prodigerent;  propterea  enim  ibi  dicitur,  Ju- 
dam  considerasse  eos  qui  pro  pietate  dormi- 
tionem  aeceperant ,  optimam  habere  repositam 
gratiam.  Fortasse  etiam  aliqui  eoruin  pote- 
rant  a  culpa  gravi  excusari,  vel  propter  igno- 
rantiam,  vel  propter  levem  materiam,  etsi 
ob  exemplum  et  societatem  aliorum  simul 
inlerfecti  fuerint.  Denique  eo  modo  nunc  Ec- 
clesia  orat  pro  omnibus  in  aliquo  belio  de- 
functis,  et  nos  oramus  pro  mortuis  vel  inter- 
fectis,  etiamsi  sciamus  paruui  antea  mortali- 
ter  peccasse ;  quia  ignoramus  an  Deus  iilis 

XXII. 


.V.  SECT.  I.  881 

contulerit  spiritum  compunctionis,  ct  hoc  ip- 
sum  illis  optamus  ;  sic  ergo  sancta  fuit  et  pru- 
dens  Machaboeorum  cogitatio.  Ncc  dubitari 
potest  quin  veritati  innixa  fuerit,  tum  quia 
existimatio  illa  non  fuit  unius  vel  alterius 
privati  ct  indocti  hominis,  sed  totius  illius 
populi,  in  quo  tune  erant  sanctissimi  viri,  et 
in  vera  fide  satis  instructi ;  tum  etiam  quia 
sacra  Seriptura  ita  refert  factum  illud,  ut  ma- 
xime  laudet,  nobisque  imitandum  proponat ; 
tum  denique  quia  veram  ac  propriam  ratio- 
nem  illius  facli  eadem  Scriptura  profert,  di- 
cens  :  Bene  et  religiose  de  resurrectione  cogi- 
tans;  nisi  enim  eos  qui  ceciderant,  resurrecturos 
speraret,  superfluum  videretur  et  vanum  ora- 
re  pro  niortuis. 

5.  Cur  oratio  pro  mortuis  in  resurrectione 
fundetur.  —  Ubi  allera  ditficultas  occurrit, 
cur  hoc  fundetur  in  resurrectione,  et  non  po- 
tius  in  animae  immortalitate  ,  cum  hoec  suffi- 
ciat,  eliamsi  anima  non  esset  iterum  corpori 
uniencla.  Sed  quia  hoc  est  alterius  considera- 
tionis,  dico  breviter,  in  divina  Scriptura,  ma- 
xime  in  ordine  ad  preesentem  causam,  haec 
pro  eodem  reputari ;  quia  resurrectio  suppo- 
nit  animae  immortalitatem,  et  hosc  infert  re- 
surrectionem,  si  vera  et  recta  fides  de  divina 
providentia  et  justitia  in  proemiandis  et  pu- 
niendis  hominum  operibus  habeatur;  nam  si 
Deus  post  hanc  vitam  praemia  et  pcenas  pro 
operibus  confert,  necesse  est  ut  non  solum  in 
animabus,  sed  etiam  in  corporibus  illam  scr- 
vet  providentiam.  Hujusmodi  ergo  fides  com- 
prehenditur  in  illo  loco  sub  illa  bona  et  reii- 
giosa  cogitatione  de  resurreetione;  et  eam- 
dem  supponit  Paul.,  1  Corint.  15,  cum  ait  : 
Si  mortui  non  resurgunt,  quid  milii  prodest  ? 
comedamus  et  libamus,  cras  enim  moriemur. 
Ac  si  diceret,  si  moriui  non  resurgunt,  nulla 
pcena  vel  gloria  superest  post  hanc  vitam  pro 
eorum  operibus,  quia  utrumque  ad  Dei  pro- 
videntiam  aeque  pertinet,  et  utrumque  in  di- 
vinis  promissionibus  et  comminationibus  con- 
tinetur;  quia  non  animabus,  sed  hominibus 
praemia  et  pcenae  promittuntur,  et  ideo,  re- 
surrectione  sublata ,  csetera  auferri  necesse 
est,  ut  recte  Chrysost.  et  Anselm.  in  illum 
locum  annotarunt.  Sic  igitur  in  preesenti  per- 
inde  fuit  dicere  Judam,religiose  de  resurrec- 
tione  cogitantem ,  pro  mortuis  sacrificia  of- 
ferri  fecisse ,  ac  dicere,  religiose  de  divina 
providentia  et  de  pcenis  acpraemiis  hominum 
cogitantem,  id  fecisse. 

6.    Ex  aliis    testimoniis  purgatorium  col- 
ligitur.—Ex  Tobice   &  eadem   veritas  colli- 

56 


82  DISPUTAT 

/itur. — Ex  Malachiat  3,  Isai.  4,  et  Dan.  3, 
Idem  colligit  Augustinus. — Atque  juxta  hsec, 
;-)otesi  veritas  heec  de  purgatorio  ex  alfis  lo- 
as  Veteris  Testamenti  demoiistrafi,  in  qui- 
bus  suffragia  mortuis  utilia  esse  significatur; 
■um  enim  animse  beatae  illis  non  indigeant 
idemque  erattempore  legis  veteris  de  anima- 
>us  exislentibus  in  sinu  Abrahsa,  sola  enim 
Christi  mortejnvari  poterant),  animabus  ve- 
ro  damnatis  utilia  esse  non  possint,  mani- 
Leste  supponunt  illa  testimonia  locum  alium 
inimarum,  qui  non  est  nisi  purgatorium. 
Hoc  ergo  modo  induci  solet  ad  hanc  verita- 
iem  contirmandam  id  quod  1  Reg.  31  refer- 
lur  de  Judaeis  qui  jejunaverunt  septem  diebus 
pro  Saul,  et  aliis  qui  cum  eo  mortui  fuerant. 
Quod  jejunium  fuisse  pro  mortuis,  ut  ad  re- 
quiem  pervenire  valerent,  exponil  Beda,  lib. 
i  in  Sarnuelem,  c.  ult.,  et  putat  esse  exposi- 
tionem  litteralem.  Simileestquodlib.  2  Reg., 
c.  1,  refertur,  David  et  qui  cum  eo  erant,  je- 
junasse  usque  ad  vesperam  super  Saul  et  Jo- 
natham,  etc,  et  quod  c.  3  fertur  dixisse  Da- 
vid  adpopulum  post  mortem  Abner:  Scindite 
vesiimenta  vestra  et  accingimini  saccis,  et 
plangite  ante  exequias  Abner.  Et  statim  dici- 
tur,  jejunasse  pro  illo  usque  ad  vesperam. 
Sed  hsec  testimonia  enervari  possunt ;  quia 
illa  jejunia  non  videntur  fuissein  suffragium 
defunctorum,  sed  in  ostensionem  trislitiee  et 
doloris,  eo  quod  corruissent  gladio,  ut  ibidem 
dicitur ;  sicut  enim  flebant  el  Jamentabantur 
super  mortuos,  ita  etiam  jejunabant  ;  quod 
notavit  Abulen.,  1  Reg.  31,  q.  19,  et  2  Reg. 
1,  q.  9,  et  c.  3,  q.  33  et34.  NihiJorainus  pro- 
babilia  sunt  illa  testimonia,  quia  verisimile 
est  etiam  facta  esse  illa  jejunia  et  afflicliones 
viventium,  ut  prodessent  defunctis  :  nam  2 
Reg.  12,  cum  David  flevisset  et  jejunasset 
pro  impetranda  vita  filii  sui  infantis,  post- 
quam  moriuum  illum  esse  intellexit,  non 
amplius  luxit,  seu  jejunavit,  et  rationem 
ipsemet  reddit,  quia  jam  non  poterat  tale 
jejunium  puero  esse  utile;  quia  (nimirum)  nec 
revocandus  erat  ad  vitam,  nec  aliquid  pec- 
care  potuerat,  pro  cujus  remissione  jejunium 
illud  ipsi  prodesse  posset,  ut  ibidem  notavit 
Abulens.,  q.  24;  ergo  cum  pro  aliis  adultis 
David  jejunavit,  luxit,  etc,  verisimile  est 
ipsum  considerasse,  potuisse  ex  iilis  afflictio- 
nibus  utilitatem  aJiquam  in  mortuos  redun- 
dare.  Fortius  argumentum  sumitur  ex  ver- 
bis  Tobise  4  :  JPanem  tuum  et  vinum  tuum  su- 
per  sepulturam  justi  constitue.  Hocenim  con- 
silium  non  potuit  in  alio  sensu  esse  sanctum 


XLV.  SEGT.  I. 

et  honestum,  nisi  quatenus  panis  et  vinum 
in  saerificium  et  ol)Jalionem  Deo  offertur  pro 
mortuis,  aut  in  eleemosynam  pauperum,  vel 
sustentationem  sacerdotum  datur  propter 
eumdem  finem,  ut  recte  expendit  Turrian., 
lib.  4  pro  Epistolis  Pontif.,  c.  14,  adjungens 
illud  Ecclesiast.  7:  Mortuo  non  prohibeas  gra- 
tiam,  id  est ,  beneficentiam  et  subsidium, 
quem  locum  Jansen.  ibi  pro  hac  veritate 
recte  expendit.  Prseterea  purgatorium  ignem 
colligit  August.,  lib.  20  de  Civitate,  c.  25,  ex 
illo  Malachise  3  :  Sedebit  conflans  et  emun- 
dans  argentum,  et  purgabit  filios  Levi ;  ad- 
jungens  illud  Isaise  4  :  Lavabit  Dominus  sor- 
desfiliorum  et  filiarum  Sion,  et  sanguinem  cir- 
cumdabit  de  medio  eorum  in  spiritu  judicii  et 
spiritu  combustionis .  Et  lib.  50  Homil.,  in  16, 
adjungit  illud  Daniel.  7  :  Et  fluvius  igneus 
currebat  ante  eum.  Sed  heec  loca  alios  habent 
litterales  sensus,  in  quibus  explicandis  nunc 
non  possumus  immorari.  Et  ob  eamdem  cau- 
sam  omitlo  aJia  minus  efficacia,  quse  ex  1 
Reg.  2,  Psalm.  29,  65  et  aliis   adduci  solent. 

Secundo  probatur  purgatorhm  ex  novo  Tes- 
tamento. 

7.  Ex  novo  Testamento  potest  imprimis 
sumi  argumentum  simile  praecedenti,  quia 
etiam  ex  illo  habemus  defunctos  posse  ju- 
vari  operibus  et  satisfactionibus  viventium, 
quod  non  potest  esse  verum  nisi  de  existenti- 
bus  in  purgatorio,  ut  deductum  est.  Assum- 
ptum  probalur  ex  Paulo  1  Gor.  15:  Quid 
faciunt  qui  bapthantur  pro  mortuis,  si  mortui 
non  resurgunttRovum  enim  verborum  sensus 
facilior,  magisque  litteralis  esse  videtur: 
Quid  faciunt  qui  affliguntur,  et  pcenitentiam 
agunt  pro  juvandis  mortuis,  simortui  non  re- 
surgunt  ?  Hoc  ergo  adducit  Paulus  tanquam 
certum  signum  resurrectionis  ,  supponens 
aperte,  operari  illo  modo  non  esse  vanum  et 
inutile,  sed  fructuosum  mortuis.  De  quo  loco 
multa  dixi  in  2  tomo  hujus  parlis,  ubi  plures 
attuli  expositiones,  hanc  vero  aliis  prsetuli. 
Eiquenunc  solum  addendum  occurrit  ex  Tur- 
riano  supra,  el  Pamel.  in  lib.  TertulJ.,  de  Co- 
ron.  milit.,  n.  30,  etiamsi  per  verl^a  illa, 
Baptizantur  p-o  mortuis,  intelligamus  lava- 
cra  et  coeremonias  Judaeorum  qui  pro  mor- 
tuis  baplizabantur,  eumdem  sensum  eamdem- 
que  vim,  quantum  ad  prsesens  atlinet,  reti- 
nere,  quia  etiam  illte  aspersiones  Jegales  fie- 
bant  pro  mortuis,  ad  satisfaciendum  scilicet 
pro  illis.  Uiide  colligit  S.  Ephrem  in  suo 
Testamento,  multo  magis  posse  sacerdotes 


novi  Tcstamcnti  pro  morluis  offcrre.  Ex  quo 
sicut  Pauhis  colligit  resurrectionem,  nos  im- 
mediatius  colligimus  poenalitates  aliquorum 
mortuorumtemporales,  in  quibus  per  suffra- 
gia  vivorum  juvari  possunt,  et  consequenter 
etiam  colligimus  purgatorium. 

8.  Coufirmari  hoc  ipsum    solet  ex  verbis 
Christi,  Luc.  16  :  Facite  vobis  amicos  de  mam~ 
monainiquitatis,  ut  cum  defec?,ritis,recipiant 
vos  in   cctema  tabemacula.  Nam   Sanclorum 
interpretatio  est :  Facite  eleemosynas  paupe- 
ribus ,    qui  vos  adjuvent  cum  ex  hac  vita 
exieritis,  ut  in  seternam  beatitudinem  reci- 
piamini.  Sic  fere  Aug.,  12  de   Civit.,  c.  27  : 
Hieron.,  ep.  151  ad  Algas.,  q.  6,  et  lib.  cont. 
Vigilan.;  Tertul.,  lib.  contra  Marc,  c.  32,  et 
alii  super  Lucam.  Dicere  vero  potest  aliquis, 
licet  ex   hoc  loco  suffragia  et  intercessiones 
Sanctorum  satis  probabiliter  colligantur  (ideo 
enim  dicuntur  nos  recipere  in  tabernacula 
a^terna,  quia  suis  nos  oralionibns  juvant) , 
tamen,  quod  auxilium   nobis  prsestent  etiam 
post  mortemnostram,  utinde  colligatur  pur- 
gatorium,  non  videri  ex  illis  verbis  sufficien- 
ter  colligi.  Respondelur   ex  verbo  illo ,  cum 
defeceritis,  id  colligi;  nam  illud  deficere,  non 
est  condemnari,    alias  nunquam  possent,  qui 
sic  defieerent,  in  seterna  tabernacula  recipi ; 
igitur  nihil  atiud  significat,  quam  ex  hacvita 
decedere,   ut  cum  Theophyl.,  Euthym.    et 
aliis,  exponit  Jansen.  Aliquibus  hoc  non  pla- 
cet,  quia  Christus  non  loquitur  de   defectc 
mortis,  qui  communis  est  bonis  et  malis,  quia 
convemt  illis,  quia  mortales  sunt ;  sed  loqui- 
tur  de  defectu  in  reddenda  ralione   villica- 
tionis  male  administrata;.    Videtur  ergo  ibi, 
deficere,  essea  divina  gratia  cadere,  non  per- 
petuo,  sed  in  hac  vita,  et  in  ea  condemnari, 
atque  a  Deo  fugari,  unde  Irena?us,  lib.  A,  c. 
47,  pro  illis  verbis,   cum  defeceritis ,  vertit, 
postquam  fugati  fueritis.  Favet  etiam  Ter- 
tullian.,lib.  deFugain  persecutione,c.  13,  ubi 
sic  exponit :  Ut  cum  ccepisset  ab  hujus  defcere 
gratia.  Juxla  hanc  vero  expositionem  nihilex 
verbis   citatis  colligere  possumus,   quod  ad 
rem  prsesenlem  conducat ,  quia  si  deficere, 
tantum  est  in  hac  vita  cadere  a  gratia  et  fa- 
vore  Dei,  solum  possumus  ex  illa  parabola 
colligere,  illos  amicos,  quos  de  mammona 
nobis  comparamus,  posse  in  hac  vita  nos  ju- 
vare  ad  gratiam  Dei  recuperandam,  aut  per 
eleemosynas  iterum  a  Deo   impetrari  posse 
gratiam  perdilam. 

9.  Rejicilur  Maldonati  expositio. — Non  vi- 
deo  autem  cur  verba  illa  ad  tempus  hujus  vi- 


DISPUTAT.  XLV.  SECT.  I.  883 

taa  coarctanda  sint,  proesertimcum  juxta  vcr- 
borum  proprietatem,  recipi  in  ceterna  taber- 
nacula,  in  futura  vita,  et  non  in  prsesenti  con- 
lingat,  nisi  impropiie  et  rcmote,   seu  in  ra- 
dice.  Optime  ergo  exponitur  verbum  illud, 
cum  defeceritis,  utique  in  reddenda  ratione, 
sicut  villicus    defecerat  reddendo   rationem 
villicationis  suoe ;  et  quia  hsec  ralio  proprie  a 
nobis  non  postulatur   nisi    in   morte,    ideo 
etiam  illud,  deficere,  ad  tempus  mortisoptime 
refertur  ;  nam  etiam,   simpliciter  loquendo, 
neminem  Deus  amovet  a  villicalione  in  hac 
vita,  quantumvismalus  sit.  Non  omnesautem 
qui  in  reddenda  ratione   deficiunt,  possunt 
recipi  in  seterna  tabernacula  ;    aliqui  tamen 
possunt,  si  non   essentialis  (ut  sic  dicam)  et 
substantialis  sit  defectus,  sed  accidentalis  et 
levis.  Atque  hoc  satis  est,  ut  Christi  consilium 
et  promissio  locum  habeant ;  nam  cum  ait  : 
TJt  recipiant  vos  in  ceterna  iabemacula,  sub- 
intelligit  conditionem,  Si  aliunde  vos  fueritis 
capaces.   Vel    certe  loquitur  de   facientibus 
eleemosynas  in  charitate,  et  ex  charitate  ;  hi 
enim,  licet  aliquo  modo  deficiant  in  reddenda 
ratione,  optime  poterunt  amicorum  precibus 
juvari.  Et  ita  intellexisse  videtur  hunc  locum 
August.  dicto  loco  de  Civitate,  dicens,  Chri- 
stum  loqui  de  quibusdam  hominibus,  nec  ita 
malis,  ut  crimina  committant  de  suis  elee- 
mosynis  confisi,  nec  ita  bonis,   quin  aliquid 
solvendum  habeant. 

10.  Ex  aliis  testimoniis  purgatorium  col- 
ligitur. — His  vero  testimoniis  optime  con- 
sentiunt  illa,  in  quibus  significatur,  post  hanc 
vitam  posse  fieri  aliquam  peccatorum  remis- 
sionem,  seu  potius  solutionem;  illa  enim  non 
possunt  intelligi  de  peccatis  mortalibus  quoad 
culpam,  ut  suppono ;  ergo  debent  inlelligi  de 
venialibus,  vel  de  omnibus  quoad  aliquem 
reatum  pcense  temporalis.  Utroque  autem 
modo  concluditur  jpurgatorii  locus,  quia  ne- 
cesse  est  illas  animas,  dum  ab  illis  peccatis 
expiantur,  in  aliquo  loco  esse,  et  illum  pur- 
gatorium  appellamus.  Huc  autem  imprimis 
accommodarisolent  illa  verba  Matth.  5  :  Amen 
dico  tibi,  non  exies  inde,  donec  reddas  novis- 
simum  quadrantem.  Sed,  ut  August.  notavit, 
lib.  1  de  Serm.  Dom.  in  mont. ,  c.  11,  illa 
particula,  donec ,  non  significat  pcenam  ali- 
quando  esse  fmiendam,  sed  potius  significat 
Eeternitatem  pcenarum;  sensus  enim  est:Om- 
nium  peccatorum  etiam  minimorum  pcena  a 
te  exigetur,  et  ita  solves  usque  ad  minimum 
quadrantem,  et  quia  nunquam  satis  solves, 
semper  lues.  Ita  vero  esthic  sensus  accipien^ 


I 


884 


DISPUTAT.  XLV.  SECT.  I. 


dus,  ut  tamen  veritati  purgatorii  non  repu- 
gnet;  inteJligi  ergodebet  generaliter  seu  per- 
missive,  vel  accommode.  Monet  enim  Chris- 
tus,  ut  in  via,  id  est,  quandiu  in  boc  mundo 
versamur,  causas  nostras  cum  Deo,  seu  cum 
adversario  (quicunque  ille  sit)  componamus  : 
nam  si  postea  in  Dei  judicium  inciderimus,  et 
rei  seu  debitores  inventi  fuerimus,  non  exie- 
mus  e  carcere,   donec  reddamus  usque  ad 
minimum  debitum  ;  quod  si  reddere  non  pos- 
simus,  ut  continget  damnatis,  nunquam  inde 
exiemus ;    si  autem  reddere    possimus  ,   ut 
eveniet  justis,  qui  nondum  plene  satisfece- 
runt,   persolvemus  quidem   exacle  ,   donec 
minimum  etiam  reddamus  ;  tamen,  toto  de- 
bito   soluto,  inde  exiemus.  Atque  ita  verba 
hsec  per  se  sola  non  probant ;  si  tamen  alias 
ostendatur  dari  aliquem  reatum  pcenee  tem- 
poralis  in  hominibus  justis,  el   capacitatem 
ex  parte  illorum  ad  satisfaciendum  pro  illa, 
recte  ex  iilis  verbis  conduditur,  posse  hujus- 
modi  justos  in  eo  statu  pervenire  ad  Dei  judi- 
cium,  ac  propterea  mitti  in  carcerem  donec 
solvantj   ibi  autem   posse  solvere  usque  ad 
minimum,  et  consequenter  inde  exire,  atque 
adeo  carcerem  illum  purgatorium  esse.  Et  hoc 
modo  intelligendi  sunt  Patres,  qui  hunc  sen- 
sum  interdum  indicant.   Citatur  Hieronym. 
ibi,  et  epist.  8  ad  Demetriad.;  et  Ambr.,  Luc. 
12;  et  Athanas.,  q.  25  ad  Antiocb.;  sed  hi 
fere  nihil  ampliusdicunt,  quamminima  etiam 
peccata  puniri  a  Deo,  et  nerainem  inde  exire 
donec  solvat ;  an  vero  aliqui  post  hauc  vitam 
solvant,  non  declarant.  Expressius  id  affir- 
mant  Tertull.,  lib.  de  Anima,  cap.  35,  et  ult., 
et  Cypr.,  ep.  52  ad  Antonian.,  et  lib.  2  ad 
Quirin.,  c.  57.  Possuntque  verba  Cbristi   in 
hunc  sensum  induci,  quia  licet  ex  forma  illius 
loculiouis,  et  ex  vi  illius  particulee,  donec,  non 
affirmetur  aliquid  in  futurum,  sed   negetur 
exitus,  donecfiat  integra  solutio,  nihilominus 
videtur  supponi,  aliquando  esse  solutionem 
possibilem,  et  consequenter  eliam  exitum  e 
carcere ;  nam  de  re  impossibili  non  ita  loqui- 
mur.  Atquehoc  satis  est  ad  colligendum,  pro 
aliquibus  peccatis  seu  debitis  peccatorum, 
posse  post  hanc  vitam  solvi,  et  consequenter 
esse  aliquem  carcerem  deputatum  ad  hoc  ge- 
nus  solutionis,  qua  facta,  inde  possit  exiri. 

ii.  Aliqua peccata  essepost  lianc  vitam  re- 
missibilia  probatur . — -Probari  etiam  solet  illud 
assumptum  ex  verbis  illis  Matt.  42  :  Non  re- 
vdttetur  i?i  hoc  seculo,  neque  in  futuro,  scili- 
eet,  blasphemia  in  Spiritum  Sanctum.  In  his 
euim  verbis  plane  supponi  videtur  remissio- 


nem  aliquam  peccatorum  Eeri  nonnunquam 
in  vita  futura.  Nemo  enim  ita  loquitur  de  re 
impossibili  pro  illo  statu  ;  quis  enim  dicat : 
Non  ducam  uxorem  neque  in  hoc  seculo,  neque  in 
futuro,  vel  quidpiam  simile?  Quando  ergo  ali- 
quid  in  utroque  seculo  fieri  contingit,  ut  ne- 
getur  unquam  futurum,  recte  dicitur  non  esse 
futurum,  vel  in  hoc  seculo,  vel  in  futuro.  Et 
ideo  nihilrepugnat  quodMarcusc.  3  dixerit: 
Non  habet  remissionem  in  czternum ;  nam  hoc 
ipsum  explicatius  dixit  Matthoeus,  significans, 
licet  alia  peccata  in  futura  vita  remittantur, 
hoc  vero  minime.  De  quo,  qualiter  intelligsn- 
dum  sit,  superius  est  a  nobis  disputatum,nunc 
enim  solam  illam  parliculam  expeudimus ; 
fuitque  consideratio  August.,  lib.  6  contra 
Julian.,  c.  15,  et  lib.  21  de  Civit.,  14,  a  quo  id 
didicerunt  Beda  in  illum  locum;  Isidor.,  lib. 
1  de  Divin.  offic,  c.  de  Sacrificio  Missa; ; 
Greg.,  4  Dialogor.,  c.  39;  Bern.,  serm.  66  in 
Cantic. ;  Chrysost.  autem,  quem  Grceci  se- 
quuntur,  in  Matth.,  hom.  42,  habet  aliam 
expositionem,  qua3  in  eo  videri  potest;  nam 
ad  causam  non  refert,  et  sensus  explicalus 
est  sincerior  et  planior,  ipsisque  verbis  con- 
formior. 

12.  Objectio. —  Enodatur Ultimo  tamen 

circa  hoc  totum  argumentum  dicere  quis  po- 
test  ,  licet  aliqaa  peccata  remittantur  post 
hanc  vitam,  non  satis  inferri  purgatorium, 
quia  peccata  venialia  remitti  possunt  post 
mortem  quoad  culpam,  quod  satis  est  ad  illo- 
rum  testimoniorum  veritatem,  et  tamen  illa 
pecoatadimittunturinipsoinstanti  mortiscum 
primum  anima  est  a  corpore  separata,  pro- 
pter  quod  instans  non  est  necesse  ponere 
specialem  locum  purgatorii ;  nam  pro  illo  in- 
stanti  fortasse  nondum  anima  mutavit  locum 
quoad  prsesentiam  substantise  suae ;  vel  satis 
esse  posset  quod  in  ipsa  via  ad  ccelum  per  in- 
teriores  actus  mundaretur;  quod  autem  ultra 
hoc  aliquid  aliud  requiratur,  ex  illis  locis  col- 
ligi  non  potest.  Bespondetur,  evasionem  hanc 
magis  pertinere  ad  alias  qusestiones,  ubi  sit 
purgatorium,  vel  quantum  duret  pcena  ejus, 
quam  ad  quEestionem  an  sit;  quomodocunque 
enim  intelligamus  intercedere  aliquam  mo- 
ram  inter  statumhujus  vitaeet  ingressumbea- 
titudinis,  in  qua  anima  jam  separata  a  cor- 
pore  a  peccatis  mundatur,  inteiligitur  purga- 
torium  esse,  ubicunque  et  quantumvis  breve 
intelligatur.  Addo  vero,  ex  ultimis  Christi 
verbis  concludi,  non  sola  peccata  venialia  re- 
mitti  in  vita  futura,  sed  etiam  mortalia;  nam 
peccatum  in  Spiritum  Sanctum   morlale  et 


DISPUTAT. 
gravissimum  esl,  et  de  illo  ait  Christus  non 
remitti  in  hoc  seculo  neque  in  ftituro;  con- 
tingit  ergo  etiam  mortalia  peccata  remitti  in 
seculo  futuro,  quod  cum  non  possit  intelligi 
de  remissione  quoad  culpam,  necessario  in- 
telligendum  est  quoad  pcenam,  quee  non  sta- 
tim  uno  momento  persolvitur,  nec  per  solos 
actus  interiores  purgatur,  sed  per  alia  poena- 
rum  genera,  ut  postea  videbimus. 

13.  Aliquas  pcenas  in  futura  vita  lialere 
finem  ostenditnr  ex  Act.  2.  —  Tertio  principa- 
liter  aiferri  possunt  ex  novo  Testamento  illa 
testimonia,  in  quibus  asseritur  aliquas  poenas 
futurae  vitoe  habere  finem,  et  ex  illis  fieri  tran- 
situm  ad  geternam  requiem.  Solet  hoc  colligi 
ex  verbis  illis  Actor.  2  :  Quem  Deus  suscitavit 
a  mortuis,  solutis  doloribus  inferni,  id  est, 
ablatis  pcenis  inferni ,  non  quidem  ab  ipso 
Christo,  de  quo  ibi  est  sermo,  sed  ab  eis  quos 
ipse  resurgendo  ab  iuferno  liberavit.  Unde 
Polycarp.,  Epist.  ad  Philip.,  ad  hunc  locum 
alludens,  ait, :  Quem  Deus  suscitavit,  solvens 
dotores  inferni.kiqne  ita  hnnc  locum  exposuit 
August.,  lib.  12  Genes.  ad  litter.,  e.  33,  ubi 
deeiarat,  per  infernum  non  posse  ibi  intelligi 
sinum  Abrahee;  licet  autem  non  exponat  quis 
locus  inferni  ille  sit,  necessariointelligere  de- 
buit  purgatorium,  quia  a  caeteris  locis  nemi- 
nem  Christus  eduxit.  Dixi  plura  de  hoc  testi- 
monio  in  2  tom.  hujus  3  p.,  in  Comment.  art. 
4,  q.  52,  et  in  disp.  43,  sect.  1.  Adduci  pree- 
terea  hiesoletloeus  ille  difficilis  Matt.  5  :  Qui 
irascitur  fratri  suo,  reus  eris  judicio ;  qui  au~ 
tem  dixerit  fratri  sua  Racha,  reus  erit  conci- 
lio ;  qui  autem  dixerit  fatue,  reus  erit  ge- 
hennw  ignis.  Nam  omnia  hsec  membra  conti- 
nent  comminationem  alicujus  pcenee;  et  so- 
lum  in  tertio  membro  iit  comminatio  pcenoe 
inferni  et  eeternee;  ergo  pra3ter  eam  est  aliud 
genus  temporalis  pcenee,  qualis  est  in  solo 
purgatorio.  Sed  hic  locus  perobscurus  est,  et 
non  spectans  ad  preesentem  controversiam, 
quia  valde  probabile  est  omnia  illa  membra 
significare  eeternam  condemnationem,  etpce- 
nam  majorem  vel  minorem  pro  qualitate  de- 
lictorum;  quomodo  aulem  heec  ineequalitas  il- 
lis  verbis  significetur  tam  in  delictis  quam  in 
pcenis,  quomodo  etiam  illi  peccatorum  gradus 
tales  sint  ut  mereantur  eeternampcenam,  non 
est  hujus  loci  explicare. 

Expenditur  Pauli  locus  1  Cor.  3. 

14.  Preecipuus  ergo  et  celebris  locus,  ex  quo 
heec  pcena  temporalis  colligitur,  est  ille  Pauli 
1  Cor.  3  :  Fundamentum  aliud  nemo  potest 


XLV.  SECT.  I.  885 

ponere  prccter  id  quod  positum  est,  quod  est 
Christus  Jesus.  Si  quis  autcm  supercedificatsu- 
per fundamentum  hocaurum,  argentum,lapides 
pretiosos,  lignum,  foenum  ct  stipulam,  unius- 
cujusque  opus  manifestum  erit ;  dies  enim  Do- 
mini  declarabit,  quia  in  igne  revelalitur ,  et 
uniuscujusque  opus  quale  sit  ignis  probabit. 
Si  cujus  opus  manserit,  quod  supercedificatur, 
mercedem  accipiet;  si  cujus  opus  arserit,  de- 
trimentum  patielur ;  ipse  autem  salvus  erit,  sic 
tamen  quasi  per  ignem.  Cujus  testimonii  vis 
in  his  ultimis  verbis  posita  est,  quibus  affir- 
mari  videtur  a  Paulo  aliquos  salvari  per 
ignem,  eo  quod  aliqua  opera  fecerint  igne 
digna,  non  eeterno,  sed  temporali,  qui  non  vi- 
detur  posse  esse  alius  nisi  purgatorius  ignis. 
Quia  vero  talia  opera  metaphoricis  nomini- 
bussignificantur,  ideo  imprimis  declaraudum 
est  quid  per  lignum,  fmnum  et  stipulam  signi- 
ficetur ;  hinc  enim  ceetera  pendent,  quee  ad 
nostrum  institutum  spectant.  Aliqui  ergo  per 
has  voces  intelligunt  opera  vitee  activae  quee 
bona  sunt,  tamen  circa  temporaliaversantur, 
et  ad  illa  ita  afficiunt  ut  postea  non  sine  dolo- 
re  amittantur.  Hanc  expositionem  indicatali- 
quando  Augustinus  infra  citandus,  et  non  dis- 
plicet  Anselmo.  D.  Thom.  autem  ,  et  alii  eam 
rejieiunt,  nisi  ea  opera  sumantur,  quatenus 
aliquid  culpee  illis  admiscetur.  Nam  quod  per 
illas  voces  metaphorice  significaverit  Paulus 
prava  opera  quee  a  fidelibus  fiimt,  manifestum 
esse  videtur,  tum  ex  omnium  expositione  ; 
tum  ex  aliis  vocibus,  aurum,argentum,  etc, 
quee  plane  bona  opera  significant,  aut  (quod 
perinde  est )  spirituales  fructus  eorum  ;  tum 
denique  ex  omnibus  quee  sequuntur  de  pro- 
batione  et  examinatione  operum  per  ignem. 

15.  Num  peccata  mortalia,  an  venialia,  per 
lignum,  fcenum  et  stipdam,  signi ficentur .  — 
Difficultas  vero  est,  an  illee  voces  significent 
peccata  mortalia  aut  venialia.  Est  enim  mul- 
torum  opinio,  principaliter  indicare  mortalia, 
quiaPaulus  duos  tantum  ordines  operum  po- 
suit,  bonorum  scilicet  et  malorum  ;  ergo  sub 
malis  mortalia  peccata  comprehendit.  Nec 
enim  dici  potest  ea  preetermisisse,  quia  non 
possunt  supereedificari  supra  illudfundamen- 
tum  quod  est  Christus  ;  nam  etiam  venialia 
peecata  non  possunt  super  illud  fundari,  for- 
maliter  loquendo;  materialiter  autem,  sicut 
ille  qui  per  fidem  est  in  hoc  fundamento  fun- 
datus,  potest  venialia  peecalasupersedifiearej 
ita  etiam  mortalia.  Ergo  heec  Paulus  sub  illis 
vocibus  metaphorice  comprehendit.  Quod 
sensisse  videtur  Hierouym.  in  c.  1  Jeremiee, 


DISPUTAT.  XLV.  SECT.  I. 


dicens  :  Qui  levi  peccatorum  sorde  maculatus 
est,  levioribus  pitrgatur  monitis;  porro  pecca- 
ta  gravia,  quce  ad  mortem  traliunt,  graviori- 
lus  tormentis  indigent,  uniuscujusque  enim 
opus  qualesit,  ignis  probabit.  In  quibus  ulti- 
mis  verbis  alludit  ad  praesens  testimoniurn 
Pauli.  Idem  vero  Hieron.,  Nahura  1,  etiam  de 
operibus  hsereticorura  hsec  verba  exponit. 
Quod  etiam  habet,  Zach.  I.  De  mortalibus 
etiam  peccatis  has  voces  exposuerunt  Pauli- 
nus,  Epist.  29  ad  Aprum;  et  Arnoldus,  tract. 
ult.  de  Verbis  Domini  in  cruce.  Eamdemque 
expositionem  sequitur,  et  nonnullis  testimo- 
niis  confirmatTurrian.,  lib.  4  contra  Magde- 
bttrg.,  c.  13. 

16.  Qaorumdam  expositio,  salvus  erit,  de 
permanentia  in  existentia.  —  Juxta  hanc  vero 
interpretationem,  illa  posteriora  verba,  Ipse 
autem  salvus  erit,  non  erunt  intelligenda  de 
eeterna  salute  ac  gloria,  sed  solum  de  perma- 
nentia  talis  hominis  seu  animse  ejus  ;  ac  si 
diceretur,  quamvis  opus  destruatur,  non  ta- 
men  ipsa  persona ;  non  enim  redigetur  in 
nihilum,  sed  conservabitur  ut  seterno  igne 
crucietur.  Quse  fuit  expositio  Chrysost.,  hom. 
9  in  priorem  ad  Cor.,  qui  dicit  interdum  uti 
Paulumnominepree  se  ferente  bonum  aliquod 
ad  significandum  potius  malum,  atque  ita  in 
proposito,  illud,  salvus  erit,  seu  salvabitur, 
non  veram  salutem,  sed  permanentiam  ho- 
minis  peccatoris  ad  seternitatem  poense  si- 
gnificare.  Quamexpositionem  sequitur  Theo- 
phylact.,  et  eam  indicavit  Greg.  Nazianz., 
orat.  39,  in  fine,  ubi  de  Novatianis  hsereticis 
loquens  ait  :  Si  via  sua  insistant,  in  altero 
cevo  igne  haptizahuntur,  qui  postremus  est 
baptismus,  nec  solum  acerbior,  sed  diuturnior, 
qui  crassam  materiam  instar  fceni  depascitur, 
vitiique  omnis  levilatem  ahsumit.  Ubi  Nicetas 
de  igne  sempiterno  htec  verba  intelligit,  nec 
possunt  de  alio  exponi,  cura  hseretici  in  suis 
erroribus  manentes  alio  igni  non  reserven- 
tur.  Eademexpositiohabetur  inqusestionibus 
ad  Antiochum,  inter  opera  Athanasii,  qusest. 
131  :  Detrimentttm  (inquit)  palieiur  regni  cce- 
lorum,  ipse  vero  manebit  integre  pcenas  luens. 
Eamdem  habet  Anastas.  Nicsen.,  lib.  Qua?s- 
tion.  in  Scripturam,  qu»,st.  60.  Et  hanc  ex- 
positionem  defendebant  Patres  Grseci  in  Con- 
cilio  Ferrarien.,  sess.  1,  in  princ.  Eamdem 
necessario  sequi  debent  omnes,  qui  nomine 
fceni,  etc,  vel  peccatum  mortale  in  genere, 
vel  peccatum  specialeprsedicandi,  seu  super- 
eedificandi  falsa  dogmata  intelligunt  ,  ut 
Clem.  Alexand.,  lib.  5  Stromat.,  non  longe  a 


principio;  Hieronym.  in  id  Isai.  5 :  Vce  qui  con- 
jungitis  domum  ad  domum;  quamvis  non  tam 
exponere  quam  verba  accommodare  videatur. 

17 .  Improhatur  opinio  asserentium,  verbum 
salvabitur,  non  significare  celernam  salutem. 
— Hsec  vero  exposilio  probari  nullo  modo  po- 
test.  Et  primo  Patres  Latini  in  dicto  Concilio 
Ferrarien.,  sess.  1,  vim  faciunt  in  verbo  illo, 
salvabitur,  quod  in  Scriptura  semper  in  bo- 
nam  partem  sumitur  pro  consecutione  salu- 
lis  seu  vitse  corporalis,  vel  spiritualis,  vel  tem- 
poralis,  vel  eeternse,  juxta  loci  circumstan- 
tiam,ut  videre  est  frequenter  in  Psalmis,  1 1  : 
Sahurn  me  fac  ,  Domine  ,  quoniam  defecit 
sanctus ;  79  :  Deus  virtutum,  convertenos,  os- 
tende  faciem  tuam,  et  salvi  erimus;85:  Sal- 
vum  fac  servum  tuum,  etc.  Matth.  14  :  Domi- 
ne,  salvum  me  fac;  ubi  Grsece  idem  verbum 
habetur.  Unde  constat  et  verbum  salvandi 
semper  in  bonam  partem,  et  pro  conservatio- 
ne  illius  vitse  quae  amitti  poterat,  vel  pericu- 
lis  erat  exposita,  accipi ;  existentia  vero  ani- 
mse  rationalis  non  est  hujusraodi,  et  ideo  sal- 
variproprie  non  dicitur,  ex  eo  solum  quod  in 
esse  conservetur.  Secundo,  non  dicit  Aposto- 
lus  :  SalvaUtur  in  igne,  sed,  per  ignem,  quo 
aperte  significat  non  permansurum  in  igne  , 
sed  transiturum  per  ignem,  et  ita  consecutu- 
rum  salutem,  qttod  uno  verbo  Tertul.  expo- 
suit,  libro  5  contra  Marcion.,  cap.  6,  dicens  : 
Merces  illa  per  ignem  rependetur.  Idem  Hie- 
ronymtts  in  Amos  4 ;  et  Cyprianus  ,  epist. 
52  ad  Antonian.  ,  dicens ,  liorum  pro  pec- 
catis  longo  dolore  cruciatus  emendari  et  pur- 
gari  diu  igne.  Et  optime  Origenes,  hom.  6, 
in  Exod.  :  Idcirco  qui  salvus  fit,  per  ignem 
salvus  fit ,  ut  si  quid  plumbi  habuerit  ad- 
mistum,  id  ignis  decoquat  et  resolvat,  ut  effi- 
ciantur  omnes  aurum  bonum.  Et  earadem  ex- 
positionem  eleganterprosequitur,  homil.12  in 
Jerem.  Sed  oportet  advertere,  licet  hsec  loca 
Origenis  et  similia  dictam  expositionem  recte 
confirment,  non  tamen  veritatem  pttrgatorii; 
quia  ille,  ut  notavit  August.,  21  de  Civit. , 
cap.  15  et  17,  omnem  ignem  vitse  futurae  pur- 
gatorium  facit,  quia  nullas  agnoscit  seternas 
pcenas,  sed  omnes  putat,  aliquando  futuros 
aurum  bonum  (ut  ejus  verbis  utamur).  In  ci- 
tata  vero  hom.  6  in  Exodum  indicat,  per  illa 
tria,peccata  cordis,  verbi  et  operis,  atque  ita 
universa  peccata  significari.  Sed  Origenem 
omittamus. 

18.  Melius  confirmat  eamdem  expositionem 
Hieronymus,  lib.  2  contra  Jovinian.,postme- 
dium_,  ex  hoc  loco  colligens,  inter  salvatio- 


DISPUTAT. 
nera  et  salvationem  esse  diversitatem  ;  nam 
qusedam  fit  per  ignem  purgantem  et  eonsu- 
raentem  prava  opera,  alia  sine  igne  ;  loquitur 
autem  apertedesalvationeseterna.  Undeidem 
Hieronym.,  Isaise  66,  in  fine,  ex  professo  os- 
tendit  contra  Origenem,  damnatorum  poenos 
futuras  esse  seternas;  tandem  vero  concludit : 
Christianorum,  quorum  opera  per  ignem  pro- 
banda  sunt  atque  purganda,  moderatam  ac 
misiam  clementice  esse  sententia m  judicis.  Quia 
nimirum  tantumadtemporalem  poenam  dam- 
nantur.  Oportettamen  Christianorum  nomine 
illos  solos  intelligere,  qui  in  Ghristo  per  fidem 
vivam  fundati  sunt,  et  aliquid  nihilominus 
habent  quod  oporteat  igne  consumi.  Eodem 
modo  de  vera  animoe  salule  intellexit  locum 
illum  Ambros.,  ibi,  recte  inde  colligens  dari 
purgatorium;  et  Enarrat.  in  Psal.  36.  in  illa 
verba,  Arcus  eorum  intret  in  corda  ipsorum, 
etc.,  ubi  breviter  quidem,  tamen  eleganter 
iocura  hunc  attingit.  Cui  merito  adjungi  potest 
Basil.,  orat.  in  cap.  9  Isai.,  in  fine,  ubi  ex- 
ponens  verba  illa  :  Et  erit  populus  ab  igne 
deustus  (ut  ipse  legit)  seu  quasi  esca  ignis,  ut 
habet  Vulgata,  inquit :  Non  omnimodam  in- 
ternecionem  et  exterminium  comminatur ,  sed 
innuit  expurgationem  juxta  Apostoli  senten- 
tiam.  Sit  ergo  constans  Apostolum  loqui  de 
salute  spirituali  et  seterna  obtinenda,  non  in 
igne,  sed  per  ignem,  qui  ad  tempus  urat,  ad 
salutem  vero  secernam  animam  purificet. 

19.  Perverba  lignum,  foenum,  etc,  peccata 
venialia  aut  mortalia  quoad  culpam  remissa 
significari.  —  Quorumdam  expositio  verbi  su- 
persedificare,  de  quibuscunque  justis.  —  Hinc 
uiterius  fieri  non  potest  ut  per  verba  illa,  li- 
gnum,  fcenum  et  stipulam,  peccala  mortalia 
significentur  quatenus  talia  sunt  ;  nam  qui 
hsec  commiserit,  et  cura  eis  in  judicio  divino 
apparuerit,  non  salvabitur  per  ignem,  sed  ad 
ignem  perpetuo  damnabitur  ;  debent  ergoin- 
telligi  venialia  tantum  peccata,aut  ad  summum 
ea  etiam  mortalia,  quse  per  veram  pceniten- 
tiam  venialia  sunt  effecta,  seu  potius  venia 
digna,  etiamsi  non  sint  perfecte  remissa.  Cui 
expositioni  magis  etiam  quadrat  ipsorum  ver- 
borum  metaphora,  quse  res  leviores  indicat ; 
nam  peccata  mortalia  potius  plumbum,  ses 
aut  ferrum  dicenda  essent,ul  dixit  Gregorius, 
&  Dialog.,  c.  39.  Estque  hsec  frequens  Sanc- 
torum  expositio,  quos  statim  referam.  Repe- 
ritur  autem  inter  eos  qusedam  diversitas  : 
nam  quidam  hunc  locum  intelligunt  de  qui- 
buscunque  justis  in  Christo  fundatis,  super- 
sedificantibus  aut  bona.  opera,  aut  defectuosa 


XLV.  SEGT.  I.  8f 

et  maculata;  et  sic  exponentes,  consequentt . 
intelligunt  per  illas  tres  voces  quselibet  pe. 
cala  venialia,  quoe  intra  suam  latitudinem  i  i 
illos  tresgradus  distingui  possunt,  gravia  qu 
difficilius   comburuntur,  sicut  lignum,  levis 
sima  quaa  facillime  uruntur,  sicut  stipula,  < 
media,  quse  perfoenum  intelliguntur.Sumitu 
ex  Origene  supra,  et  Augustino,  ser.  Al  d 
Sanctis.,  Enchir.,c.  68,  et  lib.  Qusest.  ad  Dul 
citium,  q.  1,  in  fin. ;  Gregor.  supra;  et  optim.x 
ex  Csesario,  hom.  8;  D.   Thom.,1.  2,  q.  89 
art.  2,  prsesertim  ad  4.  Atque  hoc  sensu  dixi 
Hieron.,  lib.  2  contra  Jovin.,  non  longe  ; 
principio  :  Cum  viderit  (scilicet  dosmon)  nos 
super  fundamentum  Christi  cedificare  fcenum. 
ligna  etstipulam  (id  est,venialiapeccata),  tuiu 
supponit  incendium   (id  est,  tentationem  ad 
mortaliter  peccandum),  unde  subjungit:  (edi- 
ficemus  ergo  aurum,  argentum,  lapides  pretio° 
sos,  et  tentare  non  audelit. 

20.  Aliorum  expositio  verU  superoedificare, 
de  prcedicatoribus.  —  Alii  vero  intelligunt 
Paulum  loqui  non  generatim  de  omnibus, 
sed  de  prsedicatoribus  Evangelii,  de  quibus 
ibi  ad  litteram  loquebatur,  quos  adjutores 
Dei  vocat,  qui  sua  doctrina  et  fundamentum 
ponunt,  Christum  in  cordibus  plantando,  et 
supersedificant ,  ad  spirituales  fructus  homi- 
nem  promovendo.  Unde  subdit  de  se  :  Secun- 
dum  gratiam  Dei  quce  data  est  mihi,  ut  sapiens 
architectus  fundamentum  posui ,  alius  autem 
supercedificat :  unusquisque  autem  videat  quo- 
modo  supercediftcet.  Nam  fundamentum  aliud 
nemo  polest  ponere,  etc.  Tunc  autem  subjun- 
git  :  Si  quis  autem  supercedificat  argenttim, 
etc,  id  est,  &i  prsedicator  Evangelii  optimam 
doctrinam  prsedicat,  etc,  mercedem  acdpiet. 
Si  verosupercedificet  iignum,  etc,  idest,  prae- 
dicet  res  parum  utiles  ,  et  curiosas  seu  leves, 
detrimentum  patietur,  salvus  tamen  erit  per 
ignem.  Hanc  expositionem  refert  ibi  Ansel- 
mus,  non  tamen  approbat,  licet  probabilem 
existimet.  D.  Thomas  vero  utramque  exposi- 
tionem  refert  et  approbat,  neutram  prseferen- 
do.  Gajetanus  autem  eam  anteponit;  quod  et 
alii  sequuntur  ,  indicaturque  a  Tertulliano, 
lib.  5  contra  Marcion.,  cap.  6,  dicente  Pau- 
lum  posuisse  unicum  fundamentum,  quod  est 
Christus,  super  quod  prout  quisque  superstru- 
xerit ,  dignam  vel  inclignam  doctrinam,  sic 
opus  ejus  per  ignem  probabitur  ,  sic  merces  ei 
per  ignem  rependetur,  etc  Debent  autem  hoec 
verba  intelligi  de  indigna  doctrina,  non  qua- 
cunque  ,  sed  illa  quse  non  labefactat  eedifi- 
cium,  licet  illud  non   promoveat.  Doctrina 


888  DISPUTAT. 

enira  hseretica  evertit  cmnino  aedificinm  ; 
doctrina  etiam  contra  bonos  mores  destruit 
formam,  quae  est  charitas  ;  et  ideo  qui  talem 
doctrinam  pra^dicant,  nec  supersedificare  dici 
possunt,  nec  salvari  per  ignem,  sed  omnino 
condemnari ,  quantum  est  ex  vi  ialium  ope- 
rum.  Est  ergo  sermo  de  indigna  doctrina,  id 
est,  vana  et  inutili,  quae  superaediiicatur  qui- 
dem  a  Doctore,  sed  non  auget,  imo  impedire 
potest  incrementum  seclificii ;  tamen,  quia  ex 
suo  genere  lioc  non  est  peccatum  mortale, 
ideo  non  impedit  quin  pro  aliis  operibus  mer- 
ces  rependatur  per  ignem. 

21.  Diversitas  autem  inter  has  expositiones 
ab  ilJis  verbis  sumenda  est :  Ut  sapiens  arclii- 
tectus  fwidamentum  po.sui,  alius  autem  super- 
(sdificat.  Illud  enim  relativurn,  alius,  potest 
referri  ad  quemcunque  alium  a  Paulo,  qui 
supersediiicet  fundamento  ab  ipso  posito. 
Potest  autem  supereedificare  et  ipsemet  fide- 
liS;  qui  a  Paulo  vei  ab  alio  ministro  Evange- 
lii  ad  Christi  fidem  et  dileclionem  conversus 
fuit ;  nam  postea  unusquisque  suis  cogitatio- 
nihus,  verbis  et  operibus  superaedificat  supra 
fundauientum  pcsitum.  Potest  item  super- 
sedificare  quilibet  alius  praedicator,  ut  per  se 
conslat.  Juxta  illius  ergo  verbi  inteiligentiam 
caetera  accomraodanda  sunt,  ut  procedant 
dictse  expositiones ;  nec  ex  textu  satis  clare 
constat,  quis  illorum  supertedificantium  refe- 
ratur,  an  vero  Paulus  indifferenter  fuerit  lo- 
cutus  de  quocunque  superaedifieante ,  quod 
certe  probabile  est.  Et  saltem  quantum  ad 
rem  ipsam  spectat,  utrumque  verum  est,  et 
parum  ad  preesens  institutum  refert,  quod 
uno  vel  alio  modo  exponatur,  dummodo  con- 
stet  Paulum  loqui  de  venialibus  culpis,  quod 
in  extrinseco  supereedificatore  jam  exposui- 
mus  ;  in  intrinseco  vero  seu  in  ipso  homine 
operante  constat,  quia  dici  non  potest  super- 
aedificare  mortalia  peccata;  illa  enim  evertunt 
a^dificium  ,  quia  licet  non  toilant  fidem  abso- 
lute,  tollunt  saltem  vitam  ejus  ,  et  tollunt 
Christum  ex  cordibus,  licet  non  tollant  ab  in- 
tellectu.  Paulus  autem  loquitur  de  hominibus 
ita  fundatis  in  Ghristo,  utdigni  sintmercede 
ac  preemio,  si  recte  operentnr,  atque  adeo  de 
fundatis  in  Christo  per  fidem  vivara,  quales 
credebat  esse  Corinthios  ,  ad  quos  scribebat. 
Quse  fuit  expositio  August.,  lib.  de  Fide  et 
operibus,  cap.  I,  tom.  4,  etlib.  21  de  Civit., 
c.  26.  Ac  propterea  in  hac  enumeratione  ope- 
rum  nullam  facit  Apostolus  mentionem  pec- 
catorum  mortalium  ,  quia  illa  non  s.uperaedi- 
ficantur,  cum  deslruant  83dificium,  nec  de  sic 


XLV.  SFXT.  J. 
operante  dicit :  Sahus  eritper  ignem  ,  sed  : 
Qui  templum  Dei  violaverit,  destruet  illum 
Deus,  \  Corinth.  3.  Unde  ad  id  quod  objicie- 
batur,  quia  etiam  peccata  venialia  non  super- 
sedificantur,  respondetur  :  licet  non  super- 
aedificentur  formaliter  ipsi  eedificio  gratiae , 
quia  non  augent  illam,  super3edificantur  per- 
sonce  habenti  et  retinenti  -gratiam  ;  et  ideo 
diversa  est  ratio. 

Quid  per  ignem  in  illo  Pauli  loco  significetur. 

22.  Sed  adhuc  superest  difficultas,  quid 
per  ignem  in  illis  ultimis  verbis  inteliigatur ; 
hinc  etiam  maxime  pendet  efficacia  hujus 
probationis.  Non  enim  videtur  posse  signifi- 
cari  aliquis  purgatorius  ignis  vitse  futuree. 
Uniuscvjusgue  enim  opus  quale  sit,  ignis  pro- 
babit ,  inquit  Apostolus ;  at  constat  bona 
opera  non  esse  probanda  per  ignem  purgalo- 
rii ;  non  est  ergo  ibi  sermo  de  purgatorio 
igne.  August.  ergo  in  locis  nuper  citatis,  et 
lib.  de  Fkle  et  symb.,  cap.  16  ,  quem  Grego- 
rius  citato  loco  imitatur  ,  hunc  locum  intelli- 
git  de  igne  tribulationis.  Quod  si  objicias, 
quia  hoc  igne  tam  boni  quam  mali  uri  solent 
et  affligi,  iino  frequentius  illum  patiuntur 
justi  qui  aurum  ,  etc.  ,  supereedificant,  quam 
alii  qui  foenum,  etc.  Respondebitnr  conce- 
dendo  assumptura,  neque  id  esse  contrarium 
intentioni  Pauli,  sed  fionsentaneum,  cum  di- 
cat,  utrosque  esse  per  ignem  probandos.  Dif- 
ferentia  ergo  est,  quod  viros  perfectos  ita 
urittribulatio,  ut  licet  eorum  corpora  patian- 
tur,  opera  tamen  integra  maneant  ,  et  Deo 
placita.  Imperfecti  vero  ita  affliguntur,  ut  et 
opera  eorum  imperfecta  et  inutilia  appareant, 
in  quo  magnum  detrimentum  patiuntur.  Vel 
aliter,  juxtamentem  ejusdem  Augustini,  boni 
et  perfecti  dum  in  his  temporalibus  rebus  pa- 
tiimtur,  non  solum  non  contristantur  de  illo- 
rum  ainissione ,  verum  potius  gaudent ,  eo- 
rumque  opera  semper  manent  integra,  quia 
amorem  suum  non  in  his  rebus  ,  sed  in  Deo 
collocarunt ;  at  imperfecti  dum  in  his  rebus 
patiuntur,  conlristantur  valde  ,  quia  ea  im- 
moderate  amant ,  et  non  sine  dolore  amit- 
titur,  quod  cum  amore  possidetur  ;  et  nihilo- 
minus  per  hunc  ignem  salvantur,  tquia,  licet 
doleant,  fundamentum  tamen  non  amittunt, 
nec  a  Dei  amore  recedunt ;  unde  fit  ut  cliversa 
ratione  utrique  transeant  per  hunc  ignem, 
perfecti  ad  probationem  et  augmentum  mer- 
cedis,  imperfecti  vero  ad  purgationero,  et  ut 
eis  tollanlur  impedimenta  salutis. 

23.  Eccpositionem  Aug.  verbis  Pauli  non 


DISPUTAT.  XLV.  SECT.  I.  889 

—  Ha?c  expositio  conti-     ante  jndicium,  qui  Judicem  pra?cedet ;  et  de 


esse  accommodatam . 
net  bonam  doctrinam ,  non  tamen  videtar 
verbis  et  contextui  posse  salis  accommodari. 
Et  primum  si  intelligamus  Paulum  loqui  de 
pra?dicatoribus  et  doctoribus  Evangelii  ,  qui 
in  doctrina  sua  superaedificant  aurum  vel  li- 
gnum,  etc. ,  nullo  modo  polest  illa  exposilio 
adaptari.  Deinde  secundum  aliam  expositio- 
uem,  verba  illa  :  Dles  Domini  declarabit,  non 
possunt  commode  intelligi  nisi  de  die  judicii, 
vel  generalis ,  vel  particularis;  boc  enim  si- 
gnificat  illa  locutio  juxta  communem  pbrasim 
Scriptura?.  At  vero  juxta  dictam  expositionem 
necesse  est  intelligere ,  per  diem  Domini , 
quemcunque  diem  tribulationis  bujus  vita?, 
quod  usitatum  non  est.  Et  pra?terea  ,  si  Pau- 
lus  loqueretur  de  tribulationibus  hujus  vita?, 
non  potuisset  absolute  promittere  :  Satvus 
erit  per  ignem,  id  est,  per  tribulationem  ; 
multi  enim  imperfecti  in  tribulatione  deficiunt 
et  graviter  labuntur  ,  quia  illa  qua?  amabant 
amittunt.  Alii  vero  adbuc  per  tribulationes 
non  satis  purgantur.  Et  ideo,  etiamsi  quis 
velit  hanc  expositionem  sustinere,  non  potest 
solas  tribulationes  hujus  vita?  intelligere,  et 
omnino  purgatorium  ignern  excludere.  Nam 
tribulationes  bujus  vda?  non  semper  purgant 
perfecte  has  leves  macuias.  Et  ideo  etiam  ipse 
Augustinus,  serm.  41  de  Sanctis,  dixit  ha?c 
peccata  leviora  in  hoc  seculo  purgari  per 
tribulationes ,  ut  in  futuro ,  ille  purgatorius 
ignis  aut  non  inveniat ,  aut  certe  parum  inve- 
niat  quod  exurat. 

24.  Alia  expositio  verbi  per  ignem. — Reji- 
citur.  —  In  universali  judicio  duplexignis  fu- 
turus.  —  Alii  ergo  locum  hunc  exponunt  de 
igne  conflagrationis;  putant  enim  diem  illum 
Domini,  de  quo  Paulus  loquitur,  esse  diem 
judicii  universalis,  quiade  ilio  adlitteram  ve- 
rum  est  illud :  Quia  in  igne  revelabitur.  Hanc 
expositionem  habetChrysost.,  hom.  6  ad  Po- 
pul.  Sed  revera  vel  non  est  propria,  vel  non 
est  ada?quata  huic  loco.  Nam  Paulus  vel  non 
loquitur  de  illo  igne,  vel  saltem  non  de  illo 
solo,  sed  in  universum  de  igne  puniente  et 
purgante  justos  a  levibus  maculis  in  fine  hu- 
jus  vitfe.  Ut  hoc  autem  clarius  inteliigatur, 
recolere  necesse  est  duplicem  ignem  futurum 
in  ultimo  et  universali  judicio  :  unum  post 
peractum  judicium  admundum  innovandum, 
qui  proprie  dicitur  ignis  confiagrationis,  et 
de  hoc  non  potest  hic  locus  Pauli  intelligi , 
quia  ille  nec  declarabit,  nec  purgabit  opera 
justorum;  jam  enim  erunt  declarata,  et  digna 
merces  vei  pceua  eis  erit  retributa  ;  alium 


hoc  posset  apparentius  hic  locus  intelligi 
quoad  aliqua  verba,  illa  pracipue:  Dies  enim 
Domini  declarabit,  quia  in  ignerevelabitur.  Sed 
tamen  sequentia  non  possunt  illi  adaptari, 
quia  juxta  veriorem  sententiam,  hic  etiam 
iguis  supponet  factam  resurrectionem  homi- 
num,  et  consequenter  supponct  omnes  jus- 
tos  jam  plene  purgatos,  unde  nnllo  modo  per 
illum  salvabuntur,  nec  illorum  operaigne  illo 
comburentur.  Imo  licet  daremus  illum  ignem 
futurum  ante  resurrectionem,  ideoque  posse 
munus  illud  exercere  circa  aliquos  justos  , 
quos  tunc  viventes  in  carne  mortali,  et  non- 
dum  plene  purgatos  reperiet ,  nibilominus 
non  poterit  hoc  munus  exercere  circa  omnes 
justos  qui  fcenum  et  stipulam  supera?difica- 
runt,  cum  tamen  Paulus  universe  loquatur. 
Et  ideo  dixi  expositionem  illam  vel  non  esse 
adsequatam,  vel  nullo  modo  ad  bunc  locum 
spectare.  Videantur  qua?  de  hac  materia  dixi 
tom.  2  hujus  tertia?  partis,  disput.  57,  sect.  1, 
et  disput,  58,  sect.  1  et  2. 

25.  Dies  Domini  in  loco  illo  1  Cor.  3,  si- 
gnificat  particulare  judicium.  —  Per  xerba 
illa,  ignis  probabit,  significari  Judicis  senten- 
iiam  seu  ipsum  judicium  aliqui  tenent.— Hinc 
vero  consequenter  concluditur,  diem  Domini 
vocari  a  Paulo  hoc  loco  non  diem  judicii  uni- 
versalis,  sed  particularis ;  utrique  enim  appli- 
catur  illa  locutio  juxta  iliud  1  ad  Timot.  &  : 
Quam  rcddet  milii  Dominus  in  illa  die  justus 
judex.  Quod  si  quis  velit  de  die  universalis 
judicii  hunc  locum  intelligere,  facile  poterit, 
aclvertendo,  Paulum  dicere  diem  Domini  de- 
claraturum  qualitatemoperum,  non  quia  tunc 
primo  facienda  sit  eorum  discretio,  sed  quia 
tunc  ostendetur,  qua?  prius  facta  erit  iu  pri- 
mo  judicio,  in  quo  quale  sit  uniuscujusque 
opus,  ignis  probabit.  Apparet  autem  exposi- 
tio  ha?c  probabilis,  quia  alias  obscurum  est 
quomodo  de  illo  die  verum  sit,  quia  in  igne 
revelaMtur ;  hoc  enim  ad  litteram  verum  est 
de  die  universalis  judicii,  ad  particulare  vero 
nec  Judex  in  propria  ac  corporali  pra?senlia 
venturus  est,  nec  ignis  illum  antecedet.  Pro- 
pter  hoc  vero  Sedul.,Cajetan.,  Lyra.,  Carth., 
et  alii  in  hunc  locum,  pulant,  iuhis  prioribus 
verbis  ignem  esse  metaphorice  accipiendum 
pro  ipso  judicio  et  sententia  Judicis ;  aliquan- 
do  enim  Scripturam  uti  hac  metaphora,  in 
citato  loco  2  tomi  ostendi,  et  hic  optime  ac- 
commodari  videtur,  quia  in  hoc  igue  revela- 
biturille  dies,  quia  erit  diesjudicii  divini.  Et 
ita  facile  etiam  satisfit  priori  difficultati  pro- 


890  DISPUTAT. 

positae.  Nam  hic  ignis  divinse  sentenlise  om- 
nes  tam  justos  quam  peccatores,  omniaque 
eorum  opera  probabit,  eaque  opera  dicun- 
tur  in  hoc  igne  manere,  quae  ab  illa  senten- 
tia  probantur,  ideoque  talia  opera  mercede 
afficiuntur.  Ea  vero  opera  dicuntur  hoc  igne 
comburi  quoe  reprobantur,  et  tunc  dicitur 
persona  detrimentum  pati,  quia  sua  opera 
amittit,  etpcenam  potius  quam  praemium  pro- 
pter  illa  mereri  intelligit.  Est  ergo  expositio 
hsec  apparens. 

26.  Objectio  contra  Tianc  expositionem.  — 
Solutio.  —  Unum  vero  illi  obstat,  quia  vel 
tollit  efficaciam  hujus  testimonii  ad  ostenden- 
dum  purgatorium,  vel  necesse  est,  ignem,  in 
his  prioribus  verbis,  et  in  illis  posterioribus  , 
salvus  erit,sic  tamen  quasi  per  ignem,  non  eo- 
dem  modo  sumi,  quod  videtur  inconveniens. 
Sequela  patet ;  nam  si  eodem  modo  sumatur 
illa  vox,  solum  habetur  ex  ultima  sententia 
Pauli,  eum  qui  superoedificat  lignum,  etc. ,  sal- 
vum  fieri  quasi  per  ignem,  id  est,  quasi  per 
sententiamjudicis,  quee  ad  instarignis  consu- 
met  talia  opera,  et  quasi  in  nihilum  rediget, 
unde  non  satiscolligiturpurgatorium.  Ad  hoc 
vero  responderi  potest  ex  Cajetan.,ignem  qui- 
dem  significare  examen  divini  judicii  in  alia 
vita,  et  simul  etiam  significare  poenam  in  hu- 
jusmodi  judicio  inflictam,  quia  non  est  incon- 
veniens  ut  et  rem  el  effectum  ejus  significet, 
unum  proprie,  alterum  per  translationem  ; 
neque  etiam  est  incommodum,  ut  in  discursu 
ejusdem  capitis  in  utraque  significatione  vox 
sumatur,  quando  ex  ipso  contextu  constat 
metaphora  seu  diversus  usus  vocis.  Sic  autem 
est  in  ptr&senti ,  nam  prius  dicitur  omnia 
opera  probanda  esse  igne  ;  manifestum  au- 
tem  est  opera  non  esse  materiam  ignis  mate- 
rialis  ;  cogimur  ergo  ibi  ignem  metaphorice 
interpretari ;  non  est  autem  in  illo  ultimo  die 
futurum  aliquid  aliud  commune  bonis  et  ma- 
lis  operibus,  quo  utraque  probentur,  nisi  di- 
vinum  judicium  et  examen  ;  illud  ergo  recte 
intelligimus  per  ignem  metaphorice  significa- 
ri.  Peccataautem  venialia  comburi  hoc  igne, 
nihil  est  aliud  quam  inutilia  deelarari,  et  di- 
gna  pcena ;  cum  ergo  mutatur  sermo  de  ope- 
ribus,  et  dicitur  salvum  fore  perignem,  recte 
exponimus  fieri  transitum  ad  pcenam  ex  tali 
judicio  resultantem,  quam  patientur  in  alia 
vita,  qui  cum  his  levibus  culpis  decedunt;  si- 
gnificat  ergo  purgatoriam  pcenam.  Est  ergo 
expositio  hsec  probabilis. 

27.  Turrian.  — Alia  expositio  verbi,  ignis 
probabit.  —  Rejicitur. — Longe  vero  aliter 


XLV.  SECT.  I. 
Turrian.,  lib.  4  contra  Magdeburg.,  cap.  13, 
respondet  bona  et  mala  opera  probari  per 
ignem  pcenalem  (ut  sic  dicam),  non  vero  per 
eumdem  ignem,  sed  bona  per  ignem  purga- 
torii,  mala  per  ignem  inferni ;  nam  de  utro- 
que  vult  loqui  Paulum  hoc  loeo,  ac  propterea 
indefinite  dixisse  :  Uniuscujusque  opus,  quale 
sit,  ignis  probabit.  Nam  si  opus  fuerit  aurum, 
argentum  et  lapis  pretiosus ,  etiam  illud  pro- 
babit  ignis,  ut  si  quas  minutas  habet  sordes 
admistas,  illas  expurget,  juxta  illud  Malach. 
3  :  Sedebit  conflans  et  emtmdans  argenium, 
etc.  Si  vero  opus  fuerit  lignum,  stipula,  etc. 
(per  quae  mortalia  peccata  intelligit),  proba- 
bit,  seu  reprobabit  ifla  ignis  inextinguibilis, 
hoc  enim  modo  exuret  illa  opera;  et  hoc  est 
detrimentum,  quod  Paulus  ait  passurum  eum 
qui  heec  operatur,  scilicet,  detrimentum  sa- 
lutis  seterna?.  Quapropter  verba  illa  ultima, 
Salvus  erit,  sic  tamen  quasi  per  ignem,  non 
putat  referenda  ad  ea  quae  proxime  preeces- 
serunt,  sed  ad  illa,  Si  cujus  opus  manserit, 
mercedem  accipiet,  per  hyperbaton.  Haec  vero 
expositio  sicut  est  singularis,  ita  mihi  videtur 
parum  verisimilis.  Primo,  quia  incredibile 
mihi  est,  Paulum  cum  ait :  Ipse  autem  salvus 
erit,  sic  lamen  quasi  per  ignem,  non  referre 
eum  cujus  opus  arserit,  de  quo  proxime  lo- 
cutus  fuerat,  sed  eum  cujus  opus  manserit, 
de  quo  sermo  prsecesserat ;  tum  propter  re- 
lalivum,  ipse,  quod  secundum  planum  con- 
textum  refert  personam  proxime  praeceden- 
tem;  tum  propter  conjunctionera,  autem,  quse 
non  bene  construitur  cum  priori  persona, 
scilicet,  mercedem  accipiet,  ipse  autem  salvus 
erit;  potius  enim  dicere  clebuisset,  ipse  enim 
salvus  erit;  tum  propter  illa  verba,  Quasi  per 
ignem  ;  nunquam  enim  Paulus  significavit, 
eum  qui  aurum,  etc,  superaedificat,  esse  di- 
gnum  aliqua  pcena  ;  neque  enim  sic  operans 
esse  potest  dignus  iila;  nam  si  minutas  sor- 
des  miscet,  ut  sic  non  superaedificat  aurum, 
etc;  alias  non  debuisset  absolute  dicere  Pau- 
lus,  sic  supereedificantem,  solum  argentum , 
aurura  et  pretiosos  lapides  supersedificare , 
nullumque  ejus  opus  arsurum,  nec  detrimen- 
tum  aliquod  passurum ,  sed  omniuo  merce- 
dem  accepturum.  Tum  denique,  quia  fere 
tota  illa  expositio  voluntaria  est ;  quid  enim 
nos  cogit  ut  per  lignum,  fcenum  et  stipulam, 
mortalia  peccata  intelligamus  ,  cum  nec  me- 
taphora  vocum,  nec  contextus  verborum,  nec 
Sanctorum  expositio  nos  cogat?quid  ut  dica- 
mus  detrimentum  pati  esse  in  seternum  dam- 
nari  ?  nonne  etiam  carere  fructu  talium  ope- 


DISPUTAT.  XLV.  SECT 
rum,  et  mercedis  loco  ignem  purgalorii  ex 


periri,  magnum  detrimentum  est?  Tandem 
verisimile  satis  est,  loqui  Paulum  de  Doctori- 
bus  Ecclesise  supersedificantibus  vel  aurum, 
vel  lignum,  etc. ,  quibus  nullo  modo  accom- 
modari  potest  ilia  expositio ;  vel  si  loquatur 
de  omnibus  fidelibus,  loquitur  de  fundatis  in 
Cbristo  per  fidem  vivam  ;  et  ideo  expositio 
illa  nullo  modo  probari  potest. 

28.  Totum  locum  Pauli  intelligenclum  esse 
de  vero  et  poprio  igne,  vera  resohitio.  —  Di- 
camus  igitur  tandem,  toturn  hunc  locum  in- 
telligi  de  igne  vero  et  proprio,  in  quo  Domi- 
nus,  vcl  dies  Domini  revelanclus  dicitur,  vel 
quia  in  die  judicii  universalis  verus  ignis 
antecedet  adventum  Judicis,  2  ad  Thess.  1, 
vel  etiam  quiainjudicio  particulari  per  ignem 
ostendet  severitatem  justitise  suae ;  nam  hoc 
etiam  est  in  igne  revelari.  Nec  enim  tunc  ve- 
nietDominus  corporali  et  visibili  pra.'senlia, 
ut  ille  ignis  antecessurus  sit,  vel  ut  in  specie 
visibili  in  igne  reveletur,  sed  veniet  per  in- 
tellectualem  manifestationem,  per  quam  os- 
tendet  quomodo  opera  per  ignem  probanda 
aut  punienda  sint ;  et  ideo  in  igne  revelabitur. 
Rursus  omnia  opera  dicuntur  per  ignem 
probanda,  non  quia  omnia  illa,  seu  qui  ea 
operati  sunt,  in  ignem  sint  mittendi,  ut  in 
eo  probentur;  sed  quia  ignis  ille  positus  est 
ad  purgandas  sordes  operum  ;  et  ldeo  quan- 
do  ignis  ille  nullo  modo  attingit  opera  nee 
personam,  satis  probat  et  testimonium  prae- 
bet  bonitatis  et  perfectionis  talium  operum  ; 
quando  vero  necesse  est  ingredi  ignem  ut 
opera  purgentnr,  tunc  sordida  esse  proban- 
tur.  Sicut  si  inter  homines  esset  constitutum 
judicium  de  aliquo  crimine,  et  paratus  ignis 
ad  eos  comburendos  qui  rei  esse  convince- 
rentur,  judex  ad  tribunal  ascendens  dici  recte 
posset  in  igne  apparere,  et  qui  innocentes  in- 
venti  essent  dicerentur  per  ignem  probari, 
etiamsi  flamma  eos  non  attigisset.  Sic  igitur 
in  prsesenti  dicuntur  omnes  per  ignem  pro- 
bari,  quia  omnes  examinantur,  an  indigeant 
purgatorio  igne,  et  qui  illum  omnino  evadunt, 
omnino  puri  esse  probantur.  Quee  expositio 
sumi  potest  ex  Ambr.  ,  in  Psalm.  118,  Enarr. 
in  3  Octonar. ,  in  princ. ,  et  in  20  Octonar., 
circa  illa  verba,  Vide  liumilitatem,  meam.  Tan- 
dem  indicat  Eupert.,  1.  3  in  Gen.,  c.  32.  Sic 
etiam  dixit  Lactan.,  lib.  7,  c.  21,  Deum  igne 
esse  examinaturum  omnes  justos,  sed  quos 
(ait)  plena  justitia  et  maiuritas  virtutis  in- 
coxirit,  ignem  illum  non  sentient,  etc.  Decla- 
ratur  denique  hoc  optime  ex  historia  quam 


801 
refert  Beda,  lib.  3  Hist.  Angl.,  cap.  19,  ubi 
justus  quidam  in  raptu,  vel  morte  ad  tempus, 
vidit  ignem  sibi  appropinquantem.  Dixitque 
Angelo  suo  :  Domine,  ecce  hic  ignis  rnihi  ap- 
propinquat.  Cui  ille  :  Quod  non  accendisti  non 
ardebit  U.  Nam  ,  etsi  terribilis  ille  et  grandis 
rogus  videtur,  tamen  jnxta  merita  operum  sin- 
gulos  examinat. 

Tertia  ostensio  ex  Conciliis. 

29.  Antiqua  Concilia  sub  expresso  nomine 
purgatorii  vel  pcenarum  ejus,  pauca  de  illo 
dixerunt,  quia  veritas  hsec  tunc  controversa 
non  erat  ;  tamen  dum  docent  orandum  esse, 
et  suffragia  esse  pro  defunctis  offerenda, 
hanc  veritatem  supponunt ;  illa  vero  refere- 
mus  infra  agentes  de  suffragiis.  Posteriora 
vero  Conciha,  in  quibus  vel  cum  Grsecis,  vel 
contra  novos  hsereticos  res  hsec  tractata  est, 
expresse  eam  definiunt,  ut  patet  ex  Concilio 
Florentino,  in  litteris  unionis,  et  in  Trid., 
sess.  6,  can.  30,  et  Decret.  de  Purgatorio,  et 
sess.  22,  c.  2,  et  can.  4,  ubi  dicitur  esse 
Apostolicam  traditionem  offerendi  sacrifi- 
cium  pro  clefunctis  in  Christo  nondum  plene 
purgatis. 

Quarta  probatio  ex  Patribus  et  traditione. 

30.  Multa  ex  Patribus  supra  commemora- 
vimus  inter  exponenda  Scripturarum  testi- 
monia,  qua*  hic  repetere  necesse  non  est ;  vi- 
deantur  potissime  quse  adduximus  circa  lo- 
cum  Pauli  1  Cor.  3.  Estque  etiam  insignis 
locus  apud  Cyprianum,  epist.  52,  et  ibi  Pa- 
mel.  alia  refert.  Suntque  notanda  verba  quse 
habentur  nomine  Hieronymi  in  id  Prov.  11: 
Mortuo  homine  impio,  nulla  erit  ultra  spes  : 
Notandum  (ait)  quod  etsi  impiis  post  mortem 
spes  venice  non  est,  sunt  tamen  qui  de  leviori- 
bus  peccatis,  cum  quibus  obligati  defuncti 
sunt,  post  mortem  possunt  absolvi,  vel  pcenis 
castigari,  vel  suorum  precibus  et  eleemosynis, 
Missarumque  celebrationibus.  De  quibus  opti- 
me  etiam  loquitur  epist.  26  ad  Pamach.  Rec- 
teque  consentit  doctrina  ejusdem  Hiercn., 
Dialog.  1  contra  Pelag. ,  aliquantulum  a 
principio,  distinguentis  levia  peccata  a  gra- 
vioribus,  et  dicentis  levia  peccata,  quue  feru- 
la  sufficienter  puniuntur,  non  esse  gladio 
vindicanda.  Ex  Aug.  addi  possunt  quse  tra- 
ditlib.  2  contra  Manich.,  c.  20,  in  fine,  ubi 
ait  :  Qui  agrum  non  coluerit,  et  spinis  eum 
opprimi  permiserit,  habet  in  hac  vita  maledic- 
tionem  terrce  suce,  et  post  hanc  vitam  habebit 
vel  purgatorium  ignem,  vel  poenam  tetemam. 


892  DISPUTAT.  XLV. 

Idem  lib.  21  de  Civit.,  c.  24,  26  et  seq.,  et  S. 
Enarrat.  in  Ps.  37,  in  princ,  et  ser.  48  ad 
Fratres  in  Ererao,  et  lib.  de  Ver.  et  fals.  pce- 
nit.,  c.  18,  et  quse  docet  de  suffragiis  in 
Quajstionib.  ad  Dulcitium;  q.  2,  ser.  32  de 
Verb.  Apostoli,  ser.  44  ad  Fratres  in  Eremo, 
etlib.  9  Confess.,  c.  11.  Hae  namque  duse 
qusestiones  de  purgatorio  et  de  suffragiis  ita 
conjunctse  sunt,  ut  ex  posteriori  assertione 
prior  illa  necessario  sequatur,  ut  notavit 
Isidor.,  lib.  de  Divinis  officiis,  c.  de  Sacrifi- 
cio,  et  est  per  se  notum,  quamvise  contrario 
ex  positione  purgatorii  non  statim  inferatur 
suffragiorum  valor,  ut  infra  videbimus.  Gre- 
gorius  item  de  suffragiis  pro  defunetis  multa 
habet  lib.  2  Dialog.,  c.  23,  et  lib.  4,  per 
multa  capita ;  tamen  cap,  25  dicit  aperle, 
animas  perfectas  statim  evolare  in  ccelum, 
imperfectas  vero ,  licet  justas  ,  prius  deti- 
neri  in  quibusdam  mansionibus.  Quas  man- 
siones  esse  purgatorium  declarat  cap.  39,  et 
in  Psal.  tertio  de  Pcenit.,  initio,  et  libro  2  in 
1  Reg.,  cap.  3,  in  fine. 

31.  Prseterea  Hilarius  in  id  Psal.  118 :  Con- 
cupivit  anima  mea  desiderare,  etc,  in  Octo- 
nar.  3,  ait  :  Purgatorium  vocat  indefessum 
ignem,  in  quo  gravia  sustinentur  supplicia, 
per  quce  animce  a  peccaiis  expiantur.  Manifes- 
tum  enim  est  uon  possc  hoc  dici  de  igne  in- 
ferni ;  nam  per  illius  supplicia  non  expian- 
iur  peccata,  sed  perpetuo  vindicantur.  Unde 
exemplum  adhibet  in  verbo  otioso,  de  quo 
rationem  sumus  reddituri  in  die  judicii.  Sic 
etiam  Beda,  in  Psal.  37,  in  principio,  dicit, 
esse  ignem  purgatorium,  in  quo  leviora  pec- 
cata  justorum  expiantur,  et  de  illo  intelligit 
verba  illa,  Nec  in  ira  tua  corripias  me,  dicens 
vereri  illam  correptionem  in  ira,  quia  gra- 
vior  est  omnibus  hujus  vitoe  poenis.  Unde  in 
id  Marc.  3 :  Ille  vos  baptizabit  Spiritu  Sancto 
et  igne,  ait  aliquos  justos  in  hac  vita  baptizari 
Spiritu  Sancto,  in  sequenti  vero,  igne  purga- 
torii  ;  de  quo  etiam  multahabet  lib.  3  Histor. 
Anglic,  c.  19,  et  lib.  5,  cap.  13,  ubi  non- 
nullas  'revelationes  refert  ad  animas  purga- 
torii  pertinentes,  quse  in  aliis  etiam  historiis 
et  Sanctorum  legendis  passim  inveniuntur. 
Et  preesertim  legi  potest  Gregor.  Turonen., 
lib.  de  Gloria  confessor.,  c.  5,  et  Rhaban., 
lib.  2  de  Institut.  cleric,  c.  44.  Et  hoc  satis 
confirmat  commemoratio  solemnis  defuncto- 
rum,  quam  Ecclesia  celebrat  post  festum 
Sanctorum  omnium,  quam  ex  divina  revela- 
tione  incepisse  aliqui  referunt.  Rursus  in 
eamdem  sententiam  Petr.  Dam.,  ser.  2  de 


SECT.  i. 

Andrea  dixil,  quidquid  nobis  in  hac  vita 
de  poenitentise  fructibus  defuerit,  in  purga- 
torii  ignibus  esse  perficiendum.  Multa  etiam 
referri  solent  ex  Euseb.  Emis.,  hom.  3  de 
Epiph.,  quae  deest  in  ejus  operibus,  quse  vi- 
dere  potui;  plura  etiam  habet  Bern-,  ser.  65 
et  66  in  Cantic,  et  ser.  de  Obitu  Humbert.; 
Lact.,  lib.  7,  c.  21  et  sequentibus ;  Hugo  de 
S.  Vict.,  Hb.  2  deSacram.,  p.  14,  c.  39. 

32.  Apud  Gregorium  item  Nyssenum,  ora- 
tion.  de  Infant.  qui  prsemature  arripiuntur, 
heec  verba  leguntur  :  Subibit  acice  vitce  judi- 
cium,  accipiet  pro  merito  retributionem  et  com- 
pensationem,  vel  igni  purgata,  juxta  Evan- 
gelii  verba,  vel  in  rore  benedictionis  refrige- 
rata  atque  refucillata.  In  quibus  obscurum 
est  quem  locura  Evangelii  indicet,  cum  ait, 
juxta  Evangelii  verba  ;  nam  in  Evangelio 
nullus  invenitur  locus  inquo  dicatur,  animas 
aliquas  igne  purgatas,  accepturas  meritorum 
retribulionem.  Quidam  Scholiastes  ait  Nys- 
senum  citare  parabolara  de  Divite  et  Lazaro, 
Luc  16,  et  verba  illa,  vel  igne  purgata,  pro- 
ptcr  divitem  fuisse  dicta.  Juxta  quam  expo- 
sitionem  de  igne  inferni  hic  locus  intelligen- 
dus  est  ;  nam  certum  est  divitem  illum  in  in- 
ferno  esse.  At  quoraodo  potest  ignis  inferni 
dici  purgare  animas,  quas  ita  affligit  ut  nun- 
quam  mundet?  Prsesertim  cum  Gregorius  di- 
cat,  animam,  quse  igne  purgatur,  postquam 
purgata  fuerit,  accepturam  meritorum  retri- 
butionem.  Dicendum  ergo  puto,  Evangelii 
nomen  pro  toto  Testamento  novo  fuisse  usur- 
patum,  quod  inusitatum  non  est,  ut  noster 
Salmeron  in  Prolegomenis,  et  alii  annotarunt. 
Confirmaturque  optime  hoc  teslimonium  ex 
alio  ejusdem  Nysseni,  in  orat.  ad  Dornicent., 
longe  post  medium,  dicentis,ordinasse  Deum 
ut  homo  post  peccatum  in  multis  laboribus  et 
calamitatibus  versaretur,  ut  ipsa  experien- 
tia  doctus,  ad  primam  beatitudinemrecurre- 
ret :  Omni  vitiosa  affectione  remota,  vel  in  hac 
vita  per  sobriam  ei  attentam  vivendi  rationem 
ac  philosopMam,  vel  post  transmigrationem  ab 
hac  vita  per  purgatorii  ignis  fornacem  ex- 
purgatus.  Et  in  eadem  rursus  oratione  de  In- 
fantibus,  versus  fiuem,  habet  hsec  verba : 
Quicunque  divinam  poientiam  considerat,  is 
plane  animadvertit ,  quod  etiam  illum,  qui  ad 
eum  modum  improbitatis  progressus  sit,  longi 
cujusdam  temporis  circuitu,  per  idoneam  pur- 
gationem  atque  expiationem,  ordini  eorum  qui 
servantur,  restituere  possit.  Ubi  licet  de  pos- 
sibili  loquatur,  videtur  tamen  de  illa  potes- 
tate  loqui,   qua  Deus  secundum  ordinariam 


DISPTTAT 

legem  uti  soleat ;  qnod  ergo  ait  posse  Deum 
iniquissimumquemque  hominem  per  diutur- 
nam  purgationem  salvare,  intelligendum  est, 
dando  illi  prius  in  liac  vita  veram  suorum 
peccatorum  pcenitentiam. 

33.  Ex  Basilio  etiam  aliquid  supra  adduxi- 
mus.  Idem  vero,  in  cap.  9  Isaise,  circa  verba 
illa,  Ut  gramen  siccum  torabitur  ab  igne  (ut 
ipse  legit) :  JSi  per  confessionem  (ait)  detexeri  ■ 
mus  peccatum ,  jan  succrescens  gramen  arefe- 
cimus,  digimm  plane  quod  depascatur  ac  devo- 
ret  purgatorius  ignis.  Ex  Gregorio  etiam  Na- 
zian.,  orat.  9,  in  fme,  afferri  possunt  heec 
verba  :  In  altero  csvo  igni  fortasse  baptizabun- 
iur,  etc.  Sed  plane  loquitur  de  heeretieis  qui 
resipiscere  nolunt;  satis  vero  improprie  ignis 
ille  baptismus  appellatur,  cum  non  mundet, 
neque  ad  hoc  institutus  sit.  His  addi  potest 
untiquus  P.  Diadoch.,  lib.  de  Perf.  spir.,  c. 
100,  ubi  purgatorium  ignem,  judicii  ignem 
appellat.  Quem  locum  de  igne  purgatorii  ci- 
tat,  et  interpretatur  S.  Maximus  Confessor, 
in  Responsis  de  obscuiioribus  locis  S.  Scrip- 
turee  ad  Thalassion,,  ut  refertur  in  5  tom.  Bi- 
bliothecee  sanct.,  in  preefatione  ad  prsedictum 
lib.  Diadochi.  Denique  PJato  apud  Eusebium, 
lib.  12  de  Preeparat.  evang.,  c.  3,  purgato- 
rium  post  hanc  vitam  agnovit  :  Purgantur 
autem  (inquit)  quicunque  curabiliter  peccarunt, 
doloribus,  et  hic  vivi,  et  apud  inferos  mcrtui ; 
non  enim  aliter  possibile  est  impressas  vitio- 
rum  detergi  maculas.  Quam  sententiam  Euse- 
bius  ipse  valde  commendat,  et  ex  divinarum 
Scripturarum  lectione  Platonem  illam  didi- 
cisse  affirmat. 

Batione  ostendiiur  eadem  veriias. 

34.  Primum  principium  unde  purgatorium 
colligitur.  —  Nonnulla  sunt  principia,  et  se- 
cundum  fidem  certa,  et  naturali  rationi  maxi- 
me  consentanea,  ex  quibus  ratio  hujus  veri- 
tatis  petenda  est.  Primum  est  dari  queedam 
peccata  venialia,  digna  quidem  pcena  apud 
Deum,  sed  non  eeterna.  Heec  veritas  ex  pro- 
fesso  tractanda  est  et  probanda  in  1.  2,  q.  72 
et  89.  Nunc  vero  satis  constare  nobis  potest 
testiraoniis  Scripturse  adductis,  adjunctis  ex- 
positionibus  et  sententiis  Patrura,  quas  etiam 
tractavimus;  et  videri  preeterea  potest  Augus- 
tin.,  lib.  15  de  Civit.,  cap.  17,  et  inEnchirid., 
c.  68  et  70,  et  lib.  83  Queest.,  in  26,  et  de  Na- 
tura  et  grat. ,  cap.  38.  Ex  hoc  ergo  principio 
optime  colligitur  posse  hominem  esse  justura, 
et  habere  aliquam  culpam,  ratione  cujus  sit 
reus  alicujus  pcena3;  unde  consequenter  fit 


XLV.  SECT.  I.  893 

posse  hominem  in  eo  stalu  acceplari,  et  ra" 
tione  talis  culpee  retardari  ab  ingressu  glo- 
riee  ;  quia,  ut  recte  dixit  Laurent.  Justin.,  lib. 
de  Perfect.  grat.,  c.  1 ,  circa  finem  ;  Pecca- 
tum  mortale  privat  gloria,  teniale  retardat; 
ergo  pro  hujusmodi  hominihus  necessarium 
est  purgatorium.  Hoc  vero  principium  soli- 
tarie  sumptum  habere  potest  evasiones  supe- 
rius  tractatas  agendo  de  remissione  venia- 
lium  peccatorum.  Et  preesertim  illam  quod 
ex  vi  solius  culpee  ad  summum  probat  retar- 
dari  animam  per  unum  instans  ab  ingressu 
gloriee  ;  quod  si  major  castigatio  non  esset 
necessaria,  non  fuisset  admodum  necessa- 
rium  purgatorii  pcenas  constituere. 

35.  Secundum  principium  ex  quo  idem  evi- 
dentius  colligitur.  —  Objeclioni  occurritur.  — 
Propterea  addendum  est  aliud  principium  , 
scilicet,  remissa  culpa,  posse  interim  perma- 
nere  reatum  temporalis  pcenee  ,  quod  tam  de 
culpa  mortali  quam  de  veniali  verum  est,  et 
in  superioribus  demonstratum.  Ex  quo  etiam 
fit  posse  hominem  justum  cum  eo  reatu  mo- 
ri ,  animamque  jam  a  corpore  separatam 
posse  et  esse  justam  et  ream  ac  debitricem 
alicujus  pcenee.  Nec  enim  dici  polest  morte 
ipsa  purgari  talem  reatum,  quia  neque  mors 
habet  hanc  vim  ex  opere  operato,  nec  homini 
datur  semper  in  eo  articulo  vis  ad  satisfa- 
cienclum  perfecte  pro  omnibus  debitis  hujus- 
modi ;  ubi  enim  est  de  hac  re  ficta  promis- 
sio?  Preecipue  cum  repentinee  mortes  seepe 
veniant,  in  quibus  nuilius  bonee  operationis, 
nedum  tantee  satisfactionis  locus  datur.  Nec 
etiarn  habet  hic  locum  responsio  quee  daba- 
tur  de  peccatis  venialibus,  quod  scilicet,  in 
primo  instanti  separationis  animee,  datur  illi 
vehemens  dolor,  quo  ab  omni  reatu  pcenee 
purgelur,  stcut  ab  omni  veniali  culpa.  Hoc 
(inquam)  locum  non  habet.  Primum,  quia 
hoc  etiam  gratis  dicitur,  et  sine  ulla  promis- 
sione  Dei,  vel  cogente  ratione.  Deinde  ,  quia 
post  separationem  animee  a  corpore  jam  non 
est  satisfaciendi  tempus,  sed  satispatiendi. 
Unde  est  magnum  discrimen  inter  cuipam  et 
pcenam ;  culpa  enim  intrinsece  postulat  in- 
ternam  dispositionem  contrariam  ,  per  quam 
remittatur,  et  ideo,  illa  posita,  statim  remitli- 
tur,  et  sine  illa  non  potest  convenienter  re- 
mitti ;  at  vero  pcena  tolli  potest  per  rigoro- 
sam  solutionem,  sustinendo  iliara.  Atque  ita 
fit  in  vita  futura ;  nam  commutatio  pro  le- 
viori  genere  pcenee  solum  pro  hac  vita  con- 
cessa  est,  ut  in  superioribus  vidimus,  etpaulo 
inferius  idera  confirmabimus.   Unde  qui  i!a 


894  DISPUTAT. 

respondent,  minus  male  dicerent,  ilium  ve- 
hemeniem  dolorem  dari  justo  in  fine  vitse, 
prius  tamen  quam  anima  separetur  a  corpo- 
re.  Sed  lioc  etiam  est  omnino  improbabile, 
quia  gratis  et  sine  promissione  dictum  est 
contra  universalis  Ecclesise  sensum  et  contra 
experientiam ,  maxime  in  repentinis  morti- 
bus,  ut  dictum  est. 

36.  Tertium  principium. — Addendum  vero 
est  tertium  principium,  nimirum,  ad  divinas 
justitiae  asquitatem  pertinere,  ut  nemini  prse- 
mium  beatitudinis  concedat,  nisi  prius  delic- 
tum  peccatorum  perfecte  solvat.  Probatur 
primo,  quia  hoc  exigit  perfectio  vindicativse 
justitise^  quara  non  raiuus  ostendit  Deus,  ser- 
vatque  in  suse  providentiaaratione,  quam  cu- 
juscunque  alterius,  ut  vulgaribus  testimoniis 
Scripturse  constat.  Deinde  est  necessarium  ad 
convenientem  gubernationem,  quia  alias  ho- 
mines  contemnerent  inhac  vita  satisfactionem 
condignam  pro  peccatis  mortahbus,  et  pro 
nihilo  ducerent  peccata  venialia,  si  pro  eis 
nulla  timeretur  viudicta,  dummodo  in  gratia 
morerentur ;  pertinet  autem  ad  Dei  providen- 
tiam,  eas  poenas  pro  singulis  peccatis  desti- 
nare,  quse  ad  malitias  eorum  accommodatse 
sint,  et  ad  homines  in  offlcio  continendos 
aptissimae. 

37.  Hcereticorum  error. — Mors  non  tollU 
reatumpcznce.—  Homini  morienti  non  datur 
semper  auxilium  efficax  ad  satisfaciendum. — 
Unde  vehementer  errant  hseretici  dicentes , 
Deum  tantum  punire  peccata  in  hac  vita  pro- 
pter  emendationem,  non  vero  in  futura  pro- 
pter  vindictam  ;  est  enim  hoc  contra  divinam 
providentiam ,  ejusque  justissimas  leges  et 
comminationes,  alioquinec  damnalos  in  seter- 
num  puniret,  quia  illa  jam  non  est  emenda- 
trixpcena,  sed  vindicativa.  Poena  ergo  vindi- 
cativa  etiam  per  se  est  consentanea  provi- 
dentise,  et  ex  se  est  pra^servativa  pro  hac 
vita  ;  ideo  enim  comminatur  Deus  vindictam 
futuram,  ut  ejus  timor  nos  cohibeat  a  pec- 
cando  ;  ut  autem  ad  hoc  sit  efficax,  oportet 
ut  vera  et  absoluta  sit  comminatio  in  eo,  qui 
in  hac  vita  vel  peccata  non  cavet,  vel  pro  eis 
non  plene  satisfacit.  Atque  hsec  ratio  conviu- 
cit  etiam  solam  mortem  non  tollere  reatum, 
quia  mors  per  se  non  est  pcena  actualium 
peccatorum,  sed  secundum  se  est  qusedam 
conditio  naturse  ;  secundum  autem  prsesen- 
tem  providentiam  est  pcenalitas  originahs 
peccati.  Item  nulla  ratio  patitur,  ut  secun- 
dum  ordinariam  el  communem  legem  eadem 
poena  purgentur  qui  parum  et  qui  multum 


XLV.  SECT.  I. 
debent,  prsesertim  cum  acerbiores  mortes  sse- 
pe  sustincant  qui  justiores  sunt.  Deindc  ubi 
est  privilegium  martyrii,  si  hoc  omni  mcrti 
commune  est  ?  ad  quid  etiam  sunt  necessaria 
suffragia  pro  defunctis,si  mors  omniapurgat? 
Denique  eadem  ratio  persuadet,  non  omni 
homini  morienti  dari  in  ipsa  morte  auxilium 
efficax,  ut  possit  per  suum  actum  plene  sa- 
tisfacere  pro  omni  preeterita  negligentia;  cur 
enim  Deus  hac  universali  lege  faveret  homi- 
num  negligentiee  satisfaciendi  dum  viverent, 
securi  de  plena  remissione  in  morte,  si  sal- 
tem  absque  culpa  mortali  invenirentur  ?  Ea- 
demque  ratio  probat  non  esse  admittendam 
talem  satisfactionem  post  mortem,  alioqui 
timor  futurse  vindictse  non  cohiberethomines 
in  hac  vita,  sed  infuturam  satisfactionem  re- 
servaret. 

Sohitur  Juereticorum  fundamentum. 

38.  Explicantur  loca  Scripturce. —  Atque 
ex  his  principiis  satisfaciendum  est  funda- 
mento  contrarii  erroris  negantis  purgato- 
rium  ;  nam  ex  contrariis  principiis  sumeba- 
tur.  Loca  autem  Scripturse  quse  indicant  post 
hanc  vitam  non  superesse  nisi  prsemium  vel 
pcenam,  duo  continent.  Unum  est,  post  hanc 
vitam  non  esse  merendi  locum,  vel  satisfa- 
ciendi  per  propria  opera,  sed  sustinendi 
justam  judicis  sententiam,  nt  referat  unus- 
quisqtce  prout  gessit  in  corpore,  sive  bonum, 
sive  malum,  2  Cor.  S  :  Nam  quce  seminave- 
rit  liomo,  kcec  et  metet,  ut  dicitur  ad  Ga- 
lat.  C.  Et  eodem  sensu  dicitur  Ecclesiast.  9  : 
Quodcunque  facere  potest  manus  tua,  instanter 
operare,  quia  nec  opus,  nec  ratio,  nec  sapien- 
tia,  necscientia  erunt  apud  inferos  quo  tu  pro- 
peras.  Possunt  enim  ha?c  verba  aut  de  solo 
damnatorum  loco  intelligi,  et  sensus  erit  , 
nihil  horum  esse  ordinatum  et  reclum  in  eo 
loco  ;  vel  possunt  intelligi  de  omnibus  locis 
inferis,  et  sic  erit  sensus,  nihil  horum  esse 
utile  ibi  ad  meritura  vel  satisfactionem  ex 
parte  operantis;  et  hic  sensus  optime  quadrat 
priori  consilio  Sapientis,  eumque  indicavit 
Gregor.,  lib.  4  Dialog.,  c.  39,  ubi  alia  testi- 
monia  congerit,  Aliud  vero  quod  Scriptura 
continet,  est,  post  hanc  vitam  duos  esse  ter- 
minos  ultimos  eorum  qui  actualiter  peccave- 
runt,  qui  perpetuum  habent  statum  et  immu- 
tabilem.  De  his  locutus  est  Christus  in  finali 
sententia^  Mutt.  25  ;  agit  enim  de  universali 
judicio,  quando  jam  purgatorium  cessabit. 
Sic  etiam  potest  intelligi  locusille,  quem  hse- 
retici  maxime  urgent,  Ecclesiast.  \l:  £i ceci- 


DISPUTAT.  XLV.  SECT.  I. 


895 


derit  lignum,  vel  ad  austrum,  vel  ad  aquilo- 
nem,  in  quocunque  loco  ceciderit ,  ibi  erit.  In- 
telligi  enim  recte  polest  de  locis  illis  in  qni- 
bus  ultimo  terminatur  via.  Alioqui  constat 
Patrcs  veteris  Testamenti  non  semper  in  eo- 
dem  loco  mansisse,  in  quo  aliquando  post 
mortem  fuere.  Vel  generaliter  intelligi  potest 
de  loco  consolationis  aut  tristitia1,  ut  expo- 
suit  Greg.,  lib.  12  Moral.,  c.  3,  alias  4.  Nam 
sicut  sinus  Abrahse  dicitur  in  Evangelio  locus 
consolationis,  italocus  purgatorii  sub  eo  mem- 
bro  comprehendi  potest.  Vel  certe  s.msus,  et, 
utmihi  quidem  videtur,  maxime  proprius  est, 
post  hanc  vitam  non  esse  locum  amittendi  vel 
recuperandi  divinam  amicitiam,  sed  ubi  ceci- 
derit  iignum,  seu  in  quo  statu  homo  defece- 
rit,  sive  ad  austrum,  id  est,  in  divina  arnici- 
tia,  sive  ad  aquilonem,  id  est,  Dei  odio,  ibi 
perpetuo  mansurum  esse.ut  Hieronymus  ex- 
posuit.  Denique  in  prsedicto  sensu  D.  Augus- 
tinus  variis  in  locis  contra  Pelagianos  conten- 
dit ',  duotantum  ioca  essehominibusparata, 
scilicet,  regnum  aeternum,  aut  ignem  eeter- 
num,  scilicetloca  ultima,  in  quibus  via  omni- 
no  terminata  est.  Unde  eleganter  Sixtus  Pon- 
tifex,  in  epist.  ad  Malos  doctores ,  aliquan- 
tulum  ab  initio,  cum  dixisset :  Ego  in  Scri- 
ptura  duo  tantum  loca  invenio  ,  regni  et  ge- 
hennce,  hoc  est,  vite  et  mortis,  declarat  sta- 
tim  :  JPurgatorium  semper  excipio,  in  quo  ad 
tempus  piorum  anima?  corporibus  solutce  ex- 
piantur.  Et  adhuc  est  qusestio  de  parvulis  in 
solo  originali  decedentibus,  de  quibus  alias ; 
nunc  satis  est  illos  etiam  ad  aliquam  eeter- 
nam  pcenam  extra  regnum  destinari,ubicun- 
que  tandem  futuri  sint. 

39.  Objectiones  hcereticorum.  —  Dissolvun- 
tur.  —  Exponitur  Psal.  126.  —  Sed  objiciunt 
queedam  Scripturse  loca,  in  quibus  significa- 
tur,  justos  in  morte  sua  statim  sine  ulla  mora 
recipi  in  beatitudinem  eeternam,  j  uxta  id  Psal . 
126  :  Cum  dederit  dilectis  suis  somnum,  ecce 
hcereditas  Domini ,  etc.  Et  2  Corint.  5  : 
Scimus  quoniam  si  terreslris  domus  nostra 
hujus  habitationis  dissolvatur ,  habitationem 
ex  Deo  habemus  demum  non  manufactam  , 
ceternam  in  ccelis.  Et  ApocaL  14  :  Beati 
mortui  qui  in  Domino  moriuntur ,  eo  modo 
jam  dicit  spiritus  ,  ut  requiescant  a  labo  - 
ribus  suis  ;  upera  enim  illorum  sequuntur  il- 
los.  Resp  ondetur  Scripturam  nunquam  dicere , 
statim  finita  hac  vita,  recipi  hommem  in  glo- 

1  Aug.,  serm.  14  de  Verb.  apost.,  1.  1  de 
Pecc.  mei\,  c.  18  et  sequ.,  et  1. 1  Hypog. 


riam,  si  decedat  in  gratia,  et  quando  id  signi- 
ficaret,  intelligcnda  esset  subintellecta  con- 
ditione,  si  homo  inveniatur  omni  ex  parteju- 
stus  seu  perfecte  mundus,  et  sine  impedi- 
mento  ;  nam  licitum  est,  imo  necessarium 
unam  Scripturam  per  aliam  interpretari.  At- 
que  ideo  Patres,  cum  dicunt  justos  in  morle 
statim  recipere  mercedem,  addunt  conditio- 
nem,  si  digni  sunt  vel  perfectepurgati,  utvi- 
dere  licet  in  August.,  tract.  49  in  Joann.  Ta- 
men  adducla  testimonia  hanc  expositionem 
non  requirunt ;  nam,  vel  habent  longediver- 
sum  sensum,  vel  verba  clarissima  sunt.  Da- 
vid  igitur  in  prsedicto  loco  non  videtur  loqui 
de  sommo  mortis,  nec  de  hsereditate  beatitu- 
dinis,  sed  de  somno  pacis  et  quietis  animse, 
quae  in  Deo  suam  spem  et  fiduciam  collocat, 
et  de  hsereditate  omnium  bonorum  ex  Dei 
cura  et  providentia  provenientium.  Dixerat 
enim  ,  nisi  Dominus  sedificaverit  domum  vel 
custodierit  civitatem,  fruslra  esse  nostrum  la- 
borem ;  e  contrario  vero  subdit,  eos  qui  con- 
fidunt  in  Deo,  omnibus  abundare  bonis.  Ita 
Basilius  et  Theodoretus  et  moderni  ad  litte- 
ram.  Augustinus  vero  et  alii  per  anagogem 
exponunt  de  seterna  heereditate,  quam  per- 
fectam  et  plenam  accepturi  sunt  justi  in  cor- 
pore  et  animo,  non  nunc,  sed  cum  dederit 
dilectis  suis  somnum,  id  est,  post  universa- 
lem  mortem  et  consummationem  preedestina- 
torum  omnium.  Denique  licet  daremus  ser- 
monem  esse  de  morte  singulorum  justorum 
et  de  retribulione  gloriee,  non  ibi  dicitur  sta- 
tim  dandam,  sed,  Ecce  Imreditas  Domini, 
scilicet,  prsesto  est,  parata  est,  certa  eritejus 
possessio,  perfecta  nimirum  purgatione,  si 
necessaria  fuerit ,  vel  ablato  impedimento  , 
quodcunque  illud  fuerit,  ut  in  Patribus  ve- 
teris  Testamenti  manifestum  est,  cum  tamen 
Davicl  illo  tempore  fuerit  locutus. 

40.  Loca  Pauli  et  Apocal.  exponuntur.  — 
Nec  aliud  dixit  Paulus  in  citatis  verbis,  nisi 
quod  justi  post  hanc  vitam  habent  domum 
Eeternam  ;  an  vero  statim  illam  ingrediantur, 
et  quomodo  prius  purgari  seu  parari  debeant, 
ibi  non  declarat,  aliis  vero  locis  explicuit.  At- 
que  eodem  modo  possent  facile  exponiverba 
Joannis,  quia  solum  dicit  justos  requiescere  a 
laboribus  hujus  vitst,  et  habere  certum  pree- 
mium  suorum  operum;  hoc  est  eniro  opera  il- 
lorum  sequi  illos.  Praesertim  quia  sicut  illos 
sequuntur  opera  bona,  ita  et  mala,  si  quae 
habuerunt,  quorum  aliquem  reatum  adhuc 
retinent;  etquamvisex  prioribusbeati  sint  et 
in  Domino  moriantur,  tamen  quatenus  habent 


896  DISPUTAT.  xn> 

posteriora,  nou  omnino  perfecte  moriuntur  in 
Domino,  et  in  iantum  retardantnr  a  beatitu- 
dine  in  re  possessa,  quamvis  jam  sint  beati 
certa  inamissibili  spe.  Sic  enim  Augustinus, 
lib.  2  contra  Epistol.  Pelag.,  c.  3,  dixit,  ju- 
stnm  babentem  venialia  peccata  vivere  sim- 
pliciter  Deo,  secundum  autem  quid  mundo  ; 
sic  ergo  nos  dicimus  in  praesenti  tertium  illud 
testimonium  intelligendum  esse  de  justo  qua- 
tenus  in  Domino  moritur.  Alii  putant  lieec 
verba  dicta  esse  propter  tempuslegis  gratiee, 
in  quo  justi  statim  post  mortem  recipiunt 
mercedemlaborum,  quam  ante  Christi  adven- 
tum  non  recipiebant  statim.  Sed  utrumque 
referendum  est  ad  homines  perfecte  justos, 
nullumquehabentesdebitum  personale.  Quo- 
modo  loquitur  etiam  Gregor.,  lib.  3  Moral., 
c.  15,  alias  20,  et  de  hac  expositione  legi  po- 
test  Turrian.,  lib.  4  contra  Magdeburg.,  c. 
-12.  Alii  denique  intelligunt,  mori  in  Domino, 
idem  esse  quod  mori  pro  Domino,  ut  Ribera 
late,  sicque  iocus  intelligitur  de  solis  marty- 
ribus,  de  quibus  facile  admittemus  statim  et 
sine  ulla  prorsus  mora  recipi  in  beatitudinem, 
quia  si  quas  habeant  maculas,  ipso  martyrio 
perfecte  purgantur  ;  sed  hoc  est  martyrii 
privilegium. 

SECTIO  II. 


SECT.  II. 


Ubi  sit  purgatorii  locus,  et  an  unus  tantum  sit. 

1.  Purg  atorium  est  aliquis  corporalis  locus. 
— De  hoc  loco  nihilin  Scriptura  sacra,  vel  de- 
finitione  Ecclesiee  habetur,  ideoque  res  heee 
indisputatione  Theologorum  versatur.  Om- 
nes  vero  supponunt  hunc  esse  aliquem  cor- 
poralem  locum,  in  quo  animee  detineutur  do- 
nec  pcenas  debitas  perfecte  luant.  Nam  iicet 
per  se  non  requirant  corporalem  locum,  cum 
spiritus  sint,  nihilominus  cnm  intra  hunc 
mundum  contineantur,  necessariosunt  inali- 
quo  loco  corporeo,  saltem  secundum  preesen- 
tiam  substantialem,  ut  aliis  locis  ex  professo 
disserui.  Et  ila  videmus  omnes  spiritus  ange- 
licos,  pro  suorum  statuum  diversitate,  ha- 
bere  loca  divina  providentia  destinata,  ut  ge- 
hennam  quee  parata  est  diabolo  et  angelis 
cjus,  et  ccelum  empyreum  pro  Angelis  sanc- 
tis.  Sic  ergo  est  certum,  purgandas  animas  in 
aliquo  loco  corporeo  detineri,  qui  nec  est  cce- 
lum,  quia  niliil  coinquinatum  illuc  ingreditur, 
nec  est  ibi  aliqua  pcena,  nec  est  infernus, 
quia  inde  nulla  est  redemptio,  neque  egressus. 
Quis  ergo  ille  locus  sit,  et  an  sit  certus  et 
unus,  et  ubi  sit,  investigandum  est. 


Sitne  purgatorium  certns  ac  determinatus 
locus. 

2.  Prima  opinio. — Secunda  opinio. — Qui- 
dam  dixerunt  non  esse  certum  locum  pur- 
gandis  animis  destinatum,  sed  variis  locis  de- 
putari  ex  divina  voluntate  juxta  occurrentes 
circumstantias.  Ita  Hugo  de  S.  Vietore,  libr. 
2  de  Sacrament.,  p.  16,  cap.  4,  ubi  ait  locum 
purgatorii  determinatum  non  esse,  proeter- 
quam  quod  multis  revelationibus  et  exemplis 
constat,  pcenam  illam  in  hoc  mundo  exer- 
ceri.  Unde  colligit  probabilius  esse  unum- 
quemquc  purgariubi  potissima  peccata  com- 
misit,  sicut  multis  documenlis  srepe  prolatum 
est.  Et  hanc  sententiam  non  reputat  impro- 
babilem  Bonav.,  in  4,  d.  49,  art.  2,  q.  2.  Fa- 
vet  modus  loquendiGregor.,  4  Dialog.,  c.  25, 
ubi  animas  purgandas,  quibusdam  mansioni- 
b/ts  detineri  dixit,  indefinite  loquens  tanquam 
de  indeterminato  loco.  Et  c.  40  dicit  Pascha- 
sium,  virum  sanctum,  in  Thermis  Augulanis 
apparuisse  Germano,  Episcopo  Gapuano , 
eique  revelasse  in  eum  poenalem  locum 
fuisse  deputatum,  quia  contra  Symmachura 
cuidam  Laurentio  faverat,  similemque  reve- 
lationem  habet  cap.  55;  et  Petrus  Damian.  in 
epist.  13  ad  Desiderium,  c.  7  ;  Arnoldus 
etiam  Boneevallis,  tractat.  De  Verb.  Domin. 
in  cruce,  c.  2  :  Non  oA  loca  purgatoria  (in- 
quit),  non  ad  flammas  peccatorum  ultrices  con- 
fitens  destinatur  ;  significans  illa  loca  esse 
varia  et  incerta.  Aliorum  opinio  fuit  locum 
quidem  purgatorii  unum  esse,  illum  vero 
supra  terram  et  infra  ccelum  in  media  qua- 
dam  regioneesse  collocatum.  Ita  referunt  D. 
Thom.  et  alii  Scholastici,  dist.  21.  Quorum 
fandamentum  essepotuit,  quia  status  illarnm 
animarum  medius  est  inter  statum  beatorum 
et  damnatorum  ;  ergo  etiamlocus  debet  esse 
medius,  ut  locus  sit  locato  proportionatus. 

Purgatorium  esse  unum  ac  cerium  locum  ver~ 
sus  terros  centrum,  vera  conclusio. 

3.  Ratione  ostenditur. — Animce  non  pur~ 
gantur  ubi  peccaverunt. — Nihilomiuus  dicen- 
dum  estprimo,  unum  aliquem  locum  certum 
ac  definitum,  sub  terra  versus  ejus  centrum 
constitutum  esse  a  Deo  ad  animarum  purga- 
tionem.  Heec  est  communis  sententia  Theo- 
logorum,  D.  Thom.,  in  4,  dist.  21,  q.  1,  art. 
1,  q.  2  ;  Richard.,  art.  1,  q.  3,  et  dist.  45, 
art.  1,  q.  2  ;  et  ibi  Bonav.,  art.  2,  q.  2,  et 
dist.  20,  1  p.  illius,  q.  ult.  ;  Palud.,  q.  3,  et 
dist.  21,  q.  1,  art.  1  ;  Durand.,  in  3,  disc. 


DiSPUTAT. 
22,  q.  4;  Gabrielis  ibi,  art.  3,  dub.  3,  et  alio- 
rum  eisdem  locis.  Probalurque  primo  ratio- 
ne,  quia  spectat  ad  convenientem  Dei  provi- 
dcntiam  quod  hic  locus  determinatus  sit ; 
sicut  enim  omnibus  peccatis  certas  pcenas  cer- 
ta  lege  definivit,  ita  etiam  certa  loca  destina- 
vit  ac  praeparavit,  in  quibus  illae  pcenae  luendae 
sunt,  quia  locus  ipse  est  pars  queedam  pce- 
nce,  quatenus  in  eo  spiritus,  vel  contra  digni- 
latem  suam,  vel  etiam  contra  desiderium  de- 
tinentur;  tum  etiam  quia  non  est  verisimile 
Deum  pro  solo  arbitrio  unam  animam  in 
huncloeum,  aliam  in  alium  mittere  ad  pur- 
gationem,  quia  licet  pro  sua  voluntate  et  po- 
testate  possit  id  facere,  non  tamen  est  juxta 
ordinariam  provideutiam,  qnod  sine  aliqua 
certa  lege  aut  rationeid  fiat ;  nulJa  autem  as- 
signari  potest.  Nam  quod  dicebatur,  singulas 
auimaspurgari  ubi  peccarunt,  verisimile  non 
est;  nam  peccata  committuntur  in  variis  ac 
distinctissimis  locis;  quis  ergo  credat  animas 
singulas  per  omnia  il!a  loca  deferri  ubi  pec- 
caverunt,  utibi  pcenas  luant?  Praesertim  quia 
simul  potest  anima  varias  pcenas  pati  pro- 
pter  peccata  in  diversis  locis  commissa,  vel 
certe  pro  omnibus  simul  patitur  donec  ab 
omnibus  purgetur.  Deinde  quia  ratio  justitiae 
non  postulat  ut  quis  puniatur  ubi  deliquit, 
sed  in  loco  malefactoribus  destinato,  nisi 
quando  ob  exempium  aliorum  id  fieri  expe  - 
dit,  quod  bic  locum  non  babet.  Rursus  quia 
pro  aliis  statibus  animarum,  ut  ad  punien- 
dum  perpetuo  damnatos,  etc,  cerla  locades- 
tinata  sunt ;  cur  ergo  bic  proviclentiae  modus 
circa  animas  purgandas  mutari  debuisset '? 
Tandem  quia  ex  ipsisrevelationibus.  quae  in 
contrariumafferuntur,  potest  oppositumcon- 
stare.  Nam  Petrus  Damian.,  in  dict.  epist., 
refert  sanctum  illum  Episcopum  in  flumine 
apparuisse,  suamque  purgatoriam  pcenam 
ostendisse  quam  patiebatur,  eo  quod  in  reci- 
tandis  horis  debilis  temporibus  negligens  fuis- 
set,  ubi  manifestum  est  culpam  illam  non 
fuisse  in  loco  fluminis  commissam.  Denique 
argumentum  sumipotest  exGregorii  historia; 
nam  ille  qui  in  balneo  apparebat,  non  ibi 
sua  peccata  commiserat,  idemque  est  de  si- 
milibus. 

4. Locum purgatorii  esse  unum  ostenditur. — 
Ex  his  vero  ulterius  concludi  potest,  hunc  lo- 
cum  esse  unum  tantum,  vel  sumpto  a  simili 
argumenlo  de  aliis  locis  ;  nam  pro  singuiis 
animarum  statibus  singula  tantum  loca  de- 
putata  sunt;  vel  quia  unus  sufficit  et  super- 
ilue  plura  multiplicareutur,  nec  esset  aliqua 

XXII. 


XLV.  SECT.  II.  807 

ratio  sistendiin  aliquo  ccrto  numero;  velde- 
nique  quia  modus  ipsius  pcenae  ct  instrumen- 
torum  ejus  unum  tanlum  Jocum  postulat,  de 
qua  re  occurret  occasio  dicendi  plura  in  disp. 
seq.,  ubi  specialisdifficultas  circa  lioc  occur- 
rel;  et  idco  lieec  nunc  sulliciant. 

5.  Locum  purgatorii  esse  subterraneum  pro- 
latur  ex  Scriptura.  —  Denique  locum  lmnc 

,.  subterraneum  esse  et  in  concavo  terrae  juxla 
locum  gehennae  constitutum,  videtur  sentire 
Ecclesia  in  iiJis  verbis  :  Libera,  Domine,  ani- 
mas  fidelium  defunctorum  de  pcenis  inferni  et 
de  profundo  lacu.  Petit  enim  liberationem  e 
purgatorio,  et  non  ab  inferno.  Verum  esthaec 
verba  aliis  etiam  modisposse  exponi,  utinfra 
dicamdisputando  de  suffragiis.  Sumi  praeter- 
eapotestex  illis  novi  Testamenti  testimoniis, 
in  quibus  dicitur  esse  sub  terra  et  in  inferno 
aniraas  aiiquas  justas,  qure  Dcum  laudant  ae 
confitenlur.  Ubi  est  illudad  Philip.  2  :  In  no- 
mine  Jesu  omne  genu  flectatur,  ccelestium,  ter- 
restriumet  infemorum.  Sedheec  verba  referri 
etiam  possunt  ad  infernum  damnatorum ; 
nam  daemones  credunt  et  contremiscunt;  unde 
sicut  coacti  credunt,  ita  coacti  genua  flec- 
tunt  et  adorant,  ut  Clirysostomus  ibi,  et  An- 
selmus  et  alii  exponunt.  Et  favet  generaJis 
illa  locutio  ,  omne  genu  ,  qua  videtur  vo- 
luisse  Paulus  omnem  intellectualem  crea- 
turam  comprehendere  ,  in  quocunque  statu 
et  termino  existentem.  Probatur  ergo  idem 
ex  illo  Apoc.  5  :  Nemo  inventus  est  dignus  ape- 
rire  librum,  ueque  in  coelo,  neque  iti  terra  , 
neque  subtus  terram.  Non  enim  videtur  veri- 
simile  Joannem  enumerare  nisi  justos  ;  ilJi 
enim  tantum  digni  poterant  videri  aperire  ii- 
brum ;  ergo  supponit  etiam  subtusterram  esse 
animasjustas.  De  quibus  inferiussubdit,  cum 
aliis  justis  dixisse  :  Sedenti  in  throno  et  agno 
benedictio,  et  hotwr,  et  gloria,  et  potestas  in 
secula  seculorum.  Quae  verba  sine  dubio  non 
sunt  damnatorum,sedjustorum.  Sed  hic  eliam 
locus  exponi  potest  de  animabus  justis  quae 
erant  in  sinu  Abrahae  ;  supposita  enim  dicta 
expositione,  eadem  ratione  dicetur,  animas 
purgatorii  non  numerari  inter  eos  qui  videri 
poterantdigni  aperire  liJ3rum,sedanimas  SS 
Patriarcharum  et  Prophetarum.  Nec  refert 
quocl  hae  animse  jam  erant  in  ccelo,  quando 
Joannes  illam  revelationem  scripsit,  quiafor- 
tasse  in  ea  ostendebatur  status  et  conditio 
humana?  naturae  prout  eral  ante  Christi  ad- 
ventum,  quem  omues  expectabant,  quia  so- 
lus  ille  inveniri  poterat  dignus  aperire  li- 
brum.  Postquam  autem   ille  venit,  et  victo- 

57 


898 


DISPUTAT.  XLV.  SECT.  II. 


riara  reportavit,  etiam  illi  qui  erant  subtus 
terram,  id  est,  in  sinu  Abrahoe,  gloriam  et 
lionorem  Deo  cantant,  quia  jam  perChristum 
beati  effecti  sunt.  Adde  Gregorium,  lib.  4 
Diah,  c.  42,  per  locum  illum,  subtus  terram, 
infernum  ipsum  damnatorum  intelligere;  nam 
per  li irunt, Scripturam  intelligit,  cum  Hiero- 
nymo,  Ezecliiel.  2  et  44 ,  et  cum  multis 
aliis ;  de  quo  optime  dici  potuit,  neque  An- 
gelos  aut  Sanctos  beatos,  neque  homines  in 
terra  degentes,  neque  ipsos  dsemones  potuis- 
se  iilum  librum  aperire  seu  declarare.  Et  ea- 
dem  expositio  de  inferno  locum  habet,  etiam- 
si  per  librum  ipsammet  prophetiam  Apoca- 
lypsis,  quam  Joannes  scribebat,  cum  multis 
aliis  intelligamus.  Alia  vero  posteriora  per 
prosopopseiam  dicta  sunt  de  omnibus  creatu- 
ris  etiam  carentibus  intellectu,  quandoqui- 
dem  etiam  pisces  maris  numerantur ;  et  ideo 
in  hoc  secundo  loco  per  creaturas  subtus  ter- 
ram  existentes  intelligi  possunt  etiam  me- 
talla  et  mineralia  omnia ,  et  damnati  etiam 
juxta  sensum  positum  in  priori  testimonio. 
Quanquam  optime  etiam  intelligantur  de  ani- 
mabus  purgatorii,  ut  Ribera  etiam  notavit, 
nontam  ex  illis  verbis  probando  purgatorium 
ibi  esse,  quam  supposita  veritate  purgatorii, 
ad  animas  in  illo  existentes  laudem  illam  et 
benedictionem  referendo. 

6.  Ex  Eccl.  24  idem  colligitur.  —  Aliud 
testimonium,  ex  quo  potest  hoc  comprobari, 
legitur  apud  Sapientem,  Ecclesiast.  24  :  Pe- 
netrabo  omnes  inferiores  partes  terrce,  ct  inspi- 
ciam  omnes  dormientes ,  et  illuminabo  omnes 
sperantes  in  Domino.  Quse  verba,  et  de  sa- 
pientia  increata  secundum  se,  et  de  incarnata 
sapientia  possunt  intelligi ;  utroque  vero  mo- 
do  ex  eis  coustat  esse  in  inferioribus  partibus 
terrse  aliquos  dormientes  sperantes  in  Do- 
mino,  quod  de  damnatis  dici  non  potest ; 
sunt  ergo  illi  qui  purgantur.  At  hic  locus 
optime  intelligitur  de  antiquis  Patribus  exi- 
stentibus  in  sinu  Abrahae  ;  unde  ex  isto  pro- 
bari  solet  descensus  Christi  ad  inferos.  Sed 
esto  hoc  verum  sit,  inde  optimum  argumen- 
tum  colligitur,  purgatorium  esse  subtus  ter- 
ram  prope  infernum.  Nam  si  locus  ubi  deti- 
nebantur  antiqui  Patres  jam  mundi  ab  omni 
reatu  personali ,  fuit  in  illis  infimis  regioni- 
bus,  quia  erat  veluti  carcer  in  quo  detine- 
bantur  propter  reatum  naturae,  donec  per 
crucem  expiaretur,  multo  magis  locus  in  quo 
et  detinentur  et  puniuntur  animse  nondum 
perfecte  liberee  a  propriis  reatibus,  erit  in  illis 
infimis  regionibus.  Unde  Augustin, ,  epistola 


99  ad  Evod.,  significat  Christum  descendendo 
ad  inferos,  etiam  ad  purgatorium  descen- 
disse,  et  ab  iiio  aliquas  animas  liberasse, 
propter  verba  Act.  :  Solutis  doloribusinferni. 
Quamvis  enim  haec  verba  alias  habeant  expo- 
sitipnes,  ut  supra  vidimus,  et  ille  descensus 
Christi  ad  purgatorium  incertus  sit  ,  tamen 
Augustinus  pro  certo  supponit  omnia  loca 
poenalia  ,  a  quibus  Christus  animas  liberavit, 
esse  in  inferno;  non  credo  tamen  Augusti- 
num  in  ea  fuisse  sentenlia  ,  ut  existimaverit 
Christum  ab  inferno  damnatorum  aliquas  li- 
berasse.  Huc  accedunt  revelationes  aliquse, 
quibus  pnrgatorium  sub  terris  visum  est,  ut 
refert  Beda  ,  lib.  5  Hist.  Anglic,  cap.  13,  et 
aliis  locis  infra  tractandis. 

7.  Ratione  ostenditur  purgatorium  esse  sub- 
terraneum  locum.  —  Satisfit  revelationihus 
in  contrarium.  —  Denique  juxla  divinse  pro- 
videntiae  dispositionem  locus  hic  superior 
terrae  pro  hominibus  viatoribus  deputatus  est, 
ut  sit  quasi  ad  pugnam  et  meritum  ,  vel  de- 
meritum  destinatus  ;  ergo  non  est  verisimile 
in  illo  esse  locum  purgatorii,  in  quo  jam  ani- 
niae  sunt  in  alio  statu.  Nec  etiam  fuit  conve- 
niens  esse  in  aliquo  loco  supra  terram  ,  quia 
debet  esse  locus  humilior  magisque  tenebro- 
sus,  et  in  carceris  modum  accommodatus  ; 
ergo  verisimilius  est  esse  subtus  terram,  sicut 
sunt  reliqua  loca  animarum  infelicium,  seu 
quse  beatitudinem  assequi  non  potuerunt. 
Neque  revelationes  illae,  quse  in  contrarium 
afferebantur,  nos  cogunt  ;  nam  etiamsi  ad- 
mittamus  omnino  veras  esse,  et  ex  eis  haberi 
aliquas  animas  in  aliquibus  hujusmodi  locis 
purgari,  dicemus  illud  esse  extraordinarium, 
et  praeter  legem  ,  propter  Dei  voluntatem  et 
causam  quam  ipse  novit ;  locum  autem  lege 
statutum  ad  purgationem,  definitum,  acjuxta 
centrum  terraa  existere.  Et  haec  est  commu- 
nis  responsio  Theologorum  ,  quos  supra  re- 
tuli,  et  Supplem.  Gabr.,  dist.  45,  q.  1,  art.  1; 
Soto,  q.  1,  art.  1  et  3 ;  Carthus.,  q.  1,  et  Dial. 
de  Judicio,  et  lib.  de  Quatuor  novissimis, 
cap.  48.  Addo  vero,  in  his  revelationibus  ali- 
quid  ostendi  in  aliquo  loco  propter  aliquam 
significationem  vel  occasionem,  non  quia  in 
tali  loco  illud  opus  fiat.  Hoc  patet  ex  Petri 
Damiani  historia  supra  citata  ;  ait  enim 
Episcopum  illum  in  flumine  apparuisse  cui- 
dam  presbytero  ,  ejusque  manum  apprehen- 
disse  ,  ut  vehementiam  suse  pcense  et  ardoris 
sentiret.  At  vero  pcena  illa  vehementis  ustio- 
nis  non  erat  iri  flumine ,  quantum  ex  pro- 
portione    loci   et    effectus  inteliigi   potest  ,• 


DISPUTAT.  XLV.  SECT.  II.  $99 

significatlira  non  est,     nali,  magis  redundat  in  defectuui  et  in  infa- 


ergo  illa  revelatione 
Episcopum  illum  ibi  cruciari  ubi  apparebat. 
Deinde  in  aliis  capitibus  ejusdem  epistolee  re- 
fert  idem  auctor,  damnatos  aliquos  visos  esse 
in  flumine,  vel  in  aliis  locis  similibus,  cum  ta- 
men  certissimum  sit  ibi  non  puniri.  Gregorii 
autem  verba  expressiora  videnlur,  scilicet,  in 
hoc  pcenali  loco,  seu,  Tiic  destinatus  sum  ;  un- 
de  videtur  magis  requirere  priorem  exposilio- 
nem.  Nisi  interpretemur,  hic,  id  est,  in  hoc 
igne  quem  patior,  ibi  enim  etiam  ignem  pur- 
gatorii  sentiebat  ;  vel  hic,  id  est,  in  hoc  pce- 
nali  loco  ,  qui  per  hunc  sensibilem  significa- 
tur  ;  sicut  dicebat  Angelus  repreesentans 
Deum  :  Ego  sum  Deus,  etc. 

Quem  ordinem  situs  servet  purgatorii  locus  ad 
alia  receptacula  animarum  quce  sub  terra 
sunt. 

8.  Opinio  prima.  —  Superest  vero  dubium, 
quem  ordinem  situs  servet  bic  locus  purga- 
torii  ad  alia  receptacula  animarum  qua?  sub 
terra  existunt.  Et  difficultas  est  de  compara- 
tione  loci  purgatorii  ad  limbum  puerorum  ; 
nam  de  gehenna  omnes  fatentur  esse  in  infi- 
mo  loco,  id  est,  in  centro  terree ;  et  de  sinu 
Abrahae  esse  in  superiori ,  hoc  est,  digniori 
loco,  ut  dixi  in  2  tomo,  disp.  42,  sect.  2,  in 
fine.  De  aliis  vero  duobus  locis  inter  se  colla- 
tis  est  diversitas  opinionum.  Quidam  asserunt 
purgatorium  esse  infra  limbum  puerorum , 
gehennee  vicinum  l.  Ita  tenet  Major,  d.44,  q. 
3,  in  fine,  et  Paludanus.,  dist.  45,  q.  3,  cum 
Petro  de  Tarantas.,  Problem.  i,art.  3;  Soto, 
dist.  45,  q.  1,  art.  2,  qui  D.  Thom.  in  suam 
sententiam  adducit,  eo  quod  dicat  in  d.  21  et 
45,  purgatorium  esse  vicinum  inferno  ,  et 
eumdem  ignem  habere ;  alibi  vero  docet  op- 
positum,  ut  jam  dicam.  Fundamentum  eo- 
rum  est,  quia  heec  duo  loca  conveniunt  in 
pcenee  qualitate ;  in  utroque  enim  esl  ignis 
ejusdem  rationis ;  et  ideo  oportet  esse  conti- 
gua ;  adeo  ut  censeant  isti  auctores  nullo  in- 
terjecto  corpore  denso  ac  solido  separari,  sed 
habere  potius  eumdem  ignem  continuum 
eumdemque  numero ,  solumque  distingui 
quoad  paries  illius  ignis,  et  per  terminum  a 
Deo  preefixum.  Confirmari  potest  heec  opinio, 
quia,  licet  originalis  culpa  majoris  mali  ra- 
tionem  babeat  quam  culpa  venialis  aut  rea- 
tus  temporalis  pcenee,  eo  quod  illa  separat 
omnino  a  Deo,  heec  vero  non ,  nihilominus 
reatus  proveniens  ex  culpa  actuali  et  perso- 


Vide  Rofen.,  art.  37  contra  Luth. 


miam  (ut  sic  dicam)  peccatoris,  et  ideo  ex 
hac  parte  meretur  majorem  poenam  ,  saltem 
quoad  sensum  et  dolorem;  eadem  ergo  ra- 
tione  statui  talium  peccatorum  debetur  vilior 
et  inferior  locus;  hujusmodi  autem  est  pur- 
gatorium ;  ergo. 

9.  Secunda  opinio.  — Alii  seiitiunt  limbum 
puerorum  esse  inferiorem  et  propinquiorem 
inferno.  Ita  sentit  D.  Thom.  in  3,  d.  22,  q.  2, 
art.  1,  q.  2,  ubi  Gabr.  idem  sentit,  ejusque 
Supplem.,  4,  d.  45,  q.  1,  art.  1 ;  et  Rich.,  ubi 
supra.  Favetque  illis  Concilium  Florent.  in 
Litteris  unionis,  quatenus  ait,  animas  justas, 
si  nondum  plene  satisfecerunt ,  detineri  in 
purgatorio;  eos  vero  qui  in  peccato  actuali 
mortali,  vel  in  solo  originali  decesserunt, 
mox  in  infernum  descendere,  pcenis  imparilus 
puniendos.  Ubi  limbum  puerorum  compre  ■ 
hendit  sub  inferno  simpliciter  dicto,  non  vero 
purgatorium.  Item  significat,  ad  limbum 
puerorum  majorem  fieri  descensionem  quam 
ad  purgatorium;  imo  transitum  ad  purgalo- 
rium  non  vocavit  descensionem  sed,  deten- 
tionem.  Unde  ex  illo  loco  certius  apparet 
limbum  puerorum  esse  in  inferno  quam 
purgatorium.  Ratio  eliam  reddi  potest,tum 
quia  limbus  est  locus  pro  quibusdam  Dei  ini- 
micis  deputatus,  et  ideo  majorem  convenien- 
tiam  habet  cum  gehenna  quam  purgatorium; 
nam  animee  quee  in  eis  sunt,  veluti  in  ratione 
essentiali  eulpee  conveniunt,  quee  est  aversio 
aDeo;  unde  etiam  conveniunt  in  essentiali 
pcena,  quee  est  poena  damni;  conveniunt  item 
in  eeternitate  pcenee;  ergo,  pensatis  omnibus, 
major  convenientia  est  inter  status  anima- 
rum  utriusque  Ioci,  quam  inter  damnatas 
animas  et  purgandas;  ergo  etiam  loca  debent 
esse  inter  se  viciniora.  Et  confirmatur,  nam 
hi  pueri  absolute  sunt  in  statu  indigniori;  er- 
go  debetur  eis  inferior  locus. 

10.  Opink)  tertia. — Primus  modus  astruen- 
di  tertiam  opinionem.  —  Tertia  sententia  po- 
test  esse  inter  has  media,  scilicet,  heec  duo 
loca  non  servare  ordinem  inter  se,  sed  eeque 
ab  inferno  distare,  et  eeque  esse  illi  propin- 
qua  secundum  diversas  ejus  partes.  Quod  ut 
declarem,  suppono  infernum  esse  in  ipsomet 
centro  terree,  quia  debet  esse  in  loco  infimo, 
ut  talis  status  meretur,  et  ita  in  hoc  omnes 
conveniunt.  Videtur  ergo  centrum  terree  esse 
etiam  centrum  inferni,  ipsumque  inferni  lo- 
cum  per  modum  spheree  vacuee  seu  concavse, 
circa  ipsum  centrum  terree  versus  omnem 
mundi  partem,  in  distantia  undique  eequali  , 


900  DISPUTAT. 

intra  terminum  a  Deo  praefixum,  extendi. 
Qiiia  supposito  situ  talis  loci  in  illo  spatio, 
nec  potest  melius  concipi,  nec  majori  ratione 
versus  unam  partem  quam  versus  aliam  con- 
slitui  aut  extendi.  Supra  hunc  ergo  locum 
variis  modis  possunt  csetera  loca  constitui. 
Primo  ul  alia  non  constituantur,  seu  exten- 
dantur  per  modum  circuli,  sed  tantum  ut 
putei  quidam  versus  aliquam  partem  hujus 
mundi,  ita  tamen  ut  illa  collocata  sint  unus 
sub  alio,  et  alius  sub  altero.  Et  hic  modus 
non  est  dubium  quin  sit  possibilis;  tamen 
quod  ita  sit,  nullo  fundamento  ostendi  po- 
test.  Et  si  vera  est  prior  pars  ejus,  asseritur 
secunda;  nam,  si  hsec  loca  illo  modo  sunt 
constituta,  non  est  cur  unus  sub  alio  colloca- 
tus  fuerit  ;  sed  potuerunt  versus  diversas 
mundi  partes  in  eadem  protunditate  fieri. 

\i.  Secundus. — Atque  hic  potestesse  alius 
modus  collocandi  hsee  loca,  juxta  quem  ces- 
sat  dubitatio  proposita ;  nam  supponit  illa 
duo  loca  ita  collocanda  esse  ut  alier  sit  sub 
altero,  quod  necessarium  non  est.  Sic  ergo 
relinquitur  tertia  opinio  proposita,  scilicet , 
quod  hajc  duo  loca  distant  seqne  a  gehenna 
secundum  diversas  partes  ejus.   Imo  etiam 
sequitur,  juxta  hunc  collocalionis  modum  si- 
num  Abrahse  non  esse  supra  purgatorium 
vel  limbum  puerorum,  sed  versus  aliam  ter- 
tiam  partem  mundi  seque  esse  supra  infer- 
num  collocatum.  Cum  enim  ultima  superfi- 
cies  concava  inferni  amplissimum  ambitum 
contineat,  facile  potest  intelligi  ,  supra  illam 
immediate  esse  collocatos  puteos  altissimos 
et  capacissimos,  qui  versus  diversas  mundi 
partes  protendantur.  Neque  video  quomodo 
facile  possit  hoc  impugnari ;  nam  in  Scriptura 
nullum  habcmus  de  hoc  ordine  indicium,nisi 
hoc  solum,  quod  gehenna  sit  infra  omnem 
locum,  propter  quod  infernus  quasi  per  anto- 
nomasiam  nominatur;  quod  autem  alia  loca 
inter  se  servent  ordinem  inferioris  et  supe- 
rioris ,  non  videtur  in  Scriptura  significari , 
nec  ratione  aliqua  satis  persuaderi.  Nam  sine 
dubio  iila  loca  sic  constituta  possent  esse  ca- 
pacissima  ad  recipiendas  animas  illuc  desti- 
natas,  quia  numerus  animarum  simul  existen- 
tium  in  aliquo  istorum  trium  locorum  non 
servat  majorem  proportionem  ad  numerum 
animarum  gehennse,  prsecipue  simul  cum 
dsemonibus;  ergo,  si  infernus  est  capax  to- 
tius  illius  multitudinis,  multo  magis  quilibet 
horum  locorum  poterit  esse  capax  suorum 
captivorum.  Quod  in  singulis  locis  potest  ita 
declarari.  Nam  imprimis  id  est  certum  de 


XLV.  SL(7T.  H. 
sinu  Abraha?,  cujus  status  et  brevi  tempore 
duravit  comparatione  aliorum,  et  in  toto  illo 
tempore  paucse  animse  ad  illum  descende- 
bant,  facta  etiam  collatione  ad  alia  loca,  quia 
ante  Christi  adventum  gratia  Dei  paucis  com- 
municabatur  abundanter,  et  cum  perseveran- 
tise  dono. De  purgatorio  etiam  est  certissimum 
ejus  statum  non  esse  perpetuum ;  in  quo  il- 
lud  singulare  est,  quod  non  omnes  animse 
quse  ad  illud  descendunt,  simul  aliquando  in 
illo  congreganlur,  sed  successione  quadam, 
sicut  homines  in  hoc  mundo  existunt.  Unde 
fit  ut  numerus  animarum  quse  in  illo  loco  si- 
mul  existunt ,  semper  sit  exiguus,  compara- 
tione  facta  ad  alia  loca.  De  limbo  puerorum 
res  est  dubia;  probabile  vero  est,  etiam  posl 
diem  judicii  non  esse  permansuros  in  illo  lo- 
co,  sed  supra  terrse  superficiem  in  quadam 
philosophandi  ratione  esse  victuros.  Quorum 
numerus  etiam  respectu  aliorum  parvus  est; 
quia  infantes,  qui  ad  rationis  usum  non  per- 
veniunt,  non  sunt  vigesirna  hominum  pars, 
et  ex  illis  multi  salvantur.  Itaque  hsec  tria 
loca,  illo  modo  collocata ,  ad  finem  eorum  et 
ad  omnia  quse  de  illis  dicuntur  sufficiunt, 
quia  nec  propter  animas  requirunt  immen- 
sam  aliquam  magnitudinem  ,  neque  unquam 
humanis  corporibus  replebuntur ,  secl  solus 
infernus,  juxta  discursum  factum. 

12.  Tertius  modus  astruendi  tertiam  opinio- 
nem.  —  Propter  qusedam  tamen  Evangelii 
verba  potest  alius  modus  collocandi  ha3c  loca 
et  astruendi  tertiam  opinionem  propositam 
excogitari  ,  videlicet  supra  locum  inferni  , 
csetera  loca  esse  etiam  in  circulum  collocata  ; 
ita  tamen  ut  non  singula  occupent  integrum 
circulum.  Non  enim  videtur  necesse  hos  in- 
tegros  locorum  circulos  sese  invicem  circum- 
dantes  seu  continentes  fingere,  ac  si  essent 
elementaria  vel  ccelestia  corpora,  cum  ani- 
marum  susceptioni  non  videatur  tanta  ma- 
gnitudo  necessaria.  Videri  ergo  potest  suffi- 
ciens  ut  proxime  supra  gehennam  sint  limbus 
puerorum  et  purgatorium,  in  modum  circuli 
locum  inferni  circumdantis ;  ita  tamen  ut 
unusquisque  iliorum  locorum  semicirculum 
tantum  occupet,  sintque  inter  se  contigua,  et  • 
supra  locum  inferni  sequali  propinquitatc  , 
versus  diversas  hujus  mundi  partes  collocata; 
supra  illa  vero  sit  sinus  Abrahse,  sive  in  mo- 
dum  alterius  circuli,  sive  alio  modo  prout 
Deo  placuit.  Nam  quod  inter  hunc  sinum  et 
gehennam  sit  aliquis  locus  medius,  neque  sint 
inter  se  contigua,  videtur  ex  parabola  cle  Di- 
vite  etLazaro  colligi,  in  qua  refertur  divitem 


DISPUTAT.  XLV.  SECT.  II.  901 

in  tormentis  existentom  elevasse  oculos  et  vi-  rura  ab  alio  sinu  qui  lirnbus  eliam  appella- 

disse  Abraham  a  longe,  quasi  in  superiori  et  tur,  parum  distet,  colligi  potest  ex  proprieta- 

dislante  loco  existentem,  et  Abrabam  dixisse:  tibus  in  quibus  illa  loca  conveniunt ;  nam  in 

Et  in  his  omnibus  inter  nos  et  vos  magnum  utroque  nulla  est  pcena  sensus;  in  utroque 

chaos  firmatum  est,  etc.  Est  ergo  aliqua  in-  detinentur  anima?  solum  propter  Ada?  pecca- 

tercapcdo  inter  illa  duo  loca,  qua?  non  videtur  tum,  quamvis  diverso  modo  ;  nam  in  uno  de- 

esse  nisi  vel  limbus  puerorum  vel  purgato-  tinebantur  anima?  propter  illud  peccatum,  ut 


rium  ,  vel  utrumque  simul.  Deinde  purgato- 
rium  est  juxta  infernum,  ut  frequentius  Theo- 
logi  volunt ;  non  videtur  autem  verisimile 
totum  illud  circumdari  limbo  puerorum,  ut 
necessarium  sit  animas  purgandas  hinc  ex- 


fuit  totius  natura? ,  pro  qua  nondum  erat  sa- 
tisfactum ;  in  alio  vero  detinenlur  anima?  pue- 
rorum  propter  peccatum  illud  participalumiu 
[iropria  persona ,  et  in  ea  durans.  Ex  quo  fit 
ut  limbus  puerorum  sit  in  inferiori  parte  il- 


euntes    per  limbum  puerorum   transire  ad    lius  sinus,  taraen  distans  longe  a  locis  pcena- 


purgatorium  ,  et  inde  reverlentes  rransire 
per  eumdem  locnm  ad  ccelum,  vel  olim  ad  si- 
num  Abraha? ,  quod  videtur  inconveniens : 
procedit  autem  supponendo  ,  spiritus  non 
transire  ad  extremum  ,  nisi  per  medium.  Si- 
militer  e  contrario  ,  quod  limbus  puerorum 
sit  undique  circuradatus  igne  purgatorii,  non 
est  admodum  verisimile  ;  recte  ergo  hoc  or- 
dine  illa  loca  collocantur. 

13.  Q.uartus  rnodus.  —  Alius  etiam  modus 
occurrit ,  quo  ha?c  loca  possunt  intelligi  si- 
tuata  ,  nimirum  ut  purgatorium  sit  ad  oram 
et  quasi  ripam  inferni ;  sic  enim  in  privatis 
revelationibus  aliquando  ostensum  legitur ; 
et  S.  Thom.  certe  ita  sentit,  d.  21,  nam  vult 
euradem  ignem  esse  in  utroque  loco,  imo 
eumdera  esse  locum,  solumque  differre,  quia 
gehenna  est  quasi  in  profundo ,  purgatorium 
quasi  in  ingressu  illius  loci ;  optime  ergo  loca- 
tur  quasi  in  ora  et  circumferentia  ejus.  Ne 
autem  necesse  sit  animas,  qua?  ad  infernum 
descendunt,  per  purgatorium  transire,  verisi- 
mile  est  locum  purgatorii  non  integre,  et  ex 
omni  parte  totam  circumferentiam  inferni  oc- 
cupare;  sed  in  aliqua  mundi  parte  relictum 
esse  aliquod  spatium,  in  quo  sit  veluti  os  pu- 
tei  infernalis,  supra  quam  partem  nullus  alius 
locus  poenalis  collocatus  sit '.  Quomodo  intel- 
ligi  potest,  quod  dixit  Anselmus,  lib.  de  lma- 
gine  mundi,  c.  21  :  Infernum  esse  inferius  di- 
latatum  et  superius  coangustatum  ,  scilicet, 
quoad  foramen  illud  ,  quod  est  veluti  os  in- 
ferni.  Alia  vero  duo  loca  intelligi  possunt 
longe  distantia  a  toto  inferno,  ut  purgatorium 
includit ;  inter  se  autem  maxime  vicina  et 
quasi  contigua.  Quod  enim  sinus  Abraha? 
multum  ab  infemo  distaverit,  et  omnes  Doc-     censeo  inconveniens,  quod   ante  Christi   ad- 


rum,  et  conjunctus  sinui  Abraha? ;  nam  est 
etiam  probabile  in  illo  limbo  habere  pueios 
suam  requiem ,  et  quemdam  modum  natura- 
lis  consolationis  ,  si  fortasse  ignorant  natura? 
sua?  casum  et  redemptionera  solaque  naturali 
cognitione  et  amore  fruuntur.  Unde  etiam 
credunt  aliqui,  ad  tempus  tantum  ibi  deti- 
neri ,  et  quod,  sicut  anima?  sancta?  in  primo 
Christi  adventu  a  suo  limbo  educta?  fuerunt , 
ita  animse  puerorum  ab  illo  loco  in  secundo 
adventu  Christi  educenda?  sunt,  non  ut  in 
ccelum  ferantur,  aut  beatam  Dei  visionem 
accipiant,  ut  Pelagiani  contra  Evarigelium 
senserunt ' ;  nec  etiam  ut  mittantur  in  sta- 
gnum  ignis,  et  demergantur  cum  damnatis 
in  infernum,  ut  alii  contra  omnem  rationem 
et  pietatem  opinati  sunt ;  sed  ut  in  superficie 
terra?  habitent  ,  hacque  sensibili  luce  fruan- 
tur,  Deumque  ut  auctorem  natura?  cogno- 
scant,  ament  et  laudent,  ut  multi  Theologi 
sentiunt ,  et  in  suo  loco  latius  disputandum 
est. 

Qncestionis  resolutio. 

14.  Inter  has  sententias  non  potest  ferri 
certum,  irao  nec  definitum  judicium,  quia 
res  occulta  est  et  non  revelata,  potuitque 
Deus,  pro  sua?  providentia?  ac  sapientia?  ratio- 
ne,  vel  his  modis  vel  aliis  ha?c  loca  consti- 
tuere  ;  et  ideo  de  situ  purgatorii  ha?c  suffi- 
ciant,  atque  etiam  de  aliis,  de  quibus  obiter 
diximus,  quia  non  possunt  in  hac  disputa- 
tione  seu  collatione  separari.  Semper  autem 
verisimilius  mihi  est,  ha?c  loca  non  esse  ita 
snbordinata  per  circulos,  ut  non  possit  ad 
unum   nisi  per    alium  transiri,  quia   etiam 


tores  docent,   et  plane  colligitur  ex  citatis 
verbis  Evangelii.  Quod  vero   limbus  puero- 

•  Vide  Palud.,  in  4,  d.  45,  c.  3,  exPet.  de 
Tarant.  ,  Problem.  \f  art.  3. 


ventum  omnes  damnatee  anima?  et  purganda? 

1  Vide  Som.,  m  tract.  de  Extrem.  jud.,  c.  6 
et  7;  Ch.,  Opusc.  de  infant.;  Maio.  5,  d.  44, 
q.3;  Pal.  supra. 


902  DISPUTAT. 

transirent  per  Jimbum  sanctorum  Patrum, 
et  sic  de  aliis;  nec  modus  ille  sedificandi  seu 
architectandi  (ut  sic  dicam)  illa  loca  ratione 
aliqua  necessarius  est,  necper  se  conveniens 
ant  consentaneus  divinee  providentise.  Reli- 
qua  vero  probabiliter  possunt  cogitari  et  dici. 
Satis  autem  verisimile  est,  purgatorium  esse 
vicinum  inferno,  tum  propter  convenientiam 
in  poena  sensus  et  ignis ;  tum  quia  hoc  spec- 
tat  ad  quamdam  majorem  afflictionem  et  hu- 
miliationem  purgandorum.  Et  ideo  non  re- 
fert  quod  illas  animee  sint  absolute  digniores 
animabus  puerorum,  quia  pro  tunc  meren- 
tur  majorem  afflictionem  et  pcenam.  Tum 
prseterea,  quia  verisimile  est,  post  judicium, 
infernum  dilatandum  esse  et  occupaturum 
totumpurgatorium  ignem,  imofortasse  etiam 
ad  limbum  puerorum  et  antiquorum  Patrum 
extendetur,  ut  aliqui  censent.  Sed  heec  ma- 
gis  incerta  sunt,  quia  de  limbo  puerorum 
non  constat  an  sit  evacuandus.  Concilium  au- 
tem  Florentinum  licet  de  hoc  limbo  dixerit 
esse  in  inferno,  non  tamen  fecit  comparatio- 
nem  cum  purgatorio,  sed  consulto  id  preete- 
riisse  videtur,  imo  et  omnino  de  situ  purga- 
toriinihil  significasse,  quia  est  res  quee  adhuc 
in  disputatione  Theologorum  versatur.  Quia 
tamen  multum  significat  limbum  esse  con- 
junctum  inferno,  icleo  alise  etiam  opiniones 
probabiles  sunt. 

15.  An  loca  infema  mole  terrce  interjecta 
distinguantur. — An  vero  heec  loca  distin- 
guantur  muris  perinterjeclam  alicujus  terree 
partis  molem,  vel  solum  terminis  a  Deo  pree- 
finitis,  mihi  non  constat ;  neque  ab  auctori- 
bus  aliquid  expresse  diei  video,  preeter  eos 
qui  sentiunt  ignem  inferni  et  purgatorii  esse 
eontinuum,  nam  hi  plane  putant  illa  duo  loca 
non  habere  murum  seu  molem  terree  inter- 
jectam.Quod  non  estimprobabile,  propter  ra- 
tiones  supra  faclas,  neque  iude  sequitur  ali- 
quod  absurdum  ;  nam  ad  distinctionem  loco- 
rum  satis  est  terminorum  prsefinitio,  et  quod 
non  possit  esse  transitus  neque  permislio, 
quod  etiam  ad  decentiam  animarum  sancta- 
rum  et  convenientem  ordinem  pertinet.  De 
aliisveroduobus  locis,  vel  inter  se,  vel  cum 
aliis  comparatis,  facilius  credi  potest  distin- 
gui  muris,  quianullum  habent  coinmercium, 
nec  est  ulla  necessitas  vel  congruitas,  ut  de- 
beant  aliter  constitui.  Quamvis  verba  illa 
Abrahse  :  Inter  nos  et  vos  magnum  chaos, 
etc,  indicare  videantur  spatium  illud  fuisse 
quasi  concavum  et  subtili  corpore  repletum, 
namvox  chaos  hsec  indicat;  et  verbum  etiam 


XLVI.  SECT.  I. 

Grsecum,  quod  hiatum  seu  voraginem  signi- 
ficat.  Sed  quia  spiritibus  omnia  penetrabilia 
sunt,  ideo  potuit  tota  illa  distantia  chaos  ap- 
pellari,  etiamsi  aliqua  pars  densa,  terra  es- 
set  repleta.  Paludanus  vero  et  alii  indicant, 
totumspatium  omnium  istorum  locorum  esse 
concavum,  et  post  diem  judicii  replendum 
esse  corporibus  damnatorum. 

16.  Sufficientia  locorum  inferomm  colligi- 
tur  ex  variis  animarum  statilus.  —  Tandem, 
quoniam  de  his  locis  ulterius  disputandum 
uobis  nonest,  exdictisetiam  colligitureorum 
suflicientia,  de  qua  eliam  videri  possunt  Pa- 
ludan.  ,  Supplem.  Gabr.,  et  alii  supra  citati. 
Sumilur  autem  ex  statibus  animarum  ;  quse- 
dam  enim  omnino  felices  sunt  et  purissimse, 
quse  non  infra  terrarn,  sed  supra  ccelos  collo- 
cantur.  Alise  sunt  omnino  damnatse  propter 
peccata  propria,  pro  quibus  est  infimus  locus 
simul  cum  dsemonibus.  Alise  sunt  etiamdam- 
natse  propter  solum  originale  peccatum,  qui- 
bus  proprius  locus  debetur  propter  diversum 
statum  et  rationes  supra  tactas.  Alise  sunt 
juslee,  sed  purgandse.  Alise  denique  fuerunt 
aliquando  justee  satisque  purgatee  quoad  per- 
sonalia,  eo  vero  tempore  quo  nondum  erat 
janua  cceli  hominibus  aperta.  Non  sunt  au- 
tem  plures  status  animarum  ;  ergo  nec  re- 
ceptacula  earum.  Satis  vero  pullulat  qusestio 
de  statu  animee  decedentis  in  originali  pecca- 
to  cum  actuali  veniali  tantum.  Sed  de  hac  re 
etin  2  tom.,  cit.  loco,  et  supra  in  hoc  libro, 
agens  de  remissione  venialium  peccatorum  , 
satis  dixi.  Alise  vero  difficultates  quse  hic  tan- 
gi  poterant,  post  disputationem  sequentem 
tractandode  statu  animarum  purgatorii,  ex- 
pedientur  melius. 

DISPUTATIO  XLVI. 

DE   GENERE   ET    ACERBITATE   PQENiE   PURGATORIT. 

Quoniam  preecipuus  finis  purgatorii  est  ut 
anima?,  qui  illic  existunt,  pcenam  suispecca- 
tis  debitam  patiantur,  ideo  consequenter  de 
qualitate  gravitateque  illius  pcense  dicendum 
est.  In  qua  re  primnm  considerandum  occur- 
rit,  quotuplex  illa  pcena  sit ;  deinde  quam 
acerba  sit,  quibusque  mediis  seuinstrumentis 
exerceatur ;  ac  tandem  quantum  duratura  sit, 
seu  quomodo  incipiat,  continueque  sustinea- 
tur,  donec  tandem  finiatur. 


DISPUTAT. 

SECTIO   I. 

Utrum  animx  purgatorii  pcenam  damni  et  sensus 
potiantur. 

1.  Animce  purgatorii  carent  msione  heata. 
— Habeatne   carentia  visionis  rationem  pceiw 
damni  in  animabuspurgatorii. — Opinio  negans. 
—  Pcena  darani  appellatur  carentia  divinee  vi- 
sionis  totiusque  a'ternee  beatitudinis  ;  pcena 
vero  sensus  pcena  alicujus  doloris  specialiter 
inflicti,  ultra   privationem  ccelestium  bono- 
rum.  Quod   ergo   animee  purgatorii  pro    eo 
tempore  quo  ibi  detinentur,  careant  visione 
beata,  manifestum  est  exdictis  disp.  preeced.; 
ideo  enim  ibi  detinentur,  quia  non  sunt  ex- 
peditee  et  aptse  ad  videndum  Deum.  Item  quia 
si  viderent,  non  essent  capaces  alicujus  pce- 
nee,  quiavisio,  cum  sit  essentialis  beatitudo, 
omne  malum  excludit,  juxtaillud  :  Absterget 
Deus  omnem  lacrymam  ab  oculis  Sanctorum, 
etjam  non  erit  amplius  neque  clamor  neque 
ulhis  dolor.  Adhuc  vero  dubitari  potest  anil- 
la  carentia  visionis  babeat  in  illis  animabus 
rationera  pcenee   damni ,  necne  ;  non  enim 
semper  similis  carentia  habet  rationem  talis 
pcenee,ut  in  nobisconstat.  Quod  ergo  ibi  non 
sit  pcena,  sentire   videtur  Cajetan.,  tomo   1 
Opusc,  tract.  4,  q.  4,  etntiturdiscursufundato 
in  doctrina  communi  D.Thomse  et  multorura, 
dicentium,  duo  esse  inpeccato,  scilicet,  con- 
versionem  et  aversionem  ;  et  aversioni  res- 
pondere  pcenam  damni,  conversioni   autem 
pcenam  sensus.  Hinc  euim  sequi  videtur,  pec- 
cato  jam  remisso  quoacl  culpam  non  deberi 
pcenam  darani,  sed  ad  summumposse  deberi 
aliquam  pcenara  sensus  ;  quia  cuni  peecatum 
remittitur,   omnino   tollitur  quoad  aversio- 
nem,  soluraque  potest  manere   quoad   con- 
versionem.  Ex  quo  tandem  concluditur  argu- 
mentum ;  nam  animabus  purgatorii  remissa 
suntomnia  peccata  quoad  cu]pam;  ergo  abla- 
ta  est  ab  illis  omnino  aversio  a  Deo ;   ergo 
ablatum  est  omne   debitum  pcenee  damni , 
qnod  in  aversione  fundatur;  ergo  illa  caren- 
tia  non  manetin  illis  animabus  ut  pcena,  sed 
solum  ratione  status,  et  necessitate  quadam 
naturali,  prout  in  nobis  est.  Et  confirniatur, 
quia  pcena  purgatorii  maxime  instituta  esl 
propter  venialia  peccata;  sed  peccatis  veniali- 
bus  nulladebetur  pcena  damni,  quia  nonha- 
bent  malitiam  iufinitam,  ut  tantam  merean- 
tur  pcenam  ;  ergo. 

2.  Animas  purgatorii  pcenam  damni  pati, 
vera  resolutio.  —  Objectioni  occurritur.—Non 


XLVl.  SECT.  I.  003 

solum  pcenam  sensus,  sed  etiam  damni  deberi 
propter  peccatum  jam  remissum  quoad culpam . 
—  Nihilominus  dicendnm  est,  animas  purga- 
torii  pcenam  damni  pati  ;  imo  hanc  esse  prae- 
cipuam  pcenam  quam  ibi  patiuntur.  Est  com- 
munis   sententia  in  4.  d.  20  et  21,   ubi  D. 
Thom.,  Bonavent.,  Palud.,  Richard.  et  alii  ; 
Soto,  dist.  10  ;  Durand.,  in  3,  d.  22,  q.  4.  Et 
probatur.  quia  detinentur  ab  ingressu  patriaj 
ratione  eulpee  commissee  ;  sed  heec  est  pcena 
darani  ;  ergo.    Major  patet,  quia  nulla  est  in 
eis  alia  ratio  cur  detineantur.  Nam  quontum 
est  ex  parte  status  veluti   naturalis,  hoc   ipso 
quod  sunt  extra  corpus,  sunt  in   statu  sufh\ 
ciente  ad  videndum  Deum.  In  quo  multum  a 
nobis  differunt;  anima  enim  conjuncta  cor- 
pori  corruptibili,  ratione  talis  conjunctionis 
non  est  in  statu  apto  ad  videndum  Deum,  se- 
cluso  dmni  alio  impedimento;  ergo   illee  ani- 
mee,jam  separatee,  ob  aliud  impedimentum 
privantur  eo  tempore  visioneDei;  hoc  autem 
non  est  nisi  culpa  commissa  nondum  plene 
satisfacta  ;  ergo.  Dices,  non  culpam  ipsam, 
sed  reatum  pcenee  manentem  esse  proximam 
rationem  hujus  detentionis.  Sed  hoc  nullius 
momenti  est,  quia  ille  reatus  pcenee  primo  ac 
per  se  est  de  ipsa  carentia  visionis  Dei ;  non 
enim  meretur  videre  Deum  qui  pro  peccato 
nondum  illi  plene  satisfecit  ,  quandiu  in  eo 
statu  durat:  Quis  enimhabitauit  in  tabernaculo 
Dd,  aut  quis  requiescet  in  monte  sancto  ejus, 
nisi  qui  ingreditur  sine  macula,  et  operatur 
justitiam?    utique   primo   ac    preecipue    ad 
Deumipsum.  Propterquod  alibi  scriptum  est: 
NiMl  coinquinatum  introibit  in  illam,  seilicet, 
civitatem  sanctam  Jerusalem,  in  qua  est  vi- 
sio  pacis.  Neque  enim  putandum  est,  ratione 
peccati  commissi,  etiam  remissi   quoad  cul- 
pam,  solum  deberi  homiui  pcenam  sensus  , 
et  quia  hanc  sustinere  non  potest  videndo 
Deum,  ideo  detineri  ab  illa  visione  donec  sa- 
tispatiatur ;  hoc  enim  gratis  et  preeter  om- 
nem  rationem  excogitatum  est,  tum  quia  hoc 
ipso  quod  debetur  pcena  sensus  ,    inlrinse- 
ce  debetur  detenlio  ab  illo  ultimo  termino, 
nec  possunt  heec  naturaliter   sejungi  in  illo 
debito,  cum  in  se  sint  iutrinsece    connexa. 
Tum  etiam  quia  peccatum  potissime   est  poe- 
na  dignum,  quatenus  est  vel  simpliciter,  vel 
aliquo  modo  Dei  offcnsio,  sub  qua  ratione  ei 
masime  respondet  carentia  ejusdem  Dei. 

3.  Ratio  in  contrarium  solvitur.  — Ratio 
autem  quee  in  contrarium  inducebatur,  ex 
falsis  principiis  vel  male  intellectis  procedit; 
supra  enim  in  materia  de  pcenitentia  osten- 


904  DISPUTAT. 

dimus  ,  cum  peccatum  remittitur,  totum  id 
quod  est  culpae  remitti,  sive  ad  aversionem  , 
sive  ad  conversionem  pertineat.  Itemque ,  si 
reatus  pcenae  manet,  non  solum  manere  pro- 
pter  conversionem,  sed  etiam  propter  aver- 
sionem,  imo  propter  hanc  maxime,  quia  illa 
est  potissima  malitia,  propter  quam  prsecipue 
debetur  pcena  ;  unde,  si  satistactio  hominis 
est  insufficiens,  maxime  est,  quia  non  est 
proportionata  injuriae  seu  offensioni  Deo  fac- 
tae.  Quamvis  ergo  in  remissione  culpse  aver- 
sio  omnino  tollatur  auoad  maculam,  reatus 
tamen  pcenae  ex  iila  nascens  non  omnino  tol- 
htur,  quia  non  pendetab  illainconservari,ni- 
si  quatenusadaeternampcenam  extenditur;  et 
ideo  adhuc  potest  manere  reatus  poense  dam- 
ni  temporalis.  Unde  doctrina  illa  quae  in  con- 
trarium  aliegatur,  vel  admiltenda  non  est , 
vel  secundum  quamdam  accommodationem 
solum  est  intelligenda,  ut  citato  loco  latius 
declaravi.  Ad  confirmationemnegatur  minor; 
nam  sicut  venialia  peccata  sunt  aliquo  modo 
offensiones  Dei,  aliquam  poenam  damni  me- 
rentur,  saltem  temporalem,  et  sicut  in  via 
retardant  tendentiam  in  ultimum  finem,  ita 
otiarn  merentur  aliquam  moram  in  ultima 
conjunctione  cum  illo,  et  heec  est  pcena  dam- 
ni  temporalis. 

De  posna  sensus. 

4.  In  pnrgatorio  datur  tristitia  ex  cleten- 
tione  visionis  Dei.  —  Objectio.  —  Solutlo.  — 
Superest  ut  de  pcena  sensus  dicamus,  ut  in 
qua  distinguere  possumus  tristitiam  illam 
quseproxime  consequitur  ex  carentia  seu  de- 
tentione  visionis  Dei,  habetque  illam  pro  ob- 
jecto,  ab  alio  dolore  quasi  externo,  propor- 
tionato  dolori  sensibili,  qui  in  nobis  ab  igne, 
vel  alia  simili  actione  naturae  contraria  seu 
violenta  excitari  solet.  Quod  ergo  sit  in  pur- 
gatorio  prior  modus  pcenae  certissimum  est ; 
nam  illa  carentia  seu  detentio  revera  est 
magnum  incommodum  et  malum,  et  ut  tale 
apprehenditur  efficacissime  ab  illis  anima- 
bus,  quce  totis  suis  viribus  (ut  infra  dicam) 
diligunt  Deum,  ejusque  cupiunt  conspectum; 
ergo  non  possunt  non  tristari  maxime  de  illa 
mora.  Dices  :  si  animae  illse  diligunt  Deum, 
erunt  conformes  voluntati  ejus  ;  ergo  erit  eis 
voluntaria  illa  carentia  et  detentio,  quam 
ex  divina  ordinatione  et  providentia  non 
ignorant  provenire  ;  ergo  non  possunt  de 
illa  tristari  ,  nam  tristitia  est  de  bis  quae 
nobis  nolentibus  accidunt.  Respondetur  , 
hoc  argumento    probari ,  nullam    tristitiam 


XLVI.  SECT.  I. 
esse  posse  in  illis  animabus  ,  quia  nihil 
patiuntur  quod  non  voluntarie  sustineant, 
quatenus  ex  divina  justitia  provenit.  Ne- 
gatur  ergo  consequentia ,  quia  quod  una 
ratione  voluntarium  est  ,  potest  alia  ra- 
tione  esse  involuntarium ,  et  ut  sic  mag- 
nam  tristitiam  inferre.  Illa  ergo  carentia 
voluntaria  est  ex  suppositione ,  quod  Deus 
illam  vult,  quodque  ad  satisfaciendum  per- 
fecte  pro  peccatis  necessaria  est.  Est  au- 
tem  invohmtaria,  quatenus  est  contra  incli- 
nationem  charitatis  et  naturale  desiderium 
beatitudinis,  et  ut  sic  valde  contristatur.  Ad- 
de  ipsummet  Deum  ex  se  (ut  ita  dicam)  seu 
voluntate  antecedente  non  velle  illam  caren- 
tiam,  sed  potius  cupere,  ut  homo  justus  sine 
nlla  mora  illum  videat;  sed  ex  suppositione 
nostrae  malitiae  et  negligentice,  volunlate 
consequente  vult  illam  detenlionem  ;  sic 
ergo  animae ,  respiciendo  posteriorem  Dei 
voluntatem  ,  ilti  conformantur  ;  conside- 
rando  autem  priorem  ,  valde  tristantur  , 
eo  quod  illam  non  expleverint  ,  quodque 
per  eas  steterit,  ut  voluntas  illa  Dei,  qua>  an- 
tecedens  fuit,  non  transierit  in  consequen- 
tem,  et  hac  ratione  tristantur  de  illa  caren- 
tia  ;  et  consequcnter  dolent  maxime  de  cau- 
sa  illius  quse  ab  ipsis  et  non  a  Deo  exorta 
fuit. 

Sitne  prwter  tristitiam  alia  poena  sensus  in 
purgatorio. 

5.  Ex  his  autem  videtur  colligi  posse,  non 
esse  in  purgatorio  necessariam  aliam  pcenam 
sensus,  quia  haec  tristitia  est  maxima  pcena, 
et  ad  pcenam  sensus  spectat,  cum  sit  pcena 
ex  cognitione  orta,  quae  lata  significatione, 
nobisque  notiori,  nomine  sensus  sigmficatur. 
Unde  Scot.,  4,  cl.  50,  q.  \,  art.  4,  concl.  2, 
omnem  dolorem  provenientem  ex  apprehen- 
sione  alicujus  mali,  ad  pcenam  sensus  spec- 
taredicit;  ergo  prseter  hancnecessarium  non 
est  aliam  pcenam  sensus  in  purgatorio  po- 
nere.  Eo  vel  maxime  quod  illae  animae  non 
solum  dolent  de  carentia  visionis  Dei,  sed 
rnulto  magis  de  causa  illius,  non  propter 
suum  incommodum ,  sed  propter  Deum , 
quem  peccando  offenderunt.  In  quo  est  ma- 
gnum  discrimen  inter  illas  animas  et  dam- 
natas  ,  quod  damnatse  non  dolent  de  pecca- 
tis,  utsunt  contra  Deura,  imo  ipsum  Deum 
maximo  odio  prosequuntur  ;  et  ideo  merito 
speciali  pcena  sensus  affliguntur ;  at  vero 
animas  purgatorii  non  videntur  digna?,  tot 
pcenis    et  doloribus.    Tandem  confirmatur, 


DISPUTAT.  XLVI.  SECT.  I 
quia  multis  revelatioriibus  ostensum  est,  ani-  tari  solet 
masaliquorum  Sanctorum  detineri  post  hanc 
vitam,  ne  pro  aliquo  tempore  Deum  videant, 
in  quo  tempore  nullara  aliam  pcenam  patiun- 
tur  prseter  detentionem.  Refert  enim  Beda, 
lib.  5  Historise  Anglic,  quibusdam  sanctis 
animabus  in  hac  vita  existentibns,  et  extra 
illam,  vel  re  ipsa,  vel  interna  visione  ductis, 
ostensum  esse  locum  quemdam  amcenissi- 
ninni,  in  quo  anima^  queedam  nondum  aptee 
advidendum  Deum  detinebantur,  et  per  il- 
lam  detentionem  purgabantur.  Sirailia  sumi 
possunt  ex  Gregorio,  4  Dialog.,  cap.  36,  et 
ex  Dionys.,  Dialog.  de  Judicio  partic,  c 
31. 

6.  Prceter  pcenam  damni  et  tristitiani,  esse 
in  purgalorio  propriam  pcenam  sensus. — Ni- 
hilominus  dicendum  est ,  prseter  pcenara 
damni  et  tristitiam  illi  adjunctam,  esse  in 
purgatorio  propriam  ac  peculiarem  pcenam 
sensus.  Heec  est  communior  sententia  Scho- 
lasticorum ,  quos  retulimus  et  infra  referemus, 
videturque  communi  sensu  et  approbatione 
Ecclesiee  recepta.  Et  in  Scriptura  habet  ea- 
dem  fundamenta,  quibus  supra  probavimus 
purgatorium  esse,  praesertim  illud  1  Cor.  3  : 
Salmis  erit,  sic  tamen  quasi  per  ignem.  Patres 
etiam  superiuscitati  hoc  sensu  docere  viden- 
tur  purgalorias  poenas.  Ratio  denique  est, 
quia  sequitas  justitiee  divinse  vindjcativse  hoc 
postulat,  juxta  illud  Apoc  18:  Quantum 
glorificamt  se  in  deliciis,  tantum  datur  ei  tor- 
mentorum.  Nara,  licet  heec  verba  de  damnatis 
dicta  videantur,  cum  proportione  habent  lo- 
cum  in  purgatorio  ex  consimili  justitiee  eequi- 
tate.  Gum  enim  peccator  propter  inordina- 
tam  delectationem  et  affectionem  ad  creatu- 
ram  dignus  sit  aliqua  pcena  contraria  illi  de- 
lectationi,  quam  vocamus  pcenam  sensus,  si 
in  hac  vita  plene  non  satisfecit,  aliqua  hu- 
jusmodi  pcena  purgandus  et  puniendus  erit. 
Atque  itasentiunt  communiter  Theologi  dis- 
tinguentes  propriam  pcenam  sensus,  preeter 
tristitiam  ex  carentia  visionis.  Quanquam 
enim  illi  de  inferno  absolute  loquantur,  ta- 
men  idem  sentiunt  de  purgatorio,  ut  patet 
ex  S.  Thom,,  Pal.,  Dur.,  Rich.  et  aliis,  in  4, 
partim  d.  44  et  45,  partim  d,  50  ;  et  Palud. 
distinguit  pcenas  spirituales,  ut  tristitiam  de 
carentia  visionis,  remorsus  conscientiee,  etc, 
et  corporales  quee  sunt  ab  igne,  et  si  quod  est 
aliud  Dei  instrumentum,  et  has  nos  compre- 
hendimus  sub  pcena  sensus. 

7.  Quid  per  pcenam  sensus  intelligatur. — 
Nec  aliud  sensit  Scot.,  qui  in  contrarium  ci- 


905 
nam  d.  50,  circa  fin.,  §  Ad  pri- 
mam  qivcstionem,  distinguit  etiam  spiritua- 
lem  et  corporalem  poenam,  et  priorem  sub- 
distinguit  in  pcenam  damni  et  vermis,  et  sub 
priori  evidenter  comprehendit  nolitionem  il- 
lius  carentise  et  tristitiam  de  illa.  Pcena  ergo 
sensus  non  sic  appellata  est,  quia  per  co- 
gnitionem  causatur,  quod  commune  est  om- 
ni  tristitise  et  dolori,  sed  quia  per  extrinse- 
cam  et  realem  mutationem  efficitur  ad  mo- 
dum  sensibilis.  Alioqui  ipsamet  carentia  vi- 
sionis  Dei  dicenda  esset  poena  sensus,  quiain 
illa  significatione  non  tantum  dolor,  sed  ma- 
lum  etiam  illnd,  quod  cognitum  infert  dolo- 
rcm  seu  tristitiam,  dicetur  poena  sensus,  seu 
quee  sentitur  ;  sic  enim  non  tantum  dolor  ex 
flagellis  ortus,  sed  flagella  ipsa  sunt  poena 
sensibilis.  Denique  sub  nomine  et  impositio- 
ne  pcense  includitur  semper  tristitia  vel  do- 
lor  concomitans  malum  illud,  quod  in  pce- 
nam  imponilur,  neque  in  ulla  lege  vel  aliquo 
judicio  censentur  duse  pcenee,  privatio  pecu- 
nise,  et  tristitia  inde  secuta,  sicut  noh  sunt 
duo  preemia,  visio  Dei,  et  delectatio  quaa  il- 
lam  consequitur  ;  et  in  universum  proprietas 
naturaliter  consequens  non  censetur  ponere 
in  numerum  cura  re  ad  quam  consequitur. 
Preeter  igitur  pcenam  damni  seu  carentise  vi- 
sionis  Dei  cum  tristitia  inde  secuta,  aliam  pce- 
nam  sensus  patiuntur  animee,  non  solum  in 
inferno,  sed  etiarn  in  purgatorio.  Imo  non 
solum  preeter  tristitiam  de  carentia  vel  dila- 
tione,  sed  etiam  preeter  dolorem  ex  remorsu, 
seu  verme  conscientise,  qui  etiam  animabus 
purgatorii  non  deest ;  nam  omnis  heec  pcena 
est  pure  spiritualis  et  quasi  ab  intrinseco, 
preeter  quam  esse  debet  aliqua  pcena  ab  ex- 
trinseco  el  quasi  corporalis,  quoad  modum  et 
instruraentum  quo  fit.  Estque  specialis  ratio 
in  animabus  purgatorii,  quam  in  sequenti 
puncto  adjiciam. 

8,  Patianlurne  omnes  animce  purgatorii  pce- 
nam  sensus.  —  Dixerunt  vero  nonnulli,  quas- 
dam  animas  purgatorii  pati  poenam  sensus 
distinctam  ab  aliis  pcenis  pure  spiritualibus 
seu  internis;  non  vero  omnes,  nam  queedam 
sunt  quse  sine  tali  pcena  purgantur.  Distin- 
guuntenim  duo  loca  purgatorii,  unum  inferno 
similem  in  poenis  ignis  et  similibus,  excepta 
seternitate  illarura ;  alium  magis  disjunctum  ab 
inferno,  etsitu,  et  similitudine  poenarum,  in 
quo  per  solam  detentionem  ab  ingressu  pa- 
triee,  et  dolorem  de  illa,  animce  purgantur.  In 
priori  loco  dicuntur  purgari  animse  quse  diu 
in  peccatis  vixerunt,  et  tandem  in  fine  vitee 


906  DISPUTAT. 

justificatae ;  in  alio  vero  animse  bonee  et  sanctae, 
quae  tamen  imperfecte  hic  vixerunt.  Quse  sen- 
tentiafundatursolumin  quadamvisionequam 
refert  Beda  citato  loco,  illique  fidem  adhibet, 
nam  circumstantise  quas  refert,  et  effectus 
optirai  ex  illa  visione  orti,  et  sanctitas  ejus 
qui  eam  narravit,  magnam  probabilitatem 
afferre  videntur. 

9.  Improbatur. —  Mihi  autem  aliqua  occur- 
runt,  quse  sententiam  illam  satis  improbare 
videntur.  Primo  communis  sententia  Theolo- 
gorum.  Secundo,  quianullaest  ratio  aut  con- 
gruentia  sufficiens  ad  distinguenda  haec  loca 
in  purgatorio,  magis  quam  in  aliis  statibus 
seu  receptaculis  animarum.  Tertio  ita  hoc 
declaro,  quia  vel  animse  detinentur  in  illo 
carcere  honorario  propter  mortales  culpas, 
pro  quibus  non  plene  satisfecerunt,  vel  pro- 
pter  veniales,  vel  neutra  ex  causa  ,  sed  pro- 
pter  alium  imperfectum  vivendi  modum  ;  ni- 
hil  horum  dici  potest;  ergo.  Probatur  minor 
quoad  primam  partem,  tum  quia  peccatum 
mortale  non  est  dignum  honorario  carcere; 
tum  quia  illa  est  potissima  causa  constituendi 
purgatorium  aliud  magis  pcenale.  Etdifferen- 
tia  solum  secundum  magis  et  minus  non  sa- 
tis  est  ad  diversa  loca,  vel  pcenas  quasi  ge- 
nere  distinctas  constituendas.  Sicut  enim  pec- 
catum  mortale  non  remissum  in  eodem  loco 
inferni,  et  eodem  genere  pcense  punitur,  sive 
unum  sit,  sive  plura,  variata  solum  quanti- 
tate,  vel  fortasse  etiam  specifico  modo  aut 
instrumento  sensibilis  pcense,  ita  censendum 
est  de  punitione  temporali  pro  peccato  mor- 
tali  remisso  quoad  culpam ,  et  non  plene 
quoad  reatum;  ergo,  sive  illudsit  unum,  sive 
plura,  gravius  vel  levius,  brevius  vel  diutur- 
nius,  in  eodem  loco  purgatorii,  eademque 
pcena  sensus  cum  proportione  punitur.  Se- 
cunda  vero  pars  de  peccatis  venialibus  pro- 
batur;  quia  de  his  Paulus,  1  Cor.  3,  dixit  : 
Qui  autem  supercedificat  lignum,  foenum  aut 
stipulam;  et  tamen  de  eodem  subdit:  Salvus 
erit,  sic  tamen  quasi  per  ignem  ;  ergo  etiam  viri 
justi,  qui  tantum  peccata  venialia  commise- 
runt,sicum  eis  eorumve  reatibus  decedant,  in 
communi  loco  purgatorii,  et  pcena  sensus  pu- 
niuntur,  donec  purgentur  plene  ;  nam  et  hic 
locus,  et  illa  pcena  significata  intelliguntur  a 
Paulo,  illo  verbo  :  Quasi  per  ignem,  ut  ex 
longa  hujus  loci  tractatione  superius  tradita 
constat.  Nec  habemus  firmius  testimonium  ad 
probandum  purgatorium,  et  pcenam  sensus 
pro  reatu  relicto  ex  peccatis  mortalibus ;  nec 
aliud,   aut  apparentem  rationem  ad  distin- 


XLVI.  SECT.  I. 
guenda  hsecloca,  unum  prohis  qui  commise- 
runt  peccata  mortalia,  aliud  pro  his  qui  tan- 
tum  venialia,  si  in  utroque  est  pcenasensus  et 
ignis.  Eo  vel  maxime  quod  pauci  sunt,  qui 
hanc  vitam  sine  peccatis  mortalibus  transi- 
gunt,  ut  pro  eis  solis  specialis  locus  deputan- 
dus  fuerit;  maxime  quia  verisiraile  est  eos 
qui  hujusmodi  sunt,  vel  nihil  vel  parum  pur- 
gatoriis  pcenis  indigere,  quia  non  possunt  ita 
in  gratia  perpetuo  perseverare,  quin  sancte 
vivant,  magnaque  opera  exerceant,  quibus 
reatum  venialium  peccatorum  prorsus  consu- 
mant.  Ac  denique  quidquid  purgandum  ha- 
beant ,  inordinatum  supponit  affectum,  et 
conversionem  ad  creaturas,  quse  aliqua  pcena 
sensus  purganda  est.  Tertia  vero  pars  minoris 
certissima  mihi  videtur,  nam  seclusa  culpa, 
et  reatu  ex  illa  relicto,  nihil  est,  quod  possit 
hominem  ab  ingressu  beatitudinis  retardare, 
juxta  definitionem  Goncilii  Florenlini,  sess. 
ult. 

10.  Quarto  accedit  probabilis  conjectura, 
quia  solus  spiritalis  et  internus  dolor  vel  de 
peccatis  commissis,  vel  de  dilatione  beatitu- 
dinis,  non  est  proportionata  pcena  pro  loco 
purgatorii,  quia  ille  dolor  magis  videtur  in 
actione  consistere  quam  in  passione  ;  purga- 
tio  autem  illa  esse  debet  per  passionem  po- 
tius  quam  per  aclionem,  quia  est  per  mo- 
dum  satispassionis,  non  per  modum  satisfac- 
tionis.  Quod  declaro,  constituendo  differen- 
tiam  inter  animas  darnnatorum  et  purgato- 
rii ;  nam  damnatae  habent  tristitiam  de  bea- 
titudine  amissa  quasi  coactam  et  involunta- 
riam,  quia  coguntur  semper  ac  nocessario 
considerare  suam  miseriam,  et  de  illa  dole- 
re  ;  in  animabus  verosanctis  non  videtur  es- 
se  talis  necessitas  ab  extrinseco  ;  sed  volun- 
tarie  et  ex  charitate  ad  illam  consideratio- 
nem  se  applicant,  et  tristitiam  eliciunt,  quee 
mihi  videtur  esse  supernaturalis,  quod  est 
animadversione  dignum.  Probari  autem  po- 
test,  quia  illa  tristitia  nascitur  vel  ex  amore 
Dei  propter  se,  vel  ex  amore  propriaj  beati- 
tudinis,  vel  (quod  verius  videtur)  ex  utroque; 
est  ergo  ejusdem  ordinis  cum  tali  amore  ; 
uterque  autem  talis  amor  supernaturalis  est 
in  illis  animabus  sanctis,  etdesiderium  etiam, 
quod  ex  illo  nascitur  ;  ergo  et  tristitia,  aut 
dolor  de  illius  dilatione.  Qui  discursus  eodem 
modo  fieri  potest  de  dolore  orto  ex  verme 
conscientise,  qui  sine  dubio  spectat  in  illis 
animabusvelad  virtutem  charitatis,estqueve- 
racontritio,  veletiam  ad  virtutem  spei,  estque 
attritio;  nam  etiam  dolere  de  prseteritis  pec- 


DISPUTAT. 
catis,  propter  proprium  incommodum  dila- 
tionis  beatitudinis,  bonum  est,  non  exclu- 
dendo  priorem  dolorem.  Et  ob  eamdem  ra- 
tionem  dolere  possunt  ex  raotivo  bonesto 
pcenitentiee  ;  pcenitet  enim  eas  quod  injurias 
Deo  intulerint,  quodque  pro  illis  non  plene 
ipsi  satisfecerint.  Et  quamvis  bunc  dolorem 
tunc  non  babeant  ex  intentione  satisfaciendi, 
quia  sciuntse  non  posse  jam  satisfacere,  lia- 
bere  tamen  illum  possunt  propter  ipsam  bo- 
nestatem  pcenitentia?,  seu  (quod  idem  est) 
propter  abominationem  mali,  quod  in  ipsa 
injuria  Dei  cernunt.  Hiergo  oranes  suntbo- 
ni  motus,  quos  voluntarie  exercent  illee  ani- 
mee  propter  bonestatem  ipsorum  et  amorem 
Dei,  non  propter  purgationem.  Unde  etiam 
fit,  ut  bi  dolores  et  tristitiee  majores  et  in- 
tensiores  sint  in  illis  animabus  quse  sunt 
sanctiores,  etiamsi  minus  debitum  minorem- 
ve  reatum  habeant,  quia  unaqueeque  potest 
his  modis  dolere  juxta  totam  intensionem 
sui  babitus,  et  illam  non  excedunt,  quianon 
debetur  illis  majus  auxilium,  neque  est  cur 
conferatur;  ergo  boc  etiam  est  signum  non 
esse  hanc  pcenam,  per  quam  illeeanimse  pur- 
gantur.  In  omnibus  ergo  animabus  purgato- 
rii  est  aliud  genus  pcenee  et  doloris,  ab  ex- 
trinseco  proveniens  aliquo  modo,  quara  poe- 
nara  sensus  appellamus  ,  et  pcenam  ignis 
esse  censemus,  de  qua  plura  in  sectione  se- 
quenti. 

14.  Respondetur  ad  Bedce  revelationem. — 
Prius  vero  necesse  est  ad  iliam  revelationem 
quam  Beda  refert  respondere;  difficilemnam- 
que  habet  expositionem,  illam  autem  libere 
rejicere  non  rainus  difficile  videtur.  Nihilo- 
minus  aiiqua  proponam,  propter  quse  mibi 
suspecta  est.  Primum  quod  in  ea  simpliciter 
dicitur,  pcenas  purgatorias  in  uno  loco,  et 
detentionem  in  alio  durare  usque  ad  finem 
judicii ;  hoc  enim  incredibile  est  de  omnibus 
animabus,  et  ex  lege  ordinaria  talium  pcena- 
rum,  non  solumquia  per  suffragia  viventium 
dicuntur  animee  aliquee  citius  liberari,  sed 
etiam  per  condigna  et  sufficientem  satispas- 
sionem ;  aliudque  videtur  incredibile,  et  pree- 
ter  justitiee  eequitatem,  quia  temporalis  pcena 
debita  propter  peccata  remissa  nonest  eequa- 
iis  in  omnibus,neque  in  intensione,  neque  in 
duratione.  Unde  contra  omnium  Theologo- 
rum,  imototius  Ecciesiee  sensura  esse  vide- 
tur  dicere,  nullam  animam  Mberari  a  pnrga- 
torio  ante  diem  judicii,  nisi  per  suffragia,  ut 
sect.  4  videbimus.  Deinde  ipsamet  descriplio 
illius  loci  amceni  videtur  pree  se  ferre  absur- 


XLVI.  SECT.  I.  907 

ditatem;  nam  ibi  nulla  esse  dicitur  obscuri- 
tas,  sed  maxima  lux,  superans  nimiam  lu- 
cem  solis.  Item  ibi  nulla  tristitia  vel  do- 
lor  esse  significatur,  sed  maxima  leetitia  ; 
nulla  item  culpa  vel  culpee  macula  ,  sed 
perfecta  innocentia,  quam  albee  vestes  in- 
dicare  videntur,  et  loci  amcenitas,  et  flo- 
rum  varietas,  et  similia  quce  ibi  describun- 
tur.  Tandem  dicitur  ibi  priorem  locum  pce- 
nalem  esse  pro  his  qui  in  hac  vita  mortaliter 
peccarunt,  et  pcenitentiam  distulerunt  usque 
ad  mortem  ;  aiium  vero  esse  pro  his  qui  bo- 
na  opera,  non  tamen  perfecta  habuerunt. 
Quee  partitio  et  insufficiens  etparum  apta  vir 
detur,  tum  quia  multse  sunt  animee  justse 
quee  in  hac  vita  non  distuierunt  poenitentiam 
usque  ad  mortem,  seepius  tamen  graviter 
peccarunt  et  surrexerunt,  et  iterum  cecide- 
runt,  etita  cadendo  et  surgendo,  tandem  in 
statu  gratiee  decesserunl;  ad  quem  ergo  lo- 
cum  pertinebunt  ?  quia  negare  illas  pati  pce- 
nam  sensus  absurdissimum  est,  etlamen  non 
distulerunt  pcenitentiam  usque  ad  mortem, 
nec  caruerunt  bonis  operibus.  Tum  etiam 
quia  bona  opera,  quantumvisimperfecta,  non 
detinent  animas  in  aliquo  purgatorii  loco, 
quia  si  sunt  opera  bona,  de  se  potius  sunt 
digna  preemio ;  quod  vero  sint  minus  per- 
fecta,  non  est  ratio  detentionis  seu  purga- 
tionis ;  quod  si  etiam  dicantur  imperfecta 
privative,  jam  non  sunt  bona,  sed  peccata 
saltem  venialia,  quee  per  ignem  purgantur. 

12.  Propter  heec  non  possum  dare  fidem 
illi  visioni,  ut  sonat ;  nec  tamen  dicam  fuisse 
confictain  aut  raendacem  ;  sed  vel  non  esse 
ad  iitteram  intelligendam,  sed  subaliquame- 
taphora,  ita  ut  per  illa  loca,  quee  ut  distincla 
visa  sunt,  non  oporteat  significari  loca  pur- 
gatorii  distincta,  sed  diversos  status  anima- 
rum  ejusdem  purgatorii ,  etper  locum  amce- 
nura,  etc,  significentur  spirituales  consola- 
tiones  quibus  aliquee  animee  juvantur,  etc. 
Velcerte  dicendum  est,  quod  iicetpoena  sen- 
sus  taceatur  in  iilo  loco,  non  excluditnr,  si- 
cut  neque  ab  alio  excluduntur  spirituales 
consolationes,  licet  taceantur;  sed  in  utro- 
que  explicatur  id  quod  magis  confert  ad 
finem  visionis,  scilicet,  ut  homines  non  dif- 
ferant  pcenitentiam,  et  in  bonis  operibus 
exerceantur.  Et  fortasse  hoc  totum  verum 
est,  et  accommodari  potest  ad  alias  visiones 
similes  in  Cartbusiano  et  aliis ;  nam  apud 
Gregorium  similis  iocus  amcenus  deaibato- 
rum  hominum,  paradisum  evidenter  repree- 
sentabat. 


908 


DISPUTAT.  XI 


SECTIO  II. 


An  pcena  sensus  purgatorii  sit  a  vero  igne,  et  quo 
moclo  fiat. 

1.  Rationes  dubitandi. — De  pcena  damni 
seu  spirituali  nihil  amplius  dicendum  occur- 
rit;  de  pcena  vero  sensus  est  imprimis  ma- 
gna  controversia,  an  sit  a  vero  igne  elemen- 
tari  et  corporeo,  quse  solet  etiam  de  inferni 
pcena  tractari ;  sed  ibi  certum  est  esse  verum 
ignem ;  nam  licet  non  sit  res  expresse  defi- 
nita  de  fide,  est  tamen  ita  eerta,  ut  opposita, 
temeraria  et  errori  proxima  censeatur.  De 
igne  autem  purgatorii  nihil  in  particulari 
Theologi  dicunt,  sed  illum  cum  igne  inferni 
involvunt ,  sentientes  aeque  certnm  esse,  il- 
lum  esse  corporeum  et  verum,  sicut  ignem 
inferni.  Sed,  licet  rem  existimem  omnino  ve- 
ram,  de  gradu  tamen  certitudinis  ambigo. 
Primo  quia  de  igne  inferni  sunt  infinita  loca 
Scripturee,  et  in  multis  eorum  nullum  est 
metaphorae  [indicium  ;  unde  in  eis  habet  lo- 
cum  regula  generalis  de  propria  interpreta- 
tione,  ubi  metaphorica  non  est  necessaria. 
At  de  igne  purgatorii  sub  eo  nomine  unus 
tantum  est  locus  in  Scriptura,  1  Cor.  3,  et 
in  eo  additur  particula  :  Quasi  per  ignem, 
quaevidetur  essediminuens,  magisque  admit- 
tere  analogam  significationem.  Secundo  quia 
in  Concilio  Florentino,  sessione  prima,  Pa- 
tres  Graeci  constanter  negarunt  ignem  pur- 
gatorii  ;  tamen  quia  non  negarunt  locum 
pcenalem  purgatorii ,  quem  dicebant  esse 
obscurum  quemdam  locum  ac  laborum  ple- 
num  absque  igne,  in  quo  praeter  obscurita- 
tem  et  detentionem,  nihil  aliud  ponebant, 
non  sunt  existimati  in  fide,  vel  doctriua  ne- 
cessaria  dissentire.  In  sess.  autem  25,  paulo 
ante  litteras  unionis,  cum  Grseci  vellent  in 
litleris  unionis  mentionem  fieri  solius  articnli 
de  processione  Spiritus  Sancti,  Pontifex  con- 
tendil,  ut  etiam  de  aliis  diceretur  :  Cumprce- 
sertim  (inquit)  Ferrarice  de  purgatorio  bene 
fuerit  diclum.  Et  inferius  nihil  aliud  reperi- 
tur,  neque  in  litteris  unionis  ponilur,  nisi 
purgatorium  esse,  in  quo  animae  justse.  quce 
in  hac  vita  non  plene  pro  peccatis  satisfece- 
runt,  purgatoriis  pcenis  post  mortem  pur- 
gantur  ;  dc  igne  autem  tacetur. 

2.  Non  est  de  fide  pcenam  sensus  purgatorii 
esse  a  vero  igne. — Esttamen  certum  intrala- 
titudinem  opinionis  theologicce.  —  Hsec  sane 
convincunt  rem  hanc  non  pertinere  ad  do- 
gmata  fidei,  nec  esse  tam  cerlum  sicut  de 


VI.  SECT.  II. 

igne  inferni,  et  saltem  non  esse  oppositam 
opinionem  dignam  tam  gravi  censura ;  satis 
enim  est  si  improbabilis  censeatur,  cum  Pon- 
tifex  absolute  dixerit,  bene  fuisse  de  purga- 
terio  dictum,  quanquam  ipse  locutus  fuerit 
in  ordine  ad  stabiliendam  fidem.  Addo  etiam 
Aug.,  in  Enchirid.,  c.  69,  et  lib.  8  de  Qiiges- 
tionib.  ad  Dulcit.,  q.  8,  circa  fin.,  solum 
dixisse  incredibile  non  esse  dari  hunc  purga- 
torium  ignem,  ubi  non  ratione  loci  absolute, 
sed  ratione  ignis  locutus  videtur,  alias  non 
debuisset  dicere  non  esse  incredibile,  sed 
omnino  esse  credendum;  propter  ignem  vero 
videtur  cum  illa  limitatione  locutus.  Nihilomi- 
nus  censeo  esse  hanc  rem  certam  intra  latitu- 
dinem  opinionis  theologicse.  Primo  ,  propter 
consensum  Patrum  Latinorum  in  Concil.  Fio- 
rent.  Secundo,  propter  consensumTheologo- 
rum.  Tertio,  propter  verba  Pauli,  quae  ita  fa- 
cilius,  propriuset  melius  exponuntur ;  nam 
illa  particula,  guasi,  non  est  adjuncta  ad  mi- 
nuendam  veritatem  ignis,  sed  ad  explicandum 
modum  salvationis;  ait  enim  :  Salvi  erunt;  ne 
crederent  autem  nihil  mali  eis  superesse,  sed 
tantum  salutem,  addit  :  Sic  tamen  quasi  per 
ignem.  Quarto,  quia  visiones  omnes  et  reve- 
lationes,  quae  de  his  locis  leguntur,  quoad 
ignem  et  poenas  sensibiles  nihil  fere  distin- 
guunt  inter  infernum  et  purgatorium  ,  sed 
quoad  durationem.  Et  in  hunc  modum  intel- 
ligendum  censeo  locum  Cyrill. ,  lib.  dO  in 
Joan.,  c.  14,  qui  optimusest,  etuniverse  con- 
tra  omnes  negantes  purgatorium,  et  speciali- 
ter  contra  Gra^cosnegantesignem  ejus.  Agens 
enim  de  palmitibus  qui  manentin  vite  et  indi- 
gent  purgatione,  affert  id  Psal.  93  :  Beatus 
vir  quem  tucorripueris.  Domine  (ita  enim  le- 
git)  et  de  lege  tua  docueris  eum,  scilicet,  in 
hac  Adta,  nt  mitiges  ei  a  diehus  malis,  id  est, 
purgatorii,  sic  enim  ait  :  Dies  enim  certe  ne- 
fasti  ac  pravi  decisis  palmitiMts  illi  sunt,  in 
quibus  in  ignem  mittuntur  ceternum,  quando 
correctis  et  castigatis  mitem  se  reddit  Deus ; 
non  enim  absolute  tales  damnantur,  quoniam 
non  omnino  infructuosi  palmites  fuerunt.  Vo- 
cavit  ergo  palmites  decisos  non  a  gratia,  sed 
ab  hac  vita,  et  eos  dicit  puniri  igne  eeterno, 
id  est,  eodem  igne  inferni,  non  tamen  pcena 
seterna,  sed  donec  purgentur.  Quinto,  quia 
ratio  etiam  videtur  esse  eadem,  tam  ex  parte 
peccatorum,  quam  ex  parte  talis  instrumenti. 
An  vero  preeter  ignem  sint  ibi  alia  corpora 
quae  sint  eliam  instrumenta  ad  purgandas 
animas,  ut  aqua,  nix,  etc,  incertutn  est.  Re- 
fert  autem  Beda,  lib.  5  de  Historia  Anglic, 


c.  13,  visum  esse  purgatorii 
mutari  a  nimio  calore  ad  rigidum  frigus,  ct  e 
converso.  Anselm.,  in  Elucidario,  sub  dis- 
junctione  has  uumerat  poenas  :  Aut  aliud  (in- 
quit)  quodlibet  genus  pcenarwn.  De  hoc  ergo 
non  satis  constat. 

Quomodo  ignis  pcena  afficiat  animas  separalas. 

3.  Hoc  supposito,  difficullas  vulgaris  est, 
quomodo  ignis  pcena  afficiat  animas  separa- 
tas.  Quam  quoestioneni  facile  mulli  expediuut, 
dicentes  modum  illum  esse  nobis  oceuitum; 
quod  significaruntGreg.,  4  Dialog.,  c.  29,  di- 
cens,  ex  igne  visibili  ardorem  et  dolorem  invi- 
sibilem  trahi ;  invisibilem  enim  appellasse  vi- 
delur,  quia  nobis  est  occultus  et  inexplicabi- 
lis.  Et  Aug.,  21  de  Civit.,  dicens,  spiritus 
torqueri  ab  igne  oniris,  sed  veris  modis.  Sed 
licet  verum  sit  non  posse  nos  explicare  hunc 
modum  sicuti  est,  quia  revera  spiritualis  est, 
licet  a  corporeo  igne  procedat,  nihilominus 
tentandum  nobis  est,  aliquid  de  illo  dicere,  ut 
saltem  qualis  non  sit  prius  explicemus,  postea 
vero  saitem  per  analogiam  aliquam,  vel  com- 
rnunes  rationes,  qualis  sit  declaremus;  hoc 
enim  modo  quee  supra  nos  sunt,  et  fere  spiri- 
tualia  omnia  inquirimus.  Ex  bis  etiam  modis 
August.  et  Gregorius  supra  rem  hanc  decla- 
rare  conati  sunt,  ut  videbimus.  Nec  Grego- 
iius  vocavit  ardorem  et  dolorem  invisibilem, 
quia  nobis  occultus  est,  sed  quia  spiritualis 
dolor  est  et  non  sensibilis. 

4.  Primaopinio. —  Multiergo  ex  Scholas- 
ticis  modum  bujus  pcense  declarant  per  quam- 
dam  alligationem  spiritus  ad  ignem  sibi  in- 
voluntariam,  de  qua  valde  tristantur.  Ita  Bo- 
navent.,  Scot.,  Gabr.,  Durand.  et  alii,  in  4, 

d.  44,  et  D.  Thom.,  \  part.,  q.  64,  art.  3,  et  4 
contra  Gent.,  cap.  90.  Ex  quibus  aliqui  ad- 
duut  non  solum  alligari  spiritum  igni ,  sed 
etiam  cogi  ad  intuendum  semper  illum,  et 
cogitare  de  illo,  sive  perspeciem  impressam. 
sive  per  ipsammet  cogitationem  a  Deo  vel 
immediate,  vel  perignem  emissam.  Hi  autem 
Doctores  preecipue  loquuntur  de  pcena  infer- 
ni,  de  qua  multoe  alise  sunt  opiniones,  quas 
hic  examinare  non  est  nostri  instituti. 

5.  Improbatur.  —  Solum  ergo  dicimus, 
quod  ad  nostrum  institutum  pertinet,  hsec 
omnia  insufficientia  quidem  esse  ad  pcenam 
inferni  explicandam,  multo  vero  magis  ad 
poenam  porgatorii.  Primum  patet,  quia  illa 
cletentio,  alligatio,  cogitatio,  vel  impressio 
speciei  parvi  momenti  sunt  ad  vehementem 
dolorem  aut  trislitiam  causandam.  Aut  enim 


DISPUTAT.  XLVl.  SECT.  II.  909 

animas  same     consideratur  delentio  iila,  ut  excludit  a  regno 


ccelorum  seu  beatitudine,  et  ut  sic  maximum 
clolorem  infert;  tamen  ille  non  est  de  termino 
ad  quem  talis  detentionis  (ut  sic  dicam),  sed 
de  amissione  termini  a  quo,  et  ita  non  per- 
tinet  ad  propriam  pcenam  ignis,  sed  ad  pcc- 
nam  damni  superius  explicatam.  Adde,  quod 
re  atlentius  inspecta,  non  causatur  exclusio 
a  ccelesti  patria  ex  detentione  in  igne,  sed 
sunt  hae  pcense  omnino  diversae,  et  potius  heec 
posterior  supponit  priorem,quam  e  converso. 
Et  ideo  Chiysostomus  seepe  et  alii  Sancli 
comparantes  has  pcenas  ut  omnino  diversas, 
dicunt  longe  majorem  esse  tristitiam  cle  ex- 
clusione  a  regno  quam  de  ignis  cruciatu  vel 
alligatione,  quod  tarn  in  temporali  quam  in 
aeterna  verum  est,  proportione  servata.  Si 
ergo  consideretur'detentio  illa  in  igne  per  se 
ac  preecise  ,  supposita  exclusione  a  regno 
ccelesti,  certe  diminuta  pcena  est;  quid  enim 
interest  illis  spiritibus  esse  in  illo  loco,  vel 
igne  magis  quam  in  alio,  si  inde  nihil  pa- 
tiuntur?Qnod  si  fortasse  pcena  est  in  eo  quod 
privantur  libertate  se  movendi  ad  alia  loca , 
hsec  imprimis  potius  est  pcena  iucarcerationis 
cujusdam  quam  proprii  cruciatus.  Deinde , 
licet  aliqua  pcena  sit,  tamen  non  est  nimis 
acerba,  nec  qualis  in  Scriptura  significatur 
esse  inferni  pcena.  Ac  denique  illapcena  aequa- 
lis  erit,  sive  ignis  sit  in  loco  iilo  inferni,  sive 
non  sit;  cur  enim  minus  dolerent  illa  deten- 
tione,  si  spatium  iilud  esset  repletum  aere 
quam  si  igne  ?  imo  quia  nobilior  est  ignis, 
inde  videtur  minuipcena.Quod  autem  preeter 
aliigationem  addalur  necessitas  intuendi  vel 
cogitandi  de  illo  igne,  esset  quidem  gravis 
pcena,  si  nihil  aliud  cogitare  possent ;  tamen 
hoc  dici  non  potest  de  dsemonibus  vel  de  ani- 
mabus,  ut  per  se  notum  est ;  ergo  hcec  ratio 
explicandi  pcenam  illam  insufficiens  est. 

6.  Addo  vero  in  animabus  purgatorii  nul- 
lam  fere  esse,  quia  supposito  temporali  exilio 
a  patria  coelesti,  illis  rno±estum  non  est  de- 
tineri  in  tali  loco,  si  in  eo  nihil  speciaie  pa- 
tiuntur,  tum  quia  conformes  sunt  divinee  vo- 
luntati,  qua  cognita  sine  alia  coactione  ibi 
voluntarie  detinentur ;  tum  etiam  quia  non 
habent  falsas  apprehensiones  vel  existima- 
tiones;  re  tamen  vera  ad  commodum  rei  gpi- 
ritualis  parum  refert  esse  in  hoc  vel  illo  loco 
corporeo,  supposito  quod  privetur  pro  tunc 
visione  Dei,  et  illo  honorifico  loco  qui  ad  bea- 
torum  statum  deputatus  est.  Unde  omnes 
fere  auctores  citati,  quamvis  hanc  detentio- 
nem  numerent  inter  pcenas  sensus,  adduni; 


910 


DISPUTAT.  XVU.  SECT.  II. 


tamen  praeter  illam  negandum  nou  esse  ali- 
quem  alium  cruciatum  spirituum  ab  igne. 
Imo  Augustin.  et  Gregor.  satis  expresse  id 
declararunt.  Adfuerebunt  (ait  Augustin.)  spi- 
ritus  incorporei  corporeis  ignibus  cruciandi. 
Et  infra  :  Accipientes  ex  ignibus  pce?ias,  non 
dantes  vitam.  Gregorius  autem  ait :  Ex  igne 
visibili,  ardor  ac  dolor  invisibilis  trahitur ;  et 
infra  :  Colligere  ex  dictis  Evangelicis  possu- 
mus,  quia  incendium  anima,  non  solum  viden- 
do,  sed  etiam  experiendo  patiatur. 

7.  Secunda  opinio.  —  Est  ergo  secunda 
sententia  quee  fatetur,  praeter  detenlionem, 
pati  animas  ab  igne  proprium  cruciatum ; 
eum  vero  putant  consistere  in  eodem  genere 
doloris  vel  tristitiae,  quam  patiatur  anima  con- 
juncta  corpori,  dum  per  corpus  ipsum  igne 
comburitur.  Nam  per  actibnem  ignis  causa- 
tur  in  corpore  distemperamentum  naturalium 
qualitatum,  ex  quo  resultat  qualitas  aliqua 
disconveniens  animae,  quae  objectum  doloris 
est,  ac  propterea  dolorifera  dici  solet,  cujus 
qualitatis  affectionem  sensu  tactus  perceptam 
refugitimprimis  appetitus  sensitivus,  eumque 
comitatur  voluntas,  et  ifa  perficitur  dolor.  Fit 
ergo  virtute  divina  ut  in  anima  separata  abs- 
que  sensu  tactus  sit  in  intellectu  eadem  ap- 
prehensio  illius  qualitatis,  et  eadem  fuga  ejus 
in  voluntate ,  quae  esse  solet  in  anima  con- 
juncta,  et  ita  sentit  eamdem  afflictionem, 
quam  in  corpore  scntit,  cum  corpus  uritur. 
Hoc  autem  ita  esse  posse  constat,  quia  potest 
Deus  talem  apprehensionem  animae  separatai 
infundere,  quae  non  sit  minus  efficax  quam 
si  revera  corpus  cremaretur.  Quod  autem  ita 
sit,  patet,  tum  quia  hic  modus  est  sufficiens 
et  consentaneus  Scripluris  dicentibus  animas 
cruciari  et  uri  ab  igne,  et  alius  non  est  intel- 
ligibilis;  tum  etiam  quia  post  diem  judicii 
animae  damnatorum  ita  cruciabuntur  ab  igne; 
non  augebitur  aulem  in  illis  poeua  sensus, 
nec  mutabitur,  nec  duplici  modo  ab  igne 
cruciabuntur.  Atque  hanc  sententiam  indi- 
casse  videtur  Soto,  d.  50,  art.  2,  circa  finem, 
dum  ait  animas  extra  corpus  eodem  modo 
torqueri  ab  igne,  quo  animae  in  corpore  ab 
igne  cruciantur;  quod  amplius  non  declarat, 
et  tam  in  daemonibus  quam  in  animabus  po- 
nit  hoc  genus  poenae  ignis ;  in  quo  fortasse 
consequenter  locutus  est,  ut  declarabo.  Hen- 
ric.  etiam,  Quodlibet.  8,  q.  34,  ad  hanc  sen- 
tentiam  quodammodo  accessit,  modo  autem 
improbabili,  et  qui  ab  omnibus  facile  impu- 
gnatur;  et  ideo  illum  omitto.  Haec  igitur  sen- 
tentia  Soti  probabilis  est,  maxime  quia  se- 


cundum  illam  locutiones  Scripturae  videntur 
optime  explicari,  ut  est  illa  :  Ut  intingat  lin- 
guam  meam,  quia  crucior  in  hac  flamma,  et 
similes. 

8.  Rejicitur. — Tertia  opinio. — Nihilominus 
mihi  non  satisfacit,  neque  probatur.  Primo, 
quia  non  videtur  sufficiens  ad  explicandam 
acerbitatem  illius  poenae  sensibilis  ,  quam 
Sancti  docent  et  exaggerant,  ut  in  sequenti 
sectione  videbimus,  etiamde  pcenapurgatorii. 
Dicunt  enim  esse  longe  acerbiorem,  quam  sit 
ignis  combustio  in  hac  vita,  esseque  alterius 
rationis  ;  at  si  solum  esset  tristitia  voluntatis, 
ejusdem  rationis  cum  illa,  quam  ustio  ignis 
causat  in  anima  conjuncta,  certe  non  esset 
major,  saltem  in  specie  sua,  nisi  forle  in  in- 
tensione  aliqua  ;  nam  iri  extensione  minor 
esset,  quia  deest  dolor  sensus,  qui  vehemen- 
ter  affligit,  et  forte  sine  illo  fuga  voluntatis 
non  admodum  cruciaret.  Secundo  roodus  ille 
multum  videtur  minuere  de  veritate  illius 
poenae,  et  ob  eam  rem  fortasse  etiam  repu- 
gnat,  dicente  Augustino,  ignem  illum  cru- 
ciare  miris  sed  veris  modis.  Assumptum  ex- 
plicatur  ;  nam  apprehensio  illa  quae  ponitur 
in  animabus  illis  ut  tristentur,  non  habet  ve- 
rum  objectum  quod  in  re  ipsa  subsistat  ;  ct 
ex  hac  parte  videtur  repugnare,  quia  dolor 
sensibilis  quem  causat  ignis,  essentialiter  re- 
spicit  objectum  preesens  etrealiter  inhaerens, 
et  laedens  sensum  ;  in  hoc  enim  differt  ab  illa 
tristitia,  quae  ex  abstractiva  cognitione,  vel 
immulatione  pure  iutentionali  causatur  ;  tri- 
stitia  autem  quae  ex  tali  dolore  resultat  in 
voluntate,  est  illi  proportionata  ,  simili  modo 
respiciens  objectum  ;  ergo  ubi  non  est  talis 
veralaesio  et  combustio,  non  potest  esse  talis 
tristitia. 

9.  Evasio. — Eluditur.  —  Dici  potest  quod 
sicut  visio  intuitiva  naturaliter  et  per  se  re- 
quirit  verum  objectum  realiter  existens,  et 
cum  proportione  applicatum  ;  et  nihilominus 
fieri  potest  ut  visus  videat  objectum  tanquam 
praesens,  quod  vere  non  est,  ubi  apparet 
per  impressionem  speciei  omnino  similis,  et 
ejusdem  activitatis  cum  concursu  velmotione 
accommodata ;  ita  fieri  potest  in  tactu,  ut 
habeat  sensationem  requisitam  ad  dolorem 
ex  nimia  calefactione  causatum,  sine  tali  ca- 
lefactione  vera ,  et  tunc  habebit  appetitus 
eumdem  dolorem,  et  voluntas  eamdem  tri- 
slitiam  cum  proportione.  Et  simili  modo  po- 
test  in  sola  anima  et  in  solo  intellectu  et  vo- 
luntate  fieri  similis  cruciatus,  per  puram  ap- 
prehensionem  quasi  intuitivam  etexperimen- 


DISPUTAT.  XLVI.  SECT.  II 


01 1 


tulem,  sine  reali  objecto.  In  qua  re  fateor  me 
non  invenire  implicationem  contradictionis  ; 
et  ideo  non  dixi  absolnte  esse  impossibilem; 
invcnio  tamen  quoddam  genus  falsitatis  et 
deceptionis.  Nam,  ut  Aristoteles  dixit  in  lib. 
de  Anima  :  Sola  apprehensio  vel  imaginatio 
non  movet  affectum,  nec  causat  amorem  vel 
tristitiam,  nisi  ad  judicium  perveniat ;  ergo 
in  illis  animabus  debet  esse  judicium  de 
existentia  talis  objecti  vera  et  reali,  ut  possit 
talem  tristitiam  causare ;  tale  autem  judicium 
falsum  cst ;  ergo  repugnat  veritati  illius 
pcenee  talis  existimatio.  Major  patet,  quia 
talis  est  natura  liujus  doloris  seu  tristitife,  ut 
non  nascatur,  nisi  ex  experimento  mali  rea- 
liter  inheerentis ;  ergo  saltem  necesse  est  ut 
per  existimationem  talis  appareat.  Minor  au- 
tem  probatur,  quia  illud  est  intellectuale  ju- 
dicium,  et  prcesentia  illius  mali  non  tantum 
apprebenditur  ex  parte  concipientis,  qui  ita 
apprehendit  ac  si  esset  ,  sed  ex  parte  objecti, 
quia  ita  judicat  esse,  cum  vere  non  sit,  alias 
noncausabitdolorem;  illud  ergo  judiciumnon 
estconformeobjecto,  aeproinde  deceptionem 
etfalsitatemcontinet.  Consequentiaautemde- 
claratur,  quia  imprimis  hoc  repugnatveritati 
ipsius  Dei,  qui  specialiter  movet,  et  infert 
necessitatem  ad  illud  jndicium  ferendum. 
Deinde  animabus  purgatorii  specialiter  re- 
pugnat  ratione  status  in  gratia ;  nullam  enim 
deceptionera  pati  possunt,  prcesertim  a  Deo 
ipso.  Denique  specialiter  videtur  repugnare 
quod  anima  separata  apprehendat ,  et  sibi 
persuadeat  se  habere  illammet  causam  dolo- 
ris  et  tristitiee  in  voluntate  quam  haberet 
conjuncta  corpori,  quod  actualiter  ab  igne 
cremaretur,  quia  evidenter  videt  talem  cau- 
sam,  seu  tale  malum  suo  statui  repugnare, 
cum  videat  se  non  esse  unitam  corpori ;  et 
alias  etiam  est  evidens,  animam  non  unitam 
non  habere  pro  objeclo  doloris  et  tristitia?  ma- 
Inm,  quod  sibi  actualiter  inferatur  ex  com- 
bustione  corporis. 

10.  Solutio. — Excluditur.  —  Confirmatur, 
quia  deemones  sunt  incapaces  hujus  doloris  ; 
ergo  et  animse  separatee.  Antecedens  simul 
cura  consequentia  probatur,  quia  cum  dee- 
mones  non  sint  neque  esse  possint  formee 
corporum,  objectum  illius  tristitise  est  extra 
objectum  voluntatis  eorum  ;  sed  eo  modo  tale 
malum  non  potest  afficere  formam,  nisi  qua- 
tenus  actu  informantera  corpus  ;  ergo.  Quod 
si  dicatur,  licet  afficere  non  possit,  posse  ap- 
prehendi,  et  hoc  satis  esse  ad  motionem  vo- 
luntaiis,  idem  dicam  de  voluntate  deemonis, 


quod  nimirum  possit  cx  tali  apprehensione 
moveri,  etiamsi  in  re  objectum  esse  non  pos- 
sit,  ut  si  fingatur  gaudere  apprehenclens  se 
esse  Deum  ;  et  ideo  dicebam  ioqui  Sotum 
consequenter  eodem  modo  de  animabus  et 
deemonibus.  Re  tamen  vera  utrumque  vide- 
tur  repugnare,  sicut  (in  exemplo  posito)  re- 
pugnat  tale  gaudium  circa  objeetum  simpli- 
citer  impossibile  et  cognitum  ut  tale  :  sic 
enim  repugnat  tristitia  vera  de  malo  impos- 
sibili,  propter  solam  appreliensionem,  quan- 
do  tale  objectum  non  ignoratur  impossibile  ; 
ita,vero  est  illud  malum  impossibile  animce 
separatee  in  sensu  composito  ipsius  separa- 
tionis,  sicut  repuguat  deemoni  simpliciter. 
Video  dici  posse,  Deum  posse  impedire  con- 
siderationem  separationis  et  impossibilitatis, 
et  solam  illam  apprehensionem  immittere  ; 
sed  et  idem  fingi  posset  cum  proportione  in 
deemonibus,  et  illud  totum  non  est  pati  veris, 
sed  fictis  modis,  qui  nec  decent  divinam  ve- 
ritatem  ct  potestatem,  ac  si  indigeat  his  fic- 
tionibus  ad  affligendos  spiritus  ;  nec  est  cre- 
dibile  quod  impediat  animani  ne  intueatur  et 
videat  id  quod  evidenti  discursu  facile  cogno- 
scere  potest,  aut  ne  videat  se  esse  separa- 
tam,  aut  ne  animadvertere  possit  animam  se- 
paratam  non  posse  leedi  passione,  quee  solum 
in  corpore  exerceri  potest ;  aut  quod  heec  vi- 
deat,  et  nihilominus  apprehendat  iilam  lee- 
sionem,  ac  realiter  existentem  et  contristan- 
tem. 

Ignem  vere  cruciare  spiritus.  Assertio  prima. 

11.  Primo  ergo  statuo  ignemvere,  realiter 
ac  physice  efficere  cruciatum  in  animabusseu 
spiritibus.  Hoc  significavit  August.  dicens  : 
Cur  enim  ncn  dicamus,  quamvis  miris,  tamen 
veris  modis  etiam  spiritus  incorporeos  posse 
pcena  corporali  ignis  affligi  ?  Non  enim  dici- 
tur  pcena  ignis,  nisi  quia  ab  igne  et  per 
ignem  fit;  nec  enim  dicitur  pcena  aeris  quee 
fitin  aere,  sed  quee  fit  ab  aere.  Imo  ideo  vo- 
cavit  illam  poenam  corporalem,  non  quia  for- 
maliter  et  in  se  corporalis  sit,  cum  sit  inhoe- 
rens  et  formaliter  afficiens  rem  spiritualem  ; 
sed  quia  ab  instrumento  corporali_,  et  ad  mo- 
dum  rerum  corporalium  fit.  Item infra  ait :  Ad- 
luerebunt  spiritus  dcemonum  corporeis  igniius 
cruciandi,  accipientes  ineffabilibus  modis  ab 
ignibus  pwnas  ;  modus  ergo  ineffabilis  est;  ita 
vero  esse,  certum  est ;  non  accipit  autem 
spiritus  ab  igne  pcenas,  nisi  quatenus  ignis 
in  spiritum  efficit.  Et  infra  repetit,  sumendo 
ab  igne  pcenas,  ?wn  ei  impertiendo  vitam,  Nec 


1)12 


DISfUTAT.  XLVI.  SECT.  11 


enim  fingi  potest  spiritus  ita  adheerere  et 
uniri  igni,  ut  ratione  illius  unionis  quasi  Ibr- 
maliter  affligatur  a  caloreipso,quiinestigni, 
sicut  anima  unita  corpori  affligitur  ex  nimia 
ustione  corporis.  Illa  enim  unio  non  est  for- 
nialisjiit  per  senotum  est,ettetigitAugustin. 
cum  dixit,  non  impertiendo  vitam  ;  seclusa  au- 
tem  unione  formali  nulla  estalia  quae  adillud 
genus  poenae  sufficiat;  imo  nulla  est  alia  pos- 
sibilis  nisi  effectiva,  ultra  indistantiam  loca- 
lem  ;  etfectiva  autem  hic  non  est  per  effec- 
tionem  animee  in  ignem  ,  tum  quia  esset 
impertinens  ad  cruciatum  ;  tum  quia  fingi 
non  potest  nisi  mere  gratis  ;  ergo  est  per  effe- 
ctionem  ignis  in  animas  vel  spiritus.  Hoc  ip- 
sum  significavit  Gregorius,  dicens:  Ex  igni 
visibili  ardor  atque  dolor  invisibilis  trahitur  ; 
non  enim  traliitur  solum  objective,  ut  supra 
ostensum  est ;  ergo  effective  ;  unde  subdit  : 
Et  per  ignem  corporeum  mens  incorporea, 
etiam  incorporea  flamma  cruciatur.  Quam 
sententiam  colligit  ex  illoLuc.  46:  Quia  cru- 
cior  in  liac  flamma  ;  nam  his  verbis  intelii- 
gilGregorius  significari,  non  videndo  tantum, 
sed  experiendo  cruciari.  Quem  locum  Gre- 
gorii  notavit  etiam  Maldonatus,  Luc.  16,  di- 
cens  approbasse  Gregorium  communiorem 
banc  Tbeologorum  sententiam,  quam  ipse 
eliam  probabiliorem  exislimat. 

12.  Durandi  ohjectio.  —  Solvitur. — Contra 
hanc  vero  partem  objicit  Durandus,  quiacor- 
pus  non  potest  physice  agere  in  spiritum, 
etiam  ut  instrumentum  Dei,  quia  non  potest 
habere  aclionem  praeviam.  Sed  de  hac  ratione 
et  multis  aliis  quae  bic  sese  poterant  offerre, 
late  dixi  in  1  et  3  tomo,  agens  de  potentia  hu- 
manitatis  Christi  Domini,  et  efficacitate  sacra- 
mentorum,  quae  bic  repetere  non  estnecesse. 
Respondeo  igitur,  ut  citato  loeo,  in  divinis 
instrumentis  non  requiri  propriam  actionem 
proeviam  connaturalem  instrumento ;  imo 
cum  hoc  sumitur,  principium  petitur,  quia 
hoc  ipsum  est  instrumentum  esse  naturale  et 
non  supernaturale  ac  divinum;  sed  urgent 
aliqui  postulando  mutationem  quee  in  effeelu 
fiat  ex  influentia  talis  instrumenti,  ut  possit 
adillud  referri  nova  relatione,  quam  non  ha- 
beret  si  illud  instrumentum  non  ageret.  Jam 
vero  respondi  citato  loco,  non  esse  necessa- 
riam  propriam  mutationem  in  effectu  seu  ler- 
mino,  sed  in  actione  ipsa  per  quam  fit.  Nam 
terminuspotestfieri  vel  conservari  diversis  ac- 
tionibus,  etratione  illarum  addiversaagentia 
referri.  Denique  si  petatur  principium  seu 
actus  primus  in  ipso  instrumento  seu  igne,  a 


quo  haec  actio  instrumentaria  manet,  eisdem 
locis  respondi.,  non  esse  potentiam  superad- 
dilam,  sed  ipsam  ignis  vel  calorisejus  entita- 
tem,  quae  est  in  potentia  activa  obedientiali, 
ut  a  Deo  in  instrumentum  assumatur. 

43.  Non  omnis  potentia  congenita  est  causa 
principalis.  —  Non  omni  potentia?  nativa;  de- 
betur  concursus.  —  Quod  autem  videlur  de 
novo  objici,  quia  talis  potentia  erit  nativa,  et 
consequenter  principalis,  vel  integra  s  si  sit 
completa  ad  lotum  effectum  secundum  om- 
nem  rationem  ejus,  vel  inchoata,  si  tantum 
sit  ad  effectum  secundum  aliquam  rationem 
ejus.  Haec  (inquam)  objectio  soluta  etiam  est 
eisdem  locis,  ubi  concessimus  illam  potentiam 
esse  congenitam  ipsi  rei,  imo  ab  ea  non  esse 
distinctam.  Negamus  autem  inde  sequi  esse 
principalera  et  non  instrumentalem  causam, 
quia  est  inferioris  ordinis,  et  natura  sua  im- 
proportionata,  ideoque  non  petensex  se  con- 
cursum  seu  elevationem  ad  talem  effectum. 
Necrecte  sequitur,  si  potentia  hsec  est  nativa, 
esse  natura  sua  proportionatam  et  propriam 
eausam  effectus,  vel  secundumtotum,  vel  se- 
cundum  aliquam  rationem  ejus,  quia  quando 
potentia  est  inferioris  ordinis,  et  solum  in- 
strumenlaria  per  subordinationem  ad  prima- 
rium  agens,  non  est  necesse  habereillam  pro- 
portionem  cum  effectu.  Imo  neque  in  natu- 
ralibus  instrumentis  est  id  necessarium,  inlel- 
ligendo  per  propriam  causam,  ut  in  objec- 
tione  sumitur,  causamsufficientem  etunicam 
in  ratione  causae  proximse:  dequa  re  latins  in 
Metaphysica.  Nec  etiam  sequitur,  rationehu- 
jus  potentise  esse  debitum  concursum;  sicut 
non  sequitur,  si  potentia  anima3  ad  recipien- 
dam  gratiam  est  nativa,  illi  deberi  gratiam. 
Nec  sequitur,  si  intellectus  habet  nativam  ca- 
pacitatera  ad  visionem  Dei,  deberi  illi  visio- 
nem  aut  lumen  gloriee,  Sed  de  his  exemplis  et 
de  tota  bac  re  sufficiunt  dicta,  et  de  illa  di- 
stinctione  virtutis  ad  effectum  secundum  to- 
tam  rationem  ejus,  vel  secundum  aliquam, 
videri  possunt  quae  dixi  in  \  tom.,adqua3- 
stionem  10  D.  Thom.  Addo  denique  objeclio- 
nem  factam,  si  efficax  esset,  eliam  probare 
non  posse  Deum  uti  instrumento  physico  acl 
agendum  aliquid  supernaturale,  etiamquoad 
modum.  Itaquenon  potest  uti  igne  ut  instru- 
mento  ad  producendum  calorem  eumdemnu- 
mero  qui  fuit,  nec  animae  influxu  ad  illumi- 
nandum  caecum,  et  similia;  sequela  patet, 
nam,  si  ad  hos  effectus  est  in  causa  secunda 
virtus  innala,  debebitur  concursus,  et  natu- 
raliler  faciet;  si  vero  non  est,  nec  supernatu 


DISPLTAT.  XLVI    SECT.  II. 


9*3 


raliter  facere  possunt.  Id  autem  videtur  incre- 
dibile,  propter  multa  quse  brevitatis  causa 
omitto,  ne  a  proposito  divertar,  et  quia  exdic- 
tis  in  Metaphysica  de  instrumentariis  causis, 
et  reproductione  eornmdem  effectuum  facile 
intelligi  possunt.  Concludo  igitur  potentiam 
innatam  latius  patere  quam  potcntiam  mere 
naturalem  ,  cui  debeatur  concursus,  et  voca- 
mus  illam  obedientialem,  propter  latius  dicta 
in  dict.  qusest.  13  tertise  partis. 

Ignem  agere  in  spiritus  rem  aliquam  discon- 
venieniem,  quce  sit  objectum  doloris  et  tristi- 
tice.  Assertio  secuncla, 

14.  Impugnatur  sententia  asserens  ignem 
efficere  species  intelligibiles ,  et  ita  causare 
tristitiam.  —  Secundo  assero  ignem  agere  in 
spiritus  rem  aliquam  disconvenientem  ,  qute 
sit  objectum  doloris  seu  trislitioe.  Heec  etiam 
est  communis  Theologorum,  quamvis  in  mo- 
clo  explicandi  differant ;  nam  qui  dicunt 
ignem  detinere  et  alligare  damnatos,  id  po- 
nunt  tanquam  objectum  et  doloris  et  tristi- 
tise ;  qui  etiam  dicunt  efficere  aliquem  crucia- 
tum  nobis  inexplicabilem,  illum  ponunt  ut 
objectum  illius  doloris.  Solum  a  nobis  differre 
videntur  qui  dicunt  ignem  solum  efficere  spe- 
ciesaliquasintelligibiles,  vel  apprehensionem 
aliquam  aut  ipsam  tristitiam.  Sed  liorum  sen- 
tentia  verisimilis  non  est ,  et  ex  ejus  impro- 
batione  demonstratur  assertio.  Primo,  qnia 
actus  ilii  vitales  fiunt  a  principio  intrinseco  , 
id  est,  ab  ipsa  anima  et  ejus  potentiis ;  non 
ergo  ab  igne ;  quia  causa  extrinseca  non  in- 
fluit  physice  in  actum  immanentem  ,  nisi 
forte  per  modum  objecti,  media  specie ;  ignis 
autem  non  est  objectum  talis  doloris  vet  tristi- 
tise  secundum  se,  si  aliud  malum  non  opera- 
tur  ,  ut  per  se  notum  apparet.  Unde  licet  da- 
remus  ignem  ut  instrumentum  Dei  concur- 
rere  ad  producendas  aliquas  species  inten- 
tionales  ,  vel  ipsos  etiam  actus  vitales  appre- 
hensionis  ct  tristitiae  (quod  forte  non  repu- 
gnat,  dummode  non  tollatur  influxus  poten- 
tiarum  in  eosdem  actus),  tamen  adhuc  oportet 
assignare  objectum  verum  talis  doloris  seu 
tristitise  ,  et  apprehensionis  ex  qua  causatur, 
ut  supra  ostensum  est ;  hoc  autem  objectum 
esse  debet  aliquod  malum  vere  et  realiter 
existens  in  ipsis  animabus,  alioqui  falsa  essec 
apprehensio  et  illusoria  tristitia,  ut  supra  ar- 
gumenlabamur.  Hoc  autem  malum  debet 
esse  distinctum  ab  ipso  dolore,  et  prius  illo^ 
tum  quia  actus  immanens  non  est  primum 
objectum  sui  ipsius,  -ut  egregie  probat  D. 
SXII. 


Thom.  I.  2,  q.  1,  art.  1,  ad  2;  tum  etiam  quia 
est  causa  illius.  Ergo  in  efficientia  talis  mali 
consistit  cruciatus;  ergo  ,  cum  ignis  vere  ac 
physice  crnciatum  efficiat,  hoc  malum  efficit. 
Et  lia^c  sufficit,  nam  reliqua  efficientia  ac- 
tuum  vitalium  immediate  est  imperfinens  ; 
nam  ex  tali  objccto  necessilate  quadam  natu- 
rali  sequuntur  illi  actus,  sicut  ex  combustione 
ignis  in  corpore  sequitur  necessario  sensus  ct 
dolor  ,  licet  ignis  ipse  non  efficiat  immediate 
actos  ipsos  sensationis  aut  doloris.  Unde  tan- 
dem  confirmatur;  nam  tunc  aliqua  causa  ex- 
trinseca  dicitur  efficere  cruciatum,  quando 
eificit  objectum  proximum  doloris;  sed  ita 
loquuntur  Sancti  et  Scriptura  de  hoc igne ; 
ergo. 

15.  Ignis  effic.it  rem  positivam  in  spiriti- 
bus. —  Atque  liinc  sequitur,  hocmalum,  quod 
eificit  hic  ignis,  esse  rem  aliquam  positivam, 
tum  quia  realis  actio  non  potest  tendere  di- 
rccte  et  per  se  ad  solam  privationem  ;  tum 
etiam  quia  nulla  realis  privatio  fieri  potest  in 
anima  seu  spiritu  ,  quia  nec  ejus  substantia 
minuitur,  cum  indivisibilis  sit,  nec  privatur 
potentiis  aut  naturalibus  habitibus  ,  nam  licet 
in  inferno  animoe  habitibus  priventur,,  tamen 
neque  hoc  dici  potest  de  animabus  purgato- 
rii,  neque  in  inferno  talis  privatio  fitab  igne, 
sed  vel  supponuntur  ilise  animse  privatse  in 
hac  vita ,  ut  gratia  ,  charitale  et  aliis  moraii- 
bus  infusis,  vel  in  eo  puncto  privantur,  ut 
habitibus  fidei  et  spei  mortuis,  non  per  actio- 
nem  ignis,  sed  per  suspensionem  divini  in- 
ffuxus.  Quo  sensu  dixit  Cyrill.  ,  lib.  10  in 
Joan.,  c.  14  :  Aufertur  ab  illis  liumor,  id  est, 
spiritus  Domini ,  antequam  igni  tradantur. 
Nam  si  honoribus  hnjus  seculi  prceddi,  qui 
adversus  Regem  aliquid  commiserunt.non  prius 
puniuntur ,  quam  magistratu  se  abdicaverint, 
quomodo  non  erit  necesse  ut  antequam  igni 
anima  infruciuosa  tradatur  ,  penitus  a  gratia 
spiritus  decidatur  ?  Et  eodem  fortasse  modo 
privantur  habitibus  virtutum  acquisitarum, 
si  quos  retinebant,  aut  forte  illos  retinent, 
donec  propriis  actibus  obduratse  voluntatis  if- 
fos  amittant;  nam  per  aclionem  ignis  non  est 
verisimile  eos  tolli.  Quia  ille  ignis  non  efficit 
vitia  contraria;  ha?c  enim  per  Dei  specialem 
et  miraculosum  inffuxum  infuudi  non  pos- 
sunt;  talis  autem  esset  ibi  necessarius  ;  habi- 
tus  ergo  illi  non  amittuntur,  prsesertim  in  spi- 
ritu  separato,  nisi  vel  per  suspensionem  di- 
vini  concursns  conservantis  _,  vel  per  habiius 
et  actus  contrarios.  Itaque  actio  il'a  ignis 
non  potest  consistere  in  privatione  sola  ;  ergo 

58 


914 


DISPUTAT.  XLVI.  SECT.  II. 


in  effeclione  alicnjus  rei  positivee.  Imo  discur- 
sus  factus  probat  talera  esse  illam  positivam 
effectionem,  ut  ad  illam  non  consequatur 
privatio  alicujus  rei  incompossibilis  cum  ter- 
mino  talis  actionis,  de  quo  statim  dicam. 

16.  Res  qua?  fit  per  actionemignis,  delet  esse 
disconveniens  et  inhcerens  spiritui.  —  Neces- 
sarium  autem  omnino  est  ut  res  illa  quee  per 
illam  actionem  fit,  et  fiat  in  ipsomet  spiritu 
qui  cruciatur  eique  inheereat,  et  sit  illi  dis- 
conveniens.  Utrumque  patet  ex  eodem  prin- 
cipio,  scilicet,  quia  alias  non  posset  esse  ali- 
quod  verum  malum  spiritus  qui  cruciatur,  et 
consequenter  non  posset  esse  objectum  veri 
doloris.  Etenim  si  res  illa  non  afficit  ipsum 
spiritum,  quomodo  esse  potest  illi  disconve- 
niens,  nisi  forte  per  extrinsecam  habitudi- 
nem,  sicut  infamia,  vel  contumelia  est  quod- 
dam  malum?  Sed  bic  modus  non  babet  locum 
in  illo  genere  effectus  vel  actiouis,  ut  per  se 
notum  est,  tum  quia  boc  malum  extrinsecum 
non  causat  proprium  dolorem  sensus,  licet 
tristitiam  inferat ;  tum  etiam  quia  nullam  si- 
milem  extrinsecam  habitudinem  babere  po- 
test  ad  deemones,  vel  animam,  res  similis  ex- 
trinseca  effecta  ab  igne,  in  aere  vel  alio  cor- 
pore,  ut  magis  in  sequentibus  declarabitur. 
Oportet  ergo  ut  illud ,  quod  ab  igne  fit,  in 
spiritu  fiat,  inheereat,  et  de  potentia  ejus  edu- 
catur,  et  consequenter  ut  sit  illi  disconve- 
niens,  alias  non  posset  esse  verum  malum 
ejus.  Nam  res  positiva,  ut  sic,  mala  non  est, 
sed  malum  in  privatione  consummatur,  quse 
privatio  quando  non  est  per  exclusionem  ali- 
cujus  boni,  saltem  in  disconvenientia  aliqua 
consistit,  ut  latius  in  Metaphysica,  disp.  11, 
tractatum  est. 

Per  actionem  ignis  fieri  in  spiritu  qualitatem 
illi  disconvenientem,  quw  sit  objectum  dolo- 
ris  et  tristitw.  Assertio  tertia. 

17.  Ullimo  ex  bis  concludo,  per  actionem 
ignis  fieri  in  spiritu  qui  cruciatur,  qualita- 
tem  aliquam  spiritualem  disconvenientem  illi, 
quEe  dolorifera  dici  potest,  quatenus  est  ob- 
jectum  doloris  et  trislitiee.  Probatur,  quia  per 
illam  actionem  res  aliqua  fit,  et  illa  non  est 
substantia,  cum  inhsereat  substantiee,  neque 
est  in  aliquo  alio  prsedicamento  accidentium, 
ut  facile  patebit  discurrendo  per  omnia  ; 
quantitas  enim  esse  non  potest,  quia  non  po- 
test  habere  effectum  suum  in  re  omnino  in- 
divisibili;  nec  est  Ubi,  ut  ostensum  est,  quia 
non  cousistit  cruciatus  ille  in  sola  illa  deten- 
tionejnec  est  duratio,  quia  hsec  per  se  est 


seterna  in  his  rebus,  nec  major  fieri  potest ; 
prseterquam  quod  duratio  non  potest  fieri 
alia  actione  quam  rei  existentia;  beec  autem 
non  fit  ab  igne  in  his  spirilibus,  ut  per  se  pa- 
tet,  nec  ex  eo  cruciarentur;  nec  est  actio,  vel 
passio;  quia  hee  non  sunt  termini  actionum, 
sed  via  ad  terminum  ;  unde  jam  supponimus 
ibi  intervenire  actionem  et  passionem,  sed 
illius  mutationis  terminum  queerimus;  item 
de  relatione  constat,  quia  per  se  nibil  est  dis- 
tinctum  a  fundamento,  ideoque  neque  per  se 
fit  per  actionem.  Denique  de  habilu  est  res 
per  se  nota;  superest  ergo  ut  sit  qualitas.  Di- 
cere  enim  esse  rem  alterius  prsedicamenti 
possibiiis  nobis  ignoti,  ridiculum  est,  et  nibil 
deserviens  ad  leniendas  difficultates  quse  de 
tali  qualitate  possunt  occurrere.  Idemque  est 
si  quis  conlendat  non  esse  propriam  rem,  sed 
modum  rei ;  namethocdifficilius  intelligitur 
in  re  spirituali,  et  eo  modo  quo  excogitatus 
fuerit  talis  modus,  debet  ad  qualitatem  reduci 
ex  eodem  discursu. 

18.  Qualitas  impressa  ab  igne  in  spiritibus 
est  spiritualis.  —  Denique  quod  qualitas  illa 
spiritualis  sit,  ex  subjecto  sufficienter  proba- 
tur;  credimus  enim  impossibile  esse  qualita- 
tem  corpoream  vere  inheerere  et  afficere  spi- 
ritum,  quod  in  primo  tomo  hujus  3  part.  late 
tractavi.  Et  (ut  daremus  id  non  implicare 
contradictionem )  esset  impertinens  tale  mi- 
raculum  in  preesenti  fingere,  aliisque  iilud 
addere  sine  utilitate,  quia  sicut  ignis  non  po- 
test  naturali  virtute  efficere  in  spiritum  qua- 
litatem  incorpoream,  ita  neque  corpoream  ; 
et  aliunde  qualitas  spiritualis  est  magis  pro- 
portionata  ad  excitandum  vehementiorem 
dolorem  seu  tristitiam;  sicut  enim  delecta- 
tiones  spirituales,  id  est,  ex  objectis  spiritua- 
libus  provenientes,  majores  sunt,  ita  de  do- 
lore  et  tristitia  existimandum  est.  Est  ergo 
illa  spiritualis  qualilas ;  qualis  autem  ilia  sit, 
vel  in  quo  posita  sit  ejus  malitia,  vel  discon- 
venientia  aut  cruciatus,  ab  homine  non  potest 
explicari.  Atque  hoc  modo  explicatum  manet 
quod  August.  dixit,  veris,licet  miris  modis. 
Hactenus  enim  declaravimus  veritatem  cru- 
ciatus,  et  omnia  quee  ad  illam  necessaria  sunt 
seu  consequuntur,  quee  pertinent  (  ut  sic  di- 
cam )  ad  queestionem  an  sit  talis  cruciatus 
igneus;  reliqua  vero  quee  pertinent  ad  inter- 
rogandum,  quid  vel  qualis  sit,  mira  esse  di- 
cimus ,  neque  amplius  a  nobis  explicari 
posse. 


DISPUTAT. 

Argumcnta  contra  preecedentem  assertionem. 

19.  Prima.  —  Secunda.  —  Tertia.  —  Non 
desnnt  tamen  rjui  persuadere  velint  qualita- 
tcm  hanc  esse  impossibilem.  Primo,  quia  ne- 
ccsse  est  qualitatem  illam  non  esse  connatu- 
ralem  Angelis  vel  animabus  ;  ergo  nec  alicui 
creaturae;  ergo  erit  qualitas  supernalnralis 
quoad  substantiam ;  ergo  tantum  abest  ut 
possit  esse  mala  vel  disconveniens  spiritui, 
ut  potius  illura  maxime  perfectura  sit,  sicut 
character,  vel  alia  similia.  Secundo,  quia  qua- 
lilas  positiva  non  causat  dolorem  vel  tristi- 
tiam,  nisi  quatenus  tollit  aut  minuit  conve- 
nientem  naturae  dispositionem,  vel  in  ordine 
ad  esse  seu  conservari ,  vel  in  ordine  ad  ope- 
rationem,  ut  ex  rebus  corporeis  constat,  per 
quarum  proportionem  possumus  nos  haec  spi- 
ritualia  concipere,  et  non  aliter ;  nulla  vero 
qualitas  potest  fieri  in  spiritu,  quae  minus 
bene  illum  disponat  in  sua  substantia  ,  et  in 
ordine  ad  esse  vel  conservari,  ut  per  se  con- 
stat ;  quia  in  hoc  est  simplicissima  et  perpe- 
tua,  nullaque  indigetqualitatum  dispositione. 
Nec  etiam  in  ordine  ad  operationem  ;  qtiia 
supponimus  qualitatem  hanc  non  esse  spe- 
ciem  intelligibilem  vel  habitum  aliquem  ,  ut 
dictum  est;  ergo.  Tertio,  quia  non  apparet 
quomodo  illa  qualitas  possit  esse  disconve- 
niens  spiritui;  non  enim  rauone  ejus  effectus, 
quem  posilive  confert;  nam  ille  necessario 
debel  esse  bonus  et  ad  perfectionem  spec- 
tans,  cum  omnis  respositiva,  ut  sic,,  dicat 
perfectionem;  nec  ratione  alicujus  boni  quo 
privat ;  quia  nec  tollit  temperamentum,  nec 
qualitatcm,  nec  pulchritudinem  aliquam  ;  in 
quo  ergo  posita  est  illa  disconvenientia  ? 

20.  Hae  rationes,  si  effkaces  sunt,  non  so- 
lum  probant  hunc  effectum  ignis  non  consis- 
tere  in  aliqua  qualitate  impressa  ab  ipso  in 
spiritum,  sed  etiam  non  posse  esse  rem  ali- 
quam  veram,  cujuscunque  ordinis  aut  prae- 
dicamenti  cogniti  vel  incogniti  a  nobis  esse 
fingatur.  Patet,  nam  eodem  raodo  inquirara 
in  quo  consistat  malitia  vel  disconvenientia 
talis  rei.  Nam,  ut  res  positiva  est,  nou  esfc 
mala,  et  necessario  confert  aliquam  perfectio- 
nem ;  non  tollit  autem  aliquam  aliam  rem  vel 
proportionem  convenientera,  vel  necessariam 
ad  conservationem,  vel  operationem  ;  quse 
igitur  esse  potest  res  talis,  aut  ejus  disconve- 
nientia,  quamve  incommoditatem  aut  defor- 
mitatem  potest  afferre  spiritui?  Et  similiter 
inquiram  an  res  quse  accidentaria  necessario 
esse  debet,  cum  sit  in  Angelo,  sit  supernatu- 


XLVI.  SECT.  II.  915 

ralis  quoadsubstantiam,  vel  connaluralis  ali- 
cui  creatura;.  Itaque  vel  rationes  in  univer- 
sum  probant  nullum  esse  possibilem  talem 
cruciatum,  vel  nihil  probant,  sed  ab  omnibus 
solvendoe  sunt.  Quod  a3que  procedit,  sive  po- 
natur  cruciatus  hic  fieri  per  ignem,  sive  im- 
mediate  a  Deo  ad  prsesentiam  ignis  ;  codcm 
enim  modo  inquirendum  erit  queenam  res 
illa  sit,  quara  Deus  in  anima  vel  Angelo  fa- 
cit,  cujus  ordinis,  quam  disconvenientiam 
afferat,  et  similia. 

21.  Sohitur  prima  oljectio. —  Qualitas  im- 
pressa  ab  igne  in  spiritihis  est  pnetematura- 
Us. —  Ad  primarn  ergo  objectionem  imprimis 
assero  non  sequi  qualitatem  nulli  creaturoe 
connaturalem  esse  supernaturalem,  eo  modo 
quo  gratia  et  virtutes  infusae  supernaturales 
dicuntur;  est  enim  hoc  necessarium,  non  ta- 
men  sufficit ;  nam  ultra  hoc  necesse  est  ut  sit 
qualitas  divini  ordinis  ,  sitque  participatio 
eminens  alicujus  perfectionis  simpliciter  na- 
turse  intellectualis,  quatenus  talis  est.  Unde 
dotes  gloriee  corporis,  quse  qualitates  sunt, 
nulli  creatura?.  sunt  naturales,  et  tamen  non 
sunt  supernaturales  eo  modo  quo  grafia  et 
charitas.  Imo  nec  character,  etiamsi  spiritua- 
lis  sit,  videtur  illo  modo  supernaturalis.,  ideo- 
que  ad  perfectionem  simpliciter  anima?  Chri- 
sti  non  spectat.  Adde  calorem  ut  centum  for- 
tasse  nulli  creaturse  connaturalem  esse,  et 
non  propterea  esse  supernaturalem  illo  mo- 
do.  Has  ergo  qualitates  preeternaturales  po- 
tius  creaturis  quam  supernaturales  censeo, 
vel  saltem  non  esse  de  ratione  earum,  ut  su- 
pernaturales  sint;  ut,  verbi  gratia,  si  Deus 
tribueret  intellectui  angelico  speciem  intelli- 
gibilem  inferioris  ordinis,  et  commensuratam 
illi  quae  est  in  homine,  prseternaturalis  illi  es- 
set,  non  tamen  simpliciter  supernaturalis.  Sic 
ergo  philosophandum  censeo  in  re  hac  de 
qua  agimus;  talis  enim  est  qualitas  impressa 
ab  igne  ,  ac  proinde  ad  perfectionem  non 
spectat,  sed  potest  esse  spiritui  disconve- 
veniens. 

22.  Satisfit  secundce  et  tertice  ohjectioni.  — 
Utqualitassitdisconveniens,  sufficit,ut  sitilli 
naturaliter  improportioiiata.  —  Unde  ad  se- 
cundam  et  tertiam  objectionem  respondetur 
imprimis,  ut  aliqua  res  seu  qualitas  disconve- 
niens  sit  alteri  et  habeat  rationem  mali ,  non 
esse  necessarium  ut  aliam  rem  vel  qualitatem 
ab  illa  excludat,  sed  tantum  ut  ilii  sitnatura- 
liter  improportionata,  ut  in  disp.  11  Metaph. 
late  tractatum  est.  Et  exemplis  declarari  po- 
test ,  quia  nimius  caior  ultra  octo  gradus  est 


916 
disconveniens  igni 


DISPUTAT.  XLVI.  SEGT.  111. 
etiamsi  illnm  nulla  qua-    vitee  prsesentis,  ut  docuit  D.  Thom.,  A,  d.  21, 


litate  privet ;  et  rebus  monstrosis  superflua 
multitudo  membrorum  aut  partium  non  na- 
turalium  est  disconveniens,  etiam  si  alia  re 
non  privet.  Deinde  dicitur ,  hcet  disconve- 
nientia  unius  rei  ad  aliam  regulariter  non  in- 
telligatur  ,  nisi  in  ordine  ad  debitam  conser- 
vationem  vel  operationem ,  tamen  etiam  in- 
telligi  posse  in  ordine  ad  pulchritudinem  et 
convenientem  naturse  compositionem,  maxi- 
me  in  ordine  ad  divinam  omnipotentiam,  quee 
infinitis  modis  potest  vel  perficere,  vel  defor- 
mare  creaturam  suam ,  et  affligere  illam  quse 
sensus  vel  cognitionis  capax  fuerit. 

23.  Tandem  potest  heee  sententia  specialem 
babere  difficultatem  in  animabus  purgatorii  , 
quibus  non  videtur  posse  imprimi  qualitas 
aliqua,  quse  illas  deformes  reddat,  cum  sint 
pulcherrimse  per  gratiam  ,  et  alia  supernatu- 
ralia  dona.  Sed  nihilominus  si  verum  est,  iilas 
torqueri  ab  igne  ,  necesse  est  aliquid  hujus- 
modi  in  eis  fieri,  ut  rationes  factse,  cum  pro- 
portione  applicatse,  probant.  Et  ita  in  revela- 
tionibus  apud  Bedam  et  alios  ,  etiam  animse 
purgatorii  leguntur  videri  deformes  ;  nec  re- 
pugnat  superiori  modo  esse  perfectas  ,  et  ad- 
huc  manere  in  illis  aliquid  imperfectionis  per 
inferiores  qualitates  seu  impressiones.  Qui- 
dam  vero  excogitant  banc  qualitatem  non  ali- 
ter  deformare  aut  affligere,  quam  repreesen- 
taudo  animee  peccata  preeterita  et  realum  in- 
de  contractum,  et  omnes  defectus,  omnemque 
vitee  negligentiam,  qua3  fuit  occasio  moriendi 
in  eo  statu.  Sed  hoc  mihi  non  probatur,  tum 
quia  illa  reprsesentatio  non  potest  esse  natu- 
ralis,  sed  ad  placitum  ex  aliqua  Dei  imposi- 
tione  prius  revelata  ipsi  animse;  tum  etiam 
quia  tota  illa  repreesentatio  non  excedit  poe- 
nam  vermis  conscientise,  et  ideo  superflua  et 
insufficiens  est.  Id  ergo  quod  imprimilur  spi- 
ritui,  quidquid  illud  sit,  altiori  modo,  etnobis 
incognito  iilum  male  afficit,  deformataccon- 
tristat ;  illud  autem  esse  non  potest  nisi  qua- 
litas  aliqua,  licet  modus  ejus  ignoretur. 

SECTIO  111. 

Quam  sit  acerba  hsec  pama  ignis  purgatorii. 

1.  Pcenam  damni  purgatorii  excedere  quod- 
libet  temporale  malum.  —  Potest  pra^sens 
qusestio  de  poena  damni  et  de  pcena  sensus 
tractari.  De  priori  certum  est  esse  gravissi- 
mam  ex  parte  privalionis  tanti  boni,  quo3  licet 
temporaiis  sit,  majus  malum  merito  existi- 
matur,  quam  quodlibet  temporale  darnnum 


q.  1,  art.  1,  q.  3,  quem  sequuntur  Palud.ibi, 
q.  1,  art.  1,  concl.  4 ;  Rich.,  d.  20,  art.  2,  q. 
1;  Soto,  d.  13,  art.  3,  concl.  2.  Qui  etiam  in- 
tendunt  tristitiam  ortam  ex  illo  malo  appre- 
henso,  esse  majorem  quolibet  dolore  vel  tri- 
stitia  hujus  vitse.  Unde  concludunt  pcenam  il- 
lam  damni  omnibus  modis  excedere  omnes 
hujus  vitee  pcenas  ;  censent  enim,  ut  supra  no- 
tavi ,  Iianc  tristitiam  ad  poenam  damni  perti- 
nere  ,  et  ideo  hunc  dolorem  cum  privatione 
conjungunt,  ut  illa  sit  omnibus  modis  major 
pcena.  Quia  seepe  contingit  privationem  ma- 
jorisboni  non  inferre  tantum  dolorem,  quan- 
tum  minus  damnum  infert ;  flagellum  enim 
ssepe  causat  majorem  dolorem  quam  ensis, 
licet  non  privet  eequali  bono.  Probatur  autem 
hcec  sententia,  quia  magnitudo  tristitise  ori- 
tur  ex  magnitudine  boni  amissi  seu  mali  prse- 
sentis,  et  ex  vehementiori  illius  eonsidera- 
tione,  et  ex  magna  affectione  ad  illud  ;  haec 
autem  omnia  excellunt  in  pcena  illa ;  talis 
enim  est  visio  et  beatitudo  ccelestis  ut  posses- 
sio  illius  vel  per  diem  excedat  omnia  bona 
hujus  vitse  simul  sumpta  ,  et  per  diuturnum 
tempus  possessa  ;  tale  est  etiam  bonum  illud 
ut  si  opera  nostra  vel  afflictiones  per  se  spec- 
tentur  ,  esset  superabundans  preemium  iilo- 
rum,  etiamsi  ad  breve  solum  tempus  concede- 
retur ;  ergo  e  contrario  retardatio  tanti  boni 
et  privatio  ejus  ,  licet  temporalis,  maximum 
malum  est ,  infinite  (ut  sic  dicam  )  excedens 
omnia  hujus  vitee  nocumenta.  Rursus  animoe 
illse  sanctee  ponderant  et  expendunt  optime 
gravitatem  illius  mali,  et  quod  gravissime 
pungit,  cognoscunt  sua  culpa  et  negiigentia 
illud  sustinere.  Ac  denique  vehementer  amant 
Deum,  et  consequenter  eadem  intensione  ap- 
petunt  illum  videre;  se  etiam  ordinatissima 
charitate  diligunt ;  ergo  necesse  est  ut  vehc- 
mentem  tristitiam  inde  concipiant. 

2.  Objectio  contra  assertionem  positam.— 
Dices  :  multa  etiam  sunt  quee  dolorem  illum 
lenire  possunt.  Primo,  certitudo  gloriee  fulu- 
ree.  Quee  spes  non  potest  non  afferre  illis 
magnum  gaudium,  juxta  illud  Pauli,  Spe 
gaudentes,  elc.  Unde  Ceesarius  Arelatens., 
hom.  8,  sic  objicit  :  Sed  dicet  aliqids  :  non  ad 
me  pertinet  quandiu  moram  habeam,  tantum 
ut  ad  vitam  cetemam  perveniam.  Secundo, 
honestas  et  rectitudo  voluntatis,  per  quam 
conformantur  divinee  justitise,  unde  fit  illa 
pcena  qnodamnjodovoluntaria,  etconsequen- 
ter  non  admodum  affligens.  Tertio  ex  divina 
charitate  non  solum  tolerant,  sed  etiam  gau- 


DISPUTAT.  X 
dent  tali  pcena  ,  quia  vident  esse  medium  ad 
satisfaciendum  Deo,  et  ad  obtinendam  per- 
fectam  conseicntiee  puritatem  ac  dispositio- 
nem  necessariam  ad  videndum  Deum.  Con- 
firmatnr  ,  quia  Patrcs  veteris  Testamenti 
eamdem  pcenam  sustinentes  quoad  privatio- 
nem  seu  dilationem  beatitudinis,  nibilominus 
habebant  spiritualem  consolationem  ;  nam 
de  Lazaro  dicitur,  Luc.  16  :  Hic  autem  conso- 
latur.  Nec  est  verisimile  habuisse  tantam 
tristitiam  quantam  in  hoc  seculo  in  multis 
occasionibus  homines  patiuntur.  Imo  Au- 
gust.,  epist.  99  ad  Evod.,  et  Gregor.,  13 
Moral.,  c.  17,  alias  22,  signiticant  illos  fuisse 
in  requie  absqne  ulla  pcEiia.  Tandem  hinc 
oritur  difficultas  supra  tacta  ;  quia  sequitur 
sanctiores  animas  purgalorii,  quamvis  levis- 
simas  culpas  et  reatushabeant,  acerbius  puniri 
quoad  hanc  pcenam  et  tristitiam.  Patet,  quia 
privantur  majori  pondere  gloriee;  ergo  etiam 
inde  magis  tristantur,  tum  quia  bonum  quod 
amittunt  est  majus  ;  tum  etiam  quia  perfec- 
tiorem  habent  charitatem,  quae  est  radix  hu- 
jus  doloris.  Propter  heec  igitur  S.  Bonaven- 
tura,  in  4,  d.  20,  art.  1,  q.  2,  non  putat  tris- 
titiam  animarum  purgatorii  ex  hoc  solo  ca- 
pite  dilationis  beatitudinis  esse  magnam. 

3.  Verumtamen  negotium  hoc  considerari 
potest  vel  ex  natura  rei,  vel  ut  subest  ordini 
divinee  justitiae.  Et  licet  utroque  modo  tristi- 
tia  hcec  magna  sit,  tamen,  si  solum  natura- 
lem  actionem  seu  consecutionem  spectemus, 
non  est  dubium  quin  hic  dolor  possit  aliis 
mediis  et  considerationibus  propositis  minui 
vel  leniri ;  imo  etiam  non  semper  esset  uni- 
formisac  necessarius  omnino.  Possent  enim 
animse  illse  pro  suo  arbitrio  considerationem 
avertere  a  malo  dilationis,  et  vehementer  il- 
lam  applicare  ad  bonum  spei,  et  inde  magis 
consolari,  et  sic  de  ceeteris.  Nihilominus  ta- 
men  etiam  hoc  modo  magis  consentaneum 
est  naturali  propensioni,  tum  naturee,  tum 
etiam  charitatis,  ut  illse  animse  ferantur  in  ac- 
tnalem  considei'3tionem  preesentis  status 
quem  habent,  et  illius  quo  carent  sua  culpa, 
et  quod  exilla  dilatione  vehementer  affligan- 
tur.  Et  quamvis  huic  considerationi  aliee  su- 
perveniant  quee-  consolationem  generent,  non 
minuunt  priorem  tristitiam,  sed  juvant  ad  il- 
lam  ferendam  patienter  summa  cum  rectitu- 
dine.  Nam  hinc  etiam  provenit  ut  pcena  illa 
secundum  se  spectata  involuntaria  sit,  tamen 
in  ordine  ad  justitiam  divinam  sit  acceptata 
voluntarie  ;  conformantur  enim  illee  animee 
divinee  voluntati  in  formali  volito,  non  in  ma- 


LVI.  SECT.  III.  917 

teriali,  et  ideo  etiam  illa  conformitas  non  ex- 
cludit  ingentem  tristitiam,  sed  facit  ut  pacato 
et  honestissimo  affectu  sustineatur.  Cum  hac 
tamen  intrinseca  propensione  et  quasi  radice 
adjungenda  est  ratio  et  providentia  divince 
justitiee,  qua3  facit,  itaordinari  et  moverihos 
affectus,  sicut  necesse  est  ad  condignam  seu 
proportionatam  punitioncm  singularum  ani- 
raarum.  Unde  in  quibusdam  excitabit  majo- 
rem  apprehensionem  afflictivam  ,  eamque 
(si  necesse  sit)  perpetuam  et  invariabilem 
esse  faciet ;  in  aliis  vero  e  contrario  talem 
considerationem  minuet,  et  aliunde  excita- 
bitaliam  quse  magis  consoletur.  Et,  si  necesse 
fuerit,  sicut  in  Christi  anima  simul  fuerunt 
et  dolor  summus  in  portione  inferiori,  et 
summum  gaudium  in  superiori  ejusdem  vo- 
luntatis  ,  ita  suo  modo  et  in  gradibus  propor- 
tionatis,  conjunguntur  hi  duo  affectus  in  illis 
aniroabus,  quamvis  etiam  sine  miraculo  exis- 
timo  id  fieri  posse  ;  quia  non  oportet  ut  uter- 
que  actus  intensissimus  sit. 

4.  Hinc  etiam  existimo  tristitiam  illam,  ut 
est  pcena  per  se  imposita  ad  purgationem 
culparum,  magis  esse  de  gradibus  beatitudi- 
nis  perpetuoamissis  seu  non  lucralis  propter 
otium  et  venialia  peccata,  quam  propter  so- 
lam  dilationem  beatitudinis  aliquando  conse- 
quendee.  Et  hoc  modo  gravius  tristabuntur 
animee  imperfecliores,  vel  quce  majorem  rea- 
tum  habent.  Quod  si  fortasse  ek  alio  capite 
justiores  animee  interdum  magis  tristautur, 
id  non  est  inconveniens,  vel  quia  est  per  ac- 
cidens,  vel  quia  hoc  ipsum  illas  juvabit  ut 
citius  inde  liberentur.  Et  ita  facile  solventur 
difficultates  tactee.  De  animabus  vero  sancto- 
rum  Patrum  in  limbo  dicturn  sufficienter  est 
in  secundo  tomo,  disp.  42,  sect.  \,  ubi  os- 
tendimus  illas  etiam  aliquam  tristitiam  ex 
tanla  dilatione  sensisse  ;  illa  vero  minor  sine 
dubio  erat  quam  sit  in  animabus  purgatorii, 
tum  quia  non  detinebantur  illce  animee  ob 
proprium  et  personalem  reatum,  sed  erant 
quasi  incapaces  ex  generali  statu  et  condi- 
tione  totius  naturee  ;  tum  etiam  quia  creden- 
dum  est  ex  divina  providentia  habuisse  plura 
media  ad  leniendam  vel  divertendam  iliam 
tristitiam. 

De  acerhitate  pcence  sensus  in  animalus  pur- 
gatorii. 

5.  Quorumdam  opinio.  —  Vera  sententia. — 
Ratio  conclusionis . —  Superest  dicendum  de 
pcena  sensus,  de  qua  nonnulli  Theologi  vo- 
lunt  non  esse  graviorem   pcenam,  quam  sit 


918 


DISPUTAT.  XLVI.  SEGT.  III. 


ea  quse  ex  igne  causatur  in  anima  corpori 
conjuncta  t  dum  corpus  comburitur  ;  quia 
putant  eumdem  omniuo  dolorem  resul- 
tare  ex  illo  igne  in  anima  separata.  Et 
hoc  plane  sequitur  ex  opinione  Soti  supra 
relata.  Nihilominus  communis  sententia  est 
illam  poenam  esse  acerbiorem  omni  pcena 
hujus  vitge.  lla  D.  Thom.,  Bonav.,  Palud., 
Richard.,  citatis  locis.  Idem  sentit  August., 
lib.  2  contra  Manichseum,  c.  24,  et  lib.  50 
homiliarum,  in  16,  latius  libro  de  Cur.  pro 
mort.  agend.,  c.  18,  ubi  de  igne  purgatorii 
loquens,  ait  :  Etsi  ceternus  non  sit  (utique 
quoad  punitionem)  miro  tamen  modo  gravis 
est,  exceditqne  omnes  poenas  quas  aliquis  in 
Jiacvita  passus  est.  Unde  in  id  Psalm.  37: 
Domine,  ne  in  furore  tuo  arguas  me,  ait,  da- 
mnatos  argui  in  furore  Dei,  justos  vero  in 
purgatorio  corrigi  in  ira  Dei,  quia  purgan- 
tur  igne,  qui  gravior  est  omni  poena  hujus  vi- 
tse.  Idem  Gregorius,  exponensverba  ejusdem 
Psalmi  trigesimi  septimi,  qui  est  tertius  Poe- 
nitentiee.  Beda  ibidem,  et  lib.  3  Historise  An- 
glic,  cap.  19,  etlib.  9,  c  13;  et  Bernard., 
serm.  de  Obitu  Humberti ;  Anselm.,  1  Cor.  3: 
Sciendum  enim  est  (inquit)  quod  gravior  est 
ille  ignis  quam  quiclquid  Jiomo  pati  potest  in 
Jiac  vita.  Et  in  Elucidar.,  loquens  de  purga- 
torii  poenis,  ait :  De  quil/us  minimnm  majus 
est  quam  maximum  quod  in  Jiac  vita  excogi- 
tari  potest.  Idem  habetur  nomine  Augustini, 
libro  de  Vera  et  falsa  pcenit.  Facit  etiam  illud 
Hilarii,  Psal.  118:  Concupivit  anima  meade- 
siderare,  etc.  :  llle  nobis  est  indefessus  ignis 
adeundus,  in  quo  subeunda  sunt  gravia  illa  ex- 
piandce  a  peccatis  animce  supplicia,  quce  nos 
purgationem  vocamus.  Denique  Caesarius  , 
dicta  homil.  8,  post  verba  supra  citata  : 
Nemo,  inquit,  Jioc  dicat,  fratres  cJiarissimi ; 
quia  ille  ipse  purgatorius  ignis  durior  erit 
quam  quod  possit  pcenarum  in  hoc  seculo  aut 
accidere,  aut  sentiri,  aut  cogitari.  In  epist. 
etiam  206,  inter  epistolas  Augustini,  quse 
tribuitur  Cyrillo  Hierosolym.,  estque  de  mi- 
raculisD.  Hieronymi,  refertur,  pcenam  sen- 
sus  purgatorii  esse  seque  gravem  ac  inferni, 
solumque  in  duratione  differre.  Idem  late 
Carthusianus,  lib.  de  Judic  animarum,  c.  14 
et  sequent.  Ratio  a  priori  sumenda  est  ex 
ordinatione  divinee  justitise,  et  ex  gravitate 
offensionis  ejus,  etiam  minimse,  qime  altioris 
rationis  est,  quam  omne  malum  creaturse,  et 
ideo,  licet  non  sempiternam  mereatur,  me- 
retur  tamen  pcenam  graviorem,  et  quasi  al- 
tioris  rationis,  quam  Deus  in  vita  futura  cum 


rigore  exigit,  quia  homo  in  hac  vita,  tem- 
pore  sibi  concesso  usus  non  est  ad  benignio- 
rem  compensationem  faciendam.  Quod  au- 
tem  anima  capax  sit  hujusmodi  pcense,  sup- 
positis  quse  diximus  in  praecedenti  sectione, 
facile  inteliigi  potest  ;  quiamalum  spirituale, 
quod  estobjectum  illius  tristitise,  est  gravins 
malum  quam  sensibile  objectum  doloris,  et 
fortius  apprehenditur  ab  anima  separata,  quse 
etiam  expeditior  est  ad  operandum  ;  affectio- 
nes  etiam  spirituales  tam  gaudii  quam  tri- 
stitiae,  ex  se  sunt  vehementiores  ;  Deus  etiam 
facile  potest  necessitate  quadam  ad  tantum 
dolorem  movere  ;  ergo. 

6.  Bonaventurce  limitaiio. — At  vero  Ik  Bo- 
nav.,  in4,  d.  20,  art.  1,  q.  2,  assertionem 
hanc  limitat,  dicens,  licet  ex  suo  genere  illa 
poena  gravior  sit  omni  pcena  sensibili  hujus 
vitse,  ita  ut  maximam  ad  maximam  compa- 
rando,  illa  excedat,  non  tamen  in  individuo  : 
quia  magna  poena  hujus  vitoe  potest  ex- 
cedere  minimam  aliquam  purgatorii  poe- 
nam.  Et  morali  ratione  videtur  hoc  verisi- 
mile ;  quia  si  anima  purgatorii  solum  ha- 
beat  unum  veniale  peccatum  leve,  non  vi- 
deturmereri  propter  illud  summos  hujusvitse 
cruciatus,  et  tamen  merelur  aliquam  poenam 
purgatorii  ;  ergo  non  omnis  illa  ita  est  acer- 
ba,  utsuperet  omnes  hujus  vitse.  Quod  a  for- 
tiori  sequitur,  si  versesunt  revelationes  supra 
relatas,  quod  animae  aliquse  purgantur  sine 
ulla  pcena  ignis  ;  ergo  a  fortiori  purgabuntur 
aliquae  levissima  poena.  Aiiqui  tamen  Patres 
citati  generalius  loqui  videniur,  etiam  com- 
parando  minimampoenam  purgatorii  ad  ma- 
ximam  hujus  vitae.  Et  specialiter  expresse  id 
affirmatur  in  illa  epist.  Cyrillo  Hiernsol.  at- 
tributa,  et  refertur  ibi  de  hac  re  qusedam  re- 
velatio. 

"t.Sitne  minima  pcenapurgatorii  majorom- 
nibus  Jmjus  vitce. — Breviter  assero  rem  esse 
incertam  ;  qnia  comparatio  proprie  fit  inter 
homogenea,  seu  similia;  hse  autem  pcenaj 
sunt  diversarum  rationum.  Unde,  si  loqua- 
mur  de  gravitate  essentiali  seu  specifica,  ex- 
cedit  purgatorii  poena  etiam  minima,  quia 
est  alterius  speciei  seu  ordinis  in  genere  mali 
et  doloris  ;  si  vero  comparenlur  in  accidenti- 
bus,  sic  non  repugnat  multa  esse  in  aliqui- 
bus  poenis  hujus  vitse,  quse  non  sinttarn  gra- 
via,  in  aliquibus  pcenis  purgatorii ;  ut,  verbi 
gratia,  potest  pcena  aliqua  hujus  vitee  exce- 
dere  in  duratione,  in  gradibus  intensionis, 
in  multitudine  poenarum  seu  dolorum.  An 
vero  hic  excessus  possit  esse  tantus  ut  in  se- 


DISPUTAT.  XLYl.  SECT.  III 

stimatione  morali  oaquet,  vel  etiam  superet    Richardus, 

alium  gravitatenij  ita  ut  in  gpncre  vindiclae 

censeatur.  majus  supplicium,   incerlumest; 

non  videtur  autem  inconveniens,  nec  a  ra- 

tione  alienum  ita  judicare  ;  quamvis  mihi  ve- 

risimile  sit,  quamcunque  animam  in  purga- 

torio  existentem  optare    potins   sustinuisse 

quascunque  hujus  vitce  poenas,  qnam  in   illis 

quibuscunque,   et  qualicunque  tempore  de- 

tineri,  saltem  propter  detentionem  gloriee,  de 

qua  gravissime  dolent.  Unde  posset  hoc  loco 

comparari  pcena  damni  cum  pcena  sensus, 

quae  major  sit.  Sed  ea  res  latius  tractatur  de 

inferni  pcenis,  et    videri   potest  Chrysost., 

hom.  2i  in  Mattliamm,  et  35  ac  47  ad  Popu- 

lum,  et  lib.  1  de  Compunct.  cord.,  ad  finem, 

et  Paraen.  1  ad  Theodorum  lapsum.  Quiele- 

ganter    exaggerat    pcenam   damni,  eamque 

semper  praefert  pcense  sensus.  Quod  si  hoc 

verum  est  in  inferno,  ubi  nullus  est  ordo,  ve- 

risimilius  erit  in  purgatorio,  cum  rectae   ra- 

tionis  ordo  ibi  servetur,  et  secundum  rectam 

rationem  majus  malum  asstimari  debeat  ca- 

rentia  divinse  preesentia?,  quam  queelibet  sen- 

sibilis  afflictio. 


919 

Paludan.,  Soto, 
videntur  niti  con- 
animas  justas  et 
non  possunt,  dse- 


Num  pcena  purgatorii  per  dcomones  tanquam 
per  ministros  infligatur. 

8.  Pars  affirmans.  —  Ex  vita  Bernardi. — 
Ultimo  dubitari  hoc  loco  soJet  an  pertineatad 
supplicium  boc  purgatorii,  ut  per  dsemones 
tanquam  per  ministros  divina?  justitiae  pcena 
illa  infligatur.  Nam  si  hoc  ita  est,  id  pertine- 
bit  ad  hujus  pcenae  gravitatem  :  nam  ipsa  vi- 
sio  doemonum  gravissima  pcena  est,  ut  dici- 
tur  in  illa  epistola  Cyrillo  attributa.  Quod 
autem  dsemones  ministri  sint  bujus  pcenae,  ex 
multis  revelationibus  colligitur.  Nam  in  vita 
D.  Bernardi,  lib.  1,  c.  10,  refertur  religiosum 
quemdam  post  mortem  S.  Bernardo  appa- 
rnisse,  qui  quatuor  diJaceratis  se  traditum 
esse  querebatur,  a  quibus  affligebatur,  qui 
postea  ejnsdem  Sancti  precibus  liberatus  est. 
Idem  sumi  potest  ex  Beda,  lib.  3  de  Histor. 
Anglic,  cap.  decimonono;  Carthus.,de  Judic. 
partic.  Congruenlia  etiam  afferri  potest ; 
quia  dsemones  sunt  ministri  divinse  justitise 
in  vindicandis  peccatis  post  hanc  vitam ;  ipsi 
etiam  in  divino  judicio  unumquemque  ac- 
cusant,  etiam  justum,  de  quocunque  vel  levi 
lapsu,  aut  reatu  ;  ergo  illis  ^tiam  ut  ministris 
committitur  eorum  supplicium. 

9.  Pars  negans  communis. — Contrariam  ni- 
hilominus  sententiam  docent  communiter 
Theologi,  in  4,  dist.  20  et  21,  ubi  D.  Thomas, 


Bonaventura , 
dist.  19,  et  alii  qui  solum 
jectura,  quod  non  deceat 
sanctas,  quae  jam  peccare 
monesque  usque  ad  ultimum  contlictum  vi- 
cerunt,  eis  iterum  tradi  ul  ab  eis  torquean- 
tur.  Aliunde  etiam  videtur  credibile  deemo- 
nes,  quod  in  ipsis  est,  non  affligere  illasani- 
roas,  quia  non  sperant  illas  ad  peccandum 
posse  provocare  ,  qua  spe  moventur  ad  ve- 
xandum  viatores,  quantumvis  perfectos  ;  et 
aliunde  vident  vexalionem  suam  potius  pro- 
futuram,  ut  illre  animie  citius  ab  illis  tormen- 
tis  liberentur.  Et  ideo,  quontum  conjectura 
assequi  possumus,  nisi  daemones  a  Deo  co- 
gantur  ,  voluntate  sua  non  assument  hoc 
ministerium  ;  nulla  autem  necessitas  appa- 
ret  ob  quam  a  Deo  cogantur  ;  nec  etiam  vi- 
dctur  expediens,  cum  ipsi  d:emones  non  nisi 
prava  voluntate  et  odio  sint  tale  ministerium 
effecturi. 

10.  Quomodo  dcnmonss  possint  esse  ministri 
acl  torquendas  animas. — In  hac  re  tam  in  in- 
ferno  quam  in  purgatorio  difficile  est  expli- 
care  quomodo  daemones  sint  ministri  vel  in- 
strumenta  ad  torquendas  animasper  ignem  ; 
quia  in  hcc  nec  actionem  physicam  per  se 
efficere  possunt,  quia  ipsi  non  concurrunt 
cum  igne,  sed  solus  Deus,  ut  per  se  notum 
est  ;  nec  etiam  per  accidens  concurrunt,  quia 
nec  applicant  ignem,  nec  aliquid  aliud  ope- 
rantur,  quod  ad  illara  ignis  actionem  aliquo 
modo  conferat.  Solum  ergo  videntur  posse 
concurrere,  aut  deferendo  animas  ad  illa 
loca  poenarum,  aut  illas  violenter  detinendo, 
aut  ibi  aspectu  suo  et  conviciis,  et  aliis  actio- 
nibus  similibus,  mentalibus  potius  quam  ex- 
ternis,  illas  affligendo.  Primus  modus  possi- 
biJis  est,  etiam  circa  animas  purgatorii ;  com- 
muniter  tamen  non  creditur  necessarius  , 
quia  animse  ilia?,  agnita  Dei  voluntate,  spon- 
te  illuc  tendunt,  et  honoris  ac  consolationis 
causa  potius  creduntur  Angeli  custodes  eas 
comitari  quam  impugnatores.  Unde  multo 
minusindigentin  eo  loco  violenta  detentione, 
quare  ad  poenam  ignis  nullo  modo  existimo 
concurrere,  aut  ministeriumaliquod  conferre 
angelos  malos.  ReJiquse  autem  actiones  dse- 
monum  non  sunt  consentaneae  statui  anima- 
rum  justarum  ;  nec  credo  fieri  posse  ex  im- 
perio  Dei,  sed  solum  expermissione  ;  et  ideo 
verisimiliorem  censeo  sententiam  Theologo- 
rum,  quod  deemones  nullo  modo  torqueant 
ilJas  animas  ;  quia  neque  hoc  eis  imperatur, 
neque  ex  sola  permissione  facieut,  ne  illis  oc- 


920 


DISPUTAT.  XLVI.  SEGT.  IV. 


casionem  alicujus  boni  vel  celerioris  libera- 
tionis  afferanl,  An  vero  illa?.  animse  videant 
elare  deformitatem  daemonum  incertum  est ; 
tamen  etsi  videant,  non  videntur  inde  tor- 
queri,  sed  potius  gratias  agere  Deo  quod  se 
ab  eo  statu  liberavit  ;  nec  de  malo  illorum 
compatientur,  quia  illos  vident  jam  esse  om- 
nino  extra  statum  salutis.  Si  autem  perci- 
piunt  blaspbemias  damnatorum  contra  Deunij 
non  parum  inde  torquentur. 

SEGTIO  IV. 
Quam  sit  diuturna  purgatorii  pozna. 

1.  Pcenam  purgatorii  esse  temporalem. — In 
bac  re,  aliqua  in  generali  possumus  statuere 
quse  revelata  sunt,  vel  ex  revelatis  aperte 
eolliguntur ;  proprium  tamen  prsecisurn  tem- 
pusillarum  pcenarum  prsefigere,  impossibile 
est  in  particulari,  quia  non  est  revelatum. 
Prirao  ergo  certum  est  pcenam  illam  non  fo- 
re  eeternam,  sed  temporalem.  Hoc  satis  patet 
ex  disputat.  1,  sect.  4.  Nam  hsec  est  veluti 
differentia  essentialis  inter  infernum  et  pur- 
gatorium,  etinboc  sensu  credit  Ecclesiapur- 
gatorium  esse  ;  sicque  dixit  Paulus  :  Salvus 
erit,  sic  tamen  quasi  per  ignem. Unde  optima  est 
illa  disjunctio  August.,  lib.  2  de  Genes.  con- 
tra  Manicheeum,  ubi  de  eo  qui  realum  ali- 
quem  retinet  peccatorum  :  Vel  ignem  (inquit) 
sentiet  purgatorium,  vel  pcenam  ceternam. 

2.  Pcenas  purgatorii  non  duraturas  ultra 
diem  judicii. — Secundo  certum  est,  pceuas 
purgatorias  non  esse  duraturas  ultra  diem 
judicii.  Quod  bis  verbis  docuit  August.,  21 
de  Civit,  cap.  16  :  Purgatorias  pcenas  nullas 
futuras  opinetur  (scilicet  homo  fidelis)  nisi 
ante  illud  ultimum  tremendumque  judicium. 
Et  sumitur  ex  sententia  finali  Mattheei  2b,  per 
quam  proponuntur  judicandi  omnes  qui  pro- 
piia  opera  babere  potuerunt  (nam  de  infan- 
tibus  ibi  mentio  non  esl)  ;  illi  autem  omnes 
velin  beatitudinem  recipiuntur,  velin  gehen- 
nam  reiegantur  ;  jam  ergo  tunc  non  est  pur- 
gatorius  locus,  sed  supponuntur  purgati  om- 
nes,  qui  salvandi  sunt.  Prius  enim  antecedet 
judicium  particulare  erga  omnes,  et  conce- 
detur  tempus  sufficiens,  et  pGena  ita  augebi- 
tur,  ut  quidquid  residuum  fuerit,  intra  illud 
possit  perfecte  purgari,  et  ad  gloriosam  re- 
surrectionem  preeparari.  Unde  confirmatur, 
quia  ante  judicium,  omnes  tam  salvandi 
quam  damnandi  resurgent,  et  omnes  salvan- 
di  resurgent  in  gloria,  impassibiles  et  im- 
niortales,  juxta  illud   1   Cor.  15  :  Seminatur 


corpus  animale,  surget  spirituale  ;  seminatuv 
in  corruptione,  surget  in  incorruptione ;  semi- 
natur  in  ignobilitate,  surget  in  gloria.  Quem 
locum  tractans  Orig.,  hom.  14  in  Lucam,  ait, 
piaculum  esse  maximum  cogitare  corpus  re- 
surgens  esse  sordidum,  vel  pollulum,  aut 
purgatione  indigens.  Unde  quod  paulo  infe- 
rius  in  eadem  homil.  babetur,  post  resurrec- 
tionem  ex  morluis  indigere  nos  sacramenlo 
eluente  atque  purgante,  quia  nemo  absque 
sordibus  resurget,  vel  supposititium  est,  vel 
mendosum  ;  nam  forlasse  dicendum  esset, 
ante  resurrectionem  indigere  nos  purgatione, 
quoniam  alias  nemo  purus  omnino  resurge- 
ret.  Et  cum  hac  lectione  quadrat  ratio  qtns 
ibidem  subjungitur,  scilicet,  quia  nulla  inve- 
nitur  anima,  quee  slatim  universis  vitiis  ca- 
reat,  videlicet,  sine  sacramento  baptismi,  vel 
aliis  remediis. 

3.  Recte  posse  solam  animam  luere  poenam 
pro  culpa,  quam  etiam  corpus  commisit. — Di- 
cetur  fortasse,  repugnare  integram  purgatio- 
nem  fieri  in  sola  anima  ante  resurrectionem 
corporis.  At  hoc  dici  non  potest,  alias  nullas 
animae  indigentes  purgatione  viderent  Deum 
ante  generalem  resurrectionem,  vel  vident 
iilum  ante  perfectam  purgationem,  quae  post- 
ea  perficietur  in  corporibus  reassumptis  ; 
quorum  utrumque  absurdissimum  et  erro- 
neum  est.  Non  ergo  repugnat  perfectam  sa- 
tispassionem  in  animabus  fieri ;  quia  licet 
corpus  fuerit  organum  animee  ad  peccandum, 
tamen,  quia  ipsa  anima  est  principalis  cau- 
sa,  in  cujus  voluntate  vera  ac  formalis  ra- 
tio  peccati  existit,  in  illa  poterit  fieri  suffi- 
ciens  vindicta  pro  illo  reatu  temporali,  qui 
ex  peccato  jam  remisso  in  ea  manet.  Nam 
quidquid  doloris  et  tristitise  patitur  homo  in 
corpore,  dum  in  eo  casligatur  vel  flagellatur, 
in  anima  est  principaliter,  ideoque  fieri  opti- 
me  potest  ut  per  graviorem  dolorem  solius 
animee  compensetur ;  secluso  autem  sensu 
doloris  et  tristitiee,  satis  pcense  patitur  bumo 
in  corpore,  tam  in  ipsa  morte,  quam  in  cor- 
ruptione,  vei  incineratione  post  mortem.  Ila- 
que  esse  possunt  animse  perfecte  purgatse 
ante  resurrectionem,  pertinetque  ad  divinam 
providentiam  ut  ita  fiat ;  nam  faciie  fieri  po- 
test,  et  expedit,  quia  dies  judicii  estvelutiul- 
timus  terminus  totius  vitee  et  consummatio 
prsedestinatorum  omnium. 

4.  Durationem  pcenarum  purgatorii  non  esse 
iequalem,in  omnious  animabus.  —  Solutio.  — 
Terlio  cerlum  est,  durationem  pcenarumpur- 
gatorii  non  esse  sequalem  in  omnibus  anima- 


bus  quse  ibi  purgantur 
Scbplastici  supra,  cum  August.  ,  lib.  de  8 
Q.  ad  Duleitium,  q.  i,  in  fin.  ,  et  lib.  50  ho- 
mil.,  iu  16.  Ratio  est,  quia  non  omnes  animse 
decedunt  cum  sequali  reatu  peccatorum  re- 
missorum ;  ergo  nec  pcena  illorum  erit  cequa- 
lis,  sed  quanto  magis  minusve  transeuntia  di- 
lexerunt,  tanto  brevius  tardiusve  salvabuntur ; 
nam  quanta  fuerit  peccati  materia,  tanta  erit 
transeundimora,  ut  August,  dixit.  Dices  :  po- 
terit  esse  hsec  insequalitas  in  intensione  poe- 
narum  cum  eequalitate  in  duratione,  boc  enim 
non  repugnat  justitise ;  et  Beda,  lib.  5  Hist. 
Angl.,  c.  13,  refert  animas  omnes  purgandas 
usque  ad  diem  judicii  in  purgatorio  detineri 
ex  ordinaria  lege ,  nisi  propter  Ecclesise  in- 
tercessionem  aliquse  citius  liberentur;  est  er- 
go  in  boc  qusedani  aequalitas.  Sicut  in  infer- 
no  est  sequalitas  in  duratione  pcenarum ,  et 
nihilominus  est  insequalitas  secundum  men- 
suram  justitise  commutativse,  ut  recte  notavit 
August.,  21  de  Civit.  ,  cap.  16.  Respondetur, 
de  potentia  absoluta  boc  non  repugnare  ; 
nulla  enim  apparet  implicatio  contradictio- 
nis;  tamen  de  facto  non  ita  fieri.  Quod  patet 
primo  exsensu  Ecclesise  ;  credit  enim  animas 
purgatorii  ad  beatitudinem  successive  trans- 
ire ,  prout  in  eis  reatus  major  vei  minor, 
brevius  vel  tardius  expiatur.  Nec  refert  dicere 
boc  fieri  per  satisfactiones  Ecclesice ;  nam  in 
his  etiam  satisfactionibus  est  compensatio  se- 
cundum  quamdam  sequalitatem,  solumque 
sufficiunt  ad  aliquam  temporalem  pcenam 
solvendam ;  ergo  eadem  ratione  per  ipsam 
pcenam  potest  fieri  liberatio  intra  aliquod 
breve  tempus.  Et  propterea  non  est  conve- 
niens  neque  decens  divinam  justitiam,  ut  ani- 
mas  sanctissimas  propter  levissimam  culpam 
vel  reatum,  tempore  nimium  diuturno  extra 
beatituclinem  detineat.  Accedit  quod  ablata 
aversione  a  Deo  per  gratiam ,  tollitur  seterni- 
taspcense,  qua  sublata,  duratio  pcense  quse 
manet,  sumi  debet  cum  aliqua  proportione 
ad  culpam,  sicut  sumilur  etiam  intensio.  Et 
ideo  non  est  simile  de  damnatis ,  quia  ilJi 
aequales  quodammodo  sunt  in  substantiaii  (ut, 
sic  dicam)  aversione  a  Deo,  et  ideo  etiam  in 
seternitate  pcenee  sequales  sunt;  animse  vero 
purgatorii,  licet  conveniant  etiam  in  conver- 
sione  ad  Deum,  ratione  cujus  omninm  illa- 
rum  pcena  temporalis  est,  tamen  in  ratione 
seu  fundamento  pcenee  non  sunt  sequales  ,  et 
ideo  nec  in  duratione  pcense  esse  debent. 

5.  Non  purgari  singulas  animas  usque  ad 
judicii  diem.  —  Ruperi.  exponitur.  —  Quo- 


DISPIJTAT.  XLVI.  SECT.  IV. 

Ra  docent  omnes     circa  incredibile  est 


921 

ut  supra  dicebam )  pce" 
nas  purgatorii  in  omnibus  durare  usque  ad 
judicii  diem  regulariter,  seclusis  suffragiis 
Ecclesice,  tum  propter  dicta,  tum  etiam  quia 
illa  esset  qusedam  insequalitas,  ut  si  sanctus 
vir  cum  levissimo  reatu  multo  antea  moritur. 
Item,  quia  etiam  ante  Christi  adventum  erat 
transitus  apurgatorio  ad  sinum  Abrahse ;  alias 
illas  solas  animas  ibi  Christus  invenisset,  quee 
ex  hac  vita  sine  ullo  reatu  temporalis  pcense 
migrarunt,  quod  per  se  incredibile  est ;  ergo 
multo  magis  erit  nunc  transitus  in  paradi- 
sum,  etiam  per  justam  solutionem  pcenarum. 
Unde,  si  quse  sunt  revelationes  quse  aliud  in- 
dicent,  vel  exponendse  sunt  de  toto  purgalo- 
rio,  et  non  de  singulis  personis;  vel  si  banc 
expositionem  non  patiantur,  admittendse  non 
sunt.  Similiter  est  pie  exponendus  Rupert., 
lib.  3  in  Genes.,  cap.  32,  ubi  significat  ante 
Christi  adventum  nemini  fuisse  pervium  pur- 
gatorium  ignem;  vel  enim  intelligit  non  fuisse 
pervium  usque  ad  beatitudinem;  vel  certe  lo- 
quitur  in  generali  de  igne  afflictionis  et  ali- 
cujus  pcense,  saitem  per  detentionem  in  ali- 
quo  loco  inferni. 

Possitne  assignari  terminus  maximus  ultra 
quem  duratio  pcence  purgatorii  non  tran- 
scendat? 

6.  Soti  opinio.  —  Impugnatur .  —  Resolu- 
tio.  —  His  ergo  existentibus  certis,  incertum 
manet  quanto  tempore  unaquseque  anima 
purgetur,  vel  an  possit  aliquisterminus  maxi- 
mus  assignari,  ultra  quem  non  transcendit 
illa  duratio  in  aliqua  vel  aliquibus  purgatorii 
animabus.  In  qua  re  Soto,  4,  d.  19,  q.  3,  a.  2, 
in  fin.,  quibusdam  conjecturis  judicat  nemi- 
nem  ultra  decennium  in  purgatorio  detineri. 
Quia  potuit  Deus  ita  constituere  gravitatem 
intensivam  illarum  pcenarum,  ut  intra  illud 
tempus  possint  delere  omnem  maculam  ex 
peccatis  relictam ;  ergo  non  est  verisimile  vo- 
luisse  Deum  diutius  delinere  amicos  suos. 
Secundo,  quia  per  leves  et  Lemporales  satis- 
factiones  breviores  liujus  vitse  compensantur 
similes  reatus,  prsesertim  ex  solis  venialibus 
peccatis  reJicti.  Tertio,  quiajuvant  Ecclesise 
suffragia.  Alii  gravi  censura  notant  lianc  sen- 
tentiam.  Primo  ,  quia  variis  revelationibus 
constat  animas  justorum  diutius  in  purgato- 
rio  detiueri.  Secundo,  quia  usus  Ecclesise  vi- 
detur  id  supponere,  tum  insuffragiis  pro  de- 
functis  particularibns  qui  ante  plures  annos 
decesserunt,  tum  in  forma  et  modo  conce- 
dendi  indulgentias  plurium  annorum.  Tertio, 


922 


DISPUTAT.  XLVI.  SECT.  IV. 


quia  illa  annorum  mensura  nullo  fundamento 
nititur,  nec  conjeclurse  illse  magis  probant  de 
decem  quam  de  quinque,  vel  de  viginti  aufc 
triginta  annis.  Atque  hsec  ultima  ratio  urgen- 
tior  est  cseteris,  non  ut  directe  probet  judi- 
cium  illud  Soti  esse  erroneum  ,  vel  dignum 
aliqua  censura ,  sed  esse  incertum  ac  volun- 
tarium.  Quod  ego  verum  censeo,  quamvis 
nec  facile  credendas  censeam  revelationes, 
quse  de  diuturnitate  liarum  poanarum  circum- 
feruntur ;  praesertim  si  generaliter  fiunt  de 
illis  animabus,  et  non  de  una,  vel  aliqua  in 
particulari,  in  quibus  facilius  credi  p